text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Datuak tartetan bildu direnean, moda maiztasun handiena duen tartean kokatzen da.
dat'uak tart'etam b'ildu ðiɾ'enean, moð'a majʂt'asun 'andiena ðu'en tart'ean kok'atʂen da.
Adibidez, herri bateko biztanleen adinari buruzko datuak jaso dira.
að'iβiðeʂ, 'eri βat'eko βiʂt'anleen að'iɲaɾi βuɾ'uʂko ðat'uak ɟ'aso ðiɾ'a.
Moda honela kalkulatzen da, moda kokatzen den tartea berrogei hirurogei dela kontuan harturik.
moð'a 'onela kalk'ulatʂen da, moð'a kok'atʂen den tart'ea βer'oɣej 'iɾuɾoɣej ðel'a k'ontuan 'artuɾik.
Modak, medianak eta batezbesteko aritmetiko sinpleak oso emaitza ezberdinak eman ditzakete, denak zentroneurri badira ere.
moð'ak, með'ianak eta βat'eʂbesteko aɾ'itmetiko simpl'eak os'o em'ajtʂa eʂb'erdiɲak em'an ditʂ'akete, d'enak ʂentr'onewri βað'iɾa eɾ'e.
datu hauetarako zentroneurri adierazgarriena edo zentroa hobekien islatzen duena mediana edo batezbesteko aritmetiko sinplea da, nekez esan baitaiteke datuak modak ematen duen bi balioaren inguruan biltzen direla.
dat'u 'awetaɾako ʂentr'onewri að'ieɾaʂɡariena eðo ʂentr'oa 'oβekien isl'atʂen du'ena með'iana eðo βat'eʂbesteko aɾ'itmetiko simpl'ea ð'a, nek'eʂ es'am bajt'ajteke ðat'uak moð'ak em'aten du'em b'i βal'ioaɾen inɡ'uɾuam b'iltʂen diɾ'ela.
Oro har, moda, mediana eta beztesbesteko aritmetiko sinplea alborapen handiko banakuntzetan izango dira nahiko ezberdinak.
oɾ'o 'ar, moð'a, með'iana eta βeʂt'esbesteko aɾ'itmetiko simpl'ea alβ'oɾapen 'andiko β'anakuntʂetan iʂ'anɡo ðiɾ'a na'iko eʂb'erdiɲak.
Modaren beste eragozpen bat hau da : moda anitza ere izan daiteke, gehienetan errepikatzen diren balioak zehazteko orduan berdinketa dagoenean.
moð'aɾem b'este eɾ'aɣoʂpem bat 'aw ð'a: moð'a an'itʂa eɾ'e iʂ'an dajt'eke, ɡe'ienetan er'epikatʂen diɾ'em bal'ioak ʂe'aʂteko orduam berd'inketa ðaɣ'oenean.
Probabilitate banaketa diskretua bada, moda probabilitate handieneko balioa izango da.
proβ'aβilitate βan'aketa ðiskr'etua βaða, moð'a proβ'aβilitate 'andieneko βal'ioa iʂ'anɡo ða.
Banakuntza jarraietan, probabilitate trinkotasuna handien egiten duen balioa izango da, trinkotasun funtzioan maximoa ematen duen balioa alegia.
b'anakuntʂa ʝar'aʝetan, proβ'aβilitate trink'otasuna 'andien eɣ'iten du'em bal'ioa iʂ'anɡo ða, trink'otasun funtʂ'ioam maʃ'imoa em'aten du'em bal'ioa aleɣia.
Egoera bitxi bat banaketa uniformean gertatzen da, non balio guztiak probabilitate berekoak diren.
eɣ'oeɾa βitʃ'i βat ban'aketa un'iformean ɡert'atʂen da, n'om bal'io ɣuʂt'iak proβ'aβilitate βeɾ'ekoak diɾ'en.
Atributua erabilera ezberdinak dituen terminoa da.
atr'iβutua eɾ'aβiʎeɾa eʂb'erdiɲak dit'uen term'inoa ð'a.
Estatistikan gehien aztertzen den ezaugarri bat da, zentralizazioarekin batera, datuen zentroa ez baita nahikoa izaten datu multzoak bereizteko.
est'atistikan ɡe'ien aʂt'ertʂen den eʂ'awɣari βat d'a, ʂentr'aliʂaʂioaɾekim bat'eɾa, dat'uen ʂentr'oa eʂ p'ajta na'ikoa iʂ'aten dat'u multʂ'oak beɾ'ejʂteko.
Zentroaren eta sakabanatzearen zenbatespenak, berriz, aski izaten dira egoera askotan datumultzoak eta probabilitatebanaketak zehaztu eta finkatzeko, banaketa normalaren kasuan esaterako.
ʂentr'oaɾen eta sak'aβanatʂeaɾen ʂemb'atespenak, ber'iʂ, ask'i iʂ'aten diɾ'a eɣ'oeɾa ask'otan dat'umultʂoak eta proβ'aβilitateβanaketak ʂe'aʂtu eta fink'atʂeko, ban'aketa norm'alaɾen kas'uan es'ateɾako.
Horretaz gainera, sakabanatze neurriak batezbesteko baten fidagarritasun edo adierazgarritasuna zehazteko, aldagaiak kontrolatzeko, datu multzoak eta probabilitate banaketak alderatzeko eta beste neurri estatistiko batzuk eratzeko erabiltzen dira.
'oretaʂ ɡaɲ'eɾa, sak'aβanatʂe n'ewriak bat'eʂbesteko βat'en fið'aɣaritasun eðo að'ieɾaʂɡaritasuna ʂe'aʂteko, ald'aɣaʝak kontr'olatʂeko, dat'u multʂ'oak eta proβ'aβilitate βan'aketak ald'eɾatʂeko eta β'este n'ewri est'atistiko β'atʂuk eɾ'atʂeko eɾ'aβiltʂen diɾ'a.
Muturreko datuak hauteman eta estandarizazio izeneko eragiketaz datu multzo ezberdinetako datuak alderatzeko ere erabiltzen dira.
mut'ureko ðat'uak 'awteman eta est'andaɾiʂaʂio iʂ'eneko eɾ'aɣiketaʂ dat'u multʂ'o eʂb'erdiɲetako ðat'uak ald'eɾatʂeko eɾ'e eɾ'aβiltʂen diɾ'a.
Gehienetan, sakabanatzea aldagai kuantitatiboei buruzkoa da, baina aldagai kualitatiboen sakabanatzea ere azter daiteke, beste ikuspuntu batetik bada ere.
ɡe'ienetan, sak'aβanatʂea ald'aɣaj ku'antitatiβoej βuɾ'uʂkoa ð'a, baɲa ald'aɣaj ku'alitatiβoen sak'aβanatʂea eɾ'e aʂt'er dajt'eke, b'este ik'uspuntu βat'etik baða eɾ'e.
Nolanahi ere, sakabanatzea kontzeptu abstraktua da, hedapena, zabalera, aldakortasun eta desbideratze moduan interpretatzen dena.
nol'anai eɾ'e, sak'aβanatʂea kontʂ'eptu abstr'aktua ð'a, 'eðapena, ʂaβ'aleɾa, ald'akortasun eta ðesb'iðeɾatʂe moð'uan int'erpretatʂen den'a.
Horregatik, anitz dira sakabanatzea neurtzeko proposatu diren neurriak.
'oreɣatik, an'iʂ diɾ'a sak'aβanatʂea newrtʂ'eko prop'osatu ðiɾ'en n'ewriak.
Bi sailetan banatzen dira : sakabanatze neurri absolutuak, datu multzo eta probabilitate banaketa bakar baten aldakortasuna neurtzeko baliatzen direnak, eta sakabanatze neurri erlatiboak, bi datu multzo alderatzeko erabiltzeko egokiak.
b'i saʎ'etam b'anatʂen diɾ'a: sak'aβanatʂe n'ewri abs'olutuak, dat'u multʂ'o eta proβ'aβilitate βan'aketa β'akar bat'en ald'akortasuna newrtʂ'eko βal'iatʂen diɾ'enak, eta sak'aβanatʂe n'ewri erl'atiβoak, b'i ðat'u multʂ'o ald'eɾatʂeko eɾ'aβiltʂeko eɣ'okiak.
Sakabanatze neurriak : distantzia neurriak eta batezbesteko desbideratze neurriak.
sak'aβanatʂe n'ewriak: dist'antʂia n'ewriak eta βat'eʂbesteko ðesb'iðeɾatʂe n'ewriak.
Distantzianeurrien abantaila nagusia kalkulurako erraztasuna da, baina eragozpen moduan ez dute jasotzen datu guztietan biltzen den informazioa.
dist'antʂianewrien aβ'antaʎa naɣ'usia kalk'uluɾako er'aʂtasuna ð'a, baɲa eɾ'aɣoʂpem moð'uan eʂ t'ute ʝas'otʂen dat'u ɣuʂt'ietam b'iltʂen den inf'ormaʂioa.
Batezbesteko desbideratzeneurri batean kontuan datu guztiak hartzen badira ere, kalkulua konplexuagoa da.
bat'eʂbesteko ðesb'iðeɾatʂenewri βat'ean k'ontuan dat'u ɣuʂt'iak 'artʂem bað'iɾa eɾ'e, kalk'ulua kompl'eʃuaɣoa ð'a.
Sakabanatze neurri absolutuak eta erlatiboak.
sak'aβanatʂe n'ewri abs'olutuak eta erl'atiβoak.
Sakabanatze neurri absolutuak eta erlatiboak ere bereizten dira. Sakabanatze neurri absolutuak datu multzo baten baitan dagoen aldakortasun maila absolutua neurtzen dute, aldagaiaren unitatetan. Sakabanatzea neurtzen duten jatorriko neurriak dira, distantzian eta batez besteko desbideratzean oinarritzen direnak. Ezin d...
sak'aβanatʂe n'ewri abs'olutuak eta erl'atiβoak eɾ'e βeɾ'ejʂten diɾ'a. sak'aβanatʂe n'ewri abs'olutuak dat'u multʂ'o βat'em bajt'an daɣ'oen ald'akortasum m'aʎa abs'olutua n'ewrtʂen dut'e, ald'aɣaʝaɾen un'itatetan. sak'aβanatʂea n'ewrtʂen dut'en ɟat'oriko n'ewriak diɾ'a, dist'antʂian eta βat'eʂ b'esteko ðesb'iðeɾatʂean ...
Oztopo hau gainditu eta horrela datu multzoen arteko sakabanatzemailak alderatu ahal izateko sakabanatzeneurri erlatiboak erabiltzen dira, horretarako dimentsio edo unitaterik gabeko koefizienteak erabiliz eta sakabanatzeneurri absolutua dagokion zentroneurriarekin alderatuz askotan.
oʂt'opo 'aw ɣajnd'itu eta 'orela ðat'u multʂ'oen art'eko sak'aβanatʂemaʎak ald'eɾatu a'al iʂ'ateko sak'aβanatʂenewri erl'atiβoak eɾ'aβiltʂen diɾ'a, 'oretaɾako ðim'entsio eðo un'itateɾik ɡaβ'eko ko'efiʂienteak eɾ'aβiliʂ eta sak'aβanatʂenewri abs'olutua ðaɣ'okion ʂentr'onewriaɾekin ald'eɾatuʂ ask'otan.
Adibidez, bariedade bateko tomate aleen pisuak jasotzen dituen datumultzo baten baitan batezbesteko desbideratzeneurri bat ehun gramukoa bada, batezbestekoa hirurehun gramukoa izanik, eta beste bariedade batean desbideratzeneurria ehun gramukoa bada, baina bostehun gramuko batezbesteko baten inguruan, bigarren kasuan s...
að'iβiðeʂ, baɾ'ieðaðe βat'eko tom'ate al'eem p'isuak ɟas'otʂen dit'uen dat'umultʂo βat'em bajt'am bat'eʂbesteko ðesb'iðeɾatʂenewri βat e'un ɡram'ukoa βaða, bat'eʂbestekoa 'iɾuɾeun ɡram'ukoa iʂ'anik, eta β'este βaɾ'ieðaðe βat'ean desb'iðeɾatʂenewria e'un ɡram'ukoa βaða, baɲa βost'eun ɡram'uko βat'eʂbesteko βat'en inɡ'uɾ...
Konparazio erlatiboa datuak unitate ezberdinetan jasota dauden kasuetarako ere baliagarria da, sakabanatzeneurri erlatiboek ez baitute unitaterik, eta oro har ehuneko baten bitartez adieraz baitaitezke.
komp'aɾaʂio erl'atiβoa ðat'uak un'itate eʂb'erdiɲetan ɟ'asota ðawð'en kas'uetaɾako eɾ'e βal'iaɣaria ð'a, sak'aβanatʂenewri erl'atiβoek eʂ p'ajtute un'itateɾik, eta oɾ'o 'ar e'uneko βat'em bit'arteʂ að'ieɾaʂ bajt'ajteʂke.
Sakabanatzeneurri absolutuak kasu bakar batean erabil daitezke bi datumultzoen arteko sakabanatzemailak alderatzeko : batezbesteko berdina eta unitate berdinetan dutenean.
sak'aβanatʂenewri abs'olutuak kas'u β'akar bat'ean eɾ'aβil dajt'eʂke β'i ðat'umultʂoen art'eko sak'aβanatʂemaʎak ald'eɾatʂeko: bat'eʂbesteko βerd'iɲa eta un'itate βerd'iɲetan dut'enean.
Berez, Salamancako probintziako balero eta San Esteban de la Sierra udalerrietatik zetorren familia apal batean jaio zen. Lanbidea gurasoek irakatsi zioten. Uliako harkaitzetatik ateratako hondar saltzaile gisa, Groseko etxekoandreek auzoko latsari lekuan arropa garbitzeko erabiltzen zuten. Gerora, Trueba zinema inguru...
beɾ'eʂ, sal'amankako proβ'intʂiako βal'eɾo eta s'an est'eβan d'e l'a si'era uð'alerietatik ʂet'oren fam'ilia ap'al βat'ean ɟaʝ'o ʂen. lamb'iðea ɣuɾ'asoek iɾ'akatsi ʂi'oten. ul'iako 'arkajtʂetatik at'eɾatako 'ondar saltʂ'aʎe ɣ'isa, ɡros'eko etʃ'ekoandreek awʂ'oko lats'aɾi l'ekuan ar'opa ɣarb'itʂeko eɾ'aβiltʂen ʂut'en. ɡ...
Lurralde isolatua eta behartsua izan zen historian zehar, baina ospea lortu zuen Bigarren Mundu Gerratik aurrera, eta ekonomia asko hazi zen, gehienbat turismoaren eta paradisu fiskal izatearen ondorioz.
lur'alde is'olatua eta βe'artsua iʂ'an ʂen 'istoɾian ʂe'ar, baɲa osp'ea lort'u ʂu'em biɣ'arem mund'u ɣer'atik 'awreɾa, eta ek'onomia 'asko 'aʂi ʂen, ɡe'iembat tuɾ'ismoaɾen eta paɾ'aðisu fisk'al iʂ'ateaɾen ond'oɾioʂ.
Ez du indar armaturik, ezta armadarik ere.
eʂ t'u ind'ar arm'atuɾik, 'eʂta arm'aðaɾik eɾ'e.
Hori dela eta, bertako defentsa Espainia eta Frantziako indar armatuen esku dago.
oɾi ðel'a et'a, bert'ako ðef'entsa esp'aɲia eta frantʂ'iako ind'ar arm'atuen esk'u ðaɣ'o.
Andorra Ekialdeko Pirinioetan dago, iparraldean Frantzia eta hegoaldean Espainia dituelarik.
and'ora ek'ialdeko piɾ'inioetan daɣ'o, ip'araldean frantʂ'ia eta 'eɣoaldean esp'aɲia ðit'uelaɾik.
Hegoaldean Alt Urgell, hegoekialdean zerdana, ekialdean Alta zerdana eta mendebaldean Pallars SobirA eskualdea mugakide ditu.
'eɣoaldean 'alt urɡ'eʎ, 'eɣoekialdean ʂerd'ana, ek'ialdean alt'a ʂerd'ana eta mend'eβaldeam paʎ'ars 'oβiɾa esk'ualdea m'uɣakiðe ðit'u.
Oso herrialde menditsua da, bi mila eta bostehun metrotik gorako hirurogeita bost gailur ditu eta. Coma Pedrosa mendirik garaiena da.
os'o 'erialde mend'itsua ð'a, b'i miʎ'a eta βost'eum m'etrotik ɡoɾ'ako 'iɾuɾoɣejta β'os ɡaʎ'ur dit'u et'a. kom'a p'eðrosa mend'iɾik ɡaɾ'aʝena ð'a.
Ur baliabide garrantzitsuak ditu. Iparraldeko balira, Ekialdeko balira, balira Handia eta Madriu ibai nagusiak dira. e ese ze a ele de e ese e ene ge o erre de a ene i grekoa parrokian ur termalak daude.
'ur bal'iaβiðe ɣar'antʂitsuak dit'u. ip'araldeko βal'iɾa, ek'ialdeko βal'iɾa, bal'iɾa 'andia eta maðr'iu iβ'aj naɣ'usiak diɾ'a. 'e es'e ʂe 'a el'e ð'e 'e es'e 'e en'e ɣ'e 'o er'e ð'e 'a en'e 'i ɣrek'oa par'okian 'ur term'alak dawð'e.
mila berrehun eta hirurogeita hamazortzian independentzia lortu zuenetik, Foixko kondea eta La Seu dUrgelleko apezpikua Andorrako printzekideak edo estatuburuak izan dira. mila seiehun eta zazpian, Foix Frantziako koroaren eskuetan utzi zuen Henrike IIIa Nafarroakoak ; hortaz, baita Andorraren titularitate partekatua e...
miʎ'a βer'eun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaʂortʂian ind'ependentʂia lort'u ʂu'enetik, fojʃk'o kond'ea eta l'a s'ew ðurɡ'eʎeko ap'eʂpikua and'orako printʂ'ekiðeak eðo est'atuβuɾuak iʂ'an diɾ'a. miʎ'a seʝ'eun eta ʂ'aʂpian, f'ojʃ frantʂ'iako koɾ'oaɾen esk'uetan 'utʂi ʂu'en 'enrike i'iia naf'aroakoak; ortaʂ, bajta and'oraɾen tit'ul...
Justizia arazoak, kanpo harremanak eta defentsakoak printzekideen kontrolpekoak izaten ziren.
ɟust'iʂia aɾ'aʂoak, k'ampo 'aremanak eta ðef'entsakoak printʂ'ekiðeen kontr'olpekoak iʂ'aten ʂiɾ'en.
mila bederatziehun eta laurogeita biko urtarrilean bereizi egin ziren legegintza eta eragiletza funtzioak, eta kontseilu nagusiak kontseilu eragile edo gobernu bat izendatu zuen, lehendakaria buru zuela. mila bederatziehun eta laurogeita hamahiruko martxoaren hamalauan, andorratarrek, erreferendum bidez, indarrean zute...
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta βik'o urt'ariʎeam beɾ'ejʂi eɣ'in ʂiɾ'en leɣ'eɣintʂa eta eɾ'aɣiʎetʂa funtʂ'ioak, eta konts'eʎu naɣ'usiak konts'eʎu eɾ'aɣiʎe eðo ɣoβ'ernu βat iʂ'endatu ʂu'en, le'endakaɾia βuɾ'u ʂu'ela. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaiɾuko martʃ'oaɾen 'amalawan, and'oratarek, er'efeɾendum bið'...
Konstituzio horrek bide ematen dio Andorrari justizia aginpide burujabea izateko, bere kanpo politika propioa garatzeko eta nazioarteko erakundeetan parte hartzeko. mila bederatziehun eta laurogeita hamahiruan onartu zuten Nazio Batuetan.
kost'ituʂio 'orek bið'e em'aten di'o and'oraɾi ʝust'iʂia aɣ'impiðe βuɾ'uʝaβea iʂ'ateko, beɾ'e k'ampo pol'itika pr'opioa ɣaɾ'atʂeko eta naʂ'ioarteko eɾ'akundeetam p'arte 'artʂeko. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaiɾuan on'artu ʂut'en naʂ'io βat'uetan.
Gainera, alderdi politikoak eratu ahal izan dituzte eta baita sindikatuak ere, lehenago ez baitzen ez alderdirik eta ez sindikaturik.
ɡaɲ'eɾa, ald'erdi pol'itikoak eɾ'atu a'al iʂ'an dit'uʂte eta βajta sind'ikatuak eɾ'e, le'enaɣo eʂ p'ajtʂen 'eʂ ald'erdiɾik eta 'eʂ sind'ikatuɾik.
Grebarako eskubidea ere legeztatua izan da.
ɡr'eβaɾako esk'uβiðea eɾ'e leɣ'eʂtatua iʂ'an da.
Bi printzekideek segitzen dute estatuburu izaten, baina orain, herrialdeko mugei buruzko legeen gainean dute soilik beto eskubidea.
b'i printʂ'ekiðeek seɣ'itʂen dut'e est'atuβuɾu iʂ'aten, baɲa oɾ'ajn, 'erialdeko muɣ'ej βuɾ'uʂko l'eɣeen ɡaɲ'ean dut'e sojl'ik bet'o esk'uβiðea.
Frantziak eta Espainiak lehengo ardurekin jarraitzen dute printzerriaren defentsa eta diru arazoei dagokien guztian.
frantʂ'iak eta esp'aɲiak le'enɡo ard'uɾekin ɟar'ajtʂen dut'e printʂ'eriaɾen def'entsa eta ð'iɾu aɾ'aʂoej ðaɣ'okien ɡuʂt'ian.
Konstituzio berria onetsi ondorengo mila bederatziehun eta laurogeita hamahiruko abenduan egin ziren lehen hauteskundeak, eta mila bederatziehun eta laurogeita hamalauko urtarrilean Oscar Ribas Reig hautatu zuten Andorrako lehen gobernu burujabeko presidente. bi mila eta lauko azaroaren hamabostean, lankidetza hitzarme...
kost'ituʂio βer'ia on'etsi ond'oɾenɡo miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaiɾuko aβ'enduan eɣ'in ʂiɾ'en le'en 'awteskundeak, eta miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amalawko urt'ariʎean osk'ar 'iβas r'ejɣ 'awtatu ʂut'en and'orako le'en ɡoβ'ernu βuɾ'uʝaβeko pres'iðente. b'i miʎ'a eta lawk'o aʂ'aɾoaɾen 'amaβostean, l...
Adineka, honela dago banaturik biztanleria : zero hamalau urte bitartekoak ehuneko hamalau, lau dira, hamabost hogeita lau urte bitartekoak ehuneko bederatzi, sei, hogeita bost berrogeita hamalau urte bitartekoak ehuneko berrogeita sei, bi, berrogeita hamabost hirurogeita lau urte bitartekoak ehuneko hamalau, bi eta hi...
að'iɲeka, 'onela ðaɣ'o βan'atuɾik biʂt'anleɾia: ʂeɾ'o 'amalaw 'urte βit'artekoak e'uneko 'amalaw, l'aw ðiɾ'a, 'amaβos 'oɣejta l'aw 'urte βit'artekoak e'uneko βeð'eɾatʂi, s'ej, 'oɣejta β'os ber'oɣejta 'amalaw 'urte βit'artekoak e'uneko βer'oɣejta s'ej, b'i, ber'oɣejta 'amaβos 'iɾuɾoɣejta l'aw 'urte βit'artekoak e'uneko ...
Bizi itxaropena laurogeita bi, bederatzi urtekoa da ; laurogei, zazpi urtekoa gizonezkoena eta laurogeita bost, bi urtekoa emakumezkoena.
b'iʂi itʃ'aɾopena lawɾ'oɣejta β'i, beð'eɾatʂi urt'ekoa ð'a; lawɾ'oɣej, ʂ'aʂpi urt'ekoa ɣiʂ'oneʂkoena eta lawɾ'oɣejta β'ost, b'i urt'ekoa em'akumeʂkoena.
Jatorrizko andorratarrak akatalanak, kulturaz eta hizkuntzaza biztanleen herena baino gutxiago dira, gaur egun. Gainerako biztanleak etorkin espainiarrak eta frantsesak dira, gehienbat. Etorkin horiei kupo sistema zorrotz baten arabera eman zitzaien egoitza baimena. Biztanle guztien ehuneko hogeita hamasei, hirurogeita...
ɟat'oriʂko and'oratarak ak'atalanak, kult'uɾaʂ eta 'iʂkuntʂaʂa βiʂt'anleen 'eɾena βaɲo ɣutʃ'iaɣo ðiɾ'a, ɡ'awr eɣ'un. ɡaɲ'eɾako βiʂt'anleak et'orkin esp'aɲiarak eta frants'esak diɾ'a, ɡe'iembat. et'orkin oɾiej kup'o sist'ema ʂor'oʂ bat'en aɾ'aβeɾa em'an ʂitʂ'aʝen eɣ'ojtʂa βajm'ena. biʂt'anle ɣuʂt'ien e'uneko 'oɣejta 'am...
Katalana hizkuntza nazionala eta ofiziala den arren, gaztelania eta frantsesa ere asko erabiltzen dira.
kat'alana 'iʂkuntʂa naʂ'ionala eta of'iʂiala ð'en ar'en, ɡaʂt'elania eta frants'esa eɾ'e 'asko eɾ'aβiltʂen diɾ'a.
Andorratar gehienek katalanarekin batere beste hizkuntza bat gutxienez badakite.
and'oratar ɡe'ienek kat'alanaɾekim bat'eɾe β'este 'iʂkuntʂa βat ɡutʃ'ieneʂ bað'akite.
Bertakoa iparmendebaldeko katalana da, Urgell eskualdeko bertsua.
bert'akoa ip'armendeβaldeko kat'alana ð'a, urɡ'eʎ esk'ualdeko βerts'ua.
Aldaera horrek izan zituen hemeretzigarren mendean Andorran dialektoaz idazten zuten idazle parea, hala nola Antoni Fiter i rosell eta Antoni puch, baina joera horrek ez zuen hogeigarren mendean iraun, ez bada Rosalia Pantebre TrasfA, idazlearen aldarrikapenetan.
ald'aeɾa 'orek iʂ'an ʂit'uen 'emeɾetʂiɣarem mend'ean and'oran di'alektoaʂ ið'aʂten ʂut'en ið'aʂle paɾ'ea, 'ala n'ola ant'oni fit'er 'i ros'eʎ eta ant'oni p'utʃ, baɲa ʝo'eɾa 'orek e tʂ'uen 'oɣejɣarem mend'ean iɾ'awn, 'eʂ baða ros'alia pant'eβre trasf'a, ið'aʂleaɾen ald'arikapenetan.
hogeita batgarren mendean, idatziz eta komunikabideetan, katalan estandarra erabiltzen da.
'oɣejta βatɡ'arem mend'ean, ið'atʂiʂ eta kom'unikaβiðeetan, kat'alan est'andara eɾ'aβiltʂen da.
Haren kondaira hamabigarren mendeko istorio zahar bat da : neguko egun batez, Canillo herriko biztanleak mezatara zihoazela, arrosa bat ikusi zutela loratzen.
'aɾen kond'ajɾa 'amaβiɣarem mend'eko ist'oɾio ʂa'ar bat d'a: neɣ'uko eɣ'um bat'eʂ, kan'iʎo 'eriko βiʂt'anleak m'eʂataɾa ʂi'oaʂela, ar'osa βat ik'usi ʂut'ela loɾ'atʂen.
Arrosaren denboraldia ez zenez, gerturatu egin ziren eta oinarrian Andre Mariaren eta Jesus haurraren estatua bat aurkitu zuten.
ar'osaɾen demb'oɾaldia e tʂ'eneʂ, ɡert'uɾatu eɣ'in ʂiɾ'en eta oɲ'arian andr'e maɾ'iaɾen eta xes'us awraɾen est'atua βat awrk'itu ʂut'en.
Harrituta, estatua hura herriko elizara eraman eta bertan utzi zuten.
'arituta, est'atua 'uɾa 'eriko el'iʂaɾa eɾ'aman eta β'ertan 'utʂi ʂut'en.
Baina biharamunean berriz ere estatua arrosaren oinetan aurkitu zuten.
baɲa βi'aɾamuneam ber'iʂ eɾ'e est'atua ar'osaɾen oɲ'etan awrk'itu ʂut'en.
Encampeko elizara eraman zuten orduan, baina hurrengo egunean berriz ere lehengo tokian agertu zen.
enk'ampeko el'iʂaɾa eɾ'aman ʂut'en orduan, baɲa 'urenɡo eɣ'uneam ber'iʂ eɾ'e le'enɡo t'okian aɣ'ertu ʂen.
Horren ondorioz, elurretik salbu zegoen Canilloko gune batean kapera bat eraikitzea erabaki zuten eta estatua bertan jarri.
'oren ond'oɾioʂ, el'uretik salβu ʂeɣ'oen kan'iʎoko ɣun'e βat'ean kap'eɾa βat eɾ'ajkitʂea eɾ'aβaki ʂut'en eta est'atua β'ertan ɟar'i.
Ama birjina horren jaieguna, besta adbokazio batzuena bezala, irailaren zortzian ospatzen da.
am'a βirx'iɲa 'oren ɟaʝ'eɣuna, b'esta aðb'okaʂio βatʂ'uena βeʂ'ala, iɾ'aʎaɾen ʂortʂ'ian osp'atʂen da.
Andorrako ekonomia, tradizioz, abere hazkuntzan, tabakoaren langintzan eta basoetan oinarritzen zen. Nekazaritzak lur gutxi ditu, lur guztietako ehuneko bi baino ez, eta nagusiki tabakoa ekoizteko erabiltzen da. Artzaintza, ordea, garrantzitsua da.
and'orako ek'onomia, trað'iʂioʂ, aβ'eɾe 'aʂkuntʂan, taβ'akoaɾen lanɡ'intʂan eta β'asoetan oɲ'aritʂen ʂen. nek'aʂaɾitʂak l'ur ɡ'utʃi ðit'u, l'ur ɡuʂt'ietako e'uneko β'i βaɲo 'eʂ, eta naɣ'usiki taβ'akoa ek'ojʂteko eɾ'aβiltʂen da. artʂ'ajntʂa, ordea, ɡar'antʂitsua ð'a.
Hala ere, mila bederatziehun eta berrogeita hamarretik aurrera, turismoak izugarrizko gorakada izan zuen eta, gaur egun, printzerriko jarduera nagusia da, urtean zortzi milioi bisitari inguru jasotzen baititu.
'ala eɾ'e, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejta 'amaretik 'awreɾa, tuɾ'ismoak iʂ'uɣariʂko ɣoɾ'akaða iʂ'an ʂu'en et'a, ɡ'awr eɣ'un, printʂ'eriko ʝard'ueɾa naɣ'usia ð'a, urt'ean ʂortʂ'i mil'ioj βis'itaɾi inɡ'uɾu ʝas'otʂem bajt'itu.
Eski estazioek, neguan, udako klima eta mendi ikuspegi ederrek, eta orobat zergarik gabeko produktuen eskuragarritasunak turista asko erakartzen dituzte.
esk'i est'aʂioek, neɣ'uan, uð'ako kl'ima eta mend'i ik'uspeɣi eð'erek, eta oɾoβat ʂerɡ'aɾik ɡaβ'eko proð'uktuen esk'uɾaɣaritasunak tuɾ'ista 'asko eɾ'akartʂen dit'uʂte.
Turismoan oinarritutako ekonomia da nagusiki, eta hirugarren sektoreak be pe ge a erre e ene ehuneko laurogei hartzen du.
tuɾ'ismoan oɲ'aritutako ek'onomia ð'a naɣ'usiki, eta 'iɾuɣaren sekt'oɾeak b'e p'e ɣ'e 'a er'e 'e en'e e'uneko lawɾ'oɣej 'artʂen du.
Dena dela, azken urteetan inguruko herrialdeen garapen turistikoak erakargarritasuna zertxobait moteldu dio ; nolanahi ere, baliabide gehiago ere ditu : energia elektrikoa ekoizteko urjauziak, ur minerala, burdin meak eta beruna, besteak beste.
d'ena ðel'a, aʂk'en 'urteetan inɡ'uɾuko 'erialdeen ɡaɾ'apen tuɾ'istikoak eɾ'akarɡaritasuna ʂertʃ'oβajt mot'eldu ði'o; nol'anai eɾ'e, bal'iaβiðe ɣ'eiaɣo eɾ'e ðit'u: en'erɡia el'ektrikoa ek'ojʂteko urʝ'awʂiak, 'ur miɲ'eɾala, burd'im me'ak eta βeɾ'una, b'esteak b'este.
mila bederatziehun eta laurogeita hamarretik aurrera, finantza zerbitzu berriak jarri ziren abian eta indar handia hartuz joan ziren, bankusekretuaren lege zorrotzari eta zerga apalei esker. Andorrako gobernuaren sarrera bakarrak zerga gutxi batzuk eta zigiluen salmentak uzten dizkion irabaziak dira. Banku eta finantza...
miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaretik 'awreɾa, fin'antʂa ʂerb'itʂu βer'iak ɟar'i ʂiɾ'en aβ'ian eta ind'ar 'andia 'artuʂ ɟ'oan ʂiɾ'en, b'ankusekretuaɾen l'eɣe ʂor'otʂaɾi eta ʂerɡ'a ap'alej esk'er. and'orako ɣoβ'ernuaɾen sar'eɾa β'akarak ʂerɡ'a ɣ'utʃi β'atʂuk eta ʂiɣ'iʎuen salm'entak 'uʂten diʂk'ion iɾ'aβaʂiak di...
Eraikin txiki eta apaindura gutxikoak izaten dira.
eɾ'ajkin tʃik'i eta ap'ajnduɾa ɣ'utʃikoak iʂ'aten diɾ'a.
Eskia kirol nazionala da. bi mila eta hamarreko Neguko Olinpiar Jokoen antolatzailea izateko hautagaitza aurkeztu zuen, baina ez zuen lortu.
esk'ia kiɾ'ol naʂ'ionala ð'a. b'i miʎ'a eta 'amareko neɣ'uko ol'impiar ʝok'oen ant'olatʂaʎea iʂ'ateko 'awtaɣajtʂa awrk'eʂtu ʂu'en, baɲa e tʂ'uen lort'u.
Ordino Arkalis mendatea Frantziako Tourreko eta Espainiako bueltako zenbait etapa miresgarri utzi ditu. mila bederatziehun eta laurogeita hamazazpian, yan ulritxek etapa irabazi eta lider jarri zen irabazi zuen lehenengo Tourrean.
ord'iɲo ark'alis mend'atea frantʂ'iako towr'eko eta esp'aɲiako βu'eltako ʂemb'ajt et'apa miɾ'esɡari 'utʂi ðit'u. miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaʂaʂpian, ɟ'an ulr'itʃek et'apa iɾ'aβaʂi eta lið'er ʝar'i ʂen iɾ'aβaʂi ʂu'en le'enenɡo towr'ean.
Bi urte geroago, Espainiako bueltan, Igor Gonzalez Galdeanok etapa irabazi zuen eta yan ulritxek berriz lider jarri zen.
b'i 'urte ɣeɾ'oaɣo, esp'aɲiako βu'eltan, iɣ'or ɡonθ'aleθ ɡald'eanok et'apa iɾ'aβaʂi ʂu'en eta ʝ'an ulr'itʃek ber'iʂ lið'er ʝar'i ʂen.
Andorrako jai nagusiak bi dira : martxoaren hamalaua eta irailaren zortzia.
and'orako ʝ'aj naɣ'usiak b'i ðiɾ'a: martʃ'oaɾen 'amalawa eta iɾ'aʎaɾen ʂortʂ'ia.
Errepide hori oso garrantzitsua zen, hemeretzigarren mende erdialderarte Frantzia eta Madril elkartzen zituen ErregeBidea ez baitzen Donostiatik pasatzen, Astigarraga eta Hernanitik baizik eta horren ondorioz nolabait hiri hau isolaturik geratzen zen, errepide hau funtsezkoa zelarik Donostia isolamendu horretatik atera...
er'epiðe oɾi os'o ɣar'antʂitsua ʂ'en, 'emeɾetʂiɣarem mend'e erd'ialdeɾarte frantʂ'ia eta maðr'il elk'artʂen ʂit'uen er'eɣeβiðea eʂ p'ajtʂen don'ostiatik pas'atʂen, ast'iɣaraɣa eta 'ernanitik bajʂik eta 'oren ond'oɾioʂ nol'aβajt 'iɾi 'aw is'olatuɾik ɡeɾ'atʂen ʂen, er'epiðe 'aw funts'eʂkoa ʂ'elaɾik don'ostia is'olamendu ...
Mirakontxarekin iparraldean, Amara Zaharra eta Amara Berrirekin ekialdean eta Antigua, Ibaeta eta AA plus minus orgarekin mendebaldean muga egiten du.
miɾ'akontʃaɾekin ip'araldean, am'aɾa ʂa'ara eta am'aɾa βer'iɾekin ek'ialdean eta ant'iɣua, iβ'aeta eta a'a pl'us min'us orɡ'aɾekim mend'eβaldeam m'uɣa eɣ'iten du.
Lurzoruaren bizitegierabilera nagusi den auzo zabal honetan, etxebizitza eta biztanleriaren sakabanatzea ezaugarri nagusienetarikoa da.
lurʂ'oɾuaɾem b'iʂiteɣieɾaβiʎeɾa naɣ'usi ð'en 'awʂo ʂaβ'al 'onetan, etʃ'eβiʂitʂa eta βiʂt'anleɾiaɾen sak'aβanatʂea eʂ'awɣari naɣ'usienetaɾikoa ð'a.
Azken urteotan, bide berriek eta eraikitako etxebizitzek auzoaren itxura asko aldatu dute.
aʂk'en 'urteotan, bið'e βer'iek eta eɾ'ajkitako etʃ'eβiʂitʂek 'awʂoaɾen itʃ'uɾa 'asko ald'atu ðut'e.
Auzoaren ardatz nagusia Hernanira zihoan antzinako errepidean dagoen Aiete pasealekua da.
'awʂoaɾen ard'aʂ naɣ'usia 'ernaniɾa ʂi'oan antʂ'iɲako er'epiðean daɣ'oen aʝ'ete pas'ealekua ð'a.
Bertsolaritza abestuz, errimatuz eta neurtuz egiten den berbaldi bat da.
berts'olaɾitʂa aβ'estuʂ, er'imatuʂ eta newrt'uʂ eɣ'iten dem b'erbaldi βat d'a.
Ahozko euskal literaturaren adarretako bat da.
a'oʂko ewsk'al lit'eɾatuɾaɾen að'aretako βat d'a.
Bertsolaria jendaurrean batbatean jarduten duen abeslaria da.
b'ertsolaɾia ʝend'awream batb'atean ɟard'uten du'en aβ'eslaɾia ð'a.
Bertsoa gai librean kanta daiteke edo gaijartzaile batek gaia emanda, bakarrik edo bi bertsolariren edo gehiagoren artean.
b'ertsoa ɣ'aj liβr'ean kant'a ðajt'eke eðo ɣajʝ'artʂaʎe βat'ek ɡaʝ'a em'anda, bak'arik eðo β'i β'ertsolaɾiɾen eðo ɣ'eiaɣoɾen art'ean.
Bertsolariak neurri eta hoskidetasun arau zorrotzak bete behar ditu, eta bertsopaperen kasuan salbu, denboratarte laburra dauka gaia entzuten duenetik bertsoa pentsatu eta kantuan hasteko.
b'ertsolaɾiak n'ewri eta 'oskiðetasun aɾ'aw ʂor'otʂak bet'e βe'ar dit'u, eta β'ertsopapeɾen kas'uan salβu, d'emboɾatarte laβ'ura ðawk'a ɣaʝ'a entʂ'uten du'enetik b'ertsoa pents'atu eta k'antuan 'asteko.
Nahiz eta lehenagoko aztarnak ere badiren, bertsolaritza hemeretzigarren mendetik aurrera garatu zen Euskal Herrian.
n'aiʂ eta le'enaɣoko aʂt'arnak eɾ'e βað'iɾen, berts'olaɾitʂa 'emeɾetʂiɣarem mend'etik 'awreɾa ɣaɾ'atu ʂen ewsk'al 'erian.
hemeretzigarren mendeko gerra eta gatazka ugariek eskaini zuten bertsotarako gairik.
'emeɾetʂiɣarem mend'eko ɣer'a eta ɣat'aʂka uɣ'aɾiek esk'aɲi ʂut'em b'ertsotaɾako ɣajɾ'ik.
Hori dela eta, frantsesen aurka, karlisten zein liberalen alde eta Kubako independentziagerraren berri emanez bertsopaper mordoxka bat iritsi ziren, eta ahoz aho banaka batzuk.
oɾi ðel'a et'a, frants'esen awrk'a, karl'isten ʂ'ejn liβ'eɾalen ald'e eta kuβ'ako ind'ependentʂiaɣeraɾem ber'i em'aneʂ b'ertsopaper mord'oʃka βat iɾ'itsi ʂiɾ'en, eta a'oʂ a'o βan'aka β'atʂuk.
Kanta paperen bidez zabaldutako bertsoak oso modan egon ziren, zenbait kasutan gainera, orduko gertaera eta albisteak jakinarazteko modurik herrikoienetako bat ziren.
kant'a pap'eɾem bið'eʂ ʂaβ'aldutako β'ertsoak os'o moð'an eɣ'on ʂiɾ'en, ʂemb'ajt kas'utan ɡaɲ'eɾa, ord'uko ɣert'aeɾa eta alβ'isteak ɟak'iɲaɾaʂteko moð'uɾik 'erikoʝenetako βat ʂiɾ'en.
hemeretzigarren mende bukaeran eta hogeigarren mende hasieran euskal intelektualek bertsolaritza inprobisatua txarto ikusten zuten.
'emeɾetʂiɣarem mend'e βuk'aeɾan eta 'oɣejɣarem mend'e 'asieɾan ewsk'al int'elektualek berts'olaɾitʂa impr'oβisatua tʃart'o ik'usten ʂut'en.
Adibideak eman zituen, bertsolaritzaren mekanika sistematizatu zuen, dauden generoak sailkatu zituen eta horrela finkaturik utzi zituen bertsolaritzaren azterketa zientifikorako oinarriak.
að'iβiðeak em'an ʂit'uen, berts'olaɾitʂaɾem mek'anika sist'ematiʂatu ʂu'en, dawð'en ɡen'eɾoak sajlk'atu ʂit'uen eta 'orela fink'atuɾik 'utʂi ʂit'uem berts'olaɾitʂaɾen aʂt'erketa ʂi'entifikoɾako oɲ'ariak.
Dena den, herri eta auzoetako jai eta ospakizunik garrantzitsuenetan ez zen bertsoen faltarik izaten eta pasadizo xelebreen kanta paperak zabaltzen jarraitzen zuten.
d'ena ð'en, 'eri eta 'awʂoetako ʝ'aj eta osp'akiʂunik ɡar'antʂitsuenetan e tʂ'em b'ertsoen f'altaɾik iʂ'aten eta pas'aðiʂo ʃel'eβreen kant'a pap'eɾak ʂaβ'altʂen ɟar'ajtʂen ʂut'en.
Bertsolariek gizarteko gai gehientsuenei heltzen zieten, gainera : marinelen eta baserritarren bizimodua, langileen borrokak eta grebak, orduko gertaera entzutetsuak eta abar.
b'ertsolaɾiek ɡiʂ'arteko ɣ'aj ɣe'ientsuenej 'eltʂen ʂi'eten, ɡaɲ'eɾa: maɾ'iɲelen eta βas'eritarem biʂ'imoðua, lanɡ'iʎeem bor'okak eta ɣr'eβak, ord'uko ɣert'aeɾa entʂ'utetsuak eta aβ'ar.
Aldi haren funtsa Juan Kruz Zapirainen bertso honen isiltasun deiadartsuan islatzen da.
ald'i 'aɾen funts'a xu'an kr'uʂ ʂap'iɾaɲem b'ertso 'onen is'iltasun deʝ'aðartsuan isl'atʂen da.
Euskaltzaindiak lan handia egin zuen Euskal Herriko bazter guztietan bertsolari bila, publikoan jardun zezaten animatuz eta probintzia mailako txapelketak antolatuz, gero onenen artean Euskal Herriko Txapelduna erabakitzeko.
ewsk'altʂajndiak l'an 'andia eɣ'in ʂu'en ewsk'al 'eriko βaʂt'er ɡuʂt'ietam b'ertsolaɾi βiʎ'a, puβl'ikoan ɟard'un ʂeʂ'aten an'imatuʂ eta proβ'intʂia maʎ'ako tʃap'elketak ant'olatuʂ, ɡeɾ'o on'enen art'ean ewsk'al 'eriko tʃap'elduna eɾ'aβakitʂeko.
Ahalegin horien emaitza da mila bederatziehun eta hirurogeiko bertsolari txapelketa, Bertsolari Txapelketa Nagusiaren hirugarren edizioa izan zen, mila bederatziehun eta hogeita hamabostetik ez baizen ospatzen, gerra zela eta.
a'aleɣin oɾien em'ajtʂa ð'a miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejko β'ertsolaɾi tʃap'elketa, b'ertsolaɾi tʃap'elketa naɣ'usiaɾen 'iɾuɣaren eð'iʂioa iʂ'an ʂen, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'oɣejta 'amaβostetik 'eʂ bajʂ'en osp'atʂen, ɡer'a ʂ'ela et'a.
Aurrena probintzia mailako txapelketak egin ziren, eta txapelketa nagusia Basarrik irabazi zuen.
awr'ena proβ'intʂia maʎ'ako tʃap'elketak eɣ'in ʂiɾ'en, eta tʃap'elketa naɣ'usia βas'arik iɾ'aβaʂi ʂu'en.
Hurrengo txapelketan Uztapide izan zen txapeldun.
'urenɡo tʃap'elketan uʂt'apiðe iʂ'an ʂen tʃap'eldun.
Honekin erlazionatutako polemika baten ondoren Basarrik ez zuen gehiago parte hartu eta Uztapidek irabazi zituen mila bederatziehun eta hirurogeita bosteko eta mila bederatziehun eta hirurogeita zazpiko txapelketak ere.
'onekin erl'aʂionatutako pol'emika βat'en ond'oɾem bas'arik e tʂ'uen ɡ'eiaɣo p'arte 'artu eta uʂt'apiðek iɾ'aβaʂi ʂit'uem miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta βost'eko eta miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta ʂ'aʂpiko tʃap'elketak eɾ'e.
Bertsoetan gehien erabiltzen diren neurriak sei hauek dira : zortziko txikia, zortziko handia, hamarreko txikia, hamarreko handia, kopla txikia eta kopla handia.
b'ertsoetan ɡe'ien eɾ'aβiltʂen diɾ'en n'ewriak s'ej awek diɾ'a: ʂortʂ'iko tʃik'ia, ʂortʂ'iko 'andia, 'amareko tʃik'ia, 'amareko 'andia, kopl'a tʃik'ia eta kopl'a 'andia.
Eta horien artean zortzikoak izaten dira erabilienak.
eta oɾien art'ean ʂortʂ'ikoak iʂ'aten diɾ'a eɾ'aβilienak.
Orokorrean, bertsoak sortzeko hainbat neurri edo eredu erabil daiteke.
oɾ'okorean, b'ertsoak sortʂ'eko ajmbat n'ewri eðo eɾ'eðu eɾ'aβil dajt'eke.
Adibidez, bertso bilaketak egiteko, Bertsolaritzaren Datu Basean hogeita hamarretik gora bertsoneurri posible desberdin eskaintzen dira.
að'iβiðeʂ, b'ertso βiʎ'aketak eɣ'iteko, berts'olaɾitʂaɾen dat'u βas'ean 'oɣejta 'amaretik ɡoɾ'a β'ertsonewri pos'iβle ðesb'erdin esk'ajntʂen diɾ'a.
Gaur egungo bertsolaritza eta bertsolariak.
ɡ'awr eɣ'unɡo βerts'olaɾitʂa eta β'ertsolaɾiak.