text stringlengths 2 914 |
|---|
युवा राजनीतिज्ञ तथा लेखक मानुषी यमि भट्टराईसँग किताब–वार्ता : |
दरिद्रता : दस प्रकरण |
विनोदविक्रम केसी |
१. यति दरिद्र पनि के हुनु ? एकदुई तोला लज्जा पनि नहोस् आफूसँग यति दरिद्र पनि के हुनु ? तीनचार मासा इमान पनि नहोस् आफूसँग यति दरिद्र पनि के हुनु ? पााच–छ लाल निश्छलता पनि नहोस् आफूसँग ... ... ... यति दरिद्र हुने छुट कसैलाई छैन । |
जेष्ठ २७, २०७९ |
अँकृष्णका एक सय एक कथा |
नयनराज पाण्डे |
बोल्दा छिनछिनमा रोकिएर ‘अँ–अँ’ गरिरहने भएकाले उनलाई धेरैले अँकृष्णे भनेर चिन्छन् । तर, अरूहरूले भने या हेपे भन्दैमा लेखकले पात्रलाई हेप्नु हुँदैन । हेपेर उसको नाम बिगार्नु पनि हुँदैन । त्यसैले अबउप्रान्त उनलाई अँकृष्ण नै भनिनेछ । |
जेष्ठ २१, २०७९ |
एक दिन भ्राका छेउछाउ |
देवेन्द्र भट्टराई |
गत वर्ष जेठ–असारमा आएको भीषण वर्षा र पहिरोले मर्स्याङ्दी नदी ३१ ठाउँमा थुनिएको थियो । पर्यटन व्यवसायको भरमा चलेको जिल्लाका धेरै चल्तीका होटल बगे, विद्यालय बगे र घरपरिवारकै उठीबास चल्यो । त्यही विपत्तीमाझ सबैले भन्ने गरेको जलवायु परिवर्तनको प्रवाहमा थिचिएको र धेरैले ख्याल नगरेको प्रकृतिको अर्को कुनो थियो— गंगापूर्ण ताल । |
खाँटी कथावाचक |
तीर्थबहादुर श्रेष्ठ |
आउँदो वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कारका लागि सिफारिस गरिएका व्यक्तिमध्ये बेलायतका प्रकृतिविद् सर डेभिड एटेन्वरोको चर्चा अहिले चुलिँदो छ । पृथ्वीको जीवन्त स्वरूपलाई बुझ्ने, बुझाउने तथा तिनको संरक्षणबाट मानवलगायत सकल जीव–प्राणी, वन–वनस्पतिको शान्तिपूर्ण भविष्य सुरक्षित राख्ने काममा अतुलनीय योगदान पुर्याएकाले उनको नाम सिफारिस भएको हो । |
जो आए पाँच हजार वर्षअघि |
भोगीराज चाम्लिङ |
प्राप्त वंशावलीमध्ये सबैभन्दा पुरानो गोपालराजवंशावलीले भन्छ– नेपालमा सबैभन्दा पहिले गोपाल वंशका ८ ‘राजा’ को शासन चल्यो । त्यसपछि गोपाललाई पराजित गरी ३ महिषपाल ‘राजा’ को शासन चल्यो । त्यसो हो भने प्राचीनकालका ती गोपाल र महिषपाल को हुन् ? |
जलवायु परिवर्तनको अर्थ–सामाजिक गाँठो |
राम लोहनी |
पृथ्वीको वायुमण्डलमा हरितगृह ग्यास (कार्बनडाइअक्साइड, मिथेन, नाइट्रस अक्साइड, फ्लोरिनेटेड) आदिको परिमाण दिनानुदिन बढ्दै गइरहेको छ । यसको मुख्य कारण हो– पेट्रोलियम पदार्थ, प्राकृतिक ग्यास, कोइलाजस्ता जीवांश इन्धन (फोसिल फ्युल) को अत्यधिक उपभोग । यीमध्ये पनि कार्बनडाइअक्साइडको उत्पादन प्रमुख समस्या हो । वायुमण्डलको कार्बनडाइअक्साइडलाई वनस्पतिले शोषण गरेर सन्तुलनमा राख्न खोज्छ । तर, वनस्पतिले शोषण गर्न सक्ने भन्दा कैयौं गुणा बढी कार्बनडाइअक्साइड उत्पादन भइरहेको छ । |
विन्डो पिरियड |
कल्पना बान्तवा |
कालकिन हतारिँदै लेबर रुम अपरेसन थिएटरको लुगा फेर्ने कोठामा छिरी । पौने आठ बजे आएर इभिनिङका साथीहरूसँग ह्यान्डओभर बुझिसक्नुपर्नेमा सवा आठ बजिसकेको थियो । |
जेष्ठ २०, २०७९ |
हर्मोनहरूको कस्मिक नृत्य |
शैलीका छेत्री |
समाजशास्त्रले मानव विकासलाई उच्चतर स्तरमा राखेर किन नहेरोस्, जीवन त उही पिट्युटरी ग्रन्थिबाट लगातार प्रवाहित भइरहने रासायनिक स्राबको कठपुतली मात्रै हो । त्यसैले त प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो सम्पूर्ण जीवनकालमा कुनै न कुनै बेला यस्ता हर्मोनल परिवर्तनको अवस्था भोगेको हुन्छ । |
जेष्ठ १४, २०७९ |
चिनियाँ नाकाको सकस |
जगबहादुर बुढा |
सीमा क्षेत्रमा चीनले तीव्र विकास गरेको छ । विकासकै कारण हिमाली क्षेत्रका बासिन्दा रोजगारीका लागि चीनकै भर पर्थे । सीमापारि गएर मजदुरी र व्यापार व्यवसाय सिर्जना गर्ने क्रम बढको थियो । तर, २०१९ को कोभिडपछि उत्तरी नाका बन्द हुँदा हिमाली नेपालीको दैनिकी अस्तव्यस्त छ । अझै नाका खुल्न सकेका छैनन् । त्यसको प्रत्यक्ष असर हिमाली क्षेत्रका समुदायलाई परेको छ । भौगोलिक विकटता, पूर्वाधारबाट बन्चित, नेपालतिरबाट सडक सञ्जाल नहुँदा दैनिक जीवनयापनमा ठूलो संकट देखापरेको छ । |
‘अब हिमाललाई आराम दिऊँ’ |
गोविन्द पोखरेल |
नाम्चेको ‘निर्वाणा होम’ मा छन् कान्छा शेर्पा (९०) । सगरमाथामा पहिलो पटक आरोहण गर्ने दलका एक मात्र जीवित साक्षी उनी माला जप्दै र विश्वशान्तिको कामना गर्दै दिन बताउँछन् । पुराना दिनतिर फर्किहेर्छन्, आफैं अचम्भित हुन्छन्– त्यो समय सगरमाथा आरोहण कसरी सम्भव भयो ! वैशाख दोस्रो साता नाम्चे पुग्दा उनले भने, ‘त्यो बेला कसरी बाटो बनाइयो, कसरी गइयो, चुचुरो जाने बाटो कसरी थाहा भयो, सम्झेरै रमाइलो लाग्छ ।’ |
‘थुप्रै छन् बेनामे हिमाल’ |
सुरज कुँवर |
१ सय ७० वर्षअघि ब्रिटिस सर्भे अफ इन्डियाअन्तर्गतको सर्भे विभागले सगरमाथालाई विश्वकै अग्लो चुचुरो भएको तथ्य सार्वजनिक गरेको थियो । त्यसपछिका दर्जन हाराहारी सर्भे तथा अनुसन्धानमा सगरमाथाको उचाइबारे फरक–फरक मापन निस्किए । नेपाल–चीन सिमानामा पर्ने सगरमाथा उचाइको अंकमाथि लामो समयसम्म यी दुवै देशको एकमत थिएन । सगरमाथाको उचाइ–विवाद ०७२ को भूकम्पपछि झनै गहिरियो । |
गणतन्त्र : ‘नेपाली राजनीतिक चेतनाको प्रतिविम्बन’ |
पुरुषोत्तम सुवेदी |
नेपाली राजनीतिका पछिल्ला दुई दशक बडो विस्मयकारी रहे । मुलुकको शक्ति संरचना र राज्य संरचना दुवैमा व्यापक उलटपुलट भयो । सुरुमा दरबार हत्याकाण्डपछि गद्दीनसीन हुन पुगेका राजा ज्ञानेन्द्रले ‘सत्र साल’ ब्युँताए । अनि, उक्त शाही कदममार्फत भित्तामा पुर्याइएका संसद्वादी राजनीतिक दल र द्वन्द्वरत माओवादी १२ बुँदे सम्झौता गर्न पुगे, जसको प्रकाशमा देशभर दसौं लाख मानिस सडकमा ओर्लिएर मुलुकको राजनीतिक पथमा दोस्रो जनआन्दोलन नामक विशाल कोसेढुंगा गाडे । |
काठमाडौंको ‘कोर’ कथा |
सुरेश किरण |
यो स्थानीय निर्वाचनमा काठमाडौं महानगरपालिकामा निकै बोलिएको–सुनिएको शब्द हो– कोर–सिटी । मतगणनाको सुरुवात जुन लयमा अघि बढिरहेको थियो, ‘कोर सिटी’ मा पुगेपछि त्यो खलबलिनेछ भन्ने थुप्रैको अनुमानपश्चात् सोधखोज हुन थालेको थियो– आखिर यो ‘कोर सिटी’ के हो ? |
सञ्जालको द्रव्य-दुनियाँ |
सजना बराल |
भर्खरैको स्थानीय तह निर्वाचनमा राजनीतिक दल र उम्मेदवारहरूले विभिन्न सामाजिक सञ्जालबाट प्रशस्त मात्रामा प्रचार गरे । यसपालि पर्चा, पम्लेट, पोस्टर र ब्यानरहरू घरका भित्ता होइन सामाजिक सञ्जालका भित्तामा छाए । धेरैले आफ्ना भिडियो सन्देशलाई पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत मतदाता तथा शुभेच्छुककहाँ पुर्याए । |
जेष्ठ १३, २०७९ |
१०१ वर्षअघिको त्यो आरोहण |
सुरेश पौडेल |
सन् १९५३ मे २९ मा तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र एडमन्ड हिलारी सगरमाथा चुचुरोमा पुगे । उनीहरुअघि सर्वोच्च शिखरमा कोही पुगेका थिए कि थिएनन् ? यो प्रश्नको जवाफ बेलायती नागरिक जर्ज मेलोरीसँग हुन सक्थ्यो । किनकि त्यसको २९ वर्षअघि उनी सगरमाथाको हिउँमा हराइसकेका थिए । उनको अपुरो सगरमाथा–कथामा मन्थन गरौं: |
जेष्ठ ७, २०७९ |
खोलाको किनारामा, राज्यको किनारामा |
अस्मिता बादी |
चाहे व्यक्ति होस् या समुदाय सबैका आ–आफ्नै कथा छन् । माया, प्रेम, सद्भाव र अभावका कथा छन् । बादी समुदायको भोगाइ पनि आफैंमा एउटा कहालीलाग्दो कथा हो, जसमा अभावै अभाव छ अनि छ— जमिनको ब्यथा । अन्धकार भविष्य र पिल्सिएको एक मुठी सासभन्दा बाँकी केही छैन त्यहाँ । |
एक क्रान्तिकारी, एक लिजेन्ड |
रघु पन्त |
राजनीतिक विषयमा बनेका सिनेमाहरूमा तथ्य र कलाको संयोजन भए ती निकै प्रभावशाली हुन्छन् । केही महिनाअघि युट्युबमा मैले चिनियाँ सिनेमाहरू हेरेँ । त्यसमध्ये केही सिनेमा माओ त्से तुङ र चिनियाँ क्रान्तिसम्बन्धी थिए । |
मेरो एकल गायन, मेरो एकल श्रोता |
रामेश श्रेष्ठ |
बानेश्वर जाने उकालोको देब्रेतिर उपेक्षित रूपमा रहेको एउटा सानो ढिस्के डाँडो... ! उजाड... नीरस... लावारिस... ! के उदेक भयो कुन्नि, एक्कासि युवायुवतीहरूको चहलपहल देखिन थाल्यो त्यहाँ ! रमाइलो थियो वातावरण ! नाटकघरहरू तयार हुँदै थिए- एउटा अलि ठूलो, अर्को अलि सानो, अझै अलि पर अन्य कार्यक्रमहरूका लागि मजाको एउटा अर्को हल पनि । |
सङ्गीतका एक भर्च्युओसोको सम्झना |
विप्लव प्रतीक |
बाल्यकाल छुट्दै थियो आयुको कन्तुरबाट र किशोरवयतर्फ लम्किँदै थिएँ म । तिनताक रात बडो अँध्यारो हुन्थ्यो, अहिले अलि फिक्का भएजस्तो लाग्छ अँध्यारो । त्यस्तो चुक घोप्टिएको रातमा रेडियो नेपालको रात्रिकालीन सेवामा बज्ने आधुनिक गीतहरूको कार्यक्रम सुन्नुको मजा नै बेग्लै हुन्थ्यो । |
यो कस्तो अनुराग मिस्री ? |
रत्न प्रजापति |
लेखक जया ओझाको उपन्यास ‘अनुराग’ मा नारी–पुरुषबीचका प्रीतिको प्रारम्भिक भावदेखि त्यसपछिका आसक्ति, अनुरक्ति, स्नेह, प्रेम, प्रणय भेटिन्छन् । गुनासो र पछुतो पनि भेटिन्छन् । |
राउटे संसारसँग साक्षात्कार |
अभय श्रेष्ठ |
१. राउटे समुदायबारे थुप्रै गैरआख्यान लेखिएका छन्, वृत्तचित्रहरू बनेका छन् । तिनले राउटे समाजको आवरणमाथि एकसरो दृष्टि लगाउँछन् । अनन्त वाग्लेको पहिचान पुरस्कार विजेता उपन्यास ‘कदम’ ले भने तिनको अन्तर्यलाई छाम्छ । यसकारण उपन्यासले पाठकलाई तिनको हृदयसँगै साक्षात्कार गराउँछ । पाठक पनि आफ्नो हृदयले नै तिनको आन्तरिक संसारमा प्रवेश गर्दै जान्छ । |
परदेशको पसिना-पथ |
मीना पौडेल |
लेखक एवं पत्रकार यज्ञशको सम्पादनमा प्रकाशित ‘परदेशको पसिना’ किताबले मूल रूपमा वैदेशिक रोजगारीका विभिन्न आयाममध्ये अर्थ–सामाजिक आयामलाई आफ्नो प्रकाशकीयको मूल पक्ष मानेको छ, जुन महत्त्वपूर्ण छ । श्रम आप्रवासनमा चासो राख्ने जोसुकैका लागि किताब ज्ञानवर्द्धक सामग्री हुन सक्छ । |
दास्तान-ए-नेपालगन्ज |
शिवानीसिंह थारु |
म हुँ निमको रूख । नेपालगन्जका केही किस्सा मबाहेक अरू कुनै किस्साकारले सुनाउन सक्दैन । किनकि म यस सहरको आदिवासी हुँ । यस सहरमा जति पनि पुराना टोलहरू छन्, त्यहाँ म आज पनि आकाश भएर फैलिएको छु । भलै मेरा हाँगा–बिँगा र शाखा सहरको वैभवमा टाक्सिँदै गएको छ । म काटिँदै–कुटिँदै किनारमा धकेलिएको छु, छाँटिँदै–छेकिँदै ओझेल पारिएको छु । के भनूँ ! आजभोलि सहर मभन्दा जो तीतो भएको छ । तैपनि म छु । बस् रहँदै आएको छु । |
वैशाख ३१, २०७९ |
पर्वतको 'प्रेत' |
नरेश कुसी |
सन् २०१३– अक्टोबर, सोलुखुम्बु बिहानको पारिलो घाममा फोर्चे गाउँको फापरबारीतिर यत्रतत्र चरिरहेका डाँफे हेर्दै मग्न थिएँ । गाउँबाट अलि परको गोठतिर देखाउँदै एक जनाले भने, ‘यतातिर हिउँचितुवा बिरलै भेटिन्छ । धेरैपछि हिजो बिहान ऊ त्यो भीरसँगैको गोठ नजिकै गोठालाले एउटा माउ हिउँचितुवा र त्यसका डमरु देखेको भन्थे !’ |
बहिष्करणको बहीखाता |
मानबहादुर बीके |
बहिष्करणले बेहोर्नुपरेका क्षति गणना गर्ने प्रचलन छ, अधिकांश मुलुकमा । गणनाअनुसार, तत्तत् समुदायले गुमाउनुपरेको लाभ यकिन गरी त्यसको परिपूरणका लागि नीति बनाउन थालेका छन् ती मुलुक । यस्तो सम्भाव्य लाभ गुमाउनु नपरोस भनेर नीतिगत उपकरणकै व्यवस्था गरिन्छ । |
भोजपुरको धूलोमा शब्दको इन्द्रेणी |
अभि सुवेदी |
कवि विप्लव ढकाल बिहानै एउटा मोटो किताब लिएर मेरो आँगनमा आइपुगे । तिनले हातमा बोकेको बृहत् ग्रन्थको रहस्य नखुलिन्जेल मैले अनेकौं कल्पना गरें । ‘भोजपुरको वाङ्मय’ भन्ने शीर्षक देखें । अनि सोचें, त्यो बृहत् ग्रन्थ एक जिल्ला परिचय होला । पछि थाहा भयो ८०६ पृष्ठको त्यो बृहत् ग्रन्थ विप्लवको दशकौं लामो एकल अध्ययन र अनुसन्धानको परिणाम रहेछ । |
'मेघदूत' को महाआनन्द |
कान्तिपुर संवाददाता |
गएको वर्ष लेखक मोहन मैनालीका तीनवटा अनूदित कृति प्रकाशनमा आए– हिमाचली लोकगीत ‘हे मेरी आमा’, अन्वेषक, चिन्तक र द्रष्टाका निबन्धको संग्रह ‘आकाशमुखी’ र नेपाल आउने पहिलो फ्रेन्च अन्वेषक गुस्ताब बोनको ‘नेपाल यात्रा वृत्तान्त’– |
किनकि जीवन सुन्दर छ |
शिक्षा रिसाल |
मलाई जीवनमा धेरै मामिलाले बिथोलिरहन्छन् । अक्सर एउटा प्रश्नले लखेटिरहन्छ- जीवनको कुन चरणमा पुगेपछि मानिसले त्यही जीवन सिध्याउँछ होला ? शरीरले सास छाड्नुअघि उसले ठ्याक्कै के सोचेको हुन्छ होला ? त्यतिबेला आँखाले देख्ने दृश्य कस्ता हुन्छन् होला ? अँध्यारो हुन्छ होला कि उज्यालो प्रकाश ? |
रंगमञ्च जाग्दो छ |
फणीन्द्र संगम |
लेखक नारायण वाग्लेलाई केही वर्षअघि उपन्यास ‘पल्पसा क्याफे’ माथि सिनेमा बनाउने प्रस्ताव आयो । उनले सोचविचार त गरे, तर स्वीकृति दिएनन् । किताबमाथि बनेका धेरैजसो नेपाली सिनेमा ‘फ्लप’ भइरहेकामा उनको अस्वीकृति पो थियो कि ! उनी यत्ति भन्छन्, ‘सायद त्यो बेला म तयार थिइनँ ।’ |
कार्टुन केवल हास्य होइन |
प्रा रामकुमार पाँडे |
ठूलो साइजमा रंगीन सजधजका साथ प्रकाशित कार्टुन सङ्ग्रह ‘बेस्ट अफ अविन’ माथि ध्यान दिएर घोत्लिएपछि भन्न सकिन्छ– अविन श्रेष्ठको कार्टुन– ‘सिग्नेचर’ विशिष्ट छ । भन्नै पर्दैन अविनको शैली विलक्षणै छ । समसामयिक घटनामाथिका उनका चित्र असाध्यै धारिला छन् । विषय चयन, चरित्र चित्रण र ढाँचा विशेष छन् । |
आखिर चियाको बुटामा 'सुन' फलेन |
छुदेन काविमो |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.