text stringlengths 2 914 |
|---|
‘सार्की त सार्की नै हो, तर बोलेको चाहिँ कसले हो ?’ मुखिया बर्बराउँछन्, ‘सार्कीका फोहोरी ज्यानभित्र लुकेर सनातन धर्मविरोधी राई बोलिरहेछ ।’ |
राधाको बेरंगी जिन्दगी |
रीना मोक्तान |
फिल्ममा रंगले पनि कथा भनिरहेको हुन्छ । पात्रको मनोभाव, फिल्मको टोन (खुसी/दुःख) र दर्शकको मुड सिर्जना गर्न रंगले नजानिँदो भुमिका खेल्छ । युद्धका अधिकांश फिल्म डिस्याचुरेटेड (फुंग उडेको रंग) हुन्छ, जस्तो ‘अल क्वाइट इन्द द वेस्टर्न फ्रन्ट’ (२०२२) । ओस्कारमा यस वर्ष उत्कृष्ट अन्तर्राष्ट्रिय फिचर फिल्म जितेको यो फिल्मको रंग संयोजनले दर्शकलाई त्यतिबेलाको समयमा मात्रै पुर्याउँदैन, युद्धको टेक्सचर चखाइदिन्छ । |
कथाजस्तै बाँचेर मरी झिम्कीकी आमा |
विमला तुम्खेवा |
तिर्न नसक्नेले किन ऋण लिनुपर्यो ? माग्ने बेला मइन गरेर, खाने बेला चइन गरेर, तिर्ने बेला अइन खोज्ने ? आजको दिन नकटी मलाई मेरो सुन जस्ताको तस्तै चाहिन्छ ।’ यति भनेर झिम्कीकी आमाले देब्रे हातले छाती पिटी र निधारमा सोहोरिएको कपाल सम्याउँदै जुरो बनाई । बुढीऔंलासँगै उम्रिएको छैटौं औंलाले टाउको कन्याई र थचक्क फलैंचामा बसी । आँखामा आक्रोश थियो । अनुहारमा एक किसिमको तुफान । र, नीरस थियो आँखा । |
हीर दुःखान्त |
भुवन ढुंगाना |
लेखक तेहमिना दुर्रानीको उपन्यास ‘ब्ल्यासफेमी’ अनुवाद गर्दाको कथा हो यो । किताबमा लेखिएका अकल्पनीय घटना पढिरहँदा मलाई मानसिक तनाव भयो । र, कतिपटक अनुवाद नगरौं–नगरौं लागिरह्यो । |
‘साम्सोघा मुन्धुममा छ– जिउँदा मान्छे र आत्माको वार्ता’ |
सजना बराल |
नियमित गायन र साधना, पार्श्व गायन, स्टेज कार्यक्रमको व्यस्तताबीच गायिका झुमा लिम्बूको अर्को मूल परिचय पनि छ– लोपोन्मुख सांस्कृतिक परम्परा, बाजागाजा, संगीतमाथिको खोज अनुसन्धान र त्यसको संरक्षणको प्रयास । अहिलेका स्रोताका लागि उपलब्ध हुने किसिमले परम्परागत नेपाली बाजागाजाको संरक्षण र पुनर्जागरणका लागि समूह नै बनाएर निरन्तर खट्दै आएकी छन् । |
म हजुरबाकी लक्षिमा |
लुना भट्टराई |
संसारमा कमै भाग्यमानी नातिनातिना होलान्, जो आमा–बुबाको काखसँगै हजुरबा–हजुरआमाको संगतमा हुर्किन पाउँछन् । ती थोरैमध्ये हामी तीन सन्तान पनि पर्यौं– म, भाइ जय र वहिनी बिना । त्यो स्नेह, न्यानोपन, माया, पुल्पुल्याई, निजत्व शब्दमा कसरी वर्णन गर्ने ? असलमा अनुभुति मात्रै गर्न सकिन्छ धेरै त । |
चैत्र २५, २०७९ |
‘शालीन’ सुवास, ‘बाघ’ घिसिङ |
छुदेन काविमो |
दार्जिलिङमा अलग राज्यका निम्ति कुनै दिन सशस्त्र आन्दोलन होला ? ८० को दशकअघि यो प्रश्नबारे धेरैले सोच्न पनि सक्दैनथे । किनकि त्यो बेला दार्जिलिङका आम मान्छेले सरकारविरुद्ध बोल्ने कुरा त छाडिदऊँ, बोल्नेहरूको कुरा सुन्ने आँटसम्म गर्दैनथे । |
१४० वर्षपछि कार्ल मार्क्स |
प्रदीप ज्ञवाली |
चैत १७, साँझ साढे पाँच बजे । काठमाडौंमा अचानक झुल्किए कार्ल मार्क्स । निधन भएको १४० वर्षपछि काठमाडौंमा मार्क्सको अवतरण अपत्यारिलो थियो । त्यसो त मार्क्स आफूले जिन्दगीका अधिकांश कष्टप्रद समय गुजारेको लन्डनको ‘सोहो’ मा ओर्लिन खोजेका रहेछन्, तर ‘ब्युरोक्रेसी’ न हो, काठमाडौंमा नाटकको ‘शो’ मा उनी ल्याइपुर्याइदिए । पूर्ण जीवनकालमा कहिल्यै एसिया नटेकेका मार्क्सलाई काठमाडौंमा ल्याउने काम गरेको थियो– आरोहण गुरुकुलले । हावर्ड जिनले सन् १९९९ मा लेखेको नाटक ‘मार्क्स इन सोहो’ को नेपाली रूपान्तर ‘मार्क्स फर्किए’ काठमाडौंमा मञ्चन भइरहेको छ । |
राजदूत थरीथरीका |
मोहनकृष्ण श्रेष्ठ |
म २०३९ सालमा कूटनीतिक सेवा प्रवेश गरें । त्यसपछि बैंकक, टोकियो, अबुधाबीमा विभिन्न कूटनीतिक पदमा काम गरें । र, फ्रान्सको पेरिसमा राजदूत भएँ । पेरिस रहँदा ग्रीस, मोनाको, पोर्चुगल र स्पेनका लागि पनि गैरआवासीय राजदूत भएँ र युनेस्कोका लागि स्थायी प्रतिनिधि । |
कोशी कसरी ‘अविकसित पालुवा’ ? |
कमल मादेन |
हिन्दु धर्मशास्त्रअनुसार, ब्राह्मण मात्रै ऋषि हुन्थे । क्षत्रीचाहँ कठोर तपस्याका बलमा ऋषि कहलिन्थे । क्षत्री ऋषि भएको कथा वामन शिवराम आप्टेले सन् १८९० (पुनर्मुद्रित सन् २००९) मा लेखेको ‘संस्कृत–हिन्दी कोष’ मा उल्लेख छ । |
भ्रम र यथार्थको चक्र |
ज्ञानु अधिकारी |
लेखक गोपी सापकोटाको नयाँ उपन्यास ‘चिसो बाफ’ परम्परागत आख्यान लेखनको धारभन्दा पृथक् छ । अमित र मुना नामका दुई पात्र छन् केन्द्रमा । थोरै समयावधिभित्र सँगै जोडिएका उनीहरूको दैनिकीलाई मात्रै विषय बनाइएको उपन्यासमा कथानक, पात्र र भाषा तीनवटै पक्षमा फरक प्रयोग छ । |
वधशाला लाइभ |
प्रकृति दाहाल |
टेकु, इनाटोल विष्णुमती खोला किनारमा छन्– ४० वधशाला स्टल । प्रवेशद्वारमै छ यत्रतत्र गोबर । भुइँभरि छ रगतैरगत । काटेर फालिएका मासुका टुक्रामा कागहरूको लुछाचुँडी छ । मासु काट्ने, ओसार्नेदेखि मोलमोलाई गर्नेसम्मको घुइँचो छ । मासु काटेको दृश्य जति बिदारक छ, काट्न ठिक्क पारेका रागा–भैंसीको अवस्था पनि उत्तिकै दयनीय छ । |
सियोले सिएको, छोट्टीले दिएको ! |
नवीन विभास |
एक : भार भए पो घरवार २०३४ पुस १५ । करेमा पड्कँदा साँझको पाँच बजेको छ । करेमा करेरेरेककक नथामिँदै राँकुलबोटमा झलौरी झर्छ । साँझ पर्न थालेपछि करेमा बास्छ, र करेमा बास्नुलाई गाउँघरमा करेमा पड्कने भन्छन् । |
नेपाल–चीन सम्बन्धको ‘डायरी’ |
जगदीश्वर पाण्डे |
कमलादीको प्रज्ञा प्रतिष्ठान परिसरमा पुस १६ मा चीनका लागि नेपालका पूर्वराजदूत राजेश्वर आचार्यको किताब ‘कूटनीतिक डायरी’ लोकार्पण कार्यक्रममा बोल्दै पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री भेषबहादुर थापाले चीनलाई बुझाउन फरक दुई भ्रमणका दृष्टान्त व्याख्या गरे । पहिलो भ्रमण ‘चेयरम्यान’ माओ त्सेतुङसँग सन् १९७० को दशकको सुरुवातमा बेइजिङमा भएको भेटवार्ता सम्झिए । प्रधानमन्त्री कृतिनिधि विष्टले नेतृत्व गरेको नेपाली प्रतिनिधिमण्डलको भ्रमणमा सहभागी थापा अर्थसचिव थिए । |
चैत्र १८, २०७९ |
भैंसी–मान्छे : ७ हजार वर्षदेखि सँगसँगै |
भोगीराज चाम्लिङ |
नेपाली समाजमा ‘कालो अक्षर भैंसी बराबर’ भन्ने उखान प्रचलित भए पनि प्राग्इतिहास र इतिहासका सन्दर्भमा केही पहेलीहरू खोतल्न ‘अक्षर’ भन्दा महत्त्वपूर्ण कुञ्जी हुन सक्छ– भैंसी । वर्तमान नेपाली समाजको सांस्कृतिक अवयवका रूपमा त भैंसी छँदै छ । |
सहरका प्रत्येक मान्छे ‘सेल्सम्यान’ |
प्रभाकर गौतम |
‘थिंक बिग, अचिभ बिग !’ आफ्नो सेल्सम्यानसिपमा विश्वस्त वीरेन प्रताप कार्की जीवनभर यही कुरा दोहोर्याइरहन्थ्यो । ऊ जब जवान थियो, कमाउँथ्यो । घरमा छोराहरू बुबा भनेपछि हुरुक्कै हुन्थे । उसका ग्राहक, अफिसका मालिक र अन्य कर्मचारी पनि उसलाई मन पराउँथे । माया र इज्जत दर्साउँथे । अहिले वीरेन प्रताप वृद्ध भएको छ र उसको पुरानो साख खस्केको छ । मानौं, वीरेन प्रताप कुनै बुढो रुख हो र उसको साख भुइँमा झरेर बिलाइजाने सुख्खा पात । |
आवेगका रङहरू |
शार्दूल भट्टराई |
एउटा निबन्धमा विनोदविक्रम केसी विज्ञानबारे यस्ता प्रश्न गर्छन्– ‘कसको विज्ञान ठीक हो, कसको बेठीक ? विज्ञान कसले चलाउँछ ? विज्ञान कसको हातमा छ ? मालिकको विज्ञान र मजदुरको विज्ञान एउटै हुन्छ ? विज्ञान भनेको प्रविधि र पाटपुर्जा मात्रै हो कि दर्शन पनि हो ?’ |
भुइँझारझैं महिला |
कुमारी लामा |
महिलाको उत्पीडन कहिलेबाट सुरु भयो ? यो यकिन नभए पनि कमला भासिन तीन हजारदेखि पैंतीस सय वर्ष र एभलिन रिड्स करिब दुई हजार वर्ष जति मात्र भएको दाबी गर्छन् । मनुस्मृतिको सन्दर्भ जोड्दा करिब पच्चीस सयदेखि तीन हजार वर्ष भएको आकलन गर्ने गरिन्छ । मनुस्मृतिले जातव्यवस्थाको आधार निर्माण गरी कालान्तरमा जात नै वर्गमा रूपान्तरित भएको समाज विश्लेषकहरूको जिकिर छ । |
‘पहिचान एकदमै अस्थायी विषय हो’ |
कान्तिपुर संवाददाता |
सानैदेखि लेखपढ संगीत र साहित्यमा सोख राख्ने उदय राई पछि कागजी चिनारीमा उद्धव राई बनेका हुन् । भोजपुरको छिनामखुमा जन्मे–हुर्केका उदय जीवनको छोटो समय शिक्षण, प्राध्यापन र बढी समय राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय विकास संस्थाहरूमा आबद्ध रहे । |
संगीन प्रश्नको सिलसिला |
निर्भीकजंग रायमाझी |
पछिल्ला वर्षमा एकपछि अर्को फरक पृष्ठभूमिबाट आएका कविका नयाँ–नयाँ रचनाले नेपाली कविताको अनुहारै बदलिएको छ । विविधता नेपाली कविताको पहिचान बनेको छ । यद्यपि टाढैबाट चिनिने सग्लो अनुहार निर्माण गर्न आजका कविहरू चुकेका छन् । |
सहरमा किताब |
कान्तिपुर संवाददाता |
सहरमा किताब |
अब कृष्णा ताम्राकारको समाचार सुन्नुहोस् |
गोपाल गुरागाईं |
गएको फागुन १३, दिउँसो साढे एक बजेतिर दिदीको फोन आयो । दिदीको फोन आउँदा र मैले फोन गर्दा हाम्रो कुराकानी आराम–कुशलबाट सुरु हुन्थ्यो । क्यान्सर जितेर बाँचेकी दिदी कृष्णा ताम्राकारलाई बेला–बेला केही न केही स्वास्थ्य समस्याले च्यापिरहन्थ्यो नै । त्यसैले म दिदीको स्वास्थ्यबारे सोधिरहन्थें । मन परेका मानिसलाई हदैसम्मको माया गर्ने बानी थियो दिदीको । सायद म त्यही कोटीमा पर्ने एक भाग्यमानी थिएँ । त्यसैले दिदी मेरो, छोरीको र बुहारीको हालचाल नछुटाई सोध्नुहुन्थ्यो । |
नेपालमा किताब–कथाका विरोधाभास |
अभि सुवेदी |
नेपालमा किताब मोहका विरोधाभासका कथा छन् । यहाँ किताबको कथा अत्यन्त चाखलाग्दो छ । जुन देशमा साक्षरता शतप्रतिशत छैन र जहाँ खासै किताब नपढ्ने राजनेताहरूको वर्चस्व छ, जहाँ सूचना र ज्ञानको वैश्विक आँधीका तरङ्गतले खासै छुँदैनन् त्यहाँ किताबको कथा बलियो छ । एकतन्त्री राणा शासक र तिनका राजगुरुहरूका घरमा सबैभन्दा ठूला पुस्तकालय बनिए । प्रजातान्त्रिक नेपालमा पुस्तकालय र बिक्रेताका हविगतको कुरा गरेरै साध्य छैन । तर, यहाँ पुस्तक बेच्ने र किन्नेका जोडदार कथा छन् । |
चैत्र ११, २०७९ |
७६ वर्षदेखि डेरा खोजिरहेकी २५ की हेलेन |
नयनराज पाण्डे |
उनी विक्रमसंवत् २००३ सालमा जन्मिएकी हुन् । उनी जन्मिँदै २५ या २६ वर्षकी थिइन् । सुन्दर, परिपक्व र सचेत ! उनले कहिल्यै बामे सर्नै परेन । कहिल्यै तोते बोली बोल्नै परेन । उनलाई आमा–बाबुले आफ्नो काखमा राखेर हुर्काउनै परेन । एकैपटक २५ या २६ वर्षमा जन्मनुको यही फाइदा हो । तर, बेफाइदा पनि कतिकति ! उनले बालापनलाई अनुभूत नै गर्न पाइनन् । उनी जन्मँदै कृष्णकी ‘स्वास्नी’ भएर जन्मेकी थिइन् । जन्मँदै कृष्णलाई आसक्त बनाउने देह र बैंससहित जन्मिएकी थिइन् । |
जिन्दगी एक सफर |
उपेन्द्रराज पाण्डेय |
कहाँ गयी वो तेरी अहिंसा कहाँ गया वो प्यार गान्धी तेरे देश में ये कैसा अत्याचार बापू तेरे देश में ये कैसा अत्याचार ।। |
भोक, भोग र सम्भोगको यात्रा |
दिनमान गुर्मछान |
आकर्षण पनि बनिदिँदोरहेछ– नाम । भन्न त भन्छन् मान्छेहरू– नाममा के छ र ? तर, त्यो भन्नेहरू नै नामको पछि दौडिरहेका हुन्छन् । आख्यानकार शिवप्रकाशको उपन्यासको सन्दर्भमा पनि भन्न सकिन्छ– नामै काफी छ । यसअघि पनि शब्दकोशमै नभएको शब्द शीर्षकमा प्रयोग गरेर उनका दुई कथासंग्रह छापिएका छन् । |
काभ्रेली नेपाली साहित्यको रूपरेखा |
कान्तिपुर संवाददाता |
प्राचीन नेपालमा काठमाडौं नजिकैको काभ्रेको संस्कृति समृद्ध थियो, आधुनिककालमा पनि छ । तर, आधुनिककालबारे भने त्यति जानकारी पाइन्न । काठमाडौं उपत्यकाको तुलनामा काभ्रेको वास्तुकला, संगीत, नाट्य, भाषा–साहित्यलगायतको अध्ययन कमै भएको छ । |
के गुगलको आधिपत्य खतरामा छ ? |
सजना बराल |
सर्च इन्जिनमा हाल बिङ, वाइदु, यान्डेक्स, याहुजस्ता विकल्प नभएका होइनन्, तर इन्टरनेट बजारमा गुगल (अल्फाबेट) को लगभग एकाधिकार कायम छ । कतिसम्म भने बिङ सर्च इन्जिनमा सबैभन्दा बढी खोजिएको शब्द गुगल नै हो । आफ्नो सर्च इन्जिन दैनिक एक अर्बभन्दा बढीले एक वा बढीपटक प्रयोग गर्ने दाबी छ– गुगल सर्चकी उपाध्यक्ष एलिजावेथ रिडको । |
त्यसपछि म छापामार भएँ |
लोमनकुमार सुनार |
औंसीको चकमन्न रात । मट्टीतेल र दियालोको उज्यालोमा मान्छेहरूको चहलपहल । एकहोरो कुकुरहरूको आवाज । यो एक हेमन्त ऋतुको सम्झना–कथा हो । झरीले महाभारत शृंखलाहरूलाई झन्झन् भिजाइरहेकै छ । सेतो घुम्टो ओढिरहेका छन्– हिमालहरू । नजिकैका हिमाल छोएर आएको झरीमिश्रित चिसो हावाको स्पर्शले मस्तिष्कमा ओहोरदोहोर गरिरहेका छन् अनेक स्मृति । |
मेरो रेकर्डमा छन्– गुरुवाका मन्त्रहरू |
जनकराज सापकोटा |
नेपालका थारूमाथि अध्ययन गरिरहेका पुराना छिमलका अनुसन्धातामध्ये एक हुन्– फ्रेन्च मानवशास्त्री जिसेल काउसकोफ । सन् १९८० यता विभिन्न अध्ययन–अनुसन्धानका सिलसिलामा दर्जनौंपटक नेपाल आएकी छन् । |
हो, हाम्रो छोरो ‘गे’ हो |
भोजराज पोखरेल |
२०१४, जुन ८ । श्रीमती अमुदा र छोरो अधीपसँग रातको खानापछि गफ चल्दै थियो । कुरा हुँदै जाँदा अधीपले भन्यो, ‘आज म तिमीहरूसँग एउटा कुरा खोल्न चाहन्छु ।’ केही अघिसम्म सामान्य रहेको उसको अनुहारमा अलि गम्भीरता देखेँ । बा–आमा दुवैले भन्यौं— ‘कुरा के हो, भन न !’ |
एक्ला चन्द्रहरू |
रीना मोक्तान |
एउटा पुरानो घरमा नव–विवाहित जोडी उभिएको छ । भत्किएको छ त्यो घर । रातो टीका, रातै साडीमा सजिएकी छे– दुलही । उसको शिरमा छ– रातो पच्छ्यौरी । पच्छ्यौरीमाथि ओढेकी छे– सेतो कात्रो ! छेउमै उभिएको दुलहाको निधारमा टाँस्सिएको छ– रातो टीका । र, उसको गलामा छ– माला । शिरमा बेरेको छ– सेतो कपडा । पृष्ठभूमिमा बजरहेको छ बिहेको धुन । एउटा बूढो रूखछेउ उभिएर चन्द्र (८०) ले विगत नियालिरहेको यो दृश्य लघुफिल्म ‘बाघथान’ को हो । सुनील पाण्डे निर्देशित फिल्मको एउटै दृश्यमा चन्द्रको भत्किएको पारिवारिक जीवन छर्लंगै देखिन्छ । |
चैत्र ४, २०७९ |
‘विज्ञान केवल तथ्य होइन’ |
गोविन्द पोखरेल |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.