text stringlengths 25 5.42k | phonemes stringlengths 19 5.93k |
|---|---|
Ikerketa horri eta ondorengo garapenei esker, sistema periodikoko elementuen antolamendua elementu ezberdinen atomoen egitura elektronikoarekin erlazionatuta dagoela onartzen da, eta, bertatik, haien propietate kimiko desberdinak iragar daitezke. | ik'erketa 'ori eta ond'oɾenɡo ɣaɾ'apenej esk'er, sist'ema peɾ'ioðikoko el'ementuen ant'olamendua el'ementu eʂb'erdiɲen at'omoen eɣ'ituɾa el'ektronikoaɾekin erl'aʂionatuta ðaɣ'oela on'artʂen da, et'a, bert'atik, 'aʝem prop'ietate k'imiko ðesb'erdiɲak iɾ'aɣar dajt'eʂke. |
mila bederatziehun eta berrogeita bostean glen Seaborg estatubatuar zientzialariak iradoki zuen ordurarte uste zenaren aurka aktinidoak eta lantanoideak de blokeko laugarren errenkadaren ordez efe azpimaila betetzen ari zirela. | miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejta βost'ean ɡl'en se'aβorɡ est'atuβatuar ʂi'entʂialaɾiak iɾ'aðoki ʂu'en 'orduɾarte 'uste ʂen'aɾen awrk'a akt'iɲiðoak eta lant'anojðeak d'e βlok'eko lawɣ'aren er'enkaðaɾen ord'eʂ ef'e aʂp'imaʎa βet'etʂen aɾ'i ʂiɾ'ela. |
Garai hartan, ospea erori zitekeen karrerarik ez zuela uste zuenez, argitaratu egin zuen hala ere. | ɡaɾ'aj 'artan, osp'ea eɾ'oɾi ʂit'ekeen kar'eɾaɾik 'eʂ ʂu'ela 'uste ʂu'eneʂ, arɡ'itaɾatu eɣ'in ʂu'en 'ala eɾ'e. |
Gerora, zuzena zela ikusi zen, eta, mila bederatziehun eta berrogeita hamaikan, Kimikako Nobel Saria irabazi zuen aktinidoen sintesian egindako lanagatik. | ɡeɾ'oɾa, ʂuʂ'ena ʂ'ela ik'usi ʂen, et'a, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejta 'amajkan, k'imikako noβ'el saɾ'ia iɾ'aβaʂi ʂu'en akt'iɲiðoen s'intesian eɣ'indako lan'aɣatik. |
mila bederatziehun eta berrogeita hamabian, Gil txaberri Costa Ricako zientzialariak elementuen egitura elektronikoan oinarritutako bertsio berri bat aurkeztu zuen, zeinak lantanidoen eta aktinidoen serieak sekuentzia logiko batean kokatu ahal izateko zenbaki atomikoaren arabera onartzen duen. | miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta βer'oɣejta 'amaβian, ɡ'il tʃaβ'eri kost'a rik'ako ʂi'entʂialaɾiak el'ementuen eɣ'ituɾa el'ektronikoan oɲ'aritutako βerts'io βer'i βat awrk'eʂtu ʂu'en, ʂeɲ'ak lant'aniðoen eta akt'iɲiðoen seɾ'ieak sek'uentʂia loɣ'iko βat'ean kok'atu a'al iʂ'ateko ʂemb'aki at'omikoaɾen aɾ'aβeɾa on'artʂen du'en. |
Elementu transuraniko batzuen kantitate txikiak modu naturalean gertatzen badira ere, denak laborategietan aurkitu ziren lehenengoa, neptunioa izan zen, mila bederatziehun eta hogeita hemeretzian sintetizatuaa Elementu horien ekoizpenak nabarmen hedatu du taula periodikoa Asko oso ezegonkorrak direnez eta azkar usteltz... | el'ementu trans'uɾaniko βatʂ'uen kant'itate tʃik'iak moð'u nat'uɾalean ɡert'atʂem bað'iɾa eɾ'e, d'enak laβ'oɾateɣietan awrk'itu ʂiɾ'en le'enenɡoa, nept'unioa iʂ'an ʂen, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'oɣejta 'emeɾetʂian sint'etiʂatuaa el'ementu oɾien ek'ojʂpenak naβ'armen 'eðatu ðu tawl'a peɾ'ioðikoa 'asko os'o eʂ'eɣonkorak d... |
Elementu batzuen erreklamazioen eta aurkikuntzaeskubideen onarpenari buruzko eztabaidak egon izan dira berrikuspen independente bat eskatuz zein alderdik duen lehentasuna zehazteko eta, beraz, izenaren eskubideak. flerobio eta libermorio bi mila eta hamabiko maiatzaren hogeita hamaikan izendatu zituzten. bi mila eta ha... | el'ementu βatʂ'uen er'eklamaʂioen eta awrk'ikuntʂaeskuβiðeen on'arpenaɾi βuɾ'uʂko eʂt'aβajðak eɣ'on iʂ'an diɾ'a βer'ikuspen ind'ependente βat esk'atuʂ ʂ'ejn ald'erdik du'en le'entasuna ʂe'aʂteko et'a, beɾaʂ, iʂ'enaɾen esk'uβiðeak. fleɾ'oβio eta liβ'ermoɾio β'i miʎ'a eta 'amaβiko maʝ'atʂaɾen 'oɣejta 'amajkan iʂ'endatu ʂ... |
bi mila eta hamabosteko abenduaren hogeita hamarrean, IUPACek ehun eta hamahiru, ehun eta hamabost, ehun eta hamazazpi eta ehun eta hamazortzi elementuak aitortu zituen ofizialki taula periodikoaren zazpigarren errenkada osatuz. bi mila eta hamaseiko azaroaren hogeita zortzian, IUPACek ordura arte onartutako azken lau ... | b'i miʎ'a eta 'amaβosteko aβ'enduaɾen 'oɣejta 'amarean, i'upaθek e'un eta 'amaiɾu, e'un eta 'amaβost, e'un eta 'amaʂaʂpi eta e'un eta 'amaʂortʂi el'ementuak ajt'ortu ʂit'uen of'iʂialki tawl'a peɾ'ioðikoaɾen ʂ'aʂpiɣaren er'enkaða os'atuʂ. b'i miʎ'a eta 'amasejko aʂ'aɾoaɾen 'oɣejta ʂortʂ'ian, i'upaθek 'orduɾa art'e on'ar... |
Esperantoa munduan zabalduen dagoen nazioarteko hizkuntza planifikatu edo hizkuntza eraikia da. | esp'eɾantoa mund'uan ʂaβ'alduen daɣ'oen naʂ'ioarteko 'iʂkuntʂa plan'ifikatu eðo 'iʂkuntʂa eɾ'ajkia ð'a. |
Nazioarteko komunikazioa erraztuko zuen hizkuntza laguntzaile neutral eta ikasteko erraza sortzea izan zen Zamenhofen helburua. | naʂ'ioarteko kom'unikaʂioa er'aʂtuko ʂu'en 'iʂkuntʂa laɣ'untʂaʎe newtr'al eta ik'asteko er'aʂa sortʂ'ea iʂ'an ʂen ʂam'enofen 'elβuɾua. |
Hizkuntza neutral horrek, hizkuntza naturalak ez bezala, ez zuen tokian tokiko hizkuntzarik ordezkatu behar : aldiz, gizateria osoaren bigarren hizkuntza izan behar zuen eta, horrela, herri guztien arteko elkar ulertzea ekarrita, horrexen ondorioz, bakea ere bai. | 'iʂkuntʂa newtr'al 'orek, 'iʂkuntʂa nat'uɾalak 'eʂ beʂ'ala, e tʂ'uen t'okian t'okiko 'iʂkuntʂaɾik ord'eʂkatu βe'ar: ald'iʂ, ɡiʂ'ateɾia os'oaɾem biɣ'aren 'iʂkuntʂa iʂ'am be'ar ʂu'en et'a, 'orela, 'eri ɣuʂt'ien art'eko elk'ar ul'ertʂea ek'arita, 'oreʃen ond'oɾioʂ, b'akea eɾ'e β'aj. |
Gaur egun esperantoak erabilera zabala dauka : bidaiatzeko, elkarri idazteko, kultur trukeetarako, konbentzioetarako, beste hizkuntzetako literatura irakurtzeko, irratia entzuteko eta hizkuntza naturalak errazago ikasteko, besteak beste. | ɡ'awr eɣ'un esp'eɾantoak eɾ'aβiʎeɾa ʂaβ'ala ðawk'a: bið'aʝatʂeko, elk'ari ið'aʂteko, kult'ur truk'eetaɾako, komb'entʂioetaɾako, b'este 'iʂkuntʂetako lit'eɾatuɾa iɾ'akurtʂeko, ir'atia entʂ'uteko eta 'iʂkuntʂa nat'uɾalak er'aʂaɣo ik'asteko, b'esteak b'este. |
Zenbat jendek hitz egiten duen esatea oso zaila da, ez baita inongo estatuko hizkuntza, baina zenbaketa fidagarrienek diote mundu osoan ehun milatik hiru milioira bitarte direla esperantodunak, eta horien artean bi mila inguru direla jaiotzatiko hiztunak. | ʂemb'at ɟ'endek 'itʂ eɣ'iten du'en es'atea os'o ʂaʎ'a ð'a, eʂ p'ajta iɲ'onɡo est'atuko 'iʂkuntʂa, baɲa ʂemb'aketa fið'aɣarienek di'ote mund'u os'oan e'um miʎ'atik 'iɾu mil'iojɾa βit'arte ðiɾ'ela esp'eɾantoðunak, eta oɾien art'eam b'i miʎ'a inɡ'uɾu ðiɾ'ela ʝaʝ'otʂatiko 'iʂtunak. |
Haren lexikoa latinotzat har daiteke ; aldiz, ikuspegi morfologikoaren arabera, nagusiki aglutinatzailea da, baina maila batean izaera zertxobait Isolatzailea izanda. | 'aɾen leʃ'ikoa lat'iɲotʂat 'ar dajt'eke; ald'iʂ, ik'uspeɣi morf'oloɣikoaɾen aɾ'aβeɾa, naɣ'usiki aɣl'utiɲatʂaʎea ð'a, baɲa m'aʎa βat'ean iʂ'aeɾa ʂertʃ'oβajt is'olatʂaʎea iʂ'anda. |
Fonologia, gramatika, lexikologia eta semantika funtsean mendebaldeko hizkuntza indoeuroparretan oinarrituta daude, nahiz eta hiztegiaren zati handiena hizkuntza erromantzeetatik datorren ; fonema errepertorioari dagokionez, eslabiarra da. | fon'oloɣia, ɡram'atika, leʃ'ikoloɣia eta sem'antika funts'eam mend'eβaldeko 'iʂkuntʂa ind'oewɾoparetan oɲ'arituta ðawð'e, n'aiʂ eta 'iʂteɣiaɾen ʂ'ati 'andiena 'iʂkuntʂa er'omantʂeetatik dat'oren; fon'ema er'epertoɾioaɾi ðaɣ'okioneʂ, esl'aβiara ð'a. |
Tipologiaren aldetik, preposiziodun hizkuntza da, eta perpausen ordena normalean subjektua, aditza gehiketaren ikurra objektua da eta izen sintagmena, adjektiboa gehiketaren ikurra izena da. | tip'oloɣiaɾen ald'etik, prep'osiʂioðun 'iʂkuntʂa ð'a, eta perp'awsen ord'ena norm'alean subʝ'ektua, að'itʂa ɣe'iketaɾen ik'ura obʝ'ektua ð'a eta iʂ'en sint'aɣmena, aðʝ'ektiβoa ɣe'iketaɾen ik'ura iʂ'ena ð'a. |
Hala ere, teknikoki, hitz bakoitzaren funtzio gramatikala adierazten duten morfemei esker, edozein ordena posible da. | 'ala eɾ'e, tekn'ikoki, 'iʂ bak'ojtʂaɾen funtʂ'io ɣram'atikala að'ieɾaʂten dut'em morf'emej esk'er, eð'oʂejn ord'ena pos'iβle ð'a. |
Aurrizkien eta atzizkien erabilera zabalzabalak hitz berriak sortzea ahalbidetzen du. | awr'iʂkien eta atʂ'iʂkien eɾ'aβiʎeɾa ʂaβ'alʂaβalak 'iʂ ber'iak sortʂ'ea a'alβiðetʂen du. |
Esperantoak euskararen bost bokalak ditu, ez da bokalen luzeraren arteko ezberdintasunik egiten, eta ez dago bokal sudurkaririk. | esp'eɾantoak ewsk'aɾaɾem b'os bok'alak dit'u, eʂ t'a βok'alen luʂ'eɾaɾen art'eko eʂb'erdintasunik eɣ'iten, eta eʂ t'aɣo βok'al suð'urkaɾiɾik. |
Zenbait hitz berri Europaz kanpoko hizkuntzetatik hartu dira aadibidez, japonieratika, nazioartekoak direlako ; baina ele gehienak hizkuntza erromantzeetatik agehienbat latinetik eta frantsesetika, alemanetik eta ingelesetik datoz. | ʂemb'ajt 'iʂ ber'i ewɾ'opaʂ kamp'oko 'iʂkuntʂetatik 'artu ðiɾ'a a'aðiβiðeʂ, ɟap'onieɾatika, naʂ'ioartekoak diɾ'elako; baɲa el'e ɣe'ienak 'iʂkuntʂa er'omantʂeetatik aɣ'eiembat lat'iɲetik eta frants'esetika, al'emanetik eta inɡ'elesetik dat'oʂ. |
Pisako Unibertsitatera hamazazpi urterekin iritsi zen, eta han medikuntza, matematika eta fisika ikasi zituen. | pis'ako un'iβertsitateɾa 'amaʂaʂpi 'urteɾekin iɾ'itsi ʂen, eta 'am með'ikuntʂa, mat'ematika eta fis'ika ik'asi ʂit'uen. |
Etxera itzuli eta berunezko bolatxoekin eta luzera desberdineko hariekin esperimentuak egiten hasi omen zen. | etʃ'eɾa itʂ'uli eta βeɾ'uneʂko βol'atʃoekin eta luʂ'eɾa ðesb'erdiɲeko 'aɾiekin esp'eɾimentuak eɣ'iten 'asi om'en ʂ'en. |
Bolatxoen pisua edozein izanda ere, joanetorria egiteko bolatxoek denbora berdina behar zutela konturatu zen ; denbora hariaren luzerak baino ez zuen aldatzen. | bol'atʃoem p'isua eð'oʂejn iʂ'anda eɾ'e, ɟ'oanetoria eɣ'iteko βol'atʃoek d'emboɾa βerd'iɲa βe'ar ʂut'ela kont'uɾatu ʂen; d'emboɾa 'aɾiaɾen luʂ'eɾak baɲo e tʂ'uen ald'atʂen. |
Txikitatik ikasteko gaitasun handia erakutsi bazuen ere, ikasle bihurriaren fama izan zuen. | tʃik'itatik ik'asteko ɣajt'asun 'andia eɾ'akutsi βaʂ'uen eɾ'e, ik'asle βi'uriaɾen fam'a iʂ'an ʂu'en. |
Besteak beste, Pisako Unibertsitatean zegoela arropa akademikoak janzteari uko egin zion, lana egokiro egiteko traba egiten ziola argudiatuz. | b'esteak b'este, pis'ako un'iβertsitatean ʂeɣ'oela ar'opa ak'aðemikoak ɟaʂt'eaɾi uk'o eɣ'in ʂi'on, lan'a eɣ'okiɾo eɣ'iteko tr'aβa eɣ'iten ʂi'ola arɡ'uðiatuʂ. |
Hala ere, Florentzian matematika ikasten jarraitu, irakaskuntza pribatuan hasi eta bere lehenbiziko lanak argitaratu zituen. mila bostehun eta laurogeita bederatzian, Guidobaldo del Montek lagundurik, lortu zuen nahikoa kostata Pisako Unibertsitatean Matematikako katedra. | 'ala eɾ'e, floɾ'entʂiam mat'ematika ik'asten ɟar'ajtu, iɾ'akaskuntʂa priβ'atuan asi eta βeɾ'e le'embiʂiko lan'ak arɡ'itaɾatu ʂit'uen. miʎ'a βost'eun eta lawɾ'oɣejta βeð'eɾatʂian, ɡujð'oβaldo ð'el mont'ek laɣ'unduɾik, lort'u ʂu'en na'ikoa kost'ata pis'ako un'iβertsitateam mat'ematikako kat'eðra. |
Matematika eta esperientzien bidez, garai hartan Aristotelesen teorian oinarrituta zegoen eskolastika zientzia ofiziala ikuspuntu kritikotik aztertu zuen. | mat'ematika eta esp'eɾientʂiem bið'eʂ, ɡaɾ'aj 'artan aɾ'istotelesen te'oɾian oɲ'arituta ʂeɣ'oen esk'olastika ʂi'entʂia of'iʂiala ik'uspuntu kr'itikotik aʂt'ertu ʂu'en. |
Horretan, maisu handitzat zeukan Arkimedesen eragina nabarmena eta garrantzitsua izan zen. | 'oretan, m'ajsu 'anditʂat ʂewk'an ark'imeðesen eɾ'aɣiɲa naβ'armena eta ɣar'antʂitsua iʂ'an ʂen. |
mila bostehun eta laurogeita hamaikean Galileoren aita hil zen, semealaba ugari utzirik, eta Galileoren dirua ezinbestekoa zen familiaren beharrak estaltzeko. | miʎ'a βost'eun eta lawɾ'oɣejta 'amajkean ɡal'iʎeoɾen ajt'a 'il ʂen, s'emealaβa uɣ'aɾi 'utʂiɾik, eta ɣal'iʎeoɾen d'iɾua eʂ'imbestekoa ʂ'en fam'iliaɾem be'arak est'altʂeko. |
Horrezaz gainera, etsai asko zituen Pisan, Aristotelesen kontrako erasoak zirelaeta. mila bostehun eta laurogeita hamabian, beste kontratu bat erdietsi zuen Paduako Unibertsitatean eta hemezortzi urte iragan zituen bertan, soldata hobearekin eta giro erosoagoan. | 'oreʂaʂ ɡaɲ'eɾa, ets'aj 'asko ʂit'uem pis'an, aɾ'istotelesen kontr'ako eɾ'asoak ʂiɾ'elaeta. miʎ'a βost'eun eta lawɾ'oɣejta 'amaβian, b'este kontr'atu βat erd'ietsi ʂu'em pað'uako un'iβertsitatean eta 'emeʂortʂi 'urte iɾ'aɣan ʂit'uem b'ertan, sold'ata 'oβeaɾekin eta ɣ'iɾo eɾ'osoaɣoan. |
Mugimendua ikertzen denbora asko pasa bazuen ere, Galileok beti azaldu izan zuen interes handia astronomiarekiko. | muɣ'imendua ik'ertʂen d'emboɾa 'asko pas'a βaʂ'uen eɾ'e, ɡal'iʎeok b'eti aʂ'aldu iʂ'an ʂu'en int'eɾes 'andia astr'onomiaɾekiko. |
hamazazpigarren mendearen hasieran, herbeheretar batzuek lente ahur bat eta beste ganbil bat elkartuz objektuak zeuden baino hurbilago ikustea lortu zutela entzun zuen. | 'amaʂaʂpiɣarem mend'eaɾen 'asieɾan, 'erbeeɾetar batʂ'uek lent'e a'ur bat eta β'este ɣamb'il βat elk'artuʂ obʝ'ektuak ʂewð'em baɲo 'urbiʎaɣo ik'ustea lort'u ʂut'ela entʂ'un ʂu'en. |
Ideia horretaz baliatuz, objektuak hogeita hamar aldiz handitzen zituen teleskopioa egin zuen, baita mila seiehun eta bederatzian erakustaldi publikoa eskaini ere. | ið'eʝa 'oretaʂ bal'iatuʂ, obʝ'ektuak 'oɣejta 'amar ald'iʂ 'anditʂen ʂit'uen tel'eskopioa eɣ'in ʂu'en, bajta miʎ'a seʝ'eun eta βeð'eɾatʂian eɾ'akustaldi puβl'ikoa esk'aɲi eɾ'e. |
Galileoren aurkikuntza nagusia, dena dela, ez zen teleskopioa egitea izan, zeru izartsura begira jartzea, baizik. | ɡal'iʎeoɾen awrk'ikuntʂa naɣ'usia, d'ena ðel'a, e tʂ'en tel'eskopioa eɣ'itea iʂ'an, ʂ'eɾu iʂ'artsuɾa βeɣ'iɾa ʝartʂ'ea, bajʂ'ik. |
Horrela, bera izan zen ordura arte ikusezinak ziren izar eta sateliteak ikusten lehen pertsona. | 'orela, b'eɾa iʂ'an ʂen 'orduɾa art'e ik'useʂiɲak ʂiɾ'en iʂ'ar eta sat'eliteak ik'usten le'em perts'ona. |
mila seiehun eta hamarrean jaioterrira itzuli, eta Toskanako duke handiaren gorteko matematikari eta filosofoa izan zen bere heriotza arte. | miʎ'a seʝ'eun eta 'amarean ɟaʝ'oteriɾa itʂ'uli, eta tosk'anako ðuk'e 'andiaɾen ɡort'eko mat'ematikaɾi eta fil'osofoa iʂ'an ʂem beɾ'e 'eɾiotʂa art'e. |
Oso gizon elizkoia bazen ere, Inkisizioak Galileoren aurkako susmoa zuen. Berak idatzi zuenez aJainkoaren agerbideak ez du miresgarritasun gutxiago Naturan, Liburu Santuetan bainoa. Garai hartan, ordea, esaldi hori panteismotzat har zitekeen. Bestalde, filosofo eskolastikoek Aristoteles eta tolomeoren teoria geozentrik... | os'o ɣiʂ'on el'iʂkoʝa βaʂ'en eɾ'e, ink'isiʂioak ɡal'iʎeoɾen awrk'ako s'usmoa ʂu'en. beɾ'ak ið'atʂi ʂu'eneʂ aʝ'ajnkoaɾen aɣ'erbiðeak eʂ t'u miɾ'esɡaritasun ɡutʃ'iaɣo nat'uɾan, liβ'uɾu sant'uetam bajn'oa. ɡaɾ'aj 'artan, ordea, es'aldi oɾi pant'ejsmotʂat 'ar ʂit'ekeen. bestalde, fil'osofo esk'olastikoek aɾ'istoteles eta t... |
Hiri honetako Santa Croce basilikan lurperatu zuten. mila zazpiehun eta hogeita hamazazpian, haren omenezko mausoleo eraiki zen basilikaren erdialdean ; bertan ehortzi zituzten Galileoren eta binzenzo bibianiren gorpuzkinak. | 'iɾi 'onetako sant'a kroθ'e βas'ilikan lurp'eɾatu ʂut'en. miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'oɣejta 'amaʂaʂpian, 'aɾen om'eneʂko maws'oleo eɾ'ajki ʂem bas'ilikaɾen erd'ialdean; b'ertan e'ortʂi ʂit'uʂten ɡal'iʎeoɾen eta βinʂ'enʂo βiβ'ianiɾen ɡorp'uʂkiɲak. |
Hasieran, jostailu gisa erabili zen, gauzak zazpi aldiz handiago ikusteko aukera ematen zuelako, baina bazterretatik aldaketa handiak eraginda. | 'asieɾan, ɟost'aʎu ɣ'isa eɾ'aβili ʂen, ɡ'awʂak ʂ'aʂpi ald'iʂ 'andiaɣo ik'usteko awk'eɾa em'aten ʂu'elako, baɲa βaʂt'eretatik ald'aketa 'andiak eɾ'aɣinda. |
Galileori mila seiehun eta bederatziko maiatzean heldu zitzaion tresna haren berri, eta handik abiatuta eraiki zuen bere lehen errefrakzioteleskopioa. | ɡal'iʎeoɾi miʎ'a seʝ'eun eta βeð'eɾatʂiko maʝ'atʂean eldu ʂitʂ'aʝon tresn'a 'aɾem ber'i, eta 'andik aβ'iatuta eɾ'ajki ʂu'em beɾ'e le'en er'efrakʂioteleskopioa. |
Asmakuntza hark aldaketa handia eragin zuen Galileoren bizitzan, ordura arte fisikaria zena astronomo bihurtu baitzen. Zeruko gauzak ikusteko gaitasuna lortu zuen, eta izarren mugimenduak estrapolatzen hasi zen. | asm'akuntʂa 'ark ald'aketa 'andia eɾ'aɣin ʂu'en ɡal'iʎeoɾem biʂ'itʂan, 'orduɾa art'e fis'ikaɾia ʂen'a astr'onomo βi'urtu βajtʂ'en. ʂ'eɾuko ɣ'awʂak ik'usteko ɣajt'asuna lort'u ʂu'en, eta iʂ'arem muɣ'imenduak estr'apolatʂen asi ʂen. |
mila seiehun eta bederatziko abuztuaren hogeita batean bukatu zuen bere bigarren teleskopioa, eta beneziako senatuan aurkeztu zuen. Ikusleak txunditu zituen, teleskopioarekin Murano uhartea ikustean. Uhartea, berez, bi, bost kilometro urrunago dago, baina hirurehun metroko distantzian balego bezala ikusi zuten. Galileo... | miʎ'a seʝ'eun eta βeð'eɾatʂiko aβ'uʂtuaɾen 'oɣejta βat'eam buk'atu ʂu'em beɾ'e βiɣ'aren tel'eskopioa, eta βen'eʂiako s'enatuan awrk'eʂtu ʂu'en. ik'usleak tʃund'itu ʂit'uen, tel'eskopioaɾekim muɾ'ano u'artea ik'ustean. u'artea, beɾ'eʂ, b'i, b'os kil'ometro ur'unaɣo ðaɣ'o, baɲa 'iɾuɾeum m'etroko ðist'antʂiam bal'eɣo βeʂ'... |
Zurezko edo kartoizko hodi batzuetan sartzen zituen lenteak. | ʂuɾ'eʂko eðo kart'ojʂko 'oði βatʂ'uetan s'artʂen ʂit'uen lent'eak. |
Bertrand rusellen arabera, Galileo eta eliza katolikoaren arteko gatazka, arrazoimen induktiboaren eta arrazoimen deduktiboaren arteko gatazka izan zen. Indukzioa, errealitatearen behaketan oinarritua, Galileok metodo zienfikoan lehen aldiz erabli zuena, proba esperimental eta baieztapenak eskaini zizkion. Horrela, teo... | bertr'and rus'eʎen aɾ'aβeɾa, ɡal'iʎeo eta el'iʂa kat'olikoaɾen art'eko ɣat'aʂka, ar'aʂojmen ind'uktiβoaɾen eta ar'aʂojmen deð'uktiβoaɾen art'eko ɣat'aʂka iʂ'an ʂen. ind'ukʂioa, er'ealitateaɾem be'aketan oɲ'aritua, ɡal'iʎeok met'oðo ʂi'enfikoan le'en ald'iʂ eɾ'aβli ʂu'ena, proβ'a esp'eɾimental eta βaʝ'eʂtapenak esk'aɲi ... |
mila seiehun eta hamarreko udazkenean asmatu zuen gauzak hogei aldiz handitzen dituen teleskopioa, eta Ilargiaren fase guztiak adi begiratu ondoan, ondorioztatu zuen ez zela esfera lau eta aldaezina zuen zerbait. | miʎ'a seʝ'eun eta 'amareko uð'aʂkenean asm'atu ʂu'en ɡ'awʂak 'oɣej ald'iʂ 'anditʂen dit'uen tel'eskopioa, eta iʎ'arɡiaɾen fas'e ɣuʂt'iak að'i βeɣ'iɾatu ond'oan, ond'oɾioʂtatu ʂu'en e tʂ'ela esf'eɾa l'aw eta ald'aeʂiɲa ʂu'en ʂerb'ajt. |
Hori izan zen Galileoren lehenengo aurkikuntza. | oɾi iʂ'an ʂen ɡal'iʎeoɾen le'enenɡo awrk'ikuntʂa. |
Alabaina, Aristotelesen arabera, bi mundu bereizten ziren : Ilargiaren azpikoa eta Ilargiaren gainekoa. | alaβaɲa, aɾ'istotelesen aɾ'aβeɾa, b'i mund'u βeɾ'ejʂten ʂiɾ'en: iʎ'arɡiaɾen aʂp'ikoa eta iʎ'arɡiaɾen ɡaɲ'ekoa. |
Ilargiaren azpikoa ez zen perfektua, eta aldakorra zen. | iʎ'arɡiaɾen aʂp'ikoa e tʂ'em perf'ektua, eta ald'akora ʂ'en. |
Ilargia eta Ilargitik haragoko eremuan, aldiz, esfera perfektu eta leunak baizik ez zeuden. | iʎ'arɡia eta iʎ'arɡitik 'aɾaɣoko eɾ'emuan, ald'iʂ, esf'eɾa perf'ektu eta lewn'ak bajʂik e tʂ'ewðen. |
Galileok, ordea, itzalaren eta argiaren arteko trantsizio gune bat ikusi zuen, eta ohartu zen Ilargiaren formak ez zirela erregularrak. | ɡal'iʎeok, ordea, itʂ'alaɾen eta arɡ'iaɾen art'eko trants'iʂio ɣun'e βat ik'usi ʂu'en, eta o'artu ʂen iʎ'arɡiaɾen form'ak 'eʂ ʂiɾ'ela er'eɣularak. |
Gisa hartan ondorioztatu zuen, Aristotelesen teoriak baliogabetzeaz gainera, Ilargian mendiak bazeudela. zazpi mila metroko mendiak zeudela ere ondorioztatu zuen. | ɡ'isa 'artan ond'oɾioʂtatu ʂu'en, aɾ'istotelesen te'oɾiak bal'ioɣaβetʂeaʂ ɡaɲ'eɾa, iʎ'arɡiam mend'iak baʂ'ewðela. ʂ'aʂpi miʎ'a m'etroko mend'iak ʂewð'ela eɾ'e ond'oɾioʂtatu ʂu'en. |
Zeruen perfekzioa gezurtatzen zuen beste aurkikuntza bat, mila seiehun eta hamargarren urtean Erroman, haren argitalpena mila seiehun eta hamabigarren urte arte egin ez bazen ere, Eguzkiak dituen orbanen aurkikundea izan zen. | ʂ'eɾuem perf'ekʂioa ɣeʂ'urtatʂen ʂu'em b'este awrk'ikuntʂa βat, miʎ'a seʝ'eun eta 'amarɡaren urt'ean er'oman, 'aɾen arɡ'italpena miʎ'a seʝ'eun eta 'amaβiɣaren 'urte art'e eɣ'in 'eʂ paʂ'en eɾ'e, eɣ'uʂkiak dit'uen orb'anen awrk'ikundea iʂ'an ʂen. |
kristop estxeiner jesuitak, Aita Apelles seudonimoaren azpian, Eguzkia eta Lurraren artean dauden planetoide batzuk direla argumentatuz. | kr'istop estʃ'eɲer ʝes'ujtak, ajt'a ap'eʎes 'ewðonimoaɾen aʂp'ian, eɣ'uʂkia eta lur'aɾen art'ean dawð'em plan'etojðe β'atʂuk diɾ'ela arɡ'umentatuʂ. |
Gainera, beste aurkikuntza garrantzitsu bat ere egin du Eguzkia errotazio mugimendua daukala frogatzean, Lurrak ere mugimendu berbera eduki dezakeela iradokituz. | ɡaɲ'eɾa, b'este awrk'ikuntʂa ɣar'antʂitsu β'at eɾ'e eɣ'in du eɣ'uʂkia er'otaʂio muɣ'imendua ðawk'ala froɣ'atʂean, lur'ak eɾ'e muɣ'imendu βerb'eɾa eð'uki ðeʂ'akeela iɾ'aðokituʂ. |
Froga hau metodo zientifikoaren adibide bikain bat da, Galileok lehen aldiz erabili zuena. | fr'oɣa 'aw met'oðo ʂi'entifikoaɾen að'iβiðe βik'ajm b'at d'a, ɡal'iʎeok le'en ald'iʂ eɾ'aβili ʂu'ena. |
Behaketa mila seiehun eta hamargarren urtean egin zuen, nahiz eta argitalpena mila seiehun eta hogeita hirugarren urtean egin, El Ensayadorekin batera. | be'aketa miʎ'a seʝ'eun eta 'amarɡaren urt'ean eɣ'in ʂu'en, n'aiʂ eta arɡ'italpena miʎ'a seʝ'eun eta 'oɣejta 'iɾuɣaren urt'ean eɣ'in, 'el ens'aʝaðoɾekim bat'eɾa. |
benus Eguzkiaren inguruan biratzen dela teoriaren froga, benusen tamaina aldaketen argumentua izan zen : Fase betea eta handia, Fase berria. | ben'us eɣ'uʂkiaɾen inɡ'uɾuam biɾ'atʂen del'a te'oɾiaɾen fr'oɣa, ben'usen tam'aɲa ald'aketen arɡ'umentua iʂ'an ʂen: fas'e βet'ea eta 'andia, fas'e βer'ia. |
Eskola Erromanoko jesuitek ez zuten beste biderik izan eta haien teoria alde batera utzi behar izan zuten, titxo Braheren sistema onartuz, garai hartara arte ez zuenak onarpenik eduki. | esk'ola er'omanoko ʝes'ujtek e tʂ'utem b'este βið'eɾik iʂ'an eta 'aʝen te'oɾia ald'e βat'eɾa 'utʂi βe'ar iʂ'an ʂut'en, titʃ'o βra'eɾen sist'ema on'artuʂ, ɡaɾ'aj 'artaɾa art'e 'eʂ ʂu'enak on'arpenik eð'uki. |
Berriro ere, bere lanean, munduko sistemen elkarrizketa, Galileok Eguzkiorbanen argumentua berrartzen du, titxo Braheren sistemaren aurkako argumentu indartsu batean bilakatuz, geozentristen azken babesa zena. | ber'iɾo eɾ'e, beɾ'e lan'ean, mund'uko sist'emen elk'ariʂketa, ɡal'iʎeok eɣ'uʂkiorbanen arɡ'umentua βer'artʂen d'u, titʃ'o βra'eɾen sist'emaɾen awrk'ako arɡ'umentu ind'artsu βat'eam biʎ'akatuʂ, ɡe'oʂentristen aʂk'em baβ'esa ʂen'a. |
Orbanen mugimendua Lurrak eragiten badu, Galileok inertziazko mugimenduen azalpena ematen du : Lurra tranlazioan dagoenean, eta Eguzkia ; berriz, errotazioan. | orb'anem muɣ'imendua lur'ak eɾ'aɣitem bað'u, ɡal'iʎeok in'ertʂiaʂko muɣ'imenduen aʂ'alpena em'aten du: lur'a tranl'aʂioan daɣ'oenean, eta eɣ'uʂkia; ber'iʂ, er'otaʂioan. |
Argudio hau, berriz ere, froga berri bat da, benusen faseekin batera, izaera positibo eta experimentalekoak Lurraren mugimendua frogatzen dutela. | arɡ'uðio 'aw, ber'iʂ eɾ'e, fr'oɣa βer'i βat d'a, ben'usen fas'eekim bat'eɾa, iʂ'aeɾa pos'itiβo eta eʃp'eɾimentalekoak lur'aɾem muɣ'imendua froɣ'atʂen dut'ela. |
mila seiehun eta hogeita hamahirugarren urteko abendutik mila seiehun eta hogeita hamazortzigarren urte arte Galileo Florentzian bizi izan zen. | miʎ'a seʝ'eun eta 'oɣejta 'amaiɾuɣaren urt'eko aβ'endutik miʎ'a seʝ'eun eta 'oɣejta 'amaʂortʂiɣaren 'urte art'e ɣal'iʎeo floɾ'entʂiam b'iʂi iʂ'an ʂ'en. |
Liburu hauek Estrasburgo eta Parisen agertu ziren, latinez. | liβ'uɾu awek estr'asburɡo eta paɾ'isen aɣ'ertu ʂiɾ'en, lat'iɲeʂ. |
Liburu osoa mila seiehun eta hogeita hamazortzigarren urteko uztailean argitaratu zen Leiden eta Parisen. Garaiko pertsona handienek irakurriko dute. Descartesek adibidez, merseneri, paristar argitaratzailea, liburua irakurri ondoren egindako behaketa eta oharrak bidaliko dizkio. | liβ'uɾu os'oa miʎ'a seʝ'eun eta 'oɣejta 'amaʂortʂiɣaren urt'eko uʂt'aʎean arɡ'itaɾatu ʂen lejð'en eta paɾ'isen. ɡaɾ'ajko perts'ona 'andienek iɾ'akuriko ðut'e. desk'artesek að'iβiðeʂ, mers'eneɾi, paɾ'istar arɡ'itaɾatʂaʎea, liβ'uɾua iɾ'akuri ond'oɾen eɣ'indako βe'aketa eta o'arak bið'aliko ðiʂk'io. |
Han hil arte egongo da, bere dizipuluengatik inguratua, astronomian eta beste hainbat zientzietan lan eginez. mila seiehun eta berrogeita batgarren urte bukaeran, Galileok penduluaren oszilazioa erlojuen mekanismora ezartzen saiatzen da. | 'an 'il art'e eɣ'onɡo ða, beɾ'e ðiʂ'ipuluenɡatik inɡ'uɾatua, astr'onomian eta β'este ajmbat ʂi'entʂietan l'an eɣ'iɲeʂ. miʎ'a seʝ'eun eta βer'oɣejta βatɡ'aren 'urte βuk'aeɾan, ɡal'iʎeok pend'uluaɾen osʂ'iʎaʂioa erl'oʝuem mek'anismoɾa eʂ'artʂen saʝ'atʂen d'a. |
Egun batzuk geroago, mila seiehun eta berrogeita bigarren urteko urtarrilaren zortzian, Galileo Arcetrin hiltzen da hirurogeita hamazazpi urterekin. Bere gorpua Florentzian urtarrilaren bederatzian ehorzten da. mila zazpiehun eta hogeita hamaseigarren urteko martxoaren hamahiruan, Santa Cruz de Florenciako elizan haren... | eɣ'um b'atʂuk ɡeɾ'oaɣo, miʎ'a seʝ'eun eta βer'oɣejta βiɣ'aren urt'eko urt'ariʎaɾen ʂortʂ'ian, ɡal'iʎeo arθ'etrin 'iltʂen da 'iɾuɾoɣejta 'amaʂaʂpi 'urteɾekin. beɾ'e ɣorp'ua floɾ'entʂian urt'ariʎaɾem beð'eɾatʂian e'orʂten d'a. miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'oɣejta 'amasejɣaren urt'eko martʃ'oaɾen 'amaiɾuan, sant'a kr'uʂ d'e floɾ'e... |
mila bederatziehun eta hirurogeita hemeretzi eta mila bederatziehun eta laurogeita batgarren urteetan, Juan Pablo IIak batzordeari hamaseigarren eta hamazazpigarren mendeetako pe te o ele o eme e o ka o pe e erre ene i ka o erre e ene eztabaida ikertzearen enkargua ematen dio. | miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta 'emeɾetʂi eta miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta βatɡ'aren 'urteetan, xu'am p'aβlo i'iak batʂ'ordeaɾi 'amasejɣaren eta 'amaʂaʂpiɣarem mend'eetako p'e t'e 'o el'e 'o em'e 'e 'o k'a 'o p'e 'e er'e en'e 'i k'a 'o er'e 'e en'e eʂt'aβajða ik'ertʂeaɾen enk'arɡua em'aten di'o. |
mila bederatziehun eta laurogeita hamabiko urriaren hogeita hamaikan, Juan Pablo IIak, berriz ere, jakintsuari omenaldi bat egiten dio Academia Pontificia de las Cienciaseko bilerako partaideentzat ematen ari zen hitzaldian zehar. | miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amaβiko ur'iaɾen 'oɣejta 'amajkan, xu'am p'aβlo i'iak, ber'iʂ eɾ'e, ɟ'akintsuaɾi om'enaldi βat eɣ'iten di'o ak'aðemia pont'ifiθia ð'e l'as θi'enθiaseko βiʎ'eɾako part'ajðeentʂat em'aten aɾ'i ʂ'en 'itʂaldian ʂe'ar. |
Hitzaldi horretan, hamazazpigarren mendeko teologo batzuek egindako akatsak argi asko aitortzen ditu. | 'itʂaldi 'oretan, 'amaʂaʂpiɣarem mend'eko te'oloɣo βatʂ'uek eɣ'indako ak'atsak arɡ'i 'asko ajt'ortʂen dit'u. |
Deklarazio hauek, bi mila eta zortzigarren urtean eztabaida garrantzitsu baten gaia bihurtu zen, orduko Benedicto hamaseigarren Aita Santuak Erromako unibersidad de La Sapienzako bisitari uko egin behar izan zioenean. | dekl'aɾaʂio awek, b'i miʎ'a eta ʂortʂ'iɣaren urt'ean eʂt'aβajða ɣar'antʂitsu βat'en ɡaʝ'a βi'urtu ʂen, ord'uko βen'eðikto 'amasejɣaren ajt'a sant'uak er'omako un'iβersiðað d'e l'a sap'ienʂako βis'itaɾi uk'o eɣ'im be'ar iʂ'an ʂi'oenean. |
Ratzingerren autoreen aipuak egitea ohikoa da, a priori Elizak proposatutako kontrakoak, bere tesia indartzeko, Paul Feyerabend aipatzen zuen antzera, afilosofo agnostiko eta eszeptikoaa bezala kalifikatzen duenean, ers Bloch ere aipatzen du, amarxista erromantikoa bezala izendatzen duena, Galileoren zigorraren zuzenke... | ratʂ'inɡeren awt'oɾeen ajp'uak eɣ'itea o'ikoa ð'a, 'a pri'oɾi el'iʂak prop'osatutako kontr'akoak, beɾ'e t'esia ind'artʂeko, p'awl feʝ'eɾaβend ajp'atʂen ʂu'en antʂ'eɾa, af'iʎosofo aɣn'ostiko eta esʂ'eptikoaa βeʂ'ala kal'ifikatʂen du'enean, 'ers bl'otʃ eɾ'e ajp'atʂen du, am'arʃista er'omantikoa βeʂ'ala iʂ'endatʂen du'ena... |
Dudarik gabe, zientzialarientzako bieztapena asko ere eskandalagarriagoa dela iruditzen zaie, baita ze efe bon WeizsA euro ze ka e erre e ene hitzak bereak egiten ditu. | duð'aɾik ɡaβ'e, ʂi'entʂialaɾientʂako βi'eʂtapena 'asko eɾ'e esk'andalaɣariaɣoa ðel'a iɾ'uðitʂen ʂaʝ'e, bajta ʂe ef'e β'on u'ejʂsa ewɾ'o ʂe k'a 'e er'e 'e en'e 'itʂak beɾ'eak eɣ'iten dit'u. |
Ratzingerrek Galileok aPandoraren kutxaa zabaldu zuela kontsideratzen badu, ezin da ahaztu Inkizio erromatarra edo Santu Ofizioa izan zela Galileo zigortu zuena. | ratʂ'inɡerek ɡal'iʎeok ap'andoɾaɾen kutʃ'aa ʂaβ'aldu ʂu'ela konts'iðeɾatʂem bað'u, eʂ'in da a'aʂtu ink'iʂio er'omatara eðo sant'u of'iʂioa iʂ'an ʂel'a ɣal'iʎeo ʂiɣ'ortu ʂu'ena. |
Galileoren ekarpen zientifikoekin lotura eginez, Kopernikok eta Keplerrek ekarpenez gain, astronomiaren esparru zabalean, iraultza zientifikoaren izenpean ezagutzen dira, zeintzuk zientzia modernoari hasiera eman zioten, eta paradigma aldaketa bat suposatu zuten bai astronomian baita beste hainbat diziplinen lan egitek... | ɡal'iʎeoɾen ek'arpen ʂi'entifikoekin lot'uɾa eɣ'iɲeʂ, kop'ernikok eta kepl'erek ek'arpeneʂ ɡ'ajn, astr'onomiaɾen esp'aru ʂaβ'alean, iɾ'awltʂa ʂi'entifikoaɾen iʂ'empean eʂ'aɣutʂen diɾ'a, ʂejntʂ'uk ʂi'entʂia moð'ernoaɾi 'asieɾa em'an ʂi'oten, eta paɾ'aðiɣma ald'aketa βat sup'osatu ʂut'em b'aj astr'onomiam bajta β'este aj... |
estifen Hawkingentzat, Galileo zientzia modernoaren jaiotzaren erantzule nagusia izan zen ; Albert Einsteinek zientzia modernoaren aita deitu zuen. | est'ifen 'awkinɡentʂat, ɡal'iʎeo ʂi'entʂia moð'ernoaɾen ɟaʝ'otʂaɾen eɾ'antʂule naɣ'usia iʂ'an ʂen; alβ'ert ejst'eɲek ʂi'entʂia moð'ernoaɾen ajt'a ðejt'u ʂu'en. |
Zientzia eta fedearen arteko elkarrizketa. | ʂi'entʂia eta feð'eaɾen art'eko elk'ariʂketa. |
bi mila eta bederatzigarren urtean ere, Astronomiaren Nazioarteko Urtearen barruan, Egoitza Santuak Galileo Galileiren nazioarteko biltzar bat antolatu zuen. | b'i miʎ'a eta βeð'eɾatʂiɣaren urt'ean eɾ'e, astr'onomiaɾen naʂ'ioarteko urt'eaɾem bar'uan, eɣ'ojtʂa sant'uak ɡal'iʎeo ɣal'iʎejɾen naʂ'ioarteko βiltʂ'ar bat ant'olatu ʂu'en. |
Galileok ekarpen originalak egin zituen mugimenduaren zientzian esperimentuaren eta matematikaren arteko konbinazio berritzaile baten bidez. Garai hartan zientzian ohikoagoak ziren William Gilberten ikerketa kualitatiboak, magnetismoari eta elektrizitateari buruzkoak. Galileoren aitak, binzenzo Galilei lautejole eta mu... | ɡal'iʎeok ek'arpen oɾ'iɣiɲalak eɣ'in ʂit'uem muɣ'imenduaɾen ʂi'entʂian esp'eɾimentuaɾen eta mat'ematikaɾen art'eko komb'iɲaʂio βer'itʂaʎe βat'em bið'eʂ. ɡaɾ'aj 'artan ʂi'entʂian o'ikoaɣoak ʂiɾ'en ujʎ'iam ɡilβ'erten ik'erketa ku'alitatiβoak, maɣn'etismoaɾi eta el'ektriʂitateaɾi βuɾ'uʂkoak. ɡal'iʎeoɾen ajt'ak, binʂ'enʂo ... |
Bere lanak beste urrats bat suposatu zuen zientzia filosofiatik eta erlijiotik bereizteko ; giza pentsamenduan garapen handia izan zen. | beɾ'e lan'ak b'este ur'as bat sup'osatu ʂu'en ʂi'entʂia fil'osofiatik eta erl'ixiotik beɾ'ejʂteko; ɡiʂ'a pents'amenduan ɡaɾ'apen 'andia iʂ'an ʂen. |
Bere esperimentuak egin ahal izateko, Galileok luzera eta denbora estandarrak ezarri behar zituen, egun desberdinetan eta laborategi desberdinetan egindako neurketak modu erreproduzigarrian alderatu ahal izateko. | beɾ'e esp'eɾimentuak eɣ'in a'al iʂ'ateko, ɡal'iʎeok luʂ'eɾa eta ð'emboɾa est'andarak eʂ'ari βe'ar ʂit'uen, eɣ'un desb'erdiɲetan eta laβ'oɾateɣi ðesb'erdiɲetan eɣ'indako newrk'etak moð'u er'eproðuʂiɣarian ald'eɾatu a'al iʂ'ateko. |
Galileok matematikaren, fisika teorikoaren eta fisika esperimentalaren arteko harreman egokiarekiko estimu modernoa erakutsi zuen. | ɡal'iʎeok mat'ematikaɾen, fis'ika te'oɾikoaɾen eta fis'ika esp'eɾimentalaɾen art'eko 'areman eɣ'okiaɾekiko est'imu moð'ernoa eɾ'akutsi ʂu'en. |
Galileok, gainera, baieztatu zuen parabola zela airez erresistentziarik edo bestelako asaldurarik gabe uniformeki azeleratutako jaurtigai baten ibilbide teorikoki ideala. | ɡal'iʎeok, ɡaɲ'eɾa, baʝ'eʂtatu ʂu'em paɾ'aβola ʂ'ela ajɾ'eʂ er'esistentʂiaɾik eðo βest'elako as'alduɾaɾik ɡaβ'e un'iformeki aʂ'eleɾatutako ʝawrt'iɣaj βat'en iβ'ilβiðe te'oɾikoki ið'eala. |
Teoria honen baliozkotasunak mugak zituela onartu zuen, eta oinarri teorikoengatik ohartarazi zuen Lurraren pareko tamainako jaurtigaien ibilbidea ezin zela parabola izan. | te'oɾia 'onem bal'ioʂkotasunak m'uɣak ʂit'uela on'artu ʂu'en, eta oɲ'ari te'oɾikoenɡatik o'artaɾaʂi ʂu'en lur'aɾem paɾ'eko tam'aɲako ʝawrt'iɣaʝen iβ'ilβiðea eʂ'in ʂel'a paɾ'aβola iʂ'an. |
Galileok mila seiehun eta lauan Keplerren supernobaren behaketan egin zuenean eta urrutiko izar talde bat zela ondorioztatu zuenean, zeruaren aldaezintasunaren nozio aristotelikoa deuseztatu zuen. | ɡal'iʎeok miʎ'a seʝ'eun eta law'an kepl'eren sup'ernoβaɾem be'aketan eɣ'in ʂu'enean eta ur'utiko iʂ'ar t'alde βat ʂ'ela ond'oɾioʂtatu ʂu'enean, ʂ'eɾuaɾen ald'aeʂintasunaɾen noʂ'io aɾ'istotelikoa ðews'eʂtatu ʂu'en. |
Geroago, mila seiehun eta hamarrean, Artizarraren faseak aheliozentrismoaren frogaa eta Saturnorenak behatu zituen, planetaren eraztunak beste bi planeta zirela uste zuen arren. mila seiehun eta hamabian, Neptuno behatu zuen eta bere mugimendua adierazi zuen, baina ez zuen planeta gisa identifikatu. | ɡeɾ'oaɣo, miʎ'a seʝ'eun eta 'amarean, art'iʂaraɾen fas'eak a'elioʂentrismoaɾen fr'oɣaa eta sat'urnoɾenak be'atu ʂit'uen, plan'etaɾen eɾ'aʂtunak b'este β'i plan'eta ʂiɾ'ela 'uste ʂu'en ar'en. miʎ'a seʝ'eun eta 'amaβian, nept'uno βe'atu ʂu'en eta βeɾ'e muɣ'imendua að'ieɾaʂi ʂu'en, baɲa e tʂ'uem plan'eta ɣ'isa ið'entifika... |
Galileok eguzki orbanen inguruko azterketak egin zituen, Esne Bidea, eta izarren hainbat behaketa egin zituen, haien itxurazko neurria teleskopiorik gabe nola neur zitekeen ere aztertu zuen. | ɡal'iʎeok eɣ'uʂki orb'anen inɡ'uɾuko aʂt'erketak eɣ'in ʂit'uen, esn'e βið'ea, eta iʂ'aren ajmbat be'aketa eɣ'in ʂit'uen, 'aʝen itʃ'uɾaʂko n'ewria tel'eskopioɾik ɡaβ'e n'ola n'ewr ʂit'ekeen eɾ'e aʂt'ertu ʂu'en. |
Historia diziplina akademiko bat ere bada, eta narratiba erabiltzen du iraganeko gertaerak deskribatzeko, aztertzeko, zalantzan jartzeko eta analizatzeko, eta horien kausa - eta efektuereduak ikertzeko. | 'istoɾia ðiʂ'iplina ak'aðemiko βat eɾ'e βaða, eta nar'atiβa eɾ'aβiltʂen du iɾ'aɣaneko ɣert'aeɾak deskr'iβatʂeko, aʂt'ertʂeko, ʂal'antʂan ɟartʂ'eko eta an'aliʂatʂeko, eta oɾien kaws'a- eta ef'ektueɾeðuak ik'ertʂeko. |
Historialariek gertakari bat hobekien azaltzen duen kontakizunari buruz eztabaidatu ohi dute, bai eta kausen eta efektuen garrantziari buruz ere. | 'istoɾialaɾiek ɡert'akaɾi βat 'oβekien aʂ'altʂen du'en kont'akiʂunaɾi βuɾ'uʂ eʂt'aβajðatu o'i ðut'e, b'aj eta kaws'en eta ef'ektuen ɡar'antʂiaɾi βuɾ'uʂ eɾ'e. |
Historialariek, halaber, historiaren izaera bera helburu gisa eztabaidatzen dute, bai eta orainaldiko arazoei ikuspegia emateko duen erabilgarritasuna ere. | 'istoɾialaɾiek, alaβer, 'istoɾiaɾen iʂ'aeɾa β'eɾa 'elβuɾu ɣ'isa eʂt'aβajðatʂen dut'e, b'aj eta oɾ'aɲaldiko aɾ'aʂoej ik'uspeɣia em'ateko ðu'en eɾ'aβilɣaritasuna eɾ'e. |
Kultura jakin baten istorio komunak, baina kanpoko iturrietan oinarritzen ez direnak, kulturaondare edo kondaira gisa sailkatu ohi dira. Historia mitotik bereizten da, ebidentzian oinarritzen baita. Hala ere, antzinako eragin kulturalek historiaren izaeraren interpretazio desberdinak sortzen lagundu dute, mendeetan zeh... | kult'uɾa ʝ'akim bat'en ist'oɾio kom'unak, baɲa kamp'oko it'urietan oɲ'aritʂen 'eʂ tiɾ'enak, kult'uɾaondaɾe eðo kond'ajɾa ɣ'isa sajlk'atu o'i ðiɾ'a. 'istoɾia m'itotik beɾ'ejʂten da, eβ'iðentʂian oɲ'aritʂem bajt'a. 'ala eɾ'e, antʂ'iɲako eɾ'aɣin kult'uɾalek 'istoɾiaɾen iʂ'aeɾaɾen int'erpretaʂio ðesb'erdiɲak s'ortʂen laɣ'u... |
Sintetikoa uve ese analitikoa isolatzailea dikotomia linguistikoaren adierazpenean, ingelesak txineraren antzera, baita euskarak ere, giza historiarako eta oro har ipuinetarako hitz bereiziak ditu. | sint'etikoa uβ'e es'e an'alitikoa is'olatʂaʎea ðik'otomia linɡ'ujstikoaɾen að'ieɾaʂpenean, inɡ'elesak tʃiɲ'eɾaɾen antʂ'eɾa, bajta 'ewskaɾak eɾ'e, ɡiʂ'a 'istoɾiaɾako eta oɾ'o 'ar ip'uɲetaɾako 'iʂ beɾ'ejʂiak dit'u. |
Alemana, frantsesa eta hizkuntza germaniar eta erromaniko gehienetan, oso sintetikoak eta flexio handikoak, oraindik, hitz bera erabiltzen da historia eta istorioa adierazteko. | al'emana, frants'esa eta 'iʂkuntʂa ɣerm'aniar eta er'omaniko ɣe'ienetan, os'o sint'etikoak eta fleʃ'io 'andikoak, oɾ'ajndik, 'iʂ b'eɾa eɾ'aβiltʂen da 'istoɾia eta ist'oɾioa að'ieɾaʂteko. |
Historialaria, historiaren ikertzaile zentzuan, mila bostehun eta hogeita hamaikatik egiaztatzen da. | 'istoɾialaɾia, 'istoɾiaɾen 'ikertʂaʎe ʂentʂ'uan, miʎ'a βost'eun eta 'oɣejta 'amajkatik eɣ'iaʂtatʂen da. |
Europako hizkuntza guztietan, historia substantiboa oraindik ere erabiltzen da, bai gizakiarekin gertatutakoa, bai gertatutakoaren ikerketa akademikoa ikertzeko ere ; azken zentzu hori, batzuetan, letra larriz edo historiografia hitzarekin bereizten da. | ewɾ'opako 'iʂkuntʂa ɣuʂt'ietan, 'istoɾia suβst'antiβoa oɾ'ajndik eɾ'e eɾ'aβiltʂen da, b'aj ɣiʂ'akiaɾekin ɡert'atutakoa, b'aj ɣert'atutakoaɾen ik'erketa ak'aðemikoa ik'ertʂeko eɾ'e; aʂk'en ʂentʂ'u oɾi, batʂ'uetan, letr'a lar'iʂ eðo 'istoɾioɣrafia 'itʂaɾekim beɾ'ejʂten da. |
Historialariek beren garaiko testuinguruan idazten dute, eta iragana interpretatzeko egungo ideia nagusiei erreparatuta, eta, batzuetan, beren gizarteari irakaspenak emateko idazten dute. | 'istoɾialaɾiek beɾ'en ɡaɾ'ajko test'ujnɡuɾuan ið'aʂten dut'e, eta iɾ'aɣana int'erpretatʂeko eɣ'unɡo ið'eʝa naɣ'usiej er'epaɾatuta, et'a, batʂ'uetan, beɾ'en ɡiʂ'arteaɾi iɾ'akaspenak em'ateko ið'aʂten dut'e. |
Historiak Airaganeko benetako diskurtsoaA'eratzea errazten du kontakizunen eta giza arrazarekin lotutako iraganeko gertaeren analisiaren bidez. | 'istoɾiak ajɾ'aɣaneko βen'etako ðisk'urtsoaa' eɾ'atʂea er'aʂten du kont'akiʂunen eta ɣiʂ'a ar'aʂaɾekin lot'utako iɾ'aɣaneko ɣert'aeɾen an'alisiaɾem bið'eʂ. |
Historiaren diziplina modernoa diskurtso horren ekoizpen instituzionalera dedikatzen da. | 'istoɾiaɾen diʂ'iplina moð'ernoa ðisk'urtso 'oren ek'ojʂpen ist'ituʂionaleɾa ðeð'ikatʂen d'a. |
Benetako formaren batean gogoratzen eta gordetzen diren gertaera guztiek osatzen dute erregistro historikoa. | ben'etako form'aɾem bat'ean ɡoɣ'oɾatʂen eta ɣord'etʂen diɾ'en ɡert'aeɾa ɣuʂt'iek os'atʂen dut'e er'eɣistro 'istoɾikoa. |
Diskurtso historikoaren zeregina da iraganeko kontakizun zehatzak sortzen lagungarrienak diren iturriak identifikatzea. | disk'urtso 'istoɾikoaɾen ʂeɾ'eɣiɲa ð'a iɾ'aɣaneko kont'akiʂun ʂe'atʂak s'ortʂen laɣ'unɡarienak diɾ'en it'uriak ið'entifikatʂea. |
Beraz, historialariaren artxiboaren eraketa artxibo orokorrago bat xedatzearen ondorioa da, zenbait testu eta dokumenturen erabilera baliogabetzerakoan. | beɾaʂ, 'istoɾialaɾiaɾen artʃ'iβoaɾen eɾ'aketa artʃ'iβo oɾ'okoraɣo βat ʃeð'atʂeaɾen ond'oɾioa ð'a, ʂemb'ajt test'u eta ðok'umentuɾen eɾ'aβiʎeɾa βal'ioɣaβetʂeɾakoan. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.