id
int64
1
27.7k
verse_id
stringlengths
7
10
translation
dict
25,801
PRO_24_20
{ "fra": "Ils n'ont aucun avenir, leur vie est comme une lampe qui s'éteint.", "lua": "Bualu bua muntu mubi kena ne nshikidilu muimpe; nebajime muinda wa bantu babi." }
25,802
PRO_24_21
{ "fra": "Mon fils, respecte le Seigneur et le roi. Ne t'associe pas à ceux qui veulent tout changer.", "lua": "Muanʼanyi, tshina Yehowa ne mukelenge kabidi; kubuelakana ne babueshakanyi ba malu." }
25,803
PRO_24_22
{ "fra": "Car les novateurs peuvent être anéantis soudainement, et qui sait quel désastre le Seigneur et le roi peuvent susciter contre eux ?", "lua": "Bualu bua dibutuka diabo dilualua lukasa; udi mumanye kabutu kadi kabakuata bubidi buabo nganyi?" }
25,804
PRO_24_23
{ "fra": "Voici ce que des sages ont encore dit: Il n'est pas bien de juger avec parti pris.", "lua": "Mei â kabidi adi mei akamba bena meji. Kambimpe kulesha kansungusungu mu kulumbulula kua bilumbu." }
25,805
PRO_24_24
{ "fra": "Si un magistrat dit au coupable: «Tu es innocent», les foules et les peuples le poursuivent de leur haine.", "lua": "Udi wambila muntu mubi ne, Wewe udi mubinga, bantu nebanuibe mulau ne bisamba ha bantu nebimulengulule." }
25,806
PRO_24_25
{ "fra": "Par contre, ceux qui condamnent le coupable s'en trouvent bien et sont récompensés par la reconnaissance de chacun.", "lua": "Kadi badi bamubela nebikale ne diakalengele, nebasankishibue bikole." }
25,807
PRO_24_26
{ "fra": "Une réponse donnée avec franchise est une vraie preuve d'amitié.", "lua": "Udi ukudimuna dî diakane udi bu muntu udi uluangana mishiku." }
25,808
PRO_24_27
{ "fra": "N'envisage de bâtir une maison qu'après avoir terminé tes travaux au-dehors et préparé tes champs pour la récolte.", "lua": "Longolola mudimu webe ha mbelu, udilongolueleu mu budimi; hashishe wase nsubu webe." }
25,809
PRO_24_28
{ "fra": "N'accuse pas ton voisin sans motif: voudrais-tu proférer un tel mensonge?", "lua": "Kuikadi mumonyi udi ubanda muenu mutumba nʼebe hatuhu, kudingi ne mishiku yebe." }
25,810
PRO_24_29
{ "fra": "Ne dis pas: «J'agirai avec lui comme il a agi avec moi, je lui rendrai la monnaie de sa pièce!»", "lua": "Kuambi ne, Nemmuenzele bu muakungenzeleye; nempingishile muntu eu difutu diakanangane ne bienzedi biandi." }
25,811
PRO_24_3
{ "fra": "Il faut de la sagesse pour construire une maison, de l'intelligence pour la rendre habitable.", "lua": "Badi bibaka nsubu ne meji, dijingulula dia mianda didi dimujadika." }
25,812
PRO_24_30
{ "fra": "Un jour, je suis passé près du champ et de la vigne d'un homme paresseux et à la tête vide.", "lua": "Nakahita ha buihi ne budimi bua muntu mufuba, ha buihi ne budimi bua tumuma tua nvinyo bua muntu wakadi kayi ne lungenyi." }
25,813
PRO_24_31
{ "fra": "Des ronces et des mauvaises herbes poussaient partout, le mur de clôture était écroulé.", "lua": "Monai! Buakadi ne mingonge mitoloka kuonso, buakadi tente ne mpesa, ne luhangu luabu lua mabue luakadi lushimbuke." }
25,814
PRO_24_32
{ "fra": "J'ai réfléchi à ce que j'avais vu et j'en ai tiré la leçon:", "lua": "Hashishe nakamona, nakelangana meji bimpe bua muanda eu; nakautangila, nakabela diyisha ne," }
25,815
PRO_24_33
{ "fra": "tu dors un peu, tu t'assoupis un petit moment, tu restes étendu en te croisant les bras.", "lua": "Anu tulu tukese, anu kulala tulu tshituha; anu kudikuata ne bianza bua kubunga tulu kakese." }
25,816
PRO_24_34
{ "fra": "Pendant ce temps, la pauvreté arrive sur toi comme un rôdeur, la misère te surprend comme un pillard .", "lua": "Hashishe buhele buebe nebukukuate bu munyengi, ne tshiole netshikukuate bu muena nvita." }
25,817
PRO_24_4
{ "fra": "Il faut du savoir-faire pour en remplir les pièces d'objets agréables et précieux.", "lua": "Lungenyi ludi lûshisha nsubu idi munda muandi tente ne biuma bionso bia mushinga mukole ne bia disanka." }
25,818
PRO_24_5
{ "fra": "La sagesse d'un homme fait sa force, l'expérience augmente son pouvoir .", "lua": "Muena meji udi mukole; muntu udi ne lungenyi udi uvudisha bukole buandi." }
25,819
PRO_24_6
{ "fra": "Ne pars pas en guerre sans en avoir délibéré, car un grand nombre de conseillers assure la victoire.", "lua": "Bua, hakuhabo lungenyi lua kuenza, neumanye mua kuluangana nvita; mu tshisumbu tshinene tshia bafidi ba meji mudi luhandu." }
25,820
PRO_24_7
{ "fra": "Les données de la sagesse sont inaccessibles à l'imbécile. Qu'il ferme la bouche quand on discute des affaires publiques!", "lua": "Meji adi atamba muhote bule; kena ubululula mukana muandi ku tshibuelelu tshia musoko." }
25,821
PRO_24_8
{ "fra": "Celui qui projette le mal a la réputation d'être maître en intrigues.", "lua": "Udi uhangidisha bua kuenza malu mabi, nebamubikile ne, Muena tshinvundu." }
25,822
PRO_24_9
{ "fra": "Les machinations d'un sot sont toujours coupables et celui qui se moque de tout se rend odieux.", "lua": "Kuhangidisha buhote kudi bualu bubi; mubuidi udi utondesha bantu." }
25,823
PRO_25_1
{ "fra": "Voici d'autres proverbes de Salomon rassemblés par des hommes de l'entourage d'Ézékias, roi de Juda.", "lua": "Ei kabidi idi nsumuinu ya Solomo yakatentulabo kudi bantu ba Hezikiya, mukelenge wa Yuda." }
25,824
PRO_25_10
{ "fra": "Sinon, quelqu'un peut t'entendre, te le reprocher et tu ne pourras plus revenir sur ton indiscrétion.", "lua": "bua muntu udi unvua dî diebe kakufuishishi bundu, ne lumu luebe lubi kaluikadiku." }
25,825
PRO_25_11
{ "fra": "Une parole bien tournée est aussi précieuse qu'un objet en or avec des motifs d'argent.", "lua": "Dî diamba mu tshikondo tshiakane didi bu mamuma a tshiamu tshia or mu tshitekelu tshia argent." }
25,826
PRO_25_12
{ "fra": "Un anneau ou un collier d'or fin: telle est la réprimande d'un sage pour celui qui l'écoute.", "lua": "Bu mudi kakanu ka or ku ditshu ne bu mudi tshilenga tshia or wa mushinga mukole, mbu mudi mubedi wa meji kudi muena ditshu didi dimutelesha." }
25,827
PRO_25_13
{ "fra": "Dans la chaleur d'un jour de récolte, l'eau glacée est un réconfort. De même un messager fidèle à sa mission apporte du réconfort à son maître.", "lua": "Bu mudi mashika a neige mu tshikondo tshia kuhuola mbu mudi messager udi mua kueyemenyibua kudi bantu badi bamutuma. Bualu bua udi ukankamasha muoyo wa nfumu wandi." }
25,828
PRO_25_14
{ "fra": "Des nuages et du vent qui n'amènent pas de pluie: tel est celui qui se vante d'un cadeau qu'il n'offrira pas.", "lua": "Bu mudi matutu ne luhehele kabiyi ne nvula mbu mudi muntu udi uditumbisha bua maha adiye nfila, kadi udi udinga." }
25,829
PRO_25_15
{ "fra": "Avec beaucoup de patience on persuade un juge; des paroles douces viennent à bout des résistances les plus solides.", "lua": "Udi ulesha lutulu lule udi mua kuitabushisha mulumbuluishi, ludimi ludi ne mei matekete ludi lutshibula mufuba." }
25,830
PRO_25_16
{ "fra": "Si tu trouves du miel, n'en mange pas trop, sinon tu en seras dégoûté au point de le vomir.", "lua": "Wakusangana buitshi, anyi? Udie anu tshituha tshiabu tshidi tshikukumbanyina, bua biwatamba kubudia, neuluke." }
25,831
PRO_25_17
{ "fra": "Ne rends pas trop souvent visite à ton voisin, sinon il sera lassé de toi au point de te haïr.", "lua": "Dikasa diebe didiate ku nsubu wa muena mutumba nʼebe anu misangu mibalê, bua bualu buebe kabumutondeshi ne bua yeye kikadi nʼebe lukuna." }
25,832
PRO_25_18
{ "fra": "Une massue, une épée ou une flèche pointue: tel est celui qui porte un faux témoignage contre son prochain.", "lua": "Muntu udi ubanda muena mutumba nʼandi tshibandabanda udi bu tshikau, muele wa nvita ne mukete mutue." }
25,833
PRO_25_19
{ "fra": "Faire confiance à un homme déloyal au moment du malheur, c'est comme manger sur une dent branlante ou s'appuyer sur un pied chancelant.", "lua": "Kueyemena muntu udi kayi mua kueyemenyibua mu tshikondo tshia dikenga kudi bu dinu ditshibuke anyi bu dikasa dikoyoboke." }
25,834
PRO_25_2
{ "fra": "Nous honorons Dieu parce qu'il tient certaines choses cachées. Nous honorons les rois parce qu'ils examinent le fond des choses.", "lua": "Butumbi bua Nzambi nkusokoka muanda, kadi butumbi bua bakelenge nkukononona muanda." }
25,835
PRO_25_20
{ "fra": "Chanter des chansons à un homme malheureux, c'est comme enlever son manteau par un jour de froid ou mettre du vinaigre sur une plaie .", "lua": "Udi wimbila mutshima udi unema bujitu misambu udi bu muntu udi uvula tshivualu mu dituku dia mashika ne bu vinaigre muedibue ha buanga bua nsabanga." }
25,836
PRO_25_21
{ "fra": "Si ton ennemi a faim, donne-lui à manger; s'il a soif, donne-lui à boire.", "lua": "Bikala muena lukuna webe ne nzala, umuhe bia kudia; bikaleye ne nyota, umuhe mai a kunua." }
25,837
PRO_25_22
{ "fra": "En agissant ainsi, tu le mettras mal à l'aise, comme s'il avait des charbons brûlants sur sa tête . Et le Seigneur te récompensera.", "lua": "Bualu bua neumuhuile njiya, ne Yehowa neakufute." }
25,838
PRO_25_23
{ "fra": "Le vent du nord amène la pluie, et un langage dissimulateur entraîne la colère des autres.", "lua": "Luhehele lua ku nôde ludi lulua ne nvula; ludimi lua bunsonge ludi luvuisha mpala munyenge." }
25,839
PRO_25_24
{ "fra": "Mieux vaut vivre au coin d'un toit que partager sa maison avec une femme querelleuse.", "lua": "Kushikama ha ditumba dia ha mutu ha nsubu kudi kutamba kushikama mu mbalasa hohamue ne mukashi udi ne mutoyi buimpe." }
25,840
PRO_25_25
{ "fra": "De l'eau fraîche pour un gosier desséché: telle est une bonne nouvelle qui vient d'un pays lointain.", "lua": "Bu mudi mai ma tulala kudi muntu muhungile bua nyota, mbu mudi lumu luimpe ludi lufuma ku buloba bua kule." }
25,841
PRO_25_26
{ "fra": "Une source ou une fontaine dont l'eau a été polluée: tel est le juste qui se laisse influencer par un méchant.", "lua": "Bu mudi mushimi wa mai mudiata muinshi mua makasa ne bu mudi mpokolo munyanguke, mbu mudi muntu muakane utekela ku mpala kua muntu mubi." }
25,842
PRO_25_27
{ "fra": "Il n'est pas bon de manger trop de miel ni de rechercher trop d'honneurs .", "lua": "Kambimpe bua kudia buitshi bua bungi; nunku kambimpe bua bantu bakononone butumbi buabo." }
25,843
PRO_25_28
{ "fra": "Une ville sans défense devant une attaque: tel est l'homme qui ne contient pas sa colère.", "lua": "Muntu udi kayi mumanye mua kudikanda udi bu musoko wakashimbulabo, udi kauyi ne ngumbu." }
25,844
PRO_25_3
{ "fra": "Nous ne savons pas jusqu'où s'élève le ciel ni jusqu'où va la profondeur de la terre. Nous ne connaissons pas davantage les pensées des rois.", "lua": "Bu mudi bule bua diulu ne ndondo wa buloba, mbu mudibo kabayi mua kukononona mitshima ya bakelenge." }
25,845
PRO_25_4
{ "fra": "Si l'on ôte ses impuretés à l'argent, l'orfèvre en tirera un objet d'art.", "lua": "Umusha tshikanganyi ku tshiamu tshia argent, ne tshiamu tshia kuenza nʼatshi dilonga tshidi tshimueneka kudi nsenda." }
25,846
PRO_25_5
{ "fra": "Si l'on ôte les gens malfaisants de l'entourage du roi, celui-ci affermira son pouvoir en pratiquant la justice.", "lua": "Umusha muntu mubi ku mpala kua mukelenge, ne nkuasa wandi wa bunfumu neajadikibue mu buakane." }
25,847
PRO_25_6
{ "fra": "Ne te mets pas en avant en présence du roi et ne t'attribue pas la place d'un grand personnage.", "lua": "Kuditeki mu muaba wa butumbi ku mpala kua mukelenge; kuimanyi mu muaba wa bantu banene." }
25,848
PRO_25_7
{ "fra": "Il vaut mieux qu'on te dise: «Reçois une fonction plus haute», que si on te rabaissait en faveur d'un notable .", "lua": "Bua bobo kukuambila ne, Banda biebe kuneku, bidi bitamba bua kukushikika mu muaba mutambe kuhuekela ku mpala kua mukokeshi uwakumona ku mesu buimpe." }
25,849
PRO_25_8
{ "fra": "Ce que tu as vu , ne sois pas trop pressé de le rapporter au tribunal. Si la personne en cause prouve que tu as tort, que te restera-t-il à faire?", "lua": "Kuyi lukasa bua kufuilangana ne muntu mu tshilumbu, bua kabakukonki ne, Newenze tshinyi kunshikidilu, halua muena mutumba nʼebe kukufuisha bundu?" }
25,850
PRO_25_9
{ "fra": "Si tu as un différend avec ton voisin, règle-le avec lui, mais ne révèle pas ce qu'un autre a pu te confier.", "lua": "Utulumbuluila tshilumbu tshiebe ne muena mutumba nʼebe, ne kusokolodi bualu busokoka bua munga muntu:" }
25,851
PRO_26_1
{ "fra": "Les honneurs attribués à un sot sont aussi déplacés que la neige en été et la pluie au moment de la récolte.", "lua": "Bu mudi neige mu tshidimu tshia munya, bu mudi nvula mu tshikondo tshia kuhuola, mbu mudi buneme kabuyi buakanangane ne muhote." }
25,852
PRO_26_10
{ "fra": "Un chef qui embauche un sot ou n'importe quel passant fait du tort à tout le monde .", "lua": "Bu mudi muena buta bua mikete udi wasa bantu bonso mputa, mbu mudi muntu udi ubuesha muhote mu mudimu wandi, anyi udi ubueshamu badi bahita mu nshila." }
25,853
PRO_26_11
{ "fra": "Le chien retourne à ce qu'il a vomi et le sot renouvelle ses bêtises.", "lua": "Bu mudi mbua uhingana ku bilushi biandi, mbu mudi muhote uhingana ku buhote buandi." }
25,854
PRO_26_12
{ "fra": "Si tu rencontres quelqu'un qui se croit malin, sache qu'il y a plus à espérer d'un sot que de lui.", "lua": "Udi umona muntu udi wela meji ne, Ndi muena meji, anyi? Ditekemena didibo nʼadi bua muhote didi dihita didibo nʼadi bua muntu au bunene." }
25,855
PRO_26_13
{ "fra": "Le paresseux déclare: «Il y a un lion sur le chemin, un fauve au milieu de la rue.»", "lua": "Mufuba udi wamba ne, Nyama wa ntambue udi mu nshila; nyama wa ntambue udi mu misesu!" }
25,856
PRO_26_14
{ "fra": "La porte tourne sur ses gonds, le paresseux se retourne dans son lit.", "lua": "Bu mudi tshibi tshiendakana ha biamu biatshi, mbu mudi mufuba ukudimuka mu bulalu buandi." }
25,857
PRO_26_15
{ "fra": "Le paresseux plonge sa main dans le plat mais trouve trop fatigant de l'amener jusqu'à sa bouche.", "lua": "Mufuba udi ubuesha tshianza tshiandi munda mua dilonga; bua kutshihingisha mukana muandi budi bumuhangisha." }
25,858
PRO_26_16
{ "fra": "Le paresseux se croit plus sage que sept hommes qui savent répondre avec intelligence.", "lua": "Mufuba udi wela meji ne, Ndi ne lungenyi luhite lua bantu muanda mutekete badi mua kukudimuna dî ne meji." }
25,859
PRO_26_17
{ "fra": "Se mêler d'une dispute qui ne vous concerne pas, c'est vouloir attraper par les oreilles un chien qui passe.", "lua": "Udi uhita mu nshila, ubuela mu matandu adi kayi bua bualu buandi, udi bu muntu udi ukuata mbua ku matshu." }
25,860
PRO_26_18
{ "fra": "Un fou qui lance autour de lui des tisons, des flèches, des projectiles meurtriers,", "lua": "Bu mudi mubuluke udi wela bishelele, mikete ne bia lufu," }
25,861
PRO_26_19
{ "fra": "tel est celui qui trompe autrui et lui dit ensuite: «C'était pour rire.»", "lua": "mbu mudi muntu udi udinga muena mutumba nʼandi ne, Tshiena ngamba mei a matuku, anyi?" }
25,862
PRO_26_2
{ "fra": "Comme le moineau et l'hirondelle qui volettent sans se poser, une malédiction non méritée n'atteint personne.", "lua": "Bu mudi mushamusha uhahala eku ne eku, wikila eku ne eku, bu mudi kandindi katua mulelu, mbu mudi mulau udi bantu bela hatuhu kauyi ukuata." }
25,863
PRO_26_20
{ "fra": "Quand il n'y a plus de bois, le feu s'éteint; quand il n'y a plus de mauvaise langue, la querelle cesse.", "lua": "Hikalaku kakuyi nkunyi, kahia kadi kajima; hikalaku kakuyi muena bunsonge, kutandangana kudi kuhuwa." }
25,864
PRO_26_21
{ "fra": "Le charbon entretient les braises, le bois entretient le feu et l'homme querelleur attise la dispute.", "lua": "Bu mudi makala mela ha mutu ha makala a kahia, bu mudi nkunyi miela mu kahia, mbu mudi muena matandu udi usonsola nvita." }
25,865
PRO_26_22
{ "fra": "Les calomnies sont comme des friandises, elles s'insinuent jusqu'au fond de soi-même.", "lua": "Mei a muena bunsonge adi bu tuhesa tua bia kudia bilengele; adi abuela tô ne munda mua mubidi." }
25,866
PRO_26_23
{ "fra": "Des paroles chaleureuses qui cachent un esprit malveillant, c'est de l'argent impur plaqué sur de l'argile.", "lua": "Mishiku idi ne mei a lubombo ne mutshima mubi bidi bu tshikanganya tshia tshiamu tshia argent tshilamika ha nyima ha luesu lua dima." }
25,867
PRO_26_24
{ "fra": "L'homme plein de haine donne le change par ses paroles, au-dedans de lui il prépare des tromperies.", "lua": "Muntu udi ne lukuna udi ulusokoka ku mei adi mishiku yandi yamba, kadi udi muteke kudinga mu mutshima wandi." }
25,868
PRO_26_25
{ "fra": "Quand il parle aimablement, ne t'y fie pas, car il a l'esprit plein de pensées détestables.", "lua": "Havuisheye dî diandi bu dî dia luse, kuitabushi dî diandi nansha; bualu bua malu munyanguke muanda mutekete adi mu mutshima wandi." }
25,869
PRO_26_26
{ "fra": "Il est assez rusé pour dissimuler sa haine, mais tout le monde finit par découvrir sa méchanceté.", "lua": "Bikala lukuna luandi lubuikila ne lubombo, bubi buandi nebusokolodibue mu disangisha dia bantu." }
25,870
PRO_26_27
{ "fra": "Qui creuse une fosse tombera dedans et la pierre reviendra sur celui qui la roule.", "lua": "Udi wumbula dijimba neahonemu; dibue didi muntu ubungulusha nedihingane hamʼbidi handi." }
25,871
PRO_26_28
{ "fra": "Blesser quelqu'un par des mensonges, c'est le haïr. Prononcer des paroles flatteuses entraîne la ruine.", "lua": "Ludimi ludi ne mashimi ludi lukina bantu bakutahalu mputa; mukana mudi muamba mei a lubombo mudi muvuisha dibutuka." }
25,872
PRO_26_3
{ "fra": "Le fouet est pour le cheval, la bride pour l'âne et les coups pour le dos des sots.", "lua": "Mushosho udi wa kututa nʼau kabalu, mionshi idi ya kulombela nʼai nyama wa mpunda, ne mulangala udi wa kukuma nʼau bahote ha nyima." }
25,873
PRO_26_4
{ "fra": "Ne réponds pas au sot en imitant sa bêtise, pour ne pas devenir toi-même semblable à lui.", "lua": "Kukudimunyi muhote dî bu mudi buhote buandi, bua wewe kufuanangana nʼandi." }
25,874
PRO_26_5
{ "fra": "Réponds au sot comme le mérite sa bêtise, pour qu'il ne s'imagine pas être un sage .", "lua": "Kudimuna muhote dî bu mudi buhote buandi, bua yeye kedi meji ne, Ndi muena meji." }
25,875
PRO_26_6
{ "fra": "Celui qui confie des messages à un sot agit comme s'il coupait ses propres jambes, il s'expose aux pires déboires.", "lua": "Udi utuma dî ku tshianza tshia muhote, udi udikosa makasa andi, udi unua tshimbambila." }
25,876
PRO_26_7
{ "fra": "Les jambes d'un paralysé se dérobent sous lui; un proverbe dans la bouche des sots n'a pas plus de force.", "lua": "Bu mudi mikolo ya muntu mulema ilemba kayiyi ne bukole, mbu mudi lusumuinu mukana mua bahote." }
25,877
PRO_26_8
{ "fra": "Féliciter un sot, c'est comme attacher une pierre à une fronde.", "lua": "Bu mudi muntu usuika dibue mu tshielelu tshiadi, mbu mudi muntu udi uhesha muhote butumbi." }
25,878
PRO_26_9
{ "fra": "Une épine brandie par un ivrogne: tel est un proverbe dans la bouche des sots.", "lua": "Bu mudi mungonge mutue mu tshianza tshia mukuatshiki wa maluvu, mbu mudi lusumuinu mukana mua bahote." }
25,879
PRO_27_1
{ "fra": "Ne te vante pas de ce que sera demain, car tu ignores ce qui se produira aujourd'hui .", "lua": "Kuditumbushi bua malu a makelela, bualu bua kuena mumanye muanda walua dituku dikuabo." }
25,880
PRO_27_10
{ "fra": "N'abandonne pas tes amis ni les amis de ton père. Si tu es en difficulté, ne va pas chez ton frère, car un voisin proche vaut parfois mieux qu'un frère lointain.", "lua": "Kulekedi mulunda webe ne mulunda wa tatu webe; kubuedi mu nsubu wa muanʼenu dituku dia dikenga diebe. Kuikala ne muena mutumba udi ha buihi kudi kuhita kuikala ne muanʼenu udi kule buimpe." }
25,881
PRO_27_11
{ "fra": "Conduis-toi sagement, mon fils, j'en aurai le cœur rempli de joie et si quelqu'un me critique, je pourrai lui répondre.", "lua": "Muanʼanyi, wikale ne meji, usankishe mutshima wanyi, bua mmanye mua kuitaba kudi muntu udi umpenda." }
25,882
PRO_27_12
{ "fra": "Un homme prudent voit venir le malheur et se met à l'abri. Les ignorants y donnent tête baissée et le paient cher.", "lua": "Muntu mudimuke udi utangila dikenga diamba kumukuata, udi usokoma; kadi batshimbakanyi badi bahitaku, badi bakengeshibua." }
25,883
PRO_27_13
{ "fra": "Si quelqu'un se porte garant auprès de toi de la dette d'un inconnu, exige son vêtement, s'il cautionne une étrangère, exige des gages.", "lua": "Angata tshivualu tshia muntu udi mueyeke muenyi tshieya; ukuate udi mueyeke ba tshisamba tshia bende tshieya lukola." }
25,884
PRO_27_14
{ "fra": "Si quelqu'un salue bruyamment son voisin au point du jour, sa salutation sera considérée comme une insulte.", "lua": "Biavudishila muntu muena mutumba nʼandi disanka ne dî dikole ne dinda dionso, nebamubadile muanda eu bu mulau." }
25,885
PRO_27_15
{ "fra": "Une femme querelleuse est comme une gouttière qui coule sans cesse par un jour de pluie.", "lua": "Kumatamata kua mai dituku dia nvula wa mudimbi ne mukashi muena matandu bidi muomumue." }
25,886
PRO_27_16
{ "fra": "Vouloir l'arrêter, c'est comme vouloir retenir le vent ou chercher à saisir de l'huile avec la main.", "lua": "Udi ukeba kumukanda udi bu udi ukanda luhehele, tshianza tshiandi tshia balume tshidi bu tshidi tshikuata manyi." }
25,887
PRO_27_17
{ "fra": "Le fer aiguise le fer, le contact avec autrui affine l'esprit de l'homme.", "lua": "Bu mudi tshiamu tshisakisha tshinga tshiamu, mbu mudi muntu ulengesha tshikadilu tshia mulunda wandi." }
25,888
PRO_27_18
{ "fra": "Celui qui soigne un figuier en mangera les fruits. Celui qui prend soin de son maître en tirera honneur.", "lua": "Muntu udi ulama mutshi wa nfigi neadie mamuma au, ne udi ukuba nfumu wandi neatumbishibue." }
25,889
PRO_27_19
{ "fra": "On trouve dans l'eau le reflet de son propre visage, on trouve chez les autres hommes le reflet de ses propres sentiments .", "lua": "Bu mudi mpala umueneka mu mai, mbu mudi mutshima wa muntu umumuenesha kudi munga muntu." }
25,890
PRO_27_2
{ "fra": "Laisse aux autres le soin de chanter tes louanges. Qu'un étranger le fasse plutôt que toi-même!", "lua": "Munga muntu akutumbishe, kadi mukana muebe kamukutumbishi nansha. Muntu wa bende akutumbishe, kadi mishiku yebe kayikutumbishi." }
25,891
PRO_27_20
{ "fra": "Le monde des morts et ses profondeurs n'ont jamais fini d'engloutir leurs proies, et l'être humain n'arrive jamais au bout de ses désirs.", "lua": "Muaba wa Bafue ne wa Kubutuka kabiena biule kashidi; mesu a muntu kaena ûkuta kashidi." }
25,892
PRO_27_21
{ "fra": "L'or et l'argent sont testés par le feu, l'homme est jugé d'après sa réputation.", "lua": "Luesu ludiku lua kulengesha tshiamu tshia argent, tshikutu tshidiku tshia kulengesha tshiamu tshia or; ne badi bateta muntu ku tshidiye utumbisha." }
25,893
PRO_27_22
{ "fra": "Même si l'on écrasait un imbécile avec un pilon, comme des graines dans un mortier, on n'arriverait jamais à le débarrasser de sa bêtise.", "lua": "Biwatua muhote ne muinshi mu tshinu hamue ne manvua, buhote buandi kabuena bûmuka kudiye." }
25,894
PRO_27_23
{ "fra": "Sois bien au courant de l'état de ton bétail, prends grand soin de ton troupeau.", "lua": "Umanye bimpe mudi mushindu wa bisumbu bia mikoko yebe, ela meji mudi mua kulama bisumbu bia bimuna biebe." }
25,895
PRO_27_24
{ "fra": "En effet, la richesse ne dure pas toujours: même les couronnes ne se transmettent pas indéfiniment.", "lua": "Bualu bua biuma kabienaku tshiendelele; tshifulu tshia bunfumu tshidi tshishala tô bikondo bionso, anyi?" }
25,896
PRO_27_25
{ "fra": "Coupe l'herbe des champs et, pendant que l'herbe nouvelle pousse, ramasse le foin sur les montagnes.", "lua": "Hatahabo bisoso bia kudisha nʼabi himuna bua kubilama, batoloka mashinde a lutende, hakosabo mashinde adi adiunda ha mikuna," }
25,897
PRO_27_26
{ "fra": "Aie des moutons pour te confectionner des vêtements, des boucs pour pouvoir acheter un champ.", "lua": "bana ba mikoko nebikaleku bua bivualu biebe, ne mbushi neyikuheteshe mushinga wa budimi." }
25,898
PRO_27_27
{ "fra": "Le lait que tes chèvres donnent avec abondance, utilise-le pour te nourrir ainsi que ta famille et tes servantes.", "lua": "Newikale ne mabele a mbushi makumbane bua bia kudia biebe, bua bia kudia bia ba mu nsubu muebe, ne bua wewe ukube nʼau mishikankunde idi ikukuatshila mudimu." }
25,899
PRO_27_3
{ "fra": "Une pierre peut être lourde et du sable pesant, la rancune d'un imbécile pèse plus lourd encore.", "lua": "Dibue didi ne bujitu, lusenga ludi lunema kabidi; kadi tshiji tshia muhote tshidi tshitamba bubidi buabi bujitu." }
25,900
PRO_27_4
{ "fra": "La violence est brutale, la colère est un torrent déchaîné, mais devant la jalousie qui pourra résister?", "lua": "Tshiji tshikole tshidi ne lukinu, tshiji tshidi bu mai adi ahasalala; kadi muntu kai udi mua kuimana ku mpala kua mukau?" }