text stringlengths 2 914 |
|---|
शिवानीसिंह थारू |
कोरोनालाई जितेपछि कस्तो महसुस हुन्छ ? कोरोनालाई ‘जितेपछि’ जिन्दगी बेसार–पानी महसुस हुन्छ । ‘जितेको’ कैयौं दिन भइसक्दा पनि सुक्खा खोकीको लहरे ठाउँठाउँमा विजयी गान सुनिन्छ । कोरोनेसित लडियो भनेर गर्वले फोक्सोभरि सास लिन खोज्यो, आन्द्रा सोहोरिएर आएको एउटा करौंतीदार खोकीले छातीमा प्रहार गर्दै सम्झाइदिँदो रहेछ– मनुख्ये सासचाहिँ छोटो–छोटो नै ल ! |
असार १२, २०७८ |
वृत्तान्त : सेयर्ड मदरहुड |
कल्पना वान्तवा |
ओई ! बतासे, खोटी कर्म, हरामी, पुङमाङे...!’ भनेर बाबुको टुंगो नलागेका मानिसलाई हियाएर बोल्ने, खिल्ली उडाउने र हेप्ने दिन अब तुरिए ! आमाले बच्चाको बाबु नचिनाउँदा वा चिनाउन नसक्दा आमाको चरित्रमा खोट लगाउने जमाना पनि ‘उहिलेका कुरा खुइलिए’ भइसक्यो । म मेरो सन्तानको बायोलोजिक बाबुबारे बताउन चाहन्नँ भने देश–दुनियाँ र समाजले जेसुकै सोचोस्, मलाई बालै फरर ! |
बेच्दा जाबो कागज |
विरहीबाबु ढुंगेल |
२०७७ फागुन ८ गते ‘कान्तिपुर’ मा हरिवंश आचार्यको लेख छापिएको थियो– ‘हेर्दा जाबो कागज’ ! पढेपछि मनमा अनेकन् तर्कना उठे । औतार–औतारका स्वरूप फिरेर आए कागजका जुलुसहरू ! र, जुलुसको घेराबन्दीमा गजबले निसास्सिएँ ! कागजले निक्कै सताएको मान्छे म ! |
‘मरुभूमिमा जीवन खोज्नेहरू’ का नाममा |
गणेश गुरुङ |
वैदेशिक रोजगार नेपालीका लागि नौलो विषय होइन । वैदेशिक रोजगारमा नेपालीहरू जान थालेको निकै वर्ष भइसक्यो । खाडी राष्ट्रमा जान थालेको भने धेरै भएको छैन । तेल उत्पादनसँगै खाडी राष्ट्रहरूको आम्दानी बढ्न थालेपछि भौतिक विकासका कामले तीव्रता पायो । |
अन्तिम रात |
केवल बिनाबी |
बाल्यकालमा म रातसँग खुब डराउँथेँ लाग्थ्यो – हजुरआमाले सुनाएका कथाका भूतप्रेतहरु मानौं मेरैवरिपरि नाचिरहेका छन् । |
असार ११, २०७८ |
एक झिल्को सपना |
खगेन्द्र लामिछाने |
कलाकार दर्शकको संवेदनशीलता बुझेर अभिनयमार्फत यश र ऐश्वर्य कमाउने मान्छे मात्रै होइन । ऊ मुलुकको सचेत नागरिक पनि हो । र, त्यसकै उदाहरण हुन्– खगेन्द्र लामिछाने । घर कमजोर छ भने त्यसलाई मजबुत पार्न एउटा कुनोबाट निर्माण सुुरु गर्नुपर्छ । खगेन्द्रले झैं नेपालका प्रत्येक युवाले आ–आफ्नो मेलो पाए देशले आफ्नो मुहार फेर्न कुनै ‘मसिहा’ लाई पर्खेर समय नष्ट गर्नु पर्दैन । तर, मानिसको जीवनमा परिवर्तन जगाउन कुनै घटनाको आवश्यकता पर्दोरहेछ । कस्तो घटना थियो, जसले खगेन्द्रलाई आफ्नो बगैंचा सिँगार्न र विस्तार गर्न प्रेरित गर्यो ? प्रस्तुत छ दस वर्षअघि उनले देखेको एक झिल्को सपना, उनकै लेखनीबाट : |
असार ५, २०७८ |
जीवन गीत |
रिमा केसी |
कुन शोकमा छ प्रकृति आकाश रोइरहेछ । |
एक मुठी सास |
सुशील बीके |
कतिखेर जान्छ, कुनबेला जान्छ, निरुमाया, आफ्नो भन्नु एक मुठी परान छ, रिवन छोटो छ, जीवन... ! |
सुतिरहेको छ सरकार ! |
चन्द्र गुरुङ |
नहोस् नयाँ दिनको आगमन हाँगा–हाँगामा बसेर सुरिलो स्वरमा गीत नगाऊ नचिरबिराऊ ए चराचुरूंगीहरु सरकार सुतिरहेको छ ! |
नासो-नोस्ताल्जिया |
नेत्र एटम |
गुरुप्रसाद मैनाली (विसं १९५७ भदौ २३ – २०२८ जेठ २५) को बहुचर्चित क्लासिक हो– ‘नासो’ । ‘नासो’ उनको एउटै मात्र कथाङ्ग्रह हो, जसका एघारवटै कथा नेपाली साहित्यका पुँजी हुन् । ‘नासो’ भित्रका ‘छिमेकी’, ‘सहिद’, ‘चिताको ज्वाला,’ ‘पापको परिणाम’, ‘प्रत्यागमन’जस्ता कथा त्यसबखतदेखि यसबखतसम्मै अत्यन्तै सान्दर्भिक छन् । |
किन बारबार बगाउँछ बाढीले ? |
अनिता पण्डित |
बाढीले मेलम्ची बजार डुबाएको छ । डुबाएको छ, मनाङका बस्तीहरू । अघिल्ला वर्षझैं तराईका बस्ती डुबानको त्रास पनि सुरु भइसकेको छ । झरी सुरु भएसँगै धेरै बस्तीका जनधनसाथ कैयौंका आशा, सपना र भविष्यसम्म सँगालिएका भौतिक आधार पनि डुबेका छन् । बगेका छन् । |
असार ४, २०७८ |
हजार वर्षदेखि पाकिरहेको एक कप चिया |
विकास बस्नेत |
संसारमा पानीपछिको दोस्रो प्रचलित पेय हो– चिया । मानव समाजझैं विविधतापूर्ण छ चियाको पेय संस्कृति । चिनियाँहरू सानो कपबाट सुरुप्प पार्छन्, जापानीहरूको विशिष्ट ‘चिया सेरेमनी’ नै छ, तिब्बतीहरू नौनी हाल्छन्, रुसी कागती–चिया मन पराउँछन्, उत्तरी अफ्रिकामा पुदिना हालिन्छ, अफगानीहरू अलैंची हाल्छन् । बेलायतीहरू चिसो दूध र चिनी थप्छन् । |
जेष्ठ २९, २०७८ |
गाउँ फर्केको मान्छे |
फूलमान वल |
वर्षौंपछि– यादहरुको बिस्कुन टिप्दै गाउँ फर्केको छु म र, यतिबेला याङफेल लेकमा उभिएर सोचमग्न–सोचमग्न टोलाइरहेछु । |
कचुर |
सुष्मा रानाहँमा |
गर्नू बिजुवाको टुङ्गो राख्नू घरमा चिन्ता राखेर एक मुठी अक्षता हेराउनू जोखना परदेशीको समेत । |
गल्लीमा गुन्जिरहने सदावहार धुन |
मनोजबाबु पन्त |
गत मे महिनामा विश्व–सिनेमा जगत्ले सत्यजित रे (२ मे, १९२१–२३ अप्रिल, १९९२) को १ सय औं जन्म–जयन्ती मनायो । जान्नेहरु भन्छन्– ‘सत्यजित रेका सिनेमा नहेरी बाँच्नु भनेको घाम नहेरी बाँच्नुजस्तै हो, जून नहरी बाँच्नुजस्तै हो ।’ सत्यजितको ‘पथेर पाञ्चाली’ र त्यस फिल्मकी एक कलाकार चुनीबाला देवीमाथिको विमर्श : |
आपत् र ओतको सहरी सम्बन्ध |
मिलन बगाले |
जबजब कुनै देशमा आपत् आउँछ, सहरमा बढी खलबल मच्चिन्छ । आपत्को खबर देश–विदेश सबैतिर अलि चर्कोसँग सुनाउने हैसियत सहरकै हुन्छ । सहरमा ठूलो जनसंख्या हुने भएकाले समस्याका आयाम र गहिराइ पनि अनेक हुन्छन् । |
ट्रयाजेडी, प्रतिष्ठा र सम्झना |
अभि सुवेदी |
ट्र्याजेडीको त्रासदी रूपान्तरण गर्दा भन्न खोजेको कुरा अलि बरालिने भएकाले त्यही शब्द प्रयोग गर्यौं । यस लेखमा ट्र्याजेडीसँग मानिसको सम्मान जोडिएको कुरा गरिएको छ । अनि कोरोना महामारीसँग लड्नेको मृत्यु र ट्र्याजेडीका पात्रका मृत्युको तुलना गरिएको छ । |
जेष्ठ २८, २०७८ |
उपन्यासको उबडखाबड ! |
राजकुमार बानियाँ |
प्रवेश विधा नै उपन्यास ! कथाको अभ्यासै नगरी एकैचोटि उपन्यासकार ! अझ नयाँ–पुराना कविको उपन्यासमै धुइरो ! सबैलाई उपन्यासमार्फत साहित्यको सुपरमार्केटमा पस्ने हतारो ! |
जेष्ठ २२, २०७८ |
स्लम सुन्दरी |
पवित्रा लामा |
महाशय !! लालकिल्लाको भव्य प्राचीरबाट जब फहराउनुहुन्छ, तपाईं राष्ट्रको सम्मान अनि उडाइदिनुहुन्छ मुक्त आकाशमा दर्जनौं सेता परेवा त्यो उभिएकी हुन्छे सधैं निक्कै टाढा, पछिल्तिर अनि कुनामा । |
हिउँ पग्लिनुअघि |
रेणुका भट्ट |
अनुहारभरि फुसफुसाइरेको हिउँ हातले पुछ्दै |
निर्बन्ध नायिकाको प्रस्थान |
ज्ञानु पाण्डे |
सम्बन्धहरूमध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट सम्बन्ध हो आत्मीयताको सम्बन्ध ! सबैभन्दा सुन्दर सम्बन्ध हो स्वेच्छाको सम्बन्ध । करको, दबाबको, बाध्यताको सम्बन्धभन्दा कता हो कता उपल्लोकोटिको सम्बन्ध हो श्रद्धाको सम्बन्ध ! आदरयुक्त प्रेमको सम्बन्ध । डा. वानीरा गिरि (विसं २००३–२०७८) सितको मेरो सम्बन्ध यही प्रकृतिको हो । |
उज्वल दाइ सुन्नु न ! |
रञ्जु दर्शना |
चप्पल–कारखाना अफिसबाट घर फर्कंने बेला उज्वल दाइलाई जोड लगाएर भनेँ, ‘दाइ सुन्नु न ! कान्तिपुर टीभीमा एउटा प्रोग्राम आउँछ नि, त्यसमा सधैं अरू पार्टीका ठूला नेतालाई मात्रै बोलाउँछन्, कुनै दिन विवेकशीलबाट तपाईं र गोविन्द दाइलाई पनि बोलायो भने कस्तो राम्रो हुन्थ्यो के !,’ एक्साइटमेन्टमा थिएँ सायद । एउटै प्रश्नभित्र दाइले उत्तर पनि दिनुभयो, ‘रञ्जु, त्यो प्रोग्राममा तिमी किन हुन सक्दैनौ ?’ |
जेष्ठ १५, २०७८ |
इजरायली युद्धको विरूद्धमा |
प्रगति राई |
जब फक्रिनेबित्तिकै फूलको बलि चढाइन्छ ढुङ्गाको तस्बिरमा तब म फूल रोप्न छोडिदिन्छु |
हिन्दु दर्शन, मार्क्सवाद र राष्ट्रवादको मीमांसा |
नारायण ढकाल |
साहित्यकार तथा चिन्तक राप्रउ पोखरेलको सद्य प्रकाशित पुस्तक ‘विचार मीमांसा’ लाई उपशीर्षकमा ‘दर्शन, साहित्य, समाज र संस्कृति’ भनिएको छ । यो उनको दोस्रो कृति हो । |
थालीमा तरकारी कि मासु ? |
अरुणा उप्रेती |
वैशाख १८ को कान्तिपुर ‘कोसेली’ मा शिक्षा रिसालको अनुभूति–लेख ‘एक शाकाहारीको एकालाप’ पढेपछि यो लेख लेखिएको छ । लेखक रिसालको आग्रह छ, ‘शाकाहारीलाई अपराधीजस्तो व्यवहार नगरियोस् । उनीहरूको मुखमा जबरजस्ती मासु नकोचियोस् !’ मेरो अनुभवमा शाकाहारीलाई अपराधीजस्तो व्यवहार गरिएको छैन, न त शाकाहारीको मुखमा जबरजस्ती मासु नै कोचिएको छ । |
उहिल्यैदेखि गणतान्त्रिक हामी |
भोगीराज चाम्लिङ |
ल है ठारु (थारू) ज्यूहरू ल है बाजी (वृज्जि) ज्यूहरू ल है साप्ते (शाक्य) ज्यूहरू ल है ठारू (थारू) ज्यूहरूको थातथलो हुँदै (जाँदै छौं) ल है बाजी (वृज्जि) ज्यूहरूको थातथलो हुँदै (जाँदै छौं) ल है साम्भा बाँसको धनुकाँड बोकेर शिर उभ्याउँदै छौं |
जेष्ठ १४, २०७८ |
रिमाल– एक दु:खान्त |
शैलेन्द्र साकार |
मेरा अग्रज कविहरूमा मैले सम्झिरहने नाम हुन्— गोपालप्रसाद रिमाल, मोहन कोइराला, भूपी शेरचन र वासु शशी । हुन त यीबाहेकका कृष्णभक्त श्रेष्ठ, द्वारिका श्रेष्ठ, उपेन्द्र श्रेष्ठ, कालीप्रसाद रिजाल, क्षेत्रप्रताप अधिकारीहरू पनि मेरो सम्झनामा हरपल आइरहन्छन् । कैयौं दिवंगत भइसके र केही अझै छन् । राम्रा लेखकहरूमा रमेश विकल, भैरव अर्याल, शंकर लामिछाने र पारिजातहरू मेरो सम्झनाको आकाशमा झुल्किरहन्छन् । |
जेष्ठ ८, २०७८ |
सन्चै छ तिमीलाई ? |
विमला तुम्खेवा |
जीवन – जे सोच्यो त्यसको विपरीत रहेछ हिँड्दिन भनेको यो बाटो हिँडिरहेछु जसले मेरा दुःखका कथाहरुलाई यो बाटोजस्तै लामो बनायो । |
अंग्रेजी साहित्य र प्रिन्स फिलिप |
अभि सुवेदी |
अहिलेको कोरोना महामारीले आक्रान्त भएको बेला विश्वविद्यालयमा अध्ययन/अध्यापन गरिने विषयमाथि केही लेख्नुको खासै अर्थ छैन । तर, अहिले पनि भर्चुअलदानीको माध्यमले अंग्रेजी विभागको कक्षा लिने, पीएचडीका शोधार्थीको सुपरिवेक्षण गर्ने काम जारी राख्ने आदि गरिरहेकाले हाल छलफलमा उठेका विषयमाथि केही लेख्नु यो छोटो लेखको उद्देश्य रहेको छ । |
'हामी भने त्यही गीत गाइरहन्छौं' |
संगीत |
हाम्रा स्वरहरूमा प्रतिबन्ध लगाउँदै हाम्रो ओठहरूमा ताल्चा झुन्ड्याउँदै तिमी भन्छौ– गाऊ न त गाऊ तर, यो गीत नगाऊ हामी भने त्यही गीत गाइरहन्छौं ! |
विराट् सांस्कृतिक सहचारी |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.