text stringlengths 2 914 |
|---|
भूपेन्द्र खड्का |
देशद्रोहको अभियोगमा चार सपूतलाई सहिद बनाएको घटनामा खाटा बस्न पनि पाएको थिएन । राणातन्त्रको दुन्दुभि प्रवृत्तिले समय नै आतंकित थियो । शासनलाई जलाउनुपर्ने राँको र जहान–परिवारका पेटका राँकाहरू बाल्न हरेक नेपाली उद्यत थिए । लाहुरेका पयरहरू दिन–रात लगाएर विदेशतिर कुदिरहेका हुन्थे । त्यस्तै कठोर समयको फेरोमा लाहुरे बाउको काँध चढी गोरखपुरको रेल–यात्रा गर्ने बालक हुन्– चेतन कार्की ५ वर्षका थिए उनी, भारतीय सेनाका कप्तान बुबाले देहरादून लैजाँदा । उतैको गोर्खा मिलिटरी स्कुलमा शिक्षा–दीक्षा भयो । कक्षा ९ सम्म ऐच्छिक संस्कृत पढ्ने उनी एक्लो विद्यार्थी भएपछि विज्ञान विषय लिए र मेट्रिकपछि पनि विज्ञान नै पढे । बीएस्सी पास गरे । |
जेष्ठ ७, २०७८ |
डोरबहादुरको अन्तिम अन्तर्वार्ता |
अच्युत वाग्ले |
यो लेख नै लेख्ने कि नलेख्ने द्विविधामा अढाई वर्ष बितेछ । २०७५ माघ १० गते ‘अनलाइनखबर’ ले ‘डोरबहादुर विष्टको अन्तिम प्राज्ञिक योगदानका साक्षीको बयान’ शीर्षकको समाचार प्रकाशित गरेको थियो, दिवाकर प्याकुरेलको बाइलाइनमा । सन्दर्भ ‘नेपाली मानवशास्त्रका पिता’ भनेर मानेका विष्टको उनका सहकर्मी र अनुयायीहरूले मनाएको जन्मदिनको थियो । समाचारमा थप लेखिएको थियो, ‘तिनैमध्येका एक हुन् अमेरिकी मानवशास्त्री जेम्स एफ् (अर्थात् ‘जिम’) फिसर । विष्टका कतिपय अनुसन्धानमा सँगै काम गरेका फिसर विष्टको अन्तिम अन्तर्वार्ता लिने व्यक्ति आफैं भएकाले उनको अन्तिम प्राज्ञिक योगदानको सबभन्दा नजिकको साक्षी आफू भएको दाबी गर्छन् ।’ |
जेष्ठ १, २०७८ |
माला लिम्बू |
भूपेन्द्र सुब्बा |
प्रेमकुमार लिम्बूको छोरी माला लिम्बूले जुन दिनदेखि मेरो बाउको हात थामिन् त्यही दिनदेखि माला लिम्बूलाई भुल्दै भुल्दै गइन् |
आमाबाट सरेका बान्कीहरु |
उषा थपलिया |
खेतीपाती, वस्तुभाउ, आधा दर्जन सन्तानको लोलोपोतो र अनगिन्ती घरधन्दाले साँझ ओर्लिएसँगै थकाइले आमाको मुहार क्लान्त भइसक्थ्यो । बेलुकाको खानापछि बुबा गाउँ टहलिन निस्कनुहुन्थ्यो । सन्तानहरू छिँडीकै सुकुल/गुन्द्रीमा यत्रतत्र पल्टिन्थे/निदाउँथे । भाँडा माझ्न बस्नुभएकी आमा अत्यधिक थकाइले हजार बार झप्को लगाउनुहुन्थ्यो । उँग्दै भाँडा माझ्दा पोखिएको पानीले भुइँ आहाल बन्थ्यो । |
नेपाल-चीन सम्बन्धको एक आँखीझ्याल |
दीपक अधिकारी |
ठ्याक्कै मिति याद भएन, तर २०५१ सालतिर हुनुपर्छ । केही साथीहरूसित म पहिलोचोटि तिब्बतको सीमावर्ती बजार खासा गएको थिएँ । काठमाडौंबाट हामी चढेको बस अरनिको राजमार्गमा हुइँकिँदै करिब १० बजेतिर तातोपानी बजार पुगेको थियो । |
म्वाईंको रहस्य |
सहारा आले |
प्रिय, म बडो कृतज्ञ हुँदै त्यो समय सम्झिरहेछु– त्यो समय हर्षको थियो वा थियो त्यो उदास, म केही सोचिरहेकै छैन । |
त्यो किताब : त्यो कायाकल्प |
प्रमोद मिश्र |
शिक्षक र अभिभावकले पाठ्यपुस्तक मात्र पढ्न लगाएको दबाबमुनि थिचिएर कक्षामा उत्तीर्ण नभइरहने एक विद्यार्थीले स्कुल–जीवनमा कस्तो तनाव झेलेर पढ्नुपर्छ ? तर, पाठ्यपुस्तकबाहेक एउटै मात्र किताब हात लागेपछि उसको जीवन कसरी बदलिन्छ ? |
वैशाख ३१, २०७८ |
नदीझैं निर्मल यौटा रेशमी आवाज |
विप्लव प्रतीक |
हरेक कुराको अन्त्य निश्चित छ, जे रचित छ । प्रेमध्वज दाइलाई सम्झिँदा सम्झनाको कुनचाहिँ गाँठो फुकाएर सुरु गरूँ ? तर, योजनाअन्तर्गत सम्झना कहाँ आउँछ ? र, योजना बनाएर सम्झिनु पनि के सम्झिनु ? |
वैशाख २५, २०७८ |
चिसा सडकका स्वतन्त्र आत्मा |
मनोजबाबु पन्त |
म जब सानो थिएँ, बेइजिङ सहरको एक कुनामा हुर्कंदै थिएँ, मेरो बा र म एक खेल खेल्ने गर्थ्यौं । हामी पुराना चाइनिज कविताहरू सम्झँदै सँगै गुनगुनाउँथ्यौं । त्यहाँ एउटा हरफ थियो, जुन अहिले पनि म स्पष्ट सम्झन्छु— मानिसहरू जन्मजातै राम्रा छन् ।’ |
आमा |
राबत |
झरीको एक बिहान आकाश नै धर्तीमा झरिरहेको बेला तिमी भने आकाशतिरै गयौ आमा, तिमी आकाश भयौ ! अब कसरी छुनु मैले आकाशलाई ? |
वैशाख २४, २०७८ |
पढ्नु र लेख्नुका दिग्भ्रमहरू |
सौरभ |
बितेका केही वर्षमा पुस्तक–वार्ताका करिब आधा दर्जन प्रस्तावलाई टारेपछि तलको विवरण दिनु बढी सामयिक लागेर लेखिएको छ । |
वैशाख १८, २०७८ |
ओ अमेरिका ! |
मनप्रसाद सुब्बा |
ओ अमेरिका ! तिमीले सुन्यौ ? कि एक तन्नेरी नेपाली भाषी कविले तिमीलाई ठाडै काफरे भनेको छ ! |
फिरन्ते फर्नको भ्यान |
रीना मोक्तान |
यस वर्षको ओस्कार एसियाली देश र महिला फिल्ममेकरका लागि ऐतिहासिक बन्यो । ओस्कारको ९३ वर्षे इतिहासमा निर्देशनतर्फको विधामा यस वर्ष पहिलो पटक २ महिला एकैसाथ मनोनयमा परे । आइतबार सम्पन्न अवार्डमा यी दुवै फिल्ममेकर रित्तो हात फर्किएनन् । चीनकी क्लोईले ‘नोम्याडल्यान्ड’ बाट निर्देशनतर्फ अवार्ड प्राप्त गरिन् भने ‘प्रमिसिङ योङ वुमन’ बाट एमरेल्ड फिनेलले ओरिजिनल स्क्रिन–प्लेका लागि ओस्कार उचालिन् । क्लोई निर्देशनमा ओस्कार जित्ने पहिलो एसियाली महिला बनिन् । यो विधामा अवार्ड प्राप्त गर्ने उनी दोस्रो महिला हुन् । यसअघि ‘दी हर्ट लकर’ बाट सन् २०१० मा क्याथरिन बिगेलोले यो अवार्ड प्राप्त गरेकी थिइन् । |
सम्झनामा नाटक– नौटङ्की |
अभि सुवेदी |
गएको साललाई हामीले नाटक दिवसको बेला पारेर खुब सम्झ्यौं । मञ्चदेखि मिडियासम्मका चौतारीमा सम्झ्यौं । सबैका सम्झनाका तरङ्ग लगभग उस्तै थिए । आपत् परेका बेला नाटक गर्नेले जाने ठाउँ मञ्च नै हो । केही मञ्चन सडकमा पनि भए । तर, नेपालमा राजनीति गर्नेले नयाँ नाटक गर्ने शैली निकाले । उनीहरूले आफ्नै किसिमका गाईजात्रा नाच र अभिनय गरे । नाट्य–रङ्गमञ्चमा काम गर्नेहरूले यसको मर्यादाभित्र रहेर नाटक गरे । नाटक एउटा जीवनको शक्तिशाली कला हो भन्ने कुरालाई जोडतोडले सम्झाइबसे । एरिस्टोटलले भने नाटकको मूल आत्मा भनेको परिर्वन वा रिभर्सल हो । गम्भीर होस् कि कमेडी, नाटकको आत्मा भनेको एउटा अवस्थाबाट अर्कोमा हुने परिवर्तन हो । |
एक शाकाहारीको एकालाप |
शिक्षा रिसाल |
‘म शाकाहारी हुँ । मासु खान्नँ ।’ यत्ति लेखेर बिट मारेको भए पनि हुन्थ्यो । न पढ्नेलाई झन्झट, न वनमारा भइने चिन्ता । न सम्पादकलाई घण्टौं लगाएर सम्पादन गर्नुपर्ने झमेला । (वनमारा अर्थात् ताइँ न तुइँका किताब लेखेर वन मार्ने र मास्ने लेखकहरूलाई कटाक्षस्वरूप भनिने शब्द ।) |
लोकप्रियताको सूत्र |
अभय श्रेष्ठ |
कुनै दिन कालम समुदायको गाउँ केशपुत्तमा देशना गरिरहँदा बुद्धलाई एक जिज्ञासु युवकले सोधे, ‘यहाँ थुप्रै धार्मिक समूह आउँछन् । सबैले आफ्नै धर्मलाई सर्वश्रेष्ठ भन्छन् । हामी कसको कुरा पत्याऊँ भिक्षु ?’ शान्त स्वरमा बुद्धले भने, ‘हे युवक, कसैले राम्ररी भन्दैमा नमान । कुनै पावन ग्रन्थमा लेखिँदैमा नमान । कुनै सम्मानित गुरु वा नेताका कुरा र मेरै वचन पनि नमान । कुनै पनि कुरा मान्नुअघि आफैँ जान ।’ झन्डै २६ सय वर्ष अघिका बुद्धले जस्तै दुई सय वर्षअघिका कार्ल मार्क्सले पनि उही कुरा भने । अर्थात्, हरेक कुरामा सन्देह गर । दुवैको ‘सन्देह’ को निहितार्थ नकारसूचक ‘अविश्वास’ वा ‘आशङ्का’ थिएन, बरु तिनमा ‘परीक्षण’ र ‘पुनः परीक्षण’ मा जोड थियो । |
ऋतु–विचार २.० |
शिवानीसिंह थारू |
भूमिका तपाईंले ठीक बुझ्नुभयो ! यो शीर्षक कविशिरोमणि लेखनाथ पौड्यालकृत ‘ऋतु–विचार’ खण्डकाव्यकै हो । ‘ऋतु–विचार’ को पछिल्तिर ‘२.०’ थप्ने धृष्टता सायद मैले गर्दैनथें होला यदि यो कोरोनाकालमा नपढेको भए । |
वैशाख १७, २०७८ |
अरे यार, कतिन्जेल पछ्याइरहने गुरुप्रसादलाई ! |
दीपक सापकोटा |
यशस्वी आख्यानकार नयनराज पाण्डेको मान्यता छ– जतिसुकै कल्पनाको उडान भरे पनि कम्तीमा लेखकको खुट्टाको बुढीऔंलाले जमिन टेकेकै हुनुपर्छ । यही मान्यताकै कारणले हुनुपर्छ, उनको लेखनको केन्द्रमा सामान्य मान्छे, उसका यथार्थ र दु:ख हुन्छन् । अनि, परिस्थिति बदल्ने उसको आकांक्षा पनि हुन्छ, जो खासमा पाण्डेकै आकांक्षा हो । |
वैशाख ११, २०७८ |
म अर्थात् एक बेसुल्लो |
राखी गौचन |
म निःसंकोच नग्न हिँड्न सक्छु यी मान्छेहरुका आँखामा म सोच्छु अरुकै लाजको पर्दा छ मेरो स्वत्वलाई ढाक्ने अरुका आँखाहरु त केवल भ्रम हुन् सत्य म हुँ, सृष्टि म हुँ संहार म हुँ । |
जवाफ कसले दिने ? |
अस्मिता बादी |
म देशद्रोही होइन माया छ, अपार छातीमा मेरो तर, भन्न मन लाग्दैन आजकल– म नेपाली हुँ । राज्यले मलाई नागरिक ठान्दैन, समाजले मलाई मान्छे स्विकार्दैन म कुन दर्जाको मान्छे ? म कहाँको मान्छे ? छूत या अछूत ? म को हुँ ??? जवाफ कसले दिने ??? |
नबोलाइएको भेला, मृगस्थलीमा |
शरच्चन्द्र वस्ती |
आहा ! क्या दिनुभएछ आज । व्यंग्य भन्या त यस्तो पो हुनुपर्छ । तात्तातो जेरी खाएजस्तो !’ |
अपहरित आन्दोलनको लेखाजोखा |
हरि रोका |
क्रान्तिमार्फत ‘समाजवादी–समाज’ निर्माण गर्दै साम्यवादमा पुग्ने लक्ष्य राखेर उहिले कम्युनिस्ट पार्टी जन्माइन्थ्यो/जन्मिन्थे । ‘समाजवाद’ त्यस्तो सामाजिक संगठनले आत्मसात् गर्ने अर्थराजनीतिक सिद्धान्त हो, जसले उत्पादनका साधन, वितरण र विनिमयको स्वामित्व वा नियमन पूर्ण समुदायले जिम्मा लिन्छ । |
एक योगीको स्वप्न संसार |
घनश्याम खड्का |
बितेका कुराले हाम्रो जीवनमा के अर्थ राख्छ ? हजारौं वर्षअघिको कुनै घटना वा व्यक्तिको निर्णयले अहिलेको समाज र मानिसलाई के प्रभाव पार्छ ? |
काष्ठमण्डपको काष्ठ–कथा |
सुरेश किरण |
२०७२ को भूकम्पमा यदि काष्ठमण्डप नढलेको भए त्यो उति सम्झनयोग्य भूकम्प नै हुने थिएन सायद । ठूला भूकम्पमा घर ढल्नु, मान्छे मर्नु स्वाभाविक हो । तर, काष्ठमण्डप नै ढल्नु बिर्सिनका लागि घटेको घटना होइन । काष्ठमण्डप ढलेकै कारण २०७२ को भूकम्प स्मरणीय रहने निश्चित छ । |
‘म नै भविष्य हुँ’ |
ब्रजेश |
केही समयअघिको यातायात व्यवस्था विभागको मीनभवनस्थित कार्यालय भवनको पछाडि लामो लाइनमा उभिनुपर्दा अलि पर कुनामा उपेक्षित रूपमा मिल्काएर राखिएको एउटा ट्रली बसको भग्नावशेषमा मेरा आँखा अडिए । ट्रली बसको त्यो नीलो लासलाई देखेर बाल्यकालको पुरानो सम्झना हरियो भएर आयो । |
वैशाख १०, २०७८ |
आगोको कथा : लप्काको लामो यात्रा |
विकास बस्नेत |
भुइँचालोका देउता माफुईसँग पाताल लोकमा निरन्तर बलिरहने आगो थियो । यता मत्र्यलोकका प्राणी भने आगोविहीन थिए । किशोर टिइइटीका बाबु तालङ्गा र माफुई देउताको दोस्ती थियो । |
वैशाख ४, २०७८ |
वासना र दुर्गन्धको आख्यान |
लक्ष्मीशरण अधिकारी |
नेपाली औपन्यासिक जगत्का चर्चित उपन्यासकार हुन्— सरुभक्त । उनको पछिल्लो उपन्यास ‘प्रतिगन्ध’ ले नेपाली मूलका डायस्पोराले नयाँ भूमिमा भोगेको तनावलाई मुख्य विषय बनाई नेपाली डायस्पोराको कथा भनेको छ । |
अनि मैले जात ढाँटें |
धनकुमारी सुनार |
हेटौंडा बजारको मुटुमै जन्मे–हुर्कें म । त्यो टोललाई ‘कामी टोल’ भनिन्थ्यो । टोलको चलनचल्ती र औपचारिक नामचाहिँ स्कुल रोड थियो । मेरो घरअगाडि मकवानपुरकै दोस्रो पुरानो भुटनदेवी मावि (२०१६) र अर्को आधुनिक राष्ट्रिय मावि थियो, जहाँ मैले दिवा–रात्रि गरी दुई फरक कालखण्ड र किस्तामा एसएलसीसम्मको अध्ययन पूरा गरें । जातीय हिसाबले त्यो मिश्रित बस्ती थियो । घरवरिपरि बाहुन, क्षत्री, मगर र नेवारहरूको बाहुल्यता थियो । |
मिथिला कलाको कठिन यात्रा |
सीके लाल |
जंगलमा अद्भुत परिघटना भइरहन्छन् । मयूर नाच्छन् । सुनगाभा फुल्छ । चन्दन वृक्षको विशिष्ट सुवास फैलिन्छ । कोइली कुहु–कुहु गर्छन् । सुनसान वनमा सुनिने मौनताको संगीतको स्रोत वा श्रोतामध्ये कसैको पनि पहिचान स्थापित गर्न सकिँदैन । आफैँ कर्ता, आफैँ कर्म एवं स्वयम् भोक्ता रहने प्रकृतिको यो चक्र अनन्तकालदेखि कायम छ । दुनियाँदारी भने त्यसरी चल्दैन । नर्तकले दर्शक खोज्छन् । कलालाई गुणग्राही चाहिन्छ । श्रोताबेगरको गायन मन थकाउने घाँटीको अभ्यास हुन पुग्छ । पारखीले मात्र बेसुर एवं लयात्मकता बीचको फरक छुट्याउन सक्ने हुँदा निष्ठावान साधकले अनुरागी श्रोता खोज्छन् । |
गलबन्दी |
नीर शाह |
उसले बिहानै खाजा बनाइसकेकी रहिछ । खाजालाई एउटा कपडामा पोको पारेर उसले मलाई दिई । म पँधेरोबाट मुख धोएर कुल्ला गरेर भर्खरै घरभित्र पसेको थिएँ । |
ह्याप्पी न्यु इयर ! [ग्राफिक कथा] |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.