text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Euskal Arkuaren muinean dauden arroketan, Bizkaiko sinklinorioan kokatuak, Paleogenoko arrokak daude, baita Deba eta Zumaia arteko marearteko zabalgunean eta Urbasa inguruetan ere.
ewsk'al ark'uaɾem muɲ'ean dawð'en ar'oketan, biʂk'ajko sinkl'iɲoɾioan kok'atuak, pal'eoɣenoko ar'okak dawð'e, bajta ðeβ'a eta ʂum'aʝa art'eko maɾ'earteko ʂaβ'alɣunean eta urb'asa inɡ'uɾuetan eɾ'e.
Pirinioak altxatu ostean, higadurak gaur egun ezagutzen ditugun bailarak sortu zituen, bereziki Kantauriko isurialdean. Hegoalderantz, Ebro ibaiaren inguruan, laku handiak izan ziren, Nafarroako Erriberan aurki daitezkeen egiturak osatuz. Uneren batean, Ebroko lakua Mediterraneorantz zabaldu zenean, arroka sedimentario...
piɾ'iɲioak altʃ'atu ost'ean, 'iɣaðuɾak ɡ'awr eɣ'un eʂ'aɣutʂen dit'uɣum baʎ'aɾak sort'u ʂit'uen, beɾ'eʂiki kant'awɾiko is'uɾialdean. 'eɣoaldeɾantʂ, eβr'o iβ'aʝaɾen inɡ'uɾuan, lak'u 'andiak iʂ'an ʂiɾ'en, naf'aroako er'iβeɾan awrk'i ðajt'eʂkeen eɣ'ituɾak os'atuʂ. un'eɾem bat'ean, eβr'oko lak'ua með'iteraneoɾanʂ ʂaβ'aldu ʂ...
Faila nagusi batzuk ere badaude sismologia aldetik ingurune lasaia da Euskal Herrikoa.
faʎ'a naɣ'usi β'atʂuk eɾ'e βað'awðe sism'oloɣia ald'etik inɡ'uɾune las'aʝa ð'a ewsk'al 'erikoa.
Ingurune asko kareharriz osatuta daudenez, karpaisaiak ohikoak dira, baita haitzuloak ere.
inɡ'uɾune 'asko kaɾ'eariʂ os'atuta ðawð'eneʂ, karp'ajsaʝak o'ikoak diɾ'a, bajta 'ajtʂuloak eɾ'e.
Bizkaiko golkoan, Euskal Herriak mutur batetik bestera berrehun eta berrogeita hamabi kilometroko kostaldea du, eta bertan, ehun eta lau hondartza inguru aurki daitezke.
biʂk'ajko ɣolk'oan, ewsk'al 'eriak mut'ur bat'etik best'eɾa βer'eun eta βer'oɣejta 'amaβi kil'ometroko kost'aldea ð'u, eta β'ertan, e'un eta l'aw 'ondartʂa inɡ'uɾu awrk'i ðajt'eʂke.
Bizkaia da kostalde luzeena duen euskal herrialdea : ehun eta berrogeita hamalau kilometro, eta hogeita hamabost hondartza.
biʂk'aʝa ð'a kost'alde luʂ'eena ðu'en ewsk'al 'erialdea: e'un eta βer'oɣejta 'amalaw kil'ometro, eta 'oɣejta 'amaβos 'ondartʂa.
Gipuzkoak hirurogeita sei kilometroko kostaldea du, eta hogeita zortzi hondartza ; eta Lapurdik, hogeita hamabi kilometrotako kostaldea, eta berrogeita bat hondartza.
ɡip'uʂkoak 'iɾuɾoɣejta s'ej kil'ometroko kost'aldea ð'u, eta 'oɣejta ʂortʂ'i 'ondartʂa; eta lap'urdik, 'oɣejta 'amaβi kil'ometrotako kost'aldea, eta βer'oɣejta βat 'ondartʂa.
Lapurdi da, beraz, kostalde laburrena izan arren, hondartza gehien duen herrialdea.
lap'urdi ð'a, beɾaʂ, kost'alde laβ'urena iʂ'an ar'en, 'ondartʂa ɣe'ien du'en 'erialdea.
Euskal Herriko kostak hiru alde ezberdin ditu, eta haien mugek iaia guztiz bat egiten dute Bizkai, Gipuzkoa eta Lapurdiren mugekin.
ewsk'al 'eriko kost'ak 'iɾu ald'e eʂb'erdin dit'u, eta 'aʝem muɣ'ek 'iaʝa ɣuʂt'iʂ b'at eɣ'iten dut'e βiʂk'aj, ɡip'uʂkoa eta lap'urdiɾem muɣ'ekin.
Bizkaiko kostaldea malkartsua da, baina oro har hondartza handiak ditu.
biʂk'ajko kost'aldea malk'artsua ð'a, baɲa oɾ'o 'ar 'ondartʂa 'andiak dit'u.
Gainera, bi itsasadar daude alde horretan : Ibaizabaleko itsasadarra eta Urdaibai.
ɡaɲ'eɾa, b'i its'asaðar dawð'e ald'e 'oretan: iβ'ajʂaβaleko its'asaðara eta urd'ajβaj.
Gipuzkoako kostak gorabehera handiagoak ditu, eta oro har hegiak handiagoak dira. Hondartza txikiagoak eta harritsuagoak daude Bizkaiko mugatik Zumaiaraino, eta hortik aurrera gero eta luzeagoak dira. Ibaien itsasoratzeetan estuario txikiak sortzen dira zenbaitetan, eta beste batzuetan itsasadarrak.
ɡip'uʂkoako kost'ak ɡoɾ'aβeeɾa 'andiaɣoak dit'u, eta oɾ'o 'ar 'eɣiak 'andiaɣoak diɾ'a. 'ondartʂa tʃik'iaɣoak eta 'aritsuaɣoak dawð'e βiʂk'ajko m'uɣatik ʂum'aʝaɾaɲo, eta 'ortik 'awreɾa ɣeɾ'o eta luʂ'eaɣoak diɾ'a. iβ'aʝen its'asoɾatʂeetan est'uaɾio tʃik'iak s'ortʂen diɾ'a ʂemb'ajtetan, eta β'este βatʂ'uetan its'asaðarak.
Lapurdiko kostaldea, azkenik, askoz lauagoa da. Hondartza luzeak daude eta hegiak altuera txikikoak dira. Bidasoa eta Atturri ibaiek urak bertan isurtzen dituzte.
lap'urdiko kost'aldea, aʂk'enik, ask'oʂ law'aɣoa ð'a. 'ondartʂa luʂ'eak dawð'e eta 'eɣiak alt'ueɾa tʃik'ikoak diɾ'a. bið'asoa eta ac'uri iβ'aʝek uɾ'ak b'ertan is'urtʂen dit'uʂte.
Euskal Herriko kostaldeak hemeretzi itsasargi handi ditu : hiru, Lapurdin ; zazpi, Gipuzkoan ; eta bederatzi, Bizkaian.
ewsk'al 'eriko kost'aldeak 'emeɾetʂi its'asarɡi 'andi ðit'u: 'iɾu, lap'urdin; ʂ'aʂpi, ɡip'uʂkoan; eta βeð'eɾatʂi, biʂk'aʝan.
Mendilerro gehienak mendebaldeekialde ardatzean kokatzen dira.
mend'iʎero ɣe'ienak mend'eβaldeekialde ard'atʂean kok'atʂen diɾ'a.
Arroka nagusia kareharria da, baina beste material batzuez osatutakorik ere badago ; adibidez, Aiako Harria granitoz osatuta dago.
ar'oka naɣ'usia kaɾ'earia ð'a, baɲa β'este mat'eɾial βatʂ'ueʂ os'atutakoɾik eɾ'e βað'aɣo; að'iβiðeʂ, aʝ'ako 'aria ɣran'itoʂ os'atuta ðaɣ'o.
Mendirik altuenak Pirinioetan daude eta denetan garaiena Hiru Erregeen Mahaia da, askotan AuA plus minus amendi aipatzen bada ere. Mendilerro hori itsasoan bertan jaio eta ekialderantz igoz doa : bi mila metrotik gora duen lehen mendia Orhi da.
mend'iɾik alt'uenak piɾ'inioetan dawð'e eta ðen'etan ɡaɾ'aʝena 'iɾu er'eɣeem ma'aʝa ð'a, ask'otan aw'a pl'us min'us am'endi ajp'atʂem baða eɾ'e. mend'iʎero oɾi its'asoam b'ertan ɟaʝ'o eta ek'ialdeɾantʂ 'iɣoʂ do'a: b'i miʎ'a m'etrotik ɡoɾ'a ðu'en le'em mend'ia or'i ð'a.
Arabako eta Nafarroako hegoaldean Kantauriar mendilerroaren ekialdeko muga dago.
aɾ'aβako eta naf'aroako 'eɣoaldean kant'awɾiar mend'iʎeroaɾen ek'ialdeko m'uɣa ðaɣ'o.
Kodes edo ToloA plus minus o mendilerroak dira Kantauriar mendilerroaren parte.
koð'es eðo tol'oa pl'us min'us 'o mend'iʎeroak diɾ'a kant'awɾiar mend'iʎeroaɾem p'arte.
Bi mendilerro garrantzitsuon artean Euskal Herriko arkua dago : ekialdemendebalde orientazio orokorra duten mendilerroak dira ; adibidez, Urbasa, Andimendi, Aralar, Anbotoko mendilerroa, Ordunteko mendilerroa, Aizkorri eta AloA plus minusa mendilerroa.
b'i mend'iʎero ɣar'antʂitsuon art'ean ewsk'al 'eriko ark'ua ðaɣ'o: ek'ialdemendeβalde oɾ'ientaʂio oɾ'okora ðut'em mend'iʎeroak diɾ'a; að'iβiðeʂ, urb'asa, and'imendi, aɾ'alar, amb'otoko mend'iʎeroa, 'ordunteko mend'iʎeroa, ajʂk'ori eta al'oa pl'us min'usa mend'iʎeroa.
Euskal Herriak duen klimaren eraginez, hainbat ingurune natural ezberdin ditu.
ewsk'al 'eriak du'en kl'imaɾen eɾ'aɣiɲeʂ, ajmbat inɡ'uɾune nat'uɾal eʂb'erdin dit'u.
Basoek estalitako ehunekoa handia da biztanleria handirik ez dagoen eremuetan.
b'asoek est'alitako e'unekoa 'andia ð'a βiʂt'anleɾia 'andiɾik eʂ t'aɣoen eɾ'emuetan.
Baso horietatik gehienak diru irabaziak ateratzeko asmoz jarritako zuhaitz landaketak dira BizkaiGipuzkoetan ; gehienbat berezko basoak, berriz, Araban eta Nafarroa Garaian.
b'aso oɾietatik ɡe'ienak d'iɾu iɾ'aβaʂiak at'eɾatʂeko asm'oʂ ɟar'itako ʂu'ajʂ land'aketak diɾ'a βiʂk'ajɣipuʂkoetan; ɡe'iembat beɾ'eʂko β'asoak, ber'iʂ, aɾ'aβan eta naf'aroa ɣaɾ'aʝan.
Bestetik, Euskal Herriak biztanleria dentsitate handia du hainbat eskualdetan, bereziki kostaldean, eta natura degradatuta dago gune askotan.
b'estetik, ewsk'al 'eriak biʂt'anleɾia ðents'itate 'andia ð'u ajmbat esk'ualdetan, beɾ'eʂiki kost'aldean, eta nat'uɾa ðeɣr'aðatuta ðaɣ'o ɣun'e ask'otan.
Industrializazioaren eraginez, poluzio handia izan duten ibai arroak aurki daitezke, eta lindanea bezalako produktuek sortutako arazoak handiak dira.
ind'ustrialiʂaʂioaɾen eɾ'aɣiɲeʂ, pol'uʂio 'andia iʂ'an dut'en iβ'aj ar'oak awrk'i ðajt'eʂke, eta lind'anea βeʂ'alako proð'uktuek sort'utako aɾ'aʂoak 'andiak diɾ'a.
Burdinolek, artoaren landaketak eta ardien zaintzak eragindako basogabetzeari gehitu behar zaio papergintza industria asetzeko bertakoak ez diren zuhaitz espezieak landu izan dira, intsinis pinua edo eukaliptoa kasu.
burd'iɲolek, art'oaɾen land'aketak eta ard'ien ʂajntʂ'ak eɾ'aɣindako β'asoɣaβetʂeaɾi ɣe'itu βe'ar ʂaʝ'o pap'erɡintʂa ind'ustria as'etʂeko βert'akoak eʂ t'iɾen ʂu'ajtʂ esp'eʂieak land'u iʂ'an diɾ'a, ints'iɲis piɲ'ua eðo ewk'aliptoa kas'u.
Hala ere, Euskal Herrian badira babestutako ingurune naturalak.
'ala eɾ'e, ewsk'al 'eriam bað'iɾa βaβ'estutako inɡ'uɾune nat'uɾalak.
Horietako batzuk parke izendatu dira, eta beste batzuk Natura bi mila sarekoak dira.
oɾietako β'atʂuk p'arke iʂ'endatu ðiɾ'a, eta β'este β'atʂuk nat'uɾa β'i miʎ'a saɾ'ekoak diɾ'a.
Badira ere horietako batzuk nazioarteko babesa maila dutenak, besteak beste, Ramsarko hitzarmena eta Hegaztien kontserbaziorako gune garrantzitsuak.
bað'iɾa eɾ'e oɾietako β'atʂuk naʂ'ioarteko βaβ'esa m'aʎa ðut'enak, b'esteak b'este, rams'arko 'itʂarmena eta 'eɣaʂtien konts'erbaʂioɾako ɣun'e ɣar'antʂitsuak.
Dena dela, Administrazio bakoitzak bere legeak ditu babes maila horiek emateko, beraz babesmailak ez datoz guztiz bat.
d'ena ðel'a, aðm'inistraʂio βak'ojtʂak beɾ'e l'eɣeak dit'u βaβ'es m'aʎa 'oɾiek em'ateko, beɾaʂ baβ'esmaʎak eʂ t'atoʂ ɡuʂt'iʂ b'at.
Industriak bereziki, baina baita beste ekonomiaekimenek kutsadura sortzen dute, Euskal Herriko ingurumenarazoak beraz aldakorrak dira guneen arabera.
ind'ustriak beɾ'eʂiki, baɲa βajta β'este ek'onomiaekimenek kuts'aðuɾa s'ortʂen dut'e, ewsk'al 'eriko inɡ'uɾumenaɾaʂoak beɾaʂ ald'akorak diɾ'a ɣun'een aɾ'aβeɾa.
Ebro da Euskal Herria zeharkatzen duten ibaien artean luzeena.
eβr'o ð'a ewsk'al 'eria ʂe'arkatʂen dut'en iβ'aʝen art'ean luʂ'eena.
Europako Mendietan sortzen da eta Mediterraneo itsasoan isurtzen du bere emaria.
ewɾ'opako mend'ietan s'ortʂen da eta með'iteraneo its'asoan is'urtʂen du βeɾ'e em'aɾia.
Bide horretan, hainbat kilometroz Euskal Herriko hegoaldeko muga da, Araba eta Nafarroan.
bið'e 'oretan, ajmbat kil'ometroʂ ewsk'al 'eriko 'eɣoaldeko m'uɣa ð'a, aɾ'aβa eta naf'aroan.
Atlantikora ez doazen beste ibai eta errekek bertara isurtzen dituzte urak ; besteak beste, Zadorra, Baias, Ega eta Aragoi ibaiek.
atl'antikoɾa eʂ t'oaʂem b'este iβ'aj eta er'ekek bert'aɾa is'urtʂen dit'uʂte uɾ'ak; b'esteak b'este, ʂað'ora, baʝ'as, eɣ'a eta aɾ'aɣoj iβ'aʝek.
Aragoi ibaia Euskal Herrian zehar ibilbide luzeena egiten duena da, bat bederatzi bi a ka eme Esako urtegian jaio eta, Nafarroa Garaia zeharkatu ondoren, Ebro ibaira isuri arte.
aɾ'aɣoj iβ'aʝa ewsk'al 'erian ʂe'ar iβ'ilβiðe luʂ'eena eɣ'iten du'ena ð'a, b'at beð'eɾatʂi β'i 'a k'a em'e es'ako urt'eɣian ɟaʝ'o et'a, naf'aroa ɣaɾ'aʝa ʂe'arkatu ond'oɾen, eβr'o iβ'ajɾa is'uɾi art'e.
Euskal Herriko kostaldean ura isurtzen duten ibaietatik Aturri da luzeena eta ur emari handiena duena.
ewsk'al 'eriko kost'aldean uɾ'a is'urtʂen dut'en iβ'aʝetatik at'uri ð'a luʂ'eena eta 'ur em'aɾi 'andiena ðu'ena.
Tourmalet inguruan jaiotzen denetik Baionan itsasoratu arte, hirurehun eta hogeita hamabost kilometro inguru zeharkatzen ditu, azken hogeita hamarrak euskal lurretatik.
towrm'alet inɡ'uɾuan ɟaʝ'otʂen den'etik baʝ'onan its'asoɾatu art'e, 'iɾuɾeun eta 'oɣejta 'amaβos kil'ometro inɡ'uɾu ʂe'arkatʂen dit'u, aʂk'en 'oɣejta 'amarak ewsk'al lur'etatik.
Bide luze horretan, Pirinioetan jaiotako hainbat ibai eta errekaren emaria jasotzen du.
bið'e luʂ'e 'oretan, piɾ'inioetan ɟaʝ'otako ajmbat iβ'aj eta er'ekaɾen em'aɾia ʝas'otʂen du.
Aturrik bezala, beste ibai askok ere Bizkaiko golkoan isurtzen dituzte urak : Nerbioik, Bidasoak, Oriak, Debak, Urolak, Urumeak.
at'urik beʂ'ala, b'este iβ'aj 'askok eɾ'e βiʂk'ajko ɣolk'oan is'urtʂen dit'uʂte uɾ'ak: nerb'iojk, bið'asoak, oɾ'iak, deβ'ak, uɾ'olak, uɾ'umeak.
Nerbioi ibaia da, hain zuzen ere, Bizkaiko golkoan itsasoratzen direnen artean Euskal Herriko lurraldeetan ibilbiderik luzeena egiten duena.
nerb'ioj iβ'aʝa ð'a, 'ajn ʂuʂ'en eɾ'e, biʂk'ajko ɣolk'oan its'asoɾatʂen diɾ'enen art'ean ewsk'al 'eriko lur'aldeetan iβ'ilβiðeɾik luʂ'eena eɣ'iten du'ena.
Euskal Herriak bi klima nagusi eta euren arteko trantsizio eskualde bat du.
ewsk'al 'eriak b'i kl'ima naɣ'usi eta ewɾ'en art'eko trants'iʂio esk'ualde βat d'u.
Bertan klima ozeanikoa topa dezakegu : tenperatura leunak eta klima hezea izaten da, mila milimetro baino gehiago urtean leku gehienetan.
b'ertan kl'ima oʂ'eanikoa top'a ðeʂ'akeɣu: temp'eɾatuɾa lewn'ak eta kl'ima 'eʂea iʂ'aten da, miʎ'a mil'imetro βaɲo ɣ'eiaɣo urt'ean l'eku ɣe'ienetan.
Itsasotik gertu, udako egun sargorietan enbata ere egin dezake.
its'asotik ɡert'u, uð'ako eɣ'un sarɡ'oɾietan emb'ata eɾ'e eɣ'in deʂ'ake.
Ebroko haranean zehar mediterraneoko eragina dator euskal arkua dela eta atlantikotik batestua diren eremuetan.
eβr'oko 'aɾanean ʂe'ar með'iteraneoko eɾ'aɣiɲa ðat'or ewsk'al ark'ua ðel'a eta atl'antikotik bat'estua ðiɾ'en eɾ'emuetan.
Bertan klima mediterraneoa egiten du : udak beroak izaten dira, bi bi AA gradu ze baino batez besteko tenperatura altuagoekin, eta neguak hotzak, batez besteko bost AA gradu ze hilerik hotzenean.
b'ertan kl'ima með'iteraneoa eɣ'iten du: uð'ak b'eɾoak iʂ'aten diɾ'a, b'i β'i a'a ɣrað'u ʂe βaɲo βat'eʂ b'esteko temp'eɾatuɾa alt'uaɣoekin, eta neɣ'uak 'otʂak, bat'eʂ b'esteko β'ost a'a ɣrað'u ʂe 'iʎeɾik 'otʂenean.
Izotz egunak ohikoak dira azarotik martxora.
iʂ'otʂ eɣ'unak o'ikoak diɾ'a aʂ'aɾotik martʃ'oɾa.
Klima lehorragoa da, urtean laurehun milimetro inguru.
kl'ima le'oraɣoa ð'a, urt'ean lawɾ'eum mil'imetro inɡ'uɾu.
Udaberria eta udazkena dira hezeenak eta negua lehorra da.
uð'aβeria eta uð'aʂkena ðiɾ'a 'eʂeenak eta neɣ'ua le'ora ð'a.
Klima ozeaniko eta mediterranoko eremuen artean trantsizioko klima ematen den eremua dago, ze be ge eta sa sailkapenekoak.
kl'ima oʂ'eaniko eta með'iteranoko eɾ'emuen art'ean trants'iʂioko kl'ima em'aten den eɾ'emua ðaɣ'o, ʂe β'e ɣ'e eta s'a sajlk'apenekoak.
Iparraldetik hegoaldera aldatzen da, prezipitazioak gero eta urriagoak dira eta tenperaturak muturrekoagoak dira, hau da uda beroagoak eta negu hotzagoak, itsasoaren ahalmen termoerregulatzailearen eragina txikiagoa delako.
ip'araldetik 'eɣoaldeɾa ald'atʂen da, preʂ'ipitaʂioak ɡeɾ'o eta ur'iaɣoak diɾ'a eta temp'eɾatuɾak mut'urekoaɣoak diɾ'a, 'aw ð'a uð'a β'eɾoaɣoak eta neɣ'u 'otʂaɣoak, its'asoaɾen a'almen term'oereɣulatʂaʎeaɾen eɾ'aɣiɲa tʃik'iaɣoa ðel'ako.
Arabako lurralde gehienak eta Nafarroako erdialdeak dute klima hau.
aɾ'aβako lur'alde ɣe'ienak eta naf'aroako erd'ialdeak dut'e kl'ima 'aw.
Gune menditsuetan mendiko klima egoten da, klimarik hotzena.
ɡun'e mend'itsuetam mend'iko kl'ima eɣ'oten da, kl'imaɾik 'otʂena.
Urteko batez besteko tenperatura zazpi bederatzi AA gradu ze inguru izaten da, baina neguan askotan egiten du zero AA gradu ze te i ka behera.
urt'eko βat'eʂ b'esteko temp'eɾatuɾa ʂ'aʂpi βeð'eɾatʂi a'a ɣrað'u ʂe inɡ'uɾu iʂ'aten da, baɲa neɣ'uan ask'otan eɣ'iten du ʂeɾ'o a'a ɣrað'u ʂe t'e 'i k'a βe'eɾa.
Ehun izotz egun izan daitezke urtean eta klima hezea izanda, mila eta hirurehun eta mila eta zazpiehun milimetro urtean, askotan egiten du elurra bertan.
e'un iʂ'otʂ eɣ'un iʂ'an dajt'eʂke urt'ean eta kl'ima 'eʂea iʂ'anda, miʎ'a eta 'iɾuɾeun eta miʎ'a eta ʂ'aʂpieum mil'imetro urt'ean, ask'otan eɣ'iten du el'ura β'ertan.
Ez dago urtaro lehorrik, baina uda lehorragoa izan ohi da.
eʂ t'aɣo urt'aɾo le'orik, baɲa uð'a le'oraɣoa iʂ'an o'i ð'a.
Euskal Herriko historia eta bertan bizi diren euskaldun etniaren arteko desberdintasuna egitea komeni bada ere, askotan esan ohi da Europako herri zaharrenetariko baten historia dela. Euskal substratuaren teoriak babesten du Paleolitotik euskaldunak bertan bizi izan direla, eta Europan zehar hedatzen zen herri eta fami...
ewsk'al 'eriko 'istoɾia eta β'ertam b'iʂi ðiɾ'en ewsk'aldun etn'iaɾen art'eko ðesb'erdintasuna eɣ'itea kom'eni βaða eɾ'e, ask'otan es'an o'i ð'a ewɾ'opako 'eri ʂa'arenetaɾiko βat'en 'istoɾia ðel'a. ewsk'al suβstr'atuaɾen te'oɾiak baβ'esten d'u pal'eolitotik ewsk'aldunak b'ertam b'iʂi iʂ'an diɾ'ela, eta ewɾ'opan ʂe'ar '...
Antzinako Erroma gaur egungo Euskal Herrira iritsi zenean, hainbat ziren eremu horretan bizi ziren herriak : baskoiak gutxi gorabehera gaur egungo Nafarroan bizi ziren ; barduliarrak Gipuzkoa eta Araba ekialdean, Deba ibaiaren ekialdean ; karistiarrak Deba ibaitik Nerbioi ibairaino ; gaur egungo Bizkaiko mendebaldean a...
antʂ'iɲako er'oma ɣ'awr eɣ'unɡo ewsk'al 'eriɾa iɾ'itsi ʂen'ean, ajmbat ʂiɾ'en eɾ'emu 'oretam b'iʂi ʂiɾ'en 'eriak: bask'oʝak ɡ'utʃi ɣoɾ'aβeeɾa ɣ'awr eɣ'unɡo naf'aroam b'iʂi ʂiɾ'en; bard'uliarak ɡip'uʂkoa eta aɾ'aβa ek'ialdean, deβ'a iβ'aʝaɾen ek'ialdean; kaɾ'istiarak deβ'a iβ'ajtik nerb'ioj iβ'ajɾaɲo; ɡ'awr eɣ'unɡo βiʂk...
Tentagarria izan badaiteke ere, bereizketa horrek ez du zerikusirik euskalkiekin, askoz geroago sortu baitziren.
tent'aɣaria iʂ'am bað'ajteke eɾ'e, beɾ'ejʂketa 'orek eʂ t'u ʂeɾ'ikusiɾik ewsk'alkiekin, ask'oʂ ɡeɾ'oaɣo sort'u βajtʂ'iɾen.
Erromatarrak Ebro eta Garona ibaietatik heldu ziren. Ebrotik, Ka. I mendean heldu ziren gerra zibilen inguruetan. Galiaren inbasioaren garaian heldu ziren Akitaniara. Erromatarrak Arku Atlantikoan nabigatzen hasi zirenean, kabotajeko itsas trafikoa loratu zen, hainbat produkturi loturik, bereziki mea. Portu naturalen a...
er'omatarak eβr'o eta ɣaɾ'ona iβ'aʝetatik eldu ʂiɾ'en. eβr'otik, k'a. 'i mend'ean eldu ʂiɾ'en ɡer'a ʂiβ'iʎen inɡ'uɾuetan. ɡal'iaɾen imb'asioaɾen ɡaɾ'aʝan eldu ʂiɾ'en ak'itaniaɾa. er'omatarak ark'u atl'antikoan naβ'iɣatʂen 'asi ʂiɾ'enean, kaβ'otaʝeko its'as traf'ikoa loɾ'atu ʂen, ajmbat proð'uktuɾi lot'uɾik, beɾ'eʂiki m...
bostehun eta laurogeita batean, Bladastes duke frankoak, Txilperiko Ia erregearen agindupean, baskoien kontrako espedizio bat bidali zuen Baskoniara ; Baskonia hori ez da erromatarren garaikoa eremu murritza, euskal herri guztiak biltzen dituen errealitate bat baizik.
bost'eun eta lawɾ'oɣejta βat'ean, blað'astes duk'e frank'oak, tʃilp'eɾiko 'ia er'eɣeaɾen aɣ'indupean, bask'oʝen kontr'ako esp'eðiʂio βat bið'ali ʂu'em bask'oniaɾa; bask'onia oɾi eʂ t'a er'omataren ɡaɾ'ajkoa eɾ'emu mur'itʂa, ewsk'al 'eri ɣuʂt'iak b'iltʂen dit'uen er'ealitate βat bajʂ'ik.
Aldi berean, Pirinioez hegoaldera, leobigildo errege bisigodoak erasoei ekin zien baskoien kontra Zadorra inguruan, baita inguru horretako baskoiak garaitu ere, eta biktoriakun sortu, egungo Gasteizen edo gertu. bostehun eta laurogeita zazpian baskoiak aipatzen dira egungo Gersen edo hurbil erasoka, une horretan franko...
ald'i βeɾ'ean, piɾ'inioeʂ 'eɣoaldeɾa, le'oβiɣildo er'eɣe βis'iɣoðoak eɾ'asoej ek'in ʂi'em bask'oʝen k'ontra ʂað'ora inɡ'uɾuan, bajta inɡ'uɾu 'oretako βask'oʝak ɡaɾ'ajtu eɾ'e, eta βikt'oɾiakun sort'u, eɣ'unɡo ɣast'ejʂen eðo ɣert'u. bost'eun eta lawɾ'oɣejta ʂ'aʂpiam bask'oʝak ajp'atʂen diɾ'a eɣ'unɡo ɣers'en eðo 'urbil eɾ...
Eudon Baskoniako dukea zela, omeiatarrak IruA plus minusera heldu ziren Ipar Afrikatik, zazpiehun eta hamaikan Roderiko bisigodoa hortxe baskoien kontra borrokan izan ondoren.
ewð'om bask'oniako ðuk'ea ʂ'ela, om'eʝatarak iɾ'ua pl'us min'useɾa eldu ʂiɾ'en ip'ar afr'ikatik, ʂ'aʂpieun eta 'amajkan roð'eɾiko βis'iɣoðoa 'ortʃe βask'oʝen k'ontra βor'okan iʂ'an ond'oɾen.
Karolingiar dinastia frankoen agintari gailendu zenean, Akitania eta Baskoniaren kontra jo zuten, eta baskoiek Pirinioetan aurre egin zieten zazpiehun eta hirurogeita hamazortzian.
kaɾ'olinɡiar din'astia frank'oen aɣ'intaɾi ɣaʎ'endu ʂen'ean, ak'itania eta βask'oniaɾen k'ontra ʝ'o ʂut'en, eta βask'oʝek piɾ'inioetan 'awre eɣ'in ʂi'eten ʂ'aʂpieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaʂortʂian.
Horretarako, Tuterako senide muladiak izan zituzten lagun, Banu asi izena hartu zutenak.
'oretaɾako, tut'eɾako sen'iðe mul'aðiak iʂ'an ʂit'uʂten laɣ'un, ban'u as'i iʂ'ena 'artu ʂut'enak.
Ia urte berean, Donejakue bideko kolonizazioa hasi zen, kluniko abadiak bultzaturik.
'ia 'urte βeɾ'ean, don'eʝakue βið'eko kol'oniʂaʂioa asi ʂen, klun'iko aβ'aðiak bultʂ'atuɾik.
IruA plus minusean, arrotz frankoentzako burgu berriak sortu ziren. mila eta hirurogeita hamahirugarren urterako, ordu arteko mozarabiar erritu kristaua ere baztertua izaten ari zen Araban, eta Erromako erritu berriak ordezkatu zuen.
iɾ'ua pl'us min'usean, ar'oʂ frank'oentʂako βurɡ'u βer'iak sort'u ʂiɾ'en. miʎ'a eta 'iɾuɾoɣejta 'amaiɾuɣaren urt'eɾako, 'ordu art'eko moʂ'aɾaβiar er'itu krist'awa eɾ'e βaʂt'ertua iʂ'aten aɾ'i ʂ'en aɾ'aβan, eta er'omako er'itu βer'iak ord'eʂkatu ʂu'en.
Lapurdi eta Zuberoa IruA plus minuseko Erresumaren inguruan hazi ziren.
lap'urdi eta ʂuβ'eɾoa iɾ'ua pl'us min'useko er'esumaɾen inɡ'uɾuan 'aʂi ʂiɾ'en.
mila ehun eta hogeita hamalauan, ezegonkortasun aldi bat ireki zen, IruA plus minus eaAragoiko erregetza eskuratzeko.
miʎ'a e'un eta 'oɣejta 'amalawan, eʂ'eɣonkortasun ald'i βat iɾ'eki ʂen, iɾ'ua pl'us min'us e'aaɾaɣojko er'eɣetʂa esk'uɾatʂeko.
Antso Jakitunak lortu zuen Zelestino IIIa aita santuak Antso erregetzat ofizialki aitortzea, almohadeekin neutraltasuna haustearen truke, baina mila ehun eta laurogeita hemeretzi mila berrehun eta batean, Alfontso uve i i iak Nafarroa inbaditu zuen, eta euskal erresumak galdu egin zituen Gipuzkoa, Araba eta Durangaldea...
ants'o ʝak'itunak lort'u ʂu'en ʂel'estiɲo i'iia ajt'a sant'uak ants'o er'eɣetʂat of'iʂialki ajt'ortʂea, alm'oaðeekin newtr'altasuna 'awsteaɾen truk'e, baɲa miʎ'a e'un eta lawɾ'oɣejta 'emeɾetʂi miʎ'a βer'eun eta βat'ean, alf'ontso uβ'e 'i 'i 'iak naf'aroa imb'aðitu ʂu'en, eta ewsk'al er'esumak ɡald'u eɣ'in ʂit'uen ɡip'u...
Jauntxo askok AlAndaluseko gerretan parte hartu zuten eta, Euskal Herrira itzulita, bandoen arteko gerra piztu zen, bi taldetan : agaramontarrak eta beaumontarrak Nafarroan, eta oinaztarrak eta ganboatarrak Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Lapurdin.
ɟawntʃ'o 'askok al'andaluseko ɣer'etam p'arte 'artu ʂut'en et'a, ewsk'al 'eriɾa itʂ'ulita, b'andoen art'eko ɣer'a p'iʂtu ʂen, b'i t'aldetan: aɣ'aɾamontarak eta βe'awmontarak naf'aroan, eta oɲ'aʂtarak eta ɣamb'oatarak aɾ'aβa, biʂk'aʝa, ɡip'uʂkoa eta lap'urdin.
Errege Katolikoen interbentzioaz, bandoen gerra amaitu zen, eta jauntxoen dorretxeen goialdeak moztu zituzten. mila bostehun eta hamabian, berriz, Fernando Trastamarakoak Nafarroako Erresuma inbaditzeko agindu zuen azkenean.
er'eɣe kat'olikoen int'erbentʂioaʂ, b'andoen ɡer'a am'ajtu ʂen, eta ʝawntʃ'oen dor'etʃeen ɡoʝ'aldeak m'oʂtu ʂit'uʂten. miʎ'a βost'eun eta 'amaβian, ber'iʂ, fern'ando trast'amaɾakoak naf'aroako er'esuma imb'aðitʂeko aɣ'indu ʂu'en aʂk'enean.
Kontraerasoak eta erresistentzia izan baziren ere, GaztelaEspainia garaile atera zen mila bostehun eta hogeita zortzi arte luzatu zen gerra ia etengabean.
k'ontraeɾasoak eta er'esistentʂia iʂ'am baʂ'iɾen eɾ'e, ɡaʂt'elaespaɲia ɣaɾ'aʎe at'eɾa ʂem miʎ'a βost'eun eta 'oɣejta ʂortʂ'i art'e luʂ'atu ʂen ɡer'a 'ia et'enɡaβean.
Bitartean, Gaztelako erregeerreginek eta, gero, Karlos ba enperadoreak diruz lagundu zituzten hasieran Bidasoaz mendebaldeko euskal ontziolak.
bitartean, ɡaʂt'elako er'eɣeereɣiɲek et'a, ɡeɾ'o, karl'os ba emp'eɾaðoɾeak d'iɾuʂ laɣ'undu ʂit'uʂten 'asieɾam bið'asoaʂ mend'eβaldeko ewsk'al ontʂ'iolak.
Burdinolen aurrerabide teknologikoak ere itsasontzigintza hauspotu zuen ; euskaldunek Ternuan baseak ezarri ere zituzten, bale ehiza eta bakailao arrantzaren epelean.
burd'iɲolen 'awreɾaβiðe tekn'oloɣikoak eɾ'e its'asontʂiɣintʂa 'awspotu ʂu'en; ewsk'aldunek tern'uam bas'eak eʂ'ari eɾ'e ʂit'uʂten, bal'e e'iʂa eta βak'aʎao ar'antʂaɾen ep'elean.
Ipar Atlantikoko euskaldunen arrantza eta merkataritza bere gorenera heldu zen, eta Ameriketara, oro har, hedatu ziren, hamaseigarren mendean Atlantiko Itsasoko nagusi bihurtzeraino.
ip'ar atl'antikoko ewsk'aldunen ar'antʂa eta merk'ataɾitʂa βeɾ'e ɣoɾ'eneɾa eldu ʂen, eta am'eɾiketaɾa, oɾ'o 'ar, 'eðatu ʂiɾ'en, 'amasejɣarem mend'ean atl'antiko its'asoko naɣ'usi βi'urtʂeɾaɲo.
Fortuna hobearen bila joandako euskaldunek artoa ekarri zuten, besteak beste, ordu arte erein gabeko lurren lanketa eta demografia hazkundea sustatu zuena.
fort'una 'oβeaɾem biʎ'a ʝ'oandako ewsk'aldunek art'oa ek'ari ʂut'en, b'esteak b'este, 'ordu art'e eɾ'ejn ɡaβ'eko lur'en lank'eta eta ðem'oɣrafia 'aʂkundea sust'atu ʂu'ena.
Aldiz, Ameriketarako kontratazio etxea sebilla eta Cadizera aldatzeak eta erregeen gerrarako deiek, handiena Itsas Armada Garaiezina, kinka batean jarri zuten euskal itsas jarduera Bidasoaz mendebaldera ; koroak, gainera, zerga berriak ezarri zituen.
ald'iʂ, am'eɾiketaɾako kontr'ataʂio etʃ'ea seβ'iʎa eta kað'iʂeɾa ald'atʂeak eta er'eɣeen ɡer'aɾako ðeʝ'ek, 'andiena its'as arm'aða ɣaɾ'aʝeʂiɲa, kink'a βat'ean ɟar'i ʂut'en ewsk'al its'as ɟard'ueɾa βið'asoaʂ mend'eβaldeɾa; koɾ'oak, ɡaɲ'eɾa, ʂerɡ'a βer'iak eʂ'ari ʂit'uen.
Lehia handia zen euskal portuen artean, Baiona, Donostia eta Bilbo bereziki, Gaztela eta Nafarroako artile eta beste ondasun batzuen trafikoa itsasoratzeko. Donostiako Udalak bere diru kutxa hutsak betetzeko, zerga berriak ezarri zizkien porturatutako salgaiei, Aturri ibaia berriz hasi zen Baionan itsasoratzen eta, ond...
le'ia 'andia ʂ'en ewsk'al port'uen art'ean, baʝ'ona, don'ostia eta β'ilβo βeɾ'eʂiki, ɡaʂt'ela eta naf'aroako art'iʎe eta β'este ond'asum batʂ'uen traf'ikoa its'asoɾatʂeko. don'ostiako uð'alak beɾ'e ð'iɾu kutʃ'a 'utsak bet'etʂeko, ʂerɡ'a βer'iak eʂ'ari ʂiʂk'iem port'uɾatutako salɣ'aʝej, at'uri iβ'aʝa βer'iʂ asi ʂem baʝ'...
Bitartean, Joana Albretekoa erreginaren Nafarroak kultura eta politika dinamismo handiko estatu bihurtu zen, bi erresuma handiren artean kolokan ; izan ere, Frantzia eta Gaztelako Koroek beren zentralizazio ahaleginak areagotu zituzten, foruen kontra talka eginez. mila seiehun eta hogei Nafarroako ErresumaBiarnoren azk...
bitartean, ɟ'oana alβr'etekoa er'eɣiɲaɾen naf'aroak kult'uɾa eta pol'itika ðiɲ'amismo 'andiko est'atu βi'urtu ʂen, b'i er'esuma 'andiɾen art'ean kol'okan; iʂ'an eɾ'e, frantʂ'ia eta ɣaʂt'elako koɾ'oek beɾ'en ʂentr'aliʂaʂio a'aleɣiɲak aɾ'eaɣotu ʂit'uʂten, f'oɾuen k'ontra t'alka eɣ'iɲeʂ. miʎ'a seʝ'eun eta 'oɣej naf'aroako...
Hurrengo urtean, hura zapalduta, Frantziako eta Gaztelako Koroak Pirinioetako Hitzarmena sinatu zuten, Nafarroaren inguruko auzia itxiz.
'urenɡo urt'ean, 'uɾa ʂap'alduta, frantʂ'iako eta ɣaʂt'elako koɾ'oak piɾ'inioetako 'itʂarmena siɲ'atu ʂut'en, naf'aroaɾen inɡ'uɾuko awʂ'ia itʃ'iʂ.
Europako erregeek sinatutako utrtretko Ituna kaltegarria izan zen euskal marinelentzat eta handik gutxira, gainera, Filipe ba Borboi erregeak aduanak Ebrotik Pirinioetara eta itsasora eramateko egindako ahaleginak matxinada piztu zuen mila zazpiehun eta hamazortzian.
ewɾ'opako er'eɣeek siɲ'atutako utrtr'etko it'una kalt'eɣaria iʂ'an ʂen ewsk'al maɾ'iɲelentʂat eta 'andik ɡ'utʃiɾa, ɡaɲ'eɾa, fil'ipe βa βorb'oj er'eɣeak að'uanak eβr'otik piɾ'inioetaɾa eta its'asoɾa eɾ'amateko eɣ'indako a'aleɣiɲak matʃ'iɲaða p'iʂtu ʂu'em miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'amaʂortʂian.
Aduanak, baina, Ebrora leheneratu ziren eta, lortutako hitzarmenaren ondorioz, Caracasko Gipuzkoar Konpainia sortu zen, joera politikoekonomiko berrien haritik.
að'uanak, baɲ'a, eβr'oɾa le'eneɾatu ʂiɾ'en et'a, lort'utako 'itʂarmenaɾen ond'oɾioʂ, kaɾ'akasko ɣip'uʂkoar komp'aɲia sort'u ʂen, ɟo'eɾa pol'itikoekonomiko βer'ien 'aɾitik.
Hurrengo urteetan, Ilustrazioa zabaldu zen Euskal Herrian, Uztaritzen adibidez, eta euskaleriaren Adiskideen Elkartea sortu zen, Jesusen Konpainiaren kaltetan, mila zazpiehun eta hirurogeita seian kanporatua izan baitzen, urte bereko matxinadaren ostean. mila zazpiehun eta hirurogeita sei eta mila zazpiehun eta hirurog...
'urenɡo 'urteetan, il'ustraʂioa ʂaβ'aldu ʂen ewsk'al 'erian, uʂt'aɾitʂen að'iβiðeʂ, eta ewsk'aleɾiaɾen að'iskiðeen elk'artea sort'u ʂen, xes'usen komp'aɲiaɾen kalt'etan, miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'iɾuɾoɣejta seʝ'an kamp'oɾatua iʂ'am bajtʂ'en, 'urte βeɾ'eko matʃ'iɲaðaɾen ost'ean. miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'iɾuɾoɣejta s'ej eta miʎ'a...
mila zazpiehun eta hirurogeita hamazortzian, errege berberak emandako Merkataritza Libreko Erregelamenduak euskaldunen interesen kontra jokatu zuen, Bilbo, Donostia eta beste portuak Espainiar Inperioan atzerritartzat hartuz, Ebroko aduanen inguruko tentsioaren erdian. mila zazpiehun eta laurogeian, britainiarrek Carac...
miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaʂortʂian, er'eɣe βerb'eɾak em'andako merk'ataɾitʂa liβr'eko er'eɣelamenduak ewsk'aldunen int'eɾesen k'ontra ʝok'atu ʂu'en, b'ilβo, don'ostia eta β'este port'uak esp'aɲiar imp'eɾioan atʂ'eritartʂat 'artuʂ, eβr'oko að'uanen inɡ'uɾuko tents'ioaɾen erd'ian. miʎ'a ʂ'aʂpieun eta lawɾ'oɣeʝa...
mila zazpiehun eta laurogeita bederatzian Frantziar Iraultzak eragin erabatekoa izan zuen Ipar Euskal Herrian, haren asimilazio politikoa ekarri baitzuen.
miʎ'a ʂ'aʂpieun eta lawɾ'oɣejta βeð'eɾatʂian frantʂ'iar iɾ'awltʂak eɾ'aɣin eɾ'aβatekoa iʂ'an ʂu'en ip'ar ewsk'al 'erian, 'aɾen as'imilaʂio pol'itikoa ek'ari βajtʂ'uen.
Hala Pirinioez iparraldera nola hegoaldera, estatu handien konstituzioen garaia hasi zen, baita Euskal Herriarentzako gerra aro luze eta lazgarri bat, Pio Barojak mila zazpiehun eta laurogeita hamahirutik mila zortziehun eta hirurogeita hamaseira bitartean kokatzen duena. mila zazpiehun eta laurogeita hamarreko departa...
'ala piɾ'inioeʂ ip'araldeɾa n'ola 'eɣoaldeɾa, est'atu 'andien kost'ituʂioen ɡaɾ'aʝa asi ʂen, bajta ewsk'al 'eriaɾentʂako ɣer'a aɾ'o luʂ'e eta laʂɡ'ari βat, pi'o βaɾ'oxak miʎ'a ʂ'aʂpieun eta lawɾ'oɣejta 'amaiɾutik miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amasejɾa βitartean kok'atʂen du'ena. miʎ'a ʂ'aʂpieun eta lawɾ'oɣejta 'ama...
Lapurdik bereziki pairatu zuen hura, jazarpen handi batez : askok hegoaldera muga pasa zuten, edo erbesteratu.
lap'urdik beɾ'eʂiki pajɾ'atu ʂu'en 'uɾa, ɟaʂ'arpen 'andi βat'eʂ: 'askok 'eɣoaldeɾa m'uɣa pas'a ʂut'en, eðo erb'esteɾatu.
Manuel godoi espainiar ministro ahalguztidunak Hego Euskal Herriko foruen kontra jo zuen, eta Basileako Bakea sinatu.
man'uel ɣoð'oj esp'aɲiar min'istro a'alɣuʂtiðunak 'eɣo ewsk'al 'eriko f'oɾuen k'ontra ʝ'o ʂu'en, eta βas'iʎeako β'akea siɲ'atu.
Frantsestean, armada frantsesa Euskal Herrian zabaldu zen berriz ere ; foruak eta gizarte egitura tradizionalak kolokan jarri ziren. mila zortziehun eta hamabiko Cadizko Konstituzioak Euskal Herriko foruak laudatu zituen, baina espainiar nazio bakarraz hitz egiten zuen, eta foruak desegin beharraz.
frants'estean, arm'aða frants'esa ewsk'al 'erian ʂaβ'aldu ʂem ber'iʂ eɾ'e; foɾ'uak eta ɣiʂ'arte eɣ'ituɾa trað'iʂionalak kol'okan ɟar'i ʂiɾ'en. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'amaβiko kað'iʂko kost'ituʂioak ewsk'al 'eriko foɾ'uak lawð'atu ʂit'uen, baɲa esp'aɲiar naʂ'io β'akaraʂ 'itʂ eɣ'iten ʂu'en, eta foɾ'uak des'eɣim be'araʂ.
mila zortziehun eta hamahiruko irailean, frantseste ia amaieran, Cadizko agintarien aliatuek, britainiar eta portugaldarrek, Donostia suntsitu zuten.
miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'amaiɾuko iɾ'aʎean, frants'este 'ia am'aʝeɾan, kað'iʂko aɣ'intaɾien al'iatuek, brit'ajniar eta port'uɣaldarek, don'ostia sunts'itu ʂut'en.
Ipar Euskal Herrian, Kode Napoleonikoaren aplikazioak oinordekotza tradizionala eta herri lurren erabilera errotik aldatu zuen.
ip'ar ewsk'al 'erian, koð'e nap'oleonikoaɾen apl'ikaʂioak oɲ'ordekotʂa trað'iʂionala eta 'eri lur'en eɾ'aβiʎeɾa er'otik ald'atu ʂu'en.
Lapurdik eta Ipar Euskal Herriak berezko dinamika bat izatetik estatu handi baten periferia izatera pasa ziren, eta eliteen turismorako atsedenleku : mila zortziehun eta berrogeita hamalautik aurrera, Baionara burdinbidea heltzearekin batera, Biarritz turismogune bihurtu zen eta bide bera jarraitu zuten Kanbok, Doniban...
lap'urdik eta ip'ar ewsk'al 'eriak beɾ'eʂko ðin'amika βat iʂ'atetik est'atu 'andi βat'em peɾ'ifeɾia iʂ'ateɾa pas'a ʂiɾ'en, eta el'iteen tuɾ'ismoɾako ats'eðenleku: miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta 'amalawtik 'awreɾa, baʝ'onaɾa βurd'imbiðea 'eltʂeaɾekim bat'eɾa, bi'ariʂ tuɾ'ismoɣune βi'urtu ʂen eta βið'e β'eɾa ʝar'ajtu ʂu...
Filipinetako Errege Konpainia desegin egin zen mila zortziehun eta hogeita hamarrerako, lehia arazoek eta Espainiako Koroaren diru kutxa hutsetarako eman kredituek zamatuta.
fil'ipiɲetako er'eɣe komp'aɲia ðes'eɣin eɣ'in ʂ'em miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'oɣejta 'amareɾako, le'ia aɾ'aʂoek eta esp'aɲiako koɾ'oaɾen d'iɾu kutʃ'a 'utsetaɾako em'an kreð'ituek ʂ'amatuta.
Burdinolak ezin ziren lehiatu gehiago Britainia Handiko industriaren aurrerapen teknologikoekin, baina kinka larri horretan, burgesia merkatariko elementu batzuek, adibidez, Jose Antonio ibarrak, espekulaziotik ateratako irabaziak kapital bihurtu eta berrinbertitu zituzten, besemer prozesuan. mila zortziehun eta berrog...
burd'iɲolak eʂ'in ʂiɾ'en le'iatu ɣ'eiaɣo βrit'aɲia 'andiko ind'ustriaɾen awr'eɾapen tekn'oloɣikoekin, baɲa kink'a lar'i 'oretan, burɡ'esia merk'ataɾiko el'ementu βatʂ'uek, að'iβiðeʂ, xos'e ant'onio iβ'arak, esp'ekulaʂiotik at'eɾatako iɾ'aβaʂiak kap'ital βi'urtu eta βer'imbertitu ʂit'uʂten, bes'emer proʂ'esuan. miʎ'a ʂo...
Euskal herritarrak armatu egin ziren, kanpotar armaden gehiegikeriei eta liberal konstituzionalistei aurre egiteko. mila zortziehun eta hogeita bederatzian, azken Nafarroako Gorteak egin ziren.
ewsk'al 'eritarak arm'atu eɣ'in ʂiɾ'en, kamp'otar 'armaðen ɡe'ieɣikeɾiej eta liβ'eɾal kost'ituʂionalistej 'awre eɣ'iteko. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'oɣejta βeð'eɾatʂian, aʂk'en naf'aroako ɣort'eak eɣ'in ʂiɾ'en.
Handik gutxira, mila zortziehun eta hogeita hamahiruko urrian, Lehen Karlistaldia piztu zen, Fernando uve i iaren oinordekoaren auzia piztu zenean. mila zortziehun eta hogeita hamaseian, Nafarroako Erresumako Aldundia desegin egin zen indarrez, eta probintziako aldundia ezarri zen, JosA Yanguas idazkari izango zuena. m...
'andik ɡ'utʃiɾa, miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'oɣejta 'amaiɾuko ur'ian, le'en karl'istaldia p'iʂtu ʂen, fern'ando uβ'e 'i 'iaɾen oɲ'ordekoaɾen awʂ'ia p'iʂtu ʂen'ean. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'oɣejta 'amaseʝan, naf'aroako er'esumako ald'undia ðes'eɣin eɣ'in ʂ'en ind'areʂ, eta proβ'intʂiako ald'undia eʂ'ari ʂen, ɟos'a ʝanɡ'uas ið'aʂ...
Aduanak Ebrotik Pirinio eta itsasora eraman ziren, abuztu horretan eta mila zortziehun eta berrogeita bateko urrian Baldomero Esparterok armadaren buruan Gasteizen emandako aginduz.
að'uanak eβr'otik piɾ'inio eta its'asoɾa eɾ'aman ʂiɾ'en, aβ'uʂtu 'oretan eta miʎ'a ʂortʂ'ieun eta βer'oɣejta βat'eko ur'iam bald'omeɾo esp'arteɾok arm'aðaɾem buɾ'uan ɡast'ejʂen em'andako aɣ'induʂ.
Artean, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak gorde egin zuten erregimen autonomo bat, Espainiako Konstituzioetan txertatuta.
art'ean, aɾ'aβak, biʂk'aʝak eta ɣip'uʂkoak ɡ'orde eɣ'in ʂut'en er'eɣimen awt'onomo βat, esp'aɲiako kost'ituʂioetan tʃert'atuta.
Probintzia horietan, herritarrek ez zuten zerbitzu militarra egingo eta eutsi egin zieten beren zerga bilketari. mila zortziehun eta hirurogeita hamabian, baina, Bigarren Karlistaldia hasi zen Hego Euskal Herrian.
proβ'intʂia oɾietan, 'eritarek e tʂ'uten ʂerb'itʂu mil'itara eɣ'inɡo eta 'ewtsi eɣ'in ʂi'etem beɾ'en ʂerɡ'a βilk'etaɾi. miʎ'a ʂortʂ'ieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaβian, baɲ'a, biɣ'aren karl'istaldia asi ʂen 'eɣo ewsk'al 'erian.