text stringlengths 2 914 |
|---|
कान्तिपुर संवाददाता |
मोहनविक्रम सिंह नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनका पहिलो पुस्ताका नेता हुन् । उनी ६ दशकदेखि निरन्तर संगठन, अध्ययन–अनुसन्धानमा सक्रिय छन् । |
एक ‘जीवित ज्ञानकोश’ का नाममा |
राजेन्द्र महर्जन |
सत्ता पक्षमा कम्युनिस्ट, प्रतिपक्षमा कम्युनिस्ट, सदनमा कम्युनिस्ट, सडकमा कम्युनिस्ट ! पार्टीका साइनबोर्ड मात्रै हेर्दा नेपाल कम्युनिस्टमय भएको भान हुन्छ । नाम मात्रकै किन नहोस्, देशमा सबैतिर कम्युनिस्ट छाएको भ्रान्ति हुन सक्छ । यस्तो देशमा धेरैजसो कम्युनिस्ट नेताका सल्लाहकार र कम्युनिस्ट आन्दोलन सचेतकको मृत्यु भएको छ, जसको कथनी र करणीमा भेदको रेखा कम छ । |
चैत्र ६, २०७७ |
एक ‘आलोचक’ को घनचक्कर |
फणीन्द्र संगम |
मोटो गाता भएको पहेँलो फाइल एकसुरमा उधिनिरहेका छन्, जहाँ मिलाएर राखिएको छ– अखबारमा प्रकाशित कविता, लेख र निबन्धका कटिङ । बेलाबेला आफ्नो कवितासंग्रह ‘सातौं बादशाहको रातो कोट’ को लेआउट हेर्न डिजाइनरको कम्प्युटरतिर आँखा पुर्याउँछन् । गएको कात्तिक पहिलो साता बागबजारस्थित एक प्रकाशन गृहमा रेशम विरही यस्तै धपेडीमा भेटिए । |
फाल्गुन २९, २०७७ |
कर्णालीका मान्ठ |
हीरा बिजुली नेपाली |
केही वर्षअघि कर्णालीको गुम्दै गएको समृद्धिबारे लेखिएको, सायद पहिलो पुस्तक, ‘समृद्ध कर्णालीको दुःख’ पढ्ने अवसर पाएको थिएँ । सोमत घिमिरे र टीका भट्टराई लिखित उक्त पुस्तकले राज्यका मूलधारका भनिएका पत्रकार, लेखक र राजनीतिक दलहरूले ‘दुर्गम, भोकमरी’ हुने ठाउँ भनेर दिएको परिचयको खरो प्रतिकार गरेको छ । साथै ‘गोर्खे राज्य’ को जितअघिको समृद्ध कर्णालीले सिमान्तीकरणको चपेटामा परी आफूसँग भएका समृद्धिका आधार भत्काउँदै कालान्तरमा दुःखी र दरिद्र भएको तीतो सत्य प्रकाश पारेको छ । |
म एउटा विषय हुँ |
सविता गौतम दाहाल |
चुप लागेर घरमै बसिरहूँ वा सबै भुलेर अघि बढूँ, जे गरे पनि, म एउटा विषय सुन्दरतम– समाजको । |
गुलाबी सपना |
ईश्वरी कार्की 'वर्षा’ |
र्याकभरिका पुस्तकले पर्खिरहेछन् नव दुलहीझैं घुम्टो खोलीको दिन |
जब त्रिभुवनले दिल्लीमा चुरोट बाँडे |
देविचन्द्र श्रेष्ठ |
आधुनिक नेपालको इतिहासमा ७० वर्षअघिको राजनैतिक परिवर्तनले ‘२००७ सालको जनक्रान्ति’ भनेर प्रसिद्धि पाए पनि वास्तवमा यो घटना ‘जनक्रान्ति’ मात्रै थिएन । यसलाई चार कोणबाट हेर्नुपर्छ । त्यसलै त्यो परिर्वतनलाई चौ–आयामिक संघर्ष भन्दा उपयुक्त हुनेछ । |
थला परेको नुनथलो |
नवीन विभास |
प्रधानमन्त्री केपी ओलीले ‘मिथ’ का राम नेपालमा जन्मेको दाबीसँगै गुमनाम ठोरी सञ्चारमाध्यममा (दुई/चार दिन नै सही) झुलुक्क झुल्केको सत्य हो । योभन्दा पनि सत्य हो, भारतमा मोदीले जसरी नेपालमा ओलीले गरेको ‘राम’ राजनीति । त्यत्ति नै सत्य हो, नुन बोक्ने हटारु लर्को लाग्ने कुनै जुगको नुनथलो ठोरी हो । भिखनाठोरीमा गुड्ने रेल गीत भएर फुलेको नि सत्य हो– |
अक्षरका वर्जित यात्रीहरू |
भूपाल राई |
तपाईं यसलाई नपढ्न सक्नुहुन्छ । हो, नपढ्न सक्नुहुन्छ । तर, तपाईंले नपढ्दैमा मैले नलेख्न सक्छु, त्यस्तो सोच्न सक्नुहुन्न । नपढ्नु तपाईंले नलडी प्राप्त गर्नुभएको क्षेत्राधिकारभित्र पर्छ होला । तर, लेख्नु अधिकारको कुरा मात्र होइन । त्यो अरू पनि केही हो । |
फाल्गुन २८, २०७७ |
ज्ञानु : ५० वर्षअघि, ५० वर्षपछि ! |
रामेश |
टेबहालको एउटा कोठा । कोठा भाडा महिनाको ३५ रुपैयाँ । एक जनाको आयस्ताले नभ्याउने भएकाले तीन जना साथीहरू मिलेर लिएको । नयाँसडकछेउको डेरा । साँझ यसो न्युरोड घुमेपछि हाम्रो कोठामा सुस्ताउन आइपुग्थे किसिम किसिमका साथीहरू । |
फाल्गुन २२, २०७७ |
सुश्री आमा सुन्दरी |
अभय श्रेष्ठ |
१. मैले आफ्नो सौन्दर्यमा त्यतिखेरै पाएकी हुँ निखार जब गुराँसजस्तो निख्खर मेरो प्रेमको नासो संगीत भएर ओर्लियो सुनौलो धरतीमा । |
दुःखपछिको हुटहुटी |
बुनु थारु |
जागिर त परको कुरा, कमलरीहरूका लागि शिक्षा भन्नु घामजस्तै थियो– आशा बनेर हरेक बिहान उदाउने, साँझ अँध्यारो छाडेर अलप हुने । यसै पनि शिक्षा र रोजगारीका क्षेत्रमा थारू समुदाय अझै पछाडि छ । कमलरी प्रथाका बेला कतिसम्म ताडना भोग्नुपर्थ्यो, त्यो उनीहरूकै कथाले बताउँछ । |
झलो ताचीको बुख्याँचा |
संगीता उराँव |
दादाबोहे (हजुरबुबा) बिहान सधैं रेडियोमा समाचार सुन्थिन् । त्यस दिन भने समाचार होइन हजुआमाको गाली सुन्नुपर्यो । म भने लगलग काँपिरहेकी थिएँ । आँगनबाट मुसोको चालमा निस्किएँ, साथी बसोलाई भेट्न । |
हिम्मतको गोल्डेन बुट |
सविता आचार्य |
त्यस दिन आफूलाई सतत् कमजोर ठानेर चुपचाप बसेँ । डरले मरिचझैं चाउरिएँ । |
गलत कायामा अड्केको मान्छे ! |
कल्पना बान्तवा |
विभिन्न मन्दिरहरूका प्रांगणमा, सन्चोले चारा टिपेर भुर्रर उडिहिँड्ने परेवालाई एकाएक अँठ्याएर उड्न नदिँदा कस्तो अनुभव गर्दो हो बिचरा त्यो ! वनमा खाइखेली हुर्किरहेका चरालाई पक्रिएर ल्याई पिँजडामा थुनेर बजारमा बिक्रीका लागि राखिएको देखिन्छ, स्वतन्त्रता गुमाएर पराधीन बनेका ती निरीह पन्छीलाई कैदमा कुँजिँदा कति छटपटी हुँदो हो ! |
अनि डुंगा खियाउन थालें |
हस्तमाया विक |
सिन्धुलीको सदरमुकाम सिन्धुलीमाडीबाट झन्डै ३ घण्टा पर खुर्कोटनजिकैबाट बगेको छ, सुनकोसी नदी । बेतोडले बगेको कोसीको छाल काट्दै माझीले डुंगा तारेको हेरेर हुर्किएँ । डुंगा चढ्ने आँट कहिल्यै आएन । १४ वर्षअघि पोखरा आएपछि पहिलोपल्ट यति ठूलो फेवाताल देखेँ । अहिले ६४ वर्षको उमेरसम्म यही तालमा डुंगा खियाइरहेछु । |
पुनर्विवाहमा किन प्रश्न ? |
प्रमिला रिमाल |
सुरक्षा दिदी र म एउटा विवाहको उत्सवमा गएका थियौँ । दिदी बिहे भएको एक वर्षमै श्रीमान्बाट अलग्गिएर बस्नुभएको दशक पुग्न लाग्यो । शैक्षिक–यात्रा सकेपछि राम्रो जागिरका साथ सामाजिक क्षेत्रमा निकै सक्रिय दिदी मिजासिली हुनुहुन्छ । अझ मेरो त बेस्टफ्रेन्डजस्तै हुनुहुन्छ । उहाँलाई देख्दा मलाई खुब आत्मविश्वास जाग्छ । |
फाल्गुन २१, २०७७ |
नजलेको मुस्कान |
हीरादेवी लामा |
‘मेरो ठम्याइ छ कि तपाईं बलियो किशोरी हो । मेरो शुभकामना छ– तपाईंलाई । चाँडोभन्दा चाँडो निको हुनुहोस्, सधैंभरि यसरी नै मुस्कुराउनुहोस्,’ बलिउडका महानायक अमिताभ बच्चनले मुस्कान खातुनका लागि मुस्कानको कामना गरेका वाक्य हुन् यी । |
फाल्गुन १५, २०७७ |
पहाडको अर्थ खोज्दै |
विश्व सिग्देल |
मानिससँग हिँड्दाहिँड्दै कहिल्यै नसकिने बाटाहरू हुन्छन् । खाँदाखाँदै कहिल्यै नसकिने खाने क्रम हुन्छ । लाउँदा–लाउँदै नसकिने लुगाहरूको फेहरिस्त, गाउँदा–गाउँदै नसकिने जीवनगीत अनि लेख्दा–लेख्दै नसकिने खाली पानाहरूको थाक हुन्छ । अर्थपूर्ण संगति खोज्दाखोज्दै ती पानाहरू खाली नै रहन पुग्छन् । मेरो अगाडि प्रत्येक पानाहरू सुन्दर कविताले भरिएका ‘पानाहरू खाली छन्’ नामको युयुत्सु आरडी शर्माको कविता संग्रह छ । |
आए, सबै याद आए |
देवेन्द्र भट्टराई |
सन् १९७५, २४ नोभेम्बर ‘यो केके भयो र कसरी भयो सबै कुरा यहाँ मुस्किल भयो हामी भेटिनु त मुस्किल भयो |
एउटा मण्डपमा 'सेमियोटिक्स’ |
सौरभ |
सेमियोटिक्सको अर्थ नयाँ उब्जेका प्रतीकहरूलाई शास्त्रीय रूप दिने, त्यसको मूल्यलाई स्थापित एवं व्याख्या गर्ने कार्य हो सेमियोटिक्स साह्रै सरल भाषामा भन्नुपर्दा । मोटो अर्थमा प्रतिमा लक्षणशास्त्र (आइकनोग्राफी) र सेमियोटिक्समा भिन्नता छ जस्तो लाग्दैन पनि । तर, यसको चलन नै नेपालमा नभएको हुँदा सेमियोटिक्सलाई एउटै शब्दमा परिभाषित यतिबेला गर्न सकिन्न । त्यो हास्यास्पद हुन पुग्छ, कृत्रिम लाग्छ । |
आपा क्हार्पको इन्द्रधनुष |
रोशन शेरचन |
सूर्योदय हेर्न उक्लनुस् बेलुका अबेरसम्मै बसियो । तीर्थ गुरुङको कथासंग्रह ‘आपा क्हार्प’ को विमोचन सम्पन्न भएको खुसियाली, पोखराको चिसो साँझ मज्जैले तातेको थियो । लेकाली चुल्होको आतिथ्यको न्यायो पनि त्यसमा मिसिएको थियो । |
सिग्नेचर प्लिज ! |
राजव |
कविता ढाडस दिन्छ अन्धकार सुरुङमा तिमी एक्लो छैनौ – लुइस ग्लुक (६ खण्डमा लेखिएको चर्चित कविता ‘अक्टोबर’ बाट) |
छोरा पाउँदिनस् ! |
अनिता न्यौपाने |
घरमा बुबाको श्राद्ध थियो । हामी टीका लगाउन लाम लाग्यौं । पहिले छोरी अनि म । पुरोहितले मेरो निधारमा केशरी लतपतिएको बूढीऔंलो घसार्दै सोधे, ‘कति छन् बच्चाबच्ची ?’ |
‘मेगजिन कर’ को दुर्लभ रसिद ! |
भोगीराज चाम्लिङ |
खासगरी नेपालको आर्थिक इतिहासका लागि विख्यात महेशचन्द्र रेग्मीले गाई–गोरुको मासु खाएबापत तिर्नुपर्ने ‘मेगजिन’ कर र दण्ड जरिवानाबारे थुप्रै चर्चा गरेका छन्, सरकारले जारी गरेका सक्कल कागज प्रकाशन गरेका छन् । तर, जनताले मेगजिन कर तिरेको कागजचाहिँ आजसम्म सार्वजनिक भएको त्यति थाहा पाइएको छैन । त्यस हिसाबले लगभग एक वर्षअघि विनोद राईले भोजपुरबाट संकलन गरेर पठाइदिनुभएको १४९ वर्ष पुरानो ऐतिहासिक यो कागज दुर्लभ हो । यो षडानन्द नगरपालिका–६, साल्मा (भोजपुर) का जीवन राईको घरमा पुराना कागजहरू पढ्ने क्रममा पदमबहादुर राईले फेला पार्नुभएको रसिद हो । |
ब्याकबेन्चर |
केशव सिलवाल |
फर्स्टम्यानले बेइमानीमा प्रथम हुने कसरत गरेपछि मलाई ब्याकबेन्चर हुनुमा कुनै अफसोस छैन कुनै पछुताव छैन |
फाल्गुन १४, २०७७ |
ग्रिलको सहर, दिलको सहर ! |
मिलन बगाले |
जब कुनै सहरको कुनै टुक्रा घडेरीमा घर निर्माणको सुरसार चल्छ, सेरोफेरोमा अनौठा दृश्य देखिन्छन् । भूमिपूजन सुरु गरेसंँगै बजारको घेराबन्दी सुरु हुन्छ । घडेरी वरिपरि मोटरसाइकलको ओइरो लाग्छ । अफरै अफरको घेरो लाग्छ । इँटाको अफर । गिटी र बालुवाको अफर । डन्डीको अफर । |
फाल्गुन ८, २०७७ |
अब पनि म मौन रहें भने |
नवीन |
अत्ति प्रिय थियो मलाई मेरो मौनता ! राखेको थिएँ सुमसुम्याएर, प्रिय उपहारलाई झैं राखेको थिएँ सुस्तरी चलाएर, फूलको कोपिलालाई झैं राखेको थिएँ स्नेहले पुलपुल्याएर, काखको शिशुलाई झैं |
बलात्कार |
कल्पना चिलुवाल |
आमाले पकाइदिएको खाना दिदीले धोइदिएको लुगा बहिनीले तिहारमा लगाइदिएको मखमली फूल प्रेमिकाले दिएको प्रेमको चिनो सबलाई रछ्यानमा मिल्काएर घरबाट निर्वस्त्र निस्किएको छ बलात्कारी सिंगो महिला जातिमाथि एकमुष्ट बलात्कार गर्न |
नयाँ उपन्यासकारको बकपत्र |
पदम गौतम |
मैले अलिअलि थाहा पाउँदाको मेरो गाउँको परिवेश निकै फरक थियो । त्यसबेला सामान्य लागे पनि अहिले सम्झँदा त्यो अवस्था अनौठो लाग्छ । मैले मेरो पहिलो आख्यानमा गाउँको त्यही पुरानो अवस्थाबाट बिषय उठान गर्ने निर्णय केही वर्षपहिले नै गरेको थिएँ । |
पीडाको पहाड |
सविता आचार्य |
एक्कासि आमाको चीत्कार सुनें, ‘मार्यो नि बज्याले !’ |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.