text
stringlengths
25
5.42k
phonemes
stringlengths
19
5.93k
Lurreko gainazalak ur kopuru zehaztugabea dauka, eta, zenbait iturrien arabera, kopuru osoaren ehuneko hogeita hamabost eta ehuneko laurogeita bost artekoa daa Substantzia hori biosferako ia edozein lekutan eta materiaren hiru agregazioegoeretan aurki daiteke : solidoa, likidoa eta gaseosoa. Planetako gainazalaren gain...
lur'eko ɣaɲ'aʂalak 'ur kop'uɾu ʂe'aʂtuɣaβea ðawk'a, et'a, ʂemb'ajt it'urien aɾ'aβeɾa, kop'uɾu os'oaɾen e'uneko 'oɣejta 'amaβost eta e'uneko lawɾ'oɣejta β'ost art'ekoa ða'a suβst'antʂia oɾi βi'osfeɾako 'ia eð'oʂejn l'ekutan eta mat'eɾiaɾen 'iɾu aɣr'eɣaʂioeɣoeɾetan awrk'i ðajt'eke: sol'iðoa, lik'iðoa eta ɣas'eosoa. plan'...
Guztira, Lurrak miloi bat hirurehun eta laurogeita sei mila ka eme a ur ditu, honela banatuta.
ɡuʂt'iɾa, lur'ak miʎ'oj βat 'iɾuɾeun eta lawɾ'oɣejta s'ej miʎ'a k'a em'e 'a 'ur dit'u, 'onela βan'atuta.
Lurrazpiko urlasterrek zuzenean eragiten diete geruza geologikoei, eta failen sorreran eragiten dute.
lur'aʂpiko url'asterek ʂuʂ'enean eɾ'aɣiten di'ete ɣeɾ'uʂa ɣe'oloɣikoej, eta faʎ'en sor'eɾan eɾ'aɣiten dut'e.
Lurreko mantuan dagoen urak ere sumendien sorrerari eragiten dio.
lur'eko mant'uan daɣ'oen uɾ'ak eɾ'e sum'endien sor'eɾaɾi eɾ'aɣiten di'o.
Gainazalean, ura oso eragile aktiboa da higaduraprozesu kimiko eta fisikoetan.
ɡaɲ'aʂalean, uɾ'a os'o eɾ'aɣiʎe akt'iβoa ð'a 'iɣaðuɾaproʂesu k'imiko eta fis'ikoetan.
Ura ere, egoera likidoan eta, neurri txikiagoan, izotz moduan, funtsezko faktorea da sedimentuak garraiatzeko.
uɾ'a eɾ'e, eɣ'oeɾa lik'iðoan et'a, n'ewri tʃik'iaɣoan, iʂ'oʂ moð'uan, funts'eʂko fakt'oɾea ð'a seð'imentuak ɡar'aʝatʂeko.
Aztarna horien metaketa, izan ere, geologian erabiltzen den tresna da Lurrean gertatzen diren prestakuntzafenomenoak aztertzeko.
aʂt'arna oɾiem met'aketa, iʂ'an eɾ'e, ɡe'oloɣian eɾ'aβiltʂen den tresn'a ð'a lur'ean ɡert'atʂen diɾ'em prest'akuntʂafenomenoak aʂt'ertʂeko.
Urak forma desberdinak hartzen ditu naturan : hodeiak zeruan, itsasoak, izotz guneak mendialdean eta poloetan eta akuiferoak lur azpian, beste askoren artean.
uɾ'ak form'a ðesb'erdiɲak 'artʂen dit'u nat'uɾan: 'oðeʝak ʂ'eɾuan, its'asoak, iʂ'oʂ ɡun'eak mend'ialdean eta pol'oetan eta ak'ujfeɾoak l'ur aʂp'ian, b'este 'askoɾen art'ean.
Lurrunketa, prezipitazio eta jariakortasunari esker ura etengabe dago mugitzen, ziklo bat burutuz etengabe, uraren zikloa.
lur'unketa, preʂ'ipitaʂio eta ʝaɾ'iakortasunaɾi esk'er uɾ'a et'enɡaβe ðaɣ'o muɣ'itʂen, ʂikl'o βat buɾ'utuʂ et'enɡaβe, uɾ'aɾen ʂikl'oa.
Euskal Herria, bereziki, prezipitazio ugariko lurraldea da eta uraren ziklo azkar samar baten lekuko da eskualdea ondorioz.
ewsk'al 'eria, beɾ'eʂiki, preʂ'ipitaʂio uɣ'aɾiko lur'aldea ð'a eta uɾ'aɾen ʂikl'o aʂk'ar sam'ar bat'en lek'uko ð'a esk'ualdea ond'oɾioʂ.
Hidrosferatik zirkulatzen du urak, nagusiki, eguzkiari eta grabitateari esker.
'iðrosfeɾatik ʂirk'ulatʂen du uɾ'ak, naɣ'usiki, eɣ'uʂkiaɾi eta ɣraβ'itateaɾi esk'er.
Horrela, ur likidoa berotzean lurrun modura igotzen da atmosferara, eta, hoztean, lainoak osatuz ur tantetan kondentsatzen da.
'orela, 'ur lik'iðoa βeɾ'otʂean lur'um moð'uɾa iɣ'otʂen da atm'osfeɾaɾa, et'a, 'oʂtean, laɲ'oak os'atuʂ 'ur tant'etan kond'entsatʂen d'a.
Hodeietatik ura solido - edo likidoegoeran erortzen da ; likidoa denean, euria izaten da eta solidoa denean, elurra edo txingorra.
'oðeʝetatik uɾ'a sol'iðo- eðo lik'iðoeɣoeɾan eɾ'ortʂen da; lik'iðoa ðen'ean, 'ewɾia iʂ'aten da eta sol'iðoa ðen'ean, el'ura eðo tʃinɡ'ora.
Euskal Herrian prezipitazio ugari izaten da, eta ugariak dira, halaber, prezipitazioak.
ewsk'al 'eriam preʂ'ipitaʂio uɣ'aɾi iʂ'aten da, eta uɣ'aɾiak diɾ'a, alaβer, preʂ'ipitaʂioak.
Prezipitazioek, nekazaritzan eta orokorrean gizakiarentzat duten garrantzia kontuan hartuta, izen desberdinak hartzen ditu itxuraren arabera.
preʂ'ipitaʂioek, nek'aʂaɾitʂan eta oɾ'okorean ɡiʂ'akiaɾentʂat dut'en ɡar'antʂia k'ontuan 'artuta, iʂ'en desb'erdiɲak 'artʂen dit'u itʃ'uɾaɾen aɾ'aβeɾa.
Euria da orokorrean baina elurra, kazkabarra, ihintzaa Ur tantek argi izpiak errefrakta ditzakete ortzadar izeneko gama koloretsua eratuz.
'ewɾia ð'a oɾ'okoream baɲa el'ura, kaʂk'aβara, i'intʂaa 'ur tant'ek arɡ'i iʂp'iak er'efrakta ðitʂ'akete ortʂ'aðar iʂ'eneko ɣam'a kol'oɾetsua eɾ'atuʂ.
Uraren jariakortasuna ere garrantzitsua da, erreka eta ibaiei esker nekazaritza garatu delako.
uɾ'aɾen ɟaɾ'iakortasuna eɾ'e ɣar'antʂitsua ð'a, er'eka eta iβ'aʝej esk'er nek'aʂaɾitʂa ɣaɾ'atu ðel'ako.
Ibai eta itsasoak bidaiatzeko eta garraiorako bide garrantzitsuak dira.
iβ'aj eta its'asoak bið'aʝatʂeko eta ɣar'aʝoɾako βið'e ɣar'antʂitsuak diɾ'a.
Euskal Herriaren kasua, uren banalerro argi batek bi isurialde definitzen ditu : Kantauriko isurialdea eta Mediterraneoko isurialdea.
ewsk'al 'eriaɾen kas'ua, uɾ'em b'analero arɡ'i βat'ek b'i is'uɾialde ðef'initʂen dit'u: kant'awɾiko is'uɾialdea eta með'iteraneoko is'uɾialdea.
Horrek esan nahi du euskal ibaietako batzuk, eta haien arroetako urak, Atlantikoan itsasoratzen direla eta beste batzuk, berriz, Mediterraneoan.
'orek es'an na'i ð'u ewsk'al iβ'aʝetako β'atʂuk, eta 'aʝen ar'oetako uɾ'ak, atl'antikoan its'asoɾatʂen diɾ'ela eta β'este β'atʂuk, ber'iʂ, með'iteraneoan.
Ibaietatik bideratzen den uraz gain, lur gainean erortzen den urak erosioaren bidez ere eragiten du, eta eragin ere garrantzia handia izan du, ibai haranak eratuz nekazaritzarako lur emankorrak lortzen dira eta baita biziguneak altxatzeko leku lauak ere.
iβ'aʝetatik bið'eɾatʂen den uɾ'aʂ ɡ'ajn, l'ur ɡaɲ'ean eɾ'ortʂen den uɾ'ak eɾ'osioaɾem bið'eʂ eɾ'e eɾ'aɣiten du, eta eɾ'aɣin eɾ'e ɣar'antʂia 'andia iʂ'an du, iβ'aj 'aɾanak eɾ'atuʂ nek'aʂaɾitʂaɾako l'ur em'ankorak l'ortʂen diɾ'a eta βajta β'iʂiɣuneak altʃ'atʂeko l'eku law'ak eɾ'e.
Ura lur azpian ere sar daiteke akuifero edo lurpeko urak eratuz.
uɾ'a l'ur aʂp'ian eɾ'e s'ar dajt'eke ak'ujfeɾo eðo lurp'eko uɾ'ak eɾ'atuʂ.
Hemengo ura lurrazalera aterako da gero putzu artifizialen edo iturri naturalen bitartez edo azpian tenperatura altuak egon ezkero geiser eran.
'emenɡo uɾ'a lur'aʂaleɾa at'eɾako ða ɣeɾ'o putʂ'u art'ifiʂialen eðo it'uri nat'uɾalem bit'arteʂ eðo aʂp'ian temp'eɾatuɾa alt'uak eɣ'on eʂk'eɾo ɣejs'er eɾ'an.
Urak substantzia ugari eduki ditzake disolbatuta, beraz, gizakiak uraren edangarritasuna ezagutzeko zentzuak garatu ditu, eta horregatik dugu nahiago iturburuetako ura edan, itsasokoa edo aintziretakoa baino.
uɾ'ak suβst'antʂia uɣ'aɾi eð'uki ðitʂ'ake ðis'olβatuta, beɾaʂ, ɡiʂ'akiak uɾ'aɾen eð'anɡaritasuna eʂ'aɣutʂeko ʂentʂ'uak ɡaɾ'atu ðit'u, eta 'oreɣatik duɣ'u na'iaɣo it'urbuɾuetako uɾ'a eð'an, its'asokoa eðo ajntʂ'iɾetakoa βaɲ'o.
Planetaren barruan dagoen uretik datorrela adierazten duten zantzuak daude, prozesu bolkanikoen bidez urlurrun gisa lurrazalera garraiatzen baita, baina ez da baztertzen ur askoko gorputzak izandako talketan, eguzkisistema eratzen zen bitartean, jatorria duenika Aro geologikoetan, ur ozeanikoen banaketa etengabe aldatu...
plan'etaɾem bar'uan daɣ'oen uɾ'etik dat'orela að'ieɾaʂten dut'en ʂantʂ'uak dawð'e, proʂ'esu βolk'anikoem bið'eʂ url'urun ɡ'isa lur'aʂaleɾa ɣar'aʝatʂem bajta, baɲa eʂ t'a βaʂt'ertʂen 'ur 'askoko ɣ'orputʂak iʂ'andako talk'etan, eɣ'uʂkisistema eɾ'atʂen ʂem bitartean, ɟat'oria ðu'enika aɾ'o ɣe'oloɣikoetan, 'ur oʂ'eanikoem ...
Zenozoikoan hartu zuten gaur egungo egitura Antartiko, Artiko, Atlantiko, Indiako eta Ozeano Bareak, baita itsasoak ere, tamaina txikiagoko ur gaziko gorputzak.
ʂen'oʂojkoan 'artu ʂut'en ɡ'awr eɣ'unɡo eɣ'ituɾa ant'artiko, art'iko, atl'antiko, ind'iako eta oʂ'eano βaɾ'eak, bajta its'asoak eɾ'e, tam'aɲa tʃik'iaɣoko 'ur ɡaʂ'iko ɣ'orputʂak.
Lurraren azaleraren ehuneko hirurogeita hamaika estaltzen du, eta batez besteko sakonera lau ka eme ingurukoa da.
lur'aɾen aʂ'aleɾaɾen e'uneko 'iɾuɾoɣejta 'amajka est'altʂen du, eta βat'eʂ b'esteko sak'oneɾa l'aw k'a em'e inɡ'uɾukoa ð'a.
Marianetako itsas hobian, hamaika mila eta hogeita hamahiru ko sakonera dua Ozeanoetan, batez beste, hamazazpi A gradu ze ka o azaleko urgeruza dago.
maɾ'ianetako its'as oβian, 'amajka miʎ'a eta 'oɣejta 'amaiɾu k'o sak'oneɾa ðu'a oʂ'eanoetan, bat'eʂ b'este, 'amaʂaʂpi 'a ɣrað'u ʂe k'a 'o aʂ'aleko urɡ'eɾuʂa ðaɣ'o.
Hala ere, tenperatura nabarmen aldatzen da eskualde ekuatorialen eta tropikalen artean, hogeita hamasei A gradu Cra irits baitaiteke, eta, zona polarren artean, a bi A gradu ze inguruko tenperaturara jaisten da, zeinetan ozten den.
'ala eɾ'e, temp'eɾatuɾa naβ'armen ald'atʂen da esk'ualde ek'uatoɾialen eta trop'ikalen art'ean, 'oɣejta 'amasej 'a ɣrað'u kr'a iɾ'is bajt'ajteke, et'a, ʂon'a pol'aren art'ean, 'a β'i 'a ɣrað'u ʂe inɡ'uɾuko temp'eɾatuɾaɾa ʝ'ajsten da, ʂeɲ'etan oʂt'en d'en.
Azaleko urgeruzaren lodiera laurehun edo bostehun metro ingurukoa izan ohi da, eta tenperatura ia konstantean mantentzen da, zona termoklina deitutakora iritsi arte, non tenperatura azkar jaisten den.
aʂ'aleko urɡ'eɾuʂaɾen loð'ieɾa lawɾ'eun eðo βost'eum m'etro inɡ'uɾukoa iʂ'an o'i ð'a, eta temp'eɾatuɾa 'ia kost'anteam mant'entʂen da, ʂon'a term'okliɲa ðejt'utakoɾa iɾ'itsi art'e, n'on temp'eɾatuɾa aʂk'ar ʝ'ajsten den.
Mugaeremu horretatik behera, tenperatura hiru eta zero A gradu Craino jaisten da.
m'uɣaeɾemu 'oretatik be'eɾa, temp'eɾatuɾa 'iɾu eta ʂeɾ'o 'a ɣrað'u kraɲ'o ʝ'ajsten da.
Ozeanoek disoluzioan dauden elementu asko dituzte, nahiz eta gehienak kontzentrazio txikitan egon. Ugarienak sodioa eta kloroa dira, zeinak forma solidoan sodiokloruroa edo gatz arrunta eratzeko konbinatzen den, itsas uretan disolbatutako gatzen ehuneko laurogei hain zuzen. Elementu horien atzetik magnesioa, sufrea, ka...
oʂ'eanoek dis'oluʂioan dawð'en el'ementu 'asko ðit'uʂte, n'aiʂ eta ɣe'ienak kontʂ'entraʂio tʃik'itan eɣ'on. uɣ'aɾienak soð'ioa eta kloɾ'oa ðiɾ'a, ʂeɲ'ak form'a sol'iðoan soð'iokloɾuɾoa eðo ɣ'atʂ ar'unta eɾ'atʂeko komb'iɲatʂen den, its'as uɾ'etan dis'olβatutako ɣatʂ'en e'uneko lawɾ'oɣej 'ajn ʂuʂ'en. el'ementu oɾien 'atʂ...
Itsasaldi edo mareak Ilargiaren eta Eguzkiaren grabitateindarrek eragindako urmasa handien mugimendu ziklikoak dira.
its'asaldi eðo maɾ'eak iʎ'arɡiaɾen eta eɣ'uʂkiaɾen ɡraβ'itatejndarek eɾ'aɣindako urm'asa 'andiem muɣ'imendu ʂikl'ikoak diɾ'a.
Mareak urmasa handien korronteen mugimenduek eragiten dituzte, ordutarte konstantean.
maɾ'eak urm'asa 'andien kor'onteem muɣ'imenduek eɾ'aɣiten dit'uʂte, 'ordutarte kost'antean.
Itsasaldia nabarmen aldatzen da itsas mailaren altueran abesteak bestea, Eguzkiaren eta Ilargiaren posizio erlatiboen eraginez, Lurraren errotazioaren eta tokiko batimetriaren efektuarekin bateraa Aldaketa horiek jasaten dituen itsas lerroari aitsasbeheran eta itsasgoran jasoaa itsasaldi arteko edo marearteko zona deri...
its'asaldia naβ'armen ald'atʂen da its'as m'aʎaɾen alt'ueɾan aβ'esteak b'estea, eɣ'uʂkiaɾen eta iʎ'arɡiaɾem pos'iʂio erl'atiβoen eɾ'aɣiɲeʂ, lur'aɾen er'otaʂioaɾen eta t'okiko βat'imetriaɾen ef'ektuaɾekim bat'eɾaa ald'aketa 'oɾiek ɟas'aten dit'uen its'as l'eroaɾi ajts'asbeeɾan eta its'asɡoɾan ɟ'asoaa its'asaldi art'eko ...
Naturako ur geza atmosferari esker berritzen da, zeinak hamahiru mila eta bederatziehun ka eme a urlurrun duen lurpeko urak, kasko polarretako izotza eta permafrosta kenduta.
nat'uɾako 'ur ɡeʂ'a atm'osfeɾaɾi esk'er ber'itʂen da, ʂeɲ'ak 'amaiɾu miʎ'a eta βeð'eɾatʂieun k'a em'e 'a url'urun du'en lurp'eko uɾ'ak, kask'o pol'aretako iʂ'otʂa eta perm'afrosta kend'uta.
Bolumen dinamikoa da, eta etengabe ari da handitzen lurruntze moduan eta prezipitazio moduan gutxitzen.
bol'umen din'amikoa ð'a, eta et'enɡaβe aɾ'i ða 'anditʂen lur'untʂe moð'uan eta preʂ'ipitaʂio moð'uan ɡutʃ'itʂen.
Prezipitazio gisan, munduko urteko bolumena ehun eta hamahiru mila eta bostehun eta ehun eta hogei mila ka eme a bitartekoa dela kalkulatzen da.
preʂ'ipitaʂio ɣ'isan, mund'uko urt'eko βol'umena e'un eta 'amaiɾu miʎ'a eta βost'eun eta e'un eta 'oɣej miʎ'a k'a em'e 'a βit'artekoa ðel'a kalk'ulatʂen da.
Klima epeleko eta hotzeko herrialdeetan, elurprezipitazioa guztizkoaren zati garrantzitsua da.
kl'ima ep'eleko eta 'otʂeko 'erialdeetan, el'urpreʂipitaʂioa ɣuʂt'iʂkoaɾen ʂ'ati ɣar'antʂitsua ð'a.
Munduko ur gezaren ehuneko hirurogeita zortzi, zazpi glaziarretan eta izotz estalkietan dago.
mund'uko 'ur ɡeʂ'aɾen e'uneko 'iɾuɾoɣejta ʂortʂ'i, ʂ'aʂpi ɣlaʂ'iaretan eta iʂ'otʂ est'alkietan daɣ'o.
Antartikan, Artikoan eta Groenlandian daudenak, handiak izan arren, ez dira baliabide hidrikotzat hartzen, iritsezinak baitira.
ant'artikan, art'ikoan eta ɣro'enlandian dawð'enak, 'andiak iʂ'an ar'en, eʂ t'iɾa βal'iaβiðe 'iðrikotʂat 'artʂen, iɾ'itseʂiɲak bajt'iɾa.
Glaziar kontinentalak, aldiz, herrialde askotako baliabide hidrikoen zati garrantzitsua dira.
ɡlaʂ'iar kont'iɲentalak, ald'iʂ, 'erialde 'askotako βal'iaβiðe 'iðrikoen ʂ'ati ɣar'antʂitsua ðiɾ'a.
Azaleko urek lakuak, urtegiak, ibaiak eta hezeguneak hartzen dituzte barnean, eta planetako ur gezaren ehuneko zero, hiru besterik ez dira.
aʂ'aleko uɾ'ek lak'uak, urt'eɣiak, iβ'aʝak eta 'eʂeɣuneak 'artʂen dit'uʂte βarn'ean, eta plan'etako 'ur ɡeʂ'aɾen e'uneko ʂeɾ'o, 'iɾu β'esteɾik eʂ t'iɾa.
Hala ere, planetako ur geza berriztagarriaren ehuneko laurogei da ; horregatik da hain garrantzitsua.
'ala eɾ'e, plan'etako 'ur ɡeʂ'a βer'iʂtaɣariaɾen e'uneko lawɾ'oɣej ð'a; 'oreɣatik d'a 'ajn ɡar'antʂitsua.
Biltegiratutako lur azpiko ur geza ere baliabide garrantzitsua da.
bilt'eɣiɾatutako l'ur aʂp'iko 'ur ɡeʂ'a eɾ'e βal'iaβiðe ɣar'antʂitsua ð'a.
Morrisen arabera, herriak hornitzeko erabiltzen diren lurpeko uren sistemak hornitutako guztizko edateko uraren ehuneko hogeita bost eta ehuneko berrogei bitartekoak dira.
mor'isen aɾ'aβeɾa, 'eriak 'ornitʂeko eɾ'aβiltʂen diɾ'en lurp'eko uɾ'en sist'emak 'ornitutako ɣuʂt'iʂko eð'ateko uɾ'aɾen e'uneko 'oɣejta β'ost eta e'uneko βer'oɣej βit'artekoak diɾ'a.
Beste hornikuntzaiturririk ez dagoen eremuetan, kostu txikiko kalitatezko hornidura da.
b'este 'ornikuntʂajturiɾik eʂ t'aɣoen eɾ'emuetan, kost'u tʃik'iko kal'itateʂko 'orniðuɾa ð'a.
Kontsumitzeko egokia den munduko ur gezaren iturririk handiena Siberiako Baikal lakua da, gatz eta kaltzio indize oso txikia duena eta oraindik kutsatuta ez dagoena.
konts'umitʂeko eɣ'okia ð'em mund'uko 'ur ɡeʂ'aɾen it'uriɾik 'andiena siβ'eɾiako βajk'al lak'ua ð'a, ɡ'atʂ eta kaltʂ'io ind'iʂe os'o tʃik'ia ðu'ena eta oɾ'ajndik kuts'atuta eʂ t'aɣoena.
Ura da Lurreko izaki bizidun guztien molekularik arruntena ; organismo gehienen masak ehuneko hirurogeita hamar laurogeita hamar ur du, nahiz eta ehunekoa nabarmen aldatzen den espeziearen, gizabanakoaren garapen etaparen eta, zelula anitzeko organismo konplexuetan, ehun motaa Algak ehuneko laurogeita hamazortzira iris...
uɾ'a ð'a lur'eko iʂ'aki β'iʂiðun ɡuʂt'iem mol'ekulaɾik ar'untena; orɡ'anismo ɣe'ienem mas'ak e'uneko 'iɾuɾoɣejta 'amar lawɾ'oɣejta 'amar 'ur d'u, n'aiʂ eta e'unekoa naβ'armen ald'atʂen den esp'eʂieaɾen, ɡiʂ'aβanakoaɾen ɡaɾ'apen et'apaɾen et'a, ʂel'ula an'itʂeko orɡ'anismo kompl'eʃuetan, e'um mot'aa alɣ'ak e'uneko lawɾ'...
Urak eginkizun biologiko garrantzitsua du, eta bizitzeko modu ezagun guztiak uraren mende daude molekulamailan.
uɾ'ak eɣ'inkiʂum bi'oloɣiko ɣar'antʂitsua ð'u, eta βiʂ'itʂeko moð'u eʂ'aɣun ɡuʂt'iak uɾ'aɾem mend'e ðawð'e mol'ekulamaʎan.
Disolbatzaile gisa dituen propietateek konposatu organiko erabakigarrien erreakzio kimikoak ahalbidetzen dituzte bizifuntzio guztietarako, molekulak mintzen bidez garraiatzeko eta iraizpenproduktuak disolbatzeko. aIzaki bizidunen prozesu metaboliko askotan ere, funtsezko eragile aktiboa da.
dis'olβatʂaʎe ɣ'isa ðit'uem prop'ietateek komp'osatu orɡ'aniko eɾ'aβakiɣarien er'eakʂio k'imikoak a'alβiðetʂen dit'uʂte β'iʂifuntʂio ɣuʂt'ietaɾako, mol'ekulak mintʂ'em bið'eʂ ɡar'aʝatʂeko eta iɾ'ajʂpemproðuktuak dis'olβatʂeko. ajʂ'aki β'iʂiðunem proʂ'esu met'aβoliko ask'otan eɾ'e, funts'eʂko eɾ'aɣiʎe akt'iβoa ð'a.
Ura molekuletatik ateratzeak aenergia kontsumitzen duten erreakzio kimiko entzimatikoen bideza makromolekula konplexuen sintesia ahalbidetzen du, hala nola triglizeridoak edo proteinak ; ura eragile kataboliko gisa ere aritzen da atomoen arteko loturetan, eta, hala, glukosen, gantzazidoen eta aminoazidoen tamaina murri...
uɾ'a mol'ekuletatik at'eɾatʂeak a'enerɡia konts'umitʂen dut'en er'eakʂio k'imiko entʂ'imatikoem bið'eʂa makr'omolekula kompl'eʃuen s'intesia a'alβiðetʂen du, 'ala n'ola triɣl'iʂeɾiðoak eðo prot'eɲak; uɾ'a eɾ'aɣiʎe kat'aβoliko ɣ'isa eɾ'e aɾ'itʂen da at'omoen art'eko lot'uɾetan, et'a, 'ala, ɡluk'osen, ɡantʂ'aʂiðoen eta a...
Prozesu horretan, zelula fotosintetikoek eguzkiaren energia erabiltzen dute ur molekulan dauden oxigenoa eta hidrogenoa bereizteko ; hidrogenoa ze o biarekin konbinatzen da aairetik edo uretik xurgatuaa glukosa sortzeko, prozesuan oxigenoa askatuza Ura, anfiprotikoa denez, funtzio entzimatikoen ardatza, eta azidoekiko ...
proʂ'esu 'oretan, ʂel'ula fot'osintetikoek eɣ'uʂkiaɾen en'erɡia eɾ'aβiltʂen dut'e 'ur mol'ekulan dawð'en oʃ'iɣenoa eta 'iðroɣenoa βeɾ'ejʂteko; 'iðroɣenoa ʂe 'o βi'aɾekin komb'iɲatʂen da a'ajɾetik eðo uɾ'etik ʃurɡ'atuaa ɣluk'osa sortʂ'eko, proʂ'esuan oʃ'iɣenoa ask'atuʂa uɾ'a, anf'iprotikoa ðen'eʂ, funtʂ'io entʂ'imatikoe...
Zelula barneko ingurune askotan, biokimikak ezin hobeto funtzionatzen du zazpi, zero eta zazpi, bi arteko pe hatxe balioarekin.
ʂel'ula βarn'eko inɡ'uɾune ask'otan, bi'okimikak eʂ'in 'oβeto funtʂ'ionatʂen du ʂ'aʂpi, ʂeɾ'o eta ʂ'aʂpi, b'i art'eko p'e 'atʃe βal'ioaɾekin.
Biziaren jatorriari buruzko teoriak bat datoz : jatorria ozeanoetan izan zuen, bai azaleko uretan, bai itsas hondoetan, ozeanohobietako iturri hidrotermalekin batera.
b'iʂiaɾen ɟat'oriaɾi βuɾ'uʂko te'oɾiak b'at dat'oʂ: ɟat'oria oʂ'eanoetan iʂ'an ʂu'en, b'aj aʂ'aleko uɾ'etan, b'aj its'as 'ondoetan, oʂ'eanooβietako it'uri 'iðrotermalekim bat'eɾa.
Espezie guztien ehuneko hogeita bost urtarrak direla kalkulatzen daa Bakterioak bereziki ugariak dira uretan, eta bi mila eta seiko azterketa batek hogei mila espezie inguru zenbatu zituen itsasoko ur litro bakoitzeko.
esp'eʂie ɣuʂt'ien e'uneko 'oɣejta β'ost urt'arak diɾ'ela kalk'ulatʂen da'a βakt'eɾioak beɾ'eʂiki uɣ'aɾiak diɾ'a uɾ'etan, eta β'i miʎ'a eta sejk'o aʂt'erketa βat'ek 'oɣej miʎ'a esp'eʂie inɡ'uɾu ʂemb'atu ʂit'uen its'asoko 'ur litr'o βak'ojtʂeko.
Mikroorganismo horiek, fitoplanktonarekin batera, itsaspeko kate trofikoaren oinarria dira, eta, beraz, urak, inguruneaz gain, itsasoko fauna guztiaren sostengua ere ematen du.
mikr'oorɡanismo 'oɾiek, fit'oplanktonaɾekim bat'eɾa, its'aspeko kat'e trof'ikoaɾen oɲ'aria ðiɾ'a, et'a, beɾaʂ, uɾ'ak, inɡ'uɾuneaʂ ɡ'ajn, its'asoko fawn'a ɣuʂt'iaɾen sost'enɡua eɾ'e em'aten du.
Uretako animaliek arnasa hartzeko oxigenoa lortu behar dute, eta uretatik hainbat modutan xurgatu. Birikaarnasketa duten ornodunek uretatik kanpo hartzen dute airea, eta, urperatzean, arnasa gordetzen dute. Hala ere, zelula anitzeko uretako fauna gehienak brankiak erabiltzen ditu uretatik oxigenoa ateratzeko. Espezie b...
uɾ'etako an'imaliek arn'asa 'artʂeko oʃ'iɣenoa lort'u βe'ar dut'e, eta uɾ'etatik ajmbat moð'utan ʃurɡ'atu. biɾ'ikaarnasketa ðut'en orn'oðunek uɾ'etatik k'ampo 'artʂen dut'e ajɾ'ea, et'a, urp'eɾatʂean, arn'asa ɣord'etʂen dut'e. 'ala eɾ'e, ʂel'ula an'itʂeko uɾ'etako fawn'a ɣe'ienak brank'iak eɾ'aβiltʂen dit'u uɾ'etatik o...
Adibidez, Mesopotamia, giza zibilizazioaren sorburua, Eufrates eta Tigris bailara emankorrean sortua, baita Egipton ere, Niloren eta haren aldizkako urgoraldien mende baitzegoen erabat.
að'iβiðeʂ, mes'opotamia, ɡiʂ'a ʂiβ'iliʂaʂioaɾen sorb'uɾua, ewfr'ates eta tiɣr'is baʎ'aɾa em'ankorean sort'ua, bajta eɣ'ipton eɾ'e, nil'oɾen eta 'aɾen ald'iʂkako urɡ'oɾaldiem mend'e βajtʂ'eɣoen eɾ'aβat.
Beste hiri handi askok, hala nola, Londres, Montreal, Paris, niu York, Buenos Aires, Shanghai, Tokio, Chicago eta jong Kongek, beren aberastasuna, hazkundea eta oparotasuna urbide handi batekin uztartzeari zor diote.
b'este 'iɾi 'andi 'askok, 'ala n'ola r'oterdam, londr'es, montr'eal, paɾ'is, ni'u ʝ'ork, bu'enos ajɾ'es, sanɡ'aj, t'okio, tʃik'aɣo eta x'onɡ konɡ'ek, beɾ'en aβ'eɾastasuna, 'aʂkundea eta op'aɾotasuna urb'iðe 'andi βat'ekin uʂt'artʂeaɾi ʂ'or di'ote.
Era berean, ura oso urria den eremuek garatzeko zailtasunak dituzte, beste baliabiderik, kopuru handietan, ez badute behintzat.
eɾ'a βeɾ'ean, uɾ'a os'o ur'ia ð'en eɾ'emuek ɡaɾ'atʂeko ʂajlt'asunak dit'uʂte, b'este βal'iaβiðeɾik, kop'uɾu 'andietan, eʂ p'aðute βeintʂat.
Nazio Batuen Batzar Nagusiak, bi mila eta hamarreko uztailaren hogeita zortzian, seigarren bilkuraaldian, edateko ura eta oinarrizko saneamendua bizitza eta giza eskubide guztiak erabat gozatzeko funtsezko giza eskubide gisa onartzen dituen ebazpena onartu zuenaa Ebazpen horren aurretik, bi mila eta biko azaroan, AUra ...
naʂ'io βat'uem b'atʂar naɣ'usiak, b'i miʎ'a eta 'amareko uʂt'aʎaɾen 'oɣejta ʂortʂ'ian, sejɣ'arem bilk'uɾaaldian, eð'ateko uɾ'a eta oɲ'ariʂko san'eamendua βiʂ'itʂa eta ɣiʂ'a esk'uβiðe ɣuʂt'iak eɾ'aβat ɡoʂ'atʂeko funts'eʂko ɣiʂ'a esk'uβiðe ɣ'isa on'artʂen dit'uen eβ'aʂpena on'artu ʂu'enaa eβ'aʂpen 'oren 'awretik, b'i miʎ...
bi mila eta hamarreko Batzar Orokorraren ebazpenean, ustea zen zortziehun eta laurogeita lau milioi pertsona zeudela edateko urik gabe, eta bi mila eta seiehun miloi lagun oinarrizko saneamendurik gabe. Halaber, kalkuluen arabera, bost urtetik beherako bat, bost milioi haur hiltzen ziren urtero, urik ez zegoelako.
b'i miʎ'a eta 'amareko β'atʂar oɾ'okoraɾen eβ'aʂpenean, 'ustea ʂ'en ʂortʂ'ieun eta lawɾ'oɣejta l'aw mil'ioj perts'ona ʂewð'ela eð'ateko uɾ'ik ɡaβ'e, eta β'i miʎ'a eta seʝ'eum miʎ'oj laɣ'un oɲ'ariʂko san'eamenduɾik ɡaβ'e. alaβer, kalk'uluen aɾ'aβeɾa, b'ost urt'etik be'eɾako βat, b'os mil'ioj awr 'iltʂen ʂiɾ'en urt'eɾo, ...
Urak bizitzarentzat ezinbestekoak diren propietateak ditu : disolbatzaile ona da eta gainazaleko tentsio handia dauka.
uɾ'ak biʂ'itʂaɾentʂat eʂ'imbestekoak diɾ'em prop'ietateak dit'u: dis'olβatʂaʎe on'a ð'a eta ɣaɲ'aʂaleko tents'io 'andia ðawk'a.
Uraren dentsitate maximoa hiru, laurogeita hamazortzi A ze te a ene ematen da, eta jaitsi egiten da ura berotu edo hoztu ahala.
uɾ'aɾen dents'itate maʃ'imoa 'iɾu, lawɾ'oɣejta 'amaʂortʂi 'a ʂe t'e 'a en'e em'aten da, eta ʝajts'i eɣ'iten d'a uɾ'a βeɾ'otu eðo 'oʂtu a'ala.
Atmosferan ur molekula hauetako bakoitzak, berotegi efektuaren eragile diren izpi infragorri kaltegarriak xurgatzen ditu. Uraren bero espezifiko handiari esker, ozeanoetako urak, klima globalaren erregulatzaile gisa jokatzen du.
atm'osfeɾan 'ur mol'ekula 'awetako βak'ojtʂak, b'eɾoteɣi ef'ektuaɾen eɾ'aɣiʎe ðiɾ'en iʂp'i infr'aɣori kalt'eɣariak ʃurɡ'atʂen dit'u. uɾ'aɾem b'eɾo esp'eʂifiko 'andiaɾi esk'er, oʂ'eanoetako uɾ'ak, kl'ima ɣloβ'alaɾen er'eɣulatʂaʎe ɣ'isa ʝok'atʂen du.
Ura disolbatzaile ona da, eta metabolismoaren konplexutasunean parte hartzen du, azukre eta gatzak erraz disolbatu eta erreakzio kimikoak bultzatuz.
uɾ'a ðis'olβatʂaʎe on'a ð'a, eta met'aβolismoaɾen kompl'eʃutasuneam p'arte 'artʂen du, aʂ'ukre eta ɣatʂ'ak er'aʂ dis'olβatu eta er'eakʂio k'imikoak bultʂ'atuʂ.
Olioak edo beste substantzia hidrofobiko batzuk ordea ez dira disolbatzen uretan, eta lipido eta proteinaz osaturiko zelula mintzek kontrolatzen dituzte erreakzio kimikoak.
ol'ioak eðo β'este suβst'antʂia 'iðrofoβiko β'atʂuk ordea eʂ t'iɾa ðis'olβatʂen uɾ'etan, eta lip'iðo eta prot'eɲaʂ os'atuɾiko ʂel'ula mintʂ'ek kontr'olatʂen dit'uʂte er'eakʂio k'imikoak.
Uraren gainazaleko tentsioari esker gertatzen da hau nagusiki.
uɾ'aɾen ɡaɲ'aʂaleko tents'ioaɾi esk'er ɡert'atʂen da 'aw naɣ'usiki.
Urtantak egonkorrak dira, gainazaleko tentsioari esker ; beira bezalako gainazal ezdisolbagarri batean urtantak botatzen baditugu trinkotuta gelditzen dira ; ez dira sakabanatzen. Propietate honek garrantzi handia dauka landareen transpirazioan.
urt'antak eɣ'onkorak diɾ'a, ɡaɲ'aʂaleko tents'ioaɾi esk'er; bejɾ'a βeʂ'alako ɣaɲ'aʂal eʂd'isolβaɣari βat'ean urt'antak bot'atʂem bað'ituɣu trink'otuta ɣeld'itʂen diɾ'a; eʂ t'iɾa sak'aβanatʂen. prop'ietate 'onek ɡar'antʂi 'andia ðawk'a land'aɾeen transp'iɾaʂioan.
Uraren egoera solidoak, izotzak, likidoan flotatzea ere propietate garrantzitsua da.
uɾ'aɾen eɣ'oeɾa sol'iðoak, iʂ'otʂak, lik'iðoan flot'atʂea eɾ'e prop'ietate ɣar'antʂitsua ð'a.
Hau posible izango da, hidrogenoak tenperatura txikietan eratzen dituen geometria indartsuei esker.
'aw pos'iβle iʂ'anɡo ða, 'iðroɣenoak temp'eɾatuɾa tʃik'ietan eɾ'atʂen dit'uen ɡe'ometria ind'artsuej esk'er.
Mendialdeko laku batean ura hiru, bederatzi zortzi A tara heltzean, hondoratu egiten da eta gainerako ura gorantz doa.
mend'ialdeko lak'u βat'ean uɾ'a 'iɾu, beð'eɾatʂi ʂortʂ'i 'a taɾ'a 'eltʂean, 'ondoɾatu eɣ'iten d'a eta ɣaɲ'eɾako uɾ'a ɣoɾ'anʂ do'a.
Horrela nahiz eta aintzira batean gaineko geruza izoztuta egon, propietate honi esker aintziraren hondoko lurra termikoki babestuta egongo da.
'orela n'aiʂ eta ajntʂ'iɾa βat'ean ɡaɲ'eko ɣeɾ'uʂa iʂ'oʂtuta eɣ'on, prop'ietate 'oni esk'er ajntʂ'iɾaɾen 'ondoko lur'a term'ikoki βaβ'estuta eɣ'onɡo ða.
Bizitza uraren propietate berezi hauei esker garatu da Lurrean, uraren egoera solido, likido eta gaseosoa izan faktore garrantzitsuak izan dira, bizitza zabaldu eta mantentzeko unean.
biʂ'itʂa uɾ'aɾem prop'ietate βeɾ'eʂi awej esk'er ɡaɾ'atu ða lur'ean, uɾ'aɾen eɣ'oeɾa sol'iðo, lik'iðo eta ɣas'eosoa iʂ'an fakt'oɾe ɣar'antʂitsuak iʂ'an diɾ'a, biʂ'itʂa ʂaβ'aldu eta mant'entʂeko un'ean.
Giza gorputzak ehuneko berrogeita hamabost eta ehuneko hirurogeita hamazortzi bitarteko ura du, neurrien eta gorpuzkeraren araberaa Jarduera metabolikoak, esaterako, koipeen edo karbohidratoen oxidazioak, ur kantitate jakin bat sortzen du ; hala ere, ur metabolikoa ez da nahikoa gernuaren, gorozkien, izerdiaren edo arn...
ɡiʂ'a ɣ'orputʂak e'uneko βer'oɣejta 'amaβost eta e'uneko 'iɾuɾoɣejta 'amaʂortʂi βit'arteko uɾ'a ð'u, n'ewrien eta ɣorp'uʂkeɾaɾen aɾ'aβeɾaa ʝard'ueɾa met'aβolikoak, es'ateɾako, kojp'een eðo karb'oiðratoen oʃ'iðaʂioak, 'ur kant'itate ʝ'akim bat s'ortʂen du; 'ala eɾ'e, 'ur met'aβolikoa eʂ t'a na'ikoa ɣern'uaɾen, ɡoɾ'oʂkie...
Ura, hala, edari likidoetatik edo elikagaietatik xurga daiteke ; horien artean, fruta eta barazki freskoek dute ehunekorik handiena, edari askoren antzekoa ; zerealek edo fruitu lehorrek, berriz, ehuneko bost baino ez dute osatzen.
uɾ'a, 'ala, eð'aɾi lik'iðoetatik eðo el'ikaɣaʝetatik ʃurɡ'a ðajt'eke; oɾien art'ean, fr'uta eta βaɾ'aʂki fr'eskoek dut'e e'unekoɾik 'andiena, eð'aɾi 'askoɾen antʂ'ekoa; ʂeɾ'ealek eðo frujt'u le'orek, ber'iʂ, e'uneko β'os baɲo eʂ t'ute os'atʂen.
Ura erabilgarria da, halaber, artikulazioak lubrifikatzeko, digestioprozesua errazteko eta organoak funtzioan eta egoera onean mantentzeko.
uɾ'a eɾ'aβilɣaria ð'a, alaβer, art'ikulaʂioak luβr'ifikatʂeko, diɣ'estioproʂesua er'aʂteko eta orɡ'anoak funtʂ'ioan eta eɣ'oeɾa on'eam mant'entʂeko.
Deshidratazioarekin lotutako arazoak saihesteko, Estatu Batuetako Ikerketa Kontseilu Nazionalaren Elikadura eta Nutrizio Plataformaren dokumentu batek, mila bederatziehun eta berrogeita bostean, janarikaloria bakoitzeko mililitro bat ur kontsumitzea gomendatzen zuena Organismo horrek berak eskaini duen azken erreferent...
des'iðrataʂioaɾekin lot'utako aɾ'aʂoak saj'esteko, est'atu βat'uetako ik'erketa konts'eʎu naʂ'ionalaɾen el'ikaðuɾa eta nutr'iʂio plat'aformaɾen dok'umentu βat'ek, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejta βost'ean, ɟan'aɾikaloɾia βak'ojtʂeko mil'ilitro βat 'ur konts'umitʂea ɣom'endatʂen ʂu'ena orɡ'anismo 'orek beɾ'ak esk'aɲi ...
Ur gehiegi hartzeak aadibidez, ariketa fisikoa egiteana hiperhidratazioa edo ur intoxikazioa eragin dezake, eta hori arriskutsua izan daiteke.
'ur ɡe'ieɣi 'artʂeak a'aðiβiðeʂ, aɾ'iketa fis'ikoa eɣ'iteana 'iperiðrataʂioa eðo 'ur int'oʃikaʂioa eɾ'aɣin deʂ'ake, eta oɾi ar'iskutsua iʂ'an dajt'eke.
Uraren kontsumoari eta osasunari buruzko zenbait mito ez dira frogatu ; adibidez, uraren kontsumoaren, pisugaleraren eta idorreriaren arteko ustezko erlazioa.
uɾ'aɾen konts'umoaɾi eta os'asunaɾi βuɾ'uʂko ʂemb'ajt m'ito eʂ t'iɾa froɣ'atu; að'iβiðeʂ, uɾ'aɾen konts'umoaɾen, p'isuɣaleɾaɾen eta ið'oreɾiaɾen art'eko ust'eʂko erl'aʂioa.
Larruazalaren edo biriken bidez galtzen den ura ez bezala, gernuarekin iraiztutako bolumena giltzurrunetan egiten den kontrol zorrotzaren mende dago.
lar'uaʂalaɾen eðo βiɾ'ikem bið'eʂ ɡ'altʂen den uɾ'a 'eʂ beʂ'ala, ɡern'uaɾekin iɾ'ajʂtutako βol'umena ɣiltʂ'urunetan eɣ'iten den kontr'ol ʂor'otʂaɾem mend'e ðaɣ'o.
Solutu horiek gernuan duten kontzentrazio edo osmolaritate gehienezkoa mila eta berrehun eme o ese eme ele da, eta kanporatzeko behar den gutxieneko likidobolumena zehazten du, organismoaren hidratazioegoera edozein dela ere.
sol'utu 'oɾiek ɡern'uan dut'en kontʂ'entraʂio eðo osm'olaɾitate ɣe'ieneʂkoa miʎ'a eta βer'eun em'e 'o es'e em'e el'e ð'a, eta kamp'oɾatʂeko βe'ar den ɡutʃ'ieneko lik'iðoβolumena ʂe'aʂten du, orɡ'anismoaɾen 'iðrataʂioeɣoeɾa eð'oʂejn del'a eɾ'e.
Edateko ura da gaixotasunak eragiten dituzten mikroorganismoen transmisore nagusietako bat, batez ere bakterioak, birusak eta hesteetako protozooak.
eð'ateko uɾ'a ð'a ɣajʃ'otasunak eɾ'aɣiten dit'uʂtem mikr'oorɡanismoen transm'isoɾe naɣ'usietako βat, bat'eʂ eɾ'e βakt'eɾioak, biɾ'usak eta 'esteetako prot'oʂooak.
Gizateriaren epidemia handiek aurrera egin dute uraren kutsaduraren ondorioz.
ɡiʂ'ateɾiaɾen ep'iðemia 'andiek 'awreɾa eɣ'in dut'e uɾ'aɾen kuts'aðuɾaɾen ond'oɾioʂ.
Kloroa, bai gas edo hipoklorito moduan, uraren desinfektatzaile gisa gehien erabiltzen den materiala da, bere propietate oxidatzaileengatik.
kloɾ'oa, b'aj ɣ'as eðo 'ipokloɾito moð'uan, uɾ'aɾen des'infektatʂaʎe ɣ'isa ɣe'ien eɾ'aβiltʂen dem mat'eɾiala ð'a, beɾ'e prop'ietate oʃ'iðatʂaʎeenɡatik.
Mikroorganismoen mintza zeharkatu ondoren, konposatu kloratuek, oxidazioaren bidez, haien arnas entzimak ezabatzen dituzte.
mikr'oorɡanismoem mintʂ'a ʂe'arkatu ond'oɾen, komp'osatu kloɾ'atuek, oʃ'iðaʂioaɾem bið'eʂ, 'aʝen arn'as entʂ'imak eʂ'aβatʂen dit'uʂte.
Kloroa narritagarria izan daiteke mukosentzat, eta, horregatik, azala zorrotz zaintzen da.
kloɾ'oa nar'itaɣaria iʂ'an dajt'eke muk'osentʂat, et'a, 'oreɣatik, aʂ'ala ʂor'oʂ ʂ'ajntʂen da.
Erabilitako proportzioa bat pe pe emetik bat bi pe pe emera aldatzen da.
eɾ'aβilitako prop'ortʂioa β'at p'e p'e em'etik bat b'i p'e p'e em'eɾa ald'atʂen da.
Uretan osagai kimikoak behar bezala ez aplikatzea arriskutsua izan daiteke.
uɾ'etan os'aɣaj k'imikoak be'ar beʂ'ala 'eʂ apl'ikatʂea ar'iskutsua iʂ'an dajt'eke.
Hurrengo urtean, Wallacek eta Tiernanek kloro gasa neur zezaketen eta tratatu beharreko urari gehitzen zitzaion soluzio kontzentratu bat sor zezaketen ekipoak diseinatu zituzten.
'urenɡo urt'ean, u'aʎaθek eta ti'ernanek kloɾ'o ɣas'a n'ewr ʂeʂ'aketen eta trat'atu βe'areko uɾ'aɾi ɣe'itʂen ʂitʂ'aʝon sol'uʂio kontʂ'entratu β'at s'or ʂeʂ'aketen 'ekipoak dis'eɲatu ʂit'uʂten.
Germenak suntsitzeko ahalmena izateaz gain, burdina, manganesoa, sulfhidrikoak, sulfuroak eta ura murrizten duten beste substantzia batzuk kentzeko ere oso onuragarria da.
ɡerm'enak sunts'itʂeko a'almena iʂ'ateaʂ ɡ'ajn, burd'iɲa, manɡ'anesoa, sulf'iðrikoak, sulf'uɾoak eta uɾ'a mur'iʂten dut'em b'este suβst'antʂia β'atʂuk kentʂ'eko eɾ'e os'o on'uɾaɣaria ð'a.
Herrialde askok kloro bidezko desinfekzioak ezartzen dituzte beren araudietan, eta, ura banatzeko hodisareetan, desinfektatzailearen hondarkontzentrazio jakin bat mantentzea eskatzen dute.
'erialde 'askok kloɾ'o βið'eʂko ðes'infekʂioak eʂ'artʂen dit'uʂte βeɾ'en aɾ'awðietan, et'a, uɾ'a β'anatʂeko 'oðisaɾeetan, des'infektatʂaʎeaɾen 'ondarkontʂentraʂio ʝ'akim b'at mant'entʂea esk'atʂen dut'e.
Batzuetan, kloraminak erabiltzen dira bigarren mailako desinfektatzaile gisa, ur edangarriaren hornidurasisteman klorokontzentrazio jakin bat denbora luzeagoan mantentzeko.
batʂ'uetan, kloɾ'amiɲak eɾ'aβiltʂen diɾ'a βiɣ'arem maʎ'ako ðes'infektatʂaʎe ɣ'isa, 'ur eð'anɡariaɾen 'orniðuɾasisteman kloɾ'okontʂentraʂio ʝ'akim bat d'emboɾa luʂ'eaɣoam mant'entʂeko.
Munduko biztanleria mila bederatziehun eta berrogeita hamarrean bi mila seiehun eta hogeita hamar miloi izatetik bi mila eta zortzian sei mila seiehun eta hirurogeita hamaika miloi izatera igaro da.
mund'uko βiʂt'anleɾia miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejta 'amaream b'i miʎ'a seʝ'eun eta 'oɣejta 'amar miʎ'oj iʂ'atetik b'i miʎ'a eta ʂortʂ'ian s'ej miʎ'a seʝ'eun eta 'iɾuɾoɣejta 'amajka miʎ'oj iʂ'ateɾa iɣ'aɾo ða.
Aldi horretan, hiripopulazioa zazpiehun eta hogeita hamahiru miloi izatetik hiru mila bostehun eta bost miloi izatera igaro da.
ald'i 'oretan, 'iɾipopulaʂioa ʂ'aʂpieun eta 'oɣejta 'amaiɾu miʎ'oj iʂ'atetik 'iɾu miʎ'a βost'eun eta β'os miʎ'oj iʂ'ateɾa iɣ'aɾo ða.
Giza kokalekuetan erabiltzen da nagusiki nekazaritzakoa ez den ura, eta han pilatzen dira urarekin zerikusia duten gaixotasun gehienak.
ɡiʂ'a kok'alekuetan eɾ'aβiltʂen da naɣ'usiki nek'aʂaɾitʂakoa eʂ t'en uɾ'a, eta 'am piʎ'atʂen diɾ'a uɾ'aɾekin ʂeɾ'ikusia ðut'en ɡajʃ'otasun ɡe'ienak.
Munduko leku askotan edateko ura izatea zaila denez, tarteko kontzeptu bat finkatu da : ur segurua, bakterio arriskutsurik, metal toxiko disolbaturik edo osasunari kalte egiten dioten produktu kimikorik ez duen ura, alegia.
mund'uko l'eku ask'otan eð'ateko uɾ'a iʂ'atea ʂaʎ'a ðen'eʂ, tart'eko kontʂ'eptu β'at fink'atu ða: 'ur seɣ'uɾua, bakt'eɾio ar'iskutsuɾik, met'al toʃ'iko ðis'olβatuɾik eðo os'asunaɾi kalt'e eɣ'iten di'otem proð'uktu k'imikoɾik eʂ t'uen uɾ'a, aleɣia.
Beraz, edateko segurutzat hartzen da, eta, hala, edateko uraren hornidura arriskuan dagoenean erabiltzen da.
beɾaʂ, eð'ateko seɣ'uɾutʂat 'artʂen da, et'a, 'ala, eð'ateko uɾ'aɾen 'orniðuɾa ar'iskuan daɣ'oenean eɾ'aβiltʂen da.
Ur hori ez da kaltegarria gizakiarentzat, kontsumitzeko baldintza egokiak betetzen ez baditu ere.
'ur oɾi eʂ t'a kalt'eɣaria ɣiʂ'akiaɾentʂat, konts'umitʂeko βald'intʂa eɣ'okiak bet'etʂen 'eʂ pað'itu eɾ'e.