text stringlengths 25 5.42k | phonemes stringlengths 19 5.93k |
|---|---|
Karbono tetrahaluroak ze efe lau, ze ze ele lau, ze be erre lau, CI lau oso inportanteak dira beste konposatu batzuk sintetizatzeko, hala nola, ze hatxe ze ele hiru eta karbonilhaluroak COX bi. | karb'ono tetr'aaluɾoak ʂe ef'e l'aw, ʂe ʂe el'e l'aw, ʂe β'e er'e l'aw, e'un eta βatɡ'aren l'aw os'o imp'ortanteak diɾ'a β'este komp'osatu, βatʂ'uk sint'etiʂatʂeko, 'ala n'ola ʂe 'atʃe ʂe el'e 'iɾu eta karb'onilaluɾoak. |
ze efe ze ele hiru, ze efe bi ze ele bi, ze efe hiru ze ele konposatuei freons edo ze efe ze deritzegu, hauek hotzaile gisa eta aerosoletan erabiltzen hasi ziren baina gaur egun ingurunea erasotzen dutela badakigu. | ʂe ef'e ʂe el'e 'iɾu, ʂe ef'e β'i ʂe el'e β'i, ʂe ef'e 'iɾu ʂe el'e komp'osatuej fre'ons eðo ʂe ef'e ʂe ðeɾ'itʂeɣu, awek 'otʂaʎe ɣ'isa eta a'eɾosoletan eɾ'aβiltʂen 'asi ʂiɾ'em baɲa ɣ'awr eɣ'un inɡ'uɾunea eɾ'asotʂen dut'ela βað'akiɣu. |
Atmosferako goialdean argi ultramorearen ondorriz oso erreaktiboak diren erradikalak askatzen dituzte eta ozono geruza erasotzen dute. | atm'osfeɾako ɣoʝ'aldean arɡ'i ultr'amoɾeaɾen 'ondoriʂ os'o er'eaktiβoak diɾ'en er'aðikalak ask'atʂen dit'uʂte eta oʂ'ono ɣeɾ'uʂa eɾ'asotʂen dut'e. |
Beste elementu batekin konbinatzean sortzen den konposatu binarioari karburo deritzogu. | b'este el'ementu βat'ekin komb'iɲatʂean s'ortʂen den komp'osatu β'inaɾioaɾi karb'uɾo ðeɾ'itʂoɣu. |
Solido gogorrak dira eta fusiotenperaturak oso altuak dituzte. | sol'iðo ɣoɣ'orak diɾ'a eta fus'iotempeɾatuɾak os'o alt'uak dit'uʂte. |
Metal elektropositiboekin, alkalino, lurralkalino eta aluminioarekin karburo estekiometrikoak eta ionikoak sortu daitezke. Gehienetan dikarburo ioia ze bi bia dago eta batzuetan, Be bi ze, Al lau ze hiru, ze lau - ioia. Karburoak oso erreaktiboak dira. | met'al el'ektropositiβoekin, alk'alino, lur'alkaliɲo eta al'uminioaɾekin karb'uɾo est'ekiometrikoak eta i'onikoak sort'u ðajt'eʂke. ɡe'ienetan dik'arbuɾo i'oʝa ʂe β'i βi'a ðaɣ'o eta βatʂ'uetan, b'e β'i ʂe, 'al l'aw ʂe 'iɾu, ʂe l'aw- i'oʝa. karb'uɾoak os'o er'eaktiβoak diɾ'a. |
Karburo kobalenteak gutxi dira, SiC eta be lau ze, urragarriak, solido oso gogorrak etaA erremintak egiteko erabiltzen dira. | karb'uɾo koβ'alenteak ɡ'utʃi ðiɾ'a, s'ik eta β'e l'aw ʂe, ur'aɣariak, sol'iðo os'o ɣoɣ'orak et'aa er'emintak eɣ'iteko eɾ'aβiltʂen diɾ'a. |
Aleazio metalikoetan ere karbonoa metalaren paketatze trinkoan sartzen da, hutsuneetan, hauek zirrikituetako karburoak dira. | al'eaʂio met'alikoetan eɾ'e karb'onoa met'alaɾem pak'etatʂe trink'oan s'artʂen da, 'utsuneetan, awek ʂir'ikituetako karb'uɾoak diɾ'a. |
Metalen propietateak dituzte, itxura metalikoa eta eroale elektriko onak baina metalak baino fusiotenperatura altuagoak dituzte eta gogorragoak dira, gainera metal puruak baino kimikoki geldoagoak ere badira. | met'alem prop'ietateak dit'uʂte, itʃ'uɾa met'alikoa eta eɾ'oale el'ektriko on'ak baɲa met'alak baɲo fus'iotempeɾatuɾa alt'uaɣoak dit'uʂte eta ɣoɣ'oraɣoak diɾ'a, ɡaɲ'eɾa met'al puɾ'uak baɲo k'imikoki ɣeld'oaɣoak eɾ'e βað'iɾa. |
Karbonoa aurrehistorian aurkitua izan zen eta antzinatik ezaguna da, material organikoen errekuntza osatugabean erraz lortzen baitzen. | karb'onoa 'awreistoɾian awrk'itua iʂ'an ʂen eta antʂ'iɲatik eʂ'aɣuna ð'a, mat'eɾial orɡ'anikoen er'ekuntʂa os'atuɣaβean er'aʂ l'ortʂem bajtʂ'en. |
Jadanik mila zazpiehun eta lauan, Newtonek diamantea erregaia izan litekeela proposatu zuen, baina mila zazpiehun eta hirurogeita hamabira arte ez zen lortu diamante bat erretzen. | ɟað'anik miʎ'a ʂ'aʂpieun eta law'an, newt'onek di'amantea er'eɣaʝa iʂ'an lit'ekeela prop'osatu ʂu'en, baɲa miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaβiɾa art'e e tʂ'en lort'u ði'amante βat er'etʂen. |
Esperimentu honetan laboisierek errekuntzaren produktua ze o bi gasa zela demostratu zuen eta azkenik, mila zazpiehun eta laurogeita hamazazpian diamantea karbono purua zela te e ene ene a ene te e ka a zehaztu zuen. | esp'eɾimentu 'onetan laβ'ojsieɾek er'ekuntʂaɾem proð'uktua ʂe 'o β'i ɣas'a ʂ'ela ðem'ostratu ʂu'en eta aʂk'enik, miʎ'a ʂ'aʂpieun eta lawɾ'oɣejta 'amaʂaʂpian di'amantea karb'ono puɾ'ua ʂ'ela t'e 'e en'e en'e 'a en'e t'e 'e k'a 'a ʂe'aʂtu ʂu'en. |
Karbonoaren isotopo ugariena bat bi ze, IUPACek mila bederatziehun eta hirurogeita batan pisu atomiken oinarritzat aukeratu zuen bat sei Oaren ordez, eta zehazki hamabiko masa atomikoa esleitu zioten. | karb'onoaɾen is'otopo uɣ'aɾiena βat b'i ʂe, i'upaθek miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'iɾuɾoɣejta βat'am p'isu at'omiken oɲ'aritʂat awk'eɾatu ʂu'em b'at s'ej o'aɾen ord'eʂ, eta ʂe'aʂki 'amaβiko mas'a at'omikoa esl'ejtu ʂi'oten. |
Karbonoaren lehenengo konposatuak bizidunetan aurkitu ziren hemeretzigarren mendearen hasieran, eta hau dela eta karbonoaren konposatuaren kimikari kimika organikoa esaten zaio. | karb'onoaɾen le'enenɡo komp'osatuak b'iʂiðunetan awrk'itu ʂiɾ'en 'emeɾetʂiɣarem mend'eaɾen 'asieɾan, eta 'aw ðel'a eta karb'onoaɾen komp'osatuaɾen k'imikaɾi k'imika orɡ'anikoa es'aten ʂaʝ'o. |
hogeigarren mendean, mila bederatziehun eta laurogeita bosgarren urtean, fullerenoak aurkitu ziren eta mila bederatziehun eta laurogeita hamaikan, karbonozko nanotutuak. | 'oɣejɣarem mend'ean, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta βosɡ'aren urt'ean, fuʎ'eɾenoak awrk'itu ʂiɾ'en eta miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta 'amajkan, karb'onoʂko nan'otutuak. |
Industriamailan karbonoaren konposatu erabilienak hidrokarburoak dira, batez ere erregai fosilak, hala nola, petrolioa eta gas naturala. Petrolioaren findegitik gasolinak, kerosenoa eta olioak lortzen dira, material plastikoen lehengai erabiliena petrolioa da. Bestetik, gas naturalaren errekuntza energiaren iturri nagu... | ind'ustriamaʎan karb'onoaɾen komp'osatu eɾ'aβilienak 'iðrokarbuɾoak diɾ'a, bat'eʂ eɾ'e er'eɣaj fos'iʎak, 'ala n'ola, petr'olioa eta ɣ'as nat'uɾala. petr'olioaɾen find'eɣitik ɡas'olinak, keɾ'osenoa eta ol'ioak l'ortʂen diɾ'a, mat'eɾial plast'ikoen le'enɡaj eɾ'aβiliena petr'olioa ð'a. b'estetik, ɡ'as nat'uɾalaɾen er'ekun... |
Karbonoaren beste erabilera garrantzitsu batzuk. | karb'onoaɾem b'este eɾ'aβiʎeɾa ɣar'antʂitsu β'atʂuk. |
Karbono eta bere konposatuak toxikoak izan daitezke. | karb'ono eta βeɾ'e komp'osatuak toʃ'ikoak iʂ'an dajt'eʂke. |
Karbono monoxidoa, errekuntza askotan askatutako gasa, eta zianuroak oso toxikoak izan daitezke ugaztunentzat. | karb'ono mon'oʃiðoa, er'ekuntʂa ask'otan ask'atutako ɣas'a, eta ʂi'anuɾoak os'o toʃ'ikoak iʂ'an dajt'eʂke uɣ'aʂtunentʂat. |
Konpusatu organikoen gas batzuk, eteno, etino eta metanoa, sukoiak eta leherkorrak izan daitezke airean. | komp'usatu orɡ'anikoen ɡ'as b'atʂuk, et'eno, et'iɲo eta met'anoa, suk'oʝak eta le'erkorak iʂ'an dajt'eʂke ajɾ'ean. |
Baina beste alde batetik, karbonoaren konposatu asko oinarrizkoak dira bizidunentzat. | baɲa β'este ald'e βat'etik, karb'onoaɾen komp'osatu 'asko oɲ'ariʂkoak diɾ'a β'iʂiðunentʂat. |
Karbono puruak toxizitate ia nulua dauka gizakiengan, kantitate txikietan grafito edo ikatz gisa maneiatu eta irentsi ere egin daiteke. | karb'ono puɾ'uak toʃ'iʂitate 'ia nul'ua ðawk'a ɣiʂ'akienɡan, kant'itate tʃik'ietan ɡraf'ito eðo ik'aʂ ɡ'isa man'eʝatu eta iɾ'entsi eɾ'e eɣ'in dajt'eke. |
Karbonoak ez du erraz erreakzionatzen ezta disolbatzen ere, hau dela eta, digestiotraktuan sartu ezkero ez da erraz kanporatzen. | karb'onoak eʂ t'u er'aʂ er'eakʂionatʂen 'eʂta ðis'olβatʂen eɾ'e, 'aw ðel'a et'a, diɣ'estiotraktuan sart'u eʂk'eɾo eʂ t'a er'aʂ kamp'oɾatʂen. |
Karbonobeltza pigmentu gisa erabili da betidanik. | karb'onoβeltʂa piɣm'entu ɣ'isa eɾ'aβili ða βet'iðanik. |
Hala ere, karbon edo kedar hautsa kantitate handitan arnastea arriskutsua izan daiteke, birikien ehunak narrita baititzake. | 'ala eɾ'e, karb'on eðo keð'ar awtsa kant'itate 'anditan arn'astea ar'iskutsua iʂ'an dajt'eke, biɾ'ikien e'unak nar'ita βajt'itʂake. |
Neumokoniosis izeneko gaisotasuna ohikoa da ikatzmeatzarien artean. | newm'okoniosis iʂ'eneko ɣajs'otasuna o'ikoa ð'a ik'atʂmeatʂaɾien art'ean. |
Era berean, diamante hautsa ere kaltegarria izan daiteke arnaztean edo irenstean. | eɾ'a βeɾ'ean, di'amante awtsa eɾ'e kalt'eɣaria iʂ'an dajt'eke arn'aʂtean eðo iɾ'estean. |
Erregaien errekuntzetan askatzen diren ikatz mikropartikulek ere birikietan kalteak sortu ditzakete. | er'eɣaʝen er'ekuntʂetan ask'atʂen diɾ'en ik'aʂ mikr'opartikulek eɾ'e βiɾ'ikietan kalt'eak sort'u ðitʂ'akete. |
Karbonoren konposatuen artean pozoi hilgarriak ere badaude, hala nola, tetradotoxina, errizinohazietan, zianuroa eta karbono monoxidoa. | karb'onoɾen komp'osatuen art'eam poʂ'oj 'ilɣariak eɾ'e βað'awðe, 'ala n'ola, tetr'aðotoʃiɲa, er'iʂiɲoaʂietan, ʂi'anuɾoa eta karb'ono mon'oʃiðoa. |
Nitrogenoa, azota edo gatzugaia elementu kimiko bat da, ene ikurra eta zazpi zenbaki atomikoa dituena. | nitr'oɣenoa, aʂ'ota eðo ɣatʂ'uɣaʝa el'ementu k'imiko βat d'a, en'e ik'ura eta ʂ'aʂpi ʂemb'aki at'omikoa ðit'uena. |
Daniel Rutherford fisikari eskoziarrak aurkitu eta isolatu zuen mila zazpiehun eta hirurogeita hamabian. | dan'iel rut'erford fis'ikaɾi esk'oʂiarak awrk'itu eta is'olatu ʂu'em miʎ'a ʂ'aʂpieun eta 'iɾuɾoɣejta 'amaβian. |
Nitrogenoa aurkitu zenean, azido nitriko eta nitrato bezala aurkeztu zen. | nitr'oɣenoa awrk'itu ʂen'ean, aʂ'iðo nitr'iko eta nitr'ato βeʂ'ala awrk'eʂtu ʂen. |
Egoera normaletan gas diatomiko bezala agertzen da. | eɣ'oeɾa norm'aletan ɡ'as di'atomiko βeʂ'ala aɣ'ertʂen da. |
Atomoa nahiz molekula izendatzeko erabiltzen da nitrogeno izena, oxigenoarekin gertatu bezala. | at'omoa n'aiʂ mol'ekula iʂ'endatʂeko eɾ'aβiltʂen da nitr'oɣeno iʂ'ena, oʃ'iɣenoaɾekin ɡert'atu βeʂ'ala. |
Nitrogenoa hamabosgarren taldeko elementu arinena da. | nitr'oɣenoa 'amaβosɡaren t'aldeko el'ementu aɾ'iɲena ð'a. |
Ezmetala da eta erreaktibitate gutxikoa ; beraz, ez da sukoia. | eʂm'etala ð'a eta er'eaktiβitate ɣ'utʃikoa; beɾaʂ, eʂ t'a suk'oʝa. |
Nitrogenoa unibertsoko elementu ugari bat da, Esne Bideko eta Eguzkisistemako zazpigarren elementurik ugariena. | nitr'oɣenoa un'iβertsoko el'ementu uɣ'aɾi β'at d'a, esn'e βið'eko eta eɣ'uʂkisistemako ʂ'aʂpiɣaren el'ementuɾik uɣ'aɾiena. |
Tenperatura eta presio estandarretan, elementuaren bi atomo lotzen dira dinitrogenoa sortuz. | temp'eɾatuɾa eta pres'io est'andaretan, el'ementuaɾem b'i at'omo l'otʂen diɾ'a ðiɲ'itroɣenoa sort'uʂ. |
Hau, kolorgea eta usainik ez duen gasa da. | 'aw, kol'orɡea eta us'aɲik eʂ t'uen ɡas'a ð'a. |
Dinitrogenoa planetako atmosferaren ehuneko hirurogeita hamazortzia da. | diɲ'itroɣenoa plan'etako atm'osfeɾaɾen e'uneko 'iɾuɾoɣejta 'amaʂortʂia ð'a. |
Nitrogenoa, organismo guztietan dagoen elementua da, hain zuzen ere, aminoazidoetan, azido nukleikoetan eta a te pean. | nitr'oɣenoa, orɡ'anismo ɣuʂt'ietan daɣ'oen el'ementua ð'a, 'ajn ʂuʂ'en eɾ'e, am'inoaʂiðoetan, aʂ'iðo nukl'ejkoetan eta 'a t'e pe'an. |
Aminoazido eta proteinen kasuan lurzoruan bakterioek finkatzen duten nitrogenoa oinarritzat erabiliz sintetizatzen dira, landareek eta animaliek ezin baitute zuzenean hartu eguratseko nitrogenoa. | am'inoaʂiðo eta prot'eɲen kas'uan lurʂ'oɾuam bakt'eɾioek fink'atʂen dut'en nitr'oɣenoa oɲ'aritʂat eɾ'aβiliʂ sint'etiʂatʂen diɾ'a, land'aɾeek eta an'imaliek eʂ'im bajt'ute ʂuʂ'enean 'artu eɣ'uɾatseko nitr'oɣenoa. |
Gizakion gorputzaren ehuneko hirua nitrogenoa da, hau oxigeno, karbono eta hidrogenoaren ostean gorputzean daukagun laugarren elementu ugariena da. | ɡiʂ'akion ɡ'orputʂaɾen e'uneko 'iɾua nitr'oɣenoa ð'a, 'aw oʃ'iɣeno, karb'ono eta 'iðroɣenoaɾen ost'ean ɡ'orputʂean dawk'aɣun lawɣ'aren el'ementu uɣ'aɾiena ð'a. |
Industrietan erabiltzen diren konposatu askok nitrogenoa dute : amonioa, azido nitrikoa, nitrato organikoak eta zianuroak. | ind'ustrietan eɾ'aβiltʂen diɾ'en komp'osatu 'askok nitr'oɣenoa ðut'e: am'onioa, aʂ'iðo nitr'ikoa, nitr'ato orɡ'anikoak eta ʂi'anuɾoak. |
Nitrogenoa oso egonkorra da, nitrogeno elementalean, nitrogenonitrogeno lotura hirukoitza delako. | nitr'oɣenoa os'o eɣ'onkora ð'a, nitr'oɣeno el'ementalean, nitr'oɣenonitroɣeno lot'uɾa 'iɾukojtʂa ðel'ako. |
Izan ere, bigarren loturarik sendoena da CO molekularen ondoren. | iʂ'an eɾ'e, biɣ'aren lot'uɾaɾik send'oena ð'a k'o mol'ekulaɾen ond'oɾen. |
Lurrazalean beste elementu batzuekin konbinaturik ageri den nitrogenorik gehiena gai organikoetan dago ; bere mineral bakarra sodio nitratoa da. | lur'aʂaleam b'este el'ementu βatʂ'uekin komb'iɲatuɾik aɣ'eɾi ðen nitr'oɣenoɾik ɡe'iena ɣ'aj orɡ'anikoetan daɣ'o; beɾ'e miɲ'eɾal β'akara soð'io nitr'atoa ð'a. |
Nitrogenoaren konposatuek hainbat erabilera dute, hala nola, ongarri gisa, energiabiltegi moduan, edota erresistentzia handiko konposatuetarako, keblar eta zianokrilatoak esaterako, eta antibiotikoetan ere aurki dezakegu. | nitr'oɣenoaɾen komp'osatuek ajmbat eɾ'aβiʎeɾa ðut'e, 'ala n'ola, onɡ'ari ɣ'isa, en'erɡiaβilteɣi moð'uan, eðota er'esistentʂia 'andiko komp'osatuetaɾako, keβl'ar eta ʂi'anokriʎatoak es'ateɾako, eta ant'iβiotikoetan eɾ'e awrk'i ðeʂ'akeɣu. |
Propietate atomikoei dagokienez, nitrogeno atomoak zazpi elektroi ditu eta horietatik bost azken geruzako orbitalean, non horietako hiru pelektroi desparekatuak diren. | prop'ietate at'omikoej ðaɣ'okieneʂ, nitr'oɣeno at'omoak ʂ'aʂpi el'ektroj ðit'u eta oɾietatik b'ost aʂk'en ɡeɾ'uʂako orb'italean, n'on oɾietako 'iɾu pel'ektroj ðesp'aɾekatuak diɾ'en. |
paulin eskalaren arabera, elektronegatibitate altuko elementua da, kloro, oxigeno eta fluorraren atzetik. Ionizazio energia balio altuak direla eta, nitrogenoak ez dauka kimika kationiko sinplea. Erradio kobalentea eta ban der Waals erradioari dagokienez, zazpi bat A plus minus bat a pe eme ka o a eta bat bost bost a p... | pawl'in esk'alaɾen aɾ'aβeɾa, el'ektroneɣatiβitate alt'uko el'ementua ð'a, kloɾ'o, oʃ'iɣeno eta flu'oraɾen 'atʂetik. i'oniʂaʂio en'erɡia βal'io alt'uak diɾ'ela et'a, nitr'oɣenoak eʂ t'awka k'imika kat'ioniko simpl'ea. er'aðio koβ'alentea eta β'an d'er u'aals er'aðioaɾi ðaɣ'okieneʂ, ʂ'aʂpi β'at 'a pl'us min'us b'at 'a p'... |
Nitrogenoak bi isotopo egonkor ditu : hamalauN and hamabosteN. | nitr'oɣenoak b'i is'otopo eɣ'onkor dit'u: 'amalawn 'and 'amaβosten. |
Lehenengo isotopoa oso ohikoa da, ehuneko laurogeita hemeretzi, seiehun eta hogeita hamalau ingurukoa izanik eta bestea soilik ehuneko zero, hirurehun eta hirurogeita seiari dagokio. | le'enenɡo is'otopoa os'o o'ikoa ð'a, e'uneko lawɾ'oɣejta 'emeɾetʂi, seʝ'eun eta 'oɣejta 'amalaw inɡ'uɾukoa iʂ'anik eta β'estea sojl'ik e'uneko ʂeɾ'o, 'iɾuɾeun eta 'iɾuɾoɣejta seʝ'aɾi ðaɣ'okio. |
Bi isotopo hauek karbononitrogeno izarren zikloan dute sorrera. | b'i is'otopo awek karb'ononitroɣeno iʂ'aren ʂikl'oan dut'e sor'eɾa. |
Nitrogeno atomikoa, nitrogeno aktibo gisa ere ezagutzen da oso erreaktiboa delako eta hiru elektroi desparekatu ditu. | nitr'oɣeno at'omikoa, nitr'oɣeno akt'iβo ɣ'isa eɾ'e eʂ'aɣutʂen da os'o er'eaktiβoa ðel'ako eta 'iɾu el'ektroj ðesp'aɾekatu ðit'u. |
Nitrogeno atomoak libreki erreakzionatzen dute elementu gehienekin nitruroak eratuz. | nitr'oɣeno at'omoak l'iβreki er'eakʂionatʂen dut'e el'ementu ɣe'ienekin nitr'uɾoak eɾ'atuʂ. |
Baina, Nitrogeno elementala dinitrogeno bezala agertzen da, ene bi. | baɲ'a, nitr'oɣeno el'ementala ðiɲ'itroɣeno βeʂ'ala aɣ'ertʂen da, en'e β'i. |
Baldintza normaletan koloregabea, usaingabea eta zaporegabea den gas diamagnetikoa da. | bald'intʂa norm'aletan kol'oɾeɣaβea, us'ajnɡaβea eta ʂap'oɾeɣaβea ð'en ɡ'as di'amaɣnetikoa ð'a. |
Girotenperaturan ez da batere erreaktiboa, hala eta guztiz ere, litio metalarekin eta zenbait trantsiziometalekin erreakzionatuko luke. | ɡ'iɾotempeɾatuɾan eʂ t'a βat'eɾe er'eaktiβoa, 'ala eta ɣuʂt'iʂ eɾ'e, lit'io met'alaɾekin eta ʂemb'ajt trants'iʂiometalekin er'eakʂionatuko luk'e. |
Industriari dagokionez, amoniakoa nitrogenoaren hidruro garrantzitsuena da. | ind'ustriaɾi ðaɣ'okioneʂ, am'oniakoa nitr'oɣenoaɾen 'iðruɾo ɣar'antʂitsuena ð'a. |
Bestetik, konposatu molekularra izateko oso fusio puntu eta irakite puntu altuak ditu. | b'estetik, komp'osatu mol'ekulara iʂ'ateko os'o fus'io p'untu eta iɾ'akite p'untu alt'uak dit'u. |
Likido egoeran dagoenean, oso disolbatzaile ona da, biskositate baxua eta konstante dielektriko altua du. | lik'iðo eɣ'oeɾan daɣ'oenean, os'o ðis'olβatʂaʎe on'a ð'a, bisk'ositate βaʃ'ua eta kost'ante ði'elektriko alt'ua ð'u. |
Amoniakoa oxigenoan edo airean erretzen da, nitrogeno gasa lortzeko. | am'oniakoa oʃ'iɣenoan eðo ajɾ'ean er'etʂen da, nitr'oɣeno ɣas'a lortʂ'eko. |
Nitrogeno hidruroetatik hidrazina eta hidrogeno azida ere dira garrantzitsuak. | nitr'oɣeno 'iðruɾoetatik 'iðraʂiɲa eta 'iðroɣeno aʂ'iða eɾ'e ðiɾ'a ɣar'antʂitsuak. |
Hidrazina likido kolorgea da eta usainari dagokionez amoniakoaren antza du. | 'iðraʂiɲa lik'iðo kol'orɡea ð'a eta us'aɲaɾi ðaɣ'okioneʂ am'oniakoaɾen antʂ'a ð'u. |
Konposatu erreduzitzailea izan arren, zinetikoki egonkorra da. | komp'osatu er'eðuʂitʂaʎea iʂ'an ar'en, ʂiɲ'etikoki eɣ'onkora ð'a. |
Nitrogenoak bederatzi oxido molekular eratzen ditu : ene bi O, NO, ene bi O hiru, NO bi, ene bi O lau, ene bi O bost, ene lau O eta ene hiru. | nitr'oɣenoak beð'eɾatʂi oʃ'iðo mol'ekular eɾ'atʂen dit'u: en'e β'i 'o, n'o, en'e β'i 'o 'iɾu, n'o β'i, en'e β'i 'o l'aw, en'e β'i 'o β'ost, en'e l'aw 'o eta en'e 'iɾu. |
Teorikoki ene lau O posible da baina oraindik ez da sintetizatu. | te'oɾikoki en'e l'aw 'o pos'iβle ð'a βaɲa oɾ'ajndik eʂ t'a sint'etiʂatu. |
ene bi O amonio nitrato urtuaren deskonposaketa termikoaren bidez lortzen da bi bost zero AA gradu ze te a ene. | en'e β'i 'o am'onio nitr'ato urt'uaɾen desk'omposaketa term'ikoaɾem bið'eʂ l'ortʂen da β'i β'os ʂeɾ'o a'a ɣrað'u ʂe t'e 'a en'e. |
Gaur egun propultsatzaile gisa erabiltzen da eta garai batean anestesiko moduan erabili zen. | ɡ'awr eɣ'um prop'ultsatʂaʎe ɣ'isa eɾ'aβiltʂen da eta ɣaɾ'aj βat'ean an'estesiko moð'uan eɾ'aβili ʂen. |
Ez da oso erreaktiboa eta estruktura asimetrikoa du NaNaO. | eʂ t'a os'o er'eaktiβoa eta estr'uktuɾa as'imetrikoa ð'u nan'ao. |
Nitrogeno monoxidoa, elektroi kopuru bakoitia duen molekula egonkor sinpleena da. | nitr'oɣeno mon'oʃiðoa, el'ektroj kop'uɾu βak'ojtia ðu'em mol'ekula eɣ'onkor simpl'eena ð'a. |
Amoniakoaren oxidazio katalitikoaren bidez sortzen da. | am'oniakoaɾen oʃ'iðaʂio kat'alitikoaɾem bið'eʂ s'ortʂen da. |
Koloregabeko gas paramagnetikoa da, termodinamikoki ezegonkorra eta nitrogeno eta oxigeno gasetan deskonposatzen da bat bat zero zero a bat bi zero zero AA gradu ze te a ene. | kol'oɾeɣaβeko ɣ'as paɾ'amaɣnetikoa ð'a, term'oðiɲamikoki eʂ'eɣonkora eta nitr'oɣeno eta oʃ'iɣeno ɣas'etan desk'omposatʂen da β'at b'at ʂeɾ'o ʂeɾ'o a β'at b'i ʂeɾ'o ʂeɾ'o a'a ɣrað'u ʂe t'e 'a en'e. |
ene bi O hiruri dagokionez, soilik solido gisa aurki dezakegu, bere urtzepuntuaren gainetik jarraian disoziatzen delako, NO, NO bi eta ene bi O lau emateko. | en'e β'i 'o 'iɾuɾi ðaɣ'okioneʂ, sojl'ik sol'iðo ɣ'isa awrk'i ðeʂ'akeɣu, beɾ'e urtʂ'epuntuaɾen ɡaɲ'etik ɟar'aʝan dis'oʂiatʂen del'ako, n'o, n'o β'i eta en'e β'i 'o l'aw em'ateko. |
Nitrogeno dioxidoa korrosiboa eta garratza den gas marroia da. | nitr'oɣeno ði'oʃiðoa kor'osiβoa eta ɣar'atʂa ð'en ɡ'as mar'oʝa ð'a. |
Azkenik, ene bi O bost oso erreaktiboa eta termikoki ezegonkorra da, azido nitrikoaren anhidroa da. | aʂk'enik, en'e β'i 'o β'ost os'o er'eaktiβoa eta term'ikoki eʂ'eɣonkora ð'a, aʂ'iðo nitr'ikoaɾen an'iðroa ð'a. |
Oxoazido gehienak ezegonkorrak dira egoera puruan eta disoluzio urtsuan edo gatzetanAezagutzen ditugu. | oʃ'oaʂiðo ɣe'ienak eʂ'eɣonkorak diɾ'a eɣ'oeɾa puɾ'uan eta ðis'oluʂio urts'uan eðo ɣatʂ'etanaeʂaɣutʂen dit'uɣu. |
Denbora luzez, nitrogeno konposatuen iturriak mugatuak izan ziren. | d'emboɾa luʂ'eʂ, nitr'oɣeno komp'osatuen it'uriak muɣ'atuak iʂ'an ʂiɾ'en. |
Iturri naturalak biologian edo erreakzio atmosferikoek sortutako nitrato metaketetan sortzen dira. | it'uri nat'uɾalak bi'oloɣian eðo er'eakʂio atm'osfeɾikoek sort'utako nitr'ato met'aketetan s'ortʂen diɾ'a. |
FrankaCaro eta hatxe a be e erre a be o ese ze hatxe moduko prozesu industrialen bidezko nitrogenoaren finkapenak, hala, nitrogeno konposatuen eskasia arindu zuten, elikagaien ekoizpen globalaren erdia, gaur egun, nitrogeno sintetikoko ongarrietan oinarritzen den heinean. | frank'akaɾo eta 'atʃe 'a β'e 'e er'e 'a β'e 'o es'e ʂe 'atʃe moð'uko proʂ'esu ind'ustrialem bið'eʂko nitr'oɣenoaɾen fink'apenak, 'ala, nitr'oɣeno komp'osatuen esk'asia aɾ'indu ʂut'en, el'ikaɣaʝen ek'ojʂpen ɡloβ'alaɾen erd'ia, ɡ'awr eɣ'un, nitr'oɣeno sint'etikoko onɡ'arietan oɲ'aritʂen den 'eɲean. |
Nitrogenoa da lurreko elementu pururik ohikoena ; atmosferaren bolumenaren ehuneko hirurogeita hamazortzi, bat osatzen du, hiru, laurogeita bederatzi milioi gigatona inguru. | nitr'oɣenoa ð'a lur'eko el'ementu puɾ'uɾik o'ikoena; atm'osfeɾaɾem bol'umenaɾen e'uneko 'iɾuɾoɣejta 'amaʂortʂi, b'at os'atʂen du, 'iɾu, lawɾ'oɣejta βeð'eɾatʂi mil'ioj ɣiɣ'atona inɡ'uɾu. |
Hala eta guztiz ere, ez da oso ugaria lurrazalean, eta milioiko hemeretzi zati inguru osatzen dute, niobio, galio eta litioaren parean. | 'ala eta ɣuʂt'iʂ eɾ'e, eʂ t'a os'o uɣ'aɾia lur'aʂalean, eta mil'iojko 'emeɾetʂi ʂ'ati inɡ'uɾu os'atʂen dut'e, ni'oβio, ɡal'io eta lit'ioaɾem paɾ'ean. |
Nitrogenodun mineral garrantzitsu bakarrak nitroa eta sosa nitratoa dira. | nitr'oɣenoðum miɲ'eɾal ɣar'antʂitsu β'akarak nitr'oa eta sos'a nitr'atoa ðiɾ'a. |
Hala ere, mila bederatziehun eta hogeiko hamarkadaz geroztik, horiek ez dira nitratoiturri garrantzitsua izan, amoniakoaren eta azido nitrikoaren sintesia industriala ohikoa bihurtu zenetik. | 'ala eɾ'e, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta 'oɣejko 'amarkaðaʂ ɡeɾ'oʂtik, 'oɾiek eʂ t'iɾa nitr'atojturi ɣar'antʂitsua iʂ'an, am'oniakoaɾen eta aʂ'iðo nitr'ikoaɾen s'intesia ind'ustriala o'ikoa βi'urtu ʂen'etik. |
Ur gaziko arrain askok trimetilamina oxido kantitate handiak fabrikatzen dituzte ingurunearen efektu osmotiko handietatik babesteko ; konposatu hori dimetilamina bihurtzea da ur gaziko arrain freskoen usain goiztiarra. Animalietan, erradikal askeen oxido nitrikoak, zirkulaziorako molekula erregulatzaile garrantzitsu gi... | 'ur ɡaʂ'iko ar'ajn 'askok trim'etiʎamiɲa oʃ'iðo kant'itate 'andiak faβr'ikatʂen dit'uʂte inɡ'uɾuneaɾen ef'ektu osm'otiko 'andietatik baβ'esteko; komp'osatu oɾi ðim'etiʎamiɲa βi'urtʂea ð'a 'ur ɡaʂ'iko ar'ajn fr'eskoen us'ajn ɡojʂt'iara. an'imalietan, er'aðikal ask'een oʃ'iðo nitr'ikoak, ʂirk'ulaʂioɾako mol'ekula er'eɣul... |
Proteinetan, nitrogenoaren animalien metabolismoak, oro har, ureak kanporatzen du, eta azido nukleikoen animalien metabolismoak urea eta azido urikoa kanporatzen ditu. | prot'eɲetan, nitr'oɣenoaɾen an'imaliem met'aβolismoak, oɾ'o 'ar, uɾ'eak kamp'oɾatʂen du, eta aʂ'iðo nukl'ejkoen an'imaliem met'aβolismoak uɾ'ea eta aʂ'iðo uɾ'ikoa kamp'oɾatʂen dit'u. |
Animalien haragiaren desintegrazioaren usain bereizgarria kate luzeko eta nitrogenodun aminen sorrerak eragiten du, putreszina eta kadaberina, esaterako, zeinak desintegrazioko proteinetan, hurrenez hurren, ornitina eta lisina aminoazidoen desintegrazioproduktuak diren. | an'imalien 'aɾaɣiaɾen des'inteɣraʂioaɾen us'ajm beɾ'ejʂɡaria kat'e luʂ'eko eta nitr'oɣenoðun am'iɲen sor'eɾak eɾ'aɣiten du, putr'esʂiɲa eta kað'aβeɾiɲa, es'ateɾako, ʂeɲ'ak des'inteɣraʂioko prot'eɲetan, 'ureneʂ 'uren, orn'itiɲa eta lis'iɲa am'inoaʂiðoen des'inteɣraʂioproðuktuak diɾ'en. |
Laborategietan aldiz, amonio kloruroaren disoluzioa sodio nitritoarekin erreakzionatuz lortzen da. | laβ'oɾateɣietan ald'iʂ, am'onio kloɾ'uɾoaɾen dis'oluʂioa soð'io nitr'itoaɾekin er'eakʂionatuʂ l'ortʂen da. |
Industrialki ekoizten den nitrogenoaren a gas moduan saltzen da eta gainontzeko a aldiz likido modura. | ind'ustrialki ek'ojʂten den nitr'oɣenoaɾen 'a ɣ'as moð'uan s'altʂen da eta ɣaɲ'ontʂeko 'a ald'iʂ lik'iðo moð'uɾa. |
Erabilera komertzial garrantzitsuena Haber prozesuaren bidez amoniakoa lortzeko da. | eɾ'aβiʎeɾa kom'ertʂial ɣar'antʂitsuena 'aβer proʂ'esuaɾem bið'eʂ am'oniakoa lortʂ'eko ð'a. |
Amoniakoa gero ongarrietan eta azido nitrikoan erabiltzen da. | am'oniakoa ɣeɾ'o onɡ'arietan eta aʂ'iðo nitr'ikoan eɾ'aβiltʂen da. |
Horrez gain, sukaldaritzan nitrogeno likidoa erabiltzen da teknika berritzaile bezala. | 'oreʂ ɡ'ajn, suk'aldaɾitʂan nitr'oɣeno lik'iðoa eɾ'aβiltʂen da tekn'ika βer'itʂaʎe βeʂ'ala. |
Nitrogenoa nagusiki analisi kimikoan erabiltzen da, lagin likidoen bolumena murrizteko edo kontzentratzeko. | nitr'oɣenoa naɣ'usiki an'alisi k'imikoan eɾ'aβiltʂen da, laɣ'in lik'iðoem bol'umena mur'iʂteko eðo kontʂ'entratʂeko. |
Bere erreaktibotasuna baxua denez, atmosfera geldo bezala ere erabiltzen da likido leherkorrak gordetzeko, elektronikako osagarrien fabrikazioan edota altzairu herdoilgaitzaren produkzioan. | beɾ'e er'eaktiβotasuna βaʃ'ua ðen'eʂ, atm'osfeɾa ɣeld'o βeʂ'ala eɾ'e eɾ'aβiltʂen da lik'iðo le'erkorak ɡord'etʂeko, el'ektronikako os'aɣarien faβr'ikaʂioan eðota altʂ'ajɾu 'erdojlɣajtʂaɾem proð'ukʂioan. |
Nitrogeno likidoa, likido kriogenikoa A da, eta oso erabilia da hozgarri moduan, batez ere janariaren garraioa edo espermaren kontserbazioa bezalako jardueratan. | nitr'oɣeno lik'iðoa, lik'iðo kri'oɣenikoa 'a ð'a, eta os'o eɾ'aβilia ð'a 'oʂɡari moð'uan, bat'eʂ eɾ'e ʝan'aɾiaɾen ɡar'aʝoa eðo esp'ermaɾen konts'erbaʂioa βeʂ'alako ʝard'ueɾatan. |
Lehergai gehienetan, kautxuzko azeleradoreetan, ongarrietan eta droga askotan elementu eragilea da. | le'erɡaj ɣe'ienetan, kawtʃ'uʂko aʂ'eleɾaðoɾeetan, onɡ'arietan eta ðroɣ'a ask'otan el'ementu eɾ'aɣiʎea ð'a. |
Oinarrizko egoeran, erabilpen ugari ditu nitrogenoak : oso erreaktiboak diren gai kimikoak babesteko, putz egiteko gas gisa plastikoen ekoizpenean, kutsadura kentzen duen gas gisa eta garraiatzaile gisa hotza sortzeko zenbait eraikuntzatan. | oɲ'ariʂko eɣ'oeɾan, eɾ'aβilpen uɣ'aɾi ðit'u nitr'oɣenoak: os'o er'eaktiβoak diɾ'en ɡ'aj k'imikoak baβ'esteko, p'utʂ eɣ'iteko ɣ'as ɡ'isa plast'ikoen ek'ojʂpenean, kuts'aðuɾa k'entʂen du'en ɡ'as ɡ'isa eta ɣar'aʝatʂaʎe ɣ'isa 'otʂa sortʂ'eko ʂemb'ajt eɾ'ajkuntʂatan. |
Nitrogenoa toxikoa ez den arren, espazio itxi batera askatzen denean oxigenoa desplazatu dezake, eta, beraz, asfixiatzeko arriskua dakar. | nitr'oɣenoa toʃ'ikoa eʂ t'en ar'en, esp'aʂio itʃ'i βat'eɾa ask'atʂen den'ean oʃ'iɣenoa ðespl'aʂatu ðeʂ'ake, et'a, beɾaʂ, asf'iʃiatʂeko ar'iskua ðak'ar. |
Hori abisu sintoma gutxirekin gerta daiteke, giza gorputzkarotida oxigeno gutxi hautemateko sistema nahiko eskasa eta motela baita. | oɾi aβ'isu s'intoma ɣ'utʃiɾekin ɡert'a ðajt'eke, ɡiʂ'a ɣ'orputʂkaɾotiða oʃ'iɣeno ɣ'utʃi 'awtemateko sist'ema na'iko esk'asa eta mot'ela βajta. |
Adibide bat da lehenengo espazioandezkariaren misioa abian jarri baino gutxira gertatu zena, mila bederatziehun eta laurogeita bateko martxoaren hemeretzian, bi teknikari asfixiagatik hil baitziren, sutearen aurkako prebentzio gisa nitrogeno puruz presiotuta zegoen espaziotransbordadorearen jaurtigailu mugikorrean zego... | að'iβiðe βat d'a le'enenɡo esp'aʂioandeʂkaɾiaɾem mis'ioa aβ'ian ɟar'i βaɲo ɣ'utʃiɾa ɣert'atu ʂen'a, miʎ'a βeð'eɾatʂieun eta lawɾ'oɣejta βat'eko martʃ'oaɾen 'emeɾetʂian, b'i tekn'ikaɾi asf'iʃiaɣatik 'il βajtʂ'iɾen, sut'eaɾen awrk'ako preβ'entʂio ɣ'isa nitr'oɣeno puɾ'uʂ pres'iotuta ʂeɣ'oen esp'aʂiotransbordaðoɾeaɾen ɟawr... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.