Datasets:
clui
/
it-pl

Dataset card Data Studio Files
xet
 Community
1
it
stringlengths
2
914
pl
stringlengths
1
915
Che la creazione della stella può essere una parte fondamentale nelle esplosioni di supernova .
Powstanie tej gwiazdy może być bardzo istotną częścią wybuchów supernowych .
Ascoltando questo scoppio di raggi gamma ci ha portato a scoprire che l' utilizzo del suono come " display aggiuntivo " potrebbe supportare gli astronomi vedenti nella ricerca di maggiori informazioni nei dati .
Dźwięk rozbłysków promieni gamma podsunął nam myśl , że wykorzystanie dźwięku jako elementu pomocniczego może również pozwolić widzącym astronomom odnaleźć więcej informacji w dostępnych danych .
Salve , Doha . Salve . Salaam alaikum .
Witaj , Doha ! Salaam alaikum !
Ѐ come — sembra di essere all' ONU .
Można się tu poczuć , jak w Organizacji Narodów Zjednoczonych .
Perché ? Siete troppo stanchi per fare tutto il giro ?
Dlaczego ? Jesteś zbyt zmęczeni , by zrobić to jak należy ?
Ciao , Habibi . Non ti muovere . Rimani lì , per favore .
Witaj , Habibi . Tylko się nie ruszaj .
C' è così tanto , ridiamo , giusto ?
Jest tyle rzeczy , które nas bawią !
La prossima volta che siete su un aereo negli Stati Uniti , parlate la vostra lingua .
" Następnym razem w samolocie do USA po prostu mówcie w ojczystym języku . "
Vorrei presentarvi un organismo : una muffa melmosa , il Physarum polycephalum .
Chciałabym przedstawić pewien organizm : śluzowca Physarum polycephalum .
È una muffa con una crisi di identità , perché non è una muffa , quindi tanto per cominciare cerchiamo di capire .
To pleśń z kryzysem tożsamości , bo nie jest pleśnią , więc zacznijmy od początku .
È una delle 700 muffe melmose conosciute che appartiene al regno delle Amoebozoa .
To jeden z 700 znanych śluzowców , który należy do przedstawicieli Amoebozoa .
È un organismo unicellulare , una cellula che si unisce ad altre cellule per formare un' enorme supercellula per massimizzare le sue risorse .
Jest to organizm jednokomórkowy , komórka , który łączy się z innymi komórkami , tworząc olbrzymią komórkę , aby zwiększyć swoje zasoby .
Ho scoperto la muffa melmosa circa cinque anni fa .
Zetknęłam się z tym śluzowcem około 5 lat temu .
Un mio amico microbiologo mi ha dato una piastra di Petri con una massa gialla e mi ha detto di andare a casa a giocarci .
Mój znajomy , mikrobiolog , dał mi szalkę Petriego z żółtą plamką , mówiąc , bym zabrała ją do domu i zaobserwowała , co może zrobić .
Le uniche istruzioni che mi ha dato : gli piacciono il buio e l' umidità e il suo cibo preferito sono i fiocchi d' avena .
Zostałam poinstuowana , że śluzowiec lubi ciemność i wilgoć , a jego przysmakiem są płatki owsiane .
Sono un' artista che ha lavorato per anni con la biologia , con i processi scientifici , quindi i materiali viventi per me non sono inconsueti .
Jestem artystką , która od lat ma styczność z biologią , badaniami naukowymi , więc żywy organizm nie jest mi obcy .
Ho lavorato con le piante , i batteri , le seppie , le mosche della frutta .
Miałam styczność z roślinami , bakteriami , mątwami , muszkami owocówkami .
Quindi ero ansiosa di portare a casa il mio nuovo collaboratore per vedere cosa era in grado di fare .
Bardzo chciałam zabrać do domu nowego współpracownika , aby zobaczyć , co potrafi .
L' ho portata a casa e l' ho osservata .
Zabrałam go do domu i obserwowałam .
Le ho dato una dieta varia .
Karmiłam go różnorodnym pożywieniem .
La osservavo mentre si diramava .
Obserwowałam , jak rozrasta się w sieć .
Formava una connessione tra le fonti di cibo .
Utworzył połączanie między źródłami pożywienia .
La guardavo lasciare una scia dietro di sé che indicava dove era stata .
Zobaczyłam , jak postawia za sobą ślady , zaznaczając , gdzie był .
Ho notato che quando veniva alimentata in una piastra di Petri , scappava per trovare un ambiente migliore .
Gdy znudziła go jedna szalka Petriego , to uciekał , aby znaleźć lepszy dom .
Ho annotato le mie osservazioni attraverso la fotografia in time-lapse .
Obserwacje utrwaliłam na filmie poklatkowym .
La muffa melmosa cresce a un centimetro all' ora , quindi non è l' ideale da guardare dal vivo eccetto nel caso di una meditazione estrema , ma attraverso la fotografia time-lapse , ho potuto osservare comportamenti interessanti .
Śluzowiec rośnie około jednego centymetra w ciągu godziny , więc nie da się go obserwować " na żywo " może za wyjątkiem stanu głębokiej medytacji , ale po pewnym czasie zaobserwowałam ciekawe zachowania .
Per esempio , alimentata con una pila di fiocchi di avena , la muffa melmosa va in cerca di nuovi territori da esplorare in diverse direzioni contemporaneamente .
Na przykład , kiedy śluzowiec nasycił się owsem , wyruszał na poszukiwania nowych obszarów w różnych kierunkach jednocześnie .
Quando incontra se stessa , sa di essere già lì , riconosce di essere lì , si ritira e cresce in altre direzioni .
Kiedy napotyka samego siebie wie , że tam już jest . Rozpoznaje , gdzie jest , zawraca i rozrasta się w innych kierunkach .
Sono rimasta impressionata da questa impresa , da come questa melma cellulare , sostanzialmente potesse mappare in qualche modo il territorio , conoscere se stessa , e spostarsi con cognizione di causa .
Byłam zaskoczona tym wyczynem , biorąc pod uwagę , że to tylko zbiór komórkowego śluzu , który w niewyjaśniony sposób sporządził mapę terenu , rozpoznał siebie i poruszał się z pozorną intencją .
Ho trovato innumerevoli studi scientifici , ricerche , articoli , tutti che citavano lavori straordinari con questo organismo , e ne condividerò qualcuno con voi .
Znalazłam mnóstwo badań naukowych , prac badawczych , artykułów prasowych , które przytaczają niesamowite osiągnięcia tego właśnie organizmu , i opowiem o kilku z nich .
Per esempio , un gruppo all' università di Hokkaido in Giappone ha riempito un labirinto con la muffa melmosa .
Zesół z Uniwersytetu Hokkaido w Japonii umieścił śluzowca w labiryncie .
Questa si è riunita per formare una massa cellulare .
Złączył się i utworzył wielką komórkę .
Hanno inserito cibo in due punti , avena naturalmente , e ha formato una connessione tra il cibo .
W dwóch miejscach umieszczono jedzenie , oczywiście owies , a śluzowiec utworzył połączenie pomiędzy jedzeniem .
Si è ritirata dalle aree vuote e dai punti morti .
Wycofał się z pustych obszarów i ślepych uliczek .
In questo labirinto ci sono quattro strade , eppure con il tempo , la muffa ha identificato il percorso più breve ed efficiente .
Istnieją cztery przejścia przez labirynt , a za każdym razem śluzowiec znajdował najkrótszą i najskuteczniejszą drogę .
Davvero intelligente .
Całkiem sprytnie .
La conclusione del loro esperimento è stata che la muffa aveva una forma di intelligenza primitiva .
Wynik tego eksperymentu : śluzowiec posiada prostą formę inteligencji .
Non le piace il secco .
Nie lubi suchości .
La conclusione del loro esperimento era che la muffa melmosa era in grado di imparare .
Wniosek jest taki , że śluzowiec potrafi się uczyć .
Un terzo esperimento : la muffa melmosa era invitata ad esplorare un territorio coperto di avena .
Trzeci eksperyment : śluzowiec został zachęcony do zbadania obszaru pokrytego owsem .
Si espandeva in uno schema ramificato .
Rozgałęził się w każdym kierunku .
Avanzando ad ogni nodo di cibo che trova forma una rete , una connessione , e continua a cercare cibo .
I za każdym razem , gdy znalazł żywnosć formował sieć , połącznia , i szukał dalej .
Dopo 26 ore ha stabilito una rete stabile tra i punti di avena .
Po 26 godzinach stworzył bardzo solidną sieć pomiędzy różnymi ziarnami owsa .
La muffa melmosa aveva replicato la rete di trasporti di Tokyo ( Risate ) un sistema complesso sviluppato nel tempo da insediamenti di comunità , ingegneri civili , pianificatori urbani .
Śluzowiec odtworzył sień transportową Tokio , — ( Śmiech ) — złożony system tworzony latami przez deweloperów , inżynierów , urbanistów .
A noi ci sono voluti più di 100 anni , alla muffa melmosa poco più di un giorno .
To , co zajęło nam ponad 100 lat , śluzowiec dokonał w ciągu jednego dnia .
È un computer biologico .
Przypomina biologiczny komputer .
Dappertutto team di ricercatori stanno decodificando i suoi principi biologici per capire le sue regole di calcolo e applicare quanto appreso al campo dell' elettronica , della programmazione e della robotica .
Zespoły badaczy na całym świecie próbują rozszyfrować procesy biologiczne , aby zrozumieć jego zasady obliczeniowe i zastosować je w dziedzinie elektroniki , programowania i robotyki .
La domanda è come funziona questa cosa ?
Pytanie brzmi , jak to coś działa .
Non ha un sistema nervoso centrale .
Nie ma systemu nerwowego .
Non ha un cervello eppure ha comportamenti che associamo a funzioni cerebrali .
Nie ma mózgu , a może zachowywać się w sposób , który kojarzymy z pracą mózgu .
Può imparare , ricordare , può risolvere problemi , può prendere decisioni .
Uczy się . Pamięta . Rozwiązuje problemy . Podejmuje decyzje .
Quindi dove sta questa intelligenza ?
Skąd bierze się ta inteligencja ?
Questo è un ingrandimento , un video che ho girato , ingrandito un centinaio di volte , accelerato di circa 20 volte , dentro la muffa melmosa c' è un ritmo pulsante , una struttura simile a una vena che trasporta il materiale cellulare , i nutrienti e le informazioni chimiche attraverso la cellula , che scorre prima i...
To fim mikroskopowy , który nakręciłam , powiększony stukrotnie i przyspieszony dwudziestokrotnie . W śluźni widać rytmiczny puls , strukturę przypominającą żyłę , która przenosi materiał komórkowy , składniki odżywcze , informacje chemiczne , w komórce , raz w jedną stronę , a potem w drugą stronę .
È un' oscillazione continua , simultanea all' interno della cellula che permette di formare una comprensione del suo ambiente abbastanza complessa , ma senza un grande controllo centrale .
Te stałe , synchroniczne drgania w komórce pozwalają stworzyć złożoną wiedzę na temat otoczenia , i to bez żadnego centrum kontroli .
Qui si trova la sua intelligenza .
W tym tkwi jego inteligencja .
Non sono solo i ricercatori accademici nelle università ad essere interessati a questo organismo .
Nie tylko badacze akademiccy interesują się tym organizmem .
Qualche anno fa , ho fondato SliMoCo , il collettivo della muffa melmosa .
Kilka lat temu stworzyłam SliMoCo , " Slime Mould Collective " .
È una rete online aperta , democratica per i ricercatori della muffa melmosa e gli entusiasti , per condividere la conoscenza e le sperimentazioni tra diversi gruppi disciplinari e tra diversi settori accademici .
Jest to internetowa , otwarta i demokratyczna społeczność dla badaczy i entuzjastów śluzowca , którzy dzielą się wiedzą i eksperymentami , ponad podziałami dyscyplinarnymi oraz akademickimi .
L' adesione a Slime Mould Collective è auto-selettiva .
Członkostwo w " Slime Mould Collective " jest dobrowolne .
La gente trova il collettivo come la muffa trova l' avena .
Ludzie znajdują ją w taki sam sposób jak śluzowiec znajduje owies .
Include scienziati , informatici e ricercatori , ma anche artisti come me , architetti , designer , scrittori , attivisti , quello che volete .
Należą do niego naukowcy , informatycy , badacze , a także artyści , tacy jak ja , architekci , projektanci , pisarze , aktywiści itp .
È un gruppo eclettico molto interessante .
To bardzo interesująca i zróżnicowana grupa członków .
Solo qualche esempio : un artista che dipinge con il Physarum fosforescente ; un gruppo di lavoro che combina il design biologico ed elettronico con le tecnologie di stampa in 3D in un gruppo di lavoro ; un altro artista che usa la muffa melmosa come modo per coinvolgere una comunità nel mappare un' area .
Kilka przykładów : artysta , który używa do malowania fluorescencyjnego Physarum ; wspólny zespół łączący wzornictwo biologiczne i elektroniczne z technologiami drukarki 3D na warsztatach ; inny artysta , który używa śluzowca do zaangażowania społeczności w sporządzenie mapy okolicy .
Qui la muffa viene usata direttamente come strumento biologico , ma metaforicamente come simbolo di modi di parlare della coesione sociale , della comunicazione e della collaborazione .
Śluzowiec jest tutaj używany bezpośrednio jako narzędzie biologiczne i metaforycznie jako symbol prowadzenia rozmowy o społecznej jedości , komunikacji i współpracy .
Altre attività di impegno pubblico : gestisco molti workshop sulla muffa , un modo creativo di interagire con l' organismo .
Inne przyklady z dzialności publicznej . Prowadzę wiele warsztatów na temat śluzowca , kreatywnego sposobu badania tego organizmu .
Tutti portano a casa un campione e vengono invitati a pubblicare i loro risultati sullo Slime Mould Collective .
Każdy wraca do domu z nowym pupilem i zachęcany jest do zamieszczania wyników na stronie " Slime Mould Collective " .
Il collettivo mi ha permesso di creare collaborazioni con tutta una serie di persone interessanti .
Stowarzyszenie umożliwiło mi współpracę z całym szeregiem ciekawych ludzi .
( Risate ) Mi ha anche permesso di condurre quello che penso sia il primo esperimento di muffa umana .
( Śmiech ) Pozwolono mi także przeprowadzić pierwszy ludzki eksperyment na temat śluzowca .
Questo fa parte di una mostra dell' anno scorso a Rotterdam .
To część zeszłorocznej wystawy w Rotterdamie .
Abbiamo invitato le persone a diventare muffa per mezz' ora .
Zachęciliśmy ludzi do przemiany w śluzowca na pół godziny .
Sostanzialmente abbiamo legato le persone tra loro facendole diventate una cellula gigante e le abbiamo invitate a seguire le regole della muffa .
Związaliśmy ich ze sobą , tak aby stali się jedną wielką komórką , i zachęciliśmy do zachowania się jak przystało na śluzowca .
Si comunica tramite oscillazioni , senza parlare .
Musieli porozumiewać się poprzez drgania , bez używania mowy .
Si deve agire come un' entità unica , una grande cellula , niente ego e la motivazione a muoversi , ad esplorare l' ambiente è la ricerca del cibo .
Musieli działać jak jedna całość , jedna duża komórka , bez egoizmu . Motywacją do ruchu i poznawania otoczenia było poszukiwanie jedzenia .
Quando incontravano alberi , riconfiguravano le loro connessioni e riformavano una grande cellula senza parlarsi .
Kiedy natrafiali na drzewa , musieli zmienić połączenia , aby uformować jedną komórkę , nie wypowiadając ani słowa .
È un esperimento ridicolo in qualche modo .
To był absurdalny eksperyment pod wieloma względami .
Non è guidato da ipotesi .
Nie był oparty na żadnej hipotezie .
Non stiamo cercando di dimostrare niente .
Nie staraliśmy się niczego udowodnić .
Ma ci ha fornito un modo di coinvolgere un' ampia fetta di pubblico con idee di intelligenza , iniziativa , autonomia , e fornisce una piattaforma giocosa per discutere di quello che ne consegue .
Jednak mieliśmy szansę zaangażować szerszą grupę ludzi , w próbę zrozumienia , i stworzyć zabawny sposób do dyskusji o tym , co się wydarzyło .
Una delle cose più interessanti dell' esperimento è stata la conversazione che si è generata dopo .
Jedną z najciekawszych rzeczy w tym eksperymencie była dyskusja , która odbyła się później .
Si è creato un simposio totalmente spontaneo del parco .
W parku odbyło się spontaniczne sympozium .
La gente parlava di psicologia umana , di quanto sia difficile lasciare andare le proprie personalità individuali e il proprio ego .
Ludzie rozmawiali o ludzkiej psychice , o trudności w wyzbyciu się własnej osobowości i ego .
Altri parlavano della comunicazione tra batteri .
Inni rozmawiali o komunikacji między bakteriami .
Ognuno portava la propria interpretazione personale e la conclusione di questo esperimento è stata che la gente di Rotterdam è molto collaborativa , soprattutto se ricompensata con la birra .
Każdy wniósł swoją własną , osobistą interpretację , a wniosek był taki , że ludzie w Rotterdamie byli niezmiernie pomocni , zwłaszcza wtedy , gdy dostali piwo .
Non abbiamo dato loro solo avena .
Nie tylko daliśmy im ziarna owsa .
Abbiamo dato loro anche la birra .
Dostali również piwo .
Ma non erano efficienti quanto la muffa . Per me la muffa è una materia affascinante .
Nie byli tak skuteczni jak śluzowiec , który jest dla mnie niezwykle interesującym przedmiotem badań .
È biologicamente affascinante , è interessante sotto l' aspetto informatico , ma è anche un simbolo , un modo di farsi coinvolgere dalle idee della comunità , dal comportamento collettivo , dalla cooperazione .
Jest interesujący jako organizm , biologiczny komputer , a także jako symbol , sposób zrozumienia idei wspólnoty zbiorowego zachowania , współpracy .
Gran parte del mio lavoro attinge alla ricerca scientifica , quindi questo rende omaggio all' esperimento del labirinto , ma in modo diverso .
Wiele z moich prac czerpie z badań naukowych , czym składam hołd eksperymentowi z labiryntem , ale w innym znaczeniu .
Anche se la muffa melmosa non sceglie di lavorare con me , è una specie di collaborazione .
Chociaż śluzowiec nie wybrał mnie na swojego współpracownika , to jesteśmy w pewnym sensie partnerami .
Posso prevedere certi comportamenti capendo come opera , ma non posso controllarla .
Potrafię przewidzieć pewne zachowania , wiedząc , jak funkcjonuje , ale nie potrafię go kontrolować .
La muffa melmosa ha l' ultima parola nel processo creativo .
Ostatnie słowo należy do śluzowca w procesie twórczym .
Dopo tutto , ha una sua estetica personale .
Poza tym ma on swoje wewnętrzne piękno .
Questi schemi che vediamo diramarsi assumono tutte le forme e le gamme della natura , dai delta dei fiumi ai fulmini , dai nostri vasi sanguigni alle reti neurali .
Te rozgałęziające się wzory odnajdywane w każdych formach , wielkościach natury : od delt rzek po błyskawice , naczynia krwionośne , aż do sieci neuronowych .
Vi affido il Physarum polycephalum .
Oto Physarum polycephalum .
Devo confessarvi una cosa .
Muszę się do czegoś przyznać .
I miei insegnanti temevano che qualcosa non andasse bene con me perché a lezione ero distratto .
Moi nauczyciele myśleli , że coś jest ze mną nie tak , bo nie uważałem na lekcjach .
Ma non mi fecero dei test sulla curiosità .
Ale nie sprawdzali oni ciekawości świata .
Faccio queste considerazioni e penso , beh , ci sono strumenti per esplorare a fondo , in lungo e in largo : sottomarini , ecoscandagli , persino sommozzatori .
Patrzę na to i myślę , cóż , są przyrządy , które pozwalają wniknąć weń głębiej , dalej i na dłużej : łodzie podwodne , zdalnie sterowane pojazdy podwodne , nawet akwalung .
Ma se vogliamo esplorare l' ultima estremità di questo pianeta , dobbiamo viverci dentro .
Ale jeśli zamierzamy zbadać ostatnie nieznane terytoria tej planety , musimy tam zamieszkać .
E così avevo questa curiosità talmente grande nel cuore quando sono andato a trovare la vincitrice di un premio TED di nome Dr. Sylvia Earle .
Wypełniała mnie wielka ciekawość , kiedy poszedłem odwiedzić koleżankę z TED , panią doktor Sylvię Earle .