text
stringlengths
2
914
दीपक सापकोटा
एक्ला, केवल एक्ला दिनहरूमा पनि केही थियो, जसले मानुषीलाई निराश हुन दिएन । ती रंगहीन दिनमा उनको सम्झना–आयतनमा टाँगिएकी हुन्थिन्, आमा हिसिला यमी (६५) । बाल्यकालमै भूमिगत जीवन बाँचिन् मानुषीले ।
वैशाख ९, २०८१
टु ह्विलरका आधा दर्जन ब्रान्डको एसेम्ब्लिङ नेपालमै
सीमा तामाङ
मुलुकका सडकमा आयातितसँगै स्वदेशमै उत्पादित सवारीसाधन पनि गुड्न थालेका छन् । आधा दशकदेखि आयातित सवारीसाधनसँगै स्वदेशमै उत्पादित सवारीसाधन बजारमा गुड्न थालेका हुन् । पछिल्लो समय नेपाल सवारीसाधन आयातमा मात्रै सीमित नभई उत्पादनतर्फ पनि अघि बढेको छ । सरकारले स्वदेशमै एसेम्बल गर्न उद्योगहरूलाई छुट सुविधा दिन थालेसँगै उद्योगी...
वैशाख ७, २०८१
४० वर्षअघि ग्रामीण बस्तीसम्म बत्ती पुर्‍याउन खटिएको नर्वेजियन जोडी
स्वरूप आचार्य , तस्बिर : हेमन्त श्रेष्ठ
सोलुखुम्बुको पिके पिक बेस क्याम्पस्थित पिके सांग्रिला लज एन्ड रेस्टुरेन्टको डाइनिङ हलमा चियाको चुस्की लिँदै एक विदेशी महिला आफ्नो गाइडसँग नेपालीमा गफिइरहेकी थिइन् । उनीसँगै सेतै फुलेको दारी–कपाल भएका पाका विदेशी पनि सानो स्वरमा नेपालीमै कुराकानी गरिरहेका थिए । केहीबेर उनीहरूको भलाकुसारी सुनिसकेपछि सोधियो, ‘तपाईंहरू दुव...
वैशाख ६, २०८१
‘कमब्याक’ गर्दै तुलसी घिमिरे
पर्वत पोर्तेल
नेपाली सिने जगत्मा कुनै समय एकछत्र राज गरेका थिए, तुलसी घिमिरेले । कला र प्रविधि दुवै विधामा उम्दा यी दिग्गज सिनेकर्मीबारे यतिबेला सबैले सोधखोज गर्न थालेका छन्, ‘खोइ तुलसी घिमिरे ? ‘गुमनाम छु बदनाम छैन,’ हालैको एकाबिहान झापामा भेटिएका उनले मुस्काउँदै बोले, ‘अब नयाँ कथा बोकेर चाँडै फर्किंदै छु ।’
वैशाख ५, २०८१
र्‍याफ्टिङ गराउने रिसोर्ट मालिक
बुद्धिसागर मरासिनी
जीवनमा सफल हुन के गर्नुपर्ला ? दुईमत छैन, मिहिनेत र निरन्तरको संघर्ष । योजनाबद्ध खटाइ र दृढ इच्छाशक्ति भए आफ्नो कर्ममा सफलता पाउन नसक्ने कुरै छैन । त्यसैमध्येका एक हुन्, पर्यटन व्यवसायी उद्धव कँडेल । र्‍याफ्टिङ गाइडका रूपमा लामो समय त्रिशूलीको पानी नापेका छन् उद्धवले । जीवनमा सबैखाले दुःख, पीडा भोगेका छन् । संघर्षलाई न...
गृहस्थी कवि, प्रेमिल गजलकार
दीपक परियार
एकै व्यक्तिले आफूलाई कति विधामा अब्बल ठहर्‍याउन सक्छ ? एक, दुई वा तीन ? प्रकट पंगेनी ‘शिव’ अपवाद थिए । तीसको दशकमा अभिनेता र कवि, ५० को दशकदेखि गीतकार र गजलकार । जति उमेर ढल्किँदै गयो, उति प्रेमिल गजल । आफूभन्दा अनुज पुस्तासँग संगत गर्न रुचाउने उनको स्वभावले युवापनको झल्को दिए पनि मंगलबार स्वास्थ्यले साथ दिएन । सधैं मु...
वैशाख ४, २०८१
आमाले सुनाएका कथा फिल्ममा
दीपक सापकोटा
आमा र भामवाडाको सम्झनाले मीन भामलाई एक तमासको स्मृति र तन्द्राले छोप्छ । मीन जन्मिएको मुगु–भामवाडा गाउँ उस्तै छ, केवल त्यहाँ फेरिएका छन् ऋतुहरू, ग्रामीण कथा र मान्छेहरू । धेरै युवा गाउँ छाडेर उडिसके, जसरी उनको गाउँमा उडेर आउँथे र जान्थे चराहरू । उनकी आमा, उनका बा र तिनका दौंतरीहरू कहिल्यै नफर्किने यात्रामा गइसके ।
वैशाख ३, २०८१
सौन्दर्य प्रतियोगितादेखि लोक सेवा आयोगसम्म
घनश्याम खड्का
अल्बर्ट आइन्सटाइन भन्ने गर्थे– बाँच्नु भनेको साइकल चलाउनुजस्तै हो, अघि बढ्न पाइडल चलाइराख्नैपर्छ । पार्वती शर्मा काफ्लेलाई लाग्छ, जीवनको साइकल ठीक ढंगले चलाउनका लागि आइन्सटाइनले भनेझैं अलग–अलग क्षेत्रको पाइडल सन्तुलित तवरले चलाउनुपर्छ ।
वैशाख २, २०८१
आयुर्वेदिक औषधि उत्पादनमा गोरखा ब्रान्ड
हरिराम उप्रेती
सीमान्तकृत स्थानीय समुदायलाई सघाउ पुर्‍याउने उद्देश्यका साथ २०४० सालमा स्थापना भएको गोरखा आयुर्वेद कम्पनीले सुरुका वर्ष गुडुची (गुर्जो) चिया मात्र उत्पादन गर्थ्यो । २०४५ सालसम्म गुडुची चियामा कम्पनीले पहिचान बनायो । उत्पादन विस्तार गर्दै ४० वर्षको अवधिमा कम्पनीले शास्त्रीयसँगै प्याटन अर्थात् आफ्नै ब्रान्डका १ सय ८४ भन्...
चैत्र २९, २०८०
जिन्दगी चल्न त चल्या छ पीरै पीरमा छ...
रीना मोक्तान
फूल फुलेर के गर्नु भीरै भीरमा छ जिन्दगी चल्न त चल्या छ पीरै पीरमा छ... एक महिनाअघि युट्युबमा सार्वजनिक ‘पीरै पीरमा...’ गीत यति बेला चर्चामा छ । १० वर्षदेखि गायन क्षेत्रमा संघर्षरत भूपू पाण्डेलाई यही गीतले अहिले भुइँमान्छेबीच जबर्जस्त रूपमा चिनाउने काम गरेको छ । हुन त यसअघि पनि भूपूका गीतलाई ६० लाख दर्शकले हेरेकै हुन...
छाला स्याहारमा तल्लीन सुजना
ज्योती श्रेष्ठ
औषधीय जडीबुटी र मानव जीवनमा यसको प्रयोगका विषयमा एक दशकयता अध्ययन अनुसन्धानमा निकै सक्रिय छन्, डाक्टर सुजना फुबु । अमेरिकाको मासाचुसेट्स विश्वविद्यालयबाट विद्यावारिधि गरेपछि उनी एक दशकयता छालाको स्याहारका लागि विभिन्न जडिबुटीजन्य सामग्री उत्पादनमा जुटिरहेकी छन् ।
चैत्र २७, २०८०
विप्लवकी ऊर्जा
दीपक सापकोटा
नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ को आमा–सम्झनाले रफ्तार लिँदै थियो । ती स्मृति प्रवेगशील थिए । अन्तर्वार्ताको अन्त्यतिर उनका आँखा रसाए, आँसुका थोप्ला अनुहार हुँदै भुईंतिर टप्किए । उनको मन आमाले बाँचेका जिन्दगीका लेक–बेसीमा अल्झिएको थियो ।
चैत्र २६, २०८०
स्वास्थ्यकर्मी हुँदै कर अधिकृत
घनश्याम खड्का
नाम र कामको माने सबको जीवनमा मिल्न सम्भव हुँदैन । त्यसो भयो भने त मुक्तिरामहरू कहिल्यै बन्धनमा पर्दैनथे । बुद्धिप्रसादहरू आफ्नो मूर्खतामा कहिल्यै रुनु पर्दैनथ्यो र धनकुमारीहरूले कंगाल जीवन कहिल्यै भोग्नु पर्दैनथ्यो । तर, अक्सर नाम र काममा एक किसिमको विपरीत दूरी देख्न पाइन्छ । त्यसै हुनाले नेपालीमा मात्रै होइन, अंग्रेजी...
चैत्र २५, २०८०
कृषि विकास बैंक ६ दशकदेखि किसानको भरोसा
यज्ञ बञ्जाडे
प्रसंग करिब ६ दशकअघिको हो । माघको महिना थियो । तत्कालीन राजा महेन्द्रले काठमाडौं भूगोलपार्कमा एउटा बैंकको उद्घाटन गरे । नाम थियो– कृषि विकास बैंक ।राजा महेन्द्रबाट वि.सं. २०१७ मा प्रजातन्त्रको अपहरण भयो । दुईतिहाइको जननिर्वाचित सरकार अपदस्थ गरेर उनले एकदलीय व्यवस्था लागू गरे ।
चैत्र २३, २०८०
सडक पहिरोको क्षतिमा सरकारको अनदेखा
विद्या राई
बझाङको सेती नदी सेरोफेरोमा जन्मेहुर्केकी जानकी नेपालीले पहिरो र बाढीसँग कतिन्जेल पौठेजोरी खेलिरहनुपर्ने हो थाहा छैन । माइती छँदा सेतीमा आएको बाढीले लखेट्यो । विवाह गरेर गएको गाउँमा पनि सडकले निम्त्याएको पहिरोले लखेटिरहेकै छ ।
विपत्ति थप्दै जथाभावी खनिएका सडक
विद्या राई
कालीकोटस्थित नाग्म बजारदेखि हिमा नदी किनारैकिनार उत्तर लागेपछि जुम्लाको कनकासुन्दरी गाउँपालिका–५ मा पर्ने बारकोटेबाडा गाउँ पुगिन्छ । रूख, बुट्यान र घारीले छोपिएको जमिनमा झट्ट हेर्दा ठूलो पहिरो देखिँदैन । डेढ वर्षअघि यही गाउँमा पहिरोमा पुरिएर दुई परिवारका सात जना एकै चिहान भए । सडकबाट खसेको पहिरोले पुरिएर उनीहरूको मृत्य...
चैत्र २२, २०८०
विरहका भाका बोल्ने फिरन्ते गायक
स्वरूप आचार्य
नीलो ट्रेकिङ ब्यागको साइड पाकेटमा उकुलेले अड्काइएको थियो । एक जोडी बुट त्यसैको तुनाले झोलामै बाँधिएको थियो । ढोरपाटनतिर जानका लागि देवेन्द्र बब्लु तयार थिए । ‘घाटु हुँदै छ । त्यही हेर्न जान लागेको,’ उनले अर्थ्याए, ‘मुड चल्यो भने ढोरपाटनतिरै घुम्न जान पनि सक्छु । अहिले तीन–चार दिनका लागि भनेको हो । तर, धेरै दिन पनि लाग्...
चैत्र २०, २०८०
अक्षर नचिनेकी शिक्षित आमा
स्वरूप आचार्य
खानेकुराको मीठो बास्ना आउनेबित्तिकै डा. ओममूर्ति अनिललाई आमा (माई) को याद आइहाल्छ । आमाले उमेर र स्वास्थ्यका कारण पकाउन छाडेको केही वर्ष भइसक्यो । ‘आमाले खुब मीठो मासु पकाउनुहुन्थ्यो । तर, उहाँले मासु खानु हुन्न,’ डा. अनिलले भने । उनले आमाले पकाएको खानाको बयान गरिरहँदा आमा भने सँगै सोफामा बसेर मुस्कुराइरहेकी थिइन् ।
चैत्र १९, २०८०
मकैका खोस्टाबाट आकर्षक फूल
लक्ष्मी गौतम
मकैका खोस्टा के–के मा प्रयोग हुन्छ ? सहजै उत्तर आँउछ गाईबस्तुलाई खुवाउन । पाँचथरको फाल्गुनन्द गाउँपालिकाले भने मकैका खोस्टा प्रयोग गरेर आकर्षक फूल तयार गर्न थालेको छ ।
कर्णालीबाट दलित समुदायको पहिलो सरकारी वकिल
घनश्याम खड्का
सार्वजनिक अभियोक्ता पनि भनिने सरकारी वकिलको काम हो– राज्यका तर्फबाट अपराध पीडितको न्यायका लागि लड्नु । मुद्दाको अनुसन्धानमा प्रहरीलाई निर्देशन दिनेदेखि अभियोजन र बहस पैरवी गर्नेसम्मको प्रक्रिया यसमा समावेश छ । यस्तो महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी भएको सार्वजनिक अभियोजनको काममा कर्णाली प्रदेशबाट दलित समुदायको पहिलो सरकारी वकिल...
चैत्र १५, २०८०
क्षयरोगविरुद्ध युवायुवती
तृप्ति शाही
सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर नगरपालिका–६ का ३० वर्षका मधुसुदन काफ्लेले नेसनल एकेडेमी फर मेडिकल साइन्स काठमाडौंबाट एचए अध्ययन गरे । पढाइ सकेर सुर्खेत फर्किएपछि उनले २०६८ चैतबाट करिब दुई वर्ष वीरेन्द्रनगरमै रहेको लाटिकोइली स्वास्थ्य चौकीमा काम गरे । काम गर्ने क्रममा उनले क्षयरोगका धेरै बिरामी देखे । उनलाई लाग्थ्यो, क्षयरोग औषध...
चैत्र १४, २०८०
ठेलाबाट उठेको ‘ड्याडिज किचन’
सन्जु पौडेल
सानैदेखि उनको मनमा केही न केही गरिरहने हुटहुटी चल्थ्यो । एउटा काम सकियो कि नयाँ सोच आइहाल्थ्यो । थपक्क बसेर दिन कटाउन सक्थेनन् । नयाँ सोच आउनासाथ त्यसअनुसार काम थालनी गर्ने बानी नै बस्यो । त्यसका लागि प्रेरणा हासिल गर्न सफल व्यक्तिबारे सुन्ने वा जान्ने मौका गुमाउँदैनथे । त्यस्ता कुराले उत्प्रेरित भएपछि नयाँ योजना बुन्थ...
चैत्र १३, २०८०
आकाशमा बादल हेरी टोलाइरहने आमाको स्मृति
दीपक सापकोटा , तस्बिर : प्रकाशचन्द्र तिमिल्सेना
निकोटिनले पहेंलिएका औंलाका यादहरू गाढा भएर आउँछन् आजकल । ती औंलाहरूजस्तै पहेंला थिए उदासीका कहालीलाग्दा आमाका दिनहरू । बितिगएका ती दिनको कल्पनामा राजेश हमाल देख्छन्, एउटा तस्बिर, दुई औंलाका कापमा च्यापिएको ५५५ चुरोट अनि अकासिँदो एक मुस्लो धूवाँ ।
देउडा जोगाउँदै नयाँ पुस्ता
भवानी भट्ट
कुनै बेला सुदूरपश्चिममा नन्दकृष्ण जोशी, भोजराज भट्ट र भुवन दाहालजस्ता नाम चलेका देउडा गायकको जगजगी थियो । त्यतिबेला किशोर अवस्थाका लालबहादुर धामी पनि देउडा गायनमा प्रवेश गरे । १५ वर्षको उमेरमा ९ कक्षा पढ्दै गर्दा पहिलो पटक गीति एल्बम निकालेका धामी अहिले देउडामा चल्तीका गायक बनेका छन् ।
चैत्र १२, २०८०
घाँस-दाउरादेखि प्रमुख सचिवसम्म
घनश्याम खड्का
नारीवादी विधिशास्त्रले कामकाजी महिलाको दुःखलाई बुझाउन प्रयोग गर्ने एउटा पदावली छ– सेकेन्ड सिफ्ट । गृहिणी शब्दले घरव्यवहार सम्हाल्ने कुनै स्त्रीलाई संकेत गर्छ । काम जति पनि हुने तर अर्थोपार्जनका मामिलामा त्यसको गणनाचाहिँ नहुने हुनाले रोजगार/बेरोजगारको लैंगिक तथ्यांकमा महिलाहरूको स्थान सधैं बेरोजगारको ठाउँमा आउँछ ।
चैत्र ११, २०८०
बुद्ध एयर : २६ वर्षदेखि अथक उडान
सुरज कुँवर
भोजपुरको दिङ्लामा जन्मेहुर्केका सुरेन्द्रबहादुर बस्नेतले जीवनको उतरार्द्धमा स्थापना गरेको एउटा वायुसेवा कम्पनी आज नेपालको आन्तरिक उडानमा लाइफलाइन बनेको छ । यदि बुद्ध एयरले अहिले एक दिन पनि उडान बन्द गर्नुपर्ने भयो भने देशकै अर्थतन्त्रमा ठूलो धक्का लाग्न पुग्छ ।
चैत्र ९, २०८०
पूर्वजन्मका नेपाली !
घनश्याम खड्का