Datasets:
clui
/
it-pl-input

Dataset card Data Studio Files
xet
 Community
1
it
stringlengths
2
914
pl
stringlengths
1
915
Se vi interessa sapere come si può suonare un' aragosta , qui ne abbiamo qualcuna .
Jeśli chcielibyście się nauczyć zagrać homara , to mamy tu kilka .
No no , non è uno scherzo , le abbiamo per davvero .
I to nie jest żart , naprawdę mamy .
Dopo venite pure qui , e vi mostrerò come si fa a suonarle
Przyjdźcie po wszystkim i pokażę wam jak zagrać homara .
A dirla tutta ho iniziato a lavorare con dei crostaci , le mantidi di mare , un paio di anni fa , perché producono suono .
Zaczęłam pracować nad czymś znanym jako ustonogi kilka lat temu z powodu wydawanego przez nie dźwięku .
Ed ecco una registrazione di una mantide di mare , l' avevo trovata lungo le coste della California .
Oto nagranie ustonoga znalezionego nad wybrzeżem Kalifornii .
E ' davvero un suono affascinante , ma il progetto che ne è nato è stato a dir poco difficoltoso .
I chociaż to absolutnie fascynujący dźwięk , to okazało się to być bardzo trudnym projektem .
E mentre mi spremevo le meningi per capire come e perché le mantidi di mare , o stomatopodi , producono suono , sono finita a concentrarmi sulle loro appendici .
I gdy zmagałam się z odkrywaniem jak i dlaczego ustonogi , lub też stomatopoda , wydają dźwięk , zaczęłam się zastanawiać nad ich kończynami .
Vengono chiamate mantidi di mare perché assomigliano alle mantidi , che hanno delle appendici alimentari velocissime . Così ho iniziato a pensare che , beh , magari poteva essere interessante , mentre ascoltavo il suono che producevano , riuscire anche ad immaginare come questi animali riescano a scattare verso il cibo...
Ustonogi ( ang. mantis shrimp ) nazwane zostały po modliszkach ( ang. mantis ) , które mają również szybkie kończyny atakujące . I pomyślałam sobie , że , może to być interesujące , by słuchając ich odgłosów , sprawdzić jak te zwierzęta generują bardzo szybkie uderzenia w trakcie ataku .
Quindi , oggi vi parlerò degli attacchi degli stomatopodi , e questa ricerca è nata dalla collaborazione con Wyatt Korff e Roy Caldwell .
A więc dziś opowiem o ekstremalnych atakach stomatopodów , nad którymi pracowałam wspólnie z Wyattem Korffem i Royem Caldwellem .
Dunque , esistono due varietà di mantidi di mare : le lanciatrici e le trituratrici .
Ustonogi występują w dwóch odmianach : dźgające i tłukące .
Ecco una mantide di mare lanciatrice , o stomatopode propriamente detto .
To jest ustonóg dźgający .
Di solito vivono nella sabbia , pronti a cacciare il cibo che passano sopra la testa .
Żyje w piasku i łowi co przepłynie mu nad głową .
Con un colpo come questo . E se rallentiamo anche solo di poco , ecco la mantide di mare , , , sempre della stessa specie ... registrata a 1000 fotogrammi al secondo ed eccola qui a 15 fotogrammi al secondo .
Szybkie uderzenie . I jeśli je trochę zwolnimy , to jest ustonóg - ten sam gatunek - nagrany w 1.000 klatek na sekundę , odgrywany w 15 ramkach na sekundę .
Come potete vedere , si tratta di una estensione spettacolare delle membra verso l' alto , per arrivare a prendere un pezzetto di gambero che le avevo offerto .
Możecie zauważyć to niesamowite wydłużenie odnóży , eksplodujących w górę by chwycić kawałek martwej krewetki , którą podsunęłam .
Ora , il secondo tipo di mantide di mare è lo stomatopode trituratore , e questo piccolino sopravvive aprendo le lumache .
Drugą odmianą stomatopodów są ustongi tłukące , ci kolesie żyją z otwierania ślimaków .
Quello che fa è bloccare la lumaca e assestarle il colpo di grazia .
Ten tu ustawi sobie ślimaka i daje mu niezłego łupnia .
( Risate ) Bene , rivediamolo .
( Śmiech ) Puszczę to jeszcze raz .
La scuote , poi la strattona con il muso , e alla fine la colpisce .
Obraca go w miejscu , popcha nosem i tłucze .
Un paio di colpi più tardi , la lumaca ha il guscio completamente aperto , e il nostro amico può gustarsi la sua cena .
Kilka uderzeń później ma dobry obiad z rozłupanego ślimaka .
Quindi , l' appendice può conficcarsi in un unico punto alla fine , oppure può uccidere usando il tallone .
Kończyna atakująca może dźgać ostrym zakończeniem , lub tłuc piętą .
Quello di cui vorrei parlare oggi è proprio l' attacco del trituratore .
Będę dziś mówiła o ataku tłukącym .
Quindi , la prima domanda che mi saltò in testa è stata : a quale velocità si muoveranno mai queste membra ?
Pierwszym pytaniem , które się nasuwa , było , jak szybko te kończyny się poruszają ?
Perché l' avete visto anche voi dal video , sono dannatamente veloci .
Bo na tym filmie rusza się cholernie szybko .
Immediatamente mi sono posta anche un altro problema :
Od razu natrafiłam na problem .
nessun sistema video ad alta velocità dell' intero dipartimento di biologia di Berkley era abbastanza veloce da catturare un simile movimento .
Każdy system wideo wysokiej prędkości na wydziale bilogii w Berkley nie był wystarczająco szybki by nagrać ten ruch .
Era semplice : non eravamo in grado di catturare quell' attimo in un video .
Po prostu nie mogliśmy tego złapać na wideo .
Per tanto tempo mi sono sentita frustrata per questo ,
To powstrzymywało moją pracę na długi okres czasu .
ma alla fine al dipartimento di biologia è arrivata una troupe della BBC a passo di danza , cercando una storia che avesse a che fare con l' uso delle nuove tecnologie in biologia .
Aż kiedyś ekipa BBC przeleciała przez wydział biologii , w poszukiwaniu materiału o nowych technologiach w biologii .
Ed è stato così che abbiamo stretto un patto .
Więc poszliśmy na układ .
Ho detto , " bene , ragazzi , se avete l' attrezzatura video necessaria a catturare questi movimenti , potrete filmarci voi , e raccogliere tutti i dati che vorrete " . Siete liberi di non crederci , ma hanno accettato . Ed è stato così che abbiamo potuto utilizzare questo incredibile sistema video . E ' nuova tecnolog...
Powiedziałam : " Jeśli pożyczycie nam kamerę wysokiej prędkości która nagra te ruchy , możecie sfilmować nas zbierających dane " . Uwierzcie bądź nie , poszli na to . Dostaliśmy więc ten niesamowity system wideo . To bardzo nowoczesna technologia - pojawiła się dopiero rok temu - pozwala nagrywać z ekstremalną prędkośc...
Mantenere una luce soffusa è indispensabile mentre si filmano gli animali perché , se fosse stata troppo forte , avremmo finito col friggerli . Ecco la nostra amica mantide di mare . I suoi occhi , l' appendice predatoria , ed ecco qui il tallone .
A słabe oświetlenie to zasadnicza sprawa przy filmowaniu zwierząt , bo jeśli jest za mocne , to je usmażysz . To jest ustonóg . Tam u góry są oczy , tu ta atakująca kończyna a tu pięta .
Ed eccolo qui che sta per scattare e colpire la lumaca .
Zamachnie się i uderzy tego ślimaka .
La poveretta è attaccata ad un bastoncino , quindi per la nostra mantide è stato addirittura più facile assestare il colpo . E ... colpita .
Ślimak jest przywiązany do patyka , by było łatwiej uchwycić nagranie . A - no tak .
( Risate ) L' unica cosa che spero è che non ci siano in sala attivisti per i diritti delle lumache . ( risate )
( Śmiech ) Mam nadzieję , że nie ma tu aktywistów broniących praw ślimaków . ( Śmiech )
Dunque , tutto questo è stato filmato a 5000 fotogrammi al secondo , e ora lo vediamo a 15 fotogrammi , quindi rallentando di 333 volte .
To zostało nagrane w 5.000 klatek na sekundę a odgrywam je w 15 . Czyli spowolnione 333 razy .
E , come noterete , rivedendolo è un movimento dannatamente veloce anche se rallentato di 333 volte , e anche incredibilmente vigoroso .
I jak widzicie , to ciągle cholernie szybko nawet spowolnione 333 razy . To niesamowicie silny ruch .
L' appendice si allunga del tutto . Il corpo si flette di conseguenza ... è spettacolare .
Całe odnóże się wyciąga . Ciało przechyla się w tył - wprost spektakularny ruch .
Quello che abbiamo fatto è stato guardare i video e cronometrare quanto velocemente si muoveva l' appendice per tornare alla posizione originale .
To co zrobiliśmy to , wzięliśmy te wszystkie nagrania , i zmierzyliśmy jak szybko porusza się odnóże by wrócić do naszego pierwotnego pytania .
E ' stato allora che abbiamo avuto la nostra prima sorpresa .
I tu czekała nas pierwsza niespodzianka .
Quello che abbiamo calcolato è stato che le appendice della mantide si muovevano alla velocità spettacolare di 10 metri al secondo fino ad arrivare ai 23 metri al secondo .
Z obliczeń wynikało , że odnóża poruszały się w zakresie od 10 metrów na sekundę aż po 23 metry na sekundę .
Qualcuno di voi potrebbe preferire sapere la velocità in chilometri orari , e in questo caso parliamo di 72 chilometri e mezzo all' ora in acqua . Davvero molto veloce .
A dla tych , którzy wolą kilometry na godzinę , to ponad 72 kilometry na godzinę pod wodą . A to jest naprawdę bardzo szybko .
A dirla tutta , è un movimento così tanto veloce da poter aggiungere un nuovo parametro allo spettro dei movimenti degli animali più veloci al mondo .
W zasadzie tak szybko , że mogliśmy dodać nową pozycję na skali ekstremalnych ruchów zwierząt .
E la mantide di mare è ora ufficialmente l' animale con il colpo più veloce mai cronometrato . Ed ecco a voi la prima sorpresa .
Ustonogi są oficjalnie najszybciej atakującymi pożywienie ze wszystkich zwierząt . To nasza pierwsza niespodzianka .
( applausi ) Ed è stato davvero emozionante e inaspettato .
( Oklaski ) To było naprawdę fajne i całkowicie nieoczekiwane .
Magari quello che vi state domandando è d' accodo , ma come hanno fatto ad arrivarci ?
Możecie się zastanawiać , jak one to robią ?
In realtà , il lavoro è stato iniziato negli anni ' 60 da un famoso biologo , Malcolm Burrows .
To zostało już zbadane w latach 60-tych przez znanego biologa o nazwisku Malcolm Burrows .
Riuscì a dimostrare che le mantidi di mare usano un meccanismo chiamato meccanismo di cattura , o a scatto . Consiste fondamentalmente in un muscolo piuttosto largo , che impiega abbastanza a contrarsi , e una specie di chiavistello che impedisce a qualunque cosa ci sia in mezzo di muoversi .
Wykazał on , że ustonogi używają czegoś , co nazywamy mechanizmem zwalniającym . Składa się on z dużego mięśnia , który potrzebuje sporo czasu by się napiąć i zatrzasku , który zapobiega poruszaniu się reszty .
Quindi il muscolo si contrae , e non succede ancora nulla .
Mięsień się napina i nic się nie dzieje .
Una volta che si è contratto completamente , accumula energia e il chiavistello scatta , e da questo si genera il movimento .
A gdy skurczy się całkowicie , wszystko jest napięte - zatrzask leci do góry i mamy ruch .
In sostanza , questo è quello che si può chiamare sistema di amplificazione della forza . Il muscolo impiega molto tempo a contrarsi , ma l' appendice è velocissima a uscire .
Nazywamy to systemem wzmocnienia siły . Mięsień potrzebuje dużo czasu na skurcz a kończynie potrzeba niewiele czasu na odrzut .
Ecco , ero convinta che con questo si concludesse la storia .
No i tu pomyślałam , że to już jakby koniec historii .
Che questo fosse il motivo per cui i colpi della mantide di mare sono così veloci .
Tak właśnie ustonogi osiągają takie prędkości uderzeń .
Ma un giorno sono andata al Museo Nazionale di Storia Naturale .
Później jednak odbyłam podróż do Muzeum Historii Naturalnej .
Se mai qualcuno di voi se avesse l' opportunità di andarci , detto tra noi sappiate che il Museo Nazionale di Storia Naturale è in possesso della più grande collezione al mondo di mantidi di mare . E ... ( Risate ) ehi , questo è un argomento molto importante per me . ( Risate )
I jeśli kiedyś będziecie mieli okazję , to na zapleczu Muzeum Historii Naturalnej znajduje się jeden z najlepszych na świecie zbiorów ustonogów . I co - ( Śmiech ) dla mnie to poważna sprawa . ( Śmiech )
Comunque ... quello che ho notato , in ogni singola appendice di mantide di mare , non importa che fosse una lanciatrice o trituratrice , è una splendida struttura a forma di sella proprio all' estremità superficiale dell' appendice . Eccola qui , la potete vedere .
No i - zobaczyłam , że na każdym jednym odnóżu ustonogów , czy to u dźgających czy tłukących , jest piękny element w kształcie siodła zaraz na górnej powierzchni odnóża . Widać go tutaj .
Sembra esattamente una sella che potreste mettere su un cavallo , giusto ?
Wygląda jak siodło dla konia .
E ' una bellissima struttura .
Przepiękna struktura .
E avevo anche notato che era circondata da delle membrane , che mi hanno fatto pensare a una struttura flessibile e dinamica .
Otoczona jest membranowymi obszarami.Te membranowe kształty zasugerowały mi , że być może jest to rodzaj pewnej dynamicznej , elastycznej struktury .
Tutta questa storia mi ha fatto perdere il sonno per un bel pezzo .
Zastanawiałam się nad tym dość długo .
Alla fine abbiamo fatto un bel po ' di calcoli , e siamo riusciti a dimostrare che le mantidi di mare devono avere per forza una molla .
Wykonaliśmy wiele obliczeń i udało nam się wykazać , że ustonogi muszą mieć jakąś sprężynę .
Insomma , hanno bisogno di un qualche tipo di meccanismo a molla per innescare l' accumulo di energia , la velocità , e anche per innescare il sistema di muscolo e chiavistello .
To musi być jakiś rodzaj mechanizmu sprężynowego by wygenerować taką siłę , jaką zaobserwowaliśmy , i taką prędkość oraz wydajność systemu .
Ci siamo detti , benissimo , ci deve essere una molla ... e la sella potrebbe essere una molla perfetta .
Pomyśleliśmy więc : OK , to musi być sprężyna - siodło może pełnić rolę sprężyny .
Abbiamo riguardato tutti i filmati , e ci siamo resi conto che , per davvero , la sella si comprime e si espande .
Obejrzeliśmy ponownie te nagrania w wysokiej prędkości i mogliśmy rzeczywiście zaobserwować kurczenie i rozprężanie siodła .
Ve lo faccio rivedere un' altra volta .
Zrobię to jeszcze raz .
E se guardate bene ... non è semplicissimo accorgersene ... è evidenziata in giallo .
Jeśli się dobrze przyjrzycie - trochę ciężko to zauważyć - jest zaznaczone na żółto .
Ecco , la sella è evidenziata in giallo . E potete vederla sul serio , che durante il colpo si allunga .
Siodło jest zaznaczone na żółto . Widać jak rozpręża się w trakcie uderzenia , praktycznie hiper-rozpręża .
Quindi , avevamo una vera e propria prova che la struttura a forma di sella si comprime e si estende e , in definitiva , funziona esattamente come una molla .
Mieliśmy zatem solidny dowód , pokazujący że siodło rzeczywiście kurczy się i rozpręża oraz pełni funkcję sprężyny .
Inoltre , ci siamo anche resi conto che questa struttura a forma di sella ha una superficie iperbolica paraboloide , o anti clastica . Questa è pane quotidiano per ingegneri e architetti , perché è una superficie che resiste bene anche alla compressione .
Kształt siodła znany jest również jako paraboloida hiperboliczna lub powierznia antyklastyczna . Jest bardzo dobrze znany inżynierom i architektom , bo jest szczególnie wytrzymały na ściskanie .
Presenta curvature in due direzioni , una verso l' alto e l' altra , al contrario , verso il basso quindi una forza esterna non farà altro che distendersi sulla superficie della struttura .
Wygina się w dwóch kierunkach , jedno wygięcie w górę a przeciwne , poprzeczne wygięcie w dół , więc wszelkie napięcia rozkładają siły na całej powierzchni tego kształtu .
Tutto questo è già noto da tempo agli ingegneri , ma non posso dire altrettanto dei biologi .
Jest więc bardzo dobrze znany inżynierom , nie tak bardzo biologom .
Credo che anche gli artisti che creano gioielli ne siano a conoscenza , perché anche con poco materiale si può costruire una struttura di questo tipo , ed è davvero robusta e resistente .
Jest również znany wielu osobom tworzącym biżuterię , bo wymaga bardzo niewielkiej ilości materiału do budowy no i jest bardzo wytrzymały .
Quindi , se vi venisse in mente di costruire un oggetto sottile in oro , fareste meglio a farlo con una struttura il più possibile resistente .
Jeśli chcecie stworzyć cieniutki element ze złota , to dobrze jest użyć wytrzymałego kształtu .
Bene , è una cosa conosciuta anche dagli architetti . E ' stato proprio un architetto famoso , Eduardo Catalano , che ha reso celebre questo tipo di struttura .
Znany jest również architektom . Jednym z najsłynniejszych jest Eduardo Catalano , który spopularyzował ten kształt .
Ora potete vedere un tetto che Catalano ha progettato a forma di sella , con un' estensione di 26 metri .
Widzicie tu , zbudowany przez niego , dach w kształcie siodła , który rozciąga się na 26 i pół metra .
E spesso solo 6 centimetri , e sostenuto in due punti .
Ma grubość 75 cm i podtrzymywany jest w dwóch punktach .
Una delle ragioni per cui ha deciso di costruire il tetto con questa forma è perché trovava assolutamente affascinante l' idea di costruire una struttura talmente solida che avesse bisogno di così poco materiale e sostegno .
Jednym z powodów , dla których tak projektował dachy było — że uznawał za fascynujące budowanie tak wytrzymałych struktur z tak niewielkiej ilości materiału i podpartych w tak niewielu punktach .
E questi sono tutti esempi dei modi in cui si può applicare la stessa struttura a sella che negli stomatopodi ha la funzione di una molla .
Wszystkie te cechy wykorzystane są przez stomatopoda w ich " siodło-kształtnych " sprężynach .
Parlando in termini biologici , è molto importante non aver bisogno di materiale in eccesso per costruire una struttura fisica .
W biologii ważne jest by nie mieć większego zapotrzebowania na materiał , niż jest to konieczne .
Trovo sia davvero interessante questo parallelo tra il mondo della biologia e quello dell' ingegneria . In più , quella degli stomapodi risulta essere la prima struttura a sella descritta a livello biologico come una molla iperbolica paraboloide .
Bardzo interesujące analogie pomiędzy światem bilogii i inżynierii . Co więcej , okazuje się - że siodło ustonogów jest pierwszą opisaną bilogiczną sprężyną o kształcie paraboloidy hiperbolicznej .
Sì , è piuttosto lungo da dire , ma è anche davvero intrigante .
To trochę przydługie ale w pewnym sensie interesujące .
Bene , ultima domanda : quanta forza dovrà mai produrre una mantide di mare per aprire una lumaca ?
Kolejnym i zarazem ostatnim pytaniem było jaką siłą dysponują ustonogi , skoro potrafią rozbijać ślimaki ?
Così ho dovuto collegare la mantide a quella che si chiama cella di carico .
Podłączyłam zatem coś co nazywa się tensometrem .
Una cella di carico misura l' intensità della forza , e questa in particolare è una cella di carico piezoelettrica che contiene un piccolo cristallo .
Tensometr mierzy siłę nacisku a ten tu to tensometr piezoelektryczny , który ma w środku mały kryształ .
Quando il cristallo viene compresso le proprietà elettrice cambiano in proporzione alla forza che viene applicata .
Kiedy kryształ jest ściskany zmieniają się jego właściwości elektryczne proporcjonalnie do działających sił .
Dunque , questi animali sono straordinariamente aggressivi , e nel momento del test anche decisamente affamati . Tutto quello che ho dovuto fare è stato mettere dei pezzetti di gamberetto davanti alla cella , e loro ci si sono scagliati contro .
Zwierzęta te są cudownie agresywne i wiecznie głodne . Wszystko co musiałam zrobić to nałożyć trochę pasty krewetkowej na wierzch tensometru i będą go atakowały .
Ecco , questo è un video dell' animale che colpisce la cella di carico .
To jest zwykłe nagranie ustonoga próbującego rozbić tensometr .
In questo modo abbiamo potuto misurare la forza che veniva applicata .
Udało nam się zdobyć z tego pewne pomiary .
E , anche in questo caso abbiamo avuto una grande sorpresa .
I tym razem znów czekała nas niespodzianka .
Avevo preparato una cella da 45 chili pensando che nessun animale di taglia così piccola potesse produrre una forza superiore ai 45 chili .
Kupiłam 45-kilogramowe tensometry , myśląc , że żadne zwierze tych rozmiarów nie wyprodkuje więcej niż 45 kilogramów .
Immaginate un po ' , hanno immediatamente sovraccaricato la cella di carico .
Oczywiście od razu przeciążyły tensometr .
Questi sono alcuni vecchi dati di quando dovetti trovare gli animali più piccoli in laboratorio , ed eravamo riusciti a rintracciare una forza di circa 45 chili in animali delle grandezze che ora potete leggere .
To są stare dane , dla których musiałam znaleźć najmniejsze okazy w laboratorium i byliśmy w stanie zmierzyć siły grubo ponad 45 kilogramów generowane przez stowrzenie takich rozmiarów .
In realtà , non più tardi della settimana scorsa ho usato una cella da 136 chili e ho misurato in questi animaletti una forza di oltre 90 chili .
Dopiero w zeszłym tygodniu podłączyłam 130-kilogramowy tensometr i zmierzyłam ustonogi generujące grubo ponad 90 kiolgramów siły nacisku .
Io credo che anche questo sia un nuovo record .
I tu znów myślę , że to będzie rekord świata .
Devo ancora documentarmi bene , ma penso che questa sia la più grande forza prodotta da un animale relativamente alla sua massa corporea . Una forza davvero incredibile .
Muszę jeszcze trochę poczytać o tym temacie ale myślę , że to będzie największa ilość siły wygenerowana przez zwięrzę tego ... na masę ciała . Naprawdę niesamowite siły .
Credo che questo ci ricordi ancora l' importanza della molla , che mette in moto il meccanismo e produce una tale quantità di energia .
I znowu wracamy do sprężyny , która odgrywa istotną rolę w gromadzeniu i uwalnianiu tak dużej energii w tym systemie .
Ma questa non è ancora la fine della nostra storia .
To jednak nie był koniec historii .
Sto semplificando molto , ma parliamo davvero di un lavoro enorme che è stato fatto .
No i teraz ... To brzmi wszystko bardzo prosto ale w rzeczywistości to było mnóstwo pracy .
Ho misurato la forza , e dopo ho riportato i dati nello schema .
No i miałam już te wszystkie pomiary i wtedy spojrzałam na wydajność całego systemu .
E ' molto semplice — il tempo è sull' asse x e la forza sull' asse y . Potete vedere che ci sono due picchi .
To jest całkiem proste ... czas jest na osi X a siła na osi Y. Możecie zauważyć dwa piki .
E ' stato esattamente questo che mi ha lasciata perplessa .
I to dopiero dało mi do myślenia .