text stringlengths 80 6.25k | text_len int64 32 3.12k | src stringclasses 7 values |
|---|---|---|
het (alsnog) tot expressie komen van een voorheen Laparoscopische procedures voor acute colectomie en proctocolectomie en pouch kunnen veilig uitgevoerd worden, echter zonder duidelijk voordeel ten aanzien van het herstel en morbiditeit De procedure is evenwel kostbaar en tijdrovend met vooralsnog alleen de betere cosmetiek als belangrijkste voordeel (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###; voor patiënten met therapieresistente CU of patiënten die dysplasie of pouch zijn even veilig als open laparotomische operaties bij patiënten met CU, echter zonder duidelijk voordeel ten aanzien van herstel en morbiditeit standaardbehandeling geacht bij therapieresistente toxische colitis of megacolon <PERSOON>, ### Er zijn aanwijzingen dat het preserveren van de âtransitional zoneâ bij Bij een acute colectomie voor CU (of de ZvC) kan de rectosigmoïd stomp als slijmfistel of subcutaan gesloten uitgeleid worden Besluit men het rectosigmoïd af te stapelen ter hoogte van het promontorium dan verdient het aanbeveling de rectum stomp een aantal dagen met Bij CU-patiënten kan de ileoanale anastomose kan het best gestapeld worden, omdat dit technisch het gemakkelijkst is De gestapelde ileoanale anastomose gaat gepaard met minder korte en lange termijn naadproblematiek en lijkt geassocieerd te zijn met een betere Colectomie en ileorectale anastomose zal in het algemeen niet geïndiceerd zijn bij patiënten met CU aangezien de kans op recidief proctitis ulcerosa groot is Bij jonge fitte patiënten die een pouchprocedure kunnen ondergaan, heeft de proctocolectomie met pouchprocedure vooralsnog de voorkeur Voor oude- of hoogrisico patiënten die de normale defecatie route aanleggen van een ileoanale pouch (Grogler, ###; Tjandra, ###; Sugerman, ###) Hoewel verscheidene auteurs aangeven, dat een ontlastend stoma na ileoanale anastomose veilig kan worden weggelaten, wordt nog veelvuldig gebruik gemaakt van ontlastende stomata vooral nu duidelijk is dat naadlekkage en presacrale sepsis een belangrijke oorzaak zijn van falen en slechte functie van de pouch op lange termijn Het blijft dus een situatiegebonden beslissing van de chirurg of de ileoanale anastomose beschermd zal Patiënten die al in een eerder stadium een (semi)acute colectomie hebben ondergaan, komen eveneens in aanmerking voor proctocolectomie met ileoanale pouch Indien de patiënt zowel lichamelijk als geestelijk hersteld is van zijn ziekteperiode, en de eventuele corticosteroïden zijn afgebouwd, kan <DATUM> maanden na de colectomie een restproctocolectomie plaatsvinden met aanleggen van een ileoanale pouch indien de patiënt dat wenst Een eenmaal aangelegd ileoanale reservoir faalt in een percentage van ongeveer #% per jaar alsnog Patiënten dienen dan ook op de hoogte te zijn van korte en lange termijn Bij de oude of hoogrisico patiënt is totale colectomie met ileorectale anastomose wel een valide optie, indien proctocolectomie onuitvoerbaar of te riskant is In geval van een niet-classificeerbare chronische colitis is terughoudendheid met het Gemotiveerde relatief jonge patiënten kunnen het omzetten van het eindstandig ileostoma in een continent ileostoma (<PERSOON>´s pouch) overwegen, waarbij er van het terminale ileum een reservoir wordt gemaakt met een klep erin, zodanig dat de patiënt zichzelf kan katheteriseren Tussen het ledigen van het continente reservoir kan het vlakke stoma afgeplakt worden.
| 589 | nvog |
een ileoanale pouch (Grogler, ###; Tjandra, ###; Sugerman, ###) Hoewel verscheidene auteurs aangeven, dat een ontlastend stoma na ileoanale anastomose veilig kan worden weggelaten, wordt nog veelvuldig gebruik gemaakt van ontlastende stomata vooral nu duidelijk is dat naadlekkage en presacrale sepsis een belangrijke oorzaak zijn van falen en slechte functie van de pouch op lange termijn Het blijft dus een situatiegebonden beslissing van de chirurg of de ileoanale anastomose beschermd zal Patiënten die al in een eerder stadium een (semi)acute colectomie hebben ondergaan, komen eveneens in aanmerking voor proctocolectomie met ileoanale pouch Indien de patiënt zowel lichamelijk als geestelijk hersteld is van zijn ziekteperiode, en de eventuele corticosteroïden zijn afgebouwd, kan <DATUM> maanden na de colectomie een restproctocolectomie plaatsvinden met aanleggen van een ileoanale pouch indien de patiënt dat wenst Een eenmaal aangelegd ileoanale reservoir faalt in een percentage van ongeveer #% per jaar alsnog Patiënten dienen dan ook op de hoogte te zijn van korte en lange termijn Bij de oude of hoogrisico patiënt is totale colectomie met ileorectale anastomose wel een valide optie, indien proctocolectomie onuitvoerbaar of te riskant is In geval van een niet-classificeerbare chronische colitis is terughoudendheid met het Gemotiveerde relatief jonge patiënten kunnen het omzetten van het eindstandig ileostoma in een continent ileostoma (<PERSOON>´s pouch) overwegen, waarbij er van het terminale ileum een reservoir wordt gemaakt met een klep erin, zodanig dat de patiënt zichzelf kan katheteriseren Tussen het ledigen van het continente reservoir kan het vlakke stoma afgeplakt worden Castillo, ###; Lepisto, ###) De expertise in <LOCATIE> is gering, mede gezien de hoge Alhoewel er geen duidelijk bewijs is voor surveillance, wordt evenwel geadviseerd de pouch anale anastomose bij colitis patiënten endoscopisch te controleren indien er sprake was van Bij acute colectomie waarbij de stomp wordt geniet ter hoogte van het promontorium verdient Bij CU-patiënten kan de ileoanale anastomose het best geniet worden, omdat dit technisch het gemakkelijkst is en de minste complicaties lijkt te veroorzaken Het aanleggen van een tijdelijk ontlastend stoma proximaal van een aangelegde pouchanale reconstructie is te overwegen ter optimaliseren van de kans op complicatieloze Na zowel lichamelijk als geestelijk herstel van een (semi)acute colectomie kan in <DATUM> maanden na de colectomie een restproctocolectomie plaatsvinden met aanleggen van een ileoanale pouch indien de patiënt dat wenst (na afbouwen van corticosteroïden) Een pouch-anale reconstructie faalt in #% van de patiënten per jaar, waarna pouchectomie en aanleggen van permanent ileostoma volgen Een patiënt die voor een pouch-anale reconstructie in aanmerking komt, moet over dit risico op pouchfalen worden voorgelicht Het continente ileostoma (<PERSOON>âs pouch) kan een alternatief zijn voor een eindstandig ileostoma bij gemotiveerde jonge colitis-ulcerosa patiënten in daartoe gespecialiseerde centra, gezien de hoge patiënttevredenheid, alhoewel morbiditeit hoog en reoperatiekans Er wordt geadviseerd de pouch anale anastomose bij colitis patiënten endoscopisch te controleren indien er sprake is van dysplasie in de distale rectum snijrand Pouch chirurgie bij CU-patiënten wordt bij voorkeur uitgevoerd in een referentiecentrum door Algemene heelkundige overwegingen bij operatief ingrijpen bij de ZvC.
| 600 | nvog |
De expertise in <LOCATIE> is gering, mede gezien de hoge Alhoewel er geen duidelijk bewijs is voor surveillance, wordt evenwel geadviseerd de pouch anale anastomose bij colitis patiënten endoscopisch te controleren indien er sprake was van Bij acute colectomie waarbij de stomp wordt geniet ter hoogte van het promontorium verdient Bij CU-patiënten kan de ileoanale anastomose het best geniet worden, omdat dit technisch het gemakkelijkst is en de minste complicaties lijkt te veroorzaken Het aanleggen van een tijdelijk ontlastend stoma proximaal van een aangelegde pouchanale reconstructie is te overwegen ter optimaliseren van de kans op complicatieloze Na zowel lichamelijk als geestelijk herstel van een (semi)acute colectomie kan in <DATUM> maanden na de colectomie een restproctocolectomie plaatsvinden met aanleggen van een ileoanale pouch indien de patiënt dat wenst (na afbouwen van corticosteroïden) Een pouch-anale reconstructie faalt in #% van de patiënten per jaar, waarna pouchectomie en aanleggen van permanent ileostoma volgen Een patiënt die voor een pouch-anale reconstructie in aanmerking komt, moet over dit risico op pouchfalen worden voorgelicht Het continente ileostoma (<PERSOON>âs pouch) kan een alternatief zijn voor een eindstandig ileostoma bij gemotiveerde jonge colitis-ulcerosa patiënten in daartoe gespecialiseerde centra, gezien de hoge patiënttevredenheid, alhoewel morbiditeit hoog en reoperatiekans Er wordt geadviseerd de pouch anale anastomose bij colitis patiënten endoscopisch te controleren indien er sprake is van dysplasie in de distale rectum snijrand Pouch chirurgie bij CU-patiënten wordt bij voorkeur uitgevoerd in een referentiecentrum door Algemene heelkundige overwegingen bij operatief ingrijpen bij de ZvC Zo zal ongeveer ##% eenmalig geopereerd worden, en ongeveer de helft een tweede keer (Borley, ###; Borley, ###) Bij het plannen van een operatieve ingreep zal rekening moeten worden gehouden met een volgende operatie in de toekomst Bij voorkeur worden bij de operatie incisies vermeden waar in de toekomst mogelijk stomata moeten worden aangelegd of er bij een volgende operatie onvoldoende expositie kan worden verkregen Het is om deze reden belangrijk de laparotomie voor de ZvC door middel van mediane laparotomie (en niet pararectale of dwarse incisie) plaats te laten vinden Bij verdenking op abcessen moet diagnostiek verricht worden Abcessen worden bij voorkeur percutaan gedraineerd Als na adequate drainage en behandeling van ziekteactiviteit de passageklachten persisteren, kan in een electieve setting een resectie plaatsvinden De belangrijkste indicatie voor dunnedarmresectie is symptomatische stenose van de darm (die zich manifesteert met krampende buikpijn, vermoeidheid en gewichtsverlies) Gelokaliseerde ziekte met obstructieve klachten kan gereseceerd worden, waarbij de resectie zo beperkt mogelijk moet zijn Alleen de macroscopisch afwijkende darm versterkte vaattekening wordt gereseceerd Dit geldt zowel voor de ZvC van de dunne - als Na resectie kan reanastomosering plaatsvinden Patiënten met prednisongebruik in een dosis van ) ## mg daags langer dan # weken hebben een hogere kans op complicaties (Heuschen, ###; Tay, ###; Myrelid ###) In dergelijke gevallen en in de aanwezigheid van abcessen is het niet reanastomoseren en aanleggen van een (tijdelijk) stoma een betere strategie (Yamamoto, ###) In het kader van verplicht fase-IV onderzoek na registratie van zogeheten TREAT-registry.
| 603 | nvog |
geopereerd worden, en ongeveer de helft een tweede keer (Borley, ###; Borley, ###) Bij het plannen van een operatieve ingreep zal rekening moeten worden gehouden met een volgende operatie in de toekomst Bij voorkeur worden bij de operatie incisies vermeden waar in de toekomst mogelijk stomata moeten worden aangelegd of er bij een volgende operatie onvoldoende expositie kan worden verkregen Het is om deze reden belangrijk de laparotomie voor de ZvC door middel van mediane laparotomie (en niet pararectale of dwarse incisie) plaats te laten vinden Bij verdenking op abcessen moet diagnostiek verricht worden Abcessen worden bij voorkeur percutaan gedraineerd Als na adequate drainage en behandeling van ziekteactiviteit de passageklachten persisteren, kan in een electieve setting een resectie plaatsvinden De belangrijkste indicatie voor dunnedarmresectie is symptomatische stenose van de darm (die zich manifesteert met krampende buikpijn, vermoeidheid en gewichtsverlies) Gelokaliseerde ziekte met obstructieve klachten kan gereseceerd worden, waarbij de resectie zo beperkt mogelijk moet zijn Alleen de macroscopisch afwijkende darm versterkte vaattekening wordt gereseceerd Dit geldt zowel voor de ZvC van de dunne - als Na resectie kan reanastomosering plaatsvinden Patiënten met prednisongebruik in een dosis van ) ## mg daags langer dan # weken hebben een hogere kans op complicaties (Heuschen, ###; Tay, ###; Myrelid ###) In dergelijke gevallen en in de aanwezigheid van abcessen is het niet reanastomoseren en aanleggen van een (tijdelijk) stoma een betere strategie (Yamamoto, ###) In het kader van verplicht fase-IV onderzoek na registratie van zogeheten TREAT-registry met postoperative (infectieuze) complicaties, in tegenstelling tot het gebruik van infliximab of In het geval van verschillende stenosen of stricturen, zijn stricturo- of stenoplastieken een alternatief voor resectie Vooral als de stricturen kort zijn en meer dan ## cm van elkaar verwijderd zijn, kunnen stricturoplastieken verlies aan dunne darm beperken Zowel de korte (( ##cm) als de lange stricturoplastieken (## cm) zijn veilig gebleken ten aanzien van morbiditeit en opvlamming Indien er geen gevaar is op short bowel syndroom ((###cm) kunnen verschillende aanliggende stricturen (( ## cm van elkaar) beter en bloc gereseceerd worden dan behandeld met multipele stricturoplastieken Contra-indicatie voor strictuurplastieken zijn actieve ontsteking en carcinoom (<PERSOON>, ###; De ileocecaal resectie en de resectie van het neoterminaal ileum wegens chirurgisch recidief zijn de meest voorkomende resecties bij de ZvC De opvlamming bevindt zich doorgaans proximaal van de anastomose wat doet suggereren, dat de anastomosewijdte hier mee te maken heeft Er zijn aanwijzingen, dat een (gestapelde) side-to-side anastomose (functionele end-to-end) te prefereren is boven een end-to-end anastomose wat betreft het De laatste jaren is de laparoscopische ileocecaal resectie in toenemende mate toegepast bij patiënten met de ZvC Uit gerandomiseerde studies en een meta-analyse naar voren dat laparoscopische ileocecaal resectie met minder morbiditeit, een korter ziekenhuisverblijf, een sneller herstel en minder kosten gepaard gaat Cosmetiek en body image zijn beter na laparoscopische operatie, terwijl de recidiefkans niet verschillend is voor open of laparoscopische chirurgie.
| 602 | nvog |
postoperative (infectieuze) complicaties, in tegenstelling tot het gebruik van infliximab of In het geval van verschillende stenosen of stricturen, zijn stricturo- of stenoplastieken een alternatief voor resectie Vooral als de stricturen kort zijn en meer dan ## cm van elkaar verwijderd zijn, kunnen stricturoplastieken verlies aan dunne darm beperken Zowel de korte (( ##cm) als de lange stricturoplastieken (## cm) zijn veilig gebleken ten aanzien van morbiditeit en opvlamming Indien er geen gevaar is op short bowel syndroom ((###cm) kunnen verschillende aanliggende stricturen (( ## cm van elkaar) beter en bloc gereseceerd worden dan behandeld met multipele stricturoplastieken Contra-indicatie voor strictuurplastieken zijn actieve ontsteking en carcinoom (<PERSOON>, ###; De ileocecaal resectie en de resectie van het neoterminaal ileum wegens chirurgisch recidief zijn de meest voorkomende resecties bij de ZvC De opvlamming bevindt zich doorgaans proximaal van de anastomose wat doet suggereren, dat de anastomosewijdte hier mee te maken heeft Er zijn aanwijzingen, dat een (gestapelde) side-to-side anastomose (functionele end-to-end) te prefereren is boven een end-to-end anastomose wat betreft het De laatste jaren is de laparoscopische ileocecaal resectie in toenemende mate toegepast bij patiënten met de ZvC Uit gerandomiseerde studies en een meta-analyse naar voren dat laparoscopische ileocecaal resectie met minder morbiditeit, een korter ziekenhuisverblijf, een sneller herstel en minder kosten gepaard gaat Cosmetiek en body image zijn beter na laparoscopische operatie, terwijl de recidiefkans niet verschillend is voor open of laparoscopische chirurgie laparoscopische ileocecaal resectie de voorkeur boven open ileocecaal resectie (<PERSOON> resectie voor therapieresistente colitis bij de ZvC heeft een hoger recidiefpercentage dan (procto)colectomie Patiënten met perianale fisteling, en patiënten met een ziektelokalisatie in het rectum hebben een grotere kans op een chirurgisch recidief en een definitief stoma Aangezien éénderde van de patiënten een opvlamming krijgt na segmentele colectomie, heeft beperkte resectie de voorkeur mede omdat daarmee een definitief stoma soms voorkomen kan worden Om deze reden heeft een segmentele resectie voor een colitis bij de ZvC de voorkeur boven meer uitgebreide chirurgie (colectomie) (<PERSOON>, ###) Korte Crohnse colonstricturen kunnen met strictuurplastieken behandeld worden, indien onvoldoende colon resteert na resectie met het oog op de functie (Broering, ###) Alhoewel strictuurplastiek van een strictuur in het colon technisch veilig kan worden uitgevoerd, verdient resectie de voorkeur in verband met het risico op ontwikkeling van een carcinoom Bij patiënten met de ZvC is het aangetoond dat bij aanwezigheid van chirurgische expertise een laparoscopische ileocecaal resectie de voorkeur Er zijn aanwijzingen dat bij intra-abdominale abcessen bij de ZvC percutane ###; Shore, ###; Dunker, ###; Chapman, ###; Delaney, ###; Maartense, ###; <PERSOON>, ###, <PERSOON>, ###, <PERSOON> worden zo sparend mogelijk verricht ter voorkomen van.
| 577 | nvog |
resectie de voorkeur boven open ileocecaal resectie (<PERSOON> resectie voor therapieresistente colitis bij de ZvC heeft een hoger recidiefpercentage dan (procto)colectomie Patiënten met perianale fisteling, en patiënten met een ziektelokalisatie in het rectum hebben een grotere kans op een chirurgisch recidief en een definitief stoma Aangezien éénderde van de patiënten een opvlamming krijgt na segmentele colectomie, heeft beperkte resectie de voorkeur mede omdat daarmee een definitief stoma soms voorkomen kan worden Om deze reden heeft een segmentele resectie voor een colitis bij de ZvC de voorkeur boven meer uitgebreide chirurgie (colectomie) (<PERSOON>, ###) Korte Crohnse colonstricturen kunnen met strictuurplastieken behandeld worden, indien onvoldoende colon resteert na resectie met het oog op de functie (Broering, ###) Alhoewel strictuurplastiek van een strictuur in het colon technisch veilig kan worden uitgevoerd, verdient resectie de voorkeur in verband met het risico op ontwikkeling van een carcinoom Bij patiënten met de ZvC is het aangetoond dat bij aanwezigheid van chirurgische expertise een laparoscopische ileocecaal resectie de voorkeur Er zijn aanwijzingen dat bij intra-abdominale abcessen bij de ZvC percutane ###; Shore, ###; Dunker, ###; Chapman, ###; Delaney, ###; Maartense, ###; <PERSOON>, ###, <PERSOON>, ###, <PERSOON> worden zo sparend mogelijk verricht ter voorkomen van Er zijn aanwijzingen dat geen plaats is voor een ruimere resectie dan macroscopisch afwijkende darm gekenmerkt door wandverdikking, overkruipend mesenteriaal vet (fatty overgrowth) en versterkte vaat tekening Dit geldt zowel voor de ZvC van de dunne als de dikke darm Patiënten met de ZvC met prednisongebruik in een dosis van ) ## mg daags langer dan # weken hebben een hogere kans op complicaties Patiënten met de ZvC die perioperatief immunosuppressiva, zoals thiopurinederivaten of methotrexaat, danwel infliximab gebruiken hebben geen Er zijn belangrijke aanwijzingen dat bij patiënten met de ZvC verscheidene korte of langere stricturen veilig behandeld kunnen worden met strictuurplastieken met <PERSOON> Er zijn aanwijzingen dat gestapelde side-to-side anastomosen (functionele endto-end) een lager recidiefpercentages geeft dan end-to-end anastomose Indien bij laparotomie of laparoscopie op verdenking van appendicitis, een Crohnse ileitis wordt gevonden, kan de patiënt het best verwezen worden voor medicamenteuze therapie Er zijn echter studies die aangeven, dat in ervaren handen, de Crohnse ileitis gevonden bij laparotomie op verdenking van appendicitis het best behandeld kan worden met acute ileocecaal resectie, aangezien meer dan ##% van de patiënten binnen <LEEFTIJD> jaar een ileocecaal resectie moeten ondergaan Dit hangt in belangrijke mate af van de expertise van de Patiënten bij wie voor of na de proctocolectomie met pouch de diagnose ZvC gesteld is, hebben een verhoogd risico op complicaties en pouch failure Indien proctocolectomie geïndiceerd is en het enige alternatief een definitief stoma is, kan onder bepaalde.
| 563 | nvog |
Er zijn aanwijzingen dat geen plaats is voor een ruimere resectie dan macroscopisch afwijkende darm gekenmerkt door wandverdikking, overkruipend mesenteriaal vet (fatty overgrowth) en versterkte vaat tekening Dit geldt zowel voor de ZvC van de dunne als de dikke darm Patiënten met de ZvC met prednisongebruik in een dosis van ) ## mg daags langer dan # weken hebben een hogere kans op complicaties Patiënten met de ZvC die perioperatief immunosuppressiva, zoals thiopurinederivaten of methotrexaat, danwel infliximab gebruiken hebben geen Er zijn belangrijke aanwijzingen dat bij patiënten met de ZvC verscheidene korte of langere stricturen veilig behandeld kunnen worden met strictuurplastieken met <PERSOON> Er zijn aanwijzingen dat gestapelde side-to-side anastomosen (functionele endto-end) een lager recidiefpercentages geeft dan end-to-end anastomose Indien bij laparotomie of laparoscopie op verdenking van appendicitis, een Crohnse ileitis wordt gevonden, kan de patiënt het best verwezen worden voor medicamenteuze therapie Er zijn echter studies die aangeven, dat in ervaren handen, de Crohnse ileitis gevonden bij laparotomie op verdenking van appendicitis het best behandeld kan worden met acute ileocecaal resectie, aangezien meer dan ##% van de patiënten binnen <LEEFTIJD> jaar een ileocecaal resectie moeten ondergaan Dit hangt in belangrijke mate af van de expertise van de Patiënten bij wie voor of na de proctocolectomie met pouch de diagnose ZvC gesteld is, hebben een verhoogd risico op complicaties en pouch failure Indien proctocolectomie geïndiceerd is en het enige alternatief een definitief stoma is, kan onder bepaalde overleg met de patiënt toch gekozen worden voor een ileoanale pouch (<PERSOON> geen gerandomiseerd onderzoek beschikbaar is naar het effect van de ervaring van de uitvoerend chirurg in geval van benigne darmchirurgie op het langetermijn resultaat van operaties wordt aangenomen dat deze chirurgie dermate complex is dat deze expertise De laparotomie voor de ZvC dient bij voorkeur door middel van mediane laparotomie (en niet pararectale of dwarse incisie) plaats te vinden met het oog op reoperatie of stomaplaatsing Aangezien het risico op carcinoom in een strictuur van het colon hoger is dan in de dunne Bij patiënten met de ZvC die prednisongebruiken in een dosis van ) ## mg daags langer dan # weken is het herstellen van de darmcontinuiteit, zeker bij aanwezigheid van abcessen, en aanleggen van een (tijdelijk) stoma een betere strategie dan volledig reconstructief ingrijpen Complexe chirurgie bij patiënten met de ZvC wordt bij voorkeur uitgevoerd in een De timing van een operatieve ingreep bij een patiënt met inflammatoire darmziekte is bij uitstek een multidisciplinaire beslissing en hangt af van de niet chirurgische en chirurgische (on)mogelijkheden, de conditie en wens van de patiënt (dat wil zeggen dat deze ook begrijpt en instemt met het heelkundige voorstel in het besef dat dit de enig overgebleven optie is) Bij dit multidisciplinair overleg spelen de MDL-arts, de chirurg en voedingsdeskundige een Acute opvlamming van zowel colitis bij CU (maar ook bij de ZvC) kunnen zich manifesteren.
| 549 | nvog |
toch gekozen worden voor een ileoanale pouch (<PERSOON> geen gerandomiseerd onderzoek beschikbaar is naar het effect van de ervaring van de uitvoerend chirurg in geval van benigne darmchirurgie op het langetermijn resultaat van operaties wordt aangenomen dat deze chirurgie dermate complex is dat deze expertise De laparotomie voor de ZvC dient bij voorkeur door middel van mediane laparotomie (en niet pararectale of dwarse incisie) plaats te vinden met het oog op reoperatie of stomaplaatsing Aangezien het risico op carcinoom in een strictuur van het colon hoger is dan in de dunne Bij patiënten met de ZvC die prednisongebruiken in een dosis van ) ## mg daags langer dan # weken is het herstellen van de darmcontinuiteit, zeker bij aanwezigheid van abcessen, en aanleggen van een (tijdelijk) stoma een betere strategie dan volledig reconstructief ingrijpen Complexe chirurgie bij patiënten met de ZvC wordt bij voorkeur uitgevoerd in een De timing van een operatieve ingreep bij een patiënt met inflammatoire darmziekte is bij uitstek een multidisciplinaire beslissing en hangt af van de niet chirurgische en chirurgische (on)mogelijkheden, de conditie en wens van de patiënt (dat wil zeggen dat deze ook begrijpt en instemt met het heelkundige voorstel in het besef dat dit de enig overgebleven optie is) Bij dit multidisciplinair overleg spelen de MDL-arts, de chirurg en voedingsdeskundige een Acute opvlamming van zowel colitis bij CU (maar ook bij de ZvC) kunnen zich manifesteren Het ziektebeeld kan tot in sommige series wel ##% van de patiënten de eerste manifestatie van inflammatoir darmlijden zijn, maar kan ook op elk moment gedurende het ziektebeloop optreden (<PERSOON>, ###) Het toxische of fulminante <INSTELLING> van de colitis karakteriseert zich door koorts, bloederige diarree, anorexie en buikpijn De patiënt is toxisch indien tenminste twee van de volgende symptomen aanwezig zijn nl koorts ) #<DATUM> °C, tachycardie ) ###/min , leukocytose ) <DATUM> x ### / liter of hypalbuminemie ( ## g/liter Er is sprake van een megacolon als een deel of geheel meer dan # cm gedilateerd is (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###; Ausch, ###; Sheth, ###; Nauwgezette klinische evaluatie door chirurg en MDL-arts en rontgenologische evaluatie van de colon distensie is frequent nodig, bijvoorbeeld dagelijks Bij verslechtering van de situatie Chirurgie is geïndiceerd indien er aanwijzingen voor een perforatie, peritonitis of massaal bloedverlies zijn Indien ondanks agressieve medicamenteuze therapie de dilatatie van het colon persisteert gedurende ##-## uur, is chirurgie eveneens geïndiceerd Als er reeds sprake is van een perforatie is de mortaliteit hoog, in sommige series tot wel ##% Zo niet, Patiënten die een (semi-)acute colectomie hebben ondergaan als gevolg van een opvlamming van de ziekte, kunnen een restproctocolectomie ondergaan met eventueel een ileoanale pouchreconstructie Dit is in het algemeen mogelijk vanaf <DATUM> maanden na de colectomie, wanneer de patiënt er zowel lichamelijk als geestelijk weer aan toe is De voedingstoestand moet weer genormaliseerd of duidelijk verbeterd zijn en de corticosteroïden afgebouwd.
| 611 | nvog |
series wel ##% van de patiënten de eerste manifestatie van inflammatoir darmlijden zijn, maar kan ook op elk moment gedurende het ziektebeloop optreden (<PERSOON>, ###) Het toxische of fulminante <INSTELLING> van de colitis karakteriseert zich door koorts, bloederige diarree, anorexie en buikpijn De patiënt is toxisch indien tenminste twee van de volgende symptomen aanwezig zijn nl koorts ) #<DATUM> °C, tachycardie ) ###/min , leukocytose ) <DATUM> x ### / liter of hypalbuminemie ( ## g/liter Er is sprake van een megacolon als een deel of geheel meer dan # cm gedilateerd is (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###; Ausch, ###; Sheth, ###; Nauwgezette klinische evaluatie door chirurg en MDL-arts en rontgenologische evaluatie van de colon distensie is frequent nodig, bijvoorbeeld dagelijks Bij verslechtering van de situatie Chirurgie is geïndiceerd indien er aanwijzingen voor een perforatie, peritonitis of massaal bloedverlies zijn Indien ondanks agressieve medicamenteuze therapie de dilatatie van het colon persisteert gedurende ##-## uur, is chirurgie eveneens geïndiceerd Als er reeds sprake is van een perforatie is de mortaliteit hoog, in sommige series tot wel ##% Zo niet, Patiënten die een (semi-)acute colectomie hebben ondergaan als gevolg van een opvlamming van de ziekte, kunnen een restproctocolectomie ondergaan met eventueel een ileoanale pouchreconstructie Dit is in het algemeen mogelijk vanaf <DATUM> maanden na de colectomie, wanneer de patiënt er zowel lichamelijk als geestelijk weer aan toe is De voedingstoestand moet weer genormaliseerd of duidelijk verbeterd zijn en de corticosteroïden afgebouwd hersteloperatie gepland worden naargelang de wens van de patiënt Indien het restproctocolon ernstig ontstoken is, en ondanks lokaal werkzame therapie klachten geeft van krampen en bloedverlies, dan zal de ingreep vanzelfsprekend eerder geïndiceerd zijn Het is niet eenvoudig te voorspellen welke patiënt wel en welke niet goed zal reageren op medicamenteuze therapie Aan de ene kant is het van belang te proberen het colon te behouden, aan de andere kant moeten de niet-responders tijdig geopereerd worden Te lang uitstel gaat gepaard met een verdere verslechtering van de toestand van de patiënt, <PERSOON> et al (###) toonden aan mbv een aantal simpele criteria die voorspellen welke CUpatiënt wel en welke niet zal reageren op medicamenteuze therapie Gedurende de eerste # proteine (CRP) van voorspellende waarde ten aanzien van de prognose Indien op dag # de ontlastingsfrequentie hoger was dan #x/dag, of tussen de <DATUM> per dag gecombineerd met een CRP ) ## mg/l, dan was de kans op een colectomie ##% Driekwart van de patiënten die electief een ileocecaal resectie hebben ondergaan, is van mening dat de operatie ongeveer één jaar (mediaan) eerder had moeten plaatsvinden (<PERSOON>, ###) Als redenen hiervoor worden opgegeven de ernst van de klachten (##%), het weer gewoon kunnen eten na de operatie (##%), zich beter voelen na de operatie (##%) en geen medicatie meer hoeven te gebruiken na de operatie (##%) Bij patiënten met enterocutane fistels als gevolg van eerdere operaties (naadlekkages, darmletsel) is de timing van groot belang.
| 671 | nvog |
van de patiënt Indien het restproctocolon ernstig ontstoken is, en ondanks lokaal werkzame therapie klachten geeft van krampen en bloedverlies, dan zal de ingreep vanzelfsprekend eerder geïndiceerd zijn Het is niet eenvoudig te voorspellen welke patiënt wel en welke niet goed zal reageren op medicamenteuze therapie Aan de ene kant is het van belang te proberen het colon te behouden, aan de andere kant moeten de niet-responders tijdig geopereerd worden Te lang uitstel gaat gepaard met een verdere verslechtering van de toestand van de patiënt, <PERSOON> et al (###) toonden aan mbv een aantal simpele criteria die voorspellen welke CUpatiënt wel en welke niet zal reageren op medicamenteuze therapie Gedurende de eerste # proteine (CRP) van voorspellende waarde ten aanzien van de prognose Indien op dag # de ontlastingsfrequentie hoger was dan #x/dag, of tussen de <DATUM> per dag gecombineerd met een CRP ) ## mg/l, dan was de kans op een colectomie ##% Driekwart van de patiënten die electief een ileocecaal resectie hebben ondergaan, is van mening dat de operatie ongeveer één jaar (mediaan) eerder had moeten plaatsvinden (<PERSOON>, ###) Als redenen hiervoor worden opgegeven de ernst van de klachten (##%), het weer gewoon kunnen eten na de operatie (##%), zich beter voelen na de operatie (##%) en geen medicatie meer hoeven te gebruiken na de operatie (##%) Bij patiënten met enterocutane fistels als gevolg van eerdere operaties (naadlekkages, darmletsel) is de timing van groot belang water, electrolyten, spijsverteringsenzymen en nutriënten Alvorens de situatie operatief te corrigeren, is het noodzaak dat de patiënt in de eerste plaats weer conditioneel in balans gebracht wordt wat betreft water en zout huishouding en voedingstoestand Abcessen worden zoveel mogelijk percutaan gedraineerd en de huid rond de fistels moet zo mogelijk beschermd (<PERSOON> is een minimale periode van # weken nodig vanaf de laatste ingreep, opdat de verklevingen uitgerijpt zijn en de buik weer toegankelijk is voor chirurgie Zolang de conditie van de patiënt stabiel is of verbetert, en dus uitstel van de herstel operatie mogelijk is, maakt elke week Vaak menen patiënten met de ZvC die een ileocoecaal resectie hebben De ontlastingsfrequentie en het CRP op de #e dag van klinische behandeling van een acute colitis zijn van voorspellende waarde op de kans op een colectomie gedurende dezelfde opname Indien op dag # de ontlastingsfrequentie hoger was dan #x/dag, of tussen de # en #x per dag gecombineerd met een CRP ) ## mg/l, dan is de kans op een colectomie ##% Patiënten die een (semi-)acute colectomie wegens therapieresistente CU hebben ondergaan, kunnen reconstructieve chirurgie (ileoanale pouch) ondergaan wanneer zij geestelijk en lichamelijk hersteld zijn van de voorliggende ziekteperiode en operatie Bij patiënten met enterocutane fistels als gevolg van eerdere operatieve ingrepen (darmletsel of naadlekkage) moet zolang als de conditie van de patiënt het toelaat, gewacht worden met de hersteloperatie Zolang de conditie van de patiënt stabiel is of verbetert, en dus uitstel van.
| 618 | nvog |
operatief te corrigeren, is het noodzaak dat de patiënt in de eerste plaats weer conditioneel in balans gebracht wordt wat betreft water en zout huishouding en voedingstoestand Abcessen worden zoveel mogelijk percutaan gedraineerd en de huid rond de fistels moet zo mogelijk beschermd (<PERSOON> is een minimale periode van # weken nodig vanaf de laatste ingreep, opdat de verklevingen uitgerijpt zijn en de buik weer toegankelijk is voor chirurgie Zolang de conditie van de patiënt stabiel is of verbetert, en dus uitstel van de herstel operatie mogelijk is, maakt elke week Vaak menen patiënten met de ZvC die een ileocoecaal resectie hebben De ontlastingsfrequentie en het CRP op de #e dag van klinische behandeling van een acute colitis zijn van voorspellende waarde op de kans op een colectomie gedurende dezelfde opname Indien op dag # de ontlastingsfrequentie hoger was dan #x/dag, of tussen de # en #x per dag gecombineerd met een CRP ) ## mg/l, dan is de kans op een colectomie ##% Patiënten die een (semi-)acute colectomie wegens therapieresistente CU hebben ondergaan, kunnen reconstructieve chirurgie (ileoanale pouch) ondergaan wanneer zij geestelijk en lichamelijk hersteld zijn van de voorliggende ziekteperiode en operatie Bij patiënten met enterocutane fistels als gevolg van eerdere operatieve ingrepen (darmletsel of naadlekkage) moet zolang als de conditie van de patiënt het toelaat, gewacht worden met de hersteloperatie Zolang de conditie van de patiënt stabiel is of verbetert, en dus uitstel van reïnterventie groter Alleen verdere achteruitgang ondanks maximale conservatieve behandeling (voeding, drainage van abcessen, antibiotica, wondverzorging en huidbescherming) is een reden om eerder in te grijpen Electieve operaties voor de ZvC worden bij voorkeur in goede voedingstoestand en zonder Ook bij patiënten met de ZvC die medicamenteus worden behandeld, moet altijd het alternatief van een operatie worden overwogen aangezien postoperatieve kwaliteit van leven Reconstructieve chirurgie na (semi-)acute colectomie voor CU vindt bij voorkeur pas plaats als de immunosuppressieve therapie is afgebouwd, en de patiënt geestelijk en lichamelijk hersteld is Dit is in het algemeen vanaf <DATUM> maanden na de colectomie <DATUM> Type chirurgische ingreep bij manifestaties van fistel bij de ZvC Verschijningsvormen van fistels bij de ZvC omvatten fistels in de perianale regio en fistels tussen de darm en andere organen en de buikwand Hiernaast kennen we nog fistels uitgaande van de darm na eerdere chirurgie Deze postoperatieve fistels zijn iatrogene fistels of fistels ontstaan na naadlekkage na resecties De laatsten vallen om die reden buiten het De chirurgische behandeling van fistels bij de ZvC bestaat uit incisie en drainage, fistels) Als vuistregel komt de patiënt alleen voor chirurgische behandeling in aanmerking, als de fistels hinderlijk symptomatisch zijn en niet responderen op medicamenteuze strategieën Chirurgie van perianale fistels zal in opzet altijd sfinctersparend zijn om Perianale fistels komen in ongeveer ##-##% bij de patiënt met de ZvC voor, variërend naar gelang de intestinale locatie van de ZvC, ##% bij ileocolische ziekte, ##% bij dikke darm.
| 577 | nvog |
achteruitgang ondanks maximale conservatieve behandeling (voeding, drainage van abcessen, antibiotica, wondverzorging en huidbescherming) is een reden om eerder in te grijpen Electieve operaties voor de ZvC worden bij voorkeur in goede voedingstoestand en zonder Ook bij patiënten met de ZvC die medicamenteus worden behandeld, moet altijd het alternatief van een operatie worden overwogen aangezien postoperatieve kwaliteit van leven Reconstructieve chirurgie na (semi-)acute colectomie voor CU vindt bij voorkeur pas plaats als de immunosuppressieve therapie is afgebouwd, en de patiënt geestelijk en lichamelijk hersteld is Dit is in het algemeen vanaf <DATUM> maanden na de colectomie <DATUM> Type chirurgische ingreep bij manifestaties van fistel bij de ZvC Verschijningsvormen van fistels bij de ZvC omvatten fistels in de perianale regio en fistels tussen de darm en andere organen en de buikwand Hiernaast kennen we nog fistels uitgaande van de darm na eerdere chirurgie Deze postoperatieve fistels zijn iatrogene fistels of fistels ontstaan na naadlekkage na resecties De laatsten vallen om die reden buiten het De chirurgische behandeling van fistels bij de ZvC bestaat uit incisie en drainage, fistels) Als vuistregel komt de patiënt alleen voor chirurgische behandeling in aanmerking, als de fistels hinderlijk symptomatisch zijn en niet responderen op medicamenteuze strategieën Chirurgie van perianale fistels zal in opzet altijd sfinctersparend zijn om Perianale fistels komen in ongeveer ##-##% bij de patiënt met de ZvC voor, variërend naar gelang de intestinale locatie van de ZvC, ##% bij ileocolische ziekte, ##% bij dikke darm ###; <PERSOON>, ###; Felley, ###) Alvorens de perianale fistel bij de ZvC chirurgisch te behandelen worden de fistel en de eventuele aanwezige abcessen in kaart gebracht MRI is hiervoor het meest aangewezen onderzoek (Haggett, ###; Skalej, ###; Koelbel, ###) Met behulp van de MRI en het onderzoek onder narcose kan de fistel worden geclassificeerd De inwendige opening kan eveneens gelocaliseerd worden met behulp van endo-echo eventueel versterkt met H#O# (West, ###) De Parks Classificatie deelt de fistel in in submuceus / intersphincterisch, transsphincterisch, suprasphincterisch en extrasphincterisch Andere eenvoudiger classificaties delen de fistel in simpele of complexe fistels Een simpele fistel is een lage fistel met één uitwendige opening; complexe fistels zijn hoge fistels met verschillende uitwendige openingen Het kan een ano/rectovaginale fistel zijn of een fistel in de aanwezigheid van proctitis Aangezien de aanwezigheid van ontsteking van het rectosigmoïd therapeutische en prognostische consequenties heeft, is endoscopisch evaluatie zeer informatief In het algemeen zal de chirurgische behandeling gecombineerd worden met medicamenteuze behandeling (Lecomte, ###; Regueiro, ###; Poritz, ###; Lage, simpele, submuceuze/intersphincterische fistels kunnen behandeld worden met fistulotomie of seton drainage Succes percentages schommelen voor de meest simpele, oppervlakkige fistels rond de ##% Aanwezige perianale abcessen worden zo mogelijk gedraineerd (<PERSOON> is in het bijzonder geïndiceerd bij refractaire, recidiverende perianale abcesvorming met klachten met seton drainage of advancement plastiek Soms zal een deviërend ileo -of colostoma, of zelfs een proctectomie nodig zijn Bij de seton drainage hoeft in principe alleen de inwendige.
| 626 | nvog |
Alvorens de perianale fistel bij de ZvC chirurgisch te behandelen worden de fistel en de eventuele aanwezige abcessen in kaart gebracht MRI is hiervoor het meest aangewezen onderzoek (Haggett, ###; Skalej, ###; Koelbel, ###) Met behulp van de MRI en het onderzoek onder narcose kan de fistel worden geclassificeerd De inwendige opening kan eveneens gelocaliseerd worden met behulp van endo-echo eventueel versterkt met H#O# (West, ###) De Parks Classificatie deelt de fistel in in submuceus / intersphincterisch, transsphincterisch, suprasphincterisch en extrasphincterisch Andere eenvoudiger classificaties delen de fistel in simpele of complexe fistels Een simpele fistel is een lage fistel met één uitwendige opening; complexe fistels zijn hoge fistels met verschillende uitwendige openingen Het kan een ano/rectovaginale fistel zijn of een fistel in de aanwezigheid van proctitis Aangezien de aanwezigheid van ontsteking van het rectosigmoïd therapeutische en prognostische consequenties heeft, is endoscopisch evaluatie zeer informatief In het algemeen zal de chirurgische behandeling gecombineerd worden met medicamenteuze behandeling (Lecomte, ###; Regueiro, ###; Poritz, ###; Lage, simpele, submuceuze/intersphincterische fistels kunnen behandeld worden met fistulotomie of seton drainage Succes percentages schommelen voor de meest simpele, oppervlakkige fistels rond de ##% Aanwezige perianale abcessen worden zo mogelijk gedraineerd (<PERSOON> is in het bijzonder geïndiceerd bij refractaire, recidiverende perianale abcesvorming met klachten met seton drainage of advancement plastiek Soms zal een deviërend ileo -of colostoma, of zelfs een proctectomie nodig zijn Bij de seton drainage hoeft in principe alleen de inwendige Succes percentages van advancement plastieken voor complexe fistels incl ano/rectovaginale fistels liggen tussen de ##-##% afhankelijk van follow-up periode en definitie van succes (Joo, ###; Miller, ###; Sonoda, ###; Mizrahi, (Intersphincterische) Proctectomie kan resulteren in zoân ##% van de geopereerde patiënten in een hinderlijke persisterende presacrale sinus, die veelal hardnekkig persisteert ondanks alle vormen van therapie, medicamenteus zowel als chirurgisch (Yamamoto, ###) Interne fistels omvatten enteroenterische, gastrocolische, enterovaginale, and enterovesicale fistels Externe fistels zijn de enterocutane, colocutane, en de perianale fistels Inwendige fistels zijn lastig te diagnosticeren en worden vaak pas als bij toeval tijdens chirurgie gevonden De symptomen worden bepaald door de locatie van de fistel en de hoeveelheid darm die wordt gebypassed Zo zijn (korte) enteroenterische fistels in het algemeen asymptomatisch, terwijl een gastrocolische fistel veelal aanleiding geeft tot bacteriële overgroei, malabsorptie en diarree (Greenstein, ###; Yamamoto, ###) Enteroenterische fistels komen het meest voor en zijn doorgaans asymptomatisch aangezien ze in het algemeen een klein stuk darm bypassen Deze fistels worden doorgaans terloops gevonden en behandeld bij een patiënt die een ileocecaal resectie moet ondergaan voor een De ileocolische fistel is de tweede meest voorkomende enterale fistel Deze fistel wordt tot #% gevonden bij de patiënten met de ZvC en kan gepaard gaan met diarree, gewichtsverlies en buikpijn Het deel van het orgaan waar de fistel vanuit gaat, dient te worden gereseceerd Het âdoelâorgaan, veelal het sigmoïd, kan primair gesloten worden na excisie van de fistel.
| 642 | nvog |
Succes percentages van advancement plastieken voor complexe fistels incl ano/rectovaginale fistels liggen tussen de ##-##% afhankelijk van follow-up periode en definitie van succes (Joo, ###; Miller, ###; Sonoda, ###; Mizrahi, (Intersphincterische) Proctectomie kan resulteren in zoân ##% van de geopereerde patiënten in een hinderlijke persisterende presacrale sinus, die veelal hardnekkig persisteert ondanks alle vormen van therapie, medicamenteus zowel als chirurgisch (Yamamoto, ###) Interne fistels omvatten enteroenterische, gastrocolische, enterovaginale, and enterovesicale fistels Externe fistels zijn de enterocutane, colocutane, en de perianale fistels Inwendige fistels zijn lastig te diagnosticeren en worden vaak pas als bij toeval tijdens chirurgie gevonden De symptomen worden bepaald door de locatie van de fistel en de hoeveelheid darm die wordt gebypassed Zo zijn (korte) enteroenterische fistels in het algemeen asymptomatisch, terwijl een gastrocolische fistel veelal aanleiding geeft tot bacteriële overgroei, malabsorptie en diarree (Greenstein, ###; Yamamoto, ###) Enteroenterische fistels komen het meest voor en zijn doorgaans asymptomatisch aangezien ze in het algemeen een klein stuk darm bypassen Deze fistels worden doorgaans terloops gevonden en behandeld bij een patiënt die een ileocecaal resectie moet ondergaan voor een De ileocolische fistel is de tweede meest voorkomende enterale fistel Deze fistel wordt tot #% gevonden bij de patiënten met de ZvC en kan gepaard gaan met diarree, gewichtsverlies en buikpijn Het deel van het orgaan waar de fistel vanuit gaat, dient te worden gereseceerd Het âdoelâorgaan, veelal het sigmoïd, kan primair gesloten worden na excisie van de fistel Als er sprake is van een actieve colitis bij de ZvC van het sigmoïd, dan wordt een sigmoïdresectie aanbevolen (Broe, ###; Enterovesicale fistels komen tot #% voor bij patiënten met de ZvC (Pardi, ###) De fistel kan uitgaan van het terminale ileum (##%), het colon (##%) en het rectum (#%) Recidiverende urineweginfecties, pneumaturie, fecalurie zijn de belangrijkste symptomen De diagnose kan gesteld worden met behulp van een coloninloop foto, een dunnedarmpassage foto, cystografie, MRI en CT-scan Behandeling bestaat uit resectie van het zieke darmsegment en drainage van de blaas Interpositie van het omentum tussen de verse anastomose en het gat in de blaas lijkt hierbij een zinnige optie (McNamara, ###) Gastrocolische en duodenocolische fistels komen zelden voor In principe zal het <INSTELLING> orgaan gereseceerd moeten worden en kan het doel orgaan gesloten worden (Greenstein, Ano- en rectovaginale fistels maken #% uit van alle fistels bij de ZvC Patiënten komen alleen dan in aanmerking voor chirurgische interventie indien de klachten daartoe aanleiding geven Het type behandeling zal sterk afhangen van de localisatie van de fistel in het anorectale kanaal, de complexiciteit van de fistels en de mate van proctitis met de ZvC kunnen met behulp van een fistulotomie behandeld worden, Hoge perianale fistels bij patiënten met de ZvC kunnen met behulp van seton Joo, ###; Miller, ###; Sonoda, ###; Mizrahi, ### Indien het doelorgaan bij een inwendige fistel niet door de ZvC is aangedaan, kan het defect na excisie zonder resectie veilig gesloten worden.
| 656 | nvog |
actieve colitis bij de ZvC van het sigmoïd, dan wordt een sigmoïdresectie aanbevolen (Broe, ###; Enterovesicale fistels komen tot #% voor bij patiënten met de ZvC (Pardi, ###) De fistel kan uitgaan van het terminale ileum (##%), het colon (##%) en het rectum (#%) Recidiverende urineweginfecties, pneumaturie, fecalurie zijn de belangrijkste symptomen De diagnose kan gesteld worden met behulp van een coloninloop foto, een dunnedarmpassage foto, cystografie, MRI en CT-scan Behandeling bestaat uit resectie van het zieke darmsegment en drainage van de blaas Interpositie van het omentum tussen de verse anastomose en het gat in de blaas lijkt hierbij een zinnige optie (McNamara, ###) Gastrocolische en duodenocolische fistels komen zelden voor In principe zal het <INSTELLING> orgaan gereseceerd moeten worden en kan het doel orgaan gesloten worden (Greenstein, Ano- en rectovaginale fistels maken #% uit van alle fistels bij de ZvC Patiënten komen alleen dan in aanmerking voor chirurgische interventie indien de klachten daartoe aanleiding geven Het type behandeling zal sterk afhangen van de localisatie van de fistel in het anorectale kanaal, de complexiciteit van de fistels en de mate van proctitis met de ZvC kunnen met behulp van een fistulotomie behandeld worden, Hoge perianale fistels bij patiënten met de ZvC kunnen met behulp van seton Joo, ###; Miller, ###; Sonoda, ###; Mizrahi, ### Indien het doelorgaan bij een inwendige fistel niet door de ZvC is aangedaan, kan het defect na excisie zonder resectie veilig gesloten worden In afwezigheid van proctitis valt hierom een advancement plastiek te overwegen bij de behandeling van een hoge fistel bij de ZvC Langetermijn Gezien de kans op complicaties en de relatief geringe kans op succes (lage fistels ) ##%, hoge fistels ##-##%), met daarnaast het gevaar voor incontinentie, wordt aanbevolen fistels bij de patiënt met de ZvC alleen chirurgisch te behandelen als de fistels hinderlijk De chirurgische behandeling van perinale fistels bij de ZvC zal doorgaans in combinatie met Bij de chirurgische behandeling van inwendige fistels zoals bijvoorbeeld de ileosigmoïdale fistel zal doorgaans resectie van het â<INSTELLING>â-orgaan noodzakelijk zijn, terwijl men kan volstaan met excisie van het fistelgat in het âdoelâ orgaan Als chirurgische behandeling van de perianale fistels bij de ZvC geindiceerd is, zal deze sfinctersparend te zijn Opties zijn dan fistulotomieën, seton drainages en advancement Vanwege de complexe oorzaak en het moeizame beloop van fistelziekte bij de ZvC wordt In de colorectale chirurgie voor inflammatoire darmziekten is slechts één studie bekend waarbij gekeken is naar de relatie tussen het aantal ileoanale pouch procedures per chirurg in relatie tot de resultaten van deze vorm van chirurgie In een instituut met een institutionele ervaring van bijna ### pouches werd de leercurve geanaliseerd met als uitkomstmaat het falen van de pouch procedure op de lange termijn oftewel pouchexcisie of buiten functie stellen van de pouch (= opnieuw ileostoma zonder pouchexcisie) De leercurve van de chirurgen die de procedure zelf aangeleerd hadden, bleek pas na meer dan ## procedures doorlopen.
| 622 | nvog |
advancement plastiek te overwegen bij de behandeling van een hoge fistel bij de ZvC Langetermijn Gezien de kans op complicaties en de relatief geringe kans op succes (lage fistels ) ##%, hoge fistels ##-##%), met daarnaast het gevaar voor incontinentie, wordt aanbevolen fistels bij de patiënt met de ZvC alleen chirurgisch te behandelen als de fistels hinderlijk De chirurgische behandeling van perinale fistels bij de ZvC zal doorgaans in combinatie met Bij de chirurgische behandeling van inwendige fistels zoals bijvoorbeeld de ileosigmoïdale fistel zal doorgaans resectie van het â<INSTELLING>â-orgaan noodzakelijk zijn, terwijl men kan volstaan met excisie van het fistelgat in het âdoelâ orgaan Als chirurgische behandeling van de perianale fistels bij de ZvC geindiceerd is, zal deze sfinctersparend te zijn Opties zijn dan fistulotomieën, seton drainages en advancement Vanwege de complexe oorzaak en het moeizame beloop van fistelziekte bij de ZvC wordt In de colorectale chirurgie voor inflammatoire darmziekten is slechts één studie bekend waarbij gekeken is naar de relatie tussen het aantal ileoanale pouch procedures per chirurg in relatie tot de resultaten van deze vorm van chirurgie In een instituut met een institutionele ervaring van bijna ### pouches werd de leercurve geanaliseerd met als uitkomstmaat het falen van de pouch procedure op de lange termijn oftewel pouchexcisie of buiten functie stellen van de pouch (= opnieuw ileostoma zonder pouchexcisie) De leercurve van de chirurgen die de procedure zelf aangeleerd hadden, bleek pas na meer dan ## procedures doorlopen procedures nodig om de leercurve te doorlopen Dit gold voor de pouch met een gestapelde anastomose Voor de mucosectomie met handgelegde naad kon geen leercurve berekend worden aangezien het aantal te gering was om verbetering in resultaat te zien (Tekkis, Wel zijn data bekend voor relatief technisch eenvoudige segmentele resecties voor colon en voor rectum carcinomen Hieruit is duidelijk naar voren gekomen, dat het aantal ingrepen per instelling of chirurg niet zozeer de kwaliteit van de chirurgie bepaalt, maar vooral de subspecialisatie van de chirurg (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###) Er zijn aanwijzingen dat proctocolectomie met gestapelde ileoanale anastomose met beschermend ileostoma wordt gekenmerkt door een institutionele leercurve van ## procedures Tenminste ## procedures zijn nodig om de leercurve te doorlopen indien gecoacht door een ervaren pouch chirurg Er zijn aanwijzingen dat de kwaliteit van colorectale chirurgie eerder wordt bepaald door subspecialisatie en interesse in de colorectale chirurgie dan het <PERSOON> chirurgie voor inflammatoire darmziekten dient bij voorkeur te worden verricht in een instituut met specifieke interesse in de behandeling van inflammatoire darmziekten met complexiciteit van de geïndiceerde heelkundige ingrepen en de zeer complexe, (immuunmodulerende) medicamenteuze strategieën die deel uitmaken van de standaardbehandeling Complexe chirurgie in het kader van IBD wordt bij voorkeur uitgevoerd in referentiecentra waarin naast ervaren chirurgen ook ervaren MDL-artsen en terzake deskundige <DATUM> Enterale voeding bij de behandeling van de CU en ZvC Patiënten met IBD hebben een vergroot risico op ondervoeding, met name tijdens opvlammingen met verhoogd energieverbruik, veelal verlaagde voedingsinname ten gevolge.
| 580 | nvog |
de pouch met een gestapelde anastomose Voor de mucosectomie met handgelegde naad kon geen leercurve berekend worden aangezien het aantal te gering was om verbetering in resultaat te zien (Tekkis, Wel zijn data bekend voor relatief technisch eenvoudige segmentele resecties voor colon en voor rectum carcinomen Hieruit is duidelijk naar voren gekomen, dat het aantal ingrepen per instelling of chirurg niet zozeer de kwaliteit van de chirurgie bepaalt, maar vooral de subspecialisatie van de chirurg (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###) Er zijn aanwijzingen dat proctocolectomie met gestapelde ileoanale anastomose met beschermend ileostoma wordt gekenmerkt door een institutionele leercurve van ## procedures Tenminste ## procedures zijn nodig om de leercurve te doorlopen indien gecoacht door een ervaren pouch chirurg Er zijn aanwijzingen dat de kwaliteit van colorectale chirurgie eerder wordt bepaald door subspecialisatie en interesse in de colorectale chirurgie dan het <PERSOON> chirurgie voor inflammatoire darmziekten dient bij voorkeur te worden verricht in een instituut met specifieke interesse in de behandeling van inflammatoire darmziekten met complexiciteit van de geïndiceerde heelkundige ingrepen en de zeer complexe, (immuunmodulerende) medicamenteuze strategieën die deel uitmaken van de standaardbehandeling Complexe chirurgie in het kader van IBD wordt bij voorkeur uitgevoerd in referentiecentra waarin naast ervaren chirurgen ook ervaren MDL-artsen en terzake deskundige <DATUM> Enterale voeding bij de behandeling van de CU en ZvC Patiënten met IBD hebben een vergroot risico op ondervoeding, met name tijdens opvlammingen met verhoogd energieverbruik, veelal verlaagde voedingsinname ten gevolge van zowel macro- als micronutriënten De voedingstoestand van IBD-patiënten dient goed gedocumenteerd te worden omdat ondervoeding gepaard gaat met een verhoogde morbiditeit en mortaliteit Vroegtijdige interventie is derhalve van belang, hetzij als primaire of Onder enterale voeding wordt verstaan; kunstmatige, polymere, vloeibare voeding die of via een sonde of per os aan het maagdarmkanaal wordt aangeboden De enterale voeding kan ook elementair of semi-elementair zijn, waarbij in het laatste geval zowel de peptiden als koolhydraten en vetten in meer elementaire (biochemisch kleinere) vorm wordt aangeboden Enterale voeding als primaire therapie voor het verkrijgen van remissie is bij kinderen met de ZvC een geaccepteerde en effectief gebleken therapie Hierbij zou door enterale voeding behoudens de gunstige effecten door verbeterde voedingstoestand, eveneens een antiinflammatoir effect hebben Er zijn in het verleden slechts enkele studies gedaan naar de effectiviteit van exclusieve enterale voedingstherapie bij CU-patiënten Gonzales-Huix heeft in een RCT ## CUpatiënten met corticosteroïden behandeld en aanvullend Totaal Parenterale Voeding (TPV) of polymere sondevoeding Mate van remissie en colectomie-indicatie waren in beide armen gelijk (Conzalez-Huix, ###) Indien geïndiceerd, dan is op grond van vergelijkbare TPV Opvallenderwijs heeft Munkholm Larsen (n=## IBD-patiënten) reeds in ### aangetoond dat in tegenstelling tot patiënten met de ZvC er bij CU-patiënten een positief klinisch effect werd gevonden van zowel elementaire voeding als gemalen voeding op de Er zijn # meta-analyses verricht door Fernandez-Banares (###), Griffiths (###) en Messori (###) uit deels overlappende data van RCTâs waarbij enterale voeding als primaire therapie.
| 600 | nvog |
van zowel macro- als micronutriënten De voedingstoestand van IBD-patiënten dient goed gedocumenteerd te worden omdat ondervoeding gepaard gaat met een verhoogde morbiditeit en mortaliteit Vroegtijdige interventie is derhalve van belang, hetzij als primaire of Onder enterale voeding wordt verstaan; kunstmatige, polymere, vloeibare voeding die of via een sonde of per os aan het maagdarmkanaal wordt aangeboden De enterale voeding kan ook elementair of semi-elementair zijn, waarbij in het laatste geval zowel de peptiden als koolhydraten en vetten in meer elementaire (biochemisch kleinere) vorm wordt aangeboden Enterale voeding als primaire therapie voor het verkrijgen van remissie is bij kinderen met de ZvC een geaccepteerde en effectief gebleken therapie Hierbij zou door enterale voeding behoudens de gunstige effecten door verbeterde voedingstoestand, eveneens een antiinflammatoir effect hebben Er zijn in het verleden slechts enkele studies gedaan naar de effectiviteit van exclusieve enterale voedingstherapie bij CU-patiënten Gonzales-Huix heeft in een RCT ## CUpatiënten met corticosteroïden behandeld en aanvullend Totaal Parenterale Voeding (TPV) of polymere sondevoeding Mate van remissie en colectomie-indicatie waren in beide armen gelijk (Conzalez-Huix, ###) Indien geïndiceerd, dan is op grond van vergelijkbare TPV Opvallenderwijs heeft Munkholm Larsen (n=## IBD-patiënten) reeds in ### aangetoond dat in tegenstelling tot patiënten met de ZvC er bij CU-patiënten een positief klinisch effect werd gevonden van zowel elementaire voeding als gemalen voeding op de Er zijn # meta-analyses verricht door Fernandez-Banares (###), Griffiths (###) en Messori (###) uit deels overlappende data van RCTâs waarbij enterale voeding als primaire therapie Als controle worden populaties die corticosteroiden nemen gebruikt of elementaire voeding wordt met polymere voeding vergeleken In deze drie meta-analyses wordt vastgesteld dat enterale voeding effectief is voor het induceren van remissie in ongeveer ##-##% van de opvlammingen bij de ZvC Dit hoge remissie-inductie percentage is echter statistisch significant lager dan de behaalde remissies met een prednison-inductiekuur Er zijn onvoldoende vergelijkende studies met âplaceboâ voeding(, zeker als remissiepercentages van ##-##% worden gevonden) Verder werd er werd geen verschil gevonden tussen polymere en (semi)elementaire sondevoedingtypes, een later door Verma bevestigde bevinding (Verma, ###) Zachos et al komen in de meest recente meta-analyse (Cochrane-database) tot dezelfde conclusie Samenvattend kan worden vastgesteld dat corticosteroïdtherapie effectiever is dan enterale voeding voor het verkrijgen van remissie (Zachos, ###) Er is vooralsnog geen bewijs dat het gebruik van exclusiediëten (= diëten waarbij bepaalde voedingsbestanddelen geëlimineerd worden) bij de ZvC leidt tot een verbetering van de ziekte Mogelijk zou het een ondersteunende rol kunnen spelen bij het in stand houden van remissie, maar daar is onvoldoende wetenschappelijk bewijs voor (Giaffer, ###; Riordan, Behandeling met corticosteroïden is effectiever dan enterale voeding voor het induceren van remissie bij volwassen patiënten met de ZvC Er is geen verschil in effectiviteit tussen polymere en semi-elementaire enterale voeding voor het induceren van remissie bij patiënten met de ZvC Er zijn onvoldoende aanwijzingen dat enterale voeding een therapeutisch effect Ondanks aanwijzingen dat sondevoeding een rol kan spelen bij remissie-inductie bij (volwassen) patiënten met de ZvC, bestaan er vooralsnog geen.
| 644 | nvog |
worden populaties die corticosteroiden nemen gebruikt of elementaire voeding wordt met polymere voeding vergeleken In deze drie meta-analyses wordt vastgesteld dat enterale voeding effectief is voor het induceren van remissie in ongeveer ##-##% van de opvlammingen bij de ZvC Dit hoge remissie-inductie percentage is echter statistisch significant lager dan de behaalde remissies met een prednison-inductiekuur Er zijn onvoldoende vergelijkende studies met âplaceboâ voeding(, zeker als remissiepercentages van ##-##% worden gevonden) Verder werd er werd geen verschil gevonden tussen polymere en (semi)elementaire sondevoedingtypes, een later door Verma bevestigde bevinding (Verma, ###) Zachos et al komen in de meest recente meta-analyse (Cochrane-database) tot dezelfde conclusie Samenvattend kan worden vastgesteld dat corticosteroïdtherapie effectiever is dan enterale voeding voor het verkrijgen van remissie (Zachos, ###) Er is vooralsnog geen bewijs dat het gebruik van exclusiediëten (= diëten waarbij bepaalde voedingsbestanddelen geëlimineerd worden) bij de ZvC leidt tot een verbetering van de ziekte Mogelijk zou het een ondersteunende rol kunnen spelen bij het in stand houden van remissie, maar daar is onvoldoende wetenschappelijk bewijs voor (Giaffer, ###; Riordan, Behandeling met corticosteroïden is effectiever dan enterale voeding voor het induceren van remissie bij volwassen patiënten met de ZvC Er is geen verschil in effectiviteit tussen polymere en semi-elementaire enterale voeding voor het induceren van remissie bij patiënten met de ZvC Er zijn onvoldoende aanwijzingen dat enterale voeding een therapeutisch effect Ondanks aanwijzingen dat sondevoeding een rol kan spelen bij remissie-inductie bij (volwassen) patiënten met de ZvC, bestaan er vooralsnog geen De rol van enterale voeding en water als inductietherapie bij de ZvC bij kinderen wordt niet onderbouwd in de volwassen populatie Het is een niet bestudeerde vraag op welke leeftijd voedingstherapie als primaire inductietherapie verlaten dient te worden De werkgroep denkt dat na het afsluiten van de lengtegroei de meerwaarde van voedingstherapie boven een corticosteroidenkuur te beperkt is geworden, mede met het oog op de ongemakken van enterale therapie, de duur van zoân therapie en de eventuele psychosociale consequenties Daarnaast speelt dat de therapietrouw aan een exclusieve enterale voeding als primaire therapie gering is, vooral bij poliklinisch behandelde, volwassen ZvC-patiënten Smaak, de noodzaak tot een neussonde en beperking van sociale activiteiten zijn hier debet aan Deze overweging laat onverlet dat bij (dreigende) ondervoeding enterale therapie geïndiceerd blijft en ook in de pre- en perioperatieve periode is extra aandacht en eventuele sondevoeding strategie tussen kinderen en volwassenen met betrekking tot voeding is naar oordeel van de werkgroep een belangrijk onderdeel van het transitieproces (zie hoofdstuk ##) In de studies is gebruik gemaakt van uitsluitend sondevoeding; orale voeding is niet toegestaan Gebruik van volledige drinkvoeding is niet onderzocht, maar gezien de nagenoeg gelijke samenstelling als sondevoeding is het te verwachten effect hetzelfde In de meta-analyses zijn zowel kinderen als volwassenen bestudeerd, wat het effect van enterale thuissituatie stuit soms nog steeds op problemen; in de overwegingen over te gaan op Elementaire voedingen in parenterale vorm (TPV) hebben geen meerwaarde (Dickinson, ###; Mc Intyre, ###), maar wel meer risico op complicaties.
| 614 | nvog |
rol van enterale voeding en water als inductietherapie bij de ZvC bij kinderen wordt niet onderbouwd in de volwassen populatie Het is een niet bestudeerde vraag op welke leeftijd voedingstherapie als primaire inductietherapie verlaten dient te worden De werkgroep denkt dat na het afsluiten van de lengtegroei de meerwaarde van voedingstherapie boven een corticosteroidenkuur te beperkt is geworden, mede met het oog op de ongemakken van enterale therapie, de duur van zoân therapie en de eventuele psychosociale consequenties Daarnaast speelt dat de therapietrouw aan een exclusieve enterale voeding als primaire therapie gering is, vooral bij poliklinisch behandelde, volwassen ZvC-patiënten Smaak, de noodzaak tot een neussonde en beperking van sociale activiteiten zijn hier debet aan Deze overweging laat onverlet dat bij (dreigende) ondervoeding enterale therapie geïndiceerd blijft en ook in de pre- en perioperatieve periode is extra aandacht en eventuele sondevoeding strategie tussen kinderen en volwassenen met betrekking tot voeding is naar oordeel van de werkgroep een belangrijk onderdeel van het transitieproces (zie hoofdstuk ##) In de studies is gebruik gemaakt van uitsluitend sondevoeding; orale voeding is niet toegestaan Gebruik van volledige drinkvoeding is niet onderzocht, maar gezien de nagenoeg gelijke samenstelling als sondevoeding is het te verwachten effect hetzelfde In de meta-analyses zijn zowel kinderen als volwassenen bestudeerd, wat het effect van enterale thuissituatie stuit soms nog steeds op problemen; in de overwegingen over te gaan op Elementaire voedingen in parenterale vorm (TPV) hebben geen meerwaarde (Dickinson, ###; Mc Intyre, ###), maar wel meer risico op complicaties men daarom terughoudend Voor het gebruik van TPV als therapeutische optie is geen Recidieven van de ZvC komen vaak voor na het herstarten van normale voeding Er is onvoldoende onderzocht wat de vervolgbehandeling na een inductietherapie door enterale De gunstigste samenstelling van voeding in actieve en rustige IBD is onvoldoende onderzocht, zodat de werkgroep toepassing van algemene voedingsrichtlijnen bij ziekte en gezondheid voor IBD patiënten aanbeveelt Dit geldt voor energie-, eiwit- en micronutriëntgebruik, waarbij specifieke aandacht voor eventueel enterale verliezen en resorptieproblematiek nodig is Het omzetten van sondevoeding naar gewone voeding kan eveneens volgens gebruikelijke patronen; er bestaat onvoldoende onderbouwing voor het aanbevelen van exclusie of mijden van bepaald voedsel of specifieke voedingscomponenten Het is niet eenduidig wat de therapeutisch meest effectieve vetzuursamenstelling (van sondevoeding) in geval van IBD is; waar de één een gunstige bijdrage door een specifieke vetzuursamenstelling vindt (Gassull, ###), kan dat door anderen niet gereproduceerd hoeveelheid vet in sondevoeding geen verschil maakt in therapeutische effectiviteit, althans Volledige enterale voeding is geen primaire therapie bij volwassenen met de ZvC Dit dient onderdeel te zijn van de voorlichting aan kinderen en ouders tijdens het transitieproces Primaire voedingstherapie kan verlaten worden indien de lengtegroei is afgesloten Een adequate voedingstoestand bevordert een gunstig beloop van chronische ontstekingsziekten, zoals IBD, en wordt derhalve nagestreefd, zowel in actieve als rustige fase van IBD Enterale voeding kan hierin een rol spelen Volledige, polymere enterale voeding (in vorm van zowel sondevoeding dan wel.
| 568 | nvog |
daarom terughoudend Voor het gebruik van TPV als therapeutische optie is geen Recidieven van de ZvC komen vaak voor na het herstarten van normale voeding Er is onvoldoende onderzocht wat de vervolgbehandeling na een inductietherapie door enterale De gunstigste samenstelling van voeding in actieve en rustige IBD is onvoldoende onderzocht, zodat de werkgroep toepassing van algemene voedingsrichtlijnen bij ziekte en gezondheid voor IBD patiënten aanbeveelt Dit geldt voor energie-, eiwit- en micronutriëntgebruik, waarbij specifieke aandacht voor eventueel enterale verliezen en resorptieproblematiek nodig is Het omzetten van sondevoeding naar gewone voeding kan eveneens volgens gebruikelijke patronen; er bestaat onvoldoende onderbouwing voor het aanbevelen van exclusie of mijden van bepaald voedsel of specifieke voedingscomponenten Het is niet eenduidig wat de therapeutisch meest effectieve vetzuursamenstelling (van sondevoeding) in geval van IBD is; waar de één een gunstige bijdrage door een specifieke vetzuursamenstelling vindt (Gassull, ###), kan dat door anderen niet gereproduceerd hoeveelheid vet in sondevoeding geen verschil maakt in therapeutische effectiviteit, althans Volledige enterale voeding is geen primaire therapie bij volwassenen met de ZvC Dit dient onderdeel te zijn van de voorlichting aan kinderen en ouders tijdens het transitieproces Primaire voedingstherapie kan verlaten worden indien de lengtegroei is afgesloten Een adequate voedingstoestand bevordert een gunstig beloop van chronische ontstekingsziekten, zoals IBD, en wordt derhalve nagestreefd, zowel in actieve als rustige fase van IBD Enterale voeding kan hierin een rol spelen Volledige, polymere enterale voeding (in vorm van zowel sondevoeding dan wel Parenterale voeding dient beperkt te worden tot IBD-patiënten die niet of onvoldoende Darminhoud en de immunologische reactie daarop spelen een belangrijke rol in de hypotheses betreffende ontstaan en beloop van IBD, waardoor voeding in directe belangstelling staat, niet in de laatste plaats bij de patiënt Spiermassa- en gewichtsverlies als klinische manifestatie van eiwit- en energieondervoeding- komen frequent voor bij IBDpatiënten Oorzaken liggen in verminderde voedselinname, verhoogde energiebehoefte ten gevolge van chronische ziekte en bij een soms incomplete vertering met klinisch relevante malabsorptie Bij ernstige en uitgebreide slijmvliesulceraties in het kader van IBD kan ook eiwit- of calorieverlies optreden dat kan bijdragen aan een negatieve eiwit- dan wel In de klinische praktijk worden frequent adviezen gegeven aan IBD-patiënten over voeding(selementen), additieven of electieve diëten Het is niet bekend welke invloed ziekte heeft op de behoefte aan vitaminen en mineralen In het algemeen gaat een slechte voedingstoestand gepaard met een verhoogd risico op verminderde kwaliteit van leven, Door ziekteactiviteit, eventueel in combinatie met (herhaalde) resectie van darmgedeelte(s), kan het resorberend oppervlakte van de darm zodanig afnemen dat een opnameprobleem kan ontstaan, het zogeheten intestinaal falen Intestinaal falen wordt gekarakteriseerd door handhaven door orale intake en wordt gedefinieerd als zoân verstoorde balans bij een vermindering van absorptie als gevolg van obstructie, dysmotiliteit, chirurgische resecties, congenitaal falen of ziekte geassocieerd functioneel intestinaal oppervlakteverlies (<PERSOON> literatuur ontbreekt het aan een eenduidige gouden standaard voor definiëren van voedingstoestand Voor de Nederlandse situatie heeft <PERSOON> (###a, ###b) in haar ) # % ongewenst gewichtsverlies in de laatste maand dan wel BMI (##.
| 590 | nvog |
die niet of onvoldoende Darminhoud en de immunologische reactie daarop spelen een belangrijke rol in de hypotheses betreffende ontstaan en beloop van IBD, waardoor voeding in directe belangstelling staat, niet in de laatste plaats bij de patiënt Spiermassa- en gewichtsverlies als klinische manifestatie van eiwit- en energieondervoeding- komen frequent voor bij IBDpatiënten Oorzaken liggen in verminderde voedselinname, verhoogde energiebehoefte ten gevolge van chronische ziekte en bij een soms incomplete vertering met klinisch relevante malabsorptie Bij ernstige en uitgebreide slijmvliesulceraties in het kader van IBD kan ook eiwit- of calorieverlies optreden dat kan bijdragen aan een negatieve eiwit- dan wel In de klinische praktijk worden frequent adviezen gegeven aan IBD-patiënten over voeding(selementen), additieven of electieve diëten Het is niet bekend welke invloed ziekte heeft op de behoefte aan vitaminen en mineralen In het algemeen gaat een slechte voedingstoestand gepaard met een verhoogd risico op verminderde kwaliteit van leven, Door ziekteactiviteit, eventueel in combinatie met (herhaalde) resectie van darmgedeelte(s), kan het resorberend oppervlakte van de darm zodanig afnemen dat een opnameprobleem kan ontstaan, het zogeheten intestinaal falen Intestinaal falen wordt gekarakteriseerd door handhaven door orale intake en wordt gedefinieerd als zoân verstoorde balans bij een vermindering van absorptie als gevolg van obstructie, dysmotiliteit, chirurgische resecties, congenitaal falen of ziekte geassocieerd functioneel intestinaal oppervlakteverlies (<PERSOON> literatuur ontbreekt het aan een eenduidige gouden standaard voor definiëren van voedingstoestand Voor de Nederlandse situatie heeft <PERSOON> (###a, ###b) in haar ) # % ongewenst gewichtsverlies in de laatste maand dan wel BMI (## In de hieronder beschreven literatuur is evenwel geen gebruik gemaakt van deze definitie In Canada is het frequent voorkomen van een slechte voedingstoestand gemeld in een groep van ## actieve ZvC-patiënten, die vervolgens door voedingstherapie (sondevoeding) reversibel bleek (Royall, ###) Ook in <LOCATIE> werd aangetoond dat ZvC-patiënten in remissie () <LEEFTIJD> jaar) een verminderde hamstringkracht en minder vetmassa hebben dan gezonden (<PERSOON>, ###); in het bijzonder mannen hebben een lager BMI, gewicht en lichaamsvetpercentage (<PERSOON>, ###) In een groep recent gediagnosticeerde IBDpatiënten werd een lager gewicht en BMI aangetoond bij CU-patiënten (ten opzichte van gezonden) (<PERSOON>, ###), terwijl er geen verschil werd gevonden tussen CU- en ZvCpatiënten onderling, hetzij recent gediagnosticeerd dan wel bij patiënten die al langdurig De literatuur is niet eenduidig over de energiebehoefte van IBD-patiënten, waarschijnlijk ten gevolge van niet vergelijkbare patiëntengroepen (<PERSOON> de ene gewicht lager dan ##% van het ideaal gewicht verhoogd ten opzichte van berekeningsformules (Barot, ###, ###) en komt uit op ca ##,# kcal/kg lichaamsgewicht Dit werd nadien bevestigd in een kleine studie waarbij een stijging van ##% van het basaalmetabolisme werd gevonden bij # patiënten met actieve <PERSOON>, ###) In een volgende studie naar totaal energieverbruik van ## ZvC-patiënten werd daarentegen gerapporteerd dat het gebruik van ## kcal/kg vergelijkbaar was met dat van gezonden (Stokes, ###) Het energiesubstraatverbruik lijkt meer naar lipiden als brandstof te neigen, ongeacht de lichaamssamenstelling (Capristo, ###; Mingrone, ###).
| 662 | nvog |
In de hieronder beschreven literatuur is evenwel geen gebruik gemaakt van deze definitie In Canada is het frequent voorkomen van een slechte voedingstoestand gemeld in een groep van ## actieve ZvC-patiënten, die vervolgens door voedingstherapie (sondevoeding) reversibel bleek (Royall, ###) Ook in <LOCATIE> werd aangetoond dat ZvC-patiënten in remissie () <LEEFTIJD> jaar) een verminderde hamstringkracht en minder vetmassa hebben dan gezonden (<PERSOON>, ###); in het bijzonder mannen hebben een lager BMI, gewicht en lichaamsvetpercentage (<PERSOON>, ###) In een groep recent gediagnosticeerde IBDpatiënten werd een lager gewicht en BMI aangetoond bij CU-patiënten (ten opzichte van gezonden) (<PERSOON>, ###), terwijl er geen verschil werd gevonden tussen CU- en ZvCpatiënten onderling, hetzij recent gediagnosticeerd dan wel bij patiënten die al langdurig De literatuur is niet eenduidig over de energiebehoefte van IBD-patiënten, waarschijnlijk ten gevolge van niet vergelijkbare patiëntengroepen (<PERSOON> de ene gewicht lager dan ##% van het ideaal gewicht verhoogd ten opzichte van berekeningsformules (Barot, ###, ###) en komt uit op ca ##,# kcal/kg lichaamsgewicht Dit werd nadien bevestigd in een kleine studie waarbij een stijging van ##% van het basaalmetabolisme werd gevonden bij # patiënten met actieve <PERSOON>, ###) In een volgende studie naar totaal energieverbruik van ## ZvC-patiënten werd daarentegen gerapporteerd dat het gebruik van ## kcal/kg vergelijkbaar was met dat van gezonden (Stokes, ###) Het energiesubstraatverbruik lijkt meer naar lipiden als brandstof te neigen, ongeacht de lichaamssamenstelling (Capristo, ###; Mingrone, ###) Er is geen bewijs gevonden dat de eiwitbehoefte van IBD-patiënten in remissie anders is dan bij gezonden Echter, in algemene zin induceert actieve inflammatie katabolie als gevolg van endogene proteolyse Minimaal één, maar eerder #,# gram eiwit per kilo lichaamsgewicht lijkt De vitamine- en mineralenstatus van een volwassene is vaak moeilijk vast te stellen Eenduidige bepalingen zijn nauwelijks beschikbaar De gevolgen van puntdeficienties zijn evenmin duidelijk omdat zuivere en selectieve puntdeficienties zelden worden vastgesteld, zo ook niet bij IBD-patienten Veel gevonden tekorten betreffen ijzer- en vitamine B## tekort, beide het gevolg van de specifieke pathologie van IBD (in het bijzonder de ZvC) In ZvC-patiënten hebben frequent ijzergebreksanemie (<DATUM> van de patiënten) ten gevolge van inadequate intake of verlies van ijzer (<PERSOON> veroorzaakt een verminderde kwaliteit van leven bij IBD-patiënten en dient daarom bestreden te worden (Wells, ###) IJzerverlies ten gevolge van bloedverlies komt frequent voor met daarnaast nog hemoglobine-inbouwstoornissen als gevolg van chronisch actieve ziekte In vitro en in vivo testen associëren oraal dan wel enteraal <PERSOON>++ ijzergebruik met een verminderde reductiecapaciteit en verhoogd actieve colitis (<PERSOON>, ###), dat in een kleine studie met ## ZvC-patiënten en # colitis patiënten kon worden bevestigd (Erichsen, ###) Tekorten worden gevonden bij ##% van ZvC-patiënten en tot ##% bij CUpatiënten De dagelijkse inname van ijzer bij de ZvC is veelal insufficiënt (Lomer, ###) Orale suppletie wordt verdragen door ##% van de IBD-patiënten (<PERSOON>, ###), maar bijwerkingen zijn deels dosisafhankelijk De dosering varieert afhankelijk van het.
| 705 | nvog |
gezonden Echter, in algemene zin induceert actieve inflammatie katabolie als gevolg van endogene proteolyse Minimaal één, maar eerder #,# gram eiwit per kilo lichaamsgewicht lijkt De vitamine- en mineralenstatus van een volwassene is vaak moeilijk vast te stellen Eenduidige bepalingen zijn nauwelijks beschikbaar De gevolgen van puntdeficienties zijn evenmin duidelijk omdat zuivere en selectieve puntdeficienties zelden worden vastgesteld, zo ook niet bij IBD-patienten Veel gevonden tekorten betreffen ijzer- en vitamine B## tekort, beide het gevolg van de specifieke pathologie van IBD (in het bijzonder de ZvC) In ZvC-patiënten hebben frequent ijzergebreksanemie (<DATUM> van de patiënten) ten gevolge van inadequate intake of verlies van ijzer (<PERSOON> veroorzaakt een verminderde kwaliteit van leven bij IBD-patiënten en dient daarom bestreden te worden (Wells, ###) IJzerverlies ten gevolge van bloedverlies komt frequent voor met daarnaast nog hemoglobine-inbouwstoornissen als gevolg van chronisch actieve ziekte In vitro en in vivo testen associëren oraal dan wel enteraal <PERSOON>++ ijzergebruik met een verminderde reductiecapaciteit en verhoogd actieve colitis (<PERSOON>, ###), dat in een kleine studie met ## ZvC-patiënten en # colitis patiënten kon worden bevestigd (Erichsen, ###) Tekorten worden gevonden bij ##% van ZvC-patiënten en tot ##% bij CUpatiënten De dagelijkse inname van ijzer bij de ZvC is veelal insufficiënt (Lomer, ###) Orale suppletie wordt verdragen door ##% van de IBD-patiënten (<PERSOON>, ###), maar bijwerkingen zijn deels dosisafhankelijk De dosering varieert afhankelijk van het Idealiter wordt de therapie voortgezet tot een reservevoorraad gevormd is, hetwelk bij orale therapie enige maanden in beslag neemt Een alternatief is intraveneuze toediening van ijzer, bijvoorbeeld in de vorm van ijzersucrose (<PERSOON>, ###) waarbij anafylaxis zeer uitzonderlijk is in tegenstelling tot bij oude preparaten voor intraveneuze toediening als ijzerdextraan (Faich, ###) In refractaire gevallen kan erythropoietine naast intraveneus ijzer aanvullend effectief zijn (<PERSOON> ,###; Gasche, ###) Gangbaar is ###-### mg ijzersucrose intraveneus # a # maal per week tot een adequaat Hb is bereikt en een voorraad ijzer is aangelegd Een en ander staat verder Vitamine A (retinol) behoefte is verhoogd indien er sprake is van vetmalabsorptie, net als bij andere vetoplosbare vitaminen Dit kan bij IBD optreden door pancreasproblematiek of door intestinaal falen Intake van vitamine A door ZvC-patiënten (n=##) is verlaagd ten opzichte van controles (<PERSOON>, ###) Ook werden in <LOCATIE> lagere à B-caroteen concentraties (ook bij recent gediagnosticeerde CU-patiënten, n=##) en bij ## langdurig zieke ZvCpatiënten gevonden (<PERSOON>, ###) Verlaagd Vitamine B# (thiamine) is beschreven bij onduidelijk Van Foliumzuur (vitamine B##) zijn tekorten beschreven bij de ZvC, die op de (cyanocobalamine) gehalte wordt gevonden bij ziekte van het terminale ileum danwel na resectie van dat distale ileum Tekorten met als gevolg daarvan afwijkende biochemische bepalingen zijn beschreven bij patiënten met de ZvC, ook gecombineerde tekorten met foliumzuur en ijzer (Fernandez-Banares, ###) Een serum tekort aan vitamine B## heeft.
| 675 | nvog |
Idealiter wordt de therapie voortgezet tot een reservevoorraad gevormd is, hetwelk bij orale therapie enige maanden in beslag neemt Een alternatief is intraveneuze toediening van ijzer, bijvoorbeeld in de vorm van ijzersucrose (<PERSOON>, ###) waarbij anafylaxis zeer uitzonderlijk is in tegenstelling tot bij oude preparaten voor intraveneuze toediening als ijzerdextraan (Faich, ###) In refractaire gevallen kan erythropoietine naast intraveneus ijzer aanvullend effectief zijn (<PERSOON> ,###; Gasche, ###) Gangbaar is ###-### mg ijzersucrose intraveneus # a # maal per week tot een adequaat Hb is bereikt en een voorraad ijzer is aangelegd Een en ander staat verder Vitamine A (retinol) behoefte is verhoogd indien er sprake is van vetmalabsorptie, net als bij andere vetoplosbare vitaminen Dit kan bij IBD optreden door pancreasproblematiek of door intestinaal falen Intake van vitamine A door ZvC-patiënten (n=##) is verlaagd ten opzichte van controles (<PERSOON>, ###) Ook werden in <LOCATIE> lagere à B-caroteen concentraties (ook bij recent gediagnosticeerde CU-patiënten, n=##) en bij ## langdurig zieke ZvCpatiënten gevonden (<PERSOON>, ###) Verlaagd Vitamine B# (thiamine) is beschreven bij onduidelijk Van Foliumzuur (vitamine B##) zijn tekorten beschreven bij de ZvC, die op de (cyanocobalamine) gehalte wordt gevonden bij ziekte van het terminale ileum danwel na resectie van dat distale ileum Tekorten met als gevolg daarvan afwijkende biochemische bepalingen zijn beschreven bij patiënten met de ZvC, ook gecombineerde tekorten met foliumzuur en ijzer (Fernandez-Banares, ###) Een serum tekort aan vitamine B## heeft CU-patiënten en langdurig bekende ZvC-patiënten (<PERSOON>, ###, ###) Suppletie dient bij gedurende de eerste # maanden bijvoorbeeld volgens schema # x per week # mg gedurende # maand, # x per maand # mg gedurende maand # en #, en vervolgens # x per # inname bij ## CU-patiënten tov controles (<PERSOON>, ###) Er is geen effect van deficiëntie op het klinisch beloop van IBD aangetoond Voor ZvC-patiënten vond Aghdassi dat bij ## mild tot actieve ZvC-patiënten vitaminen E en C suppletie een reductie geeft van de oxidatieve stress (gemeten door pentaan en ethaan ademoutput en plasma lipiden peroxide en F#-isoprostaan status) Vitamine D (calciferol) tekorten zijn niet specifiek voor IBD, huidbedekkende kleding dragen er wel toe bij De belangrijkste <INSTELLING> van vitamine D in geografische streken als <LOCATIE> is aan zonlicht blootgestelde huid (gedurende ## minuten per dag tijdens het middaguur op gelaat en armen) in de maanden april-september (zie verder osteoporose bij IBD) Dosering vitamine D indien deficiënt dieet ###â<LOCATIE> per dag, onderhoudsdosering ### IE per dag Bij deficiëntie door malabsorptiesyndroom kan tot aan ## ###â## ### IE per dag nodig zijn Tekort aan vitamine E (alpha-tocoferol) kan bij IBD optreden daar het voorkomt bij vetverteringsstoornissen (verminderde galzoutpool) en steattorhoe Vitamine E tabletten (acetaat) kunnen bij deficiëntie therapeutisch worden voorgeschreven in een dosis van ##-### mg/dag Er is echter geen effect van deficiëntie op het klinisch beloop van IBD aangetoond Bij ZvC-patiënten werd aangetoond dat bij ## mild.
| 708 | nvog |
Suppletie dient bij gedurende de eerste # maanden bijvoorbeeld volgens schema # x per week # mg gedurende # maand, # x per maand # mg gedurende maand # en #, en vervolgens # x per # inname bij ## CU-patiënten tov controles (<PERSOON>, ###) Er is geen effect van deficiëntie op het klinisch beloop van IBD aangetoond Voor ZvC-patiënten vond Aghdassi dat bij ## mild tot actieve ZvC-patiënten vitaminen E en C suppletie een reductie geeft van de oxidatieve stress (gemeten door pentaan en ethaan ademoutput en plasma lipiden peroxide en F#-isoprostaan status) Vitamine D (calciferol) tekorten zijn niet specifiek voor IBD, huidbedekkende kleding dragen er wel toe bij De belangrijkste <INSTELLING> van vitamine D in geografische streken als <LOCATIE> is aan zonlicht blootgestelde huid (gedurende ## minuten per dag tijdens het middaguur op gelaat en armen) in de maanden april-september (zie verder osteoporose bij IBD) Dosering vitamine D indien deficiënt dieet ###â<LOCATIE> per dag, onderhoudsdosering ### IE per dag Bij deficiëntie door malabsorptiesyndroom kan tot aan ## ###â## ### IE per dag nodig zijn Tekort aan vitamine E (alpha-tocoferol) kan bij IBD optreden daar het voorkomt bij vetverteringsstoornissen (verminderde galzoutpool) en steattorhoe Vitamine E tabletten (acetaat) kunnen bij deficiëntie therapeutisch worden voorgeschreven in een dosis van ##-### mg/dag Er is echter geen effect van deficiëntie op het klinisch beloop van IBD aangetoond Bij ZvC-patiënten werd aangetoond dat bij ## mild (fylochinon) is vetoplosbaar Verminderde plasmatische stolling is een belangrijk deficiëntieverschijnsel bij vitamine-K tekort, maar niet bekend bij IBD vaker voor te komen De invloed van verhoogde bloedingsneiging op ziektebeloop is onduidelijk (zie hoofdstuk <DATUM> #) Over de rol van vitamine K tekort bij IBD-geassocieerde osteopenie wordt stoma met name van de dunne darm Bij IBD-patiënten bestaat een reële kans op een natriumtekort ten gevolge van intestinale verliezen Repletie kan oraal door NaCl-capsules of ORS, of bij ernstige dehydratie door IV-toediening Dosering geschiedt op geleide van urine-natrium excretie (streven minimaal ) ## mmol L) Een natriumbeperking, bijvoorbeeld in het kader van een hypertensiebehandeling, is veelal niet geïndiceerd en kan tot nierfunctieverlies leiden Bij braken, extreme of aanhoudende diarree of een high output stoma met name van de dunne darm bij IBD kan kaliumtekort ontstaan Repletie kan oraal door KCl-drank of bij ernstig tekort door IV-toediening volgens de gebruikelijke schemaâs op geleide van bloedwaarden Een te lage calciuminname is gerapporteerd bij IBD-patiënten in Verder kan er een toegenomen intestinaal verlies bestaan Gezien de verhoogde kans op osteoporose bij patiënten met de ZvC is advisering tot goede calciuminname aangewezen Toevoegen van calcium, bij voorkeur met vitamine D voor de avond in te nemen, is vaak noodzakelijk (zie verder hoofdstuk <DATUM> Ook zijn verlaagde serum magnesiumwaarden stomata Intake van fosfaat door ZvC-patiënten (n=##) is verlaagd ten opzichte van geen effect van deficiëntie op het klinisch beloop van IBD bekend Verlaagde zinkspiegels zijn eveneens aangetoond bij recent gediagnosticeerde <PERSOON>, ###).
| 655 | nvog |
deficiëntieverschijnsel bij vitamine-K tekort, maar niet bekend bij IBD vaker voor te komen De invloed van verhoogde bloedingsneiging op ziektebeloop is onduidelijk (zie hoofdstuk <DATUM> #) Over de rol van vitamine K tekort bij IBD-geassocieerde osteopenie wordt stoma met name van de dunne darm Bij IBD-patiënten bestaat een reële kans op een natriumtekort ten gevolge van intestinale verliezen Repletie kan oraal door NaCl-capsules of ORS, of bij ernstige dehydratie door IV-toediening Dosering geschiedt op geleide van urine-natrium excretie (streven minimaal ) ## mmol L) Een natriumbeperking, bijvoorbeeld in het kader van een hypertensiebehandeling, is veelal niet geïndiceerd en kan tot nierfunctieverlies leiden Bij braken, extreme of aanhoudende diarree of een high output stoma met name van de dunne darm bij IBD kan kaliumtekort ontstaan Repletie kan oraal door KCl-drank of bij ernstig tekort door IV-toediening volgens de gebruikelijke schemaâs op geleide van bloedwaarden Een te lage calciuminname is gerapporteerd bij IBD-patiënten in Verder kan er een toegenomen intestinaal verlies bestaan Gezien de verhoogde kans op osteoporose bij patiënten met de ZvC is advisering tot goede calciuminname aangewezen Toevoegen van calcium, bij voorkeur met vitamine D voor de avond in te nemen, is vaak noodzakelijk (zie verder hoofdstuk <DATUM> Ook zijn verlaagde serum magnesiumwaarden stomata Intake van fosfaat door ZvC-patiënten (n=##) is verlaagd ten opzichte van geen effect van deficiëntie op het klinisch beloop van IBD bekend Verlaagde zinkspiegels zijn eveneens aangetoond bij recent gediagnosticeerde <PERSOON>, ###) personen Orale suppletie met ### mg zinksulfaat # x daags gedurende # weken ###), de klinische betekenis hiervan is onduidelijk Dosering bij deficiëntie is standaard ### mg (= ## ml) driemaal per dag na de maaltijd Er is geen effect van deficiëntie op het klinisch beloop van IBD aangetoond Verlaagde koperwaarden werden niet aangetoond bij CU en seleniumspiegels (## actieve CU-patiënten vs gezonden en patiënten in remissie (Sturniolo, seleniumwaarden werden toegeschreven aan absorptieafname Er is geen effect van meeste studies wordt gekeken naar slechts een enkele vitamine concentratie De pathofysiologische en klinische implicaties van een suboptimale vitaminestatus bij patiënten Patiënten met IBD hebben een verhoogd risico op trombose en vitamine deficiënties In een groep van ### IBD-patiënten is aangetoond dat hyperhomocysteine een frequent voorkomend verschijnsel is dat correleert met serum spiegels van foliumzuur, vitamine B## en vitamine <PERSOON> heeft in haar studie bij ## ZvC-patiënten en ## CU-patiënten gevonden dat vitamine B# spiegels significant lager zijn dan bij gezonden en significant lager tijdens actieve ziekte vergeleken met remissie fase Ook kwam hyperhomocysteïnemie frequenter voor bij patiënten met lage vitamine B# spiegels Romagnulo (###) bevestigt het frequenter voorkomen van hyperhomocysteïnemie bij IBD en rapporteert tevens een relatie met verlaagde (niet deficiënte) serum vitamine B## waarden Verlaagde foliumzuurwaarden zijn tevens een risicofactor voor hyperhomocysteïnemie Zo werd gevonden dat ##% van de ZvC-patiënten een verlaagde foliumzuur absorptie hadden vergeleken met gezonden en dat # van hen na suppletie met ## ug/kg.
| 628 | nvog |
suppletie met ### mg zinksulfaat # x daags gedurende # weken ###), de klinische betekenis hiervan is onduidelijk Dosering bij deficiëntie is standaard ### mg (= ## ml) driemaal per dag na de maaltijd Er is geen effect van deficiëntie op het klinisch beloop van IBD aangetoond Verlaagde koperwaarden werden niet aangetoond bij CU en seleniumspiegels (## actieve CU-patiënten vs gezonden en patiënten in remissie (Sturniolo, seleniumwaarden werden toegeschreven aan absorptieafname Er is geen effect van meeste studies wordt gekeken naar slechts een enkele vitamine concentratie De pathofysiologische en klinische implicaties van een suboptimale vitaminestatus bij patiënten Patiënten met IBD hebben een verhoogd risico op trombose en vitamine deficiënties In een groep van ### IBD-patiënten is aangetoond dat hyperhomocysteine een frequent voorkomend verschijnsel is dat correleert met serum spiegels van foliumzuur, vitamine B## en vitamine <PERSOON> heeft in haar studie bij ## ZvC-patiënten en ## CU-patiënten gevonden dat vitamine B# spiegels significant lager zijn dan bij gezonden en significant lager tijdens actieve ziekte vergeleken met remissie fase Ook kwam hyperhomocysteïnemie frequenter voor bij patiënten met lage vitamine B# spiegels Romagnulo (###) bevestigt het frequenter voorkomen van hyperhomocysteïnemie bij IBD en rapporteert tevens een relatie met verlaagde (niet deficiënte) serum vitamine B## waarden Verlaagde foliumzuurwaarden zijn tevens een risicofactor voor hyperhomocysteïnemie Zo werd gevonden dat ##% van de ZvC-patiënten een verlaagde foliumzuur absorptie hadden vergeleken met gezonden en dat # van hen na suppletie met ## ug/kg Met name langdurig gebruik van sulfasalazine kan foliumzuurdeficiëntie tot gevolg hebben De relatie van hyperhomocysteïne en tromboseneiging of hart- en vaatziekten bij IBD-patiënten is minder eenduidig aangetoond (<PERSOON>, ###, ###) Daarnaast is niet aangetoond dat aanvullen van de tekorten (repletie van foliumzuur, vitaminen B# en B##) leidt tot betere homocysteïnewaarden bij de ZvC cq verlaagde kans op trombose dan wel hart- en vaatziekten Patiënten met ZvC of CU hebben frequent een slechte voedingstoestand Er zijn aanwijzingen dat patiënten met IBD een verhoogd risico hebben op Met name puntdeficiënties (foliumzuur, vitamine B## en ijzer) zijn bij de ZvC frequent gerapporteerd Deficiënties (met uitzondering van ijzer) zijn bij CUpatiënten minder te verwachten <PERSOON> omstandigheden in het bijzonder bij de ZvC, door intestinale resecties, chronisch actieve ziekte, short bowel syndroom/intestinaal falen, Patiënten met inactieve ziekte wordt geadviseerd een zo normaal mogelijk dieet te gebruiken dat qua samenstelling niet verschilt van de gebruikelijke adviezen bij ziekte en gezondheid Er moet wel gecorrigeerd worden voor verhoogde intestinale verliezen, indien aanwezig Alleen met uitgebreide intestinale stricturen dienen de grove vezels beperkt te worden, een Op internet en in lekenpers worden veel niet gesubstantieerde mededelingen gedaan over voeding en voedingstherapieën voor de behandeling van IBD die niet evidence based zijn Patiënten met IBD maken veel gebruik van deze bronnen Zo is er bijvoorbeeld geen evidence voor het gebruik van Aloë vera produkten of het laag-koolhydraten dieet Terughoudendheid is dan ook geboden vanwege incomplete samenstelling van het dieet en.
| 626 | nvog |
sulfasalazine kan foliumzuurdeficiëntie tot gevolg hebben De relatie van hyperhomocysteïne en tromboseneiging of hart- en vaatziekten bij IBD-patiënten is minder eenduidig aangetoond (<PERSOON>, ###, ###) Daarnaast is niet aangetoond dat aanvullen van de tekorten (repletie van foliumzuur, vitaminen B# en B##) leidt tot betere homocysteïnewaarden bij de ZvC cq verlaagde kans op trombose dan wel hart- en vaatziekten Patiënten met ZvC of CU hebben frequent een slechte voedingstoestand Er zijn aanwijzingen dat patiënten met IBD een verhoogd risico hebben op Met name puntdeficiënties (foliumzuur, vitamine B## en ijzer) zijn bij de ZvC frequent gerapporteerd Deficiënties (met uitzondering van ijzer) zijn bij CUpatiënten minder te verwachten <PERSOON> omstandigheden in het bijzonder bij de ZvC, door intestinale resecties, chronisch actieve ziekte, short bowel syndroom/intestinaal falen, Patiënten met inactieve ziekte wordt geadviseerd een zo normaal mogelijk dieet te gebruiken dat qua samenstelling niet verschilt van de gebruikelijke adviezen bij ziekte en gezondheid Er moet wel gecorrigeerd worden voor verhoogde intestinale verliezen, indien aanwezig Alleen met uitgebreide intestinale stricturen dienen de grove vezels beperkt te worden, een Op internet en in lekenpers worden veel niet gesubstantieerde mededelingen gedaan over voeding en voedingstherapieën voor de behandeling van IBD die niet evidence based zijn Patiënten met IBD maken veel gebruik van deze bronnen Zo is er bijvoorbeeld geen evidence voor het gebruik van Aloë vera produkten of het laag-koolhydraten dieet Terughoudendheid is dan ook geboden vanwege incomplete samenstelling van het dieet en Ondanks de deels incomplete evidence is monitoring van vitaminen, mineralen en spoorelementen aanbevelingswaardig en maakt het gericht onderdeel uit van de evaluatie bij verlaagde absorptie als bij short bowel syndroom of versnelde transit verhoogde verlies van voedingsstoffen door braken, diarree of high output stoma voorkomen cq te behandelen Aanvulling met vitaminen en mineralen lijkt de ziekte niet ongunstig te beïnvloeden Het is geïndiceerd en bij IBD-patienten gedocumenteerd in geval van anemie op basis van ijzer, vitamine B## tekort of in het kader van osteopenie cq De behandeling van patiënten met intestinaal falen dan wel short bowel syndroom is zo complex dat de behandeling bij voorkeur in een daartoe toegesneden (gespecialiseerd) eicosapenthaeenzuur (EPA, ## #n-#) en docosahexaeenzuur (DHA, ## #n-#) die uit alfalinoleenzuur (ALA) gevormd worden Het n-# vetzuur arachidonzuur (<INSTELLING>, ## #n-#) is een metaboliet van linolzuur (LA, ## #n-#) Eicosanoïden (op te delen in prostanoïden, macrofagen geproduceerd Eicosanoïden spelen een belangrijke rol bij de fysiologie en pathofysiologie van o a inflammatoire en immuunreacties Indien in het fosfolipidenmembraan meer n-# vetzuren dan n-# vetzuren zitten worden voornamelijk eicosanoïden dan de prostaglandines PGE# en PGE#, tromboxanen en leucotriënen (LTB#) die bij relatieve n-# vetzurenovermaat afgegeven worden PGE# ontstaat uit EPA en heeft in grote hoeveelheden niet het pathofysiologische, immuunsysteemonderdrukkende effect van PGE# Inname van EPA en DHA leidt tot verminderde <INSTELLING> beschikbaarheid en remming van Verhoogde <INSTELLING>-waarden in de colonmucosa zijn gerapporteerd bij CU-patiënten Remming van het <INSTELLING>-metabolisme zou gunstig zijn voor deze patiënten.
| 639 | nvog |
incomplete evidence is monitoring van vitaminen, mineralen en spoorelementen aanbevelingswaardig en maakt het gericht onderdeel uit van de evaluatie bij verlaagde absorptie als bij short bowel syndroom of versnelde transit verhoogde verlies van voedingsstoffen door braken, diarree of high output stoma voorkomen cq te behandelen Aanvulling met vitaminen en mineralen lijkt de ziekte niet ongunstig te beïnvloeden Het is geïndiceerd en bij IBD-patienten gedocumenteerd in geval van anemie op basis van ijzer, vitamine B## tekort of in het kader van osteopenie cq De behandeling van patiënten met intestinaal falen dan wel short bowel syndroom is zo complex dat de behandeling bij voorkeur in een daartoe toegesneden (gespecialiseerd) eicosapenthaeenzuur (EPA, ## #n-#) en docosahexaeenzuur (DHA, ## #n-#) die uit alfalinoleenzuur (ALA) gevormd worden Het n-# vetzuur arachidonzuur (<INSTELLING>, ## #n-#) is een metaboliet van linolzuur (LA, ## #n-#) Eicosanoïden (op te delen in prostanoïden, macrofagen geproduceerd Eicosanoïden spelen een belangrijke rol bij de fysiologie en pathofysiologie van o a inflammatoire en immuunreacties Indien in het fosfolipidenmembraan meer n-# vetzuren dan n-# vetzuren zitten worden voornamelijk eicosanoïden dan de prostaglandines PGE# en PGE#, tromboxanen en leucotriënen (LTB#) die bij relatieve n-# vetzurenovermaat afgegeven worden PGE# ontstaat uit EPA en heeft in grote hoeveelheden niet het pathofysiologische, immuunsysteemonderdrukkende effect van PGE# Inname van EPA en DHA leidt tot verminderde <INSTELLING> beschikbaarheid en remming van Verhoogde <INSTELLING>-waarden in de colonmucosa zijn gerapporteerd bij CU-patiënten Remming van het <INSTELLING>-metabolisme zou gunstig zijn voor deze patiënten hebben tevens verhoogde waarden van leucotriënen B# (LTB#) in de rectale mucosa Visolie (n-# vetzuren) remt leucotriëen-synthese en kan mogelijk een gunstig effect hebben In het dieet is niet alleen de hoeveelheid n-# vetzuren van belang maar ook de ratio n-# vetzuren/ Er is een #-tal studies gepubliceerd met n-# vetzuren bij CU-patiënten, waarvan # RCTâs Zowel de dosis n-# vetzuren, als de duur van de interventie, de groepsgrootte en de mate van ziekteactiviteit verschillen Een dieet verrijkt met n-# vetzuren draagt bij aan een verlaging van het gehalte LTB# in rectale mucosa, dat zo âtheoretisch- minder geneigd zou zijn tot een inflammatoire reactie (McCall, ###; Hawthorne, ###; Stenson, ###) Dit wordt niet door alle auteurs gevonden (<PERSOON>, ###) Het effect van n-# vetzuren op klinische ziekteactiviteit danwel kans op exacerbatie is gunstig (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###), hoewel mogelijk alleen op korte termijn (Loeschke, ###) Anderen vonden geen verbetering van ziekteactiviteit of kans op opvlamming door het gebruik van n-# vetzuren (Hawthorne, ###; Midddleton, ###) Het corticosteroidsparende effect van n-# vetzuren is eveneens twijfelachtig (zie <PERSOON>, ### versus Hawthorne, ### en Stenson, ###) Sulfasalazine is in vergelijkende studie krachtiger dan suppletie van n-# Bij ZvC-patiënten zijn # studies betreffende interventie met n-# vetzuursuppletie gevonden In een placebogecontroleerde studie werd geen effect aangetoond van n-# vetzuur suppletie Daarentegen werd in Italie op placebogecontroleerde wijze, na <LEEFTIJD> jaar gebruik van visoliecapsules een hoger percentage patiënten in remissie vastgesteld (Beluzzi, ###) Ook Feagan et al.
| 726 | nvog |
verhoogde waarden van leucotriënen B# (LTB#) in de rectale mucosa Visolie (n-# vetzuren) remt leucotriëen-synthese en kan mogelijk een gunstig effect hebben In het dieet is niet alleen de hoeveelheid n-# vetzuren van belang maar ook de ratio n-# vetzuren/ Er is een #-tal studies gepubliceerd met n-# vetzuren bij CU-patiënten, waarvan # RCTâs Zowel de dosis n-# vetzuren, als de duur van de interventie, de groepsgrootte en de mate van ziekteactiviteit verschillen Een dieet verrijkt met n-# vetzuren draagt bij aan een verlaging van het gehalte LTB# in rectale mucosa, dat zo âtheoretisch- minder geneigd zou zijn tot een inflammatoire reactie (McCall, ###; Hawthorne, ###; Stenson, ###) Dit wordt niet door alle auteurs gevonden (<PERSOON>, ###) Het effect van n-# vetzuren op klinische ziekteactiviteit danwel kans op exacerbatie is gunstig (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###), hoewel mogelijk alleen op korte termijn (Loeschke, ###) Anderen vonden geen verbetering van ziekteactiviteit of kans op opvlamming door het gebruik van n-# vetzuren (Hawthorne, ###; Midddleton, ###) Het corticosteroidsparende effect van n-# vetzuren is eveneens twijfelachtig (zie <PERSOON>, ### versus Hawthorne, ### en Stenson, ###) Sulfasalazine is in vergelijkende studie krachtiger dan suppletie van n-# Bij ZvC-patiënten zijn # studies betreffende interventie met n-# vetzuursuppletie gevonden In een placebogecontroleerde studie werd geen effect aangetoond van n-# vetzuur suppletie Daarentegen werd in Italie op placebogecontroleerde wijze, na <LEEFTIJD> jaar gebruik van visoliecapsules een hoger percentage patiënten in remissie vastgesteld (Beluzzi, ###) Ook Feagan et al effect kon worden aangetoond van monotherapie met n-# vetzuren (suppletie) op de Suppletie van n-# vetzuren bij CU-patiënten heeft geen consistent klinisch effect Er zijn geringe aanwijzingen dat suppletie van n-# vetzuren bij CU-patiënten <PERSOON> van n-# vetzuren (als monotherapie) bij ZvC-patiënten heeft geen consistent gunstig effect op het in remissie houden van de ZvC De meeste tot nu toe gebruikte visolie-capsules hebben vervelende bijwerkingen zoals flatulentie, diarree, ructus, vieze smaak en dergelijke Gecoate capsules kunnen dit soort problemen verminderen Dosis, duur en eventuele subgroepen van patiënten zijn onvoldoende bestudeerd De meest bestudeerde doses liggen tussen de # tot # gram n-# vetzuren per dag De grote hoeveelheid n-# capsules die men dan moet innemen komt de Ondanks aanwijzingen dat N-# vetzuur suppletie mogelijkerwijze een positieve bijdrage zou <DATUM> Therapeutische werking van probiotica bij de behandeling van de ZvC en CU Probiotica zijn levende micro-organismen die per definitie een positief fysiologisch of therapeutisch effect kunnen hebben voor de gastheer door het veranderen van de intestinale microbiologische balans De samenstelling van deze flora wordt belangrijk geacht ter Probiotica zouden effect (kunnen) hebben door directe of indirecte modulatie van de intestinale flora of de reactie van het mucosale immunosysteem daar op Effectiviteit wordt geclaimd bij herstel na infectie met pathogene micro-organismen door competitie in worden dan geacht zich tijdelijk aan de mucosale epitheelcellen te hechten en zo âenige tijdin de darm te overleven.
| 669 | nvog |
kon worden aangetoond van monotherapie met n-# vetzuren (suppletie) op de Suppletie van n-# vetzuren bij CU-patiënten heeft geen consistent klinisch effect Er zijn geringe aanwijzingen dat suppletie van n-# vetzuren bij CU-patiënten <PERSOON> van n-# vetzuren (als monotherapie) bij ZvC-patiënten heeft geen consistent gunstig effect op het in remissie houden van de ZvC De meeste tot nu toe gebruikte visolie-capsules hebben vervelende bijwerkingen zoals flatulentie, diarree, ructus, vieze smaak en dergelijke Gecoate capsules kunnen dit soort problemen verminderen Dosis, duur en eventuele subgroepen van patiënten zijn onvoldoende bestudeerd De meest bestudeerde doses liggen tussen de # tot # gram n-# vetzuren per dag De grote hoeveelheid n-# capsules die men dan moet innemen komt de Ondanks aanwijzingen dat N-# vetzuur suppletie mogelijkerwijze een positieve bijdrage zou <DATUM> Therapeutische werking van probiotica bij de behandeling van de ZvC en CU Probiotica zijn levende micro-organismen die per definitie een positief fysiologisch of therapeutisch effect kunnen hebben voor de gastheer door het veranderen van de intestinale microbiologische balans De samenstelling van deze flora wordt belangrijk geacht ter Probiotica zouden effect (kunnen) hebben door directe of indirecte modulatie van de intestinale flora of de reactie van het mucosale immunosysteem daar op Effectiviteit wordt geclaimd bij herstel na infectie met pathogene micro-organismen door competitie in worden dan geacht zich tijdelijk aan de mucosale epitheelcellen te hechten en zo âenige tijdin de darm te overleven endogene microflora Patiënten met de ZvC, CU en pouchitis hebben een verlaagde fecale concentratie van Bifidobacteriën en Lactobacillen VSL##® is een product dat zowel melkzuur bacteriën (in vorm van Lactobacilli (L acidophilus, L casei, L plantarum en L delbrueckii)) als bifidobacteriën (B longum, B infants, en B breve) en streptococcen Pouchitis is geassocieerd met bacteriële overgroei en dysbiose waarvoor antibiotica als primaire behandeling worden gestart Het toedienen van Lactobacilli preparaten en bacteriële mengpreparaten als VSL##® (Sigma-tau BV) doen het aantal recidieven van pouchitis statistisch significant dalen ten opzichte van placebo Campieri et al (###) laten zien dat # patiënten die met antibiotische behandeling na pouchitis in remissie komen en vervolgens behandeld zijn met VSL##® voor tenminste # maanden in remissie zijn gebleven Alle placebo- patiënten kregen in deze periode wel opnieuw pouchitis Gionchetti et al hebben bij ## patiënten met remissie van pouchitis aangetoond dat VSL##® een statistisch significante relapsdaling laat zien gedurende # maanden ten opzichte van de placebogroep (n=# x ##) (Gionchetti, ###) In een andere studie hebben zij laten zien dat VSL##®, startend direct op het aanleggen van de pouch, ook effectief is in preventie van pouchitis, waarbij de kwaliteit van leven voor patiënten verbeterde (Gionchetti, ###) Zie verder ook In enkele studies is gekeken naar de rol van probiotica bij patiënten met CU In twintig #-ASA resistente CU-patiënten werd gedurende ## maanden VSL##® gegeven; dit werd goed getolereerd zonder bijwerkingen Het probiotica mengselpreparaat bleek in staat tot.
| 617 | nvog |
ZvC, CU en pouchitis hebben een verlaagde fecale concentratie van Bifidobacteriën en Lactobacillen VSL##® is een product dat zowel melkzuur bacteriën (in vorm van Lactobacilli (L acidophilus, L casei, L plantarum en L delbrueckii)) als bifidobacteriën (B longum, B infants, en B breve) en streptococcen Pouchitis is geassocieerd met bacteriële overgroei en dysbiose waarvoor antibiotica als primaire behandeling worden gestart Het toedienen van Lactobacilli preparaten en bacteriële mengpreparaten als VSL##® (Sigma-tau BV) doen het aantal recidieven van pouchitis statistisch significant dalen ten opzichte van placebo Campieri et al (###) laten zien dat # patiënten die met antibiotische behandeling na pouchitis in remissie komen en vervolgens behandeld zijn met VSL##® voor tenminste # maanden in remissie zijn gebleven Alle placebo- patiënten kregen in deze periode wel opnieuw pouchitis Gionchetti et al hebben bij ## patiënten met remissie van pouchitis aangetoond dat VSL##® een statistisch significante relapsdaling laat zien gedurende # maanden ten opzichte van de placebogroep (n=# x ##) (Gionchetti, ###) In een andere studie hebben zij laten zien dat VSL##®, startend direct op het aanleggen van de pouch, ook effectief is in preventie van pouchitis, waarbij de kwaliteit van leven voor patiënten verbeterde (Gionchetti, ###) Zie verder ook In enkele studies is gekeken naar de rol van probiotica bij patiënten met CU In twintig #-ASA resistente CU-patiënten werd gedurende ## maanden VSL##® gegeven; dit werd goed getolereerd zonder bijwerkingen Het probiotica mengselpreparaat bleek in staat tot concludeerden de auteurs (Venturi, ###) Guslandi et al bestudeerden het additionele gebruik van S boulardii bij ## patiënten met milde tot ernstige opvlamming van CU Zeventien van de ## patiënten die de studie voltooiden raakten in remissie Geconcludeerd werd dat S boulardii mogelijk effectief is bij de behandeling van CU (Guslandi, ###) Weinig studies zijn beschikbaar over het effect van probiotica bij patiënten met de ZvC Het effect van VSL##® werd in een gerandomiseerde trial in vergelijk met mesalazine bestudeerd bij ## patiënten met de ZvC vanaf # week na een resectie van het aangedane darmgedeelte De resultaten laten zien dat de combinatie van antibiotica met VSL##® ernstige endoscopisch aangetoonde mucosale reactivatie voorkomt (Campieri, ###) Dit effect kon echter bij ZvC-patiënten met Lactobacillus GG (n=##) ten opzichte van een In een recente meta-analyse naar het effect van probiotica voor behoud van remissie bij ZvC werden zeven kleine studies gevonden met overigens sterk verschillende populaties geen rol van betekenis kon worden gevonden in het gepubliceerde materiaal Enig voorbehoud betreft de geringe statistische basis voor deze conclusie als gevolg van de Ter voorkoming van recidieven van pouchitis en ter voorkoming van pouchitis direct na aanleggen van een ileo-anale pouch zijn probiotica in de vorm van <PERSOON>, ### Mogelijk draagt het gebruik van <PERSOON> bij aan de behandeling van milde tot <PERSOON>, ###; Cui, ###; Ishikawa, ###; Er is wisselende bewijskracht voor de behandeling en preventie van intestinale.
| 643 | nvog |
het additionele gebruik van S boulardii bij ## patiënten met milde tot ernstige opvlamming van CU Zeventien van de ## patiënten die de studie voltooiden raakten in remissie Geconcludeerd werd dat S boulardii mogelijk effectief is bij de behandeling van CU (Guslandi, ###) Weinig studies zijn beschikbaar over het effect van probiotica bij patiënten met de ZvC Het effect van VSL##® werd in een gerandomiseerde trial in vergelijk met mesalazine bestudeerd bij ## patiënten met de ZvC vanaf # week na een resectie van het aangedane darmgedeelte De resultaten laten zien dat de combinatie van antibiotica met VSL##® ernstige endoscopisch aangetoonde mucosale reactivatie voorkomt (Campieri, ###) Dit effect kon echter bij ZvC-patiënten met Lactobacillus GG (n=##) ten opzichte van een In een recente meta-analyse naar het effect van probiotica voor behoud van remissie bij ZvC werden zeven kleine studies gevonden met overigens sterk verschillende populaties geen rol van betekenis kon worden gevonden in het gepubliceerde materiaal Enig voorbehoud betreft de geringe statistische basis voor deze conclusie als gevolg van de Ter voorkoming van recidieven van pouchitis en ter voorkoming van pouchitis direct na aanleggen van een ileo-anale pouch zijn probiotica in de vorm van <PERSOON>, ### Mogelijk draagt het gebruik van <PERSOON> bij aan de behandeling van milde tot <PERSOON>, ###; Cui, ###; Ishikawa, ###; Er is wisselende bewijskracht voor de behandeling en preventie van intestinale Een rol van betekenis bij behoud van De samenstelling van de bacteriële microflora van de mens in gezondheid en ziekte is vooralsnog zeer matig in kaart gebracht Modificatie van een onbekende microflora door probiotica is dus een axiomatische methode van behandelen In de diverse studies wordt gebruikt gemaakt van verschillende bacteriestammen en combinaties van bacteriën bij de behandeling of preventie van pouchitis, CU of de ZvC Het werkingsmechanisme van de probiotica is nog niet volledig opgehelderd en behoeft verdere studie Ook de invloed van de verschillende toegepaste probiotische preparaten kan nog niet goed worden ingeschat Onduidelijk is nog welke specifieke pathogenen een rol spelen bij IBD en op welke wijze, met welke bacteriën, in welke aantallen en verhoudingen er een positief effect kan worden bereikt Onbekend is hoe de normale darmflora gemodificeerd kan worden en welk Bij het voorschrijven moet men ermee rekening houden dat de probiotica vooralsnog (augustus ###) als voedseladditieven aangemerkt worden en niet als medicamenten zijn geregistreerd waardoor ze niet vergoed worden door de ziektekostenverzekeraars Dit geeft in de praktijk praktische bezwaren aangezien de kosten voor het voorgeschreven preparaat door de patiënten zelf gedragen zullen moeten worden Dit axioma van voedseladditief zou gezien recente bevindingen in vivo en in vitro opnieuw tegen het licht gehouden moeten Het is belangrijk in de literatuur onderscheid te maken tussen verwante begrippen probiotica, prebiotica en antibiotica, waarbij recent ook turbobiotica zijn ontwikkeld Prebiotica zijn.
| 557 | nvog |
Een rol van betekenis bij behoud van De samenstelling van de bacteriële microflora van de mens in gezondheid en ziekte is vooralsnog zeer matig in kaart gebracht Modificatie van een onbekende microflora door probiotica is dus een axiomatische methode van behandelen In de diverse studies wordt gebruikt gemaakt van verschillende bacteriestammen en combinaties van bacteriën bij de behandeling of preventie van pouchitis, CU of de ZvC Het werkingsmechanisme van de probiotica is nog niet volledig opgehelderd en behoeft verdere studie Ook de invloed van de verschillende toegepaste probiotische preparaten kan nog niet goed worden ingeschat Onduidelijk is nog welke specifieke pathogenen een rol spelen bij IBD en op welke wijze, met welke bacteriën, in welke aantallen en verhoudingen er een positief effect kan worden bereikt Onbekend is hoe de normale darmflora gemodificeerd kan worden en welk Bij het voorschrijven moet men ermee rekening houden dat de probiotica vooralsnog (augustus ###) als voedseladditieven aangemerkt worden en niet als medicamenten zijn geregistreerd waardoor ze niet vergoed worden door de ziektekostenverzekeraars Dit geeft in de praktijk praktische bezwaren aangezien de kosten voor het voorgeschreven preparaat door de patiënten zelf gedragen zullen moeten worden Dit axioma van voedseladditief zou gezien recente bevindingen in vivo en in vitro opnieuw tegen het licht gehouden moeten Het is belangrijk in de literatuur onderscheid te maken tussen verwante begrippen probiotica, prebiotica en antibiotica, waarbij recent ook turbobiotica zijn ontwikkeld Prebiotica zijn gunstige wijze) Meestal betreft het voedingvezels, die op een natuurlijke wijze de niet pathogene bacteriewerking in de darmen stimuleren doordat ze door de bacterie gefermenteerd worden, waardoor een concurrend voordeel voor bepaalde gunstige bacteriesoorten ontstaat Antibiotica zijn geneesmiddelen gericht tegen microbiële deze zijn dan gericht op het verstoren van de levensfuncties van concurrende (naburige) die in staat zijn gemaakt menselijke âgeneesmiddelenâ te produceren in de darm Zo kan één van deze gemodificeerde bacteriën een ontstekingsremmende cytokine als Il-## maken Net zoals VSL##® effectief is bij het voorkomen van pouchitis op korte termijn, kan in potentie ook van andere produkten die op intelligente manier de bacteriële flora beïnvloeden <DATUM> Verwijsindicaties voor diëtetiek en mogelijkheden voor poliklinische begeleiding van voedingsstoffen door braken, diarree en deficiënties van vitaminen of mineralen komen frequent voor bij patiënten met IBD en vereisen voedingstherapie (zie paragraaf <DATUM> Bij specifieke deficiënties of voedingsintake problematiek danwel uitgebreide absorptieproblemen heeft gespecialiseerde kennis meerwaarde voor het samenstellen van een Voor een aantal aandoeningen is diëtistische interventie gunstig gebleken voor het klinisch beloop van patiënten met chronische ziekten (Gaetke, ###; Lemon, ###; Holmes, ###) Er is tevens één studie uitgevoerd in twee academische centra in ### patiënten waarbij lichamelijk en geestelijk welbevinden en het zich houden aan dieetadviezen gunstiger scoorden na voedingsadvies verkregen door een diëtist (Schiller, ###) Ook bij patiënten voedingsinterventie door een diëtist gunstig gebleken voor gewichtstoename, voedingstoestand en QOL in vergelijking met patiënten die deze behandeling niet kregen (Isenring, ###) Zo bestaan voor de oncologische patiënten duidelijke richtlijnen en criteria.
| 593 | nvog |
pathogene bacteriewerking in de darmen stimuleren doordat ze door de bacterie gefermenteerd worden, waardoor een concurrend voordeel voor bepaalde gunstige bacteriesoorten ontstaat Antibiotica zijn geneesmiddelen gericht tegen microbiële deze zijn dan gericht op het verstoren van de levensfuncties van concurrende (naburige) die in staat zijn gemaakt menselijke âgeneesmiddelenâ te produceren in de darm Zo kan één van deze gemodificeerde bacteriën een ontstekingsremmende cytokine als Il-## maken Net zoals VSL##® effectief is bij het voorkomen van pouchitis op korte termijn, kan in potentie ook van andere produkten die op intelligente manier de bacteriële flora beïnvloeden <DATUM> Verwijsindicaties voor diëtetiek en mogelijkheden voor poliklinische begeleiding van voedingsstoffen door braken, diarree en deficiënties van vitaminen of mineralen komen frequent voor bij patiënten met IBD en vereisen voedingstherapie (zie paragraaf <DATUM> Bij specifieke deficiënties of voedingsintake problematiek danwel uitgebreide absorptieproblemen heeft gespecialiseerde kennis meerwaarde voor het samenstellen van een Voor een aantal aandoeningen is diëtistische interventie gunstig gebleken voor het klinisch beloop van patiënten met chronische ziekten (Gaetke, ###; Lemon, ###; Holmes, ###) Er is tevens één studie uitgevoerd in twee academische centra in ### patiënten waarbij lichamelijk en geestelijk welbevinden en het zich houden aan dieetadviezen gunstiger scoorden na voedingsadvies verkregen door een diëtist (Schiller, ###) Ook bij patiënten voedingsinterventie door een diëtist gunstig gebleken voor gewichtstoename, voedingstoestand en QOL in vergelijking met patiënten die deze behandeling niet kregen (Isenring, ###) Zo bestaan voor de oncologische patiënten duidelijke richtlijnen en criteria ondervoedingpreventief of therapeutische advisering), criteria die bij IBD-patienten niet voor handen zijn (Champetier, ###) Er is geen literatuur die verwijsindicaties of criteria beschrijft voor de verwijzing van IBD-patiënten naar gespecialiseerde diëtistische zorg Wel concludeert Stockdale dat MDL-artsen een belangrijke rol hebben in de voedingszorg van IBD-patiënten, maar de geboden faciliteiten zijn suboptimaal en richtlijnen zijn nodig ter verbetering (Stockdale, ###) Wolfe pleit voor betrokkenheid van een diëtist die ervaring heeft met complexe voedingsmanipulatie om betere adherentie âiets dat normalerwijze bij Imes concludeert ook dat dieetadvisering een belangrijk middel is om voedingsintake van interventiestudie bij ### patiënten met de ZvC Ook voor complexe voedingsbehandeling van patiënten met darmfalen en short bowel syndroom is een multidisciplinaire aanpak vereist Gespecialiseerde voedingszorg voor zowel klinische als poliklinische complexe patiënten lijkt zinvol In geval van IBD is dit slechts beperkt onderzocht Schiller, ###; Isenring, ###; Wolfe, ###; Sudan, ###; Imes, ### Specifieke deficiënties en short bowel syndroom/intestinaal falen zijn complexe problemen en vereisen specifieke voedingskundige, op het individu afgestemde zorg Daarnaast is langdurige begeleiding en follow-up door een (medisch) specialist in voedingsproblematiek nodig Banden met (andere) voedingscentra voor wat betreft dunne darmtransplantaties, TPV-thuis of andere multidisciplinaire en ziekenhuisontstijgende zorg zijn vaak onontbeerlijk en maken het aannemelijk dat deze specifieke voedingszorg in gespecialiseerde centra moet Voedingsinterventie is een belangrijke aanvullende therapie bij IBD-patiënten De correctie en het handhaven van de voedingstoestand moet een integraal onderdeel zijn van de Alhoewel er vooralsnog geen hard wetenschappelijk bewijs voor handen is, lijkt, voor zowel.
| 644 | nvog |
niet voor handen zijn (Champetier, ###) Er is geen literatuur die verwijsindicaties of criteria beschrijft voor de verwijzing van IBD-patiënten naar gespecialiseerde diëtistische zorg Wel concludeert Stockdale dat MDL-artsen een belangrijke rol hebben in de voedingszorg van IBD-patiënten, maar de geboden faciliteiten zijn suboptimaal en richtlijnen zijn nodig ter verbetering (Stockdale, ###) Wolfe pleit voor betrokkenheid van een diëtist die ervaring heeft met complexe voedingsmanipulatie om betere adherentie âiets dat normalerwijze bij Imes concludeert ook dat dieetadvisering een belangrijk middel is om voedingsintake van interventiestudie bij ### patiënten met de ZvC Ook voor complexe voedingsbehandeling van patiënten met darmfalen en short bowel syndroom is een multidisciplinaire aanpak vereist Gespecialiseerde voedingszorg voor zowel klinische als poliklinische complexe patiënten lijkt zinvol In geval van IBD is dit slechts beperkt onderzocht Schiller, ###; Isenring, ###; Wolfe, ###; Sudan, ###; Imes, ### Specifieke deficiënties en short bowel syndroom/intestinaal falen zijn complexe problemen en vereisen specifieke voedingskundige, op het individu afgestemde zorg Daarnaast is langdurige begeleiding en follow-up door een (medisch) specialist in voedingsproblematiek nodig Banden met (andere) voedingscentra voor wat betreft dunne darmtransplantaties, TPV-thuis of andere multidisciplinaire en ziekenhuisontstijgende zorg zijn vaak onontbeerlijk en maken het aannemelijk dat deze specifieke voedingszorg in gespecialiseerde centra moet Voedingsinterventie is een belangrijke aanvullende therapie bij IBD-patiënten De correctie en het handhaven van de voedingstoestand moet een integraal onderdeel zijn van de Alhoewel er vooralsnog geen hard wetenschappelijk bewijs voor handen is, lijkt, voor zowel gelijkwaardig geschoolde en klinisch ervaren medewerkers in voedingsproblematiek Daarnaast kan een diëtist bij specifieke IBD-gerelateerde voedingsproblematiek aanvullende diagnostiek verrichten bij voorbeeld door middel van nutritional assessment metingen naar energieverbruik, knijpkracht, lichaamssamenstelling en kwantificering van malabsorptie, Het gebruik van complementaire en alternatieve geneeswijzen (CAG) is niet ongebruikelijk bij de IBD-populatie; patiënten en artsen worden vaak geconfronteerd met vragen hierover Volgens de gebruikelijke definities worden complementaire behandelwijzen ingezet naast conventionele geneeskunde, terwijl alternatieve geneeswijzen in plaats van gebruikelijke universitaire geneeskunde worden toegepast In een Canadees onderzoek gaf ##,#% van alle enquêtedeelnemers aan gebruik te maken van CAG, waarbij het vooral werd toegepast door hoger opgeleiden, patiënten met veel co-morbiditeit, slechtere kwaliteit van leven en hoger inkomen (Ganguli, ###) In een ander, eveneens Canadees, onderzoek consulteerde ##% van de ondervraagde deelnemers beoefenaars van CAG (Burgmann, ###) Als belangrijkste reden bij IBD-patienten om CAG aan te wenden werd ineffectiviteit van conventionele therapie opgegeven Controle over eigen gezondheid, vertrouwen in CAG, conventionele geneeskunde in het algemeen en ontevredenheid over de benadering door Eenduidige wetenschappelijke bewijsvoering voor effectiviteit en kennis over toxiciteit van CAG ontbreken Verder zijn er nauwelijks wetenschappelijk volwaardige, gecontroleerde Zo werd in een clinician-blinded controlled trial bij ## mild tot matig actieve CU-patiënten Boswellia serrata gomhars (een #-lipoxygenase inhibitor) # dd ### mg gedurende # weken vergeleken met sulfasalazine # dd #g voor inductie van remissie Er werd geen verschil gevonden tussen beide therapieën (## versus ##% remissie volgens een gecombineerd klinisch, endoscopisch en histologische schaal) en aldus werd door de onderzoekers.
| 638 | nvog |
kan een diëtist bij specifieke IBD-gerelateerde voedingsproblematiek aanvullende diagnostiek verrichten bij voorbeeld door middel van nutritional assessment metingen naar energieverbruik, knijpkracht, lichaamssamenstelling en kwantificering van malabsorptie, Het gebruik van complementaire en alternatieve geneeswijzen (CAG) is niet ongebruikelijk bij de IBD-populatie; patiënten en artsen worden vaak geconfronteerd met vragen hierover Volgens de gebruikelijke definities worden complementaire behandelwijzen ingezet naast conventionele geneeskunde, terwijl alternatieve geneeswijzen in plaats van gebruikelijke universitaire geneeskunde worden toegepast In een Canadees onderzoek gaf ##,#% van alle enquêtedeelnemers aan gebruik te maken van CAG, waarbij het vooral werd toegepast door hoger opgeleiden, patiënten met veel co-morbiditeit, slechtere kwaliteit van leven en hoger inkomen (Ganguli, ###) In een ander, eveneens Canadees, onderzoek consulteerde ##% van de ondervraagde deelnemers beoefenaars van CAG (Burgmann, ###) Als belangrijkste reden bij IBD-patienten om CAG aan te wenden werd ineffectiviteit van conventionele therapie opgegeven Controle over eigen gezondheid, vertrouwen in CAG, conventionele geneeskunde in het algemeen en ontevredenheid over de benadering door Eenduidige wetenschappelijke bewijsvoering voor effectiviteit en kennis over toxiciteit van CAG ontbreken Verder zijn er nauwelijks wetenschappelijk volwaardige, gecontroleerde Zo werd in een clinician-blinded controlled trial bij ## mild tot matig actieve CU-patiënten Boswellia serrata gomhars (een #-lipoxygenase inhibitor) # dd ### mg gedurende # weken vergeleken met sulfasalazine # dd #g voor inductie van remissie Er werd geen verschil gevonden tussen beide therapieën (## versus ##% remissie volgens een gecombineerd klinisch, endoscopisch en histologische schaal) en aldus werd door de onderzoekers (Gupta, ###) Voor een non-inferiority design was deze studie echter statistisch onvoldoende groot (underpowered) In een RCT met ## CU-patiënten werd aloë vera gel gedurende # weken met placebo vergeleken voor inductie van remissie In de aloë vera gel groep werd verlaging in een klinische activiteitsschaal (CAI) bij ##% vastgesteld versus #% in de placebogroep Dit was door de grote spreiding niet significant (p=#,##, OR = #,#, bij CI##% = #,#-##) (Langmead, ###) In een RCT met ## patiënten met een mild-actieve ZvC techniek van verbranden van bijvoetkruid, n=##) gedurende ## weken vergeleken met een acupunctuurgroep had een significant grotere daling in de CDAI score van ### naar ### ten opzichte van de controlegroep (CDAI van ### naar ###) Complete remissie werd niet bereikt (<PERSOON>, ###) Wel meldde de actief behandelde groep een statistisch significant beter algemeen welzijn (onderdeel van CDAI), p=#,### In ### werd door dezelfde groep bij ## patiënten met mild tot matig actieve CU opnieuw actieve acupunctuur inclusief moxabranden vergeleken met ## patiënten die schijnacupunctuur ondergingen Hierbij toonde de geacupunctuurde groep een iets uitgesprokener verbetering in een klinische activiteitsschaal (CAI), p=#,### (<PERSOON> betekenis van dit verschil is evenwel onduidelijk Er zijn statistisch niet overtuigende aanwijzingen dat het gebruik van Boswellia serrata gomhars even effectief is als salazopyrine bij de inductie van remissie Er zijn onvoldoende aanwijzingen dat het gebruik van Aloe vera gel effectief is bij de inductie van remissie van mild tot matig actieve CU.
| 680 | nvog |
studie echter statistisch onvoldoende groot (underpowered) In een RCT met ## CU-patiënten werd aloë vera gel gedurende # weken met placebo vergeleken voor inductie van remissie In de aloë vera gel groep werd verlaging in een klinische activiteitsschaal (CAI) bij ##% vastgesteld versus #% in de placebogroep Dit was door de grote spreiding niet significant (p=#,##, OR = #,#, bij CI##% = #,#-##) (Langmead, ###) In een RCT met ## patiënten met een mild-actieve ZvC techniek van verbranden van bijvoetkruid, n=##) gedurende ## weken vergeleken met een acupunctuurgroep had een significant grotere daling in de CDAI score van ### naar ### ten opzichte van de controlegroep (CDAI van ### naar ###) Complete remissie werd niet bereikt (<PERSOON>, ###) Wel meldde de actief behandelde groep een statistisch significant beter algemeen welzijn (onderdeel van CDAI), p=#,### In ### werd door dezelfde groep bij ## patiënten met mild tot matig actieve CU opnieuw actieve acupunctuur inclusief moxabranden vergeleken met ## patiënten die schijnacupunctuur ondergingen Hierbij toonde de geacupunctuurde groep een iets uitgesprokener verbetering in een klinische activiteitsschaal (CAI), p=#,### (<PERSOON> betekenis van dit verschil is evenwel onduidelijk Er zijn statistisch niet overtuigende aanwijzingen dat het gebruik van Boswellia serrata gomhars even effectief is als salazopyrine bij de inductie van remissie Er zijn onvoldoende aanwijzingen dat het gebruik van Aloe vera gel effectief is bij de inductie van remissie van mild tot matig actieve CU milde tot matig actieve ZvC en CU Klinische relevantie is miniem en onduidelijk Naar de mening van de werkgroep heeft complementaire en alternatieve geneeswijzen geen rol bij de behandeling van patiënten met IBD Rankin, ###; Veloso, ###; Bernstein, ###b; <PERSOON> extraintestinale aandoeningen zijn tijdelijk en andere voortdurend aanwezig waarbij sommige Reactieve condities een ontstoken darm wordt tegelijkertijd gevonden met (inflammatoire) reacties elders in het lichaam Acute huidreacties, perifere arthropathie en oogontsteking zijn daar de typische voorbeelden van Geassocieerde condities condities die meer voorkomen bij IBD maar niet direct gerelateerd zijn aan een ontstoken darm Sommige van deze ziektes zoals ankyloserende spondylitis (m Bechterew) en chronische leverziekte kunnen aan IBD Condities die ontstaan als gevolg van een langer bestaande darmziekte Dit betreft bijvoorbeeld metabole consequenties, malabsorptie, galstenen, nierstenen en Afgezien van extraintestinale verschijnselen kunnen patiënten met IBD ook darmklachten hebben die geen uiting zijn van ziekteactiviteit en daarom het beoordelen bemoeilijken Een bekend probleem is bijvoorbeeld een galzoutendiarree die kan ontstaan na een ileocoecaal resectie Deze reageert vaak goed op galbinders zoals colestyramine in een lage dosering (# g) in te nemen een half uur voor de hoofdmaaltijden (<PERSOON> ###) Het beoordelen van ziekteactiveit is ook moeilijk wanneer er pijnklachten of diarree bestaan in het kader van een prikkelbaar darm syndroom (IBS) Er is klinisch een overlap tussen IBS en.
| 621 | nvog |
en onduidelijk Naar de mening van de werkgroep heeft complementaire en alternatieve geneeswijzen geen rol bij de behandeling van patiënten met IBD Rankin, ###; Veloso, ###; Bernstein, ###b; <PERSOON> extraintestinale aandoeningen zijn tijdelijk en andere voortdurend aanwezig waarbij sommige Reactieve condities een ontstoken darm wordt tegelijkertijd gevonden met (inflammatoire) reacties elders in het lichaam Acute huidreacties, perifere arthropathie en oogontsteking zijn daar de typische voorbeelden van Geassocieerde condities condities die meer voorkomen bij IBD maar niet direct gerelateerd zijn aan een ontstoken darm Sommige van deze ziektes zoals ankyloserende spondylitis (m Bechterew) en chronische leverziekte kunnen aan IBD Condities die ontstaan als gevolg van een langer bestaande darmziekte Dit betreft bijvoorbeeld metabole consequenties, malabsorptie, galstenen, nierstenen en Afgezien van extraintestinale verschijnselen kunnen patiënten met IBD ook darmklachten hebben die geen uiting zijn van ziekteactiviteit en daarom het beoordelen bemoeilijken Een bekend probleem is bijvoorbeeld een galzoutendiarree die kan ontstaan na een ileocoecaal resectie Deze reageert vaak goed op galbinders zoals colestyramine in een lage dosering (# g) in te nemen een half uur voor de hoofdmaaltijden (<PERSOON> ###) Het beoordelen van ziekteactiveit is ook moeilijk wanneer er pijnklachten of diarree bestaan in het kader van een prikkelbaar darm syndroom (IBS) Er is klinisch een overlap tussen IBS en ###; Burgmann, ###) Alvorens anti-inflammatoire therapie te intensiveren is het daarom aan te bevelen eerst mucosale ontsteking vast te stellen teneinde adequate behandeling in Tabel # Indeling van extra-intestinale verschijnselen in drie groepen Pijnlijke aften in de mond komen bij ## % van de bevolking voor en zijn meestal idiopatisch (Rennie, ###) Bij patiënten met recidiverende pijnlijke aften moet echter wel aan IBD gedacht worden omdat dit bij ## % van de patiënten voorkomt (Veloso, ###) Screening op ijzer of foliumzuur-tekort, anemie of ontsteking (CRP) is bij deze groep aangewezen Behandeling bestaat uit locale anesthetica en behandeling van de onderliggende ziekte Thalidomide is beschreven voor behandeling van ernstige en therapierefractaire orale ulceraties (zie hoofdstuk Therapie proximale ZvC) Vanwege het bijwerkingenprofiel (mn ontwikkeling polyneuropathie) wordt dit middel bij voorkeur alleen in specialistische centra Het syndroom van Melkersson-Rosenthal (zwelling tong, facialis parese en orofaciaal oedeem) en Mieschenerâs cheilitis granulomatosa (zwelling lippen) zijn vormen van nietinfectieuze orofaciale granulomatose (OFG) De prevalentie van symptoomloze IBD bij patiënten met OFG wordt tussen de ## en ## % gerapporteerd (Talbot, ###; <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###) Een cheilitis verloopt vaak onafhankelijk van de darmontsteking maar adequate behandeling van de onderliggende darmziekte is vaak voldoende zodat locale behandeling met corticosteroïden (evt via injectie) of chirurgie bij OFG veelal niet is Verder wordt in patiëntenseries op de eventuele effectiviteit van onder andere clofazimine, hydroxychloroquine en sulfasalazine gewezen (<PERSOON>, ###), en is infliximab hier ook Pijnlijke aften in de mond zijn meestal idiopatisch maar komen bij ## % van de IBD-patiënten voor De behandeling bestaat uit locaal anesthetica en adequate.
| 623 | nvog |
vast te stellen teneinde adequate behandeling in Tabel # Indeling van extra-intestinale verschijnselen in drie groepen Pijnlijke aften in de mond komen bij ## % van de bevolking voor en zijn meestal idiopatisch (Rennie, ###) Bij patiënten met recidiverende pijnlijke aften moet echter wel aan IBD gedacht worden omdat dit bij ## % van de patiënten voorkomt (Veloso, ###) Screening op ijzer of foliumzuur-tekort, anemie of ontsteking (CRP) is bij deze groep aangewezen Behandeling bestaat uit locale anesthetica en behandeling van de onderliggende ziekte Thalidomide is beschreven voor behandeling van ernstige en therapierefractaire orale ulceraties (zie hoofdstuk Therapie proximale ZvC) Vanwege het bijwerkingenprofiel (mn ontwikkeling polyneuropathie) wordt dit middel bij voorkeur alleen in specialistische centra Het syndroom van Melkersson-Rosenthal (zwelling tong, facialis parese en orofaciaal oedeem) en Mieschenerâs cheilitis granulomatosa (zwelling lippen) zijn vormen van nietinfectieuze orofaciale granulomatose (OFG) De prevalentie van symptoomloze IBD bij patiënten met OFG wordt tussen de ## en ## % gerapporteerd (Talbot, ###; <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###) Een cheilitis verloopt vaak onafhankelijk van de darmontsteking maar adequate behandeling van de onderliggende darmziekte is vaak voldoende zodat locale behandeling met corticosteroïden (evt via injectie) of chirurgie bij OFG veelal niet is Verder wordt in patiëntenseries op de eventuele effectiviteit van onder andere clofazimine, hydroxychloroquine en sulfasalazine gewezen (<PERSOON>, ###), en is infliximab hier ook Pijnlijke aften in de mond zijn meestal idiopatisch maar komen bij ## % van de IBD-patiënten voor De behandeling bestaat uit locaal anesthetica en adequate de behandeling bestaat uit adequate behandeling van de darmziekte Talbot, ###; <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###, Dupuy, ### Granulomateuze zwelling van lippen, tong of wangen in het kader van IBD kan Erythema nodosum is de meest voorkomende huidafwijking bij IBD (#-##%) en komt vaker voor bij de ZvC (colon lokalisatie) dan bij CU (Orchard, ###) Ongeveer <DATUM> % van patiënten met IBD heeft een periode met erythema nodosum tijdens een exacerbatie (<PERSOON>, ###) De diagnose wordt gesteld wanneer karakteristieke verheven, pijnlijke, rood/paarse subcutane verdikkingen met <DATUM> cm doorsnede aanwezig zijn Erythema nodosum is vaak aanwezig op de extensor zijde van de extremiteiten zoals de scheenbenen De diagnose kan op klinische gronden worden gesteld, een biopsie is zelden nodig Indien er een biopt wordt verricht vertoond deze vaak een niet specifieke panniculitis (Requena, ###) Differentiaal diagnostisch kan gedacht worden aan een metastatische ZvC Dit is een vorm van ZvC waarbij er zich zwerende nodules voordoen waarbij er bij De behandeling van erythema nodosum is primair gericht op behandeling van de darmziekte (Requena, ###) Corticosteroïden zijn effectief als behandeling van erythema nodosum (<PERSOON>, ###) In therapie-resistente gevallen of bij frequente opvlammingen kan hier Pyoderma gangrenosum is zeldzaam (#,#-## %) en komt vaker voor bij CU (mn pancolitis) dan bij de ZvC (Tjandra, ###; Tromm, ###; Menachem, ###; Tavarela, ###) De correlatie tussen pyoderma en ziekteactiviteit in de darm wisselt (Tavarela, ###) Pyoderma gangrenosum laesies ontstaan vaak op plaatsen van (eerder) trauma (pathergie) De laesies.
| 712 | nvog |
behandeling van de darmziekte Talbot, ###; <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###, Dupuy, ### Granulomateuze zwelling van lippen, tong of wangen in het kader van IBD kan Erythema nodosum is de meest voorkomende huidafwijking bij IBD (#-##%) en komt vaker voor bij de ZvC (colon lokalisatie) dan bij CU (Orchard, ###) Ongeveer <DATUM> % van patiënten met IBD heeft een periode met erythema nodosum tijdens een exacerbatie (<PERSOON>, ###) De diagnose wordt gesteld wanneer karakteristieke verheven, pijnlijke, rood/paarse subcutane verdikkingen met <DATUM> cm doorsnede aanwezig zijn Erythema nodosum is vaak aanwezig op de extensor zijde van de extremiteiten zoals de scheenbenen De diagnose kan op klinische gronden worden gesteld, een biopsie is zelden nodig Indien er een biopt wordt verricht vertoond deze vaak een niet specifieke panniculitis (Requena, ###) Differentiaal diagnostisch kan gedacht worden aan een metastatische ZvC Dit is een vorm van ZvC waarbij er zich zwerende nodules voordoen waarbij er bij De behandeling van erythema nodosum is primair gericht op behandeling van de darmziekte (Requena, ###) Corticosteroïden zijn effectief als behandeling van erythema nodosum (<PERSOON>, ###) In therapie-resistente gevallen of bij frequente opvlammingen kan hier Pyoderma gangrenosum is zeldzaam (#,#-## %) en komt vaker voor bij CU (mn pancolitis) dan bij de ZvC (Tjandra, ###; Tromm, ###; Menachem, ###; Tavarela, ###) De correlatie tussen pyoderma en ziekteactiviteit in de darm wisselt (Tavarela, ###) Pyoderma gangrenosum laesies ontstaan vaak op plaatsen van (eerder) trauma (pathergie) De laesies frequentst op de scheenbenen en naast stomaâs (Tjandra, ###) Het begint vaak als een enkele danwel multipele erythemateuze papel of pustel Vervolgens ontstaat necrose van de <INSTELLING> en diepe excaverende ulceraties met purulent steriele pus tenzij secundaire De behandeling van pyoderma is afhankelijk van de ernst en begint met locale wondverzorging, het vermijden van trauma en de applicatie van locale corticosteroïden of Ghislain, ###; Khurrum, ###; Kontos, ###) Corticosteroïden zijn effectief bij het behandelen van pyoderma gangrenosum, therapie-resistente gevallen behoeven vaak hoge intraveneuze doseringen (Reichrath, ###) Intraveneus ciclosporine en tacrolimus zijn ook effectief maar het gebruik wordt beperkt door het bijwerkingprofiel (Reichrath, ###) In een gecontroleerde trial werd de effectiviteit van infliximab beschreven (<PERSOON> de effectiviteit en het gunstige bijwerkingen-profiel van IFX tov hoge dosis corticosteroïden, ciclosporine of tacrolimus bestaat er voorkeur voor behandeling met IFX De diagnose van cutane manifestaties bij IBD wordt gesteld op klinische De behandeling van erythema nodosum is primair gericht op behandeling van de ZvC Erythema nodosum reageert vaak gunstig op systemische Pyoderma gangrenosum kan reageren op lokaal werkzame of systemische Tijdens een actieve colitis in het kader van CU kunnen vooral de gewichtsdragende gewrichten (enkels, knieën, heupen) maar ook polsen, ellebogen en schouders warm en gezwollen zijn Als het gaat om minder dan # gewrichten spreekt men van type # artritis Er is in deze gevallen geen reumafactor aanwezig, de ontsteking ontstaat acuut, kan wel weken tot maanden aanhouden maar is self limiting en beschadigt het gewricht niet (Orchard, ###).
| 691 | nvog |
naast stomaâs (Tjandra, ###) Het begint vaak als een enkele danwel multipele erythemateuze papel of pustel Vervolgens ontstaat necrose van de <INSTELLING> en diepe excaverende ulceraties met purulent steriele pus tenzij secundaire De behandeling van pyoderma is afhankelijk van de ernst en begint met locale wondverzorging, het vermijden van trauma en de applicatie van locale corticosteroïden of Ghislain, ###; Khurrum, ###; Kontos, ###) Corticosteroïden zijn effectief bij het behandelen van pyoderma gangrenosum, therapie-resistente gevallen behoeven vaak hoge intraveneuze doseringen (Reichrath, ###) Intraveneus ciclosporine en tacrolimus zijn ook effectief maar het gebruik wordt beperkt door het bijwerkingprofiel (Reichrath, ###) In een gecontroleerde trial werd de effectiviteit van infliximab beschreven (<PERSOON> de effectiviteit en het gunstige bijwerkingen-profiel van IFX tov hoge dosis corticosteroïden, ciclosporine of tacrolimus bestaat er voorkeur voor behandeling met IFX De diagnose van cutane manifestaties bij IBD wordt gesteld op klinische De behandeling van erythema nodosum is primair gericht op behandeling van de ZvC Erythema nodosum reageert vaak gunstig op systemische Pyoderma gangrenosum kan reageren op lokaal werkzame of systemische Tijdens een actieve colitis in het kader van CU kunnen vooral de gewichtsdragende gewrichten (enkels, knieën, heupen) maar ook polsen, ellebogen en schouders warm en gezwollen zijn Als het gaat om minder dan # gewrichten spreekt men van type # artritis Er is in deze gevallen geen reumafactor aanwezig, de ontsteking ontstaat acuut, kan wel weken tot maanden aanhouden maar is self limiting en beschadigt het gewricht niet (Orchard, ###) Hierbij bestaat er artralgie van de kleine gewrichten (polsen, vingers) die maanden kan aanhouden en onafhankelijk van ziekteactiviteit aanwezig kan zijn De pijn in deze kleine gewrichten kunnen soms de enige tekenen van ziekteactiviteit zijn en komt meer voor wanneer het colon bij de ziekte betrokken is Beide vormen van arthropathie kunnen gelijktijdig optreden met oogziekte of erythema nodosum De diagnose wordt gesteld op klinische gronden (pijnlijke gezwollen gewrichten) Pijnlijke gewrichten zonder tekenen van ontsteking komen vaker voor dan inflammatoire gewrichtspijn Deze niet inflammatoire gewrichtspijnen komen meer voor bij de ZvC (##,###%) dan bij CU (#-##%) en hebben een aanzienlijke invloed op de kwaliteit van leven Differentiaal diagnostisch moet afgezien van een septische artritis of degeneratieve artritis en sero-positieve reuma ook gedacht worden aan gewrichtspijn tgv osteonecrose, azathioprine geïnduceerde arthropathie, infliximab gerelateerde lupus-like syndroom of klachten op basis Bij de behandeling van type I perifere artritis ligt de nadruk op de behandeling van de onderliggende ziekte met corticosteroïden, immunomodulatoren of anti-TNF middelen Het gewrichtsspecifieke medicijn voor alle vormen van IBD gerelateerde artritis was vaak sulfasalazine maar voldoende wetenschappelijk bewijs dat deze keuze ondersteunt ontbreekt Symptomatische therapie bestaat uit simpele analgetica, rust en fysiotherapie onderliggende IBD kunnen doen opvlammen of verergeren (Felder, ###; Matuk, ###; Takeuchi, ###) kunnen ze in specifieke gevallen wel worden ingezet Een averechtse reactie op NSAID treedt vaak binnen enkele weken op Mochten de darmklachten echter niet toenemen dan kunnen NSAID of <PERSOON>-# remmers kortdurend gebruikt worden (Mahadevan, ###; Reinisch, ###; Sandborn, ###).
| 639 | nvog |
er artralgie van de kleine gewrichten (polsen, vingers) die maanden kan aanhouden en onafhankelijk van ziekteactiviteit aanwezig kan zijn De pijn in deze kleine gewrichten kunnen soms de enige tekenen van ziekteactiviteit zijn en komt meer voor wanneer het colon bij de ziekte betrokken is Beide vormen van arthropathie kunnen gelijktijdig optreden met oogziekte of erythema nodosum De diagnose wordt gesteld op klinische gronden (pijnlijke gezwollen gewrichten) Pijnlijke gewrichten zonder tekenen van ontsteking komen vaker voor dan inflammatoire gewrichtspijn Deze niet inflammatoire gewrichtspijnen komen meer voor bij de ZvC (##,###%) dan bij CU (#-##%) en hebben een aanzienlijke invloed op de kwaliteit van leven Differentiaal diagnostisch moet afgezien van een septische artritis of degeneratieve artritis en sero-positieve reuma ook gedacht worden aan gewrichtspijn tgv osteonecrose, azathioprine geïnduceerde arthropathie, infliximab gerelateerde lupus-like syndroom of klachten op basis Bij de behandeling van type I perifere artritis ligt de nadruk op de behandeling van de onderliggende ziekte met corticosteroïden, immunomodulatoren of anti-TNF middelen Het gewrichtsspecifieke medicijn voor alle vormen van IBD gerelateerde artritis was vaak sulfasalazine maar voldoende wetenschappelijk bewijs dat deze keuze ondersteunt ontbreekt Symptomatische therapie bestaat uit simpele analgetica, rust en fysiotherapie onderliggende IBD kunnen doen opvlammen of verergeren (Felder, ###; Matuk, ###; Takeuchi, ###) kunnen ze in specifieke gevallen wel worden ingezet Een averechtse reactie op NSAID treedt vaak binnen enkele weken op Mochten de darmklachten echter niet toenemen dan kunnen NSAID of <PERSOON>-# remmers kortdurend gebruikt worden (Mahadevan, ###; Reinisch, ###; Sandborn, ###) gesteld op klinische gronden waarbij andere specifiekere vormen worden uitgesloten Type # peri-articulaire artritis betreft de grote gewrichten en gaat vaak samen met ziekteactiviteit in de darm Type II poly-arthriculaire artritis betreft de kleiner gewrichten en blijkt vaak actief te zijn onafhankelijk van IBD De behandeling van artritis en arthropathie bij IBD is gebaseerd op de meestal effectief Bij type I perifere artritis ligt de nadruk op het behandelen van Ongeveer ##-## % van de patiënten met IBD heeft last van conjunctivitis, episcleritis of uveitis Episcleritis is meestal pijnloos en presenteert zich met hyperemische sclerae en conjunctivae, jeuk en branderigheid (<PERSOON> is minder frequent maar heeft potentieel ernstige consequenties Geassocieerd met de ZvC ontstaat uveitis vaak geleidelijk en bilateraal en is het langdurig aanwezig (Mintz, ###) De activiteit van de uveitis hangt niet altijd samen met ziekteactiviteit in de darm Patiënten klagen over oogpijn, wazig zien, fotofobie en hoofdpijn Wegens de kans op progressief visusverlies is spoedige verwijzing naar de oogarts noodzaak Met een spleetlamp kan deze differentiëren tussen een anterieure of posterieure uveitis Een uveitis anterior (iritis) komt in het bijzonder voor bij patiënten met een HLA-B## genotype en kan aan de ziekte voorafgaan of actief zijn Episcleritis is meestal self limiting en reageert zo nodig op lokaal werkzame corticosteroïden, behandeling van uveitis bestaat uit zowel topicale als systemische corticosteroïden (Mintz, ###) Door middel van verschillende case reports, retrospectieve studies en in één.
| 610 | nvog |
klinische gronden waarbij andere specifiekere vormen worden uitgesloten Type # peri-articulaire artritis betreft de grote gewrichten en gaat vaak samen met ziekteactiviteit in de darm Type II poly-arthriculaire artritis betreft de kleiner gewrichten en blijkt vaak actief te zijn onafhankelijk van IBD De behandeling van artritis en arthropathie bij IBD is gebaseerd op de meestal effectief Bij type I perifere artritis ligt de nadruk op het behandelen van Ongeveer ##-## % van de patiënten met IBD heeft last van conjunctivitis, episcleritis of uveitis Episcleritis is meestal pijnloos en presenteert zich met hyperemische sclerae en conjunctivae, jeuk en branderigheid (<PERSOON> is minder frequent maar heeft potentieel ernstige consequenties Geassocieerd met de ZvC ontstaat uveitis vaak geleidelijk en bilateraal en is het langdurig aanwezig (Mintz, ###) De activiteit van de uveitis hangt niet altijd samen met ziekteactiviteit in de darm Patiënten klagen over oogpijn, wazig zien, fotofobie en hoofdpijn Wegens de kans op progressief visusverlies is spoedige verwijzing naar de oogarts noodzaak Met een spleetlamp kan deze differentiëren tussen een anterieure of posterieure uveitis Een uveitis anterior (iritis) komt in het bijzonder voor bij patiënten met een HLA-B## genotype en kan aan de ziekte voorafgaan of actief zijn Episcleritis is meestal self limiting en reageert zo nodig op lokaal werkzame corticosteroïden, behandeling van uveitis bestaat uit zowel topicale als systemische corticosteroïden (Mintz, ###) Door middel van verschillende case reports, retrospectieve studies en in één Murphy, ###; Suhler, ###; Saurenmann, ###), adalimumab (Biester, ###) en ook De diagnose episcleritis wordt op klinische gronden gesteld Bij twijfel is een oogarts nodig om het onderscheid te maken tussen oppervlakkige of meer diepe Axiale artritis bestaat uit sacroileitis en ankyloserende spondylitis (AS, ook wel ziekte van Bechterew) Een asymptomatische sacro-ileitis komt frequent voor; tot ## % van de IBDpatiënten heeft een afwijkende Technetium botscan zonder klachten (Fornaciari ###) Symptomatische sacroileitis wordt gekarakteriseerd door lage rugpijn die verbetert na beweging Deze sacro-ileitis is niet geassocieerd met HLA-B## Bij een ankyloserende spondylitis staat chronische lage rugpijn op de voorgrond hetgeen vaak onafhankelijk van ziekteactiviteit in de darm aanwezig is De prevalentie van HLA-B## positieve en negatieve AS bij IBD is <DATUM> % (De Vlam, ###) De diagnose wordt gesteld op klinische gronden Bij onderzoek wordt een beperkte spinale flexie en in later stadia een verminderde thorax excursies bij ademen gevonden In de beginfase zijn conventionele rugfotos vaak normaal Een CT of technetium botscan zijn sensitiever De gouden standaard is echter <PERSOON>, ###) Een associatie met HLA B-## is in ##-## % aanwezig maar heeft geen rol in de behandeling van de individuele patiënt (Bjarnason, ###; Steer, ###) De behandeling van een sacroileitis bestaat uit fysiotherapie, pijnstilling met paracetamol en sulfasalazine (<PERSOON> ###) NSAIDâs vormen de eerste en disease modifying antirreumatic drugs (DMARD) de tweede lijns therapie bij AS alhoewel grote verlaagt de bezinking en verbetert de ochtendstijfheid maar heeft geen invloed op de pijn of.
| 638 | nvog |
adalimumab (Biester, ###) en ook De diagnose episcleritis wordt op klinische gronden gesteld Bij twijfel is een oogarts nodig om het onderscheid te maken tussen oppervlakkige of meer diepe Axiale artritis bestaat uit sacroileitis en ankyloserende spondylitis (AS, ook wel ziekte van Bechterew) Een asymptomatische sacro-ileitis komt frequent voor; tot ## % van de IBDpatiënten heeft een afwijkende Technetium botscan zonder klachten (Fornaciari ###) Symptomatische sacroileitis wordt gekarakteriseerd door lage rugpijn die verbetert na beweging Deze sacro-ileitis is niet geassocieerd met HLA-B## Bij een ankyloserende spondylitis staat chronische lage rugpijn op de voorgrond hetgeen vaak onafhankelijk van ziekteactiviteit in de darm aanwezig is De prevalentie van HLA-B## positieve en negatieve AS bij IBD is <DATUM> % (De Vlam, ###) De diagnose wordt gesteld op klinische gronden Bij onderzoek wordt een beperkte spinale flexie en in later stadia een verminderde thorax excursies bij ademen gevonden In de beginfase zijn conventionele rugfotos vaak normaal Een CT of technetium botscan zijn sensitiever De gouden standaard is echter <PERSOON>, ###) Een associatie met HLA B-## is in ##-## % aanwezig maar heeft geen rol in de behandeling van de individuele patiënt (Bjarnason, ###; Steer, ###) De behandeling van een sacroileitis bestaat uit fysiotherapie, pijnstilling met paracetamol en sulfasalazine (<PERSOON> ###) NSAIDâs vormen de eerste en disease modifying antirreumatic drugs (DMARD) de tweede lijns therapie bij AS alhoewel grote verlaagt de bezinking en verbetert de ochtendstijfheid maar heeft geen invloed op de pijn of De effectiviteit van corticosteroïden is slecht gerapporteerd maar intra-articulaire injecties kan in selecteerde gevallen helpen In een recent review werd geen bewijs gevonden voor het gebruik van methotrexaat bij AS (<PERSOON>, ###) De effectiviteit en veiligheid van infliximab (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###) en adalimumab (<PERSOON>, ###) bij AS is in gerandomiseerde trials aangetoond, echter niet in een opzet als eerstelijns behandeling HLA B-## komt vaak voor bij axiale artritis maar heeft geen diagnostische of Bij axiale artritis zijn er argumenten voor intensieve fysiotherapie, sulfasalzine, <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ### Trommelstokvingers komen voor bij een minderheid van de patiënten en dan mn bij de ZvC (Collins, ###) Andere meer uitgesproken hypertrofische osteoarthropathieen zijn zeldzaam Er is een groot aantal leveraandoeningen beschreven bij IBD (Riegler, ###) Een vette lever kan ontstaan in het kader van ondervoeding en langdurige ziekte (Bargiggia, ###) In de lever kunnen granulomen maar ook leverabcessen voorkomen in relatie tot een darmontsteking Pericholangitis, chronische hepatitis, cirrose en het verhoogd voorkomen van galstenen zijn beschreven bij IBD (Parente, ###) Daarnaast kennen veel medicamenten zoals die gebruikt worden bij IBD hepatotoxische bijwerkingen Een primaire scleroserende cholangitis (PSC) is de meest voorkomende biliaire complicatie bij IBD en heeft een slechte prognose PSC-patiënten hebben vaker CU (##-##%) dan de ZvC (#-##%) (Olsson, ###; Fausa, ###; Broome, ###; Farrant, ###; Rabinovitz, ###) Van de patiënten met CU ontwikkelt #,<DATUM> # % een PSC (Shepherd, ###; Olsson, ###).
| 733 | nvog |
De effectiviteit van corticosteroïden is slecht gerapporteerd maar intra-articulaire injecties kan in selecteerde gevallen helpen In een recent review werd geen bewijs gevonden voor het gebruik van methotrexaat bij AS (<PERSOON>, ###) De effectiviteit en veiligheid van infliximab (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###) en adalimumab (<PERSOON>, ###) bij AS is in gerandomiseerde trials aangetoond, echter niet in een opzet als eerstelijns behandeling HLA B-## komt vaak voor bij axiale artritis maar heeft geen diagnostische of Bij axiale artritis zijn er argumenten voor intensieve fysiotherapie, sulfasalzine, <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ### Trommelstokvingers komen voor bij een minderheid van de patiënten en dan mn bij de ZvC (Collins, ###) Andere meer uitgesproken hypertrofische osteoarthropathieen zijn zeldzaam Er is een groot aantal leveraandoeningen beschreven bij IBD (Riegler, ###) Een vette lever kan ontstaan in het kader van ondervoeding en langdurige ziekte (Bargiggia, ###) In de lever kunnen granulomen maar ook leverabcessen voorkomen in relatie tot een darmontsteking Pericholangitis, chronische hepatitis, cirrose en het verhoogd voorkomen van galstenen zijn beschreven bij IBD (Parente, ###) Daarnaast kennen veel medicamenten zoals die gebruikt worden bij IBD hepatotoxische bijwerkingen Een primaire scleroserende cholangitis (PSC) is de meest voorkomende biliaire complicatie bij IBD en heeft een slechte prognose PSC-patiënten hebben vaker CU (##-##%) dan de ZvC (#-##%) (Olsson, ###; Fausa, ###; Broome, ###; Farrant, ###; Rabinovitz, ###) Van de patiënten met CU ontwikkelt #,<DATUM> # % een PSC (Shepherd, ###; Olsson, ###) asymptomatisch zodat hier actief naar gezocht moet worden Bij cholestatische leverproefstoornissen of biliaire klachten kan men laagdrempelig een echografie laten verrichten voor het vaststellen van galstenen, steatosis of cirrosis Wanneer bij onwaarschijnlijk wordt geacht en er serologisch geen aanwijzingen zijn voor een virale of autoimmuun hepatitis dient een PSC te worden uitgesloten Een MRI is de gebruikelijke diagnostische test (Vitellas, ###; Talwalkar, ###) Wanneer de MRCP normaal is en de klinische verdenking op small duct disease blijft bestaan is een leverbiopsie mogelijk effectiever dan een ERCP en dus te verkiezen (Talwalkar, ###; MacFaul, ###) PSC is geassocieerd met HLA A#-B-#-<PERSOON># Een overlap beeld tussen autoimmuun pancreatitis en PSC is geassocieerd met een verhoogde IgG# (Hirano ###) Bij een coloncarcinoom verhoogd (MacFaul, ###) en dient surveillance hierop te worden aangepast therapie bij patiënten met PSC (Cullen, ###) UDCA verlaagt de leverenzymen maar kan de ziekte niet afremmen (<PERSOON> met corticosteroïden heeft tegenstrijdige resultaten laten zien en zowel tacrolimus als infliximab lieten geen histologische verbetering zien Een overlap beeld met een autoimmuun pancreatitis en PSC In het geval van een dominante strictuur dient een ERCP met brushcytologie en dilatatie te worden overwogen (Ponsioen, ###) Een levertransplantatie is de enige optie voor patiënten met ernstige PSC alhoewel de ziekte nadien in ##-## % van de gevallen terug kan Bij het ontbreken van een medicamenteuze oorzaak voor gevonden leverproefstoornissen dient eerst gebruikelijke problematiek door middel van.
| 713 | nvog |
asymptomatisch zodat hier actief naar gezocht moet worden Bij cholestatische leverproefstoornissen of biliaire klachten kan men laagdrempelig een echografie laten verrichten voor het vaststellen van galstenen, steatosis of cirrosis Wanneer bij onwaarschijnlijk wordt geacht en er serologisch geen aanwijzingen zijn voor een virale of autoimmuun hepatitis dient een PSC te worden uitgesloten Een MRI is de gebruikelijke diagnostische test (Vitellas, ###; Talwalkar, ###) Wanneer de MRCP normaal is en de klinische verdenking op small duct disease blijft bestaan is een leverbiopsie mogelijk effectiever dan een ERCP en dus te verkiezen (Talwalkar, ###; MacFaul, ###) PSC is geassocieerd met HLA A#-B-#-<PERSOON># Een overlap beeld tussen autoimmuun pancreatitis en PSC is geassocieerd met een verhoogde IgG# (Hirano ###) Bij een coloncarcinoom verhoogd (MacFaul, ###) en dient surveillance hierop te worden aangepast therapie bij patiënten met PSC (Cullen, ###) UDCA verlaagt de leverenzymen maar kan de ziekte niet afremmen (<PERSOON> met corticosteroïden heeft tegenstrijdige resultaten laten zien en zowel tacrolimus als infliximab lieten geen histologische verbetering zien Een overlap beeld met een autoimmuun pancreatitis en PSC In het geval van een dominante strictuur dient een ERCP met brushcytologie en dilatatie te worden overwogen (Ponsioen, ###) Een levertransplantatie is de enige optie voor patiënten met ernstige PSC alhoewel de ziekte nadien in ##-## % van de gevallen terug kan Bij het ontbreken van een medicamenteuze oorzaak voor gevonden leverproefstoornissen dient eerst gebruikelijke problematiek door middel van PSC verhoogt het risico op zowel cholangiocarcinoom als coloncarcinoom Een ERCP met dilatatie en kortdurende stenting is de voorkeurtherapie bij een Een levertransplantatie is aangewezen bij een vergevorderde PSC Bloederige diarree kenmerkt IBD, zeker CU, maar ook de ZvC Paradoxaal zijn er eveneens vele rapporten, waarvan de eerste al terug gaat tot ###, die aangeven dat tromboembolische gebeurtenissen vaker dan gebruikelijk worden aangetroffen bij IBD-patiënten Het is inderdaad met een veelheid van epidemiologische studieopzetten waarschijnlijk gemaakt dat primair of secundair de stollingscascade wordt geactiveerd bij IBD Hierbij gaat concentraties, hyperhomocysteinemie en zo voorts # veranderingen in de stollingscascade en in stollingseiwitten en # genetische veranderingen geassocieerd met IBD en verhoogde stollingsneiging De veranderingen worden zowel bij actieve ontsteking als bij ziekte in remissie aangetroffen, en lijken âzeker deels- ziektespecifiek (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, arteriële trombose, hetgeen wijst op een heterogene ontstaansoorzaak Tromboveneuze occlusies van kuitvenen of onderste extremiteiten (diepe veneuze trombose), wel of niet met longembolieën, maar ook ongebruikelijker lokalisaties als van bovenste extremiteiten, cerebrale trombose of vena portae trombose, zijn veelvuldig beschreven (<PERSOON>, De prevalentie van trombo-embolische processen bij IBD-patiënten varieert van # tot ##% in literatuur van de dertiger tot ##-er jaren De incidentie is in een groot aantal onderzoeken eveneens bestudeerd en varieert van #,<DATUM> # per ### ### patiënten per jaar Met name het onderzoek van Bernstein, gebaseerd op de gezondheidszorgdatabase van de provincie Manitoba in Canada heeft de incidentie van trombo-embolische en diepe veneuze trombose goed vastgelegd (Bernstein, ###a).
| 635 | nvog |
zowel cholangiocarcinoom als coloncarcinoom Een ERCP met dilatatie en kortdurende stenting is de voorkeurtherapie bij een Een levertransplantatie is aangewezen bij een vergevorderde PSC Bloederige diarree kenmerkt IBD, zeker CU, maar ook de ZvC Paradoxaal zijn er eveneens vele rapporten, waarvan de eerste al terug gaat tot ###, die aangeven dat tromboembolische gebeurtenissen vaker dan gebruikelijk worden aangetroffen bij IBD-patiënten Het is inderdaad met een veelheid van epidemiologische studieopzetten waarschijnlijk gemaakt dat primair of secundair de stollingscascade wordt geactiveerd bij IBD Hierbij gaat concentraties, hyperhomocysteinemie en zo voorts # veranderingen in de stollingscascade en in stollingseiwitten en # genetische veranderingen geassocieerd met IBD en verhoogde stollingsneiging De veranderingen worden zowel bij actieve ontsteking als bij ziekte in remissie aangetroffen, en lijken âzeker deels- ziektespecifiek (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, arteriële trombose, hetgeen wijst op een heterogene ontstaansoorzaak Tromboveneuze occlusies van kuitvenen of onderste extremiteiten (diepe veneuze trombose), wel of niet met longembolieën, maar ook ongebruikelijker lokalisaties als van bovenste extremiteiten, cerebrale trombose of vena portae trombose, zijn veelvuldig beschreven (<PERSOON>, De prevalentie van trombo-embolische processen bij IBD-patiënten varieert van # tot ##% in literatuur van de dertiger tot ##-er jaren De incidentie is in een groot aantal onderzoeken eveneens bestudeerd en varieert van #,<DATUM> # per ### ### patiënten per jaar Met name het onderzoek van Bernstein, gebaseerd op de gezondheidszorgdatabase van de provincie Manitoba in Canada heeft de incidentie van trombo-embolische en diepe veneuze trombose goed vastgelegd (Bernstein, ###a) ###) en Amerikaanse populatiegebaseerde gegevens uit Olmstead County (Heit, ###) uit de niet geselecteerde populaties -incidenties van respectievelijk #,##% uit de CBS gegevens met betrekking tot ontslagdiagnose uit Nederlandse ziekenhuizen en #,##% uit de County gemeenschap en #,#% bij de uit die groep gehospitaliseerde mensen- lijkt deze incidentie De incidentie van trombo-(embolische) verschijnselen is niet zo hoog dat primaire screening van IBD-patiënten op risicofactoren van plasmatische, metabole of genetische aard voor trombo-embolieën gerechtvaardigd is Risicofactoronderzoek lijkt echter wel te overwegen bij een eerste presentatie van een ongebruikelijk of onverklaarbaar trombo-embolische proces, danwel tweede presentatie van een diepe veneuze trombose of longembolie; te denken valt aan screenen op plasmatische, metabole en genetische risicofactoren, omdat zeker bij ###) Dit omdat IBD op zich een risicofactor is, en zeker bij actieve ziekte, velerlei plasmatische veranderingen kunnen bijdragen aan een verhoogde recidiefkans (Twig, ###) Gunstig effect in de zin van risicoverlaging op recidieftrombose danwel ongunstig effect in de zin van tractus digestivusbloeding of verhoogde kans op opvlamming van antistollingtherapie is niet aangetoond, bij primaire profylaxe evenmin als in secundaire profylactische zin Acetylsalicylzuur vormt hierop een uitzondering en blijft een relatief gecontraindiceerd De duur van antistollingtherapie is niet onderzocht, evenmin het effect van met meer dan gebruikelijke voortvarendheid inductietherapieën te starten bij vroege verschijnselen van De behandeling van trombo-embolische processen bij IBD is niet anders dan normaal; er zijn geen aanwijzingen dat het beloop van IBD, mits adequaat behandeld, ongunstiger verloopt Therapeutische werking van heparine(-derivaten) als monotherapie bij CU of de ZvC mag niet worden verwacht (Koutroubakis, ###; De Bievre, ###).
| 653 | nvog |
Olmstead County (Heit, ###) uit de niet geselecteerde populaties -incidenties van respectievelijk #,##% uit de CBS gegevens met betrekking tot ontslagdiagnose uit Nederlandse ziekenhuizen en #,##% uit de County gemeenschap en #,#% bij de uit die groep gehospitaliseerde mensen- lijkt deze incidentie De incidentie van trombo-(embolische) verschijnselen is niet zo hoog dat primaire screening van IBD-patiënten op risicofactoren van plasmatische, metabole of genetische aard voor trombo-embolieën gerechtvaardigd is Risicofactoronderzoek lijkt echter wel te overwegen bij een eerste presentatie van een ongebruikelijk of onverklaarbaar trombo-embolische proces, danwel tweede presentatie van een diepe veneuze trombose of longembolie; te denken valt aan screenen op plasmatische, metabole en genetische risicofactoren, omdat zeker bij ###) Dit omdat IBD op zich een risicofactor is, en zeker bij actieve ziekte, velerlei plasmatische veranderingen kunnen bijdragen aan een verhoogde recidiefkans (Twig, ###) Gunstig effect in de zin van risicoverlaging op recidieftrombose danwel ongunstig effect in de zin van tractus digestivusbloeding of verhoogde kans op opvlamming van antistollingtherapie is niet aangetoond, bij primaire profylaxe evenmin als in secundaire profylactische zin Acetylsalicylzuur vormt hierop een uitzondering en blijft een relatief gecontraindiceerd De duur van antistollingtherapie is niet onderzocht, evenmin het effect van met meer dan gebruikelijke voortvarendheid inductietherapieën te starten bij vroege verschijnselen van De behandeling van trombo-embolische processen bij IBD is niet anders dan normaal; er zijn geen aanwijzingen dat het beloop van IBD, mits adequaat behandeld, ongunstiger verloopt Therapeutische werking van heparine(-derivaten) als monotherapie bij CU of de ZvC mag niet worden verwacht (Koutroubakis, ###; De Bievre, ###) heparine mogelijk enig therapeutisch effect hebben bij immunosuppressie gebruikende <PERSOON>, ###) vastgesteld dan op basis van het achtergrondrisico mag worden verwacht IBD verhoogt het risico op thrombo-embolische complicaties, derhalve is klinische alertheid op deze extra-intestinale complicatie vereist en dient bij vaststellen van dit verschijnsel op Bij ongebruikelijke presentatie van trombose of recidieftrombose valt onderzoek naar Therapeutisch effect mbt IBD is van antistollingtherapie in algemene zin niet te verwachten, positief noch negatief; effectieve IBD-therapie dient derhalve gestart of gecontinueerd naast Er zijn klassieke vormen van arteritis beschreven bij IBD maar waarschijnlijk betreft dit coïncidentie (Busato, ###; Levitsky, ###) Een mazeleninfectie is geponeerd als oorzaak van vasculitis bij de ZvC (Wakefield, ###; Daszak, ###) Overtuigend bewijs hiervoor is Alhoewel er bij IBD en met name de ZvC zich een vaatontsteking kan voordoen is er geen eenduidige associatie tussen klassieke vasculitiden en IBD Uit longfunctieonderzoek in cohorten met IBD-patiënten blijkt dat bij een aanzienlijk percentage van hen (tot ##%) afwijkingen gevonden kunnen worden (Godet, ###) en dat deze afwijkingen lijken te correleren met de ziekteactiviteit (Herrlinger, ###) Het merendeel van deze afwijkingen is echter subklinisch en heeft dan ook geen consequenties voor de Klinisch significante pulmonale manifestaties zijn zeldzaam in IBD-patiënten Bovendien betreft dit een breed spectrum van medicijngeïnduceerde afwijkingen, infectieuze bronchiectasieen en bronchiolitis obliterans (Storch, ###) Het zal duidelijk zijn dat een eenduidig advies ten aanzien van diagnostiek of therapie voor een individuele IBD-patiënt Enkele manifestaties, echter, verdienen aandacht gezien feit dat vroegtijdige onderkenning van belang is voor het klinisch beloop.
| 650 | nvog |
enig therapeutisch effect hebben bij immunosuppressie gebruikende <PERSOON>, ###) vastgesteld dan op basis van het achtergrondrisico mag worden verwacht IBD verhoogt het risico op thrombo-embolische complicaties, derhalve is klinische alertheid op deze extra-intestinale complicatie vereist en dient bij vaststellen van dit verschijnsel op Bij ongebruikelijke presentatie van trombose of recidieftrombose valt onderzoek naar Therapeutisch effect mbt IBD is van antistollingtherapie in algemene zin niet te verwachten, positief noch negatief; effectieve IBD-therapie dient derhalve gestart of gecontinueerd naast Er zijn klassieke vormen van arteritis beschreven bij IBD maar waarschijnlijk betreft dit coïncidentie (Busato, ###; Levitsky, ###) Een mazeleninfectie is geponeerd als oorzaak van vasculitis bij de ZvC (Wakefield, ###; Daszak, ###) Overtuigend bewijs hiervoor is Alhoewel er bij IBD en met name de ZvC zich een vaatontsteking kan voordoen is er geen eenduidige associatie tussen klassieke vasculitiden en IBD Uit longfunctieonderzoek in cohorten met IBD-patiënten blijkt dat bij een aanzienlijk percentage van hen (tot ##%) afwijkingen gevonden kunnen worden (Godet, ###) en dat deze afwijkingen lijken te correleren met de ziekteactiviteit (Herrlinger, ###) Het merendeel van deze afwijkingen is echter subklinisch en heeft dan ook geen consequenties voor de Klinisch significante pulmonale manifestaties zijn zeldzaam in IBD-patiënten Bovendien betreft dit een breed spectrum van medicijngeïnduceerde afwijkingen, infectieuze bronchiectasieen en bronchiolitis obliterans (Storch, ###) Het zal duidelijk zijn dat een eenduidig advies ten aanzien van diagnostiek of therapie voor een individuele IBD-patiënt Enkele manifestaties, echter, verdienen aandacht gezien feit dat vroegtijdige onderkenning van belang is voor het klinisch beloop vooral gezien in relatie met gebruik van mesalazine en sulfasalazine Het gaat hierbij om de eosinofiele pneumonie, gekenmerkt door eosinofiele infiltraten in de long, al dan niet vergezeld van eosinofilie in het perifere bloed Het staken van het veroorzakend agens resulteert normaal gesproken in een vlot herstel Bij twijfel kan een rechallenge worden worden veroorzaakt, alhoewel dit tot op heden eigenlijk alleen beschreven is bij patiënten met reumatoïde artritis (Imokawa, ###) Indien echter een pneumonitis wordt geconstateerd bij een methotrexaat-gebruikende IBD dient het medicijn zonder uitstel te worden gestopt Wat infectieuze pulmonale complicaties aangaat hierbij dient vooral de tuberculose, geassocieerd met het gebruik van anti-TNF medicatie genoemd te worden (Keane, ###) Vroegtijdige herkenning, behandeling en het staken van het medicament zijn van groot belang Hiernaast kan immunosuppressie gepaard gaan met opportunistische infecties zoals aspergillose, nocardia en, in geval van ciclosporine gebruik, Pneumocystis carinii (Storch, ###) De overige pulmonale manifestaties bij IBD-patiënten verschillen in presentatie, diagnostiek en behandeling niet wezenlijk van deze longaandoeningen bij niet-IBD-patiënten Autoimmuun hemolytische anemie komt vooral voor bij patiënten met CU, met een gerapporteerde prevalentie van ongeveer #% (Gumaste,###; Giannadaki, ###) Het is vooral geassocieerd met ziekteactiviteit en pancolitis Behandeling van de ziekteactiviteit met corticosteroïden en/of immunosuppressie resulteert veelal in een afname van de anemie Klinisch relevante pulmonale manifestaties of een hemolytische anemie bij IBDpatiënten zijn zeldzaam De behandeling van pulmonale manifestaties is veelal niet anders dan bij niet-IBD-patiënten.
| 627 | nvog |
vooral gezien in relatie met gebruik van mesalazine en sulfasalazine Het gaat hierbij om de eosinofiele pneumonie, gekenmerkt door eosinofiele infiltraten in de long, al dan niet vergezeld van eosinofilie in het perifere bloed Het staken van het veroorzakend agens resulteert normaal gesproken in een vlot herstel Bij twijfel kan een rechallenge worden worden veroorzaakt, alhoewel dit tot op heden eigenlijk alleen beschreven is bij patiënten met reumatoïde artritis (Imokawa, ###) Indien echter een pneumonitis wordt geconstateerd bij een methotrexaat-gebruikende IBD dient het medicijn zonder uitstel te worden gestopt Wat infectieuze pulmonale complicaties aangaat hierbij dient vooral de tuberculose, geassocieerd met het gebruik van anti-TNF medicatie genoemd te worden (Keane, ###) Vroegtijdige herkenning, behandeling en het staken van het medicament zijn van groot belang Hiernaast kan immunosuppressie gepaard gaan met opportunistische infecties zoals aspergillose, nocardia en, in geval van ciclosporine gebruik, Pneumocystis carinii (Storch, ###) De overige pulmonale manifestaties bij IBD-patiënten verschillen in presentatie, diagnostiek en behandeling niet wezenlijk van deze longaandoeningen bij niet-IBD-patiënten Autoimmuun hemolytische anemie komt vooral voor bij patiënten met CU, met een gerapporteerde prevalentie van ongeveer #% (Gumaste,###; Giannadaki, ###) Het is vooral geassocieerd met ziekteactiviteit en pancolitis Behandeling van de ziekteactiviteit met corticosteroïden en/of immunosuppressie resulteert veelal in een afname van de anemie Klinisch relevante pulmonale manifestaties of een hemolytische anemie bij IBDpatiënten zijn zeldzaam De behandeling van pulmonale manifestaties is veelal niet anders dan bij niet-IBD-patiënten worden Ingeval van pulmonale klachten en gebruik van anti-TNF-medicatie dient De gerapporteerde prevalentie van anemie bij IBD-patiënten varieert van #-##% (Kulnigg, ###) Dit wordt vooral veroorzaakt door ijzerdeficientie of is secundair aan de chronische het gevolg van het medicijnengebruik Het feit dat combinaties hiervan ten grondslag liggen aan een anemie maakt herkenning van ijzergebrek in geval van ontstekingsactiviteit soms moeilijk Het MCV is bij het gebruik van thiopurines vaak verhoogd en daardoor geen goed hulpmiddel In de literatuur zijn diverse suggesties gedaan om bij patiënten met chronische onstekingsziekten ijzergebrek te diagnostiseren Over het algemeen wordt het nuttig geacht om aan de hand van het ferritine, de transferrine verzadiging en het CRP, de kans dat er sprake is van ijzergebrek in te schatten Ferritine alleen heeft een sensitiviteit van ##% om Een combinatie met de transferrine saturatie kan, zeker in geval van ontstekingsactiviteit, de gevoeligheid van de ferritinebepaling verhogen (<PERSOON>, ###) Vitamine B##- en foliumzuur deficiëntie kan met suppletie worden bestreden De behandeling van toxisch infectieuze anemie dient gericht te zijn op vermindering van de onderliggende oorzaak, de ontstekingsactiviteit In geval van ijzergebrek ligt orale suppletie voor de hand, hoewel intoleratie voor orale ijzerpreparaten frequent wordt gemeld (Kulnigg, ###) Intraveneuze ijzertoediening is veilig en zeer effectief indien een sucrose-verbinding wordt gebruikt (Schroder, ###; Erichsen, ###) Falers kunnen behandeld worden met eryhtropoietine Anemie bij IBD-patiënten komt veelvuldig voor Het MCV is onbetrouwbaar bij het gebruik van thiopurines In veel gevallen is een combinatie van ferritine en.
| 619 | nvog |
De gerapporteerde prevalentie van anemie bij IBD-patiënten varieert van #-##% (Kulnigg, ###) Dit wordt vooral veroorzaakt door ijzerdeficientie of is secundair aan de chronische het gevolg van het medicijnengebruik Het feit dat combinaties hiervan ten grondslag liggen aan een anemie maakt herkenning van ijzergebrek in geval van ontstekingsactiviteit soms moeilijk Het MCV is bij het gebruik van thiopurines vaak verhoogd en daardoor geen goed hulpmiddel In de literatuur zijn diverse suggesties gedaan om bij patiënten met chronische onstekingsziekten ijzergebrek te diagnostiseren Over het algemeen wordt het nuttig geacht om aan de hand van het ferritine, de transferrine verzadiging en het CRP, de kans dat er sprake is van ijzergebrek in te schatten Ferritine alleen heeft een sensitiviteit van ##% om Een combinatie met de transferrine saturatie kan, zeker in geval van ontstekingsactiviteit, de gevoeligheid van de ferritinebepaling verhogen (<PERSOON>, ###) Vitamine B##- en foliumzuur deficiëntie kan met suppletie worden bestreden De behandeling van toxisch infectieuze anemie dient gericht te zijn op vermindering van de onderliggende oorzaak, de ontstekingsactiviteit In geval van ijzergebrek ligt orale suppletie voor de hand, hoewel intoleratie voor orale ijzerpreparaten frequent wordt gemeld (Kulnigg, ###) Intraveneuze ijzertoediening is veilig en zeer effectief indien een sucrose-verbinding wordt gebruikt (Schroder, ###; Erichsen, ###) Falers kunnen behandeld worden met eryhtropoietine Anemie bij IBD-patiënten komt veelvuldig voor Het MCV is onbetrouwbaar bij het gebruik van thiopurines In veel gevallen is een combinatie van ferritine en met intestinale bijwerkingen Behandeling met intraveneus ijzer is dan een goed <PERSOON> bestaande darmontsteking kan leiden tot <INSTELLING> amyloid vorming in de milt, nieren en lever De concentratie circulerende amyloideiwitten (SAA) is bij de ZvC hoger dan bij colitis zodat amyloidose vaker gezien wordt bij deze ziekte (Greenstein, ###) Met het huidige Patiënten met IBD hebben om verschillende redenen een verhoogde kans (<DATUM> %) op nierstenen (Shield, ###; Andersson, ###; Caudarella, ###) Uraatstenen ontstaan vooral wanneer er door diarree of een ileostoma veel bicarbonaat verloren gaat De nier zal dit compenseren door urinezuur uit te scheiden, hetgeen predisponeert tot uraat stenen Hiernaast kan hyperoxalurie aanleiding geven tot niersteenproblematiek Oxaalzuur bindt normaal gesproken aan calcium, dit calciumoxalaat kan niet worden opgenomen Bij steatorroe bindt vet aan calcium waardoor dit niet meer beschikbaar is voor binding aan het oxaalzuur en dus kan worden opgenomen De opname vindt plaats in het colon zodat hyperoxalurie vooral voorkomt bij een dunne darmontsteking waarbij het colon nog aanwezig is Behandeling bestaat uit een oxaalzuurarm dieet, veel drinken en suppletie van oraal Groeiachterstand en een vertraagde menarche of secundaire amenorroe zijn de meest voorkomende problemen bij kinderen en jong volwassenen met IBD (zie richtlijn IBD bij kinderen) Wanneer de darmontsteking goed wordt behandeld kan een groeiachterstand IBD-patiënten met osteoporose hebben een verhoogde kans op botfracturen Er zijn verschillende onderzoeken naar de incidentie / prevalentie van fracturen bij IBD Bij een retrospectief <LEEFTIJD> jarig onderzoek naar de fractuurincidentie (via diagnose registratie systeem) bij ### IBD-patiënten en ##.
| 620 | nvog |
dan een goed <PERSOON> bestaande darmontsteking kan leiden tot <INSTELLING> amyloid vorming in de milt, nieren en lever De concentratie circulerende amyloideiwitten (SAA) is bij de ZvC hoger dan bij colitis zodat amyloidose vaker gezien wordt bij deze ziekte (Greenstein, ###) Met het huidige Patiënten met IBD hebben om verschillende redenen een verhoogde kans (<DATUM> %) op nierstenen (Shield, ###; Andersson, ###; Caudarella, ###) Uraatstenen ontstaan vooral wanneer er door diarree of een ileostoma veel bicarbonaat verloren gaat De nier zal dit compenseren door urinezuur uit te scheiden, hetgeen predisponeert tot uraat stenen Hiernaast kan hyperoxalurie aanleiding geven tot niersteenproblematiek Oxaalzuur bindt normaal gesproken aan calcium, dit calciumoxalaat kan niet worden opgenomen Bij steatorroe bindt vet aan calcium waardoor dit niet meer beschikbaar is voor binding aan het oxaalzuur en dus kan worden opgenomen De opname vindt plaats in het colon zodat hyperoxalurie vooral voorkomt bij een dunne darmontsteking waarbij het colon nog aanwezig is Behandeling bestaat uit een oxaalzuurarm dieet, veel drinken en suppletie van oraal Groeiachterstand en een vertraagde menarche of secundaire amenorroe zijn de meest voorkomende problemen bij kinderen en jong volwassenen met IBD (zie richtlijn IBD bij kinderen) Wanneer de darmontsteking goed wordt behandeld kan een groeiachterstand IBD-patiënten met osteoporose hebben een verhoogde kans op botfracturen Er zijn verschillende onderzoeken naar de incidentie / prevalentie van fracturen bij IBD Bij een retrospectief <LEEFTIJD> jarig onderzoek naar de fractuurincidentie (via diagnose registratie systeem) bij ### IBD-patiënten en ## verhoogd relatieve fractuurrisico van ##% gevonden (Bernstein, ###) Significante toenames werden gezien van heupfracturen bij patiënten boven de <LEEFTIJD> jaar (##% incidentie <DATUM> gedurende de gehele observatieperiode), wervelfracturen boven de <LEEFTIJD> jaar (##% incidentie # #%) en polsfracturen onder de <LEEFTIJD> jaar (##% incidentie # #%) De kans op fracturen is dus klein en slechts gering verhoogd bij IBD In een ander onderzoek werd door middel van een enquête (### IBD + ### controles) gevraagd naar fracturen Het relatief risico op fracturen was alleen verhoogd bij vrouwelijke ZvC-patiënten (RR <DATUM> in het bijzonder ten gevolge van âlow energyâ fracturen van wervel, voet/teen en rib Bij mannen met IBD en vrouwen met CU was er geen verhoogd fractuur risico Bij de ZvC, maar niet bij CU, was er een duidelijke relatie met het aantal jaren (m n ) # jr) prednisongebruik (Vestergaard, ###) Het relatief risico op fracturen is #,# tov controles zonder IBD hetgeen pas zichtbaar wordt op oudere leeftijd Hierbij is er geen verschil tussen mannen en vrouwen of de ZvC en CU Van Staa et al verrichtten een nested case-control studie in de eerste lijn; ###,### patiënten met fracturen werden vergeleken met ###,### in leeftijd en geslacht gematchte controle groep (Van-Staa, ###) Patiënten met IBD hadden een verhoogde kans op wervelfracturen (OR # ##; ##% CI # <DATUM> en heup fracturen (OR # ##; ##% CI <DATUM> ##).
| 681 | nvog |
van ##% gevonden (Bernstein, ###) Significante toenames werden gezien van heupfracturen bij patiënten boven de <LEEFTIJD> jaar (##% incidentie <DATUM> gedurende de gehele observatieperiode), wervelfracturen boven de <LEEFTIJD> jaar (##% incidentie # #%) en polsfracturen onder de <LEEFTIJD> jaar (##% incidentie # #%) De kans op fracturen is dus klein en slechts gering verhoogd bij IBD In een ander onderzoek werd door middel van een enquête (### IBD + ### controles) gevraagd naar fracturen Het relatief risico op fracturen was alleen verhoogd bij vrouwelijke ZvC-patiënten (RR <DATUM> in het bijzonder ten gevolge van âlow energyâ fracturen van wervel, voet/teen en rib Bij mannen met IBD en vrouwen met CU was er geen verhoogd fractuur risico Bij de ZvC, maar niet bij CU, was er een duidelijke relatie met het aantal jaren (m n ) # jr) prednisongebruik (Vestergaard, ###) Het relatief risico op fracturen is #,# tov controles zonder IBD hetgeen pas zichtbaar wordt op oudere leeftijd Hierbij is er geen verschil tussen mannen en vrouwen of de ZvC en CU Van Staa et al verrichtten een nested case-control studie in de eerste lijn; ###,### patiënten met fracturen werden vergeleken met ###,### in leeftijd en geslacht gematchte controle groep (Van-Staa, ###) Patiënten met IBD hadden een verhoogde kans op wervelfracturen (OR # ##; ##% CI # <DATUM> en heup fracturen (OR # ##; ##% CI <DATUM> ##) ##; ##% CI <DATUM> # ## vs OR # ##; ##% CI, # #<DATUM> en leek gerelateerd aan ziekteactiviteit en corticosteroïdgebruik Een <PERSOON> onderzoek uit de eerste lijn komt tot soortgelijke conclusies (Card, ###) Vanuit Olmstead county werd bij de ZvC noch bij CU een verhoogd fractuur risico gerapporteerd Aangezien een verlaagde botdichtheid (T score ( -#,#) een risicofactor is voor fracturen wordt een botdichtheidsmeting (BMD) vaak als case finding instrument gebruikt In <LOCATIE> hebben nieuw gediagnosticeerde IBD-patiënten een normale botdichtheid (<PERSOON>, ###a; <PERSOON>, ###) Transversale onderzoeken bij patiënten met al langer bestaande IBD laten wisselende resultaten zien (Pigot, ###; Ghosh, ###; Abitbol, ###; verdere leeftijdsgeïnduceerde afname van de BMD is conform controles waarbij IBD hooguit #,# Z-waarde bijdraagt aan de progressie Hierbij is er geen verschil tussen mannen en corticosteroïden is gering en vindt vooral plaats in de eerste maanden van de behandeling (<PERSOON>, ###) Bij ### IBD-patiënten en ## controles werd slechts een #% verlaagde BMD zien bij IBD Er was geen relatie met lokalisatie, ziekteactiviteit, de ZvC of CU Er is wel een significant verlaagde BMD bij patiënten die cumulatief meer dan ## ### mg prednison Bjarnasson vond in een ander onderzoek bij ## IBD-patiënten bij ## % osteoporose (T(-<DATUM> Hij vond geen relatie tussen BMD en lokalisatie, ziekteactiviteit, de ZvC of CU en hoeveelheid corticosteroidgebruik (Bjarnasson, ###), het welk aan de groepsgrootte kan liggen Andere auteurs vonden alleen bij de ZvC een verlaagde BMD (Jahnsen, ###).
| 757 | nvog |
##% CI, # #<DATUM> en leek gerelateerd aan ziekteactiviteit en corticosteroïdgebruik Een <PERSOON> onderzoek uit de eerste lijn komt tot soortgelijke conclusies (Card, ###) Vanuit Olmstead county werd bij de ZvC noch bij CU een verhoogd fractuur risico gerapporteerd Aangezien een verlaagde botdichtheid (T score ( -#,#) een risicofactor is voor fracturen wordt een botdichtheidsmeting (BMD) vaak als case finding instrument gebruikt In <LOCATIE> hebben nieuw gediagnosticeerde IBD-patiënten een normale botdichtheid (<PERSOON>, ###a; <PERSOON>, ###) Transversale onderzoeken bij patiënten met al langer bestaande IBD laten wisselende resultaten zien (Pigot, ###; Ghosh, ###; Abitbol, ###; verdere leeftijdsgeïnduceerde afname van de BMD is conform controles waarbij IBD hooguit #,# Z-waarde bijdraagt aan de progressie Hierbij is er geen verschil tussen mannen en corticosteroïden is gering en vindt vooral plaats in de eerste maanden van de behandeling (<PERSOON>, ###) Bij ### IBD-patiënten en ## controles werd slechts een #% verlaagde BMD zien bij IBD Er was geen relatie met lokalisatie, ziekteactiviteit, de ZvC of CU Er is wel een significant verlaagde BMD bij patiënten die cumulatief meer dan ## ### mg prednison Bjarnasson vond in een ander onderzoek bij ## IBD-patiënten bij ## % osteoporose (T(-<DATUM> Hij vond geen relatie tussen BMD en lokalisatie, ziekteactiviteit, de ZvC of CU en hoeveelheid corticosteroidgebruik (Bjarnasson, ###), het welk aan de groepsgrootte kan liggen Andere auteurs vonden alleen bij de ZvC een verlaagde BMD (Jahnsen, ###) het is mogelijk wel een risicofactor voor het ontwikkelen van osteoporose (Loftus, ###) Een verlaagd vitamine D gehalte komt regelmatig voor bij patiënten met IBD (Jahnsen, ###; Pappa, ###) zodat screening op vitamine D deficiëntie zinvol lijkt, zeker bij bijkomende risicofactoren als donkere huid, weinig zonexpositie, noordelijke breedtegraden, matige Het fractuurrisico bij IBD is verhoogd maar vormt qua omvang in de eerste # decades geen groot probleem Er is een relatie met langdurig corticosteroïdgebruik Bij recent ontdekte IBD is er een normale botdichtheid Er is geen duidelijkheid over de botdichtheid bij patiënten die al langer IBD hebben Er is mogelijk een relatie met corticosteroïdgebruik waarbij de meeste daling in de eerste maanden Osteopenie is mogelijk een voorspeller voor het ontwikkelen van osteoporose maar gaat niet gepaard met een verhoogd fractuur risico in jongere Case finding met een botdichtheidsmeting wordt aanbevolen bij IBD-patiënten met een fractuur bij inadequaat trauma (conform richtlijn osteoporose) of meervoudig systemische corticosteroïden niet eerder dan na <LEEFTIJD> jaar behandeling met corticosteroïden waarbij er meer dan # maanden meer dan #,# mg prednisolonequivalent - leeftijd IBD vanaf de kinderleeftijd, postmenopauzale vrouwen, man ) ## jr - overige langdurige icterus, status na maagresectie, exocriene pancreasinsufficiëntie, langdurig Questran gebruik, lactosebeperkt - cq calciumarm dieet - bij persisterend fors corticosteroïdgebruik (interval afhankelijk van de BMD afnamesnelheid en de T danwel Z-waarde) Een botdichtheidsmeting wordt aanbevolen als case finding instrument bij IBD-patiënten met extra risicofactoren zoals een bestaande fractuur, langdurig corticosteroïdgebruik, IBD vanaf de kinderleeftijd, malabsorptie, postmenopauzale vrouwen en mannen )<LEEFTIJD> jaar Er zijn geen trials t a v.
| 698 | nvog |
Een verlaagd vitamine D gehalte komt regelmatig voor bij patiënten met IBD (Jahnsen, ###; Pappa, ###) zodat screening op vitamine D deficiëntie zinvol lijkt, zeker bij bijkomende risicofactoren als donkere huid, weinig zonexpositie, noordelijke breedtegraden, matige Het fractuurrisico bij IBD is verhoogd maar vormt qua omvang in de eerste # decades geen groot probleem Er is een relatie met langdurig corticosteroïdgebruik Bij recent ontdekte IBD is er een normale botdichtheid Er is geen duidelijkheid over de botdichtheid bij patiënten die al langer IBD hebben Er is mogelijk een relatie met corticosteroïdgebruik waarbij de meeste daling in de eerste maanden Osteopenie is mogelijk een voorspeller voor het ontwikkelen van osteoporose maar gaat niet gepaard met een verhoogd fractuur risico in jongere Case finding met een botdichtheidsmeting wordt aanbevolen bij IBD-patiënten met een fractuur bij inadequaat trauma (conform richtlijn osteoporose) of meervoudig systemische corticosteroïden niet eerder dan na <LEEFTIJD> jaar behandeling met corticosteroïden waarbij er meer dan # maanden meer dan #,# mg prednisolonequivalent - leeftijd IBD vanaf de kinderleeftijd, postmenopauzale vrouwen, man ) ## jr - overige langdurige icterus, status na maagresectie, exocriene pancreasinsufficiëntie, langdurig Questran gebruik, lactosebeperkt - cq calciumarm dieet - bij persisterend fors corticosteroïdgebruik (interval afhankelijk van de BMD afnamesnelheid en de T danwel Z-waarde) Een botdichtheidsmeting wordt aanbevolen als case finding instrument bij IBD-patiënten met extra risicofactoren zoals een bestaande fractuur, langdurig corticosteroïdgebruik, IBD vanaf de kinderleeftijd, malabsorptie, postmenopauzale vrouwen en mannen )<LEEFTIJD> jaar Er zijn geen trials t a v Er zijn verschillende studies waarbij het effect van een interventie op osteoporose werd beschreven (zie evidence tabel) In een kleine (n=##) trial waarbij IBD-patiënten met een T(-# gedurende <LEEFTIJD> jaar ## mg alendronaat of placebo kregen De BMD nam met <DATUM> toe vs â# #% in de placebo groep (Haderslev, ###) Alendronaat, en ook risedronaat (<PERSOON>, ###), werden goed getolereerd In postmenopauzale vrouwen met IBD bleek hormonale substitutie therapie effectief in het voorkomen van een achteruitgang in de botdichtheid (<PERSOON>, ###) Vanwege het verhoogde risico op borstkanker en cardiovasculaire events dient bij hormonale substitutie een zorgvuldige risico afweging plaat te vinden en lijkt hier geen plaats voor zoân therapievorm (<PERSOON> behandeling van osteoporose bij IBD kunnen bekende medicamenten zoals bisfosfonaten, calcitonine en raloxifene volgens de CBO consensus osteoporose gebruikt worden (Hart, ###; <PERSOON> met vitamine D is alleen nodig bij verlaagde vitamine D spiegels Er zijn geen studies naar preventie van corticosteroïden geïnduceerde osteoporose bij <PERSOON> het geringe risico kan mede uit kosteneffectiviteit met vitamine D (### E) voor de nacht worden aanbevolen (Buckley, ###) Bij de behandeling van osteoporose bij IBD worden de gebruikelijke middelen traplopen, springen, hardlopen), voorkomen van vallen (medicatie), ###-### mg calcium per dag en vitamine D (bij lage zonexpositie of lage ((##nmol/l) ##-OH-D# spiegel), stoppen Bij het gebruik van corticosteroïden wordt calcium (###-### mg) met vitamine D (### E).
| 668 | nvog |
zijn verschillende studies waarbij het effect van een interventie op osteoporose werd beschreven (zie evidence tabel) In een kleine (n=##) trial waarbij IBD-patiënten met een T(-# gedurende <LEEFTIJD> jaar ## mg alendronaat of placebo kregen De BMD nam met <DATUM> toe vs â# #% in de placebo groep (Haderslev, ###) Alendronaat, en ook risedronaat (<PERSOON>, ###), werden goed getolereerd In postmenopauzale vrouwen met IBD bleek hormonale substitutie therapie effectief in het voorkomen van een achteruitgang in de botdichtheid (<PERSOON>, ###) Vanwege het verhoogde risico op borstkanker en cardiovasculaire events dient bij hormonale substitutie een zorgvuldige risico afweging plaat te vinden en lijkt hier geen plaats voor zoân therapievorm (<PERSOON> behandeling van osteoporose bij IBD kunnen bekende medicamenten zoals bisfosfonaten, calcitonine en raloxifene volgens de CBO consensus osteoporose gebruikt worden (Hart, ###; <PERSOON> met vitamine D is alleen nodig bij verlaagde vitamine D spiegels Er zijn geen studies naar preventie van corticosteroïden geïnduceerde osteoporose bij <PERSOON> het geringe risico kan mede uit kosteneffectiviteit met vitamine D (### E) voor de nacht worden aanbevolen (Buckley, ###) Bij de behandeling van osteoporose bij IBD worden de gebruikelijke middelen traplopen, springen, hardlopen), voorkomen van vallen (medicatie), ###-### mg calcium per dag en vitamine D (bij lage zonexpositie of lage ((##nmol/l) ##-OH-D# spiegel), stoppen Bij het gebruik van corticosteroïden wordt calcium (###-### mg) met vitamine D (### E) en ZvC bij vrouwelijke patiënten in negatieve zin zouden kunnen interfereren met fertiliteit, seksualiteit en ook aanleiding zouden kunnen geven tot gynaecologische problemen Bij literatuuronderzoek via Medline en Embase zijn er opvallend weinig relevante artikelen te vinden Prospectief onderzoek ontbreekt vrijwel geheel Het merendeel van deze artikelen Relevant onderzoek over de invloed van IBD op gynaecologische problemen ontbreekt De reële verwachting is dat er post-operatief meer ovariële cyste vorming zou zijn en dat een deel van de abdominale klachten van vrouwelijke patiënten met IBD wellicht hierop terug te voeren zou zijn Voor de klinische praktijk zou dan â bij geen kinderwens â ovariële suppressie aan te bevelen zijn Wel zijn er aanwijzingen dat vrouwen met CU durante operationem meer ovariële cysten hebben (Thakur, ###) De oorzaak hiervan is onbekend Bij operatieve ingrepen ivm CU worden in <DATUM> van de casus ovariële cysten De fertiliteit bij vrouwen met IBD, zowel zij met CU als zij met de ZvC, die nooit geopereerd Met uitzondering van methotrexaat bij beide geslachten en van sulfasalazine bij mannen is van geen der gebruikelijke medicamenten voor IBD een ongunstige invloed op de fertiliteit Na buikoperatie is de fertiliteit afgenomen (<PERSOON>, ###) De meest waarschijnlijke oorzaak hiervoor zijn postoperatieve adhesies en tubaire pathologie Fertiliteitafname wordt vooral gezien na aanleggen van een ileo-anale pouch chirurgie In één studie werd een zwangerschapskans.
| 619 | nvog |
kunnen interfereren met fertiliteit, seksualiteit en ook aanleiding zouden kunnen geven tot gynaecologische problemen Bij literatuuronderzoek via Medline en Embase zijn er opvallend weinig relevante artikelen te vinden Prospectief onderzoek ontbreekt vrijwel geheel Het merendeel van deze artikelen Relevant onderzoek over de invloed van IBD op gynaecologische problemen ontbreekt De reële verwachting is dat er post-operatief meer ovariële cyste vorming zou zijn en dat een deel van de abdominale klachten van vrouwelijke patiënten met IBD wellicht hierop terug te voeren zou zijn Voor de klinische praktijk zou dan â bij geen kinderwens â ovariële suppressie aan te bevelen zijn Wel zijn er aanwijzingen dat vrouwen met CU durante operationem meer ovariële cysten hebben (Thakur, ###) De oorzaak hiervan is onbekend Bij operatieve ingrepen ivm CU worden in <DATUM> van de casus ovariële cysten De fertiliteit bij vrouwen met IBD, zowel zij met CU als zij met de ZvC, die nooit geopereerd Met uitzondering van methotrexaat bij beide geslachten en van sulfasalazine bij mannen is van geen der gebruikelijke medicamenten voor IBD een ongunstige invloed op de fertiliteit Na buikoperatie is de fertiliteit afgenomen (<PERSOON>, ###) De meest waarschijnlijke oorzaak hiervoor zijn postoperatieve adhesies en tubaire pathologie Fertiliteitafname wordt vooral gezien na aanleggen van een ileo-anale pouch chirurgie In één studie werd een zwangerschapskans Abdominale chirurgie, vooral de aanleg van een ileo-anale pouch, bij vrouwen met IBD heeft een negatieve invloed op de fertiliteit <PERSOON> met IBD, die niet geopereerd zijn in de (onder)buik, hebben een Seksualiteit bij de mens is een complex en multifactorieel bepaald systeem Hoewel het voor een vrouw met IBD van belang lijkt te weten wat het effect van de ziekte en een eventuele operatie is op haar seksuele leven, is de literatuur dienaangaande beperkt en spreken de bevindingen elkaar tegen Er zijn aanwijzingen dat dyspareunie toeneemt na abdominale chirugie ivm IBD, terwijl dit geen invloed lijkt te hebben op de kwalitiet van leven (<PERSOON>, ###) Ook in een andere studie werd gemeld dat er een verbeterd seksueel leven is, ondanks een toegenomen dyspareunie Verondersteld werd dat die verbetering het gevolg was van een verbeterde algemene gezondheid na de operatie (Tianen, ###) In een prospectieve studie gaf het merendeel van de vrouwelijke patiënten postoperatief aan Echter een grote review van de literatuur laat zien dat de seksuele dysfunctie toegenomen is Gezien de conflicterende en beperkte onderzoeksgegevens kunnen er helaas geen conclusies getrokken worden met betrekking tot de seksualiteit en IBD Onderzoek naar de invloed van IBD op het seksueel welbevinden en de seksuele satisfactie Over de betrouwbaarheid van orale anticonceptie bij vrouwelijke IBD-patiënten is geen relevante informatie beschikbaar Gesteld kan worden dat indien onvoldoende resorptie van de orale anticonceptiva plaats vindt (bv bij diarree, braken, of na uitgebreide dunne darmresectie) de anticonceptie niet betrouwbaar is Als anticonceptie moet dan kan het gebruik van mechanische anticonceptie (condoom), een koperhoudende spiraal of een.
| 565 | nvog |
###; <PERSOON> met IBD, die niet geopereerd zijn in de (onder)buik, hebben een Seksualiteit bij de mens is een complex en multifactorieel bepaald systeem Hoewel het voor een vrouw met IBD van belang lijkt te weten wat het effect van de ziekte en een eventuele operatie is op haar seksuele leven, is de literatuur dienaangaande beperkt en spreken de bevindingen elkaar tegen Er zijn aanwijzingen dat dyspareunie toeneemt na abdominale chirugie ivm IBD, terwijl dit geen invloed lijkt te hebben op de kwalitiet van leven (<PERSOON>, ###) Ook in een andere studie werd gemeld dat er een verbeterd seksueel leven is, ondanks een toegenomen dyspareunie Verondersteld werd dat die verbetering het gevolg was van een verbeterde algemene gezondheid na de operatie (Tianen, ###) In een prospectieve studie gaf het merendeel van de vrouwelijke patiënten postoperatief aan Echter een grote review van de literatuur laat zien dat de seksuele dysfunctie toegenomen is Gezien de conflicterende en beperkte onderzoeksgegevens kunnen er helaas geen conclusies getrokken worden met betrekking tot de seksualiteit en IBD Onderzoek naar de invloed van IBD op het seksueel welbevinden en de seksuele satisfactie Over de betrouwbaarheid van orale anticonceptie bij vrouwelijke IBD-patiënten is geen relevante informatie beschikbaar Gesteld kan worden dat indien onvoldoende resorptie van de orale anticonceptiva plaats vindt (bv bij diarree, braken, of na uitgebreide dunne darmresectie) de anticonceptie niet betrouwbaar is Als anticonceptie moet dan kan het gebruik van mechanische anticonceptie (condoom), een koperhoudende spiraal of een etonogestrel implantatie stift, of een ringvormig vaginaal doseersysteem met ethinylestradiol en etonogestrel overwogen worden Er zijn geen aanwijzingen dat hormoontoediening langs andere dan de orale weg minder effectief is bij vrouwen met IBD Bij actieve IBD of chirurgische ingrepen is het risico op trombose verhoogd (<PERSOON> anticonceptie verdubbelt de kans op trombose bij operatie (Vessey, ###; Farmer, ###) Meestal zal adequate trombose profylaxe bij een operatieve ingreep of immobilisatie wegens ziekte de voorkeur verdienen boven staken van de anticonceptie Het gebruik van OAC heeft geen effect op de ziekteactiviteit bij de ZvC (Cosnes, ###) Gebruik van OAC door patiënten met de ZvC heeft geen invloed op de activiteit Onderzoek naar de betrouwbaarheid van orale anticonceptiva en ovariële cyste vorming bij IBD-patiënten geopereerd ivm IBD wordt aanbevolen Tevens dient onderzocht te worden of geassisteerde vormen van voortplanting (bv IVF) riskanter zijn bij patiënten met IBD Bij Caucasische vrouwen ontstaat IBD vaak in de tweede en derde levens decade Dit valt samen met de fertiele periode De kans op zwangerschap neemt af indien er sprake is van ziekteactiviteit Studies geven aan dat zwanger worden als de ziekte recent is ontstaan of tijdens een opvlamming niet wordt aangeraden (Fonager, ###; Norgard, ###; Dominitz, ###) Uit deze studies blijkt dat indien er sprake is van een zwangerschapswens preconceptioneel beoordeeld moet worden of het nodig is de gebruikte medicatie aan te passen Foliumzuur suppletie (# # mg dd) pre-conceptioneel en tijdens het eerste trimester wordt bij.
| 591 | nvog |
stift, of een ringvormig vaginaal doseersysteem met ethinylestradiol en etonogestrel overwogen worden Er zijn geen aanwijzingen dat hormoontoediening langs andere dan de orale weg minder effectief is bij vrouwen met IBD Bij actieve IBD of chirurgische ingrepen is het risico op trombose verhoogd (<PERSOON> anticonceptie verdubbelt de kans op trombose bij operatie (Vessey, ###; Farmer, ###) Meestal zal adequate trombose profylaxe bij een operatieve ingreep of immobilisatie wegens ziekte de voorkeur verdienen boven staken van de anticonceptie Het gebruik van OAC heeft geen effect op de ziekteactiviteit bij de ZvC (Cosnes, ###) Gebruik van OAC door patiënten met de ZvC heeft geen invloed op de activiteit Onderzoek naar de betrouwbaarheid van orale anticonceptiva en ovariële cyste vorming bij IBD-patiënten geopereerd ivm IBD wordt aanbevolen Tevens dient onderzocht te worden of geassisteerde vormen van voortplanting (bv IVF) riskanter zijn bij patiënten met IBD Bij Caucasische vrouwen ontstaat IBD vaak in de tweede en derde levens decade Dit valt samen met de fertiele periode De kans op zwangerschap neemt af indien er sprake is van ziekteactiviteit Studies geven aan dat zwanger worden als de ziekte recent is ontstaan of tijdens een opvlamming niet wordt aangeraden (Fonager, ###; Norgard, ###; Dominitz, ###) Uit deze studies blijkt dat indien er sprake is van een zwangerschapswens preconceptioneel beoordeeld moet worden of het nodig is de gebruikte medicatie aan te passen Foliumzuur suppletie (# # mg dd) pre-conceptioneel en tijdens het eerste trimester wordt bij afwijkingen(Czeizel, ###) Bij vrouwen met IBD kan een hogere dosering gebruikt worden bij aanwijzingen voor voedingsdeficiëntie wegens de ziekteactiviteit en bij behandeling met # De kans op perinatale complicaties is verhoogd bij vrouwen met IBD als er IBD-patiënten wordt geadviseerd om alleen in een rustige fase van de aandoening zwanger Preconceptioneel bespreken van de tijdens de graviditeit noodzakelijke medicatie en van het geadviseerde beleid tijdens zwangerschap, bevalling en kraambed wordt aanbevolen Foliumzuursuppletie voorafgaand en tijdens het eerste trimester van de zwangerschap wordt Bij de ZvC is een prevalentie van IBD bij #ste graad verwanten beschreven van ##-##%, bij CU van #-##% (Oostenbrug, ###) Onderzoek bij meerlingen, waarvan minstens één van de twee IBD had, bleek bij monozygote gemelli een concordantie van ##-##% voor de ZvC en ##% voor CU, terwijl dit bij dizygote gemelli respectievelijk #-# en #-<DATUM> was De kans dat een kind van een ouder met de ZvC een IBD ontwikkeld werd na correctie voor de leeftijd geschat op ##% bij meisje en #% bij jongens (<PERSOON>, ###) Bij kinderen van ouders met de ZvC werd in deze studie de ziekte op jongere leeftijd vastgesteld dan bij de ouders Binnen een generatie bestond wel overeenkomst van de leeftijd, waarop de diagnose gesteld wordt Studies, die geen leeftijdcorrectie toepasten, kwamen op een lagere De kans op aangeboren afwijkingen bij kinderen van wie de moeder aan IBD lijdt lijkt niet verhoogd In diverse case-control studies kon geen relatie worden gevonden met.
| 619 | nvog |
afwijkingen(Czeizel, ###) Bij vrouwen met IBD kan een hogere dosering gebruikt worden bij aanwijzingen voor voedingsdeficiëntie wegens de ziekteactiviteit en bij behandeling met # De kans op perinatale complicaties is verhoogd bij vrouwen met IBD als er IBD-patiënten wordt geadviseerd om alleen in een rustige fase van de aandoening zwanger Preconceptioneel bespreken van de tijdens de graviditeit noodzakelijke medicatie en van het geadviseerde beleid tijdens zwangerschap, bevalling en kraambed wordt aanbevolen Foliumzuursuppletie voorafgaand en tijdens het eerste trimester van de zwangerschap wordt Bij de ZvC is een prevalentie van IBD bij #ste graad verwanten beschreven van ##-##%, bij CU van #-##% (Oostenbrug, ###) Onderzoek bij meerlingen, waarvan minstens één van de twee IBD had, bleek bij monozygote gemelli een concordantie van ##-##% voor de ZvC en ##% voor CU, terwijl dit bij dizygote gemelli respectievelijk #-# en #-<DATUM> was De kans dat een kind van een ouder met de ZvC een IBD ontwikkeld werd na correctie voor de leeftijd geschat op ##% bij meisje en #% bij jongens (<PERSOON>, ###) Bij kinderen van ouders met de ZvC werd in deze studie de ziekte op jongere leeftijd vastgesteld dan bij de ouders Binnen een generatie bestond wel overeenkomst van de leeftijd, waarop de diagnose gesteld wordt Studies, die geen leeftijdcorrectie toepasten, kwamen op een lagere De kans op aangeboren afwijkingen bij kinderen van wie de moeder aan IBD lijdt lijkt niet verhoogd In diverse case-control studies kon geen relatie worden gevonden met <PERSOON>, ###; <PERSOON>, ###; Norgard, ###; Woolfson, ###) Uit één populatiestudie kwam een verhoogde incidentie van congenitale afwijkingen bij kinderen van moeders met CU naar ###) Een grote case-control studie betreffende risicofactoren voor congenitale afwijkingen (Hongaarse case-control registratie van congenitale afwijkingen over ###-###) liet geen statistisch significant verhoogd risico zien op congenitale afwijkingen bij kinderen van vrouwen met CU (OR <DATUM> ##% CI # <DATUM> #) Wel werd een hogere incidentie gezien van een auteurs concludeerden dat verder onderzoek noodzakelijk was om uit te maken of de waargenomen associatie causaal was of veroorzaakt door bias Het is een misvatting dat staken van medicatie voorafgaande aan een zwangerschap de kans op complicaties voor het kind kan verminderen, aangezien juist een actieve IBD meer Sulfasalazine, mesalazine en prednison zijn niet geassocieerd met een verhoogde incidentie van congenitale afwijkingen (Czeizel, ###; Marteau, ###; Mogadam, ###; Norgard, ###; Norgard, ###a; Norgard, ###) Aangezien sulfasalazine interfereert met foliumzuur opname wordt foliumzuur suppletie aanbevolen Sulfasalazine en mesalazine passeren de placenta en serumspiegels van moeder en kind zijn vergelijkbaar (Jarnerot, ###) Hoewel enige verdringing van aan albumine gebonden bilirubine kan optreden is de kans op kernicterus niet verhoogd bij gebruik voorafgaand aan de geboorte (Esbjorner, ###) De meeste gegevens betreffende azathioprine zijn afkomstig uit literatuur betreffende niertransplantatie en reuma, waar de gemiddelde dosering hoger ligt dan die gebruikt wordt bij IBD In deze literatuur werd geen associatie met congenitale afwijkingen beschreven De meest gebruikte medicatie bestond uit combinaties van azathioprine en prednison met al of.
| 676 | nvog |
###) Uit één populatiestudie kwam een verhoogde incidentie van congenitale afwijkingen bij kinderen van moeders met CU naar ###) Een grote case-control studie betreffende risicofactoren voor congenitale afwijkingen (Hongaarse case-control registratie van congenitale afwijkingen over ###-###) liet geen statistisch significant verhoogd risico zien op congenitale afwijkingen bij kinderen van vrouwen met CU (OR <DATUM> ##% CI # <DATUM> #) Wel werd een hogere incidentie gezien van een auteurs concludeerden dat verder onderzoek noodzakelijk was om uit te maken of de waargenomen associatie causaal was of veroorzaakt door bias Het is een misvatting dat staken van medicatie voorafgaande aan een zwangerschap de kans op complicaties voor het kind kan verminderen, aangezien juist een actieve IBD meer Sulfasalazine, mesalazine en prednison zijn niet geassocieerd met een verhoogde incidentie van congenitale afwijkingen (Czeizel, ###; Marteau, ###; Mogadam, ###; Norgard, ###; Norgard, ###a; Norgard, ###) Aangezien sulfasalazine interfereert met foliumzuur opname wordt foliumzuur suppletie aanbevolen Sulfasalazine en mesalazine passeren de placenta en serumspiegels van moeder en kind zijn vergelijkbaar (Jarnerot, ###) Hoewel enige verdringing van aan albumine gebonden bilirubine kan optreden is de kans op kernicterus niet verhoogd bij gebruik voorafgaand aan de geboorte (Esbjorner, ###) De meeste gegevens betreffende azathioprine zijn afkomstig uit literatuur betreffende niertransplantatie en reuma, waar de gemiddelde dosering hoger ligt dan die gebruikt wordt bij IBD In deze literatuur werd geen associatie met congenitale afwijkingen beschreven De meest gebruikte medicatie bestond uit combinaties van azathioprine en prednison met al of De betreffende studies lieten wel een associatie met laag geboortegewicht en vroeggeboorte zien, hetgeen deels verklaarbaar is door de onderliggende problematiek De enkele studies, waarin ook follow-up van de kinderen werd verricht, rapporteerden geen nadelige effecten op langere termijn Bij zwangere vrouwen met IBD werden in een aantal studies eveneens geen perinatale complicaties waargenomen bij azathioprine behandeling; het totaal aantal beschreven Het aantal gerapporteerde zwangerschappen behandeld met mercaptopurine is eveneens gering, maar laat geen verhoogd risico op congenitale afwijkingen of perinatale complicaties zien (Francella, ###; Moskovitz, ###) Een Deense cohortstudie liet een mogelijke associatie van gebruik van azathioprine of mercaptopurine met vroeggeboorte zien bij vrouwen met de ZvC (RR <DATUM> ##% CI <DATUM> (Norgard, ###) Echter, slechts in ## van de ### geregistreerde zwangerschappen was deze medicatie gebruikt en het is onduidelijk of deze groep een vergelijkbaar achtergrondrisico had als de resterende vrouwen Thioguanine gebruik in de zwangerschap is sporadisch beschreven, met goede afloop van de zwangerschap Passage over de placenta is beperkt (<DATUM> verhouding van concentratie in Infliximab wordt door de FDA in klasse B geplaatst, hetgeen betekent dat er geen risico lijkt te bestaan voor de zwangerschap Er is beperkte informatie betreffende gebruik in de zwangerschap, deels afkomstig uit een register van de fabrikant (n=###, deels gepubliceerd (n=###), waarbij geen verhoogde kans miskraam of perinatale complicaties vermeld werd (Caprilli, ###; Katz, ###; Mahadevan, ###) Een case report, waarin bloedspiegels gedurende de eerste # maanden # x bepaald werden, liet kort na geboorte vergelijkbare.
| 664 | nvog |
lieten wel een associatie met laag geboortegewicht en vroeggeboorte zien, hetgeen deels verklaarbaar is door de onderliggende problematiek De enkele studies, waarin ook follow-up van de kinderen werd verricht, rapporteerden geen nadelige effecten op langere termijn Bij zwangere vrouwen met IBD werden in een aantal studies eveneens geen perinatale complicaties waargenomen bij azathioprine behandeling; het totaal aantal beschreven Het aantal gerapporteerde zwangerschappen behandeld met mercaptopurine is eveneens gering, maar laat geen verhoogd risico op congenitale afwijkingen of perinatale complicaties zien (Francella, ###; Moskovitz, ###) Een Deense cohortstudie liet een mogelijke associatie van gebruik van azathioprine of mercaptopurine met vroeggeboorte zien bij vrouwen met de ZvC (RR <DATUM> ##% CI <DATUM> (Norgard, ###) Echter, slechts in ## van de ### geregistreerde zwangerschappen was deze medicatie gebruikt en het is onduidelijk of deze groep een vergelijkbaar achtergrondrisico had als de resterende vrouwen Thioguanine gebruik in de zwangerschap is sporadisch beschreven, met goede afloop van de zwangerschap Passage over de placenta is beperkt (<DATUM> verhouding van concentratie in Infliximab wordt door de FDA in klasse B geplaatst, hetgeen betekent dat er geen risico lijkt te bestaan voor de zwangerschap Er is beperkte informatie betreffende gebruik in de zwangerschap, deels afkomstig uit een register van de fabrikant (n=###, deels gepubliceerd (n=###), waarbij geen verhoogde kans miskraam of perinatale complicaties vermeld werd (Caprilli, ###; Katz, ###; Mahadevan, ###) Een case report, waarin bloedspiegels gedurende de eerste # maanden # x bepaald werden, liet kort na geboorte vergelijkbare transplantatie, die ook andere medicatie (prednison, azathioprine) gebruikten Hierbij werd geen associatie met congenitale afwijkingen beschreven (Armenti, ###) Uit follow-up van kinderen, die tijdens de zwangerschap zijn bloot gesteld aan ciclosporine, zijn geen nadelige effecten naar voren gekomen (<PERSOON> termijn follow-up ontbreekt echter Ciclosporine is geassocieerd met nefrotoxiciteit, hypertensie, hyperlipidaemie en convulsies Het risico hierop kan gereduceerd worden door een dosis te gebruiken van #mg/kg zonder verlies van effectiviteit Bij starten van de behandeling laat in de zwangerschap wordt voorzichtigheid geadviseerd in verband met deze bijwerkingen congenitale afwijkingen en ontwikkelingsstoornis van het kind (<PERSOON> wordt de medicatie # maanden voor de conceptie te staken Bij gebruik tot kort voor conceptie wordt een verhoogde kans op miskraam beschreven, maar geen congenitale afwijkingen (n=#) (Donnenfeld, ###) Eén studie beschrijft vier patiënten met laag gedoseerd methotrexaat gebruik tot in het eerste trimester Eén patiënte kreeg een spontane Tabel # Geneesmiddelen bij IBD en zwangerschap of lactatie * Bij zodanige ernstige CU dat ciclosporine nodig is, komt borstvoeding vermoedelijk niet in Geneesmiddelen waarvan wordt aangenomen dat zij door een groot aantal zwangere en vruchtbare vrouwen zijn gebruikt zonder dat tot dusver enige vorm van een duidelijke stoornis in het voortplantingsproces is waargenomen, zoals een verhoogde incidentie van misvormingen dan wel andere direct of indirect schadelijke effecten op Geneesmiddelen waarvan kan worden aangenomen dat zij slechts door een beperkt aantal zwangere en vruchtbare vrouwen zijn gebruikt zonder dat tot dusver enige vorm.
| 619 | nvog |
andere medicatie (prednison, azathioprine) gebruikten Hierbij werd geen associatie met congenitale afwijkingen beschreven (Armenti, ###) Uit follow-up van kinderen, die tijdens de zwangerschap zijn bloot gesteld aan ciclosporine, zijn geen nadelige effecten naar voren gekomen (<PERSOON> termijn follow-up ontbreekt echter Ciclosporine is geassocieerd met nefrotoxiciteit, hypertensie, hyperlipidaemie en convulsies Het risico hierop kan gereduceerd worden door een dosis te gebruiken van #mg/kg zonder verlies van effectiviteit Bij starten van de behandeling laat in de zwangerschap wordt voorzichtigheid geadviseerd in verband met deze bijwerkingen congenitale afwijkingen en ontwikkelingsstoornis van het kind (<PERSOON> wordt de medicatie # maanden voor de conceptie te staken Bij gebruik tot kort voor conceptie wordt een verhoogde kans op miskraam beschreven, maar geen congenitale afwijkingen (n=#) (Donnenfeld, ###) Eén studie beschrijft vier patiënten met laag gedoseerd methotrexaat gebruik tot in het eerste trimester Eén patiënte kreeg een spontane Tabel # Geneesmiddelen bij IBD en zwangerschap of lactatie * Bij zodanige ernstige CU dat ciclosporine nodig is, komt borstvoeding vermoedelijk niet in Geneesmiddelen waarvan wordt aangenomen dat zij door een groot aantal zwangere en vruchtbare vrouwen zijn gebruikt zonder dat tot dusver enige vorm van een duidelijke stoornis in het voortplantingsproces is waargenomen, zoals een verhoogde incidentie van misvormingen dan wel andere direct of indirect schadelijke effecten op Geneesmiddelen waarvan kan worden aangenomen dat zij slechts door een beperkt aantal zwangere en vruchtbare vrouwen zijn gebruikt zonder dat tot dusver enige vorm verhoogde incidentie van misvormingen dan wel andere direct of indirect schadelijke effecten op de foetus Hierbij wordt in het Zweedse en Australische systeem een onderverdeling gemaakt in de categorieën B#, B# en B# aan de hand van de volgende <PERSOON> voortplantingsstudies hebben geen aanwijzingen opgeleverd voor een verhoogde incidentie van foetale schade of andere nadelige effecten op het <PERSOON> voortplantingsstudies ontbreken of zijn ontoereikend, maar de beschikbare gegevens wijzen niet op een verhoogde incidentie van foetale <PERSOON> voortplantingsstudies hebben een verhoogde incidentie van foetale schade of andere nadelige effecten op het voortplantingsproces aan het licht gebracht, waarvan de betekenis voor de mens onzeker wordt geacht Geneesmiddelen waarvan bekend is of moet worden vermoed dat zij, zonder rechtstreeks teratogeen te zijn, door hun farmacologische effecten stoornissen in het voortplantingsproces veroorzaken die een risico voor de foetus of de neonaat kunnen voortplantingsstudies moet worden vermoed dat zij een verhoogde incidentie van foetale misvormingen of andere blijvende schade bij de mens veroorzaken Deze categorie omvat geneesmiddelen met primaire teratogene effecten Als het geneesmiddel tevens farmacologische effecten heeft die direct of indirect tot een schadelijke invloed op de foetus leiden, dient dit eveneens te worden vermeld Geneesmiddelen die zoân groot risico op onherstelbare schade aan de vrucht geven dat ze niet mogen worden gebruikt tijdens de zwangerschap op kans op zwangerschap Deze categorie wordt alleen bij de Australische indeling toegepast Het verschil tussen de Australische categorieën D en X is dat middelen uit categorie X onder geen beding.
| 557 | nvog |
andere direct of indirect schadelijke effecten op de foetus Hierbij wordt in het Zweedse en Australische systeem een onderverdeling gemaakt in de categorieën B#, B# en B# aan de hand van de volgende <PERSOON> voortplantingsstudies hebben geen aanwijzingen opgeleverd voor een verhoogde incidentie van foetale schade of andere nadelige effecten op het <PERSOON> voortplantingsstudies ontbreken of zijn ontoereikend, maar de beschikbare gegevens wijzen niet op een verhoogde incidentie van foetale <PERSOON> voortplantingsstudies hebben een verhoogde incidentie van foetale schade of andere nadelige effecten op het voortplantingsproces aan het licht gebracht, waarvan de betekenis voor de mens onzeker wordt geacht Geneesmiddelen waarvan bekend is of moet worden vermoed dat zij, zonder rechtstreeks teratogeen te zijn, door hun farmacologische effecten stoornissen in het voortplantingsproces veroorzaken die een risico voor de foetus of de neonaat kunnen voortplantingsstudies moet worden vermoed dat zij een verhoogde incidentie van foetale misvormingen of andere blijvende schade bij de mens veroorzaken Deze categorie omvat geneesmiddelen met primaire teratogene effecten Als het geneesmiddel tevens farmacologische effecten heeft die direct of indirect tot een schadelijke invloed op de foetus leiden, dient dit eveneens te worden vermeld Geneesmiddelen die zoân groot risico op onherstelbare schade aan de vrucht geven dat ze niet mogen worden gebruikt tijdens de zwangerschap op kans op zwangerschap Deze categorie wordt alleen bij de Australische indeling toegepast Het verschil tussen de Australische categorieën D en X is dat middelen uit categorie X onder geen beding plaats te vinden tussen het teratogene risico en het risico als de aandoening <DATUM> # Beïnvloeding van het beloop van IBD door de zwangerschap Er zijn aanwijzingen dat een graviditeit een gunstig effect heeft op het verdere beloop van IBD met minder noodzaak tot darmchirurgie (Castiglione, ###; Nwokolo, ###) In één studie werd een geringe, statistisch significante, verbetering van ziekteverschijnselen van ZvC, gezien tijdens de zwangerschap in vergelijking met het voorgaande en volgende jaar, met name bij vrouwen die rookten en tijdens de zwangerschap hun tabaksgebruik reduceerden (Agret, ###) In een andere studie werd een associatie gezien tussen een discrepantie van HLA# antigenen tussen moeder en foetus en een verbetering van IBD symptomen (<PERSOON>, ###) Bij een rustige ZvC in het begin van de graviditeit kan bij ##-##% van de vrouwen een verslechtering optreden (<PERSOON>, ###; Ravid, ###; Woolfson, ###) De kans op opvlamming van CU tijdens de graviditeit is circa ##% (<PERSOON>, ###) Bij beide aandoeningen is de recidiefkans tijdens de graviditeit vergelijkbaar met de kans daarbuiten Bij een verdenking op opvlamming tijdens een zwangerschap wordt terughoudend omgegaan met een volledige ileocoloscopie (Siddiqui, ###) Bij een noodzaak voor adequate diagnostiek kan een MRI vervaardigd worden of een sigmoïdoscopie uitgevoerd worden (Birchard, ###) Chirurgische behandeling tijdens de zwangerschap is zelden noodzakelijk en de indicatiestelling is vergelijkbaar met buiten de zwangerschap (Hill, ###) Tijdens de zwangerschap kan een verslechtering van de bekkenbodem functie optreden en toename van fecale incontinentieklachten Indien een stoma aangelegd is bestaat een.
| 611 | nvog |
het risico als de aandoening <DATUM> # Beïnvloeding van het beloop van IBD door de zwangerschap Er zijn aanwijzingen dat een graviditeit een gunstig effect heeft op het verdere beloop van IBD met minder noodzaak tot darmchirurgie (Castiglione, ###; Nwokolo, ###) In één studie werd een geringe, statistisch significante, verbetering van ziekteverschijnselen van ZvC, gezien tijdens de zwangerschap in vergelijking met het voorgaande en volgende jaar, met name bij vrouwen die rookten en tijdens de zwangerschap hun tabaksgebruik reduceerden (Agret, ###) In een andere studie werd een associatie gezien tussen een discrepantie van HLA# antigenen tussen moeder en foetus en een verbetering van IBD symptomen (<PERSOON>, ###) Bij een rustige ZvC in het begin van de graviditeit kan bij ##-##% van de vrouwen een verslechtering optreden (<PERSOON>, ###; Ravid, ###; Woolfson, ###) De kans op opvlamming van CU tijdens de graviditeit is circa ##% (<PERSOON>, ###) Bij beide aandoeningen is de recidiefkans tijdens de graviditeit vergelijkbaar met de kans daarbuiten Bij een verdenking op opvlamming tijdens een zwangerschap wordt terughoudend omgegaan met een volledige ileocoloscopie (Siddiqui, ###) Bij een noodzaak voor adequate diagnostiek kan een MRI vervaardigd worden of een sigmoïdoscopie uitgevoerd worden (Birchard, ###) Chirurgische behandeling tijdens de zwangerschap is zelden noodzakelijk en de indicatiestelling is vergelijkbaar met buiten de zwangerschap (Hill, ###) Tijdens de zwangerschap kan een verslechtering van de bekkenbodem functie optreden en toename van fecale incontinentieklachten Indien een stoma aangelegd is bestaat een risico op een darmobstructie Dit hoeft bijna nooit chirurgisch te worden opgelost Vrouwen met een ileo-anale pouch kunnen tijdens de graviditeit een verslechtering van de functie hebben met frequentere ontlasting en meer incontinentie klachten Deze problemen verbeteren na de graviditeit De incidentie van pouch complicaties wordt niet beïnvloed door De ZvC is geassocieerd met vroeggeboorte (## weken (OR ±#), laag geboortegewicht (### gram (OR ±#) en laag geboortegewicht voor de zwangerschapsduur (OR ±#) (Cornish, ###; Dominitz, ###; Fonager, ###) De kans op deze complicaties was hoger bij nullipara en bij geboorte # maanden voor tot <LEEFTIJD> jaar na klinisch manifest worden van de aandoening in de zwangerschap is ontstaan en de bevalling #-# maanden na diagnose plaats vond (OR <DATUM> ##% CI <DATUM> (Norgard, ###) CU is niet gerelateerd met een laag geboortegewicht Bij beide aandoeningen werd geen verhoogde perinatale sterfte <DATUM> # Plaats van controle van de zwangerschap en bevalling De recidiefkans van een opvlamming van IBD in de zwangerschap is afhankelijk van de <PERSOON>, ###; Woolfson, ###; Ravid, ###) Dit is vergelijkbaar met de kans buiten de zwangerschap Aangezien het lastig kan zijn bij zwangere vrouwen tekenen van een opvlamming vroegtijdig op te sporen wordt geadviseerd controle in de tweede lijn uit te voeren, liefst in samenwerking met een MDL specialist De gebruikelijke parameters als defaecatie frequentie en CRP kunnen ook in de graviditeit gehanteerd worden Bij de prenatale controles dient gericht naar klachten te worden gevraagd, zodat bij verergering de behandeling aangepast kan worden.
| 680 | nvog |
nooit chirurgisch te worden opgelost Vrouwen met een ileo-anale pouch kunnen tijdens de graviditeit een verslechtering van de functie hebben met frequentere ontlasting en meer incontinentie klachten Deze problemen verbeteren na de graviditeit De incidentie van pouch complicaties wordt niet beïnvloed door De ZvC is geassocieerd met vroeggeboorte (## weken (OR ±#), laag geboortegewicht (### gram (OR ±#) en laag geboortegewicht voor de zwangerschapsduur (OR ±#) (Cornish, ###; Dominitz, ###; Fonager, ###) De kans op deze complicaties was hoger bij nullipara en bij geboorte # maanden voor tot <LEEFTIJD> jaar na klinisch manifest worden van de aandoening in de zwangerschap is ontstaan en de bevalling #-# maanden na diagnose plaats vond (OR <DATUM> ##% CI <DATUM> (Norgard, ###) CU is niet gerelateerd met een laag geboortegewicht Bij beide aandoeningen werd geen verhoogde perinatale sterfte <DATUM> # Plaats van controle van de zwangerschap en bevalling De recidiefkans van een opvlamming van IBD in de zwangerschap is afhankelijk van de <PERSOON>, ###; Woolfson, ###; Ravid, ###) Dit is vergelijkbaar met de kans buiten de zwangerschap Aangezien het lastig kan zijn bij zwangere vrouwen tekenen van een opvlamming vroegtijdig op te sporen wordt geadviseerd controle in de tweede lijn uit te voeren, liefst in samenwerking met een MDL specialist De gebruikelijke parameters als defaecatie frequentie en CRP kunnen ook in de graviditeit gehanteerd worden Bij de prenatale controles dient gericht naar klachten te worden gevraagd, zodat bij verergering de behandeling aangepast kan worden De kans op aangeboren afwijkingen bij kinderen van wie de moeder aan IBD lijdt <PERSOON> behandeling voorafgaand aan en tijdens de zwangerschap is van belang, aangezien juist een actieve IBD de kans op perinatale complicaties lijkt De kans op een opvlamming tijdens de zwangerschap is vergelijkbaar met de kans hierop buiten de zwangerschap Het gebruik van onderhoudsmedicatie tijdens de zwangerschap lijkt de kans op opvlammingen te reduceren groeirestrictie) is waarschijnlijk niet verhoogd indien de IBD in een remissie is Cornish, ###; Dominitz, ###; Fonager, ###; Norgard, ### Het wordt geadviseerd bij IBD-patiënten de zwangerschapscontrole in de tweede lijn te laten plaats vinden, liefst in samenwerking met een MDL specialist Zwangerschap en bevalling zijn gerelateerd met verslechtering van de bekkenbodem functie Met name forcipale extractie en #egraads perineum rupturen kunnen aanleiding geven tot faecale incontinentie op lange termijn Echter, na een sectio is de kans op incontinentie vergelijkbaar met een vaginale baring, mits bovengenoemde risicofactoren niet optraden Bij actieve perianale IBD of bij verminderde functie van de bekkenbodem of sfincter ani door fistelvorming of door rectum chirurgie bestaat een voorkeur voor een sectio (Ilnyckyji, ###) Ook indien een groot deel van de darm is verwijderd en de ontlasting altijd dun is, moet besproken worden dat na een vaginale baring beschadiging van de sfincter kan optreden en Uit een aantal cohortstudies komt naar voren dat op korte termijn ileo-anale pouch gerelateerde complicaties niet gerelateerd zijn met wijze van bevallen, meerlingen,.
| 620 | nvog |
kans op aangeboren afwijkingen bij kinderen van wie de moeder aan IBD lijdt <PERSOON> behandeling voorafgaand aan en tijdens de zwangerschap is van belang, aangezien juist een actieve IBD de kans op perinatale complicaties lijkt De kans op een opvlamming tijdens de zwangerschap is vergelijkbaar met de kans hierop buiten de zwangerschap Het gebruik van onderhoudsmedicatie tijdens de zwangerschap lijkt de kans op opvlammingen te reduceren groeirestrictie) is waarschijnlijk niet verhoogd indien de IBD in een remissie is Cornish, ###; Dominitz, ###; Fonager, ###; Norgard, ### Het wordt geadviseerd bij IBD-patiënten de zwangerschapscontrole in de tweede lijn te laten plaats vinden, liefst in samenwerking met een MDL specialist Zwangerschap en bevalling zijn gerelateerd met verslechtering van de bekkenbodem functie Met name forcipale extractie en #egraads perineum rupturen kunnen aanleiding geven tot faecale incontinentie op lange termijn Echter, na een sectio is de kans op incontinentie vergelijkbaar met een vaginale baring, mits bovengenoemde risicofactoren niet optraden Bij actieve perianale IBD of bij verminderde functie van de bekkenbodem of sfincter ani door fistelvorming of door rectum chirurgie bestaat een voorkeur voor een sectio (Ilnyckyji, ###) Ook indien een groot deel van de darm is verwijderd en de ontlasting altijd dun is, moet besproken worden dat na een vaginale baring beschadiging van de sfincter kan optreden en Uit een aantal cohortstudies komt naar voren dat op korte termijn ileo-anale pouch gerelateerde complicaties niet gerelateerd zijn met wijze van bevallen, meerlingen, <PERSOON> van deze studies met langere follow-up lieten zien dat een vaginale kunstverlossing, een grote perineumruptuur of een episiotomie de kans op fecale incontinentieklachten groter maakten dan wanneer deze risicofactoren niet opgetreden waren bij een vaginale partus of indien een primaire sectio was uitgevoerd (Hahnloser, ###; <PERSOON>, ###) Bij vrouwen met deze risicofactoren bij de partus bleek <LEEFTIJD> jaar later een questionnaire), terwijl dit niet werd waargenomen bij vrouwen na een ongecompliceerde vaginale bevalling of bij vrouwen die nooit zwanger waren geweest (<PERSOON>, ###) De kans dat bij een eerste bevalling de in deze studie genoemde risicofactoren voor later functieverlies van de bekkenbodem optreden is ruim ##%, en bij een volgende bevalling circa ##% (<PERSOON>, ###) Bij nullipara met een ileo-anale pouch of met een grote kans dat op termijn een pouch aangelegd moet worden, verdient een primaire sectio bij ## weken de voorkeur Bij vroeggeboorte kan echter een vaginale baring de voorkeur hebben, aangezien een sectio altijd âte vroegâ uitgevoerd wordt en de geringere kinderlijke maten de kans op het optreden van bovenbeschreven risicofactoren voor latere fecale incontinentie verminderen Als de baring begint voor de geplande sectio datum en bij opname er reeds vergevorderde ontsluiting bestaat met diep ingedaalde foetale schedel kan het voorgenomen beleid heroverwogen worden, omdat hierbij de kans op complicaties door de sectio is toegenomen Vaginale kunstverlossing, een grote perineumruptuur of een episiotomie vergroten de kans op fecale incontinentieklachten op langere termijn bij vrouwen.
| 585 | nvog |
Twee van deze studies met langere follow-up lieten zien dat een vaginale kunstverlossing, een grote perineumruptuur of een episiotomie de kans op fecale incontinentieklachten groter maakten dan wanneer deze risicofactoren niet opgetreden waren bij een vaginale partus of indien een primaire sectio was uitgevoerd (Hahnloser, ###; <PERSOON>, ###) Bij vrouwen met deze risicofactoren bij de partus bleek <LEEFTIJD> jaar later een questionnaire), terwijl dit niet werd waargenomen bij vrouwen na een ongecompliceerde vaginale bevalling of bij vrouwen die nooit zwanger waren geweest (<PERSOON>, ###) De kans dat bij een eerste bevalling de in deze studie genoemde risicofactoren voor later functieverlies van de bekkenbodem optreden is ruim ##%, en bij een volgende bevalling circa ##% (<PERSOON>, ###) Bij nullipara met een ileo-anale pouch of met een grote kans dat op termijn een pouch aangelegd moet worden, verdient een primaire sectio bij ## weken de voorkeur Bij vroeggeboorte kan echter een vaginale baring de voorkeur hebben, aangezien een sectio altijd âte vroegâ uitgevoerd wordt en de geringere kinderlijke maten de kans op het optreden van bovenbeschreven risicofactoren voor latere fecale incontinentie verminderen Als de baring begint voor de geplande sectio datum en bij opname er reeds vergevorderde ontsluiting bestaat met diep ingedaalde foetale schedel kan het voorgenomen beleid heroverwogen worden, omdat hierbij de kans op complicaties door de sectio is toegenomen Vaginale kunstverlossing, een grote perineumruptuur of een episiotomie vergroten de kans op fecale incontinentieklachten op langere termijn bij vrouwen Het wordt aanbevolen om bij nullipara met een ileo-anale pouch (of de verwachting dat deze op termijn aangelegd moet worden) te bespreken dat na vaginale bevalling een grotere kans bestaat op latere fecale incontinentie dan na geplande sectio In overige gevallen kan de besluitvorming omtrent het beleid bij de baring afhangen van obstetrische argumenten De wijze van bevallen behoort tijdens de zwangerschap zorgvuldig besproken te worden en afspraken moeten in de status genoteerd worden Overleg tussen de behandelende Het risico op een opvlamming postpartum is alleen verhoogd bij vrouwen met een actieve ZvC of CU in de zwangerschap en alleen bij deze groep is een klinisch kraambed geïndiceerd Een toename van opvlammingen tijdens het kraambed is ook wel toegeschreven aan het tijdelijk staken van noodzakelijke onderhoudsmedicatie wegens angst Lactatie heeft geen nadelig effect op de ziekteactiviteit In het algemeen wordt borstvoeding geadviseerd wegens een groot aantal gezondheidsvoordelen, zowel op korte als op lange termijn (Allen, ###; Richards, ###) Of deze gezondheidsfactoren ook worden overgebracht door de moedermelk van vrouwen die IBD onderhoudsmedicatie gebruiken is niet bekend Er zijn aanwijzingen dat vrouwen, die borstvoeding geven, in het latere leven Mesalazine, sulfasalazine en prednis(ol)on kunnen veilig gecontinueerd worden tijdens borstvoeding (zie tabel #) Mesalazine concentratie in moedermelk is verwaarloosbaar laag (Klotz, ###) Een case report beschrijft diarree van het kind geassocieerd met mesalazine (<PERSOON>, ###) Bij sulfasalazine kunnen incidenteel hoge serumspiegels bij de moeder bestaan Een case report beschrijft bloederige diarree van het kind in samenhang met Bij gebruik van azathioprine, #-mercaptopurine of ciclosporine werd borstvoeding in principe.
| 607 | nvog |
de verwachting dat deze op termijn aangelegd moet worden) te bespreken dat na vaginale bevalling een grotere kans bestaat op latere fecale incontinentie dan na geplande sectio In overige gevallen kan de besluitvorming omtrent het beleid bij de baring afhangen van obstetrische argumenten De wijze van bevallen behoort tijdens de zwangerschap zorgvuldig besproken te worden en afspraken moeten in de status genoteerd worden Overleg tussen de behandelende Het risico op een opvlamming postpartum is alleen verhoogd bij vrouwen met een actieve ZvC of CU in de zwangerschap en alleen bij deze groep is een klinisch kraambed geïndiceerd Een toename van opvlammingen tijdens het kraambed is ook wel toegeschreven aan het tijdelijk staken van noodzakelijke onderhoudsmedicatie wegens angst Lactatie heeft geen nadelig effect op de ziekteactiviteit In het algemeen wordt borstvoeding geadviseerd wegens een groot aantal gezondheidsvoordelen, zowel op korte als op lange termijn (Allen, ###; Richards, ###) Of deze gezondheidsfactoren ook worden overgebracht door de moedermelk van vrouwen die IBD onderhoudsmedicatie gebruiken is niet bekend Er zijn aanwijzingen dat vrouwen, die borstvoeding geven, in het latere leven Mesalazine, sulfasalazine en prednis(ol)on kunnen veilig gecontinueerd worden tijdens borstvoeding (zie tabel #) Mesalazine concentratie in moedermelk is verwaarloosbaar laag (Klotz, ###) Een case report beschrijft diarree van het kind geassocieerd met mesalazine (<PERSOON>, ###) Bij sulfasalazine kunnen incidenteel hoge serumspiegels bij de moeder bestaan Een case report beschrijft bloederige diarree van het kind in samenhang met Bij gebruik van azathioprine, #-mercaptopurine of ciclosporine werd borstvoeding in principe Echter, een aantal recente studies vermelden geen nadelige effecten Eén studie kon geen actieve metabolieten aantonen bij vier pasgeborenen van # maanden, die borstvoeding kregen terwijl de moeders azathioprine gebruikten De moeders hadden een normale thiopurine methyltransferase (TMPT) activiteit en een therapeutisch spiegel van #-thioguanine nucleotides (#-TGN) (Gardiner, ###) In een vergelijkbare studie werden bij ## vrouwen ## monsters moedermelk onderzocht tussen # en ## dagen postpartum Bij #/## monsters moedermelk, afgenomen binnen # uur na medicatie inname, kon #-mercaptopurine aangetoond worden in lage concentratie, de overige ## monsters waren negatief Bij # van de ## kinderen werd bloedonderzoek verricht en kon geen TGN aangetoond worden (Sau, ###) Bij geen van de ## kinderen werden negatieve effecten waargenomen In oudere literatuur werd beschreven dat geen nadelige effecten werden waargenomen bij # kinderen, die borstvoeding kregen tijdens gebruik van azathioprine door de moeder (Coulam, ###; Bij # vrouwen, die behandeld werden met azathioprine en ciclosporine waren de ciclosporine serumspiegels en moedermelkspiegels vergelijkbaar Bij de kinderen kon geen ciclosporine waargenomen (Nyberg, ###) Een andere studie liet bij één van vijf kinderen vier weken postpartum laag therapeutische ciclosporine spiegels zien, terwijl bij de andere vier de spiegels onder de detectiegrens vielen (Moretti, ###) Bij geen van de kinderen werden ongewenste bijverschijnselen opgemerkt (follow-up ## maanden bij het kind met detecteerbare waarde) In twee case reports betreffende borstvoeding bij ciclosporine gebruik kon dit middel niet bij het kind worden aangetoond (Munoz-Flores-Thiagarajan, ###; Thiru, ###).
| 640 | nvog |
Echter, een aantal recente studies vermelden geen nadelige effecten Eén studie kon geen actieve metabolieten aantonen bij vier pasgeborenen van # maanden, die borstvoeding kregen terwijl de moeders azathioprine gebruikten De moeders hadden een normale thiopurine methyltransferase (TMPT) activiteit en een therapeutisch spiegel van #-thioguanine nucleotides (#-TGN) (Gardiner, ###) In een vergelijkbare studie werden bij ## vrouwen ## monsters moedermelk onderzocht tussen # en ## dagen postpartum Bij #/## monsters moedermelk, afgenomen binnen # uur na medicatie inname, kon #-mercaptopurine aangetoond worden in lage concentratie, de overige ## monsters waren negatief Bij # van de ## kinderen werd bloedonderzoek verricht en kon geen TGN aangetoond worden (Sau, ###) Bij geen van de ## kinderen werden negatieve effecten waargenomen In oudere literatuur werd beschreven dat geen nadelige effecten werden waargenomen bij # kinderen, die borstvoeding kregen tijdens gebruik van azathioprine door de moeder (Coulam, ###; Bij # vrouwen, die behandeld werden met azathioprine en ciclosporine waren de ciclosporine serumspiegels en moedermelkspiegels vergelijkbaar Bij de kinderen kon geen ciclosporine waargenomen (Nyberg, ###) Een andere studie liet bij één van vijf kinderen vier weken postpartum laag therapeutische ciclosporine spiegels zien, terwijl bij de andere vier de spiegels onder de detectiegrens vielen (Moretti, ###) Bij geen van de kinderen werden ongewenste bijverschijnselen opgemerkt (follow-up ## maanden bij het kind met detecteerbare waarde) In twee case reports betreffende borstvoeding bij ciclosporine gebruik kon dit middel niet bij het kind worden aangetoond (Munoz-Flores-Thiagarajan, ###; Thiru, ###) vermeld die borstvoeding kregen tijdens ciclosporine gerbuik door de moeder zonder nadelige effecten (Armenti, ###) Borstvoeding tijdens gebruik van thiopurines of ciclosporine heeft waarschijnlijk geen nadelige consequenties voor het kind, maar lange termijneffecten zijn onzeker Indien in overleg met de moeder besloten wordt tot borstvoeding wordt geadviseerd een enkele maal bloedspiegels en hematologie bij de baby te controleren (Ostensen, ###) De beschikbare gegevens hebben alleen betrekking op a In één case report kon infliximab niet aangetoond worden in moedermelk bij een vrouw die dit middel gebruikte (Vasiliauskas, ###) Meer gegevens over de concentratie van infliximab Het risico op een opvlamming postpartum is alleen verhoogd bij vrouwen met Borstvoeding wordt in het algemeen geadviseerd Bij gebruik van thiopurines kan in overleg en na afweging van voor en nadelen gekozen worden voor borstvoeding Er zijn geen nadelige effecten beschreven, echter de beschikbare documentatie is zeer beperkt Het wordt ontraden onderhoudsmedicatie te staken vanwege de wens tot borstvoeding Een klinisch kraambed wordt alleen geadviseerd bij vrouwen met een actieve IBD in de Er zijn verschillende, veelal retrospectieve studies gepubliceerd, die een verminderde vruchtbaarheid bij mannen met IBD laten zien (Burnell, ###) Het is echter maar de vraag of deze verminderde vruchtbaarheid het gevolg is van de aandoening zelf, de gebruikte medicatie of een al dan niet ingegeven verminderde voortplantingswens Andere studies laten slechts een marginaal effect zien (Narendranathan, ###) Hieronder is per geneesmiddel(-groep) weergegeven wat er bekend is over de relatie tussen gebruik van een.
| 637 | nvog |
tijdens ciclosporine gerbuik door de moeder zonder nadelige effecten (Armenti, ###) Borstvoeding tijdens gebruik van thiopurines of ciclosporine heeft waarschijnlijk geen nadelige consequenties voor het kind, maar lange termijneffecten zijn onzeker Indien in overleg met de moeder besloten wordt tot borstvoeding wordt geadviseerd een enkele maal bloedspiegels en hematologie bij de baby te controleren (Ostensen, ###) De beschikbare gegevens hebben alleen betrekking op a In één case report kon infliximab niet aangetoond worden in moedermelk bij een vrouw die dit middel gebruikte (Vasiliauskas, ###) Meer gegevens over de concentratie van infliximab Het risico op een opvlamming postpartum is alleen verhoogd bij vrouwen met Borstvoeding wordt in het algemeen geadviseerd Bij gebruik van thiopurines kan in overleg en na afweging van voor en nadelen gekozen worden voor borstvoeding Er zijn geen nadelige effecten beschreven, echter de beschikbare documentatie is zeer beperkt Het wordt ontraden onderhoudsmedicatie te staken vanwege de wens tot borstvoeding Een klinisch kraambed wordt alleen geadviseerd bij vrouwen met een actieve IBD in de Er zijn verschillende, veelal retrospectieve studies gepubliceerd, die een verminderde vruchtbaarheid bij mannen met IBD laten zien (Burnell, ###) Het is echter maar de vraag of deze verminderde vruchtbaarheid het gevolg is van de aandoening zelf, de gebruikte medicatie of een al dan niet ingegeven verminderde voortplantingswens Andere studies laten slechts een marginaal effect zien (Narendranathan, ###) Hieronder is per geneesmiddel(-groep) weergegeven wat er bekend is over de relatie tussen gebruik van een Reeds in de zeventiger jaren werden ziektegeschiedenissen beschreven van mannelijke diverse publicaties verschenen die deze relatie bevestigen (Giwercman, ###; Hudson, ###; Moody, ###) In een studie werd bij # mannen met IBD de morfologie van spermatozoa onderzocht en gevonden dat de kop van het spermatozoa veel groter was na enige tijd sulfasalazine te hebben gebruikt (Hudson, ###) Dit fenomeen bleek, evenals de onvruchtbaarheid, reversibel was na enige tijd (<DATUM> maanden) staken van de therapie In een grote retrospectieve studie van Moody et al waaraan ### mannen deelnamen werd eveneens aangetoond dat de morfologie van spermatozoa anders was onder sulfasalazine gebruikers Bovendien werd aangetoond dat de kinderen van mannelijke IBD-patiënten met sulfasalazine significant vaker congenitale afwijkingen vertonen dan in de normale populatie (Moody, ###) Op grond van deze data moet sulfasalazine gebruik worden ontraden aan Mesalazine lijkt een veiliger #-aminosalicylaat dan sulfasalazine Er zijn diverse studies gepubliceerd die een succesvolle substitutie naar mesalazine laten zien bij door sulfasalazine geïnduceerde infertiliteit bij mannen (DiPaolo, ###; <PERSOON>, ###) In een studie met ## mannen met CU in remissie onder behandeling van sulfasalazine werden bij # mannen de medicatie omgezet naar mesalazine; spermatozoa aantal, motiliteit en morfologie verbeterde bij eenieder (<PERSOON>, ###) Vier mannen uit deze studie werden vader, drie mannen bleven echter problemen houden met hun vruchtbaarheid (<PERSOON>, ###) In een andere recent uitgevoerde studie werd een verbetering van zowel tolerantie als de fertiliteit gezien na substitutie van sulfasalazine naar mesalazine (DiPaolo, ###) Hierdoor lijkt het zeer aannemelijk dat sulfasalazine geïnduceerde onvruchtbaarheid bij mannen geen.
| 639 | nvog |
beschreven van mannelijke diverse publicaties verschenen die deze relatie bevestigen (Giwercman, ###; Hudson, ###; Moody, ###) In een studie werd bij # mannen met IBD de morfologie van spermatozoa onderzocht en gevonden dat de kop van het spermatozoa veel groter was na enige tijd sulfasalazine te hebben gebruikt (Hudson, ###) Dit fenomeen bleek, evenals de onvruchtbaarheid, reversibel was na enige tijd (<DATUM> maanden) staken van de therapie In een grote retrospectieve studie van Moody et al waaraan ### mannen deelnamen werd eveneens aangetoond dat de morfologie van spermatozoa anders was onder sulfasalazine gebruikers Bovendien werd aangetoond dat de kinderen van mannelijke IBD-patiënten met sulfasalazine significant vaker congenitale afwijkingen vertonen dan in de normale populatie (Moody, ###) Op grond van deze data moet sulfasalazine gebruik worden ontraden aan Mesalazine lijkt een veiliger #-aminosalicylaat dan sulfasalazine Er zijn diverse studies gepubliceerd die een succesvolle substitutie naar mesalazine laten zien bij door sulfasalazine geïnduceerde infertiliteit bij mannen (DiPaolo, ###; <PERSOON>, ###) In een studie met ## mannen met CU in remissie onder behandeling van sulfasalazine werden bij # mannen de medicatie omgezet naar mesalazine; spermatozoa aantal, motiliteit en morfologie verbeterde bij eenieder (<PERSOON>, ###) Vier mannen uit deze studie werden vader, drie mannen bleven echter problemen houden met hun vruchtbaarheid (<PERSOON>, ###) In een andere recent uitgevoerde studie werd een verbetering van zowel tolerantie als de fertiliteit gezien na substitutie van sulfasalazine naar mesalazine (DiPaolo, ###) Hierdoor lijkt het zeer aannemelijk dat sulfasalazine geïnduceerde onvruchtbaarheid bij mannen geen Azathioprine, het thiopurinemetabolisme in acht genomen hiermee dus ook #mercaptopurine, lijkt geen significante invloed te hebben op spermakwaliteit en vruchtbaarheid bij de man In een recente studie van Dejaco et al werd bij ## mannen sperma dichtheid, motiliteit, morfologie, ejaculatievolume en een totaal spermatozoën aantal geen verschil gezien gedurende lange termijn therapie en # mannen werden vader van # gezonde kinderen De auteurs concluderen dan ook dat thiopurines op grond van deze data noch spermakwaliteit, noch fertiliteit bij de man beïnvloeden Er zijn geen expliciete humane data beschikbaar, maar gezien de teratogeniteit moet In een studie van Mahadevan et al werd spermakwaliteit onderzocht in mannen met IBD die infliximab gebruikten als onderhoudsbehandeling (n=#) of voor inductie van remissie (n=#) (Mahadevan, ###) Er werd een verminderde sperma motiliteit en veranderde spermatozoa morfologie waargenomen, maar er werd in deze studie niet onderzocht of dit een verminderde vruchtbaarheid tot gevolg had De auteurs adviseren dan ook infliximab te continueren, omdat staken van therapie een grotere kans op opvlammingen en ontwikkeling van antilichamen (zogenaamde ATIâs) geeft Alleen in geval van aangetoonde verminderde vruchtbaarheid bij de man zou moeten worden overwogen therapie met infliximab tijdelijk te Er zijn voldoende aanwijzingen dat het gebruik van corticosteroïden de Er zijn aanwijzingen dat het gebruik van sulfasalazine de mannelijke Er zijn aanwijzingen dat het gebruik van mesalazine de mannelijke Er zijn aanwijzingen dat het gebruik van infliximab de mannelijke vruchtbaarheid Er zijn sterke aanwijzingen dat het gebruik van methotrexaat de mannelijke.
| 629 | nvog |
Azathioprine, het thiopurinemetabolisme in acht genomen hiermee dus ook #mercaptopurine, lijkt geen significante invloed te hebben op spermakwaliteit en vruchtbaarheid bij de man In een recente studie van Dejaco et al werd bij ## mannen sperma dichtheid, motiliteit, morfologie, ejaculatievolume en een totaal spermatozoën aantal geen verschil gezien gedurende lange termijn therapie en # mannen werden vader van # gezonde kinderen De auteurs concluderen dan ook dat thiopurines op grond van deze data noch spermakwaliteit, noch fertiliteit bij de man beïnvloeden Er zijn geen expliciete humane data beschikbaar, maar gezien de teratogeniteit moet In een studie van Mahadevan et al werd spermakwaliteit onderzocht in mannen met IBD die infliximab gebruikten als onderhoudsbehandeling (n=#) of voor inductie van remissie (n=#) (Mahadevan, ###) Er werd een verminderde sperma motiliteit en veranderde spermatozoa morfologie waargenomen, maar er werd in deze studie niet onderzocht of dit een verminderde vruchtbaarheid tot gevolg had De auteurs adviseren dan ook infliximab te continueren, omdat staken van therapie een grotere kans op opvlammingen en ontwikkeling van antilichamen (zogenaamde ATIâs) geeft Alleen in geval van aangetoonde verminderde vruchtbaarheid bij de man zou moeten worden overwogen therapie met infliximab tijdelijk te Er zijn voldoende aanwijzingen dat het gebruik van corticosteroïden de Er zijn aanwijzingen dat het gebruik van sulfasalazine de mannelijke Er zijn aanwijzingen dat het gebruik van mesalazine de mannelijke Er zijn aanwijzingen dat het gebruik van infliximab de mannelijke vruchtbaarheid Er zijn sterke aanwijzingen dat het gebruik van methotrexaat de mannelijke In een veel aangehaalde meta-analyse van ### studies werd een prevalentie van #,# % gerapporteerd voor een willekeurige CU-patiënt en #,# % voor patiënten met een pancolitis, terwijl het cumulatieve risico voor het ontstaan van een carcinoom #, # en ## % na respectievelijk ##, ## en <LEEFTIJD> jaar bleek (Eaden, ###) Recentere studies laten echter een veel minder hoog risico (Rutter, ###) of zelfs een vergelijkbare incidentie met de achtergrond populatie zien Factoren, die het risico op het krijgen van darmkanker verhogen zijn een langer bestaande colitis en een grotere anatomische uitbreiding van de colitis Zo is proctitis niet met een verhoogd risico geassocieerd, terwijl een linkszijdige colitis en een pancolitis wel leiden tot familie-anamnese voor colorectaal carcinoom, een diagnose van een primair scleroserende cholangitis (PSC), het debuut van colitis op jonge leeftijd en de ernst van de ontsteking worden alle in wisselende mate in verband gebracht met een verder verhoogd risico (Itzkowitz, ###; Rutter, ###; Bansal Gupta, ###) Zowel voor het debuut op jongere leeftijd als voor PSC zou het hierbij kunnen gaan om een afspiegeling van het feit dat hier sprake is van een langere ziekteduur De gerapporteerde incidentie bij PSC is echter wel zodanig verhoogd dat het hierbij toch om een onafhankelijke risicofactor zou kunnen gaan Ook na levertransplantatie blijft het risico op het ontstaan van darmkanker in deze patiëntengroep verhoogd (Loftus, ###) Tenslotte is de aanwezigheid van pseudopoliepen geassocieerd met de ontwikkeling van colorectaal carcinomen (Rutter, ###; Velayos, ###).
| 620 | nvog |
meta-analyse van ### studies werd een prevalentie van #,# % gerapporteerd voor een willekeurige CU-patiënt en #,# % voor patiënten met een pancolitis, terwijl het cumulatieve risico voor het ontstaan van een carcinoom #, # en ## % na respectievelijk ##, ## en <LEEFTIJD> jaar bleek (Eaden, ###) Recentere studies laten echter een veel minder hoog risico (Rutter, ###) of zelfs een vergelijkbare incidentie met de achtergrond populatie zien Factoren, die het risico op het krijgen van darmkanker verhogen zijn een langer bestaande colitis en een grotere anatomische uitbreiding van de colitis Zo is proctitis niet met een verhoogd risico geassocieerd, terwijl een linkszijdige colitis en een pancolitis wel leiden tot familie-anamnese voor colorectaal carcinoom, een diagnose van een primair scleroserende cholangitis (PSC), het debuut van colitis op jonge leeftijd en de ernst van de ontsteking worden alle in wisselende mate in verband gebracht met een verder verhoogd risico (Itzkowitz, ###; Rutter, ###; Bansal Gupta, ###) Zowel voor het debuut op jongere leeftijd als voor PSC zou het hierbij kunnen gaan om een afspiegeling van het feit dat hier sprake is van een langere ziekteduur De gerapporteerde incidentie bij PSC is echter wel zodanig verhoogd dat het hierbij toch om een onafhankelijke risicofactor zou kunnen gaan Ook na levertransplantatie blijft het risico op het ontstaan van darmkanker in deze patiëntengroep verhoogd (Loftus, ###) Tenslotte is de aanwezigheid van pseudopoliepen geassocieerd met de ontwikkeling van colorectaal carcinomen (Rutter, ###; Velayos, ###) totale patiëntengroep en #,# % voor degenen, waarbij de ziekte alleen gelocaliseerd is in het colon (Ekbom, ###; Bernstein, ###) Bovendien bleek de gemiddelde duur van de ziekte voorafgaande aan het carcinoom vergelijkbaar voor de ZvC en CU resp ## en <LEEFTIJD> jaar De laatste jaren is gebleken dat er ook factoren zijn die een beschermend effect kunnen hebben op het ontstaan van darmkanker Uiteraard is dit het geval indien profylactisch een proctocolectomie wordt verricht Endoscopische screening op dysplasie of een coloncarcinoom in een vroeg stadium kan mogelijk leiden tot een lagere mortaliteit door darmkanker, hoewel dit tot op heden niet in een RCT bewezen is en dit naar alle waarschijnlijkheid ook niet gaat gebeuren Het regelmatig innemen van aminosalicylaten (#aminosalicylzuur, #-ASA) zoals salazopyrine of mesalazine doet mogelijk de incidentie van carcinomen dalen, zoals in diverse case-control studies (Pinczowski, ###; Moody, ###; Eaden, ###) en een recente meta-analyse (Velayos, ###) aannemelijk werd gemaakt Bij patiënten die #,# gr mesalazine gebruikten was dit risico verminderd met ##% Voor salazopyrine was het beschermende effect alleen aantoonbaar bij een dosis van minstens # gr met een risicovermindering van ##% Minder data zijn beschikbaar aangaande chemopreventie met folaat (Lashner, ###; Rutter, ###), calcium, selenium, aspirine, dit moment lijkt van deze mogelijkheden de onderhoudsbehandeling met ursodeoxycholzuur Het risico op het krijgen van een colorectaal carcinoom is verhoogd voor patiënten met CU of de ZvC Hierbij is in geval van CU het risico onafhankelijk geassocieerd met de duur en de anatomische uitbreiding van de ziekte, een.
| 671 | nvog |
alleen gelocaliseerd is in het colon (Ekbom, ###; Bernstein, ###) Bovendien bleek de gemiddelde duur van de ziekte voorafgaande aan het carcinoom vergelijkbaar voor de ZvC en CU resp ## en <LEEFTIJD> jaar De laatste jaren is gebleken dat er ook factoren zijn die een beschermend effect kunnen hebben op het ontstaan van darmkanker Uiteraard is dit het geval indien profylactisch een proctocolectomie wordt verricht Endoscopische screening op dysplasie of een coloncarcinoom in een vroeg stadium kan mogelijk leiden tot een lagere mortaliteit door darmkanker, hoewel dit tot op heden niet in een RCT bewezen is en dit naar alle waarschijnlijkheid ook niet gaat gebeuren Het regelmatig innemen van aminosalicylaten (#aminosalicylzuur, #-ASA) zoals salazopyrine of mesalazine doet mogelijk de incidentie van carcinomen dalen, zoals in diverse case-control studies (Pinczowski, ###; Moody, ###; Eaden, ###) en een recente meta-analyse (Velayos, ###) aannemelijk werd gemaakt Bij patiënten die #,# gr mesalazine gebruikten was dit risico verminderd met ##% Voor salazopyrine was het beschermende effect alleen aantoonbaar bij een dosis van minstens # gr met een risicovermindering van ##% Minder data zijn beschikbaar aangaande chemopreventie met folaat (Lashner, ###; Rutter, ###), calcium, selenium, aspirine, dit moment lijkt van deze mogelijkheden de onderhoudsbehandeling met ursodeoxycholzuur Het risico op het krijgen van een colorectaal carcinoom is verhoogd voor patiënten met CU of de ZvC Hierbij is in geval van CU het risico onafhankelijk geassocieerd met de duur en de anatomische uitbreiding van de ziekte, een <DATUM> Indicaties voor het starten van surveillance onderzoek Surveillance is screenend onderzoek gericht op detectie van een carcinoom dan wel dysplasie in een zo vroeg mogelijk stadium, teneinde een mortaliteitsreductie ofwel betere âsurveillanceâ versus âgeen surveillanceâ vergelijken zijn niet voor handen Om diverse redenen, waarvan de duur van een dergelijke studie, benodigde patiëntenaantallen, verwachte kosten en ethische overwegingen de belangrijkste zijn, is het niet te verwachten dat een dergelijke RCT ooit verricht zal worden Afgaande op rapportages van veelal retrospectieve surveillance-series lijkt er voldoende indirect bewijs aanwezig om surveillance door middel van coloscopieën te adviseren voor een deel van de patiënten met een colitis (Connell, ###; Vemulapalli, ###; Bernstein, ###; Rutter, ###) De resultaten van een kosteneffectiviteit analyse waarbij gebruik gemaakt werd van een computermodel lijken dit te onderschrijven surveillance zou naar schatting <DATUM> levensjaren toevoegen in deze patiënten categorie (Provenzale, ###) Overigens zijn de beschikbare data voor colitis in het kader Uitgaande van gepubliceerde CRC incidentie gegevens, komen patiënten met in ieder geval linkszijdige colitis in aanmerking voor screening Feitelijk komt dit neer op alle patiënten die onstekingsactiviteit hebben (gehad), zich uitbreidend tot aan de flexura lienalis Hierbij is het van belang om zich te realiseren dat microscopische ontstekingsactiviteit nog al eens uitgebreider is dan endoscopisch waargenomen wordt Gezien de toename van incidentie van colorectaal carcinoom, # tot <LEEFTIJD> jaar na het debuut van de klachten, wordt veelal geadviseerd om te starten met de surveillance in geval van een pancolitis na <LEEFTIJD> jaar en, in.
| 645 | nvog |
starten van surveillance onderzoek Surveillance is screenend onderzoek gericht op detectie van een carcinoom dan wel dysplasie in een zo vroeg mogelijk stadium, teneinde een mortaliteitsreductie ofwel betere âsurveillanceâ versus âgeen surveillanceâ vergelijken zijn niet voor handen Om diverse redenen, waarvan de duur van een dergelijke studie, benodigde patiëntenaantallen, verwachte kosten en ethische overwegingen de belangrijkste zijn, is het niet te verwachten dat een dergelijke RCT ooit verricht zal worden Afgaande op rapportages van veelal retrospectieve surveillance-series lijkt er voldoende indirect bewijs aanwezig om surveillance door middel van coloscopieën te adviseren voor een deel van de patiënten met een colitis (Connell, ###; Vemulapalli, ###; Bernstein, ###; Rutter, ###) De resultaten van een kosteneffectiviteit analyse waarbij gebruik gemaakt werd van een computermodel lijken dit te onderschrijven surveillance zou naar schatting <DATUM> levensjaren toevoegen in deze patiënten categorie (Provenzale, ###) Overigens zijn de beschikbare data voor colitis in het kader Uitgaande van gepubliceerde CRC incidentie gegevens, komen patiënten met in ieder geval linkszijdige colitis in aanmerking voor screening Feitelijk komt dit neer op alle patiënten die onstekingsactiviteit hebben (gehad), zich uitbreidend tot aan de flexura lienalis Hierbij is het van belang om zich te realiseren dat microscopische ontstekingsactiviteit nog al eens uitgebreider is dan endoscopisch waargenomen wordt Gezien de toename van incidentie van colorectaal carcinoom, # tot <LEEFTIJD> jaar na het debuut van de klachten, wordt veelal geadviseerd om te starten met de surveillance in geval van een pancolitis na <LEEFTIJD> jaar en, in De onderbouwing om deze cesuur aan te brengen is echter van matige kwaliteit Er valt dan ook veel voor te zeggen bij al deze patiënten te starten met surveillance, <LEEFTIJD> jaar na het ontstaan van de klachten Indien er sprake is van PSC lijkt het aangewezen om, onafhankelijk van het debuut van de colitis klachten, te beginnen met een jaarlijkse De overige risicofactoren (jeugdige leeftijd bij het debuut van de klachten, positieve familie anamnese voor colorectaal carcinoom en ernst van de ontsteking) beïnvloeden het Er zijn aanwijzingen dat surveillance door middel van coloscopie van waarde is om vroegtijdig (pre)maligne afwijkingen te ontdekken bij IBD-patiënten Of een Connell, ###; Vemulapalli, ###; Bernstein, ###; Rutter, ###; Eaden, Ondanks het feit dat prospectieve studies ontbreken ten aanzien van de (kosten)effectiviteit van surveillance in geval van langbestaande en uitgebreide colitis, is het advies om deze patiënten op te nemen in een surveillance programma gerechtvaardigd Deze overweging is zoals individueen met een gemiddeld CRC risico die ouder dan <LEEFTIJD> jaar zijn en in geval van familiair voorkomend CRC In deze gevallen is de grootte van het risico op het ontstaan van coloncarcinoom kleiner of vergelijkbaar met het risico in geval van een langer bestaande Bij patiënten met CU of colitis in het kader van de ZvC, bij wie er uitbreiding van de ziekteactiviteit is (geweest), reikend tot in ieder geval de flexura lienalis, wordt geadviseerd om <LEEFTIJD> jaar na het debuut van de klachten te starten met surveillance scopieën Indien de.
| 616 | nvog |
cesuur aan te brengen is echter van matige kwaliteit Er valt dan ook veel voor te zeggen bij al deze patiënten te starten met surveillance, <LEEFTIJD> jaar na het ontstaan van de klachten Indien er sprake is van PSC lijkt het aangewezen om, onafhankelijk van het debuut van de colitis klachten, te beginnen met een jaarlijkse De overige risicofactoren (jeugdige leeftijd bij het debuut van de klachten, positieve familie anamnese voor colorectaal carcinoom en ernst van de ontsteking) beïnvloeden het Er zijn aanwijzingen dat surveillance door middel van coloscopie van waarde is om vroegtijdig (pre)maligne afwijkingen te ontdekken bij IBD-patiënten Of een Connell, ###; Vemulapalli, ###; Bernstein, ###; Rutter, ###; Eaden, Ondanks het feit dat prospectieve studies ontbreken ten aanzien van de (kosten)effectiviteit van surveillance in geval van langbestaande en uitgebreide colitis, is het advies om deze patiënten op te nemen in een surveillance programma gerechtvaardigd Deze overweging is zoals individueen met een gemiddeld CRC risico die ouder dan <LEEFTIJD> jaar zijn en in geval van familiair voorkomend CRC In deze gevallen is de grootte van het risico op het ontstaan van coloncarcinoom kleiner of vergelijkbaar met het risico in geval van een langer bestaande Bij patiënten met CU of colitis in het kader van de ZvC, bij wie er uitbreiding van de ziekteactiviteit is (geweest), reikend tot in ieder geval de flexura lienalis, wordt geadviseerd om <LEEFTIJD> jaar na het debuut van de klachten te starten met surveillance scopieën Indien de IBD-patiënten bij wie ook de diagnose PSC is gesteld dienen meteen volgend op deze diagnosestelling in een surveillanceprogramma te worden opgenomen waarbij een jaarlijkse Op basis van de bij vraag ## gehanteerde argumentatie dient bij colitis patiënten met in ieder geval betrokkenheid van het rectosigmoïd, surveillance gestart te worden <LEEFTIJD> jaar na het ontstaan van de klachten Het hanteren van de diagnose als uitgangspunt voor het berekenen van een startdatum kan resulteren in een te late screening waardoor intervalcarcinomen Gezien het feit dat het risico op colorectaal carcinoom exponentieel toeneemt naarmate de colitis langer bestaat (Lashner, ###; Eaden, ###) is een graduele ###) Hierbij zou in de eerste surveillance-decade éénmaal per <LEEFTIJD> jaar gescreend moeten worden, in de tweede decade éénmaal per <LEEFTIJD> jaar, en hierna jaarlijks Patiënten met PSC dienen meteen, volgend op de diagnose, in een surveillance programma te worden Uitgaande van een ontsteking-dysplasie-carcinoom sequentie (min of meer analoog aan de adenoom-carcinoom sequentie in geval van het sporadisch coloncarcinoom), is het in principe mogelijk om vroeg-diagnostiek te doen en op basis van de aanwezigheid van bedoeling het klinisch beloop te wijzigen De hoeksteen van de screening is detectie van dysplasie, hetgeen in de praktijk lastig blijkt Endoscopisch is dit vaak moeilijk te herkennen omdat de dysplasie, in tegenstelling tot wat gezien wordt bij sporadische vormen van colorectaal kanker, lijkt te ontstaat in mucosa die endoscopisch niet afwijkend is (Morson, ###; <LOCATIE>, ###) Dit fenomeen heeft er toe geleid dat in richtlijnen geadviseerd wordt om veel at random biopten te nemen.
| 621 | nvog |
is gesteld dienen meteen volgend op deze diagnosestelling in een surveillanceprogramma te worden opgenomen waarbij een jaarlijkse Op basis van de bij vraag ## gehanteerde argumentatie dient bij colitis patiënten met in ieder geval betrokkenheid van het rectosigmoïd, surveillance gestart te worden <LEEFTIJD> jaar na het ontstaan van de klachten Het hanteren van de diagnose als uitgangspunt voor het berekenen van een startdatum kan resulteren in een te late screening waardoor intervalcarcinomen Gezien het feit dat het risico op colorectaal carcinoom exponentieel toeneemt naarmate de colitis langer bestaat (Lashner, ###; Eaden, ###) is een graduele ###) Hierbij zou in de eerste surveillance-decade éénmaal per <LEEFTIJD> jaar gescreend moeten worden, in de tweede decade éénmaal per <LEEFTIJD> jaar, en hierna jaarlijks Patiënten met PSC dienen meteen, volgend op de diagnose, in een surveillance programma te worden Uitgaande van een ontsteking-dysplasie-carcinoom sequentie (min of meer analoog aan de adenoom-carcinoom sequentie in geval van het sporadisch coloncarcinoom), is het in principe mogelijk om vroeg-diagnostiek te doen en op basis van de aanwezigheid van bedoeling het klinisch beloop te wijzigen De hoeksteen van de screening is detectie van dysplasie, hetgeen in de praktijk lastig blijkt Endoscopisch is dit vaak moeilijk te herkennen omdat de dysplasie, in tegenstelling tot wat gezien wordt bij sporadische vormen van colorectaal kanker, lijkt te ontstaat in mucosa die endoscopisch niet afwijkend is (Morson, ###; <LOCATIE>, ###) Dit fenomeen heeft er toe geleid dat in richtlijnen geadviseerd wordt om veel at random biopten te nemen dan ## % om aanwezige dysplasie ook werkelijk op te sporen (Fireman, ###) Veelal wordt geadviseerd om per segment van ## centimeter, # biopt per kwadrant te nemen, hoewel dit nooit in studies onderbouwd is Hiernaast worden alle endoscopisch zichtbare afwijkingen, zoals verhevenheden of stricturen, eveneens gebiopteerd Overigens laten de resultaten van enkele recentere studies zien dat dysplasie zonder en met chromoendoscopie in het merendeel van de gevallen wel degelijk detecteerbaar is (Rutter, ###; Kiesslich, ###; Rutter, ###) Naast de endoscopische belemmeringen aangaande het herkennen van dysplasie zijn er ook histologische beperkingen Sinds ### wordt een onderscheid gemaakt tussen laaggradige, hooggradige en âindefinitiveâ (onzekere) dysplasie (Riddell, ###) Deze indeling heeft weliswaar tot meer eenduidigheid in de rapportage geleid, maar blijkt voor pathologen moeizaam te hanteren en geeft aanleiding tot een teleurstellend lage consensus ten aanzien van de diagnose dysplasie (Rosenstock, ###; Melville, ###) Dit heeft geleid tot de klinische praktijk dat twee ervaren pathologen onafhankelijk van elkaar de diagnose dysplasie dienen te bevestigen voordat aan de uitslag therapeutische consequenties verbonden worden Ontstekingsactiviteit kan de interpretatie van dysplasie bemoeilijken Geadviseerd wordt dan ook om patiënten te screenen ten tijde van remissie (Ridell, ###) <DATUM> # Dysplasie, DALM (dysplasia associated lesion or mass) en carcinoom Uit verschillende publicaties wordt duidelijk dat zowel hooggradige dysplasie (HGD) als laaggradige dysplasie (LGD) een hoge voorspellende waarde hebben aangaande een op dat moment reeds aanwezige of nog te ontwikkelen uitgebreidere neoplastische afwijking In een.
| 640 | nvog |
aanwezige dysplasie ook werkelijk op te sporen (Fireman, ###) Veelal wordt geadviseerd om per segment van ## centimeter, # biopt per kwadrant te nemen, hoewel dit nooit in studies onderbouwd is Hiernaast worden alle endoscopisch zichtbare afwijkingen, zoals verhevenheden of stricturen, eveneens gebiopteerd Overigens laten de resultaten van enkele recentere studies zien dat dysplasie zonder en met chromoendoscopie in het merendeel van de gevallen wel degelijk detecteerbaar is (Rutter, ###; Kiesslich, ###; Rutter, ###) Naast de endoscopische belemmeringen aangaande het herkennen van dysplasie zijn er ook histologische beperkingen Sinds ### wordt een onderscheid gemaakt tussen laaggradige, hooggradige en âindefinitiveâ (onzekere) dysplasie (Riddell, ###) Deze indeling heeft weliswaar tot meer eenduidigheid in de rapportage geleid, maar blijkt voor pathologen moeizaam te hanteren en geeft aanleiding tot een teleurstellend lage consensus ten aanzien van de diagnose dysplasie (Rosenstock, ###; Melville, ###) Dit heeft geleid tot de klinische praktijk dat twee ervaren pathologen onafhankelijk van elkaar de diagnose dysplasie dienen te bevestigen voordat aan de uitslag therapeutische consequenties verbonden worden Ontstekingsactiviteit kan de interpretatie van dysplasie bemoeilijken Geadviseerd wordt dan ook om patiënten te screenen ten tijde van remissie (Ridell, ###) <DATUM> # Dysplasie, DALM (dysplasia associated lesion or mass) en carcinoom Uit verschillende publicaties wordt duidelijk dat zowel hooggradige dysplasie (HGD) als laaggradige dysplasie (LGD) een hoge voorspellende waarde hebben aangaande een op dat moment reeds aanwezige of nog te ontwikkelen uitgebreidere neoplastische afwijking In een patiënten met HGD een carcinoom gevonden indien direct een colectomie werd verricht, terwijl van de patiënten met HGD die op een later tijdstip geopereerd werden ##% (## van de ##) een carcinoom bleek te hebben In geval van LGD, toonde # van de ## van de colectomie-preparaten reeds een carcinoom, terwijl #% (## van de ###) een carcinoom ontwikkeld had bij colectomie op een later tijdstip (Bernstein, ###) In een prospectieve studie schatten Rutter et al (###) de kans op een colorectaal carcinoom indien geopereerd wordt in verband met LGD of HGD op <DATUM> respectievelijk #<DATUM> Van de ## patiënten met LGD die niet geopereerd werden, ontwikkelde # patiënten HGD na een mediaan van <DATUM> jaar en # een colorectaal carcinoom na een mediaan van <DATUM> jaar Van de ## patiënten met de initiële diagnose HGD, wilden # niet geopereerd worden Eén van hen ontwikkelde een colorectaal carcinoom, terwijl bij # hernieuwd HGD gevonden werd hetgeen alsnog aanleiding was voor een colectomie Dit is de reden dat, indien er sprake is van een door twee pathologen bevestigde HGD, geadviseerd wordt om een colectomie te laten verrichten DALM is een polypoide of nodulaire verhevenheid, soms bestaande uit een veldje poliepen, waarin histologisch dysplasie wordt gevonden en waar omheen, in de normaal ogende mucosa, eveneens dysplasie aanwezig blijkt Oorspronkelijk werd een DALM beschouwd als een absolute operatie indicatie, temeer daar de aanwezigheid van een DALM geassocieerd bleek met de aanwezigheid van coloncarcinomen in ## tot ##% van de gevallen (Bernstein, ###; Rutter, ###).
| 670 | nvog |
colectomie werd verricht, terwijl van de patiënten met HGD die op een later tijdstip geopereerd werden ##% (## van de ##) een carcinoom bleek te hebben In geval van LGD, toonde # van de ## van de colectomie-preparaten reeds een carcinoom, terwijl #% (## van de ###) een carcinoom ontwikkeld had bij colectomie op een later tijdstip (Bernstein, ###) In een prospectieve studie schatten Rutter et al (###) de kans op een colorectaal carcinoom indien geopereerd wordt in verband met LGD of HGD op <DATUM> respectievelijk #<DATUM> Van de ## patiënten met LGD die niet geopereerd werden, ontwikkelde # patiënten HGD na een mediaan van <DATUM> jaar en # een colorectaal carcinoom na een mediaan van <DATUM> jaar Van de ## patiënten met de initiële diagnose HGD, wilden # niet geopereerd worden Eén van hen ontwikkelde een colorectaal carcinoom, terwijl bij # hernieuwd HGD gevonden werd hetgeen alsnog aanleiding was voor een colectomie Dit is de reden dat, indien er sprake is van een door twee pathologen bevestigde HGD, geadviseerd wordt om een colectomie te laten verrichten DALM is een polypoide of nodulaire verhevenheid, soms bestaande uit een veldje poliepen, waarin histologisch dysplasie wordt gevonden en waar omheen, in de normaal ogende mucosa, eveneens dysplasie aanwezig blijkt Oorspronkelijk werd een DALM beschouwd als een absolute operatie indicatie, temeer daar de aanwezigheid van een DALM geassocieerd bleek met de aanwezigheid van coloncarcinomen in ## tot ##% van de gevallen (Bernstein, ###; Rutter, ###) een DALM te onderscheiden van een gewoon sporadisch adenoom <PERSOON> (###) rapporteerden bovendien dat verheven dysplastische laesies behandeld kunnen worden als sporadische adenomen, indien minstens # biopten van de omgevende, normaal ogende mucosa, geen dysplasie oplevert Ruim ##% van deze patiënten ontwikkelde echter wederom verheven dysplastische afwijkingen hetgeen frequente Detectie van dysplasie is belangrijk bij surveillance van IBD-patiënten De kans om aanwezige dysplasie op te sporen met het nemen van ## of meer âat Een totale colectomie is aangewezen bij IBD-patiënten in geval van een bij coloscopie vastgesteld carcinoom, een bewezen DALM of een HGD Het routinematige gebruik van chromoendoscopie, zoals met methyleenblauw, kan de opbrengst van de biopten bij surveillance endoscopieën verhogen waarbij wel rekening gehouden moet worden met een langere endoscopietijd (gemiddeld ## minuten) In geval van ziekteactiviteit is histologische classificatie moeilijker Bij twijfel moet de surveillance endoscopie herhaald worden nadat de colitis in remissie gebracht is Beoordeling van de biopten dient te worden verricht door een hierin ervaren patholoog Bij aanwezigheid van dysplasie is bevestiging noodzakelijk door een onafhankelijk, maar eveneens ervaren, Het is de vraag op welk moment gestopt kan worden met surveillance scopieën Het is het overwegen waard om bij patiënten boven een bepaalde (biologische) leeftijd, bijvoorbeeld <LEEFTIJD> jaar of met significante co-morbiditeit, geen surveillance meer te verrichten Hoewel het niet onlogisch lijkt om de surveillance te staken indien bij eerder onderzoek geen endoscopische of histologische afwijkingen aangetroffen werden, kan dit om reden van ontbrekende.
| 633 | nvog |
DALM te onderscheiden van een gewoon sporadisch adenoom <PERSOON> (###) rapporteerden bovendien dat verheven dysplastische laesies behandeld kunnen worden als sporadische adenomen, indien minstens # biopten van de omgevende, normaal ogende mucosa, geen dysplasie oplevert Ruim ##% van deze patiënten ontwikkelde echter wederom verheven dysplastische afwijkingen hetgeen frequente Detectie van dysplasie is belangrijk bij surveillance van IBD-patiënten De kans om aanwezige dysplasie op te sporen met het nemen van ## of meer âat Een totale colectomie is aangewezen bij IBD-patiënten in geval van een bij coloscopie vastgesteld carcinoom, een bewezen DALM of een HGD Het routinematige gebruik van chromoendoscopie, zoals met methyleenblauw, kan de opbrengst van de biopten bij surveillance endoscopieën verhogen waarbij wel rekening gehouden moet worden met een langere endoscopietijd (gemiddeld ## minuten) In geval van ziekteactiviteit is histologische classificatie moeilijker Bij twijfel moet de surveillance endoscopie herhaald worden nadat de colitis in remissie gebracht is Beoordeling van de biopten dient te worden verricht door een hierin ervaren patholoog Bij aanwezigheid van dysplasie is bevestiging noodzakelijk door een onafhankelijk, maar eveneens ervaren, Het is de vraag op welk moment gestopt kan worden met surveillance scopieën Het is het overwegen waard om bij patiënten boven een bepaalde (biologische) leeftijd, bijvoorbeeld <LEEFTIJD> jaar of met significante co-morbiditeit, geen surveillance meer te verrichten Hoewel het niet onlogisch lijkt om de surveillance te staken indien bij eerder onderzoek geen endoscopische of histologische afwijkingen aangetroffen werden, kan dit om reden van ontbrekende ZvC met significante betrokkenheid van het colon, worden <DATUM> jaar na het begin van de klachten opgenomen in een surveillance programma In de eerste decade van surveillance geschiedt screening eens per drie jaar, in de tweede decade eens in de twee jaar en daarna Bij de coloscopie worden om de ## cm at random # biopten genomen op minimaal # plaatsen vanaf het coecum tot en met het rectum Daarbij wordt nauwkeurig gekeken naar locale afwijkingen en poliepen, die apart worden gebiopteerd Het verhogen van de opbrengst met chromoendoscopie of narrow band imaging verdient aanbeveling Wanneer er bij coloscopie een carcinoom, een DALM, of een HGD wordt vastgesteld, is er een indicatie voor proctocolectomie In geval van polipeuze afwijking met het aspect van een sporadisch adenoom kan deze verwijderd worden waarna initieel frequente nacontroles dienen plaats te vinden Hierbij mag geen dysplasie in de omgevende normaal uitziende mucosa aanwezig zijn dan is er waarschijnlijk toch sprake van een DALM De tijd dat maagzweren en CU werden beschouwd als bij uitstek psychosomatische ziekten ligt al weer enkele decennia achter ons Inmiddels worden psychiatrische en psychologische cq persoonlijkheidsfactoren niet langer gezien als (mede-)veroorzakers van IBD, maar wel levensgebeurtenissen (âlife eventsâ), âCopingâ stijl en Sociale steun het beloop en de ernst van IBD mee kunnen kleuren en compliceren (<PERSOON> hierbij staat hoe actief de ziekte is en met welke kwaliteit van zorg -die.
| 565 | nvog |
van het colon, worden <DATUM> jaar na het begin van de klachten opgenomen in een surveillance programma In de eerste decade van surveillance geschiedt screening eens per drie jaar, in de tweede decade eens in de twee jaar en daarna Bij de coloscopie worden om de ## cm at random # biopten genomen op minimaal # plaatsen vanaf het coecum tot en met het rectum Daarbij wordt nauwkeurig gekeken naar locale afwijkingen en poliepen, die apart worden gebiopteerd Het verhogen van de opbrengst met chromoendoscopie of narrow band imaging verdient aanbeveling Wanneer er bij coloscopie een carcinoom, een DALM, of een HGD wordt vastgesteld, is er een indicatie voor proctocolectomie In geval van polipeuze afwijking met het aspect van een sporadisch adenoom kan deze verwijderd worden waarna initieel frequente nacontroles dienen plaats te vinden Hierbij mag geen dysplasie in de omgevende normaal uitziende mucosa aanwezig zijn dan is er waarschijnlijk toch sprake van een DALM De tijd dat maagzweren en CU werden beschouwd als bij uitstek psychosomatische ziekten ligt al weer enkele decennia achter ons Inmiddels worden psychiatrische en psychologische cq persoonlijkheidsfactoren niet langer gezien als (mede-)veroorzakers van IBD, maar wel levensgebeurtenissen (âlife eventsâ), âCopingâ stijl en Sociale steun het beloop en de ernst van IBD mee kunnen kleuren en compliceren (<PERSOON> hierbij staat hoe actief de ziekte is en met welke kwaliteit van zorg -die krijgt- de kwaliteit van leven van de patiënt kan worden verbeterd Een en ander komt overeen met een conceptueel model van IBD, waarin kwaliteit van leven als resultante van een zestal factoren centraal staat (<PERSOON>, ###) en waarbij tevens verwezen mag Enck en Schafer (###) hebben een overzicht gewijd aan meer dan <LEEFTIJD> jaar psychosomatisch onderzoek naar de ZvC, maar vonden geen aanwijzingen voor ziektespecifieke persoonlijkheidsfactoren en ook konden zij geen belangrijke rol aantonen van psychiatrische of persoonlijkheidsfactoren bij het ontstaan van de ziekte Zij veronderstellen, dat het chronische <INSTELLING> van de ziekte verantwoordelijk zou kunnen zijn voor psychiatrische ofwel psychopathologische factoren en dat een gebrekkige hantering (âcopingâ) van de gewone dagelijkse beslommeringen daarbij een grote rol zou kunnen spelen De invloed van IBD als een chronische ziekte wordt in belangrijke mate niet alleen bepaald door fysieke symptomen, maar ook door psychosociale factoren (<PERSOON>, ###) Problemen die IBD-patiënten aangeven betreffen verlies van energie, verlies van controle, negatief lichaamsbeeld, sociaal isolement en vrees, het gevoel tekort te schieten, zich vies voelen, gebrek aan informatie van de kant van hulpverleners (Casati, ###) Volgens Searle en Bennett (###) -in hun overzicht van de Engelstalige literatuur die tussen ### en ### is gepubliceerd over psychologische factoren en het beloop van IBD- kunnen drie hoofdthemaâs worden psychologische stress en verergering of terugval van IBD Searle en Bennett concluderen dat deze dagelijkse beslommeringen nog meer van invloed kunnen zijn op de ziekteactiviteit dan substantiële levensgebeurtenissen en dat mogelijk ook stemming (angst en depressie) op haar beurt door dergelijke verergeringen van het.
| 599 | nvog |
Een en ander komt overeen met een conceptueel model van IBD, waarin kwaliteit van leven als resultante van een zestal factoren centraal staat (<PERSOON>, ###) en waarbij tevens verwezen mag Enck en Schafer (###) hebben een overzicht gewijd aan meer dan <LEEFTIJD> jaar psychosomatisch onderzoek naar de ZvC, maar vonden geen aanwijzingen voor ziektespecifieke persoonlijkheidsfactoren en ook konden zij geen belangrijke rol aantonen van psychiatrische of persoonlijkheidsfactoren bij het ontstaan van de ziekte Zij veronderstellen, dat het chronische <INSTELLING> van de ziekte verantwoordelijk zou kunnen zijn voor psychiatrische ofwel psychopathologische factoren en dat een gebrekkige hantering (âcopingâ) van de gewone dagelijkse beslommeringen daarbij een grote rol zou kunnen spelen De invloed van IBD als een chronische ziekte wordt in belangrijke mate niet alleen bepaald door fysieke symptomen, maar ook door psychosociale factoren (<PERSOON>, ###) Problemen die IBD-patiënten aangeven betreffen verlies van energie, verlies van controle, negatief lichaamsbeeld, sociaal isolement en vrees, het gevoel tekort te schieten, zich vies voelen, gebrek aan informatie van de kant van hulpverleners (Casati, ###) Volgens Searle en Bennett (###) -in hun overzicht van de Engelstalige literatuur die tussen ### en ### is gepubliceerd over psychologische factoren en het beloop van IBD- kunnen drie hoofdthemaâs worden psychologische stress en verergering of terugval van IBD Searle en Bennett concluderen dat deze dagelijkse beslommeringen nog meer van invloed kunnen zijn op de ziekteactiviteit dan substantiële levensgebeurtenissen en dat mogelijk ook stemming (angst en depressie) op haar beurt door dergelijke verergeringen van het Mittermaier en zijn collegaâs (###) zijn van mening dat depressie en angst aan het begin van de ziekte een voorspeller kunnen zijn van terugval in de toekomst (Mussell, ###) Wanneer IBD in zijn beginstadium is, valt er nog veel te winnen door het tijdig onderkennen van de risicofactoren waardoor het ontstaan van âpsychological distressâ kan worden voorkomen (<PERSOON>, ###) Het leren accepteren van het chronisch <INSTELLING> van een ziekte als IBD en de beperkingen die dit oplegt evenals de noodzaak hulp en steun van anderen hierbij te aanvaarden kunnen een belangrijke opgave Uit de literatuur komen als belangrijke klachten cq hulpvragen van patiënten met IBD naar voren de negatieve gevolgen voor de kwaliteit van leven van de factoren ziekteactiviteit (ernst, etc ), kwaliteit van zorg (waaronder begrepen sociale steun, stress (âlife eventsâ maar ook âdaily hasslesâ), psychische toestand (met name angst en depressie) en het hanteren van dit alles en van IBD als Patiënten die op de hoogte zijn van de beschikbare mogelijkheden om paramedische hulp in te (laten) roepen, kunnen zelf beter aangeven wat hun wensen, behoeften en verwachtingen zijn Dit zal hun tevredenheid over de geboden zorg en hun therapietrouw ten goede kunnen De diversiteit aan klachten maakt het zeer wenselijk aan patiënten informatie te verschaffen over wat voor soort hulp, steun of begeleiding mogelijk is en wie dit kan bieden diëtist, fysiotherapeut, medisch maatschappelijk werker, klinisch psycholoog , geestelijk verzorger etc De in eerste instantie mondelinge informatie kan door geschreven of audio-visueel materiaal worden ondersteund.
| 635 | nvog |
zijn collegaâs (###) zijn van mening dat depressie en angst aan het begin van de ziekte een voorspeller kunnen zijn van terugval in de toekomst (Mussell, ###) Wanneer IBD in zijn beginstadium is, valt er nog veel te winnen door het tijdig onderkennen van de risicofactoren waardoor het ontstaan van âpsychological distressâ kan worden voorkomen (<PERSOON>, ###) Het leren accepteren van het chronisch <INSTELLING> van een ziekte als IBD en de beperkingen die dit oplegt evenals de noodzaak hulp en steun van anderen hierbij te aanvaarden kunnen een belangrijke opgave Uit de literatuur komen als belangrijke klachten cq hulpvragen van patiënten met IBD naar voren de negatieve gevolgen voor de kwaliteit van leven van de factoren ziekteactiviteit (ernst, etc ), kwaliteit van zorg (waaronder begrepen sociale steun, stress (âlife eventsâ maar ook âdaily hasslesâ), psychische toestand (met name angst en depressie) en het hanteren van dit alles en van IBD als Patiënten die op de hoogte zijn van de beschikbare mogelijkheden om paramedische hulp in te (laten) roepen, kunnen zelf beter aangeven wat hun wensen, behoeften en verwachtingen zijn Dit zal hun tevredenheid over de geboden zorg en hun therapietrouw ten goede kunnen De diversiteit aan klachten maakt het zeer wenselijk aan patiënten informatie te verschaffen over wat voor soort hulp, steun of begeleiding mogelijk is en wie dit kan bieden diëtist, fysiotherapeut, medisch maatschappelijk werker, klinisch psycholoog , geestelijk verzorger etc De in eerste instantie mondelinge informatie kan door geschreven of audio-visueel materiaal worden ondersteund geworden â vaak jonge mensen dus â is het bieden van geëigende informatie van groot belang Psychologische hulp is met name dan aangewezen wanneer sprake is van geringe ziekteacceptatie en bij gevoelens van hulpeloosheid; dergelijke hulp kan de ervaren kwaliteit Therapieën van psychosociale signatuur zijn even divers als de klachten, problemen of hulpvragen van IBD-patiënten en ook qua geboekte resultaten is er de nodige variatie (<PERSOON>, ###) Zo stelt Whitehead dat de met âstress management trainingâ behaalde heel recent zowel met een âstress managementâ aanpak als met een âself-directed stress managementâ aanpak positieve effecten claimen, onder meer wat betreft moeheid en buikpijn, ook bij één jaar follow-up (<PERSOON>-Vega, ###) Kennedy en medeonderzoekers gingen in een grootschalig onderzoek in het noordwesten <PERSOON>, waarbij maar liefst ## ziekenhuizen en ### poliklinische patiënten betrokken waren, het effect na van âselfmanagementâ en concludeerden dat deze bijdroegen aan positieve zorgresultaten en Waar in het onderzoek van Kennedy communicatie en voorlichting een belangrijke (en positieve) rol speelde (er werd onder meer gewerkt met âguidebooksâ), is in het algemeen het nut van psycho-educatie nog niet geheel uitgekristalliseerd (<PERSOON>, ###; Psychotherapie bleek het beloop bij de ZvC niet positief te beïnvloeden (Jantschek, ###) Psychodynamische therapie en relaxatie hadden weinig of geen positieve effecten voor onder meer angst en depressie in een multicenter behandelingsstudie (<PERSOON>, ###) Tegen de achtergrond van de recent in ons land tot stand gekomen richtlijnen voor angst en depressie is dit ook niet verwonderlijk, aangezien (cognitieve) gedragstherapie, voor deze.
| 661 | nvog |
vaak jonge mensen dus â is het bieden van geëigende informatie van groot belang Psychologische hulp is met name dan aangewezen wanneer sprake is van geringe ziekteacceptatie en bij gevoelens van hulpeloosheid; dergelijke hulp kan de ervaren kwaliteit Therapieën van psychosociale signatuur zijn even divers als de klachten, problemen of hulpvragen van IBD-patiënten en ook qua geboekte resultaten is er de nodige variatie (<PERSOON>, ###) Zo stelt Whitehead dat de met âstress management trainingâ behaalde heel recent zowel met een âstress managementâ aanpak als met een âself-directed stress managementâ aanpak positieve effecten claimen, onder meer wat betreft moeheid en buikpijn, ook bij één jaar follow-up (<PERSOON>-Vega, ###) Kennedy en medeonderzoekers gingen in een grootschalig onderzoek in het noordwesten <PERSOON>, waarbij maar liefst ## ziekenhuizen en ### poliklinische patiënten betrokken waren, het effect na van âselfmanagementâ en concludeerden dat deze bijdroegen aan positieve zorgresultaten en Waar in het onderzoek van Kennedy communicatie en voorlichting een belangrijke (en positieve) rol speelde (er werd onder meer gewerkt met âguidebooksâ), is in het algemeen het nut van psycho-educatie nog niet geheel uitgekristalliseerd (<PERSOON>, ###; Psychotherapie bleek het beloop bij de ZvC niet positief te beïnvloeden (Jantschek, ###) Psychodynamische therapie en relaxatie hadden weinig of geen positieve effecten voor onder meer angst en depressie in een multicenter behandelingsstudie (<PERSOON>, ###) Tegen de achtergrond van de recent in ons land tot stand gekomen richtlijnen voor angst en depressie is dit ook niet verwonderlijk, aangezien (cognitieve) gedragstherapie, voor deze âstress managementâ Ook over de verhoopt positieve rol van voorlichting, communicatie, psycho-educatie, etc is nog geen duidelijkheid Wat betreft de depressieve klachten zijn er vooralsnog geen aanwijzingen dat moet worden afgeweken van de psychotherapeutische behandeling van deze zoals die -los van lichamelijke ziekten â is ontwikkeld en in Richtlijnen is vastgelegd Al zijn over de rol van stressmanagement, informatieverstrekking en psycho-eductie de boeken nog niet gesloten, van het versterken van de zelf-zorg-mogelijkheden van de patiënt (âself empowermentâ) wordt een positief effect verwacht Deze (self-)empowerment kan op afstand via telefoon of mail (<PERSOON>, ###) of in het kader van gedragstherapeutische Vervolgonderzoek naar de mogelijkheden tot verbetering van zelfzorg (self empowerment) is Diverse factoren lijken in verband met therapietrouw een rol te kunnen spelen en met deze factoren zou bij het bevorderen van therapietrouw dan ook rekening moeten worden gehouden Te denken valt aan de actuele kenmerken van de ziekte (IBD), de ernst er van en de invloed op lichamelijk en psychisch functioneren, maar ook persoonlijkheidskenmerken van de patiënt; de mate waarin de patiënt op de hoogte is van IBD in het algemeen en zijn eigen ziekte en prognose en het optimaal er mee omgaan in het bijzonder; de kwaliteit van zorg en de samenwerkingsrelatie van patiënt en zijn hulpverleners; het medisch beleid en de belasting die dit met zich meebrengt voor patiënt en evt diens omgeving; de steun die de patiënt krijgt resp ervaart van de kant van zijn omgeving; de mate.
| 643 | nvog |
verhoopt positieve rol van voorlichting, communicatie, psycho-educatie, etc is nog geen duidelijkheid Wat betreft de depressieve klachten zijn er vooralsnog geen aanwijzingen dat moet worden afgeweken van de psychotherapeutische behandeling van deze zoals die -los van lichamelijke ziekten â is ontwikkeld en in Richtlijnen is vastgelegd Al zijn over de rol van stressmanagement, informatieverstrekking en psycho-eductie de boeken nog niet gesloten, van het versterken van de zelf-zorg-mogelijkheden van de patiënt (âself empowermentâ) wordt een positief effect verwacht Deze (self-)empowerment kan op afstand via telefoon of mail (<PERSOON>, ###) of in het kader van gedragstherapeutische Vervolgonderzoek naar de mogelijkheden tot verbetering van zelfzorg (self empowerment) is Diverse factoren lijken in verband met therapietrouw een rol te kunnen spelen en met deze factoren zou bij het bevorderen van therapietrouw dan ook rekening moeten worden gehouden Te denken valt aan de actuele kenmerken van de ziekte (IBD), de ernst er van en de invloed op lichamelijk en psychisch functioneren, maar ook persoonlijkheidskenmerken van de patiënt; de mate waarin de patiënt op de hoogte is van IBD in het algemeen en zijn eigen ziekte en prognose en het optimaal er mee omgaan in het bijzonder; de kwaliteit van zorg en de samenwerkingsrelatie van patiënt en zijn hulpverleners; het medisch beleid en de belasting die dit met zich meebrengt voor patiënt en evt diens omgeving; de steun die de patiënt krijgt resp ervaart van de kant van zijn omgeving; de mate het bij dokter) of - het meer moderne begrip- âadherentieâ (dokter en patiënt hebben een samenwerkingsrelatie) resp non-compliantie en non-adherentie zijn termen die zich niet beperken tot medicatie (zie vraag ##), maar kunnen ook slaan op het zich (niet) houden aan een dieet, het (niet-) nakomen van afspraken voor polikliniekbezoek of onderzoek (bijvoorbeeld endoscopie), het doorgaan met roken (zie vraag ##), etc Non-adherentie komt op grote schaal voor (vaak rond ## % en soms wel oplopend tot ## % (<PERSOON>, ###) en vormt een belangrijke reden voor terugval (zoals, omgekeerd -in het individuele geval- een historie van steeds maar weer terugvallen een predictor is van non-adherentie) Er bestaan grote culturele verschillen qua non-compliantie, variërend van ## % in Frankrijk, ## % in Italië, ## % in het Verenigd Koninkrijk tot ## % in Duitsland In wat nu volgt zal in hoge mate worden geput uit het zeer recente overzicht van Robinson (###), waarin weliswaar vooral wordt ingegaan op non-adherentie in verband met medicatie, maar dat ook veel praktisch bruikbare tips bevat voor het stimuleren van therapietrouw in het algemeen Teneinde therapietrouw te bevorderen is het allereerst zaak non-adherentie tijdig te herkennen of ânog beter- er zo veel mogelijk voor te zorgen dat het zover niet komt! Hoe kan non-adherentie worden vastgesteld? Rechtstreeks vragen is de kortste weg, maar is niet altijd even betrouwbaar Als het om medicatie gaat, kan het bijvoorbeeld meer opleveren om te vragen naar (bekende) bijverschijnselen Worden deze door de patiënt ontkend, dan is mogelijk sprake van het niet adequaat innemen van medicijnen.
| 648 | nvog |
en patiënt hebben een samenwerkingsrelatie) resp non-compliantie en non-adherentie zijn termen die zich niet beperken tot medicatie (zie vraag ##), maar kunnen ook slaan op het zich (niet) houden aan een dieet, het (niet-) nakomen van afspraken voor polikliniekbezoek of onderzoek (bijvoorbeeld endoscopie), het doorgaan met roken (zie vraag ##), etc Non-adherentie komt op grote schaal voor (vaak rond ## % en soms wel oplopend tot ## % (<PERSOON>, ###) en vormt een belangrijke reden voor terugval (zoals, omgekeerd -in het individuele geval- een historie van steeds maar weer terugvallen een predictor is van non-adherentie) Er bestaan grote culturele verschillen qua non-compliantie, variërend van ## % in Frankrijk, ## % in Italië, ## % in het Verenigd Koninkrijk tot ## % in Duitsland In wat nu volgt zal in hoge mate worden geput uit het zeer recente overzicht van Robinson (###), waarin weliswaar vooral wordt ingegaan op non-adherentie in verband met medicatie, maar dat ook veel praktisch bruikbare tips bevat voor het stimuleren van therapietrouw in het algemeen Teneinde therapietrouw te bevorderen is het allereerst zaak non-adherentie tijdig te herkennen of ânog beter- er zo veel mogelijk voor te zorgen dat het zover niet komt! Hoe kan non-adherentie worden vastgesteld? Rechtstreeks vragen is de kortste weg, maar is niet altijd even betrouwbaar Als het om medicatie gaat, kan het bijvoorbeeld meer opleveren om te vragen naar (bekende) bijverschijnselen Worden deze door de patiënt ontkend, dan is mogelijk sprake van het niet adequaat innemen van medicijnen medebehandelend verpleegkundige, etc ) is navraag te doen Patiënten die zich zorgen maken over hun conditie slikken over het algemeen, zelfs los van de mate waarin hun ziekte (naar meer objectieve medische maatstaven) actief is, trouw hun medicijnen Daarentegen loopt therapietrouw juist gevaar wanneer patiënten zich goed voelen (hoewel hun medische conditie te wensen overlaat), bij patiënten waarbij de voordelen van de behandeling niet opwegen tegen de nadelen (nare bijverschijselen, bijvoorbeeld) of bij patiënten waarbij de behandeling niet (voldoende) helpt Ook dit kan dus een ingang zijn om er achter te komen of er sprake is van (non-)adherentie De hulpverlener kan bijvoorbeeld vragen Hoe ziet u zelf uw ziekte toestand op dit moment? Wat vindt u van de resultaten van de behandeling tot dusver? In welke mate hebt u last van bijverschijnselen van de behandeling? De kans op therapietrouw is groter als de patiënt op de hoogte is van zijn ziektetoestand, bekend is met de redenen voor het medische beleid en ook weet hoe dit correct op te volgen Aan informatie en (psycho-)educatie ontbreekt wel eens wat, waardoor de patiënt zich matig- of slecht-geïnformeerd, niet (helemaal) begrepen of niet-serieus genomen kan voelen Zo kan het van belang zijn dat de hulpverlener zich bijvoorbeeld realiseert dat er naast overeenkomsten ook pregnante verschillen kunnen zijn tussen vrouwen en mannen, wat betreft de vragen die hen in verband met hun IBD bezig houden Zich zorgen maken over gebrek aan energie, effecten van medicatie, beloop van de ziekte, operaties, stoma,.
| 638 | nvog |
is navraag te doen Patiënten die zich zorgen maken over hun conditie slikken over het algemeen, zelfs los van de mate waarin hun ziekte (naar meer objectieve medische maatstaven) actief is, trouw hun medicijnen Daarentegen loopt therapietrouw juist gevaar wanneer patiënten zich goed voelen (hoewel hun medische conditie te wensen overlaat), bij patiënten waarbij de voordelen van de behandeling niet opwegen tegen de nadelen (nare bijverschijselen, bijvoorbeeld) of bij patiënten waarbij de behandeling niet (voldoende) helpt Ook dit kan dus een ingang zijn om er achter te komen of er sprake is van (non-)adherentie De hulpverlener kan bijvoorbeeld vragen Hoe ziet u zelf uw ziekte toestand op dit moment? Wat vindt u van de resultaten van de behandeling tot dusver? In welke mate hebt u last van bijverschijnselen van de behandeling? De kans op therapietrouw is groter als de patiënt op de hoogte is van zijn ziektetoestand, bekend is met de redenen voor het medische beleid en ook weet hoe dit correct op te volgen Aan informatie en (psycho-)educatie ontbreekt wel eens wat, waardoor de patiënt zich matig- of slecht-geïnformeerd, niet (helemaal) begrepen of niet-serieus genomen kan voelen Zo kan het van belang zijn dat de hulpverlener zich bijvoorbeeld realiseert dat er naast overeenkomsten ook pregnante verschillen kunnen zijn tussen vrouwen en mannen, wat betreft de vragen die hen in verband met hun IBD bezig houden Zich zorgen maken over gebrek aan energie, effecten van medicatie, beloop van de ziekte, operaties, stoma, voor Over kinderen krijgen, het er onaantrekkelijk uitzien, lichaamsbeleving, eenzaamheidsgevoelens, intimiteit en presteren op seksueel gebied, maken vrouwen zich meer zorgen Daar komt bij, dat patiënten uit sommige bevolkingscategorieën minder geneigd lijken hun zorgen en wensen (spontaan) te uiten jongeren, niet-blanken, vrouwen, ongehuwden Als hulpverlener zal men dezen dus de helpende hand moeten reiken, wil men zaken bespreekbaar krijgen Andere patiënt-gerelateerde factoren die van invloed kunnen zijn op non-adherentie zijn behoren tot een lagere sociaal-economische klasse, jong zijn, man zijn, ongehuwd zijn, een psychiatrische stoornis hebben Hoe kan therapietrouw worden verbeterd? Robinson e a bepleiten naar aanleiding van een Communiceer met de patiënt; toon interesse en begrip, in een open dialoog; realiseer met name dat bij patiënten die er slecht aan toe zijn geboden informatie niet altijd goed dóórkomt, tenzij er veel aandacht aan wordt besteed om de effectiviteit van de Opteer voor de medewerking van de patiënt aan therapeutische doelen; (anders gezegd *Overhalen van de patiënt om mee te doen aan therapeutische Educatie van patiënt en zijn familie; informeer mondeling, via folders en brochures, Adherentie (therapietrouw) is van groot belang voor het effectueren van medisch beleid en het verbeteren van de kwaliteit van leven van de IBD-patiënt Een goede hulpverlener-patiënt relatie is een eerste vereiste en verdient daarom veel aandacht te krijgen Sleutelwoorden zijn wederzijds respect, communicatie, Gezien de huidige mogelijkheden van medicamenteuze inzet, dient een gesprek tussen behandelaar en patiënt gehouden te worden bij vermoeden op therapieontrouw Betrokkenen.
| 598 | nvog |
krijgen, het er onaantrekkelijk uitzien, lichaamsbeleving, eenzaamheidsgevoelens, intimiteit en presteren op seksueel gebied, maken vrouwen zich meer zorgen Daar komt bij, dat patiënten uit sommige bevolkingscategorieën minder geneigd lijken hun zorgen en wensen (spontaan) te uiten jongeren, niet-blanken, vrouwen, ongehuwden Als hulpverlener zal men dezen dus de helpende hand moeten reiken, wil men zaken bespreekbaar krijgen Andere patiënt-gerelateerde factoren die van invloed kunnen zijn op non-adherentie zijn behoren tot een lagere sociaal-economische klasse, jong zijn, man zijn, ongehuwd zijn, een psychiatrische stoornis hebben Hoe kan therapietrouw worden verbeterd? Robinson e a bepleiten naar aanleiding van een Communiceer met de patiënt; toon interesse en begrip, in een open dialoog; realiseer met name dat bij patiënten die er slecht aan toe zijn geboden informatie niet altijd goed dóórkomt, tenzij er veel aandacht aan wordt besteed om de effectiviteit van de Opteer voor de medewerking van de patiënt aan therapeutische doelen; (anders gezegd *Overhalen van de patiënt om mee te doen aan therapeutische Educatie van patiënt en zijn familie; informeer mondeling, via folders en brochures, Adherentie (therapietrouw) is van groot belang voor het effectueren van medisch beleid en het verbeteren van de kwaliteit van leven van de IBD-patiënt Een goede hulpverlener-patiënt relatie is een eerste vereiste en verdient daarom veel aandacht te krijgen Sleutelwoorden zijn wederzijds respect, communicatie, Gezien de huidige mogelijkheden van medicamenteuze inzet, dient een gesprek tussen behandelaar en patiënt gehouden te worden bij vermoeden op therapieontrouw Betrokkenen (blijven) gebruiken Van belang daarbij is te benadrukken dat het bij IBD om chronische ziekten gaat die een levenslange therapietrouw vergen, dus niet alleen als de ziekte actief is, maar ook om opvlammingen vóór te zijn en vanuit het oogpunt van opvlamming- en kankerpreventie Zoals bij alle chronische patiënten, en dus ook bij de IBD-patiënt is het sterk aan te bevelen De literatuursearch in deze leverde maar weinig en ook nog deels tegenstrijdige resultaten op Vermoeidheid treedt vaak op (<PERSOON>, ###) Zo blijkt dat moeheid een belangrijk verschijnsel is in verband met IBD (ook in remissie) en dat deze vermoeidheid in negatieve zin van invloed is op de kwaliteit van leven van patiënten (<PERSOON>, ###) Anderen betwijfelen daarentegen of moeheid wel een specifiek symptoom is van IBD-patiënten (Björnsson, ###) In hun onderzoek bij onder meer ## IBD-patiënten bleken deze zelfs lagere scores voor vermoeidheid te hebben dan mensen uit de algemene populatie Volgens ideeën ontstaan vanuit de (cognitieve) gedragstherapie zijn hiervoor de afgelopen jaren Vanuit de klinische praktijk van alledag is vermoeidheid een robuust fenomeen In de researchliteratuur is geen sprake van eenduidigheid Mogelijk kan voor de behandeling (deels) worden aangesloten bij de voor (chronische) vermoeidheid ontwikkelde protocollen Deze dienen echter nog wel op hun bruikbaarheid voor Wat de psychosociale interventies betreft kan bij vermoeidheid bij de IBD-patiënt, worden aangesloten bij de inmiddels ruimschoots beschikbare, ook protocollaire, behandelingsmogelijkheden Te overwegen valt deze behandelingsmethoden dan ook gericht voor de Protocollair behandeling bij vermoeidheid bij IBD-patiénten verdient nader onderzoek.
| 613 | nvog |
te benadrukken dat het bij IBD om chronische ziekten gaat die een levenslange therapietrouw vergen, dus niet alleen als de ziekte actief is, maar ook om opvlammingen vóór te zijn en vanuit het oogpunt van opvlamming- en kankerpreventie Zoals bij alle chronische patiënten, en dus ook bij de IBD-patiënt is het sterk aan te bevelen De literatuursearch in deze leverde maar weinig en ook nog deels tegenstrijdige resultaten op Vermoeidheid treedt vaak op (<PERSOON>, ###) Zo blijkt dat moeheid een belangrijk verschijnsel is in verband met IBD (ook in remissie) en dat deze vermoeidheid in negatieve zin van invloed is op de kwaliteit van leven van patiënten (<PERSOON>, ###) Anderen betwijfelen daarentegen of moeheid wel een specifiek symptoom is van IBD-patiënten (Björnsson, ###) In hun onderzoek bij onder meer ## IBD-patiënten bleken deze zelfs lagere scores voor vermoeidheid te hebben dan mensen uit de algemene populatie Volgens ideeën ontstaan vanuit de (cognitieve) gedragstherapie zijn hiervoor de afgelopen jaren Vanuit de klinische praktijk van alledag is vermoeidheid een robuust fenomeen In de researchliteratuur is geen sprake van eenduidigheid Mogelijk kan voor de behandeling (deels) worden aangesloten bij de voor (chronische) vermoeidheid ontwikkelde protocollen Deze dienen echter nog wel op hun bruikbaarheid voor Wat de psychosociale interventies betreft kan bij vermoeidheid bij de IBD-patiënt, worden aangesloten bij de inmiddels ruimschoots beschikbare, ook protocollaire, behandelingsmogelijkheden Te overwegen valt deze behandelingsmethoden dan ook gericht voor de Protocollair behandeling bij vermoeidheid bij IBD-patiénten verdient nader onderzoek Uit verschillende epidemiologische studies komt naar voren dat patiënten met CU minder vaak roken dan patiënten met de ZvC of gematchte controles (Harries, ###; Cosnes, ###) Patiënten met de ZvC roken juist vaker dan gematchte controles (Sommerville, ###; Jick,###; Tobin, ###; Calkins, ###) Roken lijkt dus een risicofactor voor de ontwikkeling van de ZvC, terwijl roken tegen de ontwikkeling van CU lijkt te beschermen Afgezien van de associatie tussen het wel of niet roken en het ontstaan van IBD speelt roken ook een rol bij het verdere beloop van de ziekte Roken is daarnaast een bekende etiologische factor bij diverse vormen van kanker long-, tabaksgebruik zijn echter niet alleen van negatieve invloed Er bestaan ook aanwijzingen voor mogelijk positieve gevolgen voor allerlei ziektebeelden schizofrenie, <PERSOON>, ADD, het slaap apnoe syndroom en CU (Benowitz, ###; Perkins, ###; Pullan, ###) Patiënten met CU die blijven roken hebben minder vaak worden minder vaak opgenomen (Boyko, ###; Odes, ###) en raken minder vaak hun colon kwijt (Odes, ###; Cosnes, ###) dan niet-rokers Gezien de gezondheidsrisicoâs in het algemeen in verband met roken gaat het echter te ver om patiënten met CU aan te raden te gaan of te blijven roken (Dietric, ###) Het effect van roken op het beloop van de ZvC is minder duidelijk Enerzijds zijn er studies die (mn bij rokende vrouwen met ziekte in het alsmede minder reactie op thiopurines of infliximab beschrijven (Cosnes, ###; Russel,.
| 654 | nvog |
studies komt naar voren dat patiënten met CU minder vaak roken dan patiënten met de ZvC of gematchte controles (Harries, ###; Cosnes, ###) Patiënten met de ZvC roken juist vaker dan gematchte controles (Sommerville, ###; Jick,###; Tobin, ###; Calkins, ###) Roken lijkt dus een risicofactor voor de ontwikkeling van de ZvC, terwijl roken tegen de ontwikkeling van CU lijkt te beschermen Afgezien van de associatie tussen het wel of niet roken en het ontstaan van IBD speelt roken ook een rol bij het verdere beloop van de ziekte Roken is daarnaast een bekende etiologische factor bij diverse vormen van kanker long-, tabaksgebruik zijn echter niet alleen van negatieve invloed Er bestaan ook aanwijzingen voor mogelijk positieve gevolgen voor allerlei ziektebeelden schizofrenie, <PERSOON>, ADD, het slaap apnoe syndroom en CU (Benowitz, ###; Perkins, ###; Pullan, ###) Patiënten met CU die blijven roken hebben minder vaak worden minder vaak opgenomen (Boyko, ###; Odes, ###) en raken minder vaak hun colon kwijt (Odes, ###; Cosnes, ###) dan niet-rokers Gezien de gezondheidsrisicoâs in het algemeen in verband met roken gaat het echter te ver om patiënten met CU aan te raden te gaan of te blijven roken (Dietric, ###) Het effect van roken op het beloop van de ZvC is minder duidelijk Enerzijds zijn er studies die (mn bij rokende vrouwen met ziekte in het alsmede minder reactie op thiopurines of infliximab beschrijven (Cosnes, ###; Russel, Anderzijds zijn echter verschillende onderzoeksresultaten die dit voor al deze onderdelen niet bevestigen (<PERSOON>, ###; <PERSOON> bleek roken geen invloed te hebben op de effectmaat in de step-up of step-down strategie (D'Haens, ###) of op de respons van nieuwere anti-TNF middelen zoals certolizumab Dat roken ongezond is en het risco op long- en hart- en vaatziekten vergroot is algemeen bekend Dit benadrukt het belang van het geven van informatie en van psycho-educatie met name bij patiënten uit lagere socio-economische lagen van de bevolking (<PERSOON> is een direct op gedragsverandering gerichte aanpak een mogelijkheid Naast ondersteuning, via farmacotherapie in de vorm van het middel bupropion, van nicotine pleisters, kauwgum of neusspray, kan (cognitieve) gedragstherapie of counseling worden ingezet om hulp te bieden bij het afkicken van de afhankelijkheid van of verslaving van nicotine & roken (Hilsden, ###; Challis, ###; Aveyard, ###) Meer gecontroleerd onderzoek naar de beste interventiestrategieën is hier Patiënten met de ZvC roken vaker en patiënten met CU zijn vaker exrokers dan Cosnes, ###; Sommerville, ###; Jick, ###; Tobin, ###; Calkins, ### Patiënten met CU die blijven roken hebben minder vaak opvlammingen, hebben minder vaak corticosteroïden nodig, worden minder vaak opgenomen en Boyko, ###; Mokbel, ###; Odes, ###; Cosnes, ### Bij patiënten met de ZvC is het effect van roken op het ziektebeloop en de <PERSOON>,.
| 672 | nvog |
die dit voor al deze onderdelen niet bevestigen (<PERSOON>, ###; <PERSOON> bleek roken geen invloed te hebben op de effectmaat in de step-up of step-down strategie (D'Haens, ###) of op de respons van nieuwere anti-TNF middelen zoals certolizumab Dat roken ongezond is en het risco op long- en hart- en vaatziekten vergroot is algemeen bekend Dit benadrukt het belang van het geven van informatie en van psycho-educatie met name bij patiënten uit lagere socio-economische lagen van de bevolking (<PERSOON> is een direct op gedragsverandering gerichte aanpak een mogelijkheid Naast ondersteuning, via farmacotherapie in de vorm van het middel bupropion, van nicotine pleisters, kauwgum of neusspray, kan (cognitieve) gedragstherapie of counseling worden ingezet om hulp te bieden bij het afkicken van de afhankelijkheid van of verslaving van nicotine & roken (Hilsden, ###; Challis, ###; Aveyard, ###) Meer gecontroleerd onderzoek naar de beste interventiestrategieën is hier Patiënten met de ZvC roken vaker en patiënten met CU zijn vaker exrokers dan Cosnes, ###; Sommerville, ###; Jick, ###; Tobin, ###; Calkins, ### Patiënten met CU die blijven roken hebben minder vaak opvlammingen, hebben minder vaak corticosteroïden nodig, worden minder vaak opgenomen en Boyko, ###; Mokbel, ###; Odes, ###; Cosnes, ### Bij patiënten met de ZvC is het effect van roken op het ziektebeloop en de <PERSOON>, ondersteuning, lijkt op dit moment een redelijke kans van slagen te hebben in de hulp bij het stoppen met roken Tabaksverslaving kan echter zeer hardnekkig zijn en de kans op terugval (met âstressâ als antecedent van het weer beginnen) ligt lang op de loer Er zijn ook allerlei bibliotherapie en psycho-educatie Ook hierover zijn de boeken nog niet gesloten (Aveyard, Gezien de gezondheidsrisicoâs in het algemeen wordt stoppen met roken voor alle IBDpatiënten aanbevolen Onderzoek naar de beste strategie om te stoppen met roken bij IBD-patiënten is gewenst Tevens is aan te raden meer onderzoek te verrichten naar zowel de gunstige als ongunstige effecten van roken en het stoppen met roken op IBD De mate van beperkingen veroorzaakt door IBD is vooral afhankelijk van de klachten ten gevolge van de ziekteactiviteit, de mogelijke extra-intestinale verschijnselen, de (bij)-effecten van de noodzakelijke behandelingen, de onzekerheid over het beloop van de ziekte, de sociaal-maatschappelijke consequenties van één en ander en zoals dat ook bij andere (chronische) ziekten het geval is, van de manier waarop men in staat is met deze problematiek om te gaan Ook afhankelijk van het sociale stelsel zal een door betrokkene ervaren verlies van arbeidsvermogen, uiteindelijk door de uitvoerende instanties (in Indien nieuwe behandelmogelijkheden succesvol zijn zullen de beperkingen verminderen met potentieel een verminderd verlies van arbeidsvermogen En aangezien de mate van het geaccepteerde verlies aan arbeidsvermogen en de daaruit bij onderzoek voortvloeiende gegevens, nauw verband houden met het sociale stelsel, zijn data daarover uit andere <PERSOON> et al.
| 615 | nvog |
op dit moment een redelijke kans van slagen te hebben in de hulp bij het stoppen met roken Tabaksverslaving kan echter zeer hardnekkig zijn en de kans op terugval (met âstressâ als antecedent van het weer beginnen) ligt lang op de loer Er zijn ook allerlei bibliotherapie en psycho-educatie Ook hierover zijn de boeken nog niet gesloten (Aveyard, Gezien de gezondheidsrisicoâs in het algemeen wordt stoppen met roken voor alle IBDpatiënten aanbevolen Onderzoek naar de beste strategie om te stoppen met roken bij IBD-patiënten is gewenst Tevens is aan te raden meer onderzoek te verrichten naar zowel de gunstige als ongunstige effecten van roken en het stoppen met roken op IBD De mate van beperkingen veroorzaakt door IBD is vooral afhankelijk van de klachten ten gevolge van de ziekteactiviteit, de mogelijke extra-intestinale verschijnselen, de (bij)-effecten van de noodzakelijke behandelingen, de onzekerheid over het beloop van de ziekte, de sociaal-maatschappelijke consequenties van één en ander en zoals dat ook bij andere (chronische) ziekten het geval is, van de manier waarop men in staat is met deze problematiek om te gaan Ook afhankelijk van het sociale stelsel zal een door betrokkene ervaren verlies van arbeidsvermogen, uiteindelijk door de uitvoerende instanties (in Indien nieuwe behandelmogelijkheden succesvol zijn zullen de beperkingen verminderen met potentieel een verminderd verlies van arbeidsvermogen En aangezien de mate van het geaccepteerde verlies aan arbeidsvermogen en de daaruit bij onderzoek voortvloeiende gegevens, nauw verband houden met het sociale stelsel, zijn data daarover uit andere <PERSOON> et al Maastrichtse cohortstudie voor de (zuid) Nederlandse setting de gevolgen van IBD op de arbeidsparticipatie Vergeleken met de controlegroep bleek de arbeidsparticipatie bij IBDpatiënten #,#% lager te liggen (##% CI # # â # #) en langdurige arbeidsongeschiktheid ##,#% hoger (##% CI <DATUM> #) Bij patiënten met de ZvC bleken deze effecten meer uitgesproken te zijn dan bij patiënten met CU Bij degenen met een betaalde baan had ##% van de patiënten vergeleken met ##% van de controles zich in het afgelopen jaar ziek gemeld (p=# ###) gedurende een of meer episodes Dit resulteerde in <DATUM> dagen (patiënten) versus <DATUM> dagen (controles) ziekteverlof per persoon per jaar Ten opzichte van de controles was het risico op langdurige arbeidsongeschiktheid hoger op jeugdige leeftijd (p=# ##) en bij hoog opgeleid zijn (p= # ##) Het risico op langdurige arbeidsongeschiktheid en ziekmelding was bij patiënten met de ZvC hoger dan die met CU Hoe ernstiger het ziektebeeld, hoe groter de kans op ziekmelding en arbeidsongeschiktheid Uit een Amerikaans onderzoek van Longobardi et al (###) kwam naar voren dat een IBD populatie met klachten een twee maal grotere kans had om niet te kunnen werken (OR=# ##; ##% CI De mate van door IBD veroorzaakte beperkingen is afhankelijk van de mate van ziekteactiviteit IBD leidt tot een lagere arbeidsparticipatie en een hogere kans op arbeidsongeschiktheid, in geval van de ZvC meer dan bij CU.
| 617 | nvog |
cohortstudie voor de (zuid) Nederlandse setting de gevolgen van IBD op de arbeidsparticipatie Vergeleken met de controlegroep bleek de arbeidsparticipatie bij IBDpatiënten #,#% lager te liggen (##% CI # # â # #) en langdurige arbeidsongeschiktheid ##,#% hoger (##% CI <DATUM> #) Bij patiënten met de ZvC bleken deze effecten meer uitgesproken te zijn dan bij patiënten met CU Bij degenen met een betaalde baan had ##% van de patiënten vergeleken met ##% van de controles zich in het afgelopen jaar ziek gemeld (p=# ###) gedurende een of meer episodes Dit resulteerde in <DATUM> dagen (patiënten) versus <DATUM> dagen (controles) ziekteverlof per persoon per jaar Ten opzichte van de controles was het risico op langdurige arbeidsongeschiktheid hoger op jeugdige leeftijd (p=# ##) en bij hoog opgeleid zijn (p= # ##) Het risico op langdurige arbeidsongeschiktheid en ziekmelding was bij patiënten met de ZvC hoger dan die met CU Hoe ernstiger het ziektebeeld, hoe groter de kans op ziekmelding en arbeidsongeschiktheid Uit een Amerikaans onderzoek van Longobardi et al (###) kwam naar voren dat een IBD populatie met klachten een twee maal grotere kans had om niet te kunnen werken (OR=# ##; ##% CI De mate van door IBD veroorzaakte beperkingen is afhankelijk van de mate van ziekteactiviteit IBD leidt tot een lagere arbeidsparticipatie en een hogere kans op arbeidsongeschiktheid, in geval van de ZvC meer dan bij CU zowel uit privé, sociaal en maatschappelijk oogpunt een grote belasting Indien we onder indirecte (zijnde kosten die met verzuim en arbeidsongeschiktheid te maken hebben) die met de IBD problematiek gepaard gaan, moeten deze kosten gerelateerd worden aan de economische status van het land waar de IBD-patiënt werkt/woont dan wel behandeld wordt Voor de bepaling van indirecte kosten waar de gemeenschap als geheel mee te maken heeft gaat het onder andere om sociale verzekeringskosten zoals arbeidsongeschiktheidskosten Nu is sinds enkele jaren de sociale wetgeving ingrijpend veranderd werkgever en werknemer worden toenemend zelf verantwoordelijk voor de reïntegratie van de ziekgemelde werknemer en de kosten van (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid liggen ook toenemend op het bord van werkgever Zo is sinds enkele jaren de Wet verbetering Poortwachter in werking getreden waarbij aanvankelijk na <LEEFTIJD> jaar ziekte een WAO beoordeling werd gegeven Per <DATUM> geldt de nieuwe Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) waarbij de WAO op termijn zal gaan verdwijnen Hierbij zijn de regels alvorens tot een vorm van uitkering over wordt gegaan nog verder aangescherpt (zie Om nu een indruk te krijgen om welke aantallen IBD-WAO-ers het gaat, werden gegevens van de uitvoeringsinstelling werknemers verzekeringen (<INSTELLING>) hoofdkantoor <PERSOON>, opgevraagd In tabel # zijn de gegevens verzameld met betrekking tot de instroom in ### en zittend bestand tot eind juni ### betreffende de diagnoses CvZ en CU naar geslacht en leeftijdscohorten Gecodeerd werd op hoofddiagnoses, er zijn derhalve waarschijnlijk meer mensen met deze diagnoses bij het <INSTELLING> bekend maar die zijn i v m comorbiditeit onder Tabel #.
| 631 | nvog |
we onder indirecte (zijnde kosten die met verzuim en arbeidsongeschiktheid te maken hebben) die met de IBD problematiek gepaard gaan, moeten deze kosten gerelateerd worden aan de economische status van het land waar de IBD-patiënt werkt/woont dan wel behandeld wordt Voor de bepaling van indirecte kosten waar de gemeenschap als geheel mee te maken heeft gaat het onder andere om sociale verzekeringskosten zoals arbeidsongeschiktheidskosten Nu is sinds enkele jaren de sociale wetgeving ingrijpend veranderd werkgever en werknemer worden toenemend zelf verantwoordelijk voor de reïntegratie van de ziekgemelde werknemer en de kosten van (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid liggen ook toenemend op het bord van werkgever Zo is sinds enkele jaren de Wet verbetering Poortwachter in werking getreden waarbij aanvankelijk na <LEEFTIJD> jaar ziekte een WAO beoordeling werd gegeven Per <DATUM> geldt de nieuwe Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) waarbij de WAO op termijn zal gaan verdwijnen Hierbij zijn de regels alvorens tot een vorm van uitkering over wordt gegaan nog verder aangescherpt (zie Om nu een indruk te krijgen om welke aantallen IBD-WAO-ers het gaat, werden gegevens van de uitvoeringsinstelling werknemers verzekeringen (<INSTELLING>) hoofdkantoor <PERSOON>, opgevraagd In tabel # zijn de gegevens verzameld met betrekking tot de instroom in ### en zittend bestand tot eind juni ### betreffende de diagnoses CvZ en CU naar geslacht en leeftijdscohorten Gecodeerd werd op hoofddiagnoses, er zijn derhalve waarschijnlijk meer mensen met deze diagnoses bij het <INSTELLING> bekend maar die zijn i v m comorbiditeit onder Tabel # leeftijdscohortenzoals zoals die bekend zijn bij de <PERSOON> vanaf ### tot Uit bovenstaande gegevens blijkt dat, met in achtneming van de problematiek rondom registratie bij comorbiditeit, IBD (tenminste) #,##% uitmaakt van de totale WAO instroom verwachting gerechtvaardigd dat de WIA (voorheen WAO) instroom zeker niet zal stijgen Recente buitenlandse literatuur (Longobardi, ###) laat het volgende zien gedurende het gehele (werkzame) leven kunnen betrokkenen episoden van verergerende klachten ervaren Dit resulteert in directe kosten en indirecte kosten Deze indirecte kosten werden in ###/### in de Verenigde Staten op ### Dollar per IBD-patiënt met klachten becijferd Bij IBD-patiënten met klachten vormen ook de indirecte kosten ten gevolge van IBD patienten maakten in ### tenminste #,##% uit van de totale WAO Of verzuim en arbeidsongeschiktheid en in welke mate, en of dat veel of weinig geacht wordt, een belangrijk maatschappelijk probleem vormt, is afhankelijk van de mogelijkheid de patiënt met IBD zodanig te behandelen dat een duurzame remissie optreedt Maatschappelijk gezien zijn er zowel directe als indirecte kosten verbonden aan ziekte en arbeidsongeschiktheid Afhankelijk van de economische situatie van het land en van de kostenposten, kan een oriënterende berekening gemaakt worden van de financiële impact van patiënten met IBD Blijft een probleem dat vergelijkingen van groepen waarbij de parameter âbetaald werkâ is en tevens de gegevens daarover retrospectief zijn en door betrokkenen zelf in een vragenlijst ingevuld, een grove maat blijft <PERSOON> bij betaald werk.
| 596 | nvog |
bekend zijn bij de <PERSOON> vanaf ### tot Uit bovenstaande gegevens blijkt dat, met in achtneming van de problematiek rondom registratie bij comorbiditeit, IBD (tenminste) #,##% uitmaakt van de totale WAO instroom verwachting gerechtvaardigd dat de WIA (voorheen WAO) instroom zeker niet zal stijgen Recente buitenlandse literatuur (Longobardi, ###) laat het volgende zien gedurende het gehele (werkzame) leven kunnen betrokkenen episoden van verergerende klachten ervaren Dit resulteert in directe kosten en indirecte kosten Deze indirecte kosten werden in ###/### in de Verenigde Staten op ### Dollar per IBD-patiënt met klachten becijferd Bij IBD-patiënten met klachten vormen ook de indirecte kosten ten gevolge van IBD patienten maakten in ### tenminste #,##% uit van de totale WAO Of verzuim en arbeidsongeschiktheid en in welke mate, en of dat veel of weinig geacht wordt, een belangrijk maatschappelijk probleem vormt, is afhankelijk van de mogelijkheid de patiënt met IBD zodanig te behandelen dat een duurzame remissie optreedt Maatschappelijk gezien zijn er zowel directe als indirecte kosten verbonden aan ziekte en arbeidsongeschiktheid Afhankelijk van de economische situatie van het land en van de kostenposten, kan een oriënterende berekening gemaakt worden van de financiële impact van patiënten met IBD Blijft een probleem dat vergelijkingen van groepen waarbij de parameter âbetaald werkâ is en tevens de gegevens daarover retrospectief zijn en door betrokkenen zelf in een vragenlijst ingevuld, een grove maat blijft <PERSOON> bij betaald werk ander werk Waarbij het dan tevens de vraag is of, en zo ja welke loonwaarde de âoutputâ genereert En de economische waarde die werkzaamheden die op arbeidstherapeutische basis worden verricht mogelijk toch genereren (waarbij betrokkene dus nog wel ziek gemeld De doelstelling âduurzame remissieâ zal zijn gunstige effect hebben op zowel betrokkene zelf, de mate van arbeidsgeschiktheid en de kosten die de maatschappij te dragen heeft voor deze categorie patiënten Dat laat onverlet dat werkgever en werknemer gehouden zijn om los van welke medische diagnose dan ook, te bezien wat qua arbeidsinzet WEL mogelijk is en wat er voor nodig is die mogelijkheden verder uit te breiden zonder dat dit leidt tot (<PERSOON>, ###) blijkt dat IBD-patiënten met werken kennelijk een probleem ervaren Er zijn niet veel recente onderzoeken bekend naar de subjectieve beleving van het werk door IBDpatiënten In een al wat ouder case control onderzoek onder jongeren met de ZvC van Mayberry et al (###) gaf ##% van de deelnemers aan dat ze ten gevolge van hun aandoening geen promotie in het werk hadden nagestreefd en ##% gaf aan dat bij hen Moody (###) deed in Leicester en Cardiff onderzoek naar de houding van werkgevers ten opzichte van werknemers met IBD De response rate bij werkgevers was slechts ##% Toch wordt in deze research note gesteld dat er bij werkgevers ten aanzien van IBD-patiënten een minder negatieve houding is aangaande mogelijkheden voor promotiekansen in het werk dan ten opzichte van werknemers met chronische ziekten zoals epilepsie, multiple sclerose of.
| 608 | nvog |
ja welke loonwaarde de âoutputâ genereert En de economische waarde die werkzaamheden die op arbeidstherapeutische basis worden verricht mogelijk toch genereren (waarbij betrokkene dus nog wel ziek gemeld De doelstelling âduurzame remissieâ zal zijn gunstige effect hebben op zowel betrokkene zelf, de mate van arbeidsgeschiktheid en de kosten die de maatschappij te dragen heeft voor deze categorie patiënten Dat laat onverlet dat werkgever en werknemer gehouden zijn om los van welke medische diagnose dan ook, te bezien wat qua arbeidsinzet WEL mogelijk is en wat er voor nodig is die mogelijkheden verder uit te breiden zonder dat dit leidt tot (<PERSOON>, ###) blijkt dat IBD-patiënten met werken kennelijk een probleem ervaren Er zijn niet veel recente onderzoeken bekend naar de subjectieve beleving van het werk door IBDpatiënten In een al wat ouder case control onderzoek onder jongeren met de ZvC van Mayberry et al (###) gaf ##% van de deelnemers aan dat ze ten gevolge van hun aandoening geen promotie in het werk hadden nagestreefd en ##% gaf aan dat bij hen Moody (###) deed in Leicester en Cardiff onderzoek naar de houding van werkgevers ten opzichte van werknemers met IBD De response rate bij werkgevers was slechts ##% Toch wordt in deze research note gesteld dat er bij werkgevers ten aanzien van IBD-patiënten een minder negatieve houding is aangaande mogelijkheden voor promotiekansen in het werk dan ten opzichte van werknemers met chronische ziekten zoals epilepsie, multiple sclerose of het werk oplevert Hier is slechts weinig literatuur beschikbaar Gegeven het huidige sociale stelsel in <LOCATIE> en bij optimale behandeling van de IBD, is de werkgroep van mening dat problemen in het werk verminderd kunnen worden indien de verwachtingspatronen van werkgever en werknemer zo naadloos mogelijk op elkaar kunnen worden afgestemd Er zal rekening gehouden moeten worden met de individuele belasting en belastbaarheid Dat betekent dat een adequate informatie van partijen, een goede communicatie tussen partijen en wederzijds begrip, essentieel zijn voor de mogelijkheid van een goede arbeidsrelatie en -prestatie maar ook voor een potentiële duurzame inzetbaarheid Ook vanuit sociaalgeneeskundig oogpunt dient de doelstelling van de medische behandeling Er zijn meerdere, recente, grote en kwalitatief hoogwaardige, populatiegebaseerde studies beschikbaar als het gaat om mortaliteit en de levensverwachting van patiënten met colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn In een meta-analyse waarbij de mortaliteit bij patiënten met colitis ulcerosa werd geëvalueerd, bleek dat deze niet verhoogd is, vergeleken met de verschillen echter wel colitis ulcerosa patiënten overlijden vaker aan gastro-intestinale aandoeningen, longembolieën, niet alcoholgerelateerde leverziekten en respiratoire aandoeningen en minder vaak aan longkanker Dit werd recent bevestigd in een grote retrospectieve populatiestudie vanuit de VS door Hutfless et al , waarbij een SMR van # # werd gevonden (##% CI # <DATUM> #) Ook in deze studie kwam de overlijdensoorzaak niet volledig overeen met de referentiepopulatie vooral mannen met colitis ulcerosa stierven vaker door colorectaal carcinomen Hiernaast zijn er aanwijzingen dat colitis ulcerosa patiënten, ouder dan <LEEFTIJD> jaar met ontstekingsactiviteit die zich tot proximaal van de flexura.
| 596 | nvog |
Gegeven het huidige sociale stelsel in <LOCATIE> en bij optimale behandeling van de IBD, is de werkgroep van mening dat problemen in het werk verminderd kunnen worden indien de verwachtingspatronen van werkgever en werknemer zo naadloos mogelijk op elkaar kunnen worden afgestemd Er zal rekening gehouden moeten worden met de individuele belasting en belastbaarheid Dat betekent dat een adequate informatie van partijen, een goede communicatie tussen partijen en wederzijds begrip, essentieel zijn voor de mogelijkheid van een goede arbeidsrelatie en -prestatie maar ook voor een potentiële duurzame inzetbaarheid Ook vanuit sociaalgeneeskundig oogpunt dient de doelstelling van de medische behandeling Er zijn meerdere, recente, grote en kwalitatief hoogwaardige, populatiegebaseerde studies beschikbaar als het gaat om mortaliteit en de levensverwachting van patiënten met colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn In een meta-analyse waarbij de mortaliteit bij patiënten met colitis ulcerosa werd geëvalueerd, bleek dat deze niet verhoogd is, vergeleken met de verschillen echter wel colitis ulcerosa patiënten overlijden vaker aan gastro-intestinale aandoeningen, longembolieën, niet alcoholgerelateerde leverziekten en respiratoire aandoeningen en minder vaak aan longkanker Dit werd recent bevestigd in een grote retrospectieve populatiestudie vanuit de VS door Hutfless et al , waarbij een SMR van # # werd gevonden (##% CI # <DATUM> #) Ook in deze studie kwam de overlijdensoorzaak niet volledig overeen met de referentiepopulatie vooral mannen met colitis ulcerosa stierven vaker door colorectaal carcinomen Hiernaast zijn er aanwijzingen dat colitis ulcerosa patiënten, ouder dan <LEEFTIJD> jaar met ontstekingsactiviteit die zich tot proximaal van de flexura postoperatieve complicaties en comorbiditeit (Winther, ###) Mogelijk beschermt colitis ulcerosa wel tegen hart en vaatziekten (<PERSOON>, ###) In geval van de ZvC is er wel degelijk sprake van een toegenomen mortaliteit (SMR # ##, ##%CI # #<DATUM> , zoals blijkt uit een oversterfte bij patiënten met de ZvC blijkt vooral te worden veroorzaakt door infecties en gastro-intestinale aandoeningen, anders dan de IBD, waarbij wederom in geval van het mannelijke geslacht colorectale carcinomen een rol speelden Of introductie van nieuwe therapeutische opties in de laatste <LEEFTIJD> jaar effect heeft op mortaliteit en levensverwachting De levensverwachting voor de totale groep patienten met CU is normaal De levensverwachting voor de totale groep patienten met de ZvC is licht De sterfte ten gevolge van colorectaal carcinoom is bij patienten met CU en de ZvC hoger, wordt vooral gezien bij mannen en treedt op jongere leeftijd op Moody (###) ging na hoeveel hinder en schade IBD-patiënten in Engeland ondervinden bij het afsluiten van een levensverzekering ten behoeve van een hypotheek Van de ### aangeschreven patiënten antwoordden ##% Meer dan de helft (##%) had een verzekering aangevraagd Bij meer dan een derde van de patiënten werd er door de verzekeringsmaatschappij gevraagd naar een nader medisch onderzoek (##%), of om een rapport van hun huisarts (##%) voordat de vraag geaccepteerd werd ##% van de patiënten kreeg vanwege IBD een verhoging van de premie op hun polis In deze groep van ##% waren er ook twee patiënten die voor de verzekering geweigerd werden.
| 622 | nvog |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.