clui/it-pl-input · Datasets at Hugging Face

it stringlengths 2 914	pl stringlengths 1 915
Un esempio importante viene dal modello copernicano , che ha sostituito il modello tolemaico .	Znaczący tego przykład pochodzi od modelu Kopernika , który finalnie zastąpił system Ptolemeusza .
Quando Niccolò Copernico disse che in realtà non era la Terra il centro dell' universo , ma che il sole stava al centro del sistema solare e che la Terra si muoveva intorno al sole ,	Kiedy Kopernik stwierdził , że Ziemia tak naprawdę nie jest centrum wszechświata , Słońce jest centrum układu słonecznego , a Ziemia krąży wokół Słońca ,
gli scienziati dissero : " Ok , Niccolò , se questo è vero dovremmo essere in grado di notare il movimento della Terra intorno al Sole " .	naukowcy powiedzieli : " Mikołaju , jeśli to prawda , powinniśmy wykryć ruch Ziemi wokół Słońca " .
Questa slide illustra un concetto conosciuto come " parallasse stellare " .	Ten slajd pokazuje koncepcję znaną jako paralaksa gwiezdna .
Gli astronomi dissero : se la Terra si muove e guardiamo una stella fondamentale , diciamo per esempio Sirio — lo so , sono a Manhattan e voi ragazzi non potete vedere le stelle , ma immaginate di essere in campagna , immaginate di aver scelto la vita rurale — se guardiamo una stella a dicembre , vediamo quella stella sullo sfondo delle stelle lontane .	Astronomowie powiedzieli , że jeśli Ziemia porusza się i spojrzymy na podstawową gwiazdę , na przykład Sirio wiem , jestem w Manhattanie , ale nie możecie widzieć gwiazd , ale wyobraźcie sobie , że wybraliście wiejskie życie gwiazdy w gr
Se ripetiamo la stessa osservazione sei mesi dopo , a Giugno , quando la Terra ha cambiato la sua posizione , guardando la stessa stella la vedremo con uno sfondo diverso .	Jeżeli dokonamy obserwacji sześć miesięcy później , gdy Ziemia przemieściła się w czerwcu na tę pozycję , patrzymy na tę samą gwiazdę i widzimy ją na innym tle .
Quella differenza angolare , è la parallasse stellare .	Ta różnica , zmiana kąta to paralaksa gwiezdna .
Quindi questa era la previsione che fa il modello Copernicano .	Jest to prognoza sformułowana przez model Kopernika .
Gli astronomi cercarono la parallasse stellare e non trovarono niente , niente di niente .	Astronomowie szukali paralaksy gwiezdnej i nic nie znaleźli , absolutnie nic .
Molti sostennero che questa fosse la prova della falsità del modello Copernicano .	Wiele osób twierdziło , że dowodziło to błędności modelu Kopernika .
Cos' era successo ?	Co się stało ?
Col senno di poi , possiamo dire che gli astronomi stavano facendo due ipotesi ausiliarie , ognuna delle quali possiamo ritenere oggi non corretta .	Możemy powiedzieć , że astronomowie robią dwie hipotezy pomocne , które możemy dziś uważać nie fair .
La prima era un assunto sulla grandezza dell' orbita terrestre .	Pierwsze założenie dotyczyło rozmiaru orbity Ziemi .
Gli astronomi stavano assumendo che l' orbita terrestre fosse ampia in relazione alla distanza dalle stelle .	Astronomowie zakładali , że orbita Ziemi jest duża w stosunku do odległości gwiazd .
Oggi rappresenteremmo l' immagine così , questa è un' immagine della NASA e vedete come l' orbita terrestre sia in realtà piuttosto piccola .	Dzisiaj narysowalibyśmy to tak . Pochodzi to z NASA . Widać , że orbita Ziemi jest raczej mała .
E in realtà è ancora più piccola di quanto mostrato qui .	W rzeczywistości jest nawet mniejsza , niż tu widać .
La parallasse stellare quindi è molto piccola e molto difficile da individuare .	Paralaksa gwiezdna jest więc mała i trudna do zaobserwowania .
E questo ci porta al secondo motivo per cui la previsione non funzionò . Gli scienziati assumevano anche che i telescopi di cui erano in possesso fossero abbastanza sensibili da individuare la parallasse .	I to prowadzi nas do drugiego powodu , dla którego prognoz nie działało . Naukowcy zatrudniły się także , że teleskopy , które posiadają , były wystarczająco , żeby znaleźć paralaksę .
E questo si rivelò non essere vero .	A tak nie było .
Solo nel diciannovesimo secolo gli scienziati sono stati in grado di individuare la parallasse stellare .	Dopiero w XIX wieku naukowcy udało się znaleźć paralaksy gwiazd .
C' è anche un terzo problema .	Pojawił się też trzeci problem .
Il terzo problema è semplicemente un problema effettivo : la scienza non sempre si adatta al modello da manuale .	To błąd rzeczowy . Wiele dziedzin nauki nie pasuje do modelu podręcznikowego .
Molta scienza non è affatto deduttiva . È induttiva .	Wiele dziedzin nie polega na dedukcji , tylko na indukcji .
E con questo intendo che gli scienziati non devono necessariamente iniziare da teorie ed ipotesi . Spesso iniziano dall' osservazione di quello che succede nel mondo .	Naukowcy nie muszą zacząć od teorii i hipotezy . Często zacząć od obserwacji tego , co się dzieje na świecie .
Il più celebre esempio è quello del più famoso scienziato mai vissuto , Charles Darwin .	Najważniejszy przykład jest ten najsłynniejszych naukowców , Charles Darwin .
Quando Darwin da ragazzo partì con l' HMS Beagle , non aveva un' ipotesi né una teoria .	Kiedy Darwin w młodości wyruszył w podróż na pokładzie Beagle , nie miał hipotezy , nie miał teorii .
Sapeva soltanto che voleva fare carriera come scienziato e cominciò a raccogliere dei dati .	Wiedział tylko , że pragnie kariery naukowca , więc zaczął gromadzić dane .
Sapeva di odiare la medicina , perché la vista del sangue lo faceva sentire male e aveva dovuto scegliere un altro percorso .	Wiedział , że nienawidził medycynę , ponieważ widok krwi sprawił , że jest źle i musiał wybrać kolejną drogę .
Quindi cominciò a raccogliere dati .	Zaczął więc gromadzić dane .
Raccolse anche molte altre cose , inclusi i suoi famosi fringuelli .	Zbierał wiele rzeczy , w tym te słynne zięby .
Quando raccoglieva questi fringuelli li buttava in un sacco senza avere idea di cosa significassero .	Kiedy zbierał tych grzbaków , wrzucił je do dużo , bez pojęcia , co oznaczały .
Molti anni dopo , una volta tornato a Londra , Darwin riguardò i suoi dati e cominciò a sviluppare una spiegazione . Quella spiegazione era la teoria della selezione naturale .	Wiele lat później , gdy wrócił do Londynu Darwin spojrzał na jego dane i zaczęł rozwijać wytłumaczenie . Ta wyjaśnia była teorią selekcji naturalnej .
Oltre alla scienza induttiva , gli scienziati spesso partecipano anche alla costruzione di modelli .	Poza naukami indukcyjnymi , naukowcy często wykorzystują modelowanie .
Una delle cose che gli scienziati vogliono fare nella vita è spiegare le cause delle cose .	Jednym z rzeczy , których naukowcy chcą robić w życiu , jest wyjaśnić przyczyn rzeczy .
E come facciamo a farlo ?	Jak to robią ?
Un modo è quello di costruire un modello che sperimenti un' idea .	Jednym sposobem jest stworzenie modelu , który doświadczas pomysłu .
Questa è una foto di Henry Cadell , un geologo scozzese del diciannovesimo secolo .	To jest zdjęcie Henry ' ego Cadella , szkockiego geologa żyjącego w XIX wieku .
Potete dire che è scozzese perché indossa un cappello da cacciatore di cervi e degli stivali Wellington .	Możecie powiedzieć , że jest szkocka , ponieważ miał kapeluszkę na skrzydłowy i butelki Wellington .
( Risate ) Cadell voleva rispondere alla domanda su come si formano le montagne	( Śmiech ) Cadell chciał odpowiedzieć na pytanie , jak tworzy się góry .
ed una delle cose che osservò fu che se si osservano montagne come gli Appalachi , vi si trovano spesso delle rocce che sono ripiegate e sono ripiegate in un modo particolare , che gli suggerì che le pietre fossero compresse ai lati .	Widzieliśmy , że góry takie jak Appalachy często znajduje się skały , które są składały i są składały w konkretny sposób , które sugerował mu , że kamieni są tablety na boki .
Quest' idea più tardi giocherà un ruolo importantissimo nella discussione sulla deriva dei continenti .	Ta myśl później odegrała ważną rolę w dyskusjach o wędrówce kontynentów .
Quindi costruì questo modello , questo aggeggio assurdo con leve , pezzi di legno , questa è la sua carriola secchi e un martello da fabbro .	Zbudował ten model , szalony przyrząd z dźwigniami i drewnem , a oto jego taczki , wiadra , duży młot oburęczny .
Non so perché indossasse degli stivali Wellington .	Nie wiem czemu ma kalosze ,
Forse stava per piovere .	może będzie padać .
Lui creò questo modello fisico per dimostrare che si possono creare in effetti delle forme con delle rocce o , almeno in questo caso , con del fango , che somigliavano molto a delle montagne se si comprimono ai lati .	Przygotował fizyczny model , aby przedstawić , że można stworzyć układ kamieni , a przynajmniej , w tym przypadku błota , który będzie przypominał góry , jeśli będzie zgniatać się je po bokach .
Questa fu una discussione sull' origine delle montagne .	To była dyskusja o pochodzeniu góry .
Al giorno d' oggi gli scienziati preferiscono lavorare al chiuso , quindi non costruiscono molti modelli fisici , fanno delle simulazioni al computer .	Dzisiaj większość naukowców woli pracować w pomieszczeniach , nie budują tylu fizycznych modeli , raczej tworzą komputerowe symulacje .
Ma una simulazione al computer è una sorta di modello .	Ale symulacja też jest rodzajem modelu ,
È un modello fatto con la matematica e , come i modelli fisici del diciannovesimo secolo , è molto importante per riflettere sulle cause delle cose .	stworzonego przy pomocy matematyki , i tak jak XIX-wieczne modele fizyczne , taki model jest przydatny przy analizowaniu przyczyn .
Una delle grandi questioni ha a che fare con il mutamento climatico . Abbiamo una quantità impressionante di prove che la Terra si stia surriscaldando .	Jedno z ważnych obecnie pytań dotyczy zmian klimatu . Mamy ogromnie dużo dowodów , że Ziemia się ociepla .
In questa slide , la linea nera mostra le misurazioni che gli scienziati hanno effettuato negli ultimi 150 anni . Dimostra che la temperatura della Terra è aumentata costantemente . Si può notare che negli ultimi 50 anni c' è stato un incremento drammatico di circa un grado centigrado o quasi due gradi Fahrenheit .	W tej slajdzie pokazują metodę , które naukowcy przeprowadzili w ciągu ostatnich 150 lat . Pokazuje , że temperatura Ziemi stale się wzrost . Można zauważyć , że w ciągu ostatnich 50 lat była dramatyczna wzrost o około 1 stopni czy prawie 2 stopni Fahrenheit .
Cos' è che determina questo cambiamento ?	Co jest przyczyną takiej zmiany ?
Come facciamo a sapere cosa sta causando il surriscaldamento che è stato rilevato ?	Jak wiemy , co powoduje ocieplenie , które zostały odkryte ?
Beh , gli scienziati possono crearne un modello , usando una simulazione virtuale .	Naukowcy mogą stworzyć tego modelu , używając wirtualnej symulacji .
Questo diagramma illustra una simulazione virtuale che ha osservato tutti i diversi fattori che sappiamo possono influenzare il clima sulla Terra . Particelle di solfato dall' inquinamento dell' aria , polvere vulcanica dalle eruzioni , cambiamenti nella radiazione solare e , ovviamente , i gas serra .	Ten wykres pokazuje symulację komputerową , która uwzględnia wszystkie znane czynniki mogące oddziaływać na klimat : cząsteczki siarki z zanieczyszczonego powietrza , pył wulkaniczny z erupcji , zmiany promieniowania słonecznego i oczywiście gazy cieplarniane .
Si sono posti la domanda : quale insieme di variabili messe in un modello riprodurrà quello che osserviamo nella vita vera ?	Zadane zostało pytanie jaki zestaw zmiennych wprowadzonych do modelu da taki rezultat , jaki obserwujemy w rzeczywistości ?
Ecco , in nero , la vita vera .	Rzeczywistość jest zaznaczona na czarno .
E in grigio chiaro la simulazione . La risposta è : un modello che include — sarebbe la risposta E di un test — tutte le opzioni precedenti .	Odpowiedź brzmi : model , który włączają to byłby odpowiedź E z testu wszystkie poprzednich możliwości .
L' unico modo in cui si possano riprodurre le misurazioni della temperatura è con tutti questi elementi messi insieme , inclusi i gas serra . In particolare , potete vedere che l' incremento dei gas serra segna questo aumento marcato della temperatura in questi ultimi 50 anni .	Jedynym sposobem , w jaki sposób można odtworzyć temperaturę , jest wszystkie te elementy , włączając gaz cieplarnianych . W szczególności , widać , że wzrost gaz cieplarnianych oznaczający wzrost temperatury w ciągu ostatnich 50 lat .
Questo è il motivo per cui i climatologi dicono che non solo sappiamo che il mutamento climatico sta avvenendo ma sappiamo anche che i gas serra sono una parte fondamentale del motivo .	To dlatego klimatolodzy mówią , że nie tylko wiemy , że zmiana klimatyczna się dzieje , ale także wiemy , że gaz cieplarnia są podstawą częścią powodu .
Proprio perché ci sono tutte queste cose che fanno gli scienziati , il filosofo Paul Feyerabend ha detto la famosa frase : " L' unico principio nella scienza che non inibisce il progresso è : qualsiasi cosa può andar bene " . Questa citazione è stata spesso ripresa fuori contesto , perché in realtà Feyerabend non stava dicendo che nella scienza tutto può andare bene .	Ponieważ istnieje wszystkie te rzeczy , które robią naukowcy , filozof Paul Feyerabend powiedział sławny zdanie : "; "; Jedynym zasadą w nauce , która nie zapobiega postęp , jest : wszystko , co może się w porządku "; "; . To cytat często zosta
Quello che stava dicendo era — in realtà la citazione per intero è " Se mi costringete a dire quale sia il metodo della scienza , io dovrei dire : qualsiasi cosa può andar bene . " Quello che stava cercando di dire è che gli scienziati fanno un sacco di cose .	Powiedział : "; "; Jeśli zmuszasz mnie do powiedzieć , jak jest metodą nauki , powinienem powiedzieć : "; "; Wszystko , co może się w porządku "; "; . Chciał powiedzieć , że naukowcy robi wiele rzeczy .
Gli scienziati sono creativi .	naukowcy są kreatywni .
Ma questo rimanda alla domanda : se gli scienziati non usano un solo metodo , come fanno a decidere cosa è giusto e cosa è sbagliato ?	Ale to pytanie : jeśli naukowcy nie używają tylko jednego metoda , jak decydują , co jest sprawiedliwe i co jest błędne ?
E chi giudica ?	Kto to osądza ?
La risposta è : gli scienziati giudicano e giudicano giudicando le prove .	Odpowiedź brzmi : osądzają to naukowcy , poprzez ocenę dowodów .
Gli scienziati raccolgono prove in molti modi diversi , ma in qualunque modo lo facciano , devono sottoporle ad un esame minuzioso .	Naukowcy zbierają dowody na wiele sposobów , ale niezależnie od tego muszą je poddać analizie .
Questo ci collega al sociologo Robert Merton , per focalizzarci su questa questione di come gli scienziati esaminino i dati in loro possesso e le prove . Disse che lo fanno in una maniera che ha chiamato " scetticismo organizzato " .	To łączy nas do socjologa Roberta Mertona , aby skupić się na tym kwestię o tym , jak naukowcy badają danych i dowody . Powiedział , że robią to w sposób , który nazwał "; "; zorganizowanymi sceptyczami "; "; .
Intendeva dire che è " organizzato " perché gli scienziati operano collettivamente , come gruppo , e " scetticismo " perché agiscono da una posizione di diffidenza .	Chciał powiedzieć , że jest "organizowany "; "; ponieważ naukowcy działają wspólnie , jako grupę , i "; "; sceptycyzm "; "; , ponieważ działają z pozycji niepokładu .
Vale a dire , l' onere della prova è a carico di chi effettua la scoperta .	To oznacza , że zasadniczość dowodów jest zasadniczo odkrycia .
In questo senso la scienza è intrinsecamente conservativa .	W tym sensie nauka jest wewnętrznie konserwatywna .
È piuttosto difficile convincere la comunità scientifica a dire " Sì , conosciamo questa cosa ed è vera " . Quindi , nonostante la popolarità del concetto del cambiamento del paradigma , quello che riteniamo è che in realtà i cambiamenti veramente grandi nel pensiero scientifico sono relativamente rari nella storia della scienza .	Trudno przekonać społeczność naukową , by powiedzieć : "; "; Tak , wiemy to i jest prawdę . "; "; Pomimo popularności , że zmiana paradygmatu jest to , że naprawdę wielkie zmiany w myśleniu naukowym są relatywnie rzadkie w historii nauki .
E questo ci porta ancora ad un' altra idea : se gli scienziati giudicano le prove collettivamente , questo ha portato gli storici a concentrarsi sulla questione del consenso . Alla fine dei giochi , ciò che è la scienza , ciò che è la conoscenza scientifica , non è altro che il consenso degli esperti scientifici che , attraverso questo processo di minuziosa analisi organizzata , un' analisi collettiva , hanno giudicato le prove e sono arrivati ad una conclusione , positiva o negativa .	To jeszcze jeszcze jeszcze jeszcze jeden pomysł : jeśli naukowcy osądzą dowody wspólnie wspólnie , to doprowadziło historyków do skupienia się na kwestię zgodności . Na koniec gier , nauka , nauką , nauką , nauką , to nie tylko konsensus badań naukow
Quindi possiamo pensare alla conoscenza scientifica come ad un' opinione generale che gli esperti hanno .	Możemy myśleć o wiedzę naukową jako o ogólnej opinii , której eksperci mają .
Possiamo pensare alla scienza anche come ad una specie di giuria , una giuria molto speciale .	Możemy też myśleć o nauce jako o ławie przysięgłych , choć to specjalny rodzaj ławy .
Non è una giuria di persone come voi . È una giuria di geek .	Ale to nie byle jacy przysięgli , to ława wielkich mózgów .
Una giuria di uomini e donne con titoli di dottorato . E , a differenza di una giuria normale , che ha solamente due scelte : colpevole o non colpevole , la giuria scientifica ha un gran numero di scelte .	Prowadzie mężczyzn i kobiety , które mają doktoratów . W przeciwieństwie do zwykłej jury , które ma tylko dwie wybory : winni lub nie winni , naukowe są jury ma wiele wyborów .
Gli scienziati possono dire : sì , questa cosa è vera .	Naukowcy mogą stwierdzić : " Tak , to jest prawdziwe " .
Possono dire : no , è falsa .	Mogą stwierdzić : " Nie , jest błędne " .
O possono anche dire : beh , questa cosa potrebbe essere vera ma abbiamo bisogno di lavorarci di più e raccogliere più prove .	Mogą też stwierdzić : " To może być prawdziwe , ale musimy nad tym jeszcze popracować i zgromadzić więcej dowodów " .
O ancora : potrebbe essere vera ma non sappiamo come rispondere alla domanda e per adesso la mettiamo da parte , magari ci ritorneremo più avanti .	Albo to może być prawdziwe , ale nie wiemy , jak odpowiedzieć na pytanie , a teraz odpowiedzieć , może wrócimy się dalej .
Questo è quello che gli scienziati definiscono " non trattabile " . E ci porta all' ultimo problema : Se la scienza è quello che dicono gli scienziati , allora non è altro che un ricorso all' autorità ?	Naukowcy nazywa się "; "; nie traktować "; "; . Prowadzi nas do ostatniego problemu : Jeśli nauka jest to , co naukowcy mówią , czy to nie tylko wykorzystanie do władzy ?
E non ci hanno forse insegnato a scuola che il ricorso all' autorità è una fallacia logica ?	Czy nie uczyli nas w szkole , że używanie do władzy jest logicznym fależem ?
Ecco il paradosso della scienza moderna , il paradosso della conclusione a cui credo storici , filosofi e sociologi siano arrivati : la scienza è davvero un appello all' autorità , ma non è l' autorità di un singolo individuo , non importa quanto sia intelligente quell' individuo , che sia Platone , Socrate oppure Einstein .	Oto paradoks współczesnej nauki , paradoks wniosku , do którego doszli historycy , filozofowie i socjologowie , czyli że nauka jest odwołaniem do autorytetu , ale nie jest to autorytet jednostki , niezależnie od tego jak mądra jest ta jednostka , na przykład Platon , Sokrates czy Einstein .
È l' autorità della comunità collettiva .	To autorytet społeczności naukowej jako całości .
Potete pensarci in termini di una saggezza della folla , ma è una folla molto particolare .	Można o tym myśleć jako o mądrości tłumu , ale szczególnego rodzaju tłumu .
La scienza fa appello all' autorità , ma non è basata su un individuo , non importa quanto intelligente possa essere quell' individuo .	Nauka odwołuje się do autorytetu , ale nie opartego na jednostce , nieważne , jak mądra to jednostka .
È basata sulla saggezza collettiva , sulla conoscenza collettiva , sul lavoro di tutti gli scienziati che hanno lavorato su una specifica questione .	Oparta jest na wspólnej mądrości , wspólnej wiedzy , wspólnej pracy wszystkich naukowców , którzy pracowali nad danym zagadnieniem .
Gli scienziati hanno una sorta di cultura della diffidenza collettiva , la cultura del " dimostramelo " , illustrata da questa simpatica signora che illustra ai suoi colleghi la sua dimostrazione .	Naukowcy mają wspólnej kulturze , kulturze "; "; pokazuje mi "; "; , przedstawiające przez ta śmieszka pani , która przedstawia swoim kolegom swoim dowodem .
Certo , queste persone non sembrano dei veri scienziati perché sono troppo felici .	Oczywiście , ludzie nie wyglądają prawdziwych naukowców , bo są zbyt szczęśliwe .
( Risate ) Ok , questo mi porta al punto conclusivo .	( Śmiech ) Tu dochodzimy do ostatniego zagadnienia .
La maggior parte di noi si alza al mattino .	Większość z nas wstaje rano
La maggior parte di noi si fida delle proprie automobili .	i polega na swoich samochodach .
Beh , adesso sto pensando che sono a Manhattan , non è un buon esempio . Ma la maggior parte degli Americani che non vive a Manhattan si alza al mattino e sale in macchina . Attiva l' accensione e la loro automobile funziona e funziona incredibilmente bene .	Cóż , myślę , że jestem w Manhattanie , to nie dobry przykład . Ale większość Amerykanów , którzy nie mieszka w Manhattanie wstaje się rano i wszedł do samochodu . Aktywują włączenie i ich samochód działa i działa niesamowicie dobrze .
L' automobile moderna difficilmente si rompe .	bo współczesny samochód rzadko się psuje .
Perché ? Perché le nostre macchine funzionano così bene ?	Dlaczego samochody działają tak dobrze ?
Non è per il genio di Henry Ford o di Karl Benz e neanche di Elon Musk .	Nie z powodu geniuszu Henry ' ego Forda , Karla Benza czy nawet Elona Muska .
È perché l' automobile moderna è il prodotto di più di 100 anni di lavoro di centinaia , migliaia e decine di migliaia di persone .	To dlatego , że nowoczesny samochód jest produkt ponad 100 lat pracy setki , tysiące i dziesiątki tysięcy ludzi .
L' automobile moderna è il prodotto di un lavoro condiviso e della saggezza e dell' esperienza di ogni uomo e di ogni donna che abbia mai lavorato su una macchina . E l' affidabilità della tecnologia è il risultato di quello sforzo complessivo .	Współczesnym samochód jest produktem wspólnej pracy i mądrości i doświadczeniu każdego mężczyzn i każdego kobiety , która kiedykolwiek pracowała nad maszynym . Uważność technologii jest rezultatem tego wszystkiego wysiłku .
Non beneficiamo solamente del genio di Benz , di Ford e di Musk , ma dell' intelligenza collettiva e del duro lavoro di tutte le persone che hanno lavorato sull' automobile moderna .	Korzystamy nie z geniuszu Benza , Forda i Muska , ale ze wspólnej inteligencji i ciężkiej pracy wszystkich osób , które pracowały nad współczesnym samochodem .

Un esempio importante viene dal modello copernicano , che ha sostituito il modello tolemaico .

Znaczący tego przykład pochodzi od modelu Kopernika , który finalnie zastąpił system Ptolemeusza .

Quando Niccolò Copernico disse che in realtà non era la Terra il centro dell' universo , ma che il sole stava al centro del sistema solare e che la Terra si muoveva intorno al sole ,

Kiedy Kopernik stwierdził , że Ziemia tak naprawdę nie jest centrum wszechświata , Słońce jest centrum układu słonecznego , a Ziemia krąży wokół Słońca ,

gli scienziati dissero : " Ok , Niccolò , se questo è vero dovremmo essere in grado di notare il movimento della Terra intorno al Sole " .

naukowcy powiedzieli : " Mikołaju , jeśli to prawda , powinniśmy wykryć ruch Ziemi wokół Słońca " .

Questa slide illustra un concetto conosciuto come " parallasse stellare " .

Ten slajd pokazuje koncepcję znaną jako paralaksa gwiezdna .

Gli astronomi dissero : se la Terra si muove e guardiamo una stella fondamentale , diciamo per esempio Sirio — lo so , sono a Manhattan e voi ragazzi non potete vedere le stelle , ma immaginate di essere in campagna , immaginate di aver scelto la vita rurale — se guardiamo una stella a dicembre , vediamo quella stella sullo sfondo delle stelle lontane .

Astronomowie powiedzieli , że jeśli Ziemia porusza się i spojrzymy na podstawową gwiazdę , na przykład Sirio wiem , jestem w Manhattanie , ale nie możecie widzieć gwiazd , ale wyobraźcie sobie , że wybraliście wiejskie życie gwiazdy w gr

Se ripetiamo la stessa osservazione sei mesi dopo , a Giugno , quando la Terra ha cambiato la sua posizione , guardando la stessa stella la vedremo con uno sfondo diverso .

Jeżeli dokonamy obserwacji sześć miesięcy później , gdy Ziemia przemieściła się w czerwcu na tę pozycję , patrzymy na tę samą gwiazdę i widzimy ją na innym tle .

Quella differenza angolare , è la parallasse stellare .

Ta różnica , zmiana kąta to paralaksa gwiezdna .

Quindi questa era la previsione che fa il modello Copernicano .

Jest to prognoza sformułowana przez model Kopernika .

Gli astronomi cercarono la parallasse stellare e non trovarono niente , niente di niente .

Astronomowie szukali paralaksy gwiezdnej i nic nie znaleźli , absolutnie nic .

Molti sostennero che questa fosse la prova della falsità del modello Copernicano .

Wiele osób twierdziło , że dowodziło to błędności modelu Kopernika .

Cos' era successo ?

Co się stało ?

Col senno di poi , possiamo dire che gli astronomi stavano facendo due ipotesi ausiliarie , ognuna delle quali possiamo ritenere oggi non corretta .

Możemy powiedzieć , że astronomowie robią dwie hipotezy pomocne , które możemy dziś uważać nie fair .

La prima era un assunto sulla grandezza dell' orbita terrestre .

Pierwsze założenie dotyczyło rozmiaru orbity Ziemi .

Gli astronomi stavano assumendo che l' orbita terrestre fosse ampia in relazione alla distanza dalle stelle .

Astronomowie zakładali , że orbita Ziemi jest duża w stosunku do odległości gwiazd .

Oggi rappresenteremmo l' immagine così , questa è un' immagine della NASA e vedete come l' orbita terrestre sia in realtà piuttosto piccola .

Dzisiaj narysowalibyśmy to tak . Pochodzi to z NASA . Widać , że orbita Ziemi jest raczej mała .

E in realtà è ancora più piccola di quanto mostrato qui .

W rzeczywistości jest nawet mniejsza , niż tu widać .

La parallasse stellare quindi è molto piccola e molto difficile da individuare .

Paralaksa gwiezdna jest więc mała i trudna do zaobserwowania .

E questo ci porta al secondo motivo per cui la previsione non funzionò . Gli scienziati assumevano anche che i telescopi di cui erano in possesso fossero abbastanza sensibili da individuare la parallasse .

I to prowadzi nas do drugiego powodu , dla którego prognoz nie działało . Naukowcy zatrudniły się także , że teleskopy , które posiadają , były wystarczająco , żeby znaleźć paralaksę .

E questo si rivelò non essere vero .

A tak nie było .

Solo nel diciannovesimo secolo gli scienziati sono stati in grado di individuare la parallasse stellare .

Dopiero w XIX wieku naukowcy udało się znaleźć paralaksy gwiazd .

C' è anche un terzo problema .

Pojawił się też trzeci problem .

Il terzo problema è semplicemente un problema effettivo : la scienza non sempre si adatta al modello da manuale .

To błąd rzeczowy . Wiele dziedzin nauki nie pasuje do modelu podręcznikowego .

Molta scienza non è affatto deduttiva . È induttiva .

Wiele dziedzin nie polega na dedukcji , tylko na indukcji .

E con questo intendo che gli scienziati non devono necessariamente iniziare da teorie ed ipotesi . Spesso iniziano dall' osservazione di quello che succede nel mondo .

Naukowcy nie muszą zacząć od teorii i hipotezy . Często zacząć od obserwacji tego , co się dzieje na świecie .

Il più celebre esempio è quello del più famoso scienziato mai vissuto , Charles Darwin .

Najważniejszy przykład jest ten najsłynniejszych naukowców , Charles Darwin .

Quando Darwin da ragazzo partì con l' HMS Beagle , non aveva un' ipotesi né una teoria .

Kiedy Darwin w młodości wyruszył w podróż na pokładzie Beagle , nie miał hipotezy , nie miał teorii .

Sapeva soltanto che voleva fare carriera come scienziato e cominciò a raccogliere dei dati .

Wiedział tylko , że pragnie kariery naukowca , więc zaczął gromadzić dane .

Sapeva di odiare la medicina , perché la vista del sangue lo faceva sentire male e aveva dovuto scegliere un altro percorso .

Wiedział , że nienawidził medycynę , ponieważ widok krwi sprawił , że jest źle i musiał wybrać kolejną drogę .

Quindi cominciò a raccogliere dati .

Zaczął więc gromadzić dane .

Raccolse anche molte altre cose , inclusi i suoi famosi fringuelli .

Zbierał wiele rzeczy , w tym te słynne zięby .

Quando raccoglieva questi fringuelli li buttava in un sacco senza avere idea di cosa significassero .

Kiedy zbierał tych grzbaków , wrzucił je do dużo , bez pojęcia , co oznaczały .

Molti anni dopo , una volta tornato a Londra , Darwin riguardò i suoi dati e cominciò a sviluppare una spiegazione . Quella spiegazione era la teoria della selezione naturale .

Wiele lat później , gdy wrócił do Londynu Darwin spojrzał na jego dane i zaczęł rozwijać wytłumaczenie . Ta wyjaśnia była teorią selekcji naturalnej .

Oltre alla scienza induttiva , gli scienziati spesso partecipano anche alla costruzione di modelli .

Poza naukami indukcyjnymi , naukowcy często wykorzystują modelowanie .

Una delle cose che gli scienziati vogliono fare nella vita è spiegare le cause delle cose .

Jednym z rzeczy , których naukowcy chcą robić w życiu , jest wyjaśnić przyczyn rzeczy .

E come facciamo a farlo ?

Jak to robią ?

Un modo è quello di costruire un modello che sperimenti un' idea .

Jednym sposobem jest stworzenie modelu , który doświadczas pomysłu .

Questa è una foto di Henry Cadell , un geologo scozzese del diciannovesimo secolo .

To jest zdjęcie Henry ' ego Cadella , szkockiego geologa żyjącego w XIX wieku .

Potete dire che è scozzese perché indossa un cappello da cacciatore di cervi e degli stivali Wellington .

Możecie powiedzieć , że jest szkocka , ponieważ miał kapeluszkę na skrzydłowy i butelki Wellington .

( Risate ) Cadell voleva rispondere alla domanda su come si formano le montagne

( Śmiech ) Cadell chciał odpowiedzieć na pytanie , jak tworzy się góry .

ed una delle cose che osservò fu che se si osservano montagne come gli Appalachi , vi si trovano spesso delle rocce che sono ripiegate e sono ripiegate in un modo particolare , che gli suggerì che le pietre fossero compresse ai lati .

Widzieliśmy , że góry takie jak Appalachy często znajduje się skały , które są składały i są składały w konkretny sposób , które sugerował mu , że kamieni są tablety na boki .

Quest' idea più tardi giocherà un ruolo importantissimo nella discussione sulla deriva dei continenti .

Ta myśl później odegrała ważną rolę w dyskusjach o wędrówce kontynentów .

Quindi costruì questo modello , questo aggeggio assurdo con leve , pezzi di legno , questa è la sua carriola secchi e un martello da fabbro .

Zbudował ten model , szalony przyrząd z dźwigniami i drewnem , a oto jego taczki , wiadra , duży młot oburęczny .

Non so perché indossasse degli stivali Wellington .

Nie wiem czemu ma kalosze ,

Forse stava per piovere .

może będzie padać .

Lui creò questo modello fisico per dimostrare che si possono creare in effetti delle forme con delle rocce o , almeno in questo caso , con del fango , che somigliavano molto a delle montagne se si comprimono ai lati .

Przygotował fizyczny model , aby przedstawić , że można stworzyć układ kamieni , a przynajmniej , w tym przypadku błota , który będzie przypominał góry , jeśli będzie zgniatać się je po bokach .

Questa fu una discussione sull' origine delle montagne .

To była dyskusja o pochodzeniu góry .

Al giorno d' oggi gli scienziati preferiscono lavorare al chiuso , quindi non costruiscono molti modelli fisici , fanno delle simulazioni al computer .

Dzisiaj większość naukowców woli pracować w pomieszczeniach , nie budują tylu fizycznych modeli , raczej tworzą komputerowe symulacje .

Ma una simulazione al computer è una sorta di modello .

Ale symulacja też jest rodzajem modelu ,

È un modello fatto con la matematica e , come i modelli fisici del diciannovesimo secolo , è molto importante per riflettere sulle cause delle cose .

stworzonego przy pomocy matematyki , i tak jak XIX-wieczne modele fizyczne , taki model jest przydatny przy analizowaniu przyczyn .

Una delle grandi questioni ha a che fare con il mutamento climatico . Abbiamo una quantità impressionante di prove che la Terra si stia surriscaldando .

Jedno z ważnych obecnie pytań dotyczy zmian klimatu . Mamy ogromnie dużo dowodów , że Ziemia się ociepla .

In questa slide , la linea nera mostra le misurazioni che gli scienziati hanno effettuato negli ultimi 150 anni . Dimostra che la temperatura della Terra è aumentata costantemente . Si può notare che negli ultimi 50 anni c' è stato un incremento drammatico di circa un grado centigrado o quasi due gradi Fahrenheit .

W tej slajdzie pokazują metodę , które naukowcy przeprowadzili w ciągu ostatnich 150 lat . Pokazuje , że temperatura Ziemi stale się wzrost . Można zauważyć , że w ciągu ostatnich 50 lat była dramatyczna wzrost o około 1 stopni czy prawie 2 stopni Fahrenheit .

Cos' è che determina questo cambiamento ?

Co jest przyczyną takiej zmiany ?

Come facciamo a sapere cosa sta causando il surriscaldamento che è stato rilevato ?

Jak wiemy , co powoduje ocieplenie , które zostały odkryte ?

Beh , gli scienziati possono crearne un modello , usando una simulazione virtuale .

Naukowcy mogą stworzyć tego modelu , używając wirtualnej symulacji .

Questo diagramma illustra una simulazione virtuale che ha osservato tutti i diversi fattori che sappiamo possono influenzare il clima sulla Terra . Particelle di solfato dall' inquinamento dell' aria , polvere vulcanica dalle eruzioni , cambiamenti nella radiazione solare e , ovviamente , i gas serra .

Ten wykres pokazuje symulację komputerową , która uwzględnia wszystkie znane czynniki mogące oddziaływać na klimat : cząsteczki siarki z zanieczyszczonego powietrza , pył wulkaniczny z erupcji , zmiany promieniowania słonecznego i oczywiście gazy cieplarniane .

Si sono posti la domanda : quale insieme di variabili messe in un modello riprodurrà quello che osserviamo nella vita vera ?

Zadane zostało pytanie jaki zestaw zmiennych wprowadzonych do modelu da taki rezultat , jaki obserwujemy w rzeczywistości ?

Ecco , in nero , la vita vera .

Rzeczywistość jest zaznaczona na czarno .

E in grigio chiaro la simulazione . La risposta è : un modello che include — sarebbe la risposta E di un test — tutte le opzioni precedenti .

Odpowiedź brzmi : model , który włączają to byłby odpowiedź E z testu wszystkie poprzednich możliwości .

L' unico modo in cui si possano riprodurre le misurazioni della temperatura è con tutti questi elementi messi insieme , inclusi i gas serra . In particolare , potete vedere che l' incremento dei gas serra segna questo aumento marcato della temperatura in questi ultimi 50 anni .

Jedynym sposobem , w jaki sposób można odtworzyć temperaturę , jest wszystkie te elementy , włączając gaz cieplarnianych . W szczególności , widać , że wzrost gaz cieplarnianych oznaczający wzrost temperatury w ciągu ostatnich 50 lat .

Questo è il motivo per cui i climatologi dicono che non solo sappiamo che il mutamento climatico sta avvenendo ma sappiamo anche che i gas serra sono una parte fondamentale del motivo .

To dlatego klimatolodzy mówią , że nie tylko wiemy , że zmiana klimatyczna się dzieje , ale także wiemy , że gaz cieplarnia są podstawą częścią powodu .

Proprio perché ci sono tutte queste cose che fanno gli scienziati , il filosofo Paul Feyerabend ha detto la famosa frase : " L' unico principio nella scienza che non inibisce il progresso è : qualsiasi cosa può andar bene " . Questa citazione è stata spesso ripresa fuori contesto , perché in realtà Feyerabend non stava dicendo che nella scienza tutto può andare bene .

Ponieważ istnieje wszystkie te rzeczy , które robią naukowcy , filozof Paul Feyerabend powiedział sławny zdanie : "; "; Jedynym zasadą w nauce , która nie zapobiega postęp , jest : wszystko , co może się w porządku "; "; . To cytat często zosta

Quello che stava dicendo era — in realtà la citazione per intero è " Se mi costringete a dire quale sia il metodo della scienza , io dovrei dire : qualsiasi cosa può andar bene . " Quello che stava cercando di dire è che gli scienziati fanno un sacco di cose .

Powiedział : "; "; Jeśli zmuszasz mnie do powiedzieć , jak jest metodą nauki , powinienem powiedzieć : "; "; Wszystko , co może się w porządku "; "; . Chciał powiedzieć , że naukowcy robi wiele rzeczy .

Gli scienziati sono creativi .

naukowcy są kreatywni .

Ma questo rimanda alla domanda : se gli scienziati non usano un solo metodo , come fanno a decidere cosa è giusto e cosa è sbagliato ?

Ale to pytanie : jeśli naukowcy nie używają tylko jednego metoda , jak decydują , co jest sprawiedliwe i co jest błędne ?

E chi giudica ?

Kto to osądza ?

La risposta è : gli scienziati giudicano e giudicano giudicando le prove .

Odpowiedź brzmi : osądzają to naukowcy , poprzez ocenę dowodów .

Gli scienziati raccolgono prove in molti modi diversi , ma in qualunque modo lo facciano , devono sottoporle ad un esame minuzioso .

Naukowcy zbierają dowody na wiele sposobów , ale niezależnie od tego muszą je poddać analizie .

Questo ci collega al sociologo Robert Merton , per focalizzarci su questa questione di come gli scienziati esaminino i dati in loro possesso e le prove . Disse che lo fanno in una maniera che ha chiamato " scetticismo organizzato " .

To łączy nas do socjologa Roberta Mertona , aby skupić się na tym kwestię o tym , jak naukowcy badają danych i dowody . Powiedział , że robią to w sposób , który nazwał "; "; zorganizowanymi sceptyczami "; "; .

Intendeva dire che è " organizzato " perché gli scienziati operano collettivamente , come gruppo , e " scetticismo " perché agiscono da una posizione di diffidenza .

Chciał powiedzieć , że jest "organizowany "; "; ponieważ naukowcy działają wspólnie , jako grupę , i "; "; sceptycyzm "; "; , ponieważ działają z pozycji niepokładu .

Vale a dire , l' onere della prova è a carico di chi effettua la scoperta .

To oznacza , że zasadniczość dowodów jest zasadniczo odkrycia .

In questo senso la scienza è intrinsecamente conservativa .

W tym sensie nauka jest wewnętrznie konserwatywna .

È piuttosto difficile convincere la comunità scientifica a dire " Sì , conosciamo questa cosa ed è vera " . Quindi , nonostante la popolarità del concetto del cambiamento del paradigma , quello che riteniamo è che in realtà i cambiamenti veramente grandi nel pensiero scientifico sono relativamente rari nella storia della scienza .

Trudno przekonać społeczność naukową , by powiedzieć : "; "; Tak , wiemy to i jest prawdę . "; "; Pomimo popularności , że zmiana paradygmatu jest to , że naprawdę wielkie zmiany w myśleniu naukowym są relatywnie rzadkie w historii nauki .

E questo ci porta ancora ad un' altra idea : se gli scienziati giudicano le prove collettivamente , questo ha portato gli storici a concentrarsi sulla questione del consenso . Alla fine dei giochi , ciò che è la scienza , ciò che è la conoscenza scientifica , non è altro che il consenso degli esperti scientifici che , attraverso questo processo di minuziosa analisi organizzata , un' analisi collettiva , hanno giudicato le prove e sono arrivati ad una conclusione , positiva o negativa .

To jeszcze jeszcze jeszcze jeszcze jeden pomysł : jeśli naukowcy osądzą dowody wspólnie wspólnie , to doprowadziło historyków do skupienia się na kwestię zgodności . Na koniec gier , nauka , nauką , nauką , nauką , to nie tylko konsensus badań naukow

Quindi possiamo pensare alla conoscenza scientifica come ad un' opinione generale che gli esperti hanno .

Możemy myśleć o wiedzę naukową jako o ogólnej opinii , której eksperci mają .

Possiamo pensare alla scienza anche come ad una specie di giuria , una giuria molto speciale .

Możemy też myśleć o nauce jako o ławie przysięgłych , choć to specjalny rodzaj ławy .

Non è una giuria di persone come voi . È una giuria di geek .

Ale to nie byle jacy przysięgli , to ława wielkich mózgów .

Una giuria di uomini e donne con titoli di dottorato . E , a differenza di una giuria normale , che ha solamente due scelte : colpevole o non colpevole , la giuria scientifica ha un gran numero di scelte .

Prowadzie mężczyzn i kobiety , które mają doktoratów . W przeciwieństwie do zwykłej jury , które ma tylko dwie wybory : winni lub nie winni , naukowe są jury ma wiele wyborów .

Gli scienziati possono dire : sì , questa cosa è vera .

Naukowcy mogą stwierdzić : " Tak , to jest prawdziwe " .

Possono dire : no , è falsa .

Mogą stwierdzić : " Nie , jest błędne " .

O possono anche dire : beh , questa cosa potrebbe essere vera ma abbiamo bisogno di lavorarci di più e raccogliere più prove .

Mogą też stwierdzić : " To może być prawdziwe , ale musimy nad tym jeszcze popracować i zgromadzić więcej dowodów " .

O ancora : potrebbe essere vera ma non sappiamo come rispondere alla domanda e per adesso la mettiamo da parte , magari ci ritorneremo più avanti .

Albo to może być prawdziwe , ale nie wiemy , jak odpowiedzieć na pytanie , a teraz odpowiedzieć , może wrócimy się dalej .

Questo è quello che gli scienziati definiscono " non trattabile " . E ci porta all' ultimo problema : Se la scienza è quello che dicono gli scienziati , allora non è altro che un ricorso all' autorità ?

Naukowcy nazywa się "; "; nie traktować "; "; . Prowadzi nas do ostatniego problemu : Jeśli nauka jest to , co naukowcy mówią , czy to nie tylko wykorzystanie do władzy ?

E non ci hanno forse insegnato a scuola che il ricorso all' autorità è una fallacia logica ?

Czy nie uczyli nas w szkole , że używanie do władzy jest logicznym fależem ?

Ecco il paradosso della scienza moderna , il paradosso della conclusione a cui credo storici , filosofi e sociologi siano arrivati : la scienza è davvero un appello all' autorità , ma non è l' autorità di un singolo individuo , non importa quanto sia intelligente quell' individuo , che sia Platone , Socrate oppure Einstein .

Oto paradoks współczesnej nauki , paradoks wniosku , do którego doszli historycy , filozofowie i socjologowie , czyli że nauka jest odwołaniem do autorytetu , ale nie jest to autorytet jednostki , niezależnie od tego jak mądra jest ta jednostka , na przykład Platon , Sokrates czy Einstein .

È l' autorità della comunità collettiva .

To autorytet społeczności naukowej jako całości .

Potete pensarci in termini di una saggezza della folla , ma è una folla molto particolare .

Można o tym myśleć jako o mądrości tłumu , ale szczególnego rodzaju tłumu .

La scienza fa appello all' autorità , ma non è basata su un individuo , non importa quanto intelligente possa essere quell' individuo .

Nauka odwołuje się do autorytetu , ale nie opartego na jednostce , nieważne , jak mądra to jednostka .

È basata sulla saggezza collettiva , sulla conoscenza collettiva , sul lavoro di tutti gli scienziati che hanno lavorato su una specifica questione .

Oparta jest na wspólnej mądrości , wspólnej wiedzy , wspólnej pracy wszystkich naukowców , którzy pracowali nad danym zagadnieniem .

Gli scienziati hanno una sorta di cultura della diffidenza collettiva , la cultura del " dimostramelo " , illustrata da questa simpatica signora che illustra ai suoi colleghi la sua dimostrazione .

Naukowcy mają wspólnej kulturze , kulturze "; "; pokazuje mi "; "; , przedstawiające przez ta śmieszka pani , która przedstawia swoim kolegom swoim dowodem .

Certo , queste persone non sembrano dei veri scienziati perché sono troppo felici .

Oczywiście , ludzie nie wyglądają prawdziwych naukowców , bo są zbyt szczęśliwe .

( Risate ) Ok , questo mi porta al punto conclusivo .

( Śmiech ) Tu dochodzimy do ostatniego zagadnienia .

La maggior parte di noi si alza al mattino .

Większość z nas wstaje rano

La maggior parte di noi si fida delle proprie automobili .

i polega na swoich samochodach .

Beh , adesso sto pensando che sono a Manhattan , non è un buon esempio . Ma la maggior parte degli Americani che non vive a Manhattan si alza al mattino e sale in macchina . Attiva l' accensione e la loro automobile funziona e funziona incredibilmente bene .

Cóż , myślę , że jestem w Manhattanie , to nie dobry przykład . Ale większość Amerykanów , którzy nie mieszka w Manhattanie wstaje się rano i wszedł do samochodu . Aktywują włączenie i ich samochód działa i działa niesamowicie dobrze .

L' automobile moderna difficilmente si rompe .

bo współczesny samochód rzadko się psuje .

Perché ? Perché le nostre macchine funzionano così bene ?

Dlaczego samochody działają tak dobrze ?

Non è per il genio di Henry Ford o di Karl Benz e neanche di Elon Musk .

Nie z powodu geniuszu Henry ' ego Forda , Karla Benza czy nawet Elona Muska .

È perché l' automobile moderna è il prodotto di più di 100 anni di lavoro di centinaia , migliaia e decine di migliaia di persone .

To dlatego , że nowoczesny samochód jest produkt ponad 100 lat pracy setki , tysiące i dziesiątki tysięcy ludzi .

L' automobile moderna è il prodotto di un lavoro condiviso e della saggezza e dell' esperienza di ogni uomo e di ogni donna che abbia mai lavorato su una macchina . E l' affidabilità della tecnologia è il risultato di quello sforzo complessivo .

Współczesnym samochód jest produktem wspólnej pracy i mądrości i doświadczeniu każdego mężczyzn i każdego kobiety , która kiedykolwiek pracowała nad maszynym . Uważność technologii jest rezultatem tego wszystkiego wysiłku .

Non beneficiamo solamente del genio di Benz , di Ford e di Musk , ma dell' intelligenza collettiva e del duro lavoro di tutte le persone che hanno lavorato sull' automobile moderna .

Korzystamy nie z geniuszu Benza , Forda i Muska , ale ze wspólnej inteligencji i ciężkiej pracy wszystkich osób , które pracowały nad współczesnym samochodem .