clui/it-pl-input · Datasets at Hugging Face

it stringlengths 2 914	pl stringlengths 1 915
Se vi interessa sapere come si può suonare un' aragosta , qui ne abbiamo qualcuna .	Jeśli chcielibyście się nauczyć zagrać homara , to mamy tu kilka .
No no , non è uno scherzo , le abbiamo per davvero .	I to nie jest żart , naprawdę mamy .
Dopo venite pure qui , e vi mostrerò come si fa a suonarle	Przyjdźcie po wszystkim i pokażę wam jak zagrać homara .
A dirla tutta ho iniziato a lavorare con dei crostaci , le mantidi di mare , un paio di anni fa , perché producono suono .	Zaczęłam pracować nad czymś znanym jako ustonogi kilka lat temu z powodu wydawanego przez nie dźwięku .
Ed ecco una registrazione di una mantide di mare , l' avevo trovata lungo le coste della California .	Oto nagranie ustonoga znalezionego nad wybrzeżem Kalifornii .
E ' davvero un suono affascinante , ma il progetto che ne è nato è stato a dir poco difficoltoso .	I chociaż to absolutnie fascynujący dźwięk , to okazało się to być bardzo trudnym projektem .
E mentre mi spremevo le meningi per capire come e perché le mantidi di mare , o stomatopodi , producono suono , sono finita a concentrarmi sulle loro appendici .	I gdy zmagałam się z odkrywaniem jak i dlaczego ustonogi , lub też stomatopoda , wydają dźwięk , zaczęłam się zastanawiać nad ich kończynami .
Vengono chiamate mantidi di mare perché assomigliano alle mantidi , che hanno delle appendici alimentari velocissime . Così ho iniziato a pensare che , beh , magari poteva essere interessante , mentre ascoltavo il suono che producevano , riuscire anche ad immaginare come questi animali riescano a scattare verso il cibo così velocemente .	Ustonogi ( ang. mantis shrimp ) nazwane zostały po modliszkach ( ang. mantis ) , które mają również szybkie kończyny atakujące . I pomyślałam sobie , że , może to być interesujące , by słuchając ich odgłosów , sprawdzić jak te zwierzęta generują bardzo szybkie uderzenia w trakcie ataku .
Quindi , oggi vi parlerò degli attacchi degli stomatopodi , e questa ricerca è nata dalla collaborazione con Wyatt Korff e Roy Caldwell .	A więc dziś opowiem o ekstremalnych atakach stomatopodów , nad którymi pracowałam wspólnie z Wyattem Korffem i Royem Caldwellem .
Dunque , esistono due varietà di mantidi di mare : le lanciatrici e le trituratrici .	Ustonogi występują w dwóch odmianach : dźgające i tłukące .
Ecco una mantide di mare lanciatrice , o stomatopode propriamente detto .	To jest ustonóg dźgający .
Di solito vivono nella sabbia , pronti a cacciare il cibo che passano sopra la testa .	Żyje w piasku i łowi co przepłynie mu nad głową .
Con un colpo come questo . E se rallentiamo anche solo di poco , ecco la mantide di mare , , , sempre della stessa specie ... registrata a 1000 fotogrammi al secondo ed eccola qui a 15 fotogrammi al secondo .	Szybkie uderzenie . I jeśli je trochę zwolnimy , to jest ustonóg - ten sam gatunek - nagrany w 1.000 klatek na sekundę , odgrywany w 15 ramkach na sekundę .
Come potete vedere , si tratta di una estensione spettacolare delle membra verso l' alto , per arrivare a prendere un pezzetto di gambero che le avevo offerto .	Możecie zauważyć to niesamowite wydłużenie odnóży , eksplodujących w górę by chwycić kawałek martwej krewetki , którą podsunęłam .
Ora , il secondo tipo di mantide di mare è lo stomatopode trituratore , e questo piccolino sopravvive aprendo le lumache .	Drugą odmianą stomatopodów są ustongi tłukące , ci kolesie żyją z otwierania ślimaków .
Quello che fa è bloccare la lumaca e assestarle il colpo di grazia .	Ten tu ustawi sobie ślimaka i daje mu niezłego łupnia .
( Risate ) Bene , rivediamolo .	( Śmiech ) Puszczę to jeszcze raz .
La scuote , poi la strattona con il muso , e alla fine la colpisce .	Obraca go w miejscu , popcha nosem i tłucze .
Un paio di colpi più tardi , la lumaca ha il guscio completamente aperto , e il nostro amico può gustarsi la sua cena .	Kilka uderzeń później ma dobry obiad z rozłupanego ślimaka .
Quindi , l' appendice può conficcarsi in un unico punto alla fine , oppure può uccidere usando il tallone .	Kończyna atakująca może dźgać ostrym zakończeniem , lub tłuc piętą .
Quello di cui vorrei parlare oggi è proprio l' attacco del trituratore .	Będę dziś mówiła o ataku tłukącym .
Quindi , la prima domanda che mi saltò in testa è stata : a quale velocità si muoveranno mai queste membra ?	Pierwszym pytaniem , które się nasuwa , było , jak szybko te kończyny się poruszają ?
Perché l' avete visto anche voi dal video , sono dannatamente veloci .	Bo na tym filmie rusza się cholernie szybko .
Immediatamente mi sono posta anche un altro problema :	Od razu natrafiłam na problem .
nessun sistema video ad alta velocità dell' intero dipartimento di biologia di Berkley era abbastanza veloce da catturare un simile movimento .	Każdy system wideo wysokiej prędkości na wydziale bilogii w Berkley nie był wystarczająco szybki by nagrać ten ruch .
Era semplice : non eravamo in grado di catturare quell' attimo in un video .	Po prostu nie mogliśmy tego złapać na wideo .
Per tanto tempo mi sono sentita frustrata per questo ,	To powstrzymywało moją pracę na długi okres czasu .
ma alla fine al dipartimento di biologia è arrivata una troupe della BBC a passo di danza , cercando una storia che avesse a che fare con l' uso delle nuove tecnologie in biologia .	Aż kiedyś ekipa BBC przeleciała przez wydział biologii , w poszukiwaniu materiału o nowych technologiach w biologii .
Ed è stato così che abbiamo stretto un patto .	Więc poszliśmy na układ .
Ho detto , " bene , ragazzi , se avete l' attrezzatura video necessaria a catturare questi movimenti , potrete filmarci voi , e raccogliere tutti i dati che vorrete " . Siete liberi di non crederci , ma hanno accettato . Ed è stato così che abbiamo potuto utilizzare questo incredibile sistema video . E ' nuova tecnologia che più nuova non si può ... è stata messa a punto circa un anno fa ... e permette di fare registrazioni ad altissima velocità nonostante una luce soffusa .	Powiedziałam : " Jeśli pożyczycie nam kamerę wysokiej prędkości która nagra te ruchy , możecie sfilmować nas zbierających dane " . Uwierzcie bądź nie , poszli na to . Dostaliśmy więc ten niesamowity system wideo . To bardzo nowoczesna technologia - pojawiła się dopiero rok temu - pozwala nagrywać z ekstremalną prędkością przy słabym oświetleniu .
Mantenere una luce soffusa è indispensabile mentre si filmano gli animali perché , se fosse stata troppo forte , avremmo finito col friggerli . Ecco la nostra amica mantide di mare . I suoi occhi , l' appendice predatoria , ed ecco qui il tallone .	A słabe oświetlenie to zasadnicza sprawa przy filmowaniu zwierząt , bo jeśli jest za mocne , to je usmażysz . To jest ustonóg . Tam u góry są oczy , tu ta atakująca kończyna a tu pięta .
Ed eccolo qui che sta per scattare e colpire la lumaca .	Zamachnie się i uderzy tego ślimaka .
La poveretta è attaccata ad un bastoncino , quindi per la nostra mantide è stato addirittura più facile assestare il colpo . E ... colpita .	Ślimak jest przywiązany do patyka , by było łatwiej uchwycić nagranie . A - no tak .
( Risate ) L' unica cosa che spero è che non ci siano in sala attivisti per i diritti delle lumache . ( risate )	( Śmiech ) Mam nadzieję , że nie ma tu aktywistów broniących praw ślimaków . ( Śmiech )
Dunque , tutto questo è stato filmato a 5000 fotogrammi al secondo , e ora lo vediamo a 15 fotogrammi , quindi rallentando di 333 volte .	To zostało nagrane w 5.000 klatek na sekundę a odgrywam je w 15 . Czyli spowolnione 333 razy .
E , come noterete , rivedendolo è un movimento dannatamente veloce anche se rallentato di 333 volte , e anche incredibilmente vigoroso .	I jak widzicie , to ciągle cholernie szybko nawet spowolnione 333 razy . To niesamowicie silny ruch .
L' appendice si allunga del tutto . Il corpo si flette di conseguenza ... è spettacolare .	Całe odnóże się wyciąga . Ciało przechyla się w tył - wprost spektakularny ruch .
Quello che abbiamo fatto è stato guardare i video e cronometrare quanto velocemente si muoveva l' appendice per tornare alla posizione originale .	To co zrobiliśmy to , wzięliśmy te wszystkie nagrania , i zmierzyliśmy jak szybko porusza się odnóże by wrócić do naszego pierwotnego pytania .
E ' stato allora che abbiamo avuto la nostra prima sorpresa .	I tu czekała nas pierwsza niespodzianka .
Quello che abbiamo calcolato è stato che le appendice della mantide si muovevano alla velocità spettacolare di 10 metri al secondo fino ad arrivare ai 23 metri al secondo .	Z obliczeń wynikało , że odnóża poruszały się w zakresie od 10 metrów na sekundę aż po 23 metry na sekundę .
Qualcuno di voi potrebbe preferire sapere la velocità in chilometri orari , e in questo caso parliamo di 72 chilometri e mezzo all' ora in acqua . Davvero molto veloce .	A dla tych , którzy wolą kilometry na godzinę , to ponad 72 kilometry na godzinę pod wodą . A to jest naprawdę bardzo szybko .
A dirla tutta , è un movimento così tanto veloce da poter aggiungere un nuovo parametro allo spettro dei movimenti degli animali più veloci al mondo .	W zasadzie tak szybko , że mogliśmy dodać nową pozycję na skali ekstremalnych ruchów zwierząt .
E la mantide di mare è ora ufficialmente l' animale con il colpo più veloce mai cronometrato . Ed ecco a voi la prima sorpresa .	Ustonogi są oficjalnie najszybciej atakującymi pożywienie ze wszystkich zwierząt . To nasza pierwsza niespodzianka .
( applausi ) Ed è stato davvero emozionante e inaspettato .	( Oklaski ) To było naprawdę fajne i całkowicie nieoczekiwane .
Magari quello che vi state domandando è d' accodo , ma come hanno fatto ad arrivarci ?	Możecie się zastanawiać , jak one to robią ?
In realtà , il lavoro è stato iniziato negli anni ' 60 da un famoso biologo , Malcolm Burrows .	To zostało już zbadane w latach 60-tych przez znanego biologa o nazwisku Malcolm Burrows .
Riuscì a dimostrare che le mantidi di mare usano un meccanismo chiamato meccanismo di cattura , o a scatto . Consiste fondamentalmente in un muscolo piuttosto largo , che impiega abbastanza a contrarsi , e una specie di chiavistello che impedisce a qualunque cosa ci sia in mezzo di muoversi .	Wykazał on , że ustonogi używają czegoś , co nazywamy mechanizmem zwalniającym . Składa się on z dużego mięśnia , który potrzebuje sporo czasu by się napiąć i zatrzasku , który zapobiega poruszaniu się reszty .
Quindi il muscolo si contrae , e non succede ancora nulla .	Mięsień się napina i nic się nie dzieje .
Una volta che si è contratto completamente , accumula energia e il chiavistello scatta , e da questo si genera il movimento .	A gdy skurczy się całkowicie , wszystko jest napięte - zatrzask leci do góry i mamy ruch .
In sostanza , questo è quello che si può chiamare sistema di amplificazione della forza . Il muscolo impiega molto tempo a contrarsi , ma l' appendice è velocissima a uscire .	Nazywamy to systemem wzmocnienia siły . Mięsień potrzebuje dużo czasu na skurcz a kończynie potrzeba niewiele czasu na odrzut .
Ecco , ero convinta che con questo si concludesse la storia .	No i tu pomyślałam , że to już jakby koniec historii .
Che questo fosse il motivo per cui i colpi della mantide di mare sono così veloci .	Tak właśnie ustonogi osiągają takie prędkości uderzeń .
Ma un giorno sono andata al Museo Nazionale di Storia Naturale .	Później jednak odbyłam podróż do Muzeum Historii Naturalnej .
Se mai qualcuno di voi se avesse l' opportunità di andarci , detto tra noi sappiate che il Museo Nazionale di Storia Naturale è in possesso della più grande collezione al mondo di mantidi di mare . E ... ( Risate ) ehi , questo è un argomento molto importante per me . ( Risate )	I jeśli kiedyś będziecie mieli okazję , to na zapleczu Muzeum Historii Naturalnej znajduje się jeden z najlepszych na świecie zbiorów ustonogów . I co - ( Śmiech ) dla mnie to poważna sprawa . ( Śmiech )
Comunque ... quello che ho notato , in ogni singola appendice di mantide di mare , non importa che fosse una lanciatrice o trituratrice , è una splendida struttura a forma di sella proprio all' estremità superficiale dell' appendice . Eccola qui , la potete vedere .	No i - zobaczyłam , że na każdym jednym odnóżu ustonogów , czy to u dźgających czy tłukących , jest piękny element w kształcie siodła zaraz na górnej powierzchni odnóża . Widać go tutaj .
Sembra esattamente una sella che potreste mettere su un cavallo , giusto ?	Wygląda jak siodło dla konia .
E ' una bellissima struttura .	Przepiękna struktura .
E avevo anche notato che era circondata da delle membrane , che mi hanno fatto pensare a una struttura flessibile e dinamica .	Otoczona jest membranowymi obszarami.Te membranowe kształty zasugerowały mi , że być może jest to rodzaj pewnej dynamicznej , elastycznej struktury .
Tutta questa storia mi ha fatto perdere il sonno per un bel pezzo .	Zastanawiałam się nad tym dość długo .
Alla fine abbiamo fatto un bel po ' di calcoli , e siamo riusciti a dimostrare che le mantidi di mare devono avere per forza una molla .	Wykonaliśmy wiele obliczeń i udało nam się wykazać , że ustonogi muszą mieć jakąś sprężynę .
Insomma , hanno bisogno di un qualche tipo di meccanismo a molla per innescare l' accumulo di energia , la velocità , e anche per innescare il sistema di muscolo e chiavistello .	To musi być jakiś rodzaj mechanizmu sprężynowego by wygenerować taką siłę , jaką zaobserwowaliśmy , i taką prędkość oraz wydajność systemu .
Ci siamo detti , benissimo , ci deve essere una molla ... e la sella potrebbe essere una molla perfetta .	Pomyśleliśmy więc : OK , to musi być sprężyna - siodło może pełnić rolę sprężyny .
Abbiamo riguardato tutti i filmati , e ci siamo resi conto che , per davvero , la sella si comprime e si espande .	Obejrzeliśmy ponownie te nagrania w wysokiej prędkości i mogliśmy rzeczywiście zaobserwować kurczenie i rozprężanie siodła .
Ve lo faccio rivedere un' altra volta .	Zrobię to jeszcze raz .
E se guardate bene ... non è semplicissimo accorgersene ... è evidenziata in giallo .	Jeśli się dobrze przyjrzycie - trochę ciężko to zauważyć - jest zaznaczone na żółto .
Ecco , la sella è evidenziata in giallo . E potete vederla sul serio , che durante il colpo si allunga .	Siodło jest zaznaczone na żółto . Widać jak rozpręża się w trakcie uderzenia , praktycznie hiper-rozpręża .
Quindi , avevamo una vera e propria prova che la struttura a forma di sella si comprime e si estende e , in definitiva , funziona esattamente come una molla .	Mieliśmy zatem solidny dowód , pokazujący że siodło rzeczywiście kurczy się i rozpręża oraz pełni funkcję sprężyny .
Inoltre , ci siamo anche resi conto che questa struttura a forma di sella ha una superficie iperbolica paraboloide , o anti clastica . Questa è pane quotidiano per ingegneri e architetti , perché è una superficie che resiste bene anche alla compressione .	Kształt siodła znany jest również jako paraboloida hiperboliczna lub powierznia antyklastyczna . Jest bardzo dobrze znany inżynierom i architektom , bo jest szczególnie wytrzymały na ściskanie .
Presenta curvature in due direzioni , una verso l' alto e l' altra , al contrario , verso il basso quindi una forza esterna non farà altro che distendersi sulla superficie della struttura .	Wygina się w dwóch kierunkach , jedno wygięcie w górę a przeciwne , poprzeczne wygięcie w dół , więc wszelkie napięcia rozkładają siły na całej powierzchni tego kształtu .
Tutto questo è già noto da tempo agli ingegneri , ma non posso dire altrettanto dei biologi .	Jest więc bardzo dobrze znany inżynierom , nie tak bardzo biologom .
Credo che anche gli artisti che creano gioielli ne siano a conoscenza , perché anche con poco materiale si può costruire una struttura di questo tipo , ed è davvero robusta e resistente .	Jest również znany wielu osobom tworzącym biżuterię , bo wymaga bardzo niewielkiej ilości materiału do budowy no i jest bardzo wytrzymały .
Quindi , se vi venisse in mente di costruire un oggetto sottile in oro , fareste meglio a farlo con una struttura il più possibile resistente .	Jeśli chcecie stworzyć cieniutki element ze złota , to dobrze jest użyć wytrzymałego kształtu .
Bene , è una cosa conosciuta anche dagli architetti . E ' stato proprio un architetto famoso , Eduardo Catalano , che ha reso celebre questo tipo di struttura .	Znany jest również architektom . Jednym z najsłynniejszych jest Eduardo Catalano , który spopularyzował ten kształt .
Ora potete vedere un tetto che Catalano ha progettato a forma di sella , con un' estensione di 26 metri .	Widzicie tu , zbudowany przez niego , dach w kształcie siodła , który rozciąga się na 26 i pół metra .
E spesso solo 6 centimetri , e sostenuto in due punti .	Ma grubość 75 cm i podtrzymywany jest w dwóch punktach .
Una delle ragioni per cui ha deciso di costruire il tetto con questa forma è perché trovava assolutamente affascinante l' idea di costruire una struttura talmente solida che avesse bisogno di così poco materiale e sostegno .	Jednym z powodów , dla których tak projektował dachy było — że uznawał za fascynujące budowanie tak wytrzymałych struktur z tak niewielkiej ilości materiału i podpartych w tak niewielu punktach .
E questi sono tutti esempi dei modi in cui si può applicare la stessa struttura a sella che negli stomatopodi ha la funzione di una molla .	Wszystkie te cechy wykorzystane są przez stomatopoda w ich " siodło-kształtnych " sprężynach .
Parlando in termini biologici , è molto importante non aver bisogno di materiale in eccesso per costruire una struttura fisica .	W biologii ważne jest by nie mieć większego zapotrzebowania na materiał , niż jest to konieczne .
Trovo sia davvero interessante questo parallelo tra il mondo della biologia e quello dell' ingegneria . In più , quella degli stomapodi risulta essere la prima struttura a sella descritta a livello biologico come una molla iperbolica paraboloide .	Bardzo interesujące analogie pomiędzy światem bilogii i inżynierii . Co więcej , okazuje się - że siodło ustonogów jest pierwszą opisaną bilogiczną sprężyną o kształcie paraboloidy hiperbolicznej .
Sì , è piuttosto lungo da dire , ma è anche davvero intrigante .	To trochę przydługie ale w pewnym sensie interesujące .
Bene , ultima domanda : quanta forza dovrà mai produrre una mantide di mare per aprire una lumaca ?	Kolejnym i zarazem ostatnim pytaniem było jaką siłą dysponują ustonogi , skoro potrafią rozbijać ślimaki ?
Così ho dovuto collegare la mantide a quella che si chiama cella di carico .	Podłączyłam zatem coś co nazywa się tensometrem .
Una cella di carico misura l' intensità della forza , e questa in particolare è una cella di carico piezoelettrica che contiene un piccolo cristallo .	Tensometr mierzy siłę nacisku a ten tu to tensometr piezoelektryczny , który ma w środku mały kryształ .
Quando il cristallo viene compresso le proprietà elettrice cambiano in proporzione alla forza che viene applicata .	Kiedy kryształ jest ściskany zmieniają się jego właściwości elektryczne proporcjonalnie do działających sił .
Dunque , questi animali sono straordinariamente aggressivi , e nel momento del test anche decisamente affamati . Tutto quello che ho dovuto fare è stato mettere dei pezzetti di gamberetto davanti alla cella , e loro ci si sono scagliati contro .	Zwierzęta te są cudownie agresywne i wiecznie głodne . Wszystko co musiałam zrobić to nałożyć trochę pasty krewetkowej na wierzch tensometru i będą go atakowały .
Ecco , questo è un video dell' animale che colpisce la cella di carico .	To jest zwykłe nagranie ustonoga próbującego rozbić tensometr .
In questo modo abbiamo potuto misurare la forza che veniva applicata .	Udało nam się zdobyć z tego pewne pomiary .
E , anche in questo caso abbiamo avuto una grande sorpresa .	I tym razem znów czekała nas niespodzianka .
Avevo preparato una cella da 45 chili pensando che nessun animale di taglia così piccola potesse produrre una forza superiore ai 45 chili .	Kupiłam 45-kilogramowe tensometry , myśląc , że żadne zwierze tych rozmiarów nie wyprodkuje więcej niż 45 kilogramów .
Immaginate un po ' , hanno immediatamente sovraccaricato la cella di carico .	Oczywiście od razu przeciążyły tensometr .
Questi sono alcuni vecchi dati di quando dovetti trovare gli animali più piccoli in laboratorio , ed eravamo riusciti a rintracciare una forza di circa 45 chili in animali delle grandezze che ora potete leggere .	To są stare dane , dla których musiałam znaleźć najmniejsze okazy w laboratorium i byliśmy w stanie zmierzyć siły grubo ponad 45 kilogramów generowane przez stowrzenie takich rozmiarów .
In realtà , non più tardi della settimana scorsa ho usato una cella da 136 chili e ho misurato in questi animaletti una forza di oltre 90 chili .	Dopiero w zeszłym tygodniu podłączyłam 130-kilogramowy tensometr i zmierzyłam ustonogi generujące grubo ponad 90 kiolgramów siły nacisku .
Io credo che anche questo sia un nuovo record .	I tu znów myślę , że to będzie rekord świata .
Devo ancora documentarmi bene , ma penso che questa sia la più grande forza prodotta da un animale relativamente alla sua massa corporea . Una forza davvero incredibile .	Muszę jeszcze trochę poczytać o tym temacie ale myślę , że to będzie największa ilość siły wygenerowana przez zwięrzę tego ... na masę ciała . Naprawdę niesamowite siły .
Credo che questo ci ricordi ancora l' importanza della molla , che mette in moto il meccanismo e produce una tale quantità di energia .	I znowu wracamy do sprężyny , która odgrywa istotną rolę w gromadzeniu i uwalnianiu tak dużej energii w tym systemie .
Ma questa non è ancora la fine della nostra storia .	To jednak nie był koniec historii .
Sto semplificando molto , ma parliamo davvero di un lavoro enorme che è stato fatto .	No i teraz ... To brzmi wszystko bardzo prosto ale w rzeczywistości to było mnóstwo pracy .
Ho misurato la forza , e dopo ho riportato i dati nello schema .	No i miałam już te wszystkie pomiary i wtedy spojrzałam na wydajność całego systemu .
E ' molto semplice — il tempo è sull' asse x e la forza sull' asse y . Potete vedere che ci sono due picchi .	To jest całkiem proste ... czas jest na osi X a siła na osi Y. Możecie zauważyć dwa piki .
E ' stato esattamente questo che mi ha lasciata perplessa .	I to dopiero dało mi do myślenia .

Se vi interessa sapere come si può suonare un' aragosta , qui ne abbiamo qualcuna .

Jeśli chcielibyście się nauczyć zagrać homara , to mamy tu kilka .

No no , non è uno scherzo , le abbiamo per davvero .

I to nie jest żart , naprawdę mamy .

Dopo venite pure qui , e vi mostrerò come si fa a suonarle

Przyjdźcie po wszystkim i pokażę wam jak zagrać homara .

A dirla tutta ho iniziato a lavorare con dei crostaci , le mantidi di mare , un paio di anni fa , perché producono suono .

Zaczęłam pracować nad czymś znanym jako ustonogi kilka lat temu z powodu wydawanego przez nie dźwięku .

Ed ecco una registrazione di una mantide di mare , l' avevo trovata lungo le coste della California .

Oto nagranie ustonoga znalezionego nad wybrzeżem Kalifornii .

E ' davvero un suono affascinante , ma il progetto che ne è nato è stato a dir poco difficoltoso .

I chociaż to absolutnie fascynujący dźwięk , to okazało się to być bardzo trudnym projektem .

E mentre mi spremevo le meningi per capire come e perché le mantidi di mare , o stomatopodi , producono suono , sono finita a concentrarmi sulle loro appendici .

I gdy zmagałam się z odkrywaniem jak i dlaczego ustonogi , lub też stomatopoda , wydają dźwięk , zaczęłam się zastanawiać nad ich kończynami .

Vengono chiamate mantidi di mare perché assomigliano alle mantidi , che hanno delle appendici alimentari velocissime . Così ho iniziato a pensare che , beh , magari poteva essere interessante , mentre ascoltavo il suono che producevano , riuscire anche ad immaginare come questi animali riescano a scattare verso il cibo così velocemente .

Ustonogi ( ang. mantis shrimp ) nazwane zostały po modliszkach ( ang. mantis ) , które mają również szybkie kończyny atakujące . I pomyślałam sobie , że , może to być interesujące , by słuchając ich odgłosów , sprawdzić jak te zwierzęta generują bardzo szybkie uderzenia w trakcie ataku .

Quindi , oggi vi parlerò degli attacchi degli stomatopodi , e questa ricerca è nata dalla collaborazione con Wyatt Korff e Roy Caldwell .

A więc dziś opowiem o ekstremalnych atakach stomatopodów , nad którymi pracowałam wspólnie z Wyattem Korffem i Royem Caldwellem .

Dunque , esistono due varietà di mantidi di mare : le lanciatrici e le trituratrici .

Ustonogi występują w dwóch odmianach : dźgające i tłukące .

Ecco una mantide di mare lanciatrice , o stomatopode propriamente detto .

To jest ustonóg dźgający .

Di solito vivono nella sabbia , pronti a cacciare il cibo che passano sopra la testa .

Żyje w piasku i łowi co przepłynie mu nad głową .

Con un colpo come questo . E se rallentiamo anche solo di poco , ecco la mantide di mare , , , sempre della stessa specie ... registrata a 1000 fotogrammi al secondo ed eccola qui a 15 fotogrammi al secondo .

Szybkie uderzenie . I jeśli je trochę zwolnimy , to jest ustonóg - ten sam gatunek - nagrany w 1.000 klatek na sekundę , odgrywany w 15 ramkach na sekundę .

Come potete vedere , si tratta di una estensione spettacolare delle membra verso l' alto , per arrivare a prendere un pezzetto di gambero che le avevo offerto .

Możecie zauważyć to niesamowite wydłużenie odnóży , eksplodujących w górę by chwycić kawałek martwej krewetki , którą podsunęłam .

Ora , il secondo tipo di mantide di mare è lo stomatopode trituratore , e questo piccolino sopravvive aprendo le lumache .

Drugą odmianą stomatopodów są ustongi tłukące , ci kolesie żyją z otwierania ślimaków .

Quello che fa è bloccare la lumaca e assestarle il colpo di grazia .

Ten tu ustawi sobie ślimaka i daje mu niezłego łupnia .

( Risate ) Bene , rivediamolo .

( Śmiech ) Puszczę to jeszcze raz .

La scuote , poi la strattona con il muso , e alla fine la colpisce .

Obraca go w miejscu , popcha nosem i tłucze .

Un paio di colpi più tardi , la lumaca ha il guscio completamente aperto , e il nostro amico può gustarsi la sua cena .

Kilka uderzeń później ma dobry obiad z rozłupanego ślimaka .

Quindi , l' appendice può conficcarsi in un unico punto alla fine , oppure può uccidere usando il tallone .

Kończyna atakująca może dźgać ostrym zakończeniem , lub tłuc piętą .

Quello di cui vorrei parlare oggi è proprio l' attacco del trituratore .

Będę dziś mówiła o ataku tłukącym .

Quindi , la prima domanda che mi saltò in testa è stata : a quale velocità si muoveranno mai queste membra ?

Pierwszym pytaniem , które się nasuwa , było , jak szybko te kończyny się poruszają ?

Perché l' avete visto anche voi dal video , sono dannatamente veloci .

Bo na tym filmie rusza się cholernie szybko .

Immediatamente mi sono posta anche un altro problema :

Od razu natrafiłam na problem .

nessun sistema video ad alta velocità dell' intero dipartimento di biologia di Berkley era abbastanza veloce da catturare un simile movimento .

Każdy system wideo wysokiej prędkości na wydziale bilogii w Berkley nie był wystarczająco szybki by nagrać ten ruch .

Era semplice : non eravamo in grado di catturare quell' attimo in un video .

Po prostu nie mogliśmy tego złapać na wideo .

Per tanto tempo mi sono sentita frustrata per questo ,

To powstrzymywało moją pracę na długi okres czasu .

ma alla fine al dipartimento di biologia è arrivata una troupe della BBC a passo di danza , cercando una storia che avesse a che fare con l' uso delle nuove tecnologie in biologia .

Aż kiedyś ekipa BBC przeleciała przez wydział biologii , w poszukiwaniu materiału o nowych technologiach w biologii .

Ed è stato così che abbiamo stretto un patto .

Więc poszliśmy na układ .

Ho detto , " bene , ragazzi , se avete l' attrezzatura video necessaria a catturare questi movimenti , potrete filmarci voi , e raccogliere tutti i dati che vorrete " . Siete liberi di non crederci , ma hanno accettato . Ed è stato così che abbiamo potuto utilizzare questo incredibile sistema video . E ' nuova tecnologia che più nuova non si può ... è stata messa a punto circa un anno fa ... e permette di fare registrazioni ad altissima velocità nonostante una luce soffusa .

Powiedziałam : " Jeśli pożyczycie nam kamerę wysokiej prędkości która nagra te ruchy , możecie sfilmować nas zbierających dane " . Uwierzcie bądź nie , poszli na to . Dostaliśmy więc ten niesamowity system wideo . To bardzo nowoczesna technologia - pojawiła się dopiero rok temu - pozwala nagrywać z ekstremalną prędkością przy słabym oświetleniu .

Mantenere una luce soffusa è indispensabile mentre si filmano gli animali perché , se fosse stata troppo forte , avremmo finito col friggerli . Ecco la nostra amica mantide di mare . I suoi occhi , l' appendice predatoria , ed ecco qui il tallone .

A słabe oświetlenie to zasadnicza sprawa przy filmowaniu zwierząt , bo jeśli jest za mocne , to je usmażysz . To jest ustonóg . Tam u góry są oczy , tu ta atakująca kończyna a tu pięta .

Ed eccolo qui che sta per scattare e colpire la lumaca .

Zamachnie się i uderzy tego ślimaka .

La poveretta è attaccata ad un bastoncino , quindi per la nostra mantide è stato addirittura più facile assestare il colpo . E ... colpita .

Ślimak jest przywiązany do patyka , by było łatwiej uchwycić nagranie . A - no tak .

( Risate ) L' unica cosa che spero è che non ci siano in sala attivisti per i diritti delle lumache . ( risate )

( Śmiech ) Mam nadzieję , że nie ma tu aktywistów broniących praw ślimaków . ( Śmiech )

Dunque , tutto questo è stato filmato a 5000 fotogrammi al secondo , e ora lo vediamo a 15 fotogrammi , quindi rallentando di 333 volte .

To zostało nagrane w 5.000 klatek na sekundę a odgrywam je w 15 . Czyli spowolnione 333 razy .

E , come noterete , rivedendolo è un movimento dannatamente veloce anche se rallentato di 333 volte , e anche incredibilmente vigoroso .

I jak widzicie , to ciągle cholernie szybko nawet spowolnione 333 razy . To niesamowicie silny ruch .

L' appendice si allunga del tutto . Il corpo si flette di conseguenza ... è spettacolare .

Całe odnóże się wyciąga . Ciało przechyla się w tył - wprost spektakularny ruch .

Quello che abbiamo fatto è stato guardare i video e cronometrare quanto velocemente si muoveva l' appendice per tornare alla posizione originale .

To co zrobiliśmy to , wzięliśmy te wszystkie nagrania , i zmierzyliśmy jak szybko porusza się odnóże by wrócić do naszego pierwotnego pytania .

E ' stato allora che abbiamo avuto la nostra prima sorpresa .

I tu czekała nas pierwsza niespodzianka .

Quello che abbiamo calcolato è stato che le appendice della mantide si muovevano alla velocità spettacolare di 10 metri al secondo fino ad arrivare ai 23 metri al secondo .

Z obliczeń wynikało , że odnóża poruszały się w zakresie od 10 metrów na sekundę aż po 23 metry na sekundę .

Qualcuno di voi potrebbe preferire sapere la velocità in chilometri orari , e in questo caso parliamo di 72 chilometri e mezzo all' ora in acqua . Davvero molto veloce .

A dla tych , którzy wolą kilometry na godzinę , to ponad 72 kilometry na godzinę pod wodą . A to jest naprawdę bardzo szybko .

A dirla tutta , è un movimento così tanto veloce da poter aggiungere un nuovo parametro allo spettro dei movimenti degli animali più veloci al mondo .

W zasadzie tak szybko , że mogliśmy dodać nową pozycję na skali ekstremalnych ruchów zwierząt .

E la mantide di mare è ora ufficialmente l' animale con il colpo più veloce mai cronometrato . Ed ecco a voi la prima sorpresa .

Ustonogi są oficjalnie najszybciej atakującymi pożywienie ze wszystkich zwierząt . To nasza pierwsza niespodzianka .

( applausi ) Ed è stato davvero emozionante e inaspettato .

( Oklaski ) To było naprawdę fajne i całkowicie nieoczekiwane .

Magari quello che vi state domandando è d' accodo , ma come hanno fatto ad arrivarci ?

Możecie się zastanawiać , jak one to robią ?

In realtà , il lavoro è stato iniziato negli anni ' 60 da un famoso biologo , Malcolm Burrows .

To zostało już zbadane w latach 60-tych przez znanego biologa o nazwisku Malcolm Burrows .

Riuscì a dimostrare che le mantidi di mare usano un meccanismo chiamato meccanismo di cattura , o a scatto . Consiste fondamentalmente in un muscolo piuttosto largo , che impiega abbastanza a contrarsi , e una specie di chiavistello che impedisce a qualunque cosa ci sia in mezzo di muoversi .

Wykazał on , że ustonogi używają czegoś , co nazywamy mechanizmem zwalniającym . Składa się on z dużego mięśnia , który potrzebuje sporo czasu by się napiąć i zatrzasku , który zapobiega poruszaniu się reszty .

Quindi il muscolo si contrae , e non succede ancora nulla .

Mięsień się napina i nic się nie dzieje .

Una volta che si è contratto completamente , accumula energia e il chiavistello scatta , e da questo si genera il movimento .

A gdy skurczy się całkowicie , wszystko jest napięte - zatrzask leci do góry i mamy ruch .

In sostanza , questo è quello che si può chiamare sistema di amplificazione della forza . Il muscolo impiega molto tempo a contrarsi , ma l' appendice è velocissima a uscire .

Nazywamy to systemem wzmocnienia siły . Mięsień potrzebuje dużo czasu na skurcz a kończynie potrzeba niewiele czasu na odrzut .

Ecco , ero convinta che con questo si concludesse la storia .

No i tu pomyślałam , że to już jakby koniec historii .

Che questo fosse il motivo per cui i colpi della mantide di mare sono così veloci .

Tak właśnie ustonogi osiągają takie prędkości uderzeń .

Ma un giorno sono andata al Museo Nazionale di Storia Naturale .

Później jednak odbyłam podróż do Muzeum Historii Naturalnej .

Se mai qualcuno di voi se avesse l' opportunità di andarci , detto tra noi sappiate che il Museo Nazionale di Storia Naturale è in possesso della più grande collezione al mondo di mantidi di mare . E ... ( Risate ) ehi , questo è un argomento molto importante per me . ( Risate )

I jeśli kiedyś będziecie mieli okazję , to na zapleczu Muzeum Historii Naturalnej znajduje się jeden z najlepszych na świecie zbiorów ustonogów . I co - ( Śmiech ) dla mnie to poważna sprawa . ( Śmiech )

Comunque ... quello che ho notato , in ogni singola appendice di mantide di mare , non importa che fosse una lanciatrice o trituratrice , è una splendida struttura a forma di sella proprio all' estremità superficiale dell' appendice . Eccola qui , la potete vedere .

No i - zobaczyłam , że na każdym jednym odnóżu ustonogów , czy to u dźgających czy tłukących , jest piękny element w kształcie siodła zaraz na górnej powierzchni odnóża . Widać go tutaj .

Sembra esattamente una sella che potreste mettere su un cavallo , giusto ?

Wygląda jak siodło dla konia .

E ' una bellissima struttura .

Przepiękna struktura .

E avevo anche notato che era circondata da delle membrane , che mi hanno fatto pensare a una struttura flessibile e dinamica .

Otoczona jest membranowymi obszarami.Te membranowe kształty zasugerowały mi , że być może jest to rodzaj pewnej dynamicznej , elastycznej struktury .

Tutta questa storia mi ha fatto perdere il sonno per un bel pezzo .

Zastanawiałam się nad tym dość długo .

Alla fine abbiamo fatto un bel po ' di calcoli , e siamo riusciti a dimostrare che le mantidi di mare devono avere per forza una molla .

Wykonaliśmy wiele obliczeń i udało nam się wykazać , że ustonogi muszą mieć jakąś sprężynę .

Insomma , hanno bisogno di un qualche tipo di meccanismo a molla per innescare l' accumulo di energia , la velocità , e anche per innescare il sistema di muscolo e chiavistello .

To musi być jakiś rodzaj mechanizmu sprężynowego by wygenerować taką siłę , jaką zaobserwowaliśmy , i taką prędkość oraz wydajność systemu .

Ci siamo detti , benissimo , ci deve essere una molla ... e la sella potrebbe essere una molla perfetta .

Pomyśleliśmy więc : OK , to musi być sprężyna - siodło może pełnić rolę sprężyny .

Abbiamo riguardato tutti i filmati , e ci siamo resi conto che , per davvero , la sella si comprime e si espande .

Obejrzeliśmy ponownie te nagrania w wysokiej prędkości i mogliśmy rzeczywiście zaobserwować kurczenie i rozprężanie siodła .

Ve lo faccio rivedere un' altra volta .

Zrobię to jeszcze raz .

E se guardate bene ... non è semplicissimo accorgersene ... è evidenziata in giallo .

Jeśli się dobrze przyjrzycie - trochę ciężko to zauważyć - jest zaznaczone na żółto .

Ecco , la sella è evidenziata in giallo . E potete vederla sul serio , che durante il colpo si allunga .

Siodło jest zaznaczone na żółto . Widać jak rozpręża się w trakcie uderzenia , praktycznie hiper-rozpręża .

Quindi , avevamo una vera e propria prova che la struttura a forma di sella si comprime e si estende e , in definitiva , funziona esattamente come una molla .

Mieliśmy zatem solidny dowód , pokazujący że siodło rzeczywiście kurczy się i rozpręża oraz pełni funkcję sprężyny .

Inoltre , ci siamo anche resi conto che questa struttura a forma di sella ha una superficie iperbolica paraboloide , o anti clastica . Questa è pane quotidiano per ingegneri e architetti , perché è una superficie che resiste bene anche alla compressione .

Kształt siodła znany jest również jako paraboloida hiperboliczna lub powierznia antyklastyczna . Jest bardzo dobrze znany inżynierom i architektom , bo jest szczególnie wytrzymały na ściskanie .

Presenta curvature in due direzioni , una verso l' alto e l' altra , al contrario , verso il basso quindi una forza esterna non farà altro che distendersi sulla superficie della struttura .

Wygina się w dwóch kierunkach , jedno wygięcie w górę a przeciwne , poprzeczne wygięcie w dół , więc wszelkie napięcia rozkładają siły na całej powierzchni tego kształtu .

Tutto questo è già noto da tempo agli ingegneri , ma non posso dire altrettanto dei biologi .

Jest więc bardzo dobrze znany inżynierom , nie tak bardzo biologom .

Credo che anche gli artisti che creano gioielli ne siano a conoscenza , perché anche con poco materiale si può costruire una struttura di questo tipo , ed è davvero robusta e resistente .

Jest również znany wielu osobom tworzącym biżuterię , bo wymaga bardzo niewielkiej ilości materiału do budowy no i jest bardzo wytrzymały .

Quindi , se vi venisse in mente di costruire un oggetto sottile in oro , fareste meglio a farlo con una struttura il più possibile resistente .

Jeśli chcecie stworzyć cieniutki element ze złota , to dobrze jest użyć wytrzymałego kształtu .

Bene , è una cosa conosciuta anche dagli architetti . E ' stato proprio un architetto famoso , Eduardo Catalano , che ha reso celebre questo tipo di struttura .

Znany jest również architektom . Jednym z najsłynniejszych jest Eduardo Catalano , który spopularyzował ten kształt .

Ora potete vedere un tetto che Catalano ha progettato a forma di sella , con un' estensione di 26 metri .

Widzicie tu , zbudowany przez niego , dach w kształcie siodła , który rozciąga się na 26 i pół metra .

E spesso solo 6 centimetri , e sostenuto in due punti .

Ma grubość 75 cm i podtrzymywany jest w dwóch punktach .

Una delle ragioni per cui ha deciso di costruire il tetto con questa forma è perché trovava assolutamente affascinante l' idea di costruire una struttura talmente solida che avesse bisogno di così poco materiale e sostegno .

Jednym z powodów , dla których tak projektował dachy było — że uznawał za fascynujące budowanie tak wytrzymałych struktur z tak niewielkiej ilości materiału i podpartych w tak niewielu punktach .

E questi sono tutti esempi dei modi in cui si può applicare la stessa struttura a sella che negli stomatopodi ha la funzione di una molla .

Wszystkie te cechy wykorzystane są przez stomatopoda w ich " siodło-kształtnych " sprężynach .

Parlando in termini biologici , è molto importante non aver bisogno di materiale in eccesso per costruire una struttura fisica .

W biologii ważne jest by nie mieć większego zapotrzebowania na materiał , niż jest to konieczne .

Trovo sia davvero interessante questo parallelo tra il mondo della biologia e quello dell' ingegneria . In più , quella degli stomapodi risulta essere la prima struttura a sella descritta a livello biologico come una molla iperbolica paraboloide .

Bardzo interesujące analogie pomiędzy światem bilogii i inżynierii . Co więcej , okazuje się - że siodło ustonogów jest pierwszą opisaną bilogiczną sprężyną o kształcie paraboloidy hiperbolicznej .

Sì , è piuttosto lungo da dire , ma è anche davvero intrigante .

To trochę przydługie ale w pewnym sensie interesujące .

Bene , ultima domanda : quanta forza dovrà mai produrre una mantide di mare per aprire una lumaca ?

Kolejnym i zarazem ostatnim pytaniem było jaką siłą dysponują ustonogi , skoro potrafią rozbijać ślimaki ?

Così ho dovuto collegare la mantide a quella che si chiama cella di carico .

Podłączyłam zatem coś co nazywa się tensometrem .

Una cella di carico misura l' intensità della forza , e questa in particolare è una cella di carico piezoelettrica che contiene un piccolo cristallo .

Tensometr mierzy siłę nacisku a ten tu to tensometr piezoelektryczny , który ma w środku mały kryształ .

Quando il cristallo viene compresso le proprietà elettrice cambiano in proporzione alla forza che viene applicata .

Kiedy kryształ jest ściskany zmieniają się jego właściwości elektryczne proporcjonalnie do działających sił .

Dunque , questi animali sono straordinariamente aggressivi , e nel momento del test anche decisamente affamati . Tutto quello che ho dovuto fare è stato mettere dei pezzetti di gamberetto davanti alla cella , e loro ci si sono scagliati contro .

Zwierzęta te są cudownie agresywne i wiecznie głodne . Wszystko co musiałam zrobić to nałożyć trochę pasty krewetkowej na wierzch tensometru i będą go atakowały .

Ecco , questo è un video dell' animale che colpisce la cella di carico .

To jest zwykłe nagranie ustonoga próbującego rozbić tensometr .

In questo modo abbiamo potuto misurare la forza che veniva applicata .

Udało nam się zdobyć z tego pewne pomiary .

E , anche in questo caso abbiamo avuto una grande sorpresa .

I tym razem znów czekała nas niespodzianka .

Avevo preparato una cella da 45 chili pensando che nessun animale di taglia così piccola potesse produrre una forza superiore ai 45 chili .

Kupiłam 45-kilogramowe tensometry , myśląc , że żadne zwierze tych rozmiarów nie wyprodkuje więcej niż 45 kilogramów .

Immaginate un po ' , hanno immediatamente sovraccaricato la cella di carico .

Oczywiście od razu przeciążyły tensometr .

Questi sono alcuni vecchi dati di quando dovetti trovare gli animali più piccoli in laboratorio , ed eravamo riusciti a rintracciare una forza di circa 45 chili in animali delle grandezze che ora potete leggere .

To są stare dane , dla których musiałam znaleźć najmniejsze okazy w laboratorium i byliśmy w stanie zmierzyć siły grubo ponad 45 kilogramów generowane przez stowrzenie takich rozmiarów .

In realtà , non più tardi della settimana scorsa ho usato una cella da 136 chili e ho misurato in questi animaletti una forza di oltre 90 chili .

Dopiero w zeszłym tygodniu podłączyłam 130-kilogramowy tensometr i zmierzyłam ustonogi generujące grubo ponad 90 kiolgramów siły nacisku .

Io credo che anche questo sia un nuovo record .

I tu znów myślę , że to będzie rekord świata .

Devo ancora documentarmi bene , ma penso che questa sia la più grande forza prodotta da un animale relativamente alla sua massa corporea . Una forza davvero incredibile .

Muszę jeszcze trochę poczytać o tym temacie ale myślę , że to będzie największa ilość siły wygenerowana przez zwięrzę tego ... na masę ciała . Naprawdę niesamowite siły .

Credo che questo ci ricordi ancora l' importanza della molla , che mette in moto il meccanismo e produce una tale quantità di energia .

I znowu wracamy do sprężyny , która odgrywa istotną rolę w gromadzeniu i uwalnianiu tak dużej energii w tym systemie .

Ma questa non è ancora la fine della nostra storia .

To jednak nie był koniec historii .

Sto semplificando molto , ma parliamo davvero di un lavoro enorme che è stato fatto .

No i teraz ... To brzmi wszystko bardzo prosto ale w rzeczywistości to było mnóstwo pracy .

Ho misurato la forza , e dopo ho riportato i dati nello schema .

No i miałam już te wszystkie pomiary i wtedy spojrzałam na wydajność całego systemu .

E ' molto semplice — il tempo è sull' asse x e la forza sull' asse y . Potete vedere che ci sono due picchi .

To jest całkiem proste ... czas jest na osi X a siła na osi Y. Możecie zauważyć dwa piki .

E ' stato esattamente questo che mi ha lasciata perplessa .

I to dopiero dało mi do myślenia .