ba_title stringlengths 1 102 | ru_title stringlengths 1 101 | section stringclasses 2
values | ba stringlengths 18 400 | ru stringlengths 18 400 | ba_sentence_index int64 0 24 | ru_sentence_index int64 0 39 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Балыҡтар | Рыбы | facts | Хәҙер 900—1000 төр һеңерсәле балыҡ барлығы билдәле. | Ныне существует 900—1000 видов хрящевых рыб. | 23 | 29 |
Аҡҡоштар | Лебеди | lead | Аҡҡош, ҡаңғылдаҡ аҡҡош — һыу ҡошо. | Лебеди — род птиц из отряда гусеобразных семейства утиных. | 0 | 0 |
Урыҫ теле | Русский язык | facts | Урыҫ телен туған тел булараҡ мең кеше күрһәтте, шуларҙың — меңе урыҫ, украиндар — 1456 мең, татарҙар — 1086 мең. | В качестве родного русский язык указали тыс. человек, из них русских — тыс., украинцев — 1456 тыс., татар — 1086 тыс.. | 24 | 25 |
Мәскәү | Москва | lead | Мәскәү — Рәсәйҙең баш ҡалаһы, федераль әһәмиәттәге ҡала, Үҙәк федераль округының административ үҙәге һәм Мәскәү өлкәһенең үҙәге, уның составына инмәгән. | Москва (МФА) — столица России, город федерального значения, административный центр Центрального федерального округа и центр Московской области, в состав которой не входит. | 0 | 0 |
Мәскәү | Москва | facts | 1980 йылда Мәскәүҙә XXII йәйге Олимпия уйындары үтә, ә 2018 йылда ҡала футбол буйынса донъя чемпионаты хужаларының береһе була. | В 1980 году в Москве прошли XXII летние Олимпийские игры, а в 2018 году город стал одним из хозяев чемпионата мира по футболу. | 10 | 16 |
Мәскәү | Москва | facts | Иң юғары нөктәһе — Теплостанская күтәрелеүендә һәм 255 метр тәшкил итә, иң түбәнге нөктәһе — Бесединский күперҙәре янында, Мәскәү йылғаһы ҡалағаһы ҡаланын ағып сыҡҡан урында (был нөктәнең бейеклеге диңгеҙ кимәленән 114,2 м тәшкил итә). | Наивысшая точка находится на Теплостанской возвышенности и составляет 255 м, самая низкая точка — вблизи Бесединских мостов, где река Москва покидает город (высота этой точки над уровнем моря составляет 114,2 м). | 22 | 39 |
Бөркөт | Беркут | lead | Бөркөт — ҡарағоштар араһында иң эре йыртҡыс ҡош. | Беркут — одна из наиболее известных хищных птиц семейства ястребиных, самый крупный орёл. | 0 | 0 |
Ташбаш | Обыкновенный пескарь | lead | Ташбаш,ташый, ҡомтөркөс, ҡомай, хөмәй — ҡара-йәшел, һоро йәки һорғолт-йәшел төҫтә, сыбар ваҡ йылға балығы. | Обыкновенный пескарь — представитель рода пескарей (согласно нормам правописания XIX века, слово писалось через «и» — «Пискарь») семейства карповых. | 0 | 0 |
Болан | Оленевые | lead | Болан — ҡуш тояҡлы, тармаҡ мөгөҙлө, көйөшлө эре хайуан. | Оленевые, или оленьи, или олени, или плотнорогие. | 0 | 0 |
Арыҫлан | Лев | lead | Арыҫлан — ҙур һөтимәр йыртҡыс төрө, пантералар төркөмөнөң ҙур бесәйҙәр ярым ғаиләһенә ҡарай. | Лев — вид хищных млекопитающих, один из четырёх представителей рода пантер (Panthera), относящегося к подсемейству больших кошек в составе семейства кошачьих. | 0 | 0 |
Алмағас | Яблоня | lead | Алмағас — роза сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған, ҙур булмаған ағастар йәки ҡыуаҡтар ырыуы. | Яблоня — род листопадных деревьев и кустарников семейства с шаровидными сладкими или кисло-сладкими плодами. | 0 | 0 |
Эт | Собака | lead | Эттәрҙең барлыҡҡа килеүе тураһында бөгөнгө көндә бик күп гипотезалар бар, иң ышаныслыһы — уларҙың бүреләрҙән һәм шакалдарҙан барлыҡҡа килеүе. | Собака, или домашняя собака (или ), — домашнее животное, одно из наиболее популярных (наряду с кошкой) животных-компаньонов. | 0 | 0 |
Юлбарыҫ | Тигр | lead | Юлбарыҫ — пантералар төркөмөнөң ҙур бесәйҙәр ярым ғаиләһенә ҡараған ҡара һыҙыҡлы, ҡыҙғылт һары төҫтәге һөтимәр эре йыртҡыс йәнлек; бик ҙур йыртҡыс урман хайуаны. | Тигр — хищное млекопитающее семейства кошачьих, один из пяти видов рода пантер, принадлежащего к подсемейству больших кошек. | 0 | 0 |
Һайыҫҡан | Сорока | lead | Һайыҫҡан, һауыҫҡан, һайыҫҡаҡ — ҡарғалар төрөнән булған, оҙон ҡойроҡло матур ҡош. | Сорока, или обыкновенная сорока, или европейская сорока — птица семейства врановых из рода сорок. | 0 | 0 |
Урта диңгеҙ | Средиземное море | lead | Урта диңгеҙ — материк-ара диңгеҙ, сығышы буйынса тәрән һыуҙағы псевдоабиссаль эске шельф депрессияһынан ғибәрәт, көнбайышта Гибралтар боғаҙы менән Атлантик океанға тоташа. | Средиземное море — межматериковое море, по происхождению представляющее собой глубоководную псевдоабиссальную внутришельфовую депрессию, связанную на западе с Атлантическим океаном Гибралтарским проливом. | 0 | 0 |
Урта диңгеҙ | Средиземное море | facts | Боҙланыу дәүерендә Донъя океанының кимәле 100—120 метрға кәмей, был Урта диңгеҙҙең бер нисә тапҡыр айырым бассейнға әйләнеүенә һәм тулыһынса тиерлек кибеүенә килтерә (Мессинский кризис ҡара). | В эпохи оледенений уровень Мирового океана снижался на 100—120 м, что приводило к тому, что Средиземное море неоднократно становилось изолированным бассейном и почти полностью высыхало см. | 17 | 11 |
Каспий диңгеҙе | Каспийское море | facts | Яр һыҙатының оҙонлоғо яҡынса 6500—6700 километр,ә утрауҙары менән бергә — до 7000 километр. | Протяжённость береговой линии Каспийского моря оценивается в 6500—6700 километров, с островами — до 7000 километров. | 19 | 6 |
Бәшмәктәр | Грибы | lead | Егерменсе быуат урталарына тиклем бәшмәктәрҙе хлорофилһыҙ үҫемлектәргә индереп, ботаника курсында өйрәнәләр ине. | Грибы ( или ) — царство живой природы, объединяющее эукариотические организмы, сочетающие в себе некоторые признаки как растений, так и животных. | 0 | 0 |
Бүре | Волк | lead | Бүре — эттәр ғаиләһенә ҡараған һөтимәр йыртҡыс йәнлек. | Волк, или серый волк, или обыкновенный волк, — вид хищных млекопитающих из семейства псовых (Canidae). | 0 | 0 |
Барыс | Ирбис | lead | Барыс, барыҫ, ирбис, ирбис-бесәй — Бесәй һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған ҡара сыбар һары төҫлө эре йыртҡыс һөтимәр йәнлек; Үҙәк Азия тауҙарында йәшәй торған эре ҡырағай бесәй төрө. | Ирбис, или снежный барс, или снежный леопард (ранее) — крупное хищное млекопитающее семейства кошачьих, обитающее в горах Центральной Азии. | 0 | 0 |
Ҡайын | Берёза | lead | Ҡайын — ҡайын һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты, беше аҡ туҙ ҡабыҡлы, эре япраҡлы ағас. | Берёза — род листопадных деревьев и кустарников семейства Берёзовые. | 0 | 0 |
Әзербайжан | Азербайджан | lead | Әзербайжан — көнсығыш Кавказда һәм Каспий диңгеҙенең көньяҡ-көнбайышындағы ил. | Азербайджан, официальное название — Азербайджанская Республика . | 0 | 0 |
Әзербайжан | Азербайджан | facts | «Әзербайжан» термины беренсе тапҡыр дәүләт исеме булараҡ 1918 йылдың 28 майында, Әзербайжан Демократик Республикаһын иғлан иткәндә, һүҙгә алына. | Термин «Азербайджан» в качестве официального названия государства был впервые использован 28 мая 1918 года при провозглашении Азербайджанской Демократической Республики. | 17 | 14 |
Әзербайжан | Азербайджан | facts | 1918 йылдың 9 ноябрендә Әзербайжан Демократик Республикаһы Хөкүмәте тәү тапҡыр өс төҫлө дәүләт флагы тураһында ҡарар ҡабул итә. | 9 ноября 1918 года правительством Азербайджанской Демократической Республики впервые было принято постановление о трёхцветном государственном флаге. | 21 | 23 |
Әзербайжан | Азербайджан | facts | ӘДР-ҙың ҡолауынан һәм совет власының килеүенән һуң, 1920 йылдың 28 апрелендә был флаг кире ҡағыла. | После падения 28 апреля 1920 года АДР и установления советской власти в Азербайджане этот флаг был отвергнут. | 22 | 24 |
Әзербайжан | Азербайджан | facts | 1990 йылдың 17 ноябрендә өс төҫлө флаг Юғары Нахичеван Автономиялы Республикаһының Юғары Мәжлесе ҡарары менән кире ҡайтарыла һәм дәүләт флагы булып таныла. | 17 ноября 1990 года трёхцветный флаг был вторично восстановлен в правах решением Верховного Меджлиса Нахчеванской Автономной Республики и принят в качестве государственного флага автономной республики. | 23 | 25 |
Имән | Дуб | lead | Имән — бук ағастары ғаиләһенә ҡараған, киртләс эре япраҡлы, сәтләүеге булған ҡаты ағас. | Дуб — род деревьев и кустарников семейства, объединяющий более 600 видов. | 0 | 0 |
Һарыҡ | Овца | lead | Һарыҡ -- ҡыуыш мөгөҙлөләр ғаиләһе, ҡуш тояҡлылар төрөндәге һөт имеҙеүсе хайуан. | Домашняя овца — парнокопытное млекопитающее из рода баранов, семейства полорогих. | 0 | 0 |
Һарыҡ | Овца | facts | Уриал кариотибында 58 хромосома бар, шул уҡ ваҡытта йорт һарығының һәм муфлондың хромосомалары һаны 54-кә тиң. | Кариотип уриала содержит 58 хромосом, в то время как у домашней овцы и муфлона число хромосом равно 54. | 12 | 15 |
Һарыҡ | Овца | facts | Өлкән орғасыларҙың ауырлығы ғәҙәттә 45—100 кг, ә ҙурыраҡ тәкәләрҙең ауырлығы 70—160 кг.. | Взрослые самки обычно весят 45—100 кг, тогда как более крупные самцы 70—160 кг. | 20 | 28 |
Рәхимов Мортаза Ғөбәйҙулла улы | Рахимов, Муртаза Губайдуллович | facts | Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов 1934 йылдың 7 февралендә Башҡорт АССР-ы Күгәрсен районының Тәүәкән ауылында тыуған. | Родился 7 февраля 1934 года в деревне Таваканово Кугарчинского района Башкирской АССР в семье бывшего военного и председателя ряда хозяйств, Губайдуллы Зуфаровича. | 1 | 11 |
Рәхимов Мортаза Ғөбәйҙулла улы | Рахимов, Муртаза Губайдуллович | facts | Беренсе президентлыҡ осоронда Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдары менән Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдары араһында үҙ-ара вәкәләттәр бүлешеү тураһында Рәсәй Федерацияһы менән Башҡортостан Республикаһы Килешеүенә (1994 йыл, 3 август) ҡул ҡуйылa. | 3 августа 1994 в ходе первого президентского срока был подписан Договор Российской Федерации и Республики Башкортостан о разграничении предметов ведения и взаимном делегировании полномочий между органами государственной власти Российской Федерации и органами государственной власти Республики Башкортостан. | 17 | 33 |
Һоро | Серый цвет | lead | Һоро — ҡыҙыл, йәшел һәм күк төҫтәрҙең бер төрлө миҡдарҙа ҡушылыуынан барлыҡҡа килгән төҫ. | Маренго серый с вкраплениями чёрного. Название появилось после битвы при Маренго между Австрией и Францией в 1800 году. | 0 | 0 |
Зәңгәр | Синий цвет | lead | Зәңгәр — төҫтәр төркөмдәренең атамаһы. | Синий — наименование группы цветов. | 0 | 0 |
Зәңгәр | Синий цвет | facts | Спектераль зәңгәр төҫ тулҡындарҙың 440—485 нм (ҡайһы саҡта диапазон киңерәк тә күрһәтә — 420—490). оҙонлоғонда нурланыш тәьҫире аҫтында кеше күремендә сағылыш таба. | Спектральный синий цвет ощущается человеком под действием электромагнитного излучения с длинами волн в диапазоне 440—485 нм (иногда диапазон указывают шире — 420—490 нм). | 1 | 1 |
Ал | Розовый цвет | lead | Ал — ҡыҙыл һәм аҡ төҫ ҡушылыуҙан килеп сыҡҡан төҫ. | Розовый — цвет, образующийся при смешивании красного и белого. | 0 | 0 |
Тирәк | Тополь | lead | Тирәк (Pópulus) — талдар ғаиләһенә ҡараған ағастар ырыуы. | Тополь — род двудомных (редко однодомных) листопадных быстрорастущих деревьев семейства. | 0 | 0 |
Тирәк | Тополь | facts | Тирәк ағасының оҙонлоғо 40 — 45 метр (ҡайһы берҙә 60 метрға тиклем үҫә), ә олоно диаметры 1 метрҙан ашыу. | Крупные деревья высотой 40—45 м (до 60 м) и диаметром ствола более 1 метра. | 3 | 25 |
Тирәк | Тополь | facts | Тирәк ағасы 40 — 60 йыл бик тиҙ уҫә, артабан үҫеүе һүлпәнәйә. | Быстрый рост тополей продолжается до 40—60 лет, после чего замедляется. | 13 | 21 |
Шыршы | Ель | lead | Шыршы Picea ырыуына ҡараған ылыҫлы ағас. | Ель — род хвойных вечнозелёных деревьев семейства. | 0 | 0 |
Миләш | Рябина | lead | Миләш (шулай уҡ мышар)— ағас, йәки ҡыуаҡ. | Рябина — род относительно невысоких деревьев семейства. | 0 | 0 |
Муйыл | Черёмуха обыкновенная | lead | Муйыл — Розалар ғаиләһенән, сливалар төрөнән булған, бейек булмаған ағас, бик һирәк осраҡта ҡыуаҡлыҡ. | Черёмуха обыкновенная («слива с реки По») — вид невысоких деревьев (изредка кустарников) из рода Слива семейства Розовые (Rosaceae). | 0 | 0 |
Муйыл | Черёмуха обыкновенная | facts | Ярым ағас, ағас йәки эре ҡыуаҡ бейеклеге 0,6—10 м, олоно оҙонса, ҡуйы. | Деревце, дерево или крупный кустарник высотой 0,6—10 м, крона удлинённая, густая. | 4 | 6 |
Муйыл | Черёмуха обыкновенная | facts | Япраҡтары ябай, сиратлашҡан, оҙонса түңәрәк йәки һуҙылған — эллиптик, оҙонлоғо 3—10 (һирәк осраҡта 15) см, яланғас, нәҙек, ҡыҫҡаҡ һабаҡлы, ослайып бөтә, ситтәре бысҡы һымаҡ осло; япраҡ яны беҙ һымаҡ, тиҙ ҡойола; һабаҡтарының оҙонлоғо 1—1,5 см, япраҡ төбөнән өҫтәрәк ике ҡаты пластинкаһы бар. | Листья простые, очерёдные, яйцевидно-ланцетные или продолговато-эллиптические, длиной 3—10 (реже 15) см, голые, тонкие, на коротких черешках, заострённые, по краю остропильчатые; прилистники шиловидные, рано опадающие; черешки длиной 1—1,5 см, наверху у основания листовой пластинки две желёзки. | 7 | 9 |
Муйыл | Черёмуха обыкновенная | facts | Сәскәләре аҡ (һирәгерәк ал), ҡуйы оҙонса тәлгәшкә йыйылған, оҙонлоғо 8—12 см, ныҡ еҫле, сәскә төптәрендә. | Цветки белые (реже розоватые), собраны в длинные густые поникающие кисти длиной 8—12 см, с сильным запахом, на цветоножках. | 8 | 10 |
Муйыл | Черёмуха обыкновенная | facts | Таждары һәм таж япраҡсалары 5-әр, һеркә япраҡтары 20, һеркәлектәре һары, емешлеге берәү. | Чашелистиков и лепестков по 5, тычинок 20, пыльники жёлтые, пестик один. | 9 | 11 |
Муйыл | Черёмуха обыкновенная | facts | Емеш — шар формаһында ҡара төшөнөң диаметры 8—10 мм, татлы, ныҡ һуҙылыусан. | Плод — шаровидная чёрная костянка диаметром 8—10 мм, сладкая, сильно вяжущая. | 10 | 12 |
Һыу | Вода | lead | Һыу (водород оксиды) — тәүторош хәлендә төҫө, тәме һәм еҫе булмаған үтә күренмәле шыйыҡса. | Она совершенно не токсична и безопасна для здоровья человека по причине стабильности вещества и негорючести воды (невосприимчивость к горению, наподобие углекислого газа). | 0 | 0 |
Дөйә | Верблюды | lead | Дөйә — сүлдә һәм далала йәшәүсе һөт имеҙеүсе хайуан. | Верблюды — род млекопитающих из трибы Camelini семейства верблюдовых подотряда мозоленогих. | 0 | 0 |
Дөйә | Верблюды | facts | Урта виллафранканың аҙағына (2,1 — 1,97 млн йыл) Paracamelus alutensis төрө дөйәһенең (ЗИН РАН коллекцияһындағы 35676-сы һанлы) таш ҡорал менән киҫеү һәм ҡырҡыу эҙҙәре булған метатарсаль һөйәге фрагменты ҡарай. | К финалу среднего виллафранка (2,1—1,97 млн л. н) относится фрагмент плюсневой кости верблюда вида Paracamelus alutensis (№ 35676 в коллекции ЗИН РАН) со следами рубки и пиления-резания каменным орудием. | 24 | 28 |
Бесәй | Кошка | lead | Бесәй — эт менән бер рәттән кешенең иң яратҡан йорт хайуаны. | Кошка — домашнее животное, одно из наиболее популярных (наряду с собакой) «животных-компаньонов». | 0 | 0 |
Бесәй | Кошка | facts | Өлкән бесәйҙең нормаль эске (ректаль) тән температураһы +38... +39,5 °C, бесәй балаларында бер аҙ юғарыраҡ. | Нормальная внутренняя (ректальная) температура тела взрослой кошки составляет +38…+39,5 °C, у котят она несколько выше. | 15 | 31 |
Бесәй | Кошка | facts | Өлкән бесәйҙәрҙә пульстың йышлығы физик һәм психик әүҙемлеккә ҡарап үҙгәрә һәм минутына 120-нән 220-гә тиклем һуғыу тәшкил итә. | Частота пульса у взрослых кошек варьирует в зависимости от физической и психической активности и составляет от 120 до 220 ударов в минуту. | 17 | 33 |
Бесәй | Кошка | facts | Һулыш алыу йышлығы минутына уртаса 20-40 һулыш алыу хәрәкәтен тәшкил итә. | Частота дыхания составляет в среднем 20—40 дыхательных движений в минуту. | 18 | 34 |
Ҡытай Халыҡ Республикаһы | Китай | lead | Халыҡ һаны буйынса (1,36 млрд-тан күберәк ) донъяла — беренсе, майҙаны буйынса Рәсәй менән Канаданан ҡала өсөнсө урында тора. | Китай, официальное название — Китайская Народная Республика, сокращённо — КНР — государство в Восточной Азии. | 0 | 0 |
Көнсығыш | Восток | lead | Кс— Донъяның Ҡояш ҡалҡҡан тарафы. | Восток — сторона света, в направлении которой вращается Земля. | 0 | 0 |
Мысыр | Египет | lead | ЭТП-ны иҫәпләү йылы=2010 ЭТП буйынса урыны=27 Йән башына ЭТП= 6200 Һөҙөмтәлә, 2011 йылдың 11 февралендә Хөсни Мөбәрәк, ил менән идара итеүҙе Юғары хәрби көстәр советына ҡалдырып, президент вазифаһынан китә. | Египет ( Miṣr, Maṣr, «чёрная земля»), официальное название — Арабская Республика Египет ( Джумхурият Миср эль-Арабия, масри Гумхурия Маср иль-Арабия) — трансконтинентальное государство, расположенное в Северной Африке и Юго-Западной Азии (Синайский полуостров). | 0 | 0 |
Төньяҡ | Север | lead | Төньяҡ (ҡыҫҡ.Т)— Көнсығыштан һул яҡтағы донъя тарафы. | Север — сторона света, соответствующая направлению на Северный полюс. | 0 | 0 |
Һамар | Самара | lead | Һамар — Волга йылғаһының һул яҡ бейек ярында, Һамар һәм Суҡ йылғалары тамағында урынлашҡан Рәсәйҙең ҙур ҡалаһы, Һамар өлкәһенең административ үҙәге. | Самара (с 27 января 1935 года по 25 января 1991 года — Куйбышев) — город в Среднем Поволжье России, центр Поволжского экономического района и Самарской области, образует городской округ Самара. | 0 | 0 |
Готтар | Готы (субкультура) | lead | Готтар готса Noto Sans Gothic, Segoe UI Historic">𐌲𐌿𐍄𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰, Gutþiuda; латин. | Готы (от) — субкультура, распространившаяся в конце 1970-х годов в Великобритании на базе панк-движения. | 0 | 0 |
Ваҡыт | Время | lead | Ваҡыт — физик һәм психик процестарҙың үтеү формаһы, үҙгәреү ихтималлығы шарты. | Время — форма протекания физических и психических процессов, условие возможности изменения. | 0 | 0 |
Ҡырғыҙстан | Кыргызстан | facts | Көнсығыштан көнбайышҡа 925 километрға һуҙылһа, төньяҡтан көньяҡҡа — 454 километрға ғына. | Национальная территория простирается примерно на 925 км с востока на запад и 454 км с севера на юг. | 3 | 39 |
Әстерхан | Астрахань | lead | Әстерхан (иске атамалары: حاجی ترخان, Хажитархан, Әждаркан, Әштерхан һ. б., ҡаҙ. Қажытархан) — Рәсәйҙең Волга буйындағы ҡалаһы. | Астрахань — город в России, административный центр Астраханской области, образует городской округ «Город Астрахань». | 0 | 0 |
Төмән | Тюмень | lead | Төмән — Рәсәйҙең Көнбайыш Себер өлөшөндә урынлашҡан ҡала, Төмән өлкәһенең административ үҙәге. | Тюмень — город в России, административный центр Тюменской области и Тюменского района, в состав которого он не входит. | 0 | 0 |
Нуғайҙар | Ногайцы | facts | Рәсәйҙә 2021 йылғы йәниҫәп буйынса — 109 мең кеше. | Численность в России — 109 тыс. человек по переписи 2021 года. | 6 | 7 |
Георг Вильгельм Фридрих Гегель | Гегель, Георг Вильгельм Фридрих | lead | Георг Вильгельм Фридрих Гегель (1770 йыл — 1831 йыл) — бөйөк немец философы, объектив идеалист, немец классик философияһының бөйөк һәм атаҡлы вәкиле. | Достижением Гегеля была разработка отличительной формулировки идеализма, иногда называемого абсолютным идеализмом, в котором преодолевается дуализм разума и природы, субъекта и объекта. | 0 | 0 |
Георг Вильгельм Фридрих Гегель | Гегель, Георг Вильгельм Фридрих | facts | Гегель 1770 йылдың 27 авгусында Штутгарт ҡалаһында, юғары вазифалы түрә (чиновник) — Вюртемберг герцогы Карл Евгений һарайында ҡаҙнасылыҡ секретары булған Георг Людвиг Гегель (1733—1799) ғаиләһендә тыуған. | Гегель родился в Штутгарте 27 августа 1770 года, в семье высокопоставленного чиновника — Георга Людвига Гегеля (1733—1799), секретаря казначейства при дворе герцога Вюртембергского Карла Евгения. | 7 | 22 |
Ишембай | Ишимбай | facts | 1900 йылдың 30 июлендә Петербургтың «Неделя» гәзите, Ағиҙел йылғаһы ярында Түбәнге Бурансы һәм Көҫәпҡол ауылдары араһында нефть билдәләре булыуы тураһында хәбәр итә. | 30 июля 1900 года петербургская газета «Неделя» сообщила об обнаружении больших нефтепроявлений на берегу реки Белой возле деревень Нижнебуранчино и Кусяпкулово. | 16 | 15 |
Ишембай | Ишимбай | facts | Кандыкин ҡушыуы буйынса, йылға уртаһындағы утрауҙа (хәҙерге күпер районы) 4 сажин (9,5 метр) тәрәнлектәге скважинаны быраулай һәм ғалим-геологтарҙан беренсе булып был төбәктә нефть булыуын тураһында ыңғай яуап бирә. | Кандыкин, пробурив на острове (в районе современного моста через реку Белую) скважину в 4 сажени (9,5 м), первым из учёных-геологов дал положительный ответ на вопрос о наличии нефти в этом месте. | 18 | 17 |
Ишембай | Ишимбай | facts | 28 октябрҙә СССР Халыҡ Комиссарҙары Советының Ҡарары донъя күрә, унда СССР-ҙың Халыҡ Хужалығының Юғары Советына (ВСНХ) «Союзнефттең 1931 йылға пландарына БАССР-ҙа нефть ятҡылығын тәрәнгә быраулай башлауҙы индерергә» бойора. | 28 октября вышло Постановление СНК СССР, обязывающее ВСНХ СССР «обеспечить в планах Союзнефти на 1931 год глубокое бурение месторождений нефти в БАССР». | 24 | 21 |
Башҡортостан Республикаһы наградалары | Награды Башкортостана | lead | Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградалары — юғары һөнәри оҫталыҡтары һәм оҙаҡ йылдар дауымында фиҙакәр хеҙмәттәре өсөн кешеләрҙе дәүләт тарафынан дәртләндереү билдәһе. | Государственные награды Республики Башкортостан — награды субъекта Российской Федерации учреждённые Государственным Собранием — Курултай Республики Башкортостан, согласно Закону Республики Башкортостан от 30 декабря 2005 года № 271-з «О государственных наградах и почётных званиях республики Башкортостан». | 0 | 0 |
Юғары кимәлдәге милли домен | Национальный домен верхнего уровня | lead | Юғары кимәлдәге милли домен (Country code top-level domain, ccTLD) — интернет адрестарында бер илде белдергән ике хәрефлек һуңғы өҫтәмә; айырым ил өсөн билдәләнгән юғары кимәлдәге домен. | Национальный домен верхнего уровня — домен верхнего уровня, выделенный для конкретной страны; например:.ru/.рф для России,.ua/.укр для Украины,.de для Германии,.by/.бел для Беларуси. | 0 | 0 |
Салауат Юлаев һәйкәле (Өфө) | Памятник Салавату Юлаеву (Уфа) | lead | Салауат Юлаев һәйкәле (Өфө) — башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевҡа Өфөлә ҡуйылған һәйкәл 1967. | Памятник Салавату Юлаеву — произведение советского скульптора-монументалиста Сосланбека Тавасиева в городе Уфа, посвящённое национальному герою Башкортостана Салавату Юлаеву. | 0 | 0 |
Салауат Юлаев һәйкәле (Өфө) | Памятник Салавату Юлаеву (Уфа) | facts | Салауат Юлаев һәйкәле 1967 йылдың 17 ноябрендә Өфө ҡалаһының көньяғында Ағиҙел йылғаһы буйындағы текә ярға ҡуйыла. | Памятник Салавату Юлаеву, работа народного художника Северной Осетии и Башкирского скульптора-монументалиста Сосланбека Дафаевича Тавасиева, открыт 17 ноября 1967 года на высоком берегу реки Белая в Уфе. | 2 | 2 |
Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы | Кантонная система управления в Башкирии | lead | 1798 йылда батша Павел I-нең 10 апрелендәге указы нигеҙендә кантон (округ) идаралығы булдырыла. | Кантонная система управления в Башкирии — военная форма управления в 1798—1865 годах на территории Башкирии (Башкиро-мещерякское войско). | 0 | 0 |
Каруанһарай | Караван-сарай (Оренбург) | lead | Каруанһарай — Ырымбур ҡалаһындағы архитектура ҡомартҡыһы. | Оренбургский Караван-сарай — историко-архитектурный комплекс в г. | 0 | 0 |
Кәкүк сәйе | Кякук сяйе | lead | Кәкүк сәйе — йылдың уңышлы килеүен теләп, борон-борон замандан үткәрелә торған байрам йолаһы. | Кякук сяйе (Кукушкин чай;, кәкүк — «кукушка», сәй, чәй — «чай») — башкирский обрядовый праздник, посвящённый встрече весны. | 0 | 0 |
Клеопатра VII | Клеопатра | lead | Клеопатра VII Филопатор грек телендә Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ; б. э. т. | Клеопатра VII Филопатор — последняя царица эллинистического Египта из македонской династии Птолемеев (Лагидов). | 0 | 0 |
Клеопатра VII | Клеопатра | facts | 58—55 йылдарҙа Птолемей XII тәхеттән ҡолатыла һәм Мысырҙан ҡыуыла, уның урынына тәхеткә Клеопатраның апаһы Береника IV ултыра. | Несомненно, на неё произвела сильное впечатление смута 58—55 годов, когда её отца свергли и изгнали из Египта, а царицей стала его дочь (сестра Клеопатры) Береника. | 7 | 16 |
Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте | Военная служба башкир | lead | Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте — Башҡортостан состав өлөшө булған дәүләттәрҙә башҡорттарҙың хәрби йөкләмәләре. | Военная служба башкир — воинская повинность башкир на протяжении более чем тысячи лет, в государствах, составной частью которых являлся Башкортостан. | 0 | 0 |
Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте | Военная служба башкир | facts | 1847 йылда 30-йыллыҡ хәрби хеҙмәт срогы билдәләнә. | В 1847 году был установлен 30-летний срок службы. | 13 | 23 |
Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте | Военная служба башкир | facts | 1830—1850 йылдарҙа хәрбиҙәрҙең һаны ҡыҫҡартыла: 70%-тан 24 %-ҡа тиклем. | В 1830—1850-е годы количество несущих военную службу сократилось с 70 % до 24 % призванных. | 16 | 27 |
Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте | Военная служба башкир | facts | 1863 йылға ҡарата эш командаларында 9 кантон (бөтәһе 28) башҡорттары тора, ҡалғандар хеҙмәт урынына аҡсалата түләйҙәр. | К 1863 году в рабочих командах состояли башкиры 9 из 28 кантонов, а служба остальных была заменена денежным сбором. | 17 | 28 |
Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте | Военная служба башкир | facts | «Башҡорттар тураһында Положение»ға ярашлы 1863 йылдың 14 майында башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте бөтөрөлә, башҡорттар ирекле ауылдар сословиеһына күсерелә. | Согласно «Положению о башкирах» от 14 мая 1863 года военная служба башкир была упразднена, башкиры переведены в сословие свободных сельских обывателей. | 22 | 39 |
Думбыра | Думбыра | lead | Думбыра — боронғо башҡорт ҡыллы музыка ҡоралы. | Думбыра — башкирский струнный щипковый музыкальный инструмент. | 0 | 0 |
Өзләү | Узляу | lead | Өзләү — башҡорт вокаль сәнғәтенең бер төрө, башҡа төрки һәм монгол халыҡтарында ла (тыва, хакас, шор, алтай, монгол һ. б) таралған. | Узляу (вост. башк. һоҙҙау, ҡайҙау) — горловое пение у башкир, национальный стиль, родственный горловому пению других тюркских и монгольских народов. | 0 | 0 |
Мәһәр | Махр | lead | Мәһәр — Ислам фикһында никахлашҡанда кейәү кәләшенә бирә торған мал, аҡса. | «брачный дар» — в исламском семейном праве — имущество, которое муж выделяет жене при заключении брака. | 0 | 0 |
Үтәғол | Утягулово | lead | Үтәғол — Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районындағы ауыл. | Утягулово — деревня в Зианчуринском районе Башкортостана. | 0 | 0 |
Мәмерйә | Пещера | lead | Мәмерйә — ер ҡабығы эсендәге тәбиғи бушлыҡ; Ер аҫтында барлыҡҡа килгән ҡыуышлыҡ; тау тишеге. | Наиболее крупные пещеры (карстовые) — сложные системы проходов и залов, нередко суммарной протяжённостью до нескольких десятков километров. | 0 | 0 |
Барак Обама | Обама, Барак | lead | Барак Хусейн Обама (4 август 1961 йыл) — Америка Ҡушма Штаттарының 44-се президенты. | Барак Хуссейн Обама II (произносится; род., Гавайи, США) — американский государственный и политический деятель, 44-й президент США с 20 января 2009 по 20 января 2017. | 0 | 0 |
Джордж Вашингтон | Вашингтон, Джордж | lead | Джордж Вашингтон (22 февраль 1732 йыл — 14 декабрь 1799 йыл) — Америка Ҡушма Штаттарының тәүге президенты (1789—1797 йылдар). | Родился в семье землевладельца, работал землемером, участвовал в экспедициях лорда Фэрфакса. | 0 | 0 |
Мәһәҙиев Басир Дәүләтбай улы | Магадеев, Басыр Давлетович | facts | Басир Дәүләтбай улы Мәһәҙиев 1933 йылдың 15 февралендә БАССР-ҙың Ейәнсура районы Абҙан ауылында тыуған. | Родился 15 февраля 1933 года в селе Абзаново Зианчуринского района Башкирской АССР. | 2 | 3 |
Мәһәҙиев Басир Дәүләтбай улы | Магадеев, Басыр Давлетович | facts | 1992—1997 йылдарҙа Башҡортостандың Геология һәм ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу буйынса дәүләт комитеты рәйесе була. | В 1992–1997 гг. являлся председателем Государственного комитета Республики Башкортостан по геологии и использованию недр. | 6 | 8 |
Мәһәҙиев Басир Дәүләтбай улы | Магадеев, Басыр Давлетович | facts | 2014 йылдың 2 июнендә Өфө ҡалаһында вафат була. | Скончался 2 июня 2014 года в городе Уфе. | 11 | 9 |
Шайморатов Миңлеғәле Минһажетдин улы | Шаймуратов, Минигали Мингазович | lead | Шайморатов Миңлеғәле Минһажетдин улы (15 август 1899 йыл — 23 февраль 1943 йыл) — татар хәрби хеҙмәткәре, генерал-майор. | Минигали Мингазович Шаймуратов — советский военачальник, командир 112-й Башкирской кавалерийской дивизии (с 14 февраля 1943 — 16-я гвардейская кавалерийская дивизия) во время Великой Отечественной войны. | 0 | 0 |
Матвиенко Валентина Ивановна | Матвиенко, Валентина Ивановна | lead | Матвиенко Валентина Ивановна (7 апрель 1949 йыл) — Рәсәйҙең дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, сәйәсмән, дипломат. | Валентина Ивановна Матвиенко в девичестве Тютина, род. | 0 | 0 |
Матвиенко Валентина Ивановна | Матвиенко, Валентина Ивановна | facts | 2011 йылдың 21 сентябренән Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы рәйесе. | Председатель Совета Федерации Федерального собрания Российской Федерации с 21 сентября 2011 года. | 1 | 2 |
Матвиенко Валентина Ивановна | Матвиенко, Валентина Ивановна | facts | 1985 йылда Валентина Матвиенко КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Йәмәғәт фәндәре академияһын, 1991 йылда СССР Сит ил эштәре министрлығының Дипломатик академияһы ҡарамағындағы етәксе дипломатик хеҙмәткәрҙәрҙе камиллаштырыу курсын тамамлай. | В 1985 году окончила Академию общественных наук при ЦК КПСС (ныне РАНХиГС), в 1991 году — курсы усовершенствования руководящих дипломатических работников при Дипломатической академии МИД СССР. | 11 | 20 |
Матвиенко Валентина Ивановна | Матвиенко, Валентина Ивановна | facts | 1972—1977 йылдар — ВЛКСМ-дың Петроград район комитетының бүлек мөдире, секретары, беренсе секретары (Ленинград ҡалаһы). | В 1972—1977 годах — заведующая отделом, секретарь, первый секретарь Петроградского ВЛКСМ, Ленинград. | 13 | 21 |
Йәһүд алфавиты | Еврейское письмо | lead | Йәһүд алфавиты, йәһүд әлифбаһы ул йәһүд теленең һәм йәһүд диаспора телдәренең яҙылышы. | Еврейский алфавит ( алеф-бет иври) — алфавит, используемый при письме на иврите, а также на идише, ладино и других еврейских языках диаспоры. | 0 | 0 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.