text stringlengths 2 914 |
|---|
माघ २५, २०७६ |
बेपत्ता आख्यान विशेष–२०७६ |
कान्तिपुर संवाददाता |
सशस्त्र द्वन्द्व टुंगिएको डेढ दशक भइसक्यो । तर, सो द्वन्द्वमा हराएका नागरिकको खोजीनिधिले अझै टुंगो पाएको छैन । सरकारद्वारा गठित आयोगमा बेपत्ता परिवारका तीन हजार उजुरी परेका छन् । युद्धावधिमा हराएका १२ सयभन्दा बढी नागरिकका परिवारले आइसीआरसी (इन्टरनेसनल कमिटी अफ् द रेडक्रस)मा उजुरी गरेका थिए । |
फोबिया |
सरस्वती प्रतीक्षा |
हल्काफुल्का डराउनु एउटा कुरा हो, डराउने रोग नै लाग्नु अर्को कुरा हो । आफूलाई भित्रबाटै एकदमै बलियो ठान्ने मजस्तो निडर स्वास्नीमान्छे पनि एक दिन डराउने रोगको सिकार हुन सक्छु भन्ने अन्दाज नै थिएन । जबजब डाक्टरलाई भेट्छु, प्रत्येक भेटमा डाक्टर मेरो रोगलाई मानसिक डिसअर्डर हो भन्नुहुन्छ । मलाई लागेको रोग राजनीतिक डिसअर्डर हो भन्ने केवल मलाई मात्र थाहा छ । |
म बेपत्ता ! |
महेशविक्रम शाह |
म एक दिन बेपत्ता भएँ । बेपत्ता हुनुको कुनै खास कारण छैन । कुनै समस्याले गाँजेर पनि बेपत्ता भएको होइन । रहरले पनि होइन । न कुनै त्यस्तो बाध्यता नै पर्यो, बेपत्ता हुनुपर्ने । मान्छे भएर जन्मे, हुर्कें । तर, मान्छे भएर बाँच्न सकस भयो मलाई । मान्छे भएर बाँच्न के गरिनँ र मैले ? सबथोक गरें । तर, अफसोस म मान्छेजस्तो मात्र देखिएँ । मान्छे नै बन्न सकिनँ । |
गन्धे झार |
बिना थिङ |
मिर्मिरेमा मुख धुने पानीसँगै हुन्छु म आगो फुक्न खोज्छौ नि, खरानीसँगै हुन्छु म, तिम्रा लागि मेरो याद, लेखेर पो के साध्य तिमीले हेर्ने दुई आँखाको नानीसँगै हुन्छु म |
निडर |
अभय श्रेष्ठ |
१. ‘बहिनी, आज एक रातलाई बास पाइएला ?’ सुसेलीजस्तो यो सुरिलो स्वर उसलाई कताकता सुनिरहेजस्तो लाग्यो । कसको स्वर हो ? अहो, यो त उसकै श्रीमान्को जस्तो स्वर थियो, जुन उसले सुन्न नपाएको वर्षौं भइसकेको थियो । |
कमरेड रोशी |
फूलमान वल |
चिवा स्टेसन पुग्नुअघि मैले मोनोरेलभित्र निकै बेर गम खाएँ । किनकिन मलाई जापान बसाइ निकै पट्यारलाग्दो हुँदै गइरहेको थियो । विशेषगरी एउटा आकृतिले पछ्याइरहेको प्रति मलाई ताज्जुब लागिरहेको थियो । |
उकुच |
उमा सुवेदी |
जमुना र नरमायाबीच आज पनि झगडा भयो । झगडा बढ्दै गएपछि भुत्लाभुत्ली सुरु भयो । कुनै बेला उनीहरूको झगडा झोडा गाउँका लागि निकै दिनसम्म छलफल भइरहने विषय बन्थ्यो । तर, बिस्तारै गाउँलेका लागि यो सामान्य कुरा हुँदै गयो । केही समयपछि गाउँलेले यी दुई बूढीहरूको झैझगडामा चासो राख्नै छाडिदिए । |
ऋण |
ज्योति जङ्गल |
हेपाली हाइटबाट टोखा जाने बाटोमा दक्षिण मोहडा गरेको एकतले घर थियो । रातो माटोले पोतिएको । टायलको छानो कुनै पुरुषको शिरमा अडिएको मैलो टोपीजस्तो देखिन्थ्यो । माटाले जोडेको पुरानो त्यो घरमा बाटोतिर फर्किएको एउटा मात्र मूलढोका थियो । ढोकासँगै जोडिएको सानो खोपीजस्तो काठे पल्लाको झ्याल थियो । बाटोबाट पाँच/छ फिटभित्र रहेको घरअगाडि फूलका झ्याङ र लहराले जेलेर बनेको बाक्लो तहले एक कभिम पर्खालकै काम गरेको थियो । |
बेपत्ताकी डाई |
नवीन विभास |
छोरो ‘टुप्लुक्क’ आइपुग्ला कि भनी १८ वर्षदेखि बाटो हेरिरहेकी एउटी आमा आफूले खानुअघि छोरालाई खाना पस्केर अङ्नामा राखिदिन्छिन् । रातदिन छोरा–खोजरत उनै दाङ सिस्सन्याकी ६९ वर्षीया आमाको एक दिनको दैनिकी हो यो । त्यो एक दिन अर्थात् २०७६ पुस २८ को । |
क्रूर मौन |
राजव |
अब उसको दृष्टिको भविष्य राता पुलिसको हातमा छ । यो वाक्य ‘ऊ कुन चीज हो ?’ शीर्षकको मेरो कथाको अन्तिम वाक्य थियो । |
जुना तामाङको प्रेमकथा |
हरि अधिकारी |
अँगेनाको छेउमै भुसुक्क निदाएका दुइटै नानीहरूलाई माथि कोठामा लगी सुताइदिएर फर्केकी जुना तामाङले पकाएका, खाएका जुठा भाँडाकुँडा जम्मा पारी, तिनलाई प्लास्टिकको एउटा ठूलो बाटामा हाली र बाख्राको खोरनेर लगेर राखिदिई । ती जुठा भाँडाकुँडा अहिल्यै माझूँ कि भोलि बिहानका लागि राखूँ ? एक छिन उसलाई दोमन भयो । |
माघ १८, २०७६ |
तीन प्रेम कविता |
रवीन्द्र मिश्र |
रवीन्द्र मिश्रका तीन प्रेम कविता : |
घुम्टोभित्रको रङ |
रञ्जु दाहाल |
‘तपाईंको बिहे भर्खरै भएको हो ?’ नेपाल–भारत सिमाना वीरगन्जबाट रक्सौल प्रवेश गर्नै लागेको हाम्रो रिक्सालाई रोक्दै माइती नेपालका स्वयंसेविकाहरूले गरेको यो प्रश्नले म झस्किएँ । |
‘ज्ञानकर्मको पर्यावरण चाखलाग्दो छैन’ |
कान्तिपुर संवाददाता |
भास्कर गौतमले जापानको क्योटो विश्वविद्यालयबाट विद्यावारिधि गरेका छन् । करिब एक दशक मार्टिन चौतारीमा अध्येता रहेका उनी हाल विराटनगरस्थित नर्थ साउथ कलेक्टिभ्सका अध्यक्ष हुन् । उनका लेखहरु जर्नलमा प्रकाशित छन् र उनले धेरै पुस्तकको सह–लेखन, सह–सम्पादन गरेका छन् । |
संवेदनशील दस्तावेज |
डा. जयराज आचार्य |
पूर्वपरराष्ट्र सचिव तथा राजदूत डा. मदनकुमार भट्टराई लिखित ‘परराष्ट्रका पात्र’ किताबमा सुरुमै एउटा इन्कारनामा छ, ‘शैक्षिक पृष्ठभूमिले मेरा दुई उपाधि अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धसँग गाँसिए पनि यो पुस्तक अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको इतिहास होइन । कूटनीतिक सेवामा झन्डै चार दशक आबद्ध रहे तापनि यो नेपालको परराष्ट्र नीतिको समष्टिगत निचोड पनि होइन । |
खतरनाक खलनायक |
अरुण गुप्तो |
उसको नामजस्तो पटक्कै छैन ऊ । न योग्य छ न त वीर । बरु भद्रताको खोल ओढेर थुप्रै युवतीको बलात्कार गरेको छ । तिनको जीवन हरेको छ । उसको उपस्थिति मात्रै पनि कसैका लागि दुर्योग बनेको छ । तर, ऊ हो सुयोगवीर, पारिजातको ‘शिरीषको फूल’ को पात्र । एउटा खतरनाक, रहस्यमय अनि मिथकीय चरित्र । ‘शिरीषको फूल’ मात्र किन ? यो त नेपाली साहित्यकै प्रबल खतरनाक खलनायक हो । |
एक योगीको अन्तरयात्रा |
घनश्याम खड्का |
यो हिउँदका आखिरी दिनहरू सुरु भइसके । अब काठमाडौंमा एउटा अनुहार देखिने छैन । कमिलासरी मान्छेको सिलिङबिलिङले रङमङ्गिएको यो खाल्डोलार्ई एउटा मान्छे हराएको कानोकान खबर हुने पनि छैन । तर, केही आँखा छन् अनाथालयमा, जसले उनको खोजी गर्नेछन् । केही अनुहार छन् गुम्बामा, जो उनको अनुपस्थितमा सुस्ताउनेछन् । |
अनि म मन्दिर गएँ ! |
सविता आचार्य |
महिनावारी हुनुपरेकोमा दोस्रोपटक एकदमै दुःख लाग्यो । त्यो घटना–वर्णनभन्दा अघि केही थान फ्ल्यासब्याक । अनि अन्त्यमा वर्तमानको एउटा धारिलो परिवर्तनको प्लट । |
बनारस ब्लुज |
दुर्गाप्रसाद श्रेष्ठ |
म जनकपुरको सबेला बजारमा जन्मिएँ । बुबा काशीबहादुर (‘उदय’ का संस्थापक सम्पादक) ले आमा गर्भवती भएपछि ससुराली लिएर जानुभएको थियो । दुई सन्तान जन्मिनेबित्तिकै कालकवलित भएकाले म गर्भमा आएपछि ‘रिस्क’ लिन चाहनुभएन । ससुरा महोत्तरी मालमा मुखिया थिए । त्यहीं थिए आनन्दबहादुरका पिताजी । |
नायक, प्रतिनायक, नायकदेशीय |
डा. महेशराज पन्त |
पृथ्वीनारायण शाह (वि.सं. १७७९–१८३१, राज्यकाल वि.सं. १७९९–१८३१) लाई मेरै जिन्दगीमा सरकारले कहिले नायक, कहिले प्रतिनायक त कहिले नायकदेशीय बनाएकोले विषयप्रवेश गर्नुभन्दा अगाडि यी तीन शब्दबारे केही लेख्नुपरेको छ । हाम्रो संस्कारअनुसार, राम नायक हुन् भने रावण प्रतिनायक अर्थात् आजभोलिको भाषामा खलनायक । अब स्पष्ट पार्नुपर्ने शब्द छ नायकदेशीय । |
सोखिन संकलक |
राजकुमार बानियाँ |
जावलाखेलको घर छाड्दा अंशभन्दा पहिले पुस्तकको बन्डा मिलाए, इतिहासकार दाजुभाइ महेशराज–दिनेशराज पन्तले । छिनोफानो भयो, पुराना लेखोटजति दाजुले राख्ने, छापा किताबजति भाइले । विक्रम संवत् १७३४ देखि १९४० सम्मको हस्तलिखित पात्रो महेशकहाँ छन् भने त्यसपछिको मुद्रित पात्रो दिनेशकहाँ । |
मिराय–मिभानको बालसंसार |
खगेन्द्र संग्रौला |
तारानाथ शर्मा उर्फ टीएन सरको पातालमा छु म, वासिङ्टन डीसी नजिकको सुन्दर भर्जिनिया प्रदेशमा । यहाँको मौसम र महामहिम प्रेज्डेन्ट डोनाल्ड ट्रम्पको कुनै भर छैन । हिजो बिहान म उठ्दा तापक्रम ५० डिग्री फरेनहाइट थियो, आज बिहान म उठ्दा यो लहडी नाथे स्वाट्टै २५ डिग्री फरेनहाइटमा झरेछ । |
दर्शनशास्त्र चपाइरहेको ढाडेमुसो |
नारायण ढकाल |
१. सारा संसार रोएजस्तो गरी पानी दर्किरहेको थियो । मीनपचास उत्कर्षमा पुग्दा यसै पनि जाडो ज्यानमारा भएको थियो, त्यसमाथि धारिलो तरबारजस्तो झरी थपियो । यसबाहेक अर्को नमीठो खबर आएको थियो— उत्तरका हिमाली शृंखला तथा मुन्तिरका गाउँहरू हिउँको बोझले पुरिँदै थिए र दक्षिणतर्फको मधेस झन् अँध्यारो भएको थियो । |
माघ ११, २०७६ |
‘लोकसंगीतको सफ्टवेयर हाम्रै हो’ |
देवेन्द्र भट्टराई |
किशोर गुरुङ (६०) आधुनिक संगीतका व्याख्याता एवं चिनिएका वाद्यवादक हुन् । क्लासिकल गिटारवादनमा ख्याति राख्ने किशोरले अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ हवाईबाट गुरुङ जातिमा रहेको घाटु परम्परामाथिको ‘इथ्नोम्युजिकोलोजी’ लाई आधार बनाएर मास्टर्स गरेका छन् । |
भाका सधैं परिवर्तनशील |
आभास |
संगीत छुट्टै भाषा हो । यो आफ्नै पद्धतिबाट सञ्चालित हुँदै आएको छ । त्यसैले संगीतको चर्चा गर्दा यसको वैज्ञानिकतालाई मध्यविन्दुमा राख्नुपर्ने हुन्छ । यो गणित पनि हो र यसका तरंगहरू आफ्नै हिसाबले सञ्चालित भएका हुन्छन् । |
‘माइतीघरमा के छ र मेरो !’ |
नारायणी देवकोटा |
विवाहको दिन बेहुला अन्माएपछि बेहुलाको घरमा महिलाहरूले गर्ने रमाइलो (त्यो पनि विशेषगरी पुरुषहरूका लुगा लगाएर यौन–सम्बन्धका विषयमा व्यक्त गरिने प्रहसन) लाई रत्यौली भनी बुझ्ने गरिएको पाइन्छ । त्यसैले पनि मान्छे (पुरुष) हरूले रत्यौलीका गीत भन्नेबित्तिकै महिला–पुरुषका यौनजन्य क्रियाकलापसँग सम्बन्धित गीत भनेर व्याख्या गरिरहेको भेटिन्छ । |
गीत खाने, गीतै लाउने |
नवीन विभास |
‘कोक्करे को कोलोलो ऽऽऽ !’ भाले बासेपछि जेई उठ्छिन् । चिचिले सनाई बजाउँदै जेईलाई पछ्याउँछु । पिठ्युँमा बोक्छिन् । चाखी नार्छिन् । चाँखी संगीतमा पिठो होइन, गीत पिँध्छिन् । चाँखी धुन गाँसिएको जेई गीत लोरी सुनेजसरी निदाउँछु । |
सोरठीमा माझी–कुमाले कथा |
छम गुरुङ |
मलाई सङ्लै याद छ । सानो छँदा आमाले नाङ्लोले निफन्दा, जाँतो घुमाउँदा, ‘थर्≈व’ (बख्खुको तान) बुनिरहँदाको नियमित ध्वनिसमूह । बाले जोत्दा, मदुस बनाउँदा, निगालो चिर्दाको आवाजको तिखो–याद । सामूहिक या एकल श्रम पर्दा सामूहिक लयबद्धता कायम गर्न गीत गाइन्छ । मेरो गाउँतिर ‘स्योंदास्योंदी स्योऊ...’ एकसाथ बोलिन्छ । यो थेगो हो, श्रमिकको लयबद्ध आवाज । |
सेलो हिँडेको बाटो |
फूलमान वल |
उनी हुन् ताम्बा । पङ्खे तामाङ । मधुरो नै सही, अझै पनि गाउँघरतिर उनको स्वर सुरिलो नै सुनिन्छ । उनको स्वरसँग धूवाँले खाएको निख्खर कालो रङको डम्फुको ताल पनि जोडिएर बग्छ । पेङ दोर्जेको कथा जीवित हुन खोज्छ । सिंगो तामाङ सेलोको गीति परम्परा तंग्रिने प्रयास गर्छ । |
सामूहिक धुन |
सुरेश किरण |
संगीतलाई निकालिदिने हो भने नेवाः समुदायको जीवनको सुरसमेत खलबलिने खतरा हुन्छ । संगीतलाई यसरी जीवनसँगै जोडेर अनुष्ठान गर्ने जाति नेपालमा मात्र होइन, संसारमै विरलै होलान् । |
सृष्टि ब्युँझाउने आवाज |
झुमा लिम्बू |
हाक्पारे, ‘एऽऽ’ भन्दै सुरु हुन्छ र ‘ओरिल्लो’ भनेपछि टुंगिन्छ । त्यसैले एऽऽ भन्दै अब के भनौं भने, यो आलेख पढिरहेका मान्यजन, इष्टमित्र र साथीभाइलगायत यस ब्रह्माण्डमा रहेका सबै जीव, रूख, बोटबिरुवा अनि सुन्दर फूलहरू तथा दिवंगत भइसकेका प्रिय आत्माहरू, हामी आज मुन्धुमभित्रको हाक्पारे संगीतबारे कुरा गर्दै छौँ । |
कहाँ हराए यी गीत ? |
ठाकुरसिंह थारू |
प्रकृतिलाई रिझाउन थारूहरू गीत गाउँछन् । जेठ असारमा पानी परेन भने ‘सिंँगरो र राजाचबिरल’ गुन्जाउँछन् । विरहको यो गीतले प्रकृति पनि निरीह बन्छ र वर्षा हुन्छ जनविश्वास अझै छ । राजा चरिबल उहिलेका राजाको जीवनीमा अधारित छ । यसमा महिलाहरू पुरुष बन्छन् । |
मुन्दुम : लयको महासागर |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.