ba_title stringlengths 1 102 | ru_title stringlengths 1 101 | section stringclasses 2
values | ba stringlengths 18 400 | ru stringlengths 18 400 | ba_sentence_index int64 0 24 | ru_sentence_index int64 0 39 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Хәмит Йәрми | Ярми, Хамит | facts | 1923—1930 йылдарҙа Төмәндә нәшер ителгән «Искры пролетариата» гәзитендә, клуб мөдире, Ярков районы Бурбар ауылында китапхана мөдире, Төмәндәге 7-се татар мәктәбендә уҡытыусы, медицина техникумында, округ халыҡ мәғарифы бүлегендә инструктор булып эшләй. | В 1923—1930 годах работал в газете «Искры пролетариата», выходившей в Тюмени, заведующим клубом, библиотекой в селе Бурбар Ярковского района, учителем в 7-й татарской школе Тюмени, медтехникуме, инструктором в окроно. | 7 | 7 |
Хәмит Йәрми | Ярми, Хамит | facts | 1981 йылдың 30 октябрендә Ҡазанда вафат була һәм Ҡазандың Яңы Татар биҫтәһе зыяратында ерләнә. | Скончался 30 октября 1981 года в Казани, похоронен на Ново-татарском кладбище. | 20 | 22 |
Хәмит Йәрми | Ярми, Хамит | facts | 1989 — ТР-ның Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы — 12 томлыҡ «Татар халыҡ ижады» ғилми йыйынтығы өсөн (ижади төркөм составында, үлгәндән һуң). | 1989 — Государственная премия Республики Татарстан имени Габдуллы Тукая — за 12-томный научный сборник «Татарское народное творчество» (в составе творческой группы, посмертно). | 22 | 24 |
Еврозона | Еврозона | lead | Еврозона — Европа берлегенең 21 илен берләштергән валюта зонаһы, уларҙың рәсми валютаһы — евро, һәм, шулай итеп, Европа берлегенең иҡтисади һәм валюта союзы сәйәсәтен тулыһынса тормошҡа ашыра. | Еврозона — валютный союз, объединяющий 21 страну Европейского союза, официальной валютой которых является евро, и, таким образом, полностью реализовавших политики ЭВС. | 0 | 0 |
Еврозона | Еврозона | facts | Европа валюта союзы 1999 йылдың 1 ғинуарынан, берҙәм Европа валютаһы — евроны ҡулаҡсаһыҙ әйләнешкә индерелгәндән һуң, ғәмәлдә. | Европейский валютный союз существует с 1 января 1999 года, когда в безналичное обращение была введена единая европейская валюта — евро. | 2 | 5 |
Еврозона | Еврозона | facts | 1951 йылда Көнбайыш Европаның 17 иле үҙ валюталарының конвертацияланыуын тергеҙеү маҡсаты менән Европа түләү союзы ойоштора, ул 1958 йылдың аҙағына үтәлә. | В 1951 году 17 стран Западной Европы создали Европейский платёжный союз с задачей восстановить конвертируемость своих валют, которая была выполнена к концу 1958 года. | 6 | 9 |
Еврозона | Еврозона | facts | 1990 йылдың 1 июленән иҡтисади берләшмә илдәре программаны тормошҡа ашыра башлай. | С 1 июля 1990 года страны ЕЭС приступили к реализации программы. | 9 | 15 |
Еврозона | Еврозона | facts | 1998 йылдың майында Европа үҙәк банкыһы ойошторола, Ә Европа советы 1999 йылдың ғинуарынан евроға беренсе булып күскән илдәр даирәһен билдәләй. | В мае 1998 года был образован Европейский центральный банк, а Европейский совет определил круг стран, которые первыми перешли на евро с января 1999 года. | 14 | 23 |
Еврозона | Еврозона | facts | 1999 йылдың 1 ғинуарынан 11 ЕС дәүләте евроны ҡулаҡсаһыҙ әйләнешкә индерә. | С 1 января 1999 года 11 государств ЕС ввели евро в безналичное обращение. | 15 | 25 |
Еврозона | Еврозона | facts | 1999 йылда Европа берлегенең 15 иленең 11-е маастрихт критерийҙарын ҡәнәғәтләндерә һәм 1999 йылдың 1 ғинуарында евроны рәсми рәүештә ҡулаҡсаһыҙ әйләнешкә индереп, еврозона ойоштора. | В 1999 году 11 из 15 стран Европейского союза удовлетворили маастрихтским критериям и образовали еврозону с официальным запуском евро в безналичное обращение 1 января 1999 года. | 17 | 32 |
Еврозона | Еврозона | facts | Греция был критерийҙарға 2000 йылда тап килә башлай һәм 2001 йылдың 1 ғинуарында ҡабул ителә. | Греция стала соответствовать этим критериям в 2000 году и была принята 1 января 2001 года. | 18 | 33 |
Еврозона | Еврозона | facts | Реаль тәңкәләр һәм банкноттар 2002 йылдың 1 ғинуарында әйләнешкә индерелә. | Реальные монеты и банкноты были введены в обращение 1 января 2002 года. | 19 | 34 |
Еврозона | Еврозона | facts | Словения — 2007 йылдың 1 ғинуарында, Кипр һәм Мальта 2007 йылда килешеү процедураһын үтә һәм 2008 йылдың 1 ғинуарында ҡабул ителә. | Кипр и Мальта прошли процедуру согласования в 2007 году и вступили в еврозону 1 января 2008 года. | 20 | 36 |
Еврозона | Еврозона | facts | 2022 йылдың 12 июлендә Европа союзы Советы Хорватияның евроға күсеүе өсөн кәрәкле һуңғы өс хоҡуҡи актты ҡабул итә, был Хорватияға 2023 йылдың 1 ғинуарынан 20-се ағза булырға мөмкинлек бирә. | 12 июля 2022 года Совет Европейского союза принял последние три правовых акта, необходимых для перехода Хорватии на евро, что позволило Хорватии стать 20-м членом с 1 января 2023 года. | 22 | 38 |
Еврозона | Еврозона | facts | Хаҡтар еврола ла, куналарҙа ла 2022 йылдың 5 сентябренән күрһәтелә. | Цены указываются как в евро, так и в кунах с 5 сентября 2022 года. | 23 | 39 |
Нормандар | Норманны | facts | Нормандтарҙың вариҫтары — Нормандиянан сыҡҡандар — ΧΙ быуаттың 2-се яртыһында Англияны буйһондора ( Англияны нормандтарҙың баҫып алыуы, 1066 йыл), шулай уҡ нормандтарҙың Көньяҡ Италияны һәм Сицилияны баҫып алыуы, бында Сицилия короллегенә нигеҙ һалыуы (1130 йыл). | Потомки норманнов — выходцы из Нормандии — подчинили во 2-й половине ΧΙ века Англию (Нормандское завоевание Англии, 1066 год), а также Южную Италию и Сицилию, основав здесь (1130 г) Сицилийское королевство. | 14 | 16 |
Эклиптика | Эклиптика | facts | Эклиптика менән экватор яҫылыҡтары тап килмәй; 2000 йылда улар араһындағы мөйөш 23°26' тәшкил иткән. | Плоскости эклиптики и экватора не совпадают, на 2000 год угол между ними составляет 23°26’. | 15 | 16 |
Ҡаҙағстандың милли иҡтисад министрлығы | Министерство национальной экономики Казахстана | lead | 2013 йылдың 16 ғинуарында Иҡтисади үҫеш һәм сауҙа министрлығы, Ҡаҙағстан Республикаһы Президентының «Ҡаҙағстан Республикаһының дәүләт идара итеү системаһын артабан камиллаштырыу тураһында»ғы Указына ярашлы, «Ҡаҙағстан Республикаһының Иҡтисад һәм бюджет планлаштырыу министрлығы» тип үҙгәртелә. | 16 января 2013 года Министерство экономического развития и торговли согласно Указу Президента Республики Казахстан «О дальнейшем совершенствовании системы государственного управления Республики Казахстан» было реорганизовано в Министерство экономики и бюджетного планирования Республики Казахстан. | 0 | 0 |
Ҡаҙағстандың милли иҡтисад министрлығы | Министерство национальной экономики Казахстана | facts | 2014 йылдың 6 авгусында үҙгәртеп ҡороу барышында Ҡаҙағстандың Халыҡ хужалығы министрлығы Ҡаҙағстандың Иҡтисад һәм бюджет планлаштырыу министрлығын һәм Ҡаҙағстандың Төбәктәр үҫеше министрлығын алмаштыра; шулай уҡ уға үҙгәртеп ҡоролған статистика, тәбиғи монополияларҙы көйләү, конкуренцияны яҡлау һәм ҡулланыусылар хоҡуҡт... | 6 августа 2014 года в ходе реорганизации Министерство национальной экономики заменило Министерство экономики и бюджетного планирования Казахстана и Министерство регионального развития Казахстана, также к нему отнесены функции реорганизованных агентств: по статистике, по регулированию естественных монополий, по защите к... | 1 | 1 |
Ҡаҙағстандың милли иҡтисад министрлығы | Министерство национальной экономики Казахстана | facts | Дәүләт план комиссияһы 1921 йылдың 19 ноябрендә Ҡаҙаҡ АССР-ы Хеҙмәт һәм Оборона Советы ҡарамағындағы кәңәшмә хоҡуғында ойошторола. | Государственная плановая комиссия создана 19 ноября 1921 г. на правах совещания при Совете Труда и Обороны КАССР. | 10 | 7 |
Ҡаҙағстандың милли иҡтисад министрлығы | Министерство национальной экономики Казахстана | facts | 1965 йылдың октябрендә Ҡаҙаҡ ССР-ы Министрҙар Советының Дәүләт план комитеты итеп үҙгәртелә, ул 1991 йылдың декабренә тиклем эшләй. | В октябре 1965 г. преобразована в Государственный плановый комитет Совета Министров КазССР, функционировавший до декабря 1991 г. | 11 | 8 |
Приштина университеты | Приштинский университет | lead | Приштина университеты — дәүләт юғары белем биреү учреждениеһы, Приштинала, Косовола урынлашҡан. | Университет Приштины — государственное учреждение высшего образования, находится в Приштине, Косово. | 0 | 0 |
Приштина университеты | Приштинский университет | facts | Бында уҡыу йылы 1 октябрҙән 30 сентябргә тиклем дауам итә һәм йылына ике семестрҙан тора. | Учебный год в Приштинском университете длится с 1 октября по 30 сентября и состоит из двух семестров с 30 учебными неделями в год. | 5 | 5 |
Приштина университеты | Приштинский университет | facts | 1980 йылда 19 йәшкә тиклемге йәштәр Косово халҡының 50 проценттан ашыуын тәшкил итә, шуға ла уның һәр өсөнсө кешеһе йә мәктәп уҡыусыһы, йә университет студенты. | Поскольку молодежь в возрасте до 19 лет составляла более 50 процентов населения Косово в 1980 году, каждый третий его житель был либо школьником, либо являлся студентом университета. | 6 | 6 |
Приштина университеты | Приштинский университет | facts | Косоволағы юғары уҡыу йорттары студенттары һаны Югославияның башҡа төбәктәре менән сағыштырғанда ҡырҡа артыҡ, 1958/1959 уҡыу йылында уларҙың һаны 149 кеше булһа, 1975/1976 йылдарҙа 35 706 кешегә тиклем арта. | Рост числа студентов высших учебных заведений в Косово резко выделялся на фоне остальной Югославии, так их количество увеличилось со 149 человек в 1958/1959 учебном году до 35 706 — в 1975/1976. | 7 | 7 |
Приштина университеты | Приштинский университет | facts | Приштина университетында йыл һайын 5000-гә яҡын студент бакалавр дәрәжәһен һәм 1000-гә яҡын магистр дәрәжәһен ала, уларҙың күбеһе — социаль һәм гуманитар фәндәр өлкәһендә. | Около 5000 студентов ежегодно получают степень бакалавра и около 1000 степеней магистра в Университете Приштины, большинство из них — в области социальных и гуманитарных наук. | 9 | 10 |
Кепервеем | Кепервеем | facts | Оло Кепервеем йылғаһының һул ярында урынлашҡан. район үҙәге Билибинға саҡлы 36 км, һәм уларҙы грунт автомобиль юлы тоташтыра. округ үҙәгенә — 625 км. | Расстояние до районного центра составляет 36 км, с которым связано круглогодичной грунтовой автодорогой, до окружного центра — 625 км. | 1 | 2 |
Кепервеем | Кепервеем | facts | 16 йәшкә тиклемге балалар — 79 кеше. | Детей в возрасте до 16 лет — 79 человек. | 4 | 5 |
Кепервеем | Кепервеем | facts | 1963 йылдың ҡышында ауыл эргәһендәге яңы аэродромға беренсе Ан-24 төшә. | Зимой 1963 года на новый аэродром близ села приземлился первый Ан-24. | 14 | 15 |
Кепервеем | Кепервеем | facts | Мәктәп инновацион белем биреү программаларын индереүсе бөтә Рәсәй белем биреү учреждениелары конкурсында еңеүсе булып тора, 2007 йылда уға 1 миллион һум күләмендә грант бирелә. | Школа является победителем Всероссийского конкурса образовательных учреждений, внедряющих инновационные образовательные программы, в 2007 году ей был предоставлен грант в размере 1 млн рублей. | 23 | 24 |
Косовска-Митровица | Косовска-Митровица | lead | Косовска-Митровица (или Mitrovicë) — Косовоның төньяғындағы ҡала. | Косовска-Митровица (или Mitrovicë) — город на севере Косова. | 0 | 0 |
Косовска-Митровица | Косовска-Митровица | facts | Ҡалала оҙаҡ ваҡыт, XIV быуат аҙағынан алып 1912—1913 йылдарҙағы беренсе балҡан һуғышына тиклем, Ғосман империяһы хакимлығы аҫтында була. | Долгое время в городе длилось османское владычество: с конца XIV века и до первой балканской войны 1912—1913. | 10 | 10 |
Косовска-Митровица | Косовска-Митровица | facts | 1981 йылда ҡалала 105 мең кеше йәшәй, шуларҙың 66,5 меңе — албандар, 20 меңе — сербтар һәм черногорҙар. | В 1981 году в городе проживало 105 тыс. человек, из которых 66,5 тыс. албанцев, 20 тыс. сербов и черногорцев. | 12 | 14 |
Косовска-Митровица | Косовска-Митровица | facts | 1998—1999 йылдарҙағы Косово һуғышы барышында ҡалала этник таҙартыуҙар үтә. | В ходе Косовской войны 1998—1999 годов в городе произошли этнические чистки. | 13 | 15 |
Косовска-Митровица | Косовска-Митровица | facts | 2008 йылдың мартында, Косово бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителгәндән һуң (2008 йылдың 17 феврале), ҡалала сербтар төркөмө һәм полиция араһында ҡораллы бәрелештәр була. | В марте 2008 года, после провозглашения независимости Косова (17 февраля 2008 года), в городе произошли вооружённые столкновения между группой сербов и полицией. | 22 | 24 |
Викингтар осоро | Эпоха викингов | lead | Викингтар осоро — период СредневекоVIII быуаттан алып XI быуатҡа тиклем дауам иткән иртә Урта быуаттар осоро. | Эпоха викингов — период раннего Средневековья с VIII по XI века. | 0 | 0 |
Тикшеренеү | Исследование | lead | Тикшеренеү предметы — был проблеманың шундай аспекты, уны тикшергәндә, беҙ бөтөн объектты танып беләбеҙ, уның төп, иң мөһим билдәләрен айырып күрһәтәбеҙ. | Предмет исследования — это тот аспект проблемы, исследуя который, мы познаем целостный объект, выделяя его главные, наиболее существенные признаки. | 0 | 0 |
Венгрия геологияһы | Геология Венгрии | lead | Венгрия геологияһы — Венгрия территорияһының геологик төҙөлөшө. | Геология Венгрии — геологическое строение территории Венгрии. | 0 | 0 |
Этна | Этна | lead | Этна — Италиялағы стратовулкан, Сицилияның көнсығыш яр буйында, Мессина һәм Катания ҡалаларына яҡын урынлашҡан. | Этна — стратовулкан в Италии, на восточном побережье Сицилии, недалеко от городов Мессина и Катания. | 0 | 0 |
Этна | Этна | facts | Этна 1190 квадрат километр майҙанды биләй, шулай итеп, Италияның иң ҙур әүҙем вулканы булып тора, үҙенең иң яҡын дәғүәсеһе — Везувийҙан — 2,5 тапҡырға күберәк. | Этна занимает территорию площадью 1190 квадратных километров, таким образом являясь самым большим активным вулканом Италии, превосходящим своего ближайшего «соперника» — Везувий — более чем в 2,5 раза. | 2 | 2 |
Этна | Этна | facts | Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, Этнаның 200-ҙән 400-гә тиклем ҡабырға кратеры бар, һәр кратерҙан уртаса өс айға бер тапҡыр лава атыла. | По разным данным, у Этны имеется от 200 до 400 боковых вулканических кратеров, в среднем раз в три месяца из какого-либо кратера извергается лава. | 3 | 3 |
Этна | Этна | facts | Беҙҙең заманда ла, 1956 йылда СССР-ҙағы Безымянный вулканы һәм 1980 йылда АҠШ-тағы Сент-Хеленс вулканы атылған саҡта, шуға оҡшаш хәл була. | Нечто подобное произошло в наши дни, во время извержения в 1956 году вулкана Безымянный в СССР и в 1980 году вулкана Сент-Хеленс в США. | 23 | 21 |
Параллакс | Параллакс | facts | Айҙы күҙәткәндә уның йондоҙҙар фонында күренгән күсеше (иҫәпләнгән орбиталь хәрәкәт менән сағыштырғанда) 2°-ҡа етә (шуға ярашлы, параллакс 1°-ҡа тиң) һәм боронғо грек астрономдары быны белгәндәр, был уларға Mo- Айға тиклемге арауыҡты теүәл билдәләргә мөмкинлек биргән. | При наблюдении Луны её кажущиеся смещения на фоне звёзд (по сравнению с расчётным орбитальным движением) достигают 2° (соответственно, параллакс равен 1°) и были замечены уже древнегреческими астрономами, что позволило им довольно точно определить расстояние до Луны. | 9 | 9 |
Параллакс | Параллакс | facts | Йыллыҡ параллаксы 1 дуға секундына тигеҙ булған объектҡа тиклемге алыҫлыҡ парсек тип атала (1 парсек = 3,085678 м). | Расстояние до объекта, годичный параллакс которого равен 1 угловой секунде, называется парсек (1 парсек = 3,085678 м). | 13 | 13 |
Параллакс | Параллакс | facts | Беҙгә иң яҡын йондоҙ, Проксима Центавра, параллаксы 0,7687 ± 0,0003′′, йәғни уға тиклемге алыҫлыҡ 1,3009 ± 0,00015 пк. | Ближайшая к нам звезда Проксима Центавра имеет параллакс 0,7687±0,0003″, следовательно, расстояние до неё составляет 1,3009±0,00015 пк. | 14 | 14 |
Параллакс | Параллакс | facts | Әгәр ҙә сәп 100 метр алыҫлыҡҡа атылһа, ә сәп 50 метр алыҫлыҡта булһа, пуля сәптән түбәнерәк осасаҡ. | Если прицел пристрелян на расстояние в 100 метров, а цель находится на расстоянии 50 метров, то пуля пролетит ниже цели. | 23 | 23 |
Мэри Катранзу | Катранзу, Мэри | lead | Мэри Катранзу (29 ғинуар 1983 йыл, Афина) — грек модельеры, Лондонда йәшәй һәм эшләй. | Мэри Катранзу — греческий модельер, которая живёт и работает в Лондоне. | 0 | 0 |
Мэри Катранзу | Катранзу, Мэри | facts | 2003 йылда Катранзу Род-Айленд дизайн мәктәбендә архитектураны өйрәнеү өсөн АҠШ-ҡа күсә, әммә һуңыраҡ Үҙәк Изге Мартин сәнғәт һәм дизайн колледжына күсә, унда 2005 йылда бакалавр һәм 2008 йылда магистр дәрәжәһен ала. | В 2003 году Катранзу переехала в США, чтобы изучать архитектуру в Род-Айлендской школе дизайна, но позже перевелась в Центральный колледж искусства и дизайна имени Святого Мартина, где получила степень бакалавра в 2005 году и степень магистра в 2008 году. | 2 | 2 |
Күк экваторы | Небесный экватор | lead | Күк экваторы — күк сфераһының ҙур түңәрәге, уның яҫылығы донъя күсәренә перпендикуляр һәм Ер экваторы яҫылығы менән тап килә. | Небесный экватор — большой круг небесной сферы, плоскость которого перпендикулярна оси мира и совпадает с плоскостью земного экватора. | 0 | 0 |
Күк экваторы | Небесный экватор | facts | Экватор һәм эклиптика яҫылыҡтары араһындағы мөйөш 23°26' тәшкил итә, һуңғы 5 миллион йылда прецессия арҡаһында был мөйөш 22,0°-тан 24,5°-ҡа тиклем үҙгәргән. | Угол между плоскостями экватора и эклиптики составляет 23°26’, и за последние 5 миллионов лет из-за прецессии этот угол менялся от 22,0° до 24,5°. | 3 | 3 |
Шкоро Мирослав | Шкоро, Мирослав | facts | 1985 йылда Шкоро ысынында үҙенең жанрын үҙгәртә: 1998 йылға тиклем ул үҙе ижад иткән йырҙарҙы традицион хорват ысулы менән башҡара: аккомпанемент өсөн инструменттар сифатында тамбурицалар (хорватса: tamburitsa) — мандолинаға оҡшаш ҡыллы ҡоралдар ҡуллана. | В 1985 году Шкоро фактически меняет жанр: вплоть до 1998 года он исполняет песни собственного сочинения в традиционной хорватской манере: в качестве инструментов для аккомпанемента используются тамбурицы — струнные щипковые инструменты наподобие мандолины. | 3 | 5 |
Шкоро Мирослав | Шкоро, Мирослав | facts | 1998 йылдың 16 һәм 17 февралендә Шкоро Загребтағы Ватрослав Лисинский исемендәге концерт залында сығыш яһай. | 16 и 17 февраля 1998 года Шкоро выступает в Концертном зале им. | 16 | 19 |
Иран әҙәбиәте | Литература Ирана | lead | Иран әҙәбиәте — хәҙерге Иран һәм уның урынында булған тарихи дәүләттәр территорияһында яҙылған әҙәбиәт. | Литература Ирана — литература, написанная на территории современного Ирана и исторических государств на его месте. | 0 | 0 |
Приштина университеты (Төньяҡ Косово) | Приштинский университет (Северное Косово) | lead | Приштина университеты — Сербия университеттарының береһе, Косовска-Митровица ҡалаһында урынлашҡан. | Приштинский университет — один из университетов Сербии, находится в городе Косовска-Митровица. | 0 | 0 |
Приштина университеты (Төньяҡ Косово) | Приштинский университет (Северное Косово) | facts | 1969 йылдың 18 ноябрендә Приштинала нигеҙ һалына. | Основан 18 ноября 1969 года в Приштине. | 1 | 1 |
Приштина университеты (Төньяҡ Косово) | Приштинский университет (Северное Косово) | facts | Уның 10 факультетында уҡыған студенттарҙың 45 проценты Косово һәм Метохия территорияһынан, 30 проценты Сербияның башҡа өлөштәренән, ҡалғандары Черногориянан, Серб Республикаһынан һәм Македониянан. | Среди студентов, обучающихся на его 10 факультетах, 45 % с территории Косова и Метохии, 30 % из других частей Сербии, остальные из Черногории, Республики Сербской и Македонии. | 3 | 3 |
Приштина университеты (Төньяҡ Косово) | Приштинский университет (Северное Косово) | facts | 1999 йылда Приштина университетында 14 факультет була, уларҙа 18 000-гә яҡын студент уҡый һәм 1300-ҙән ашыу уҡытыусы һәм хеҙмәткәр эшләй. | В 1999 году в рамках Приштинского университете было 14 факультетов, в которых обучалось около 18 000 студентов и более 1300 преподавателей и сотрудников. | 7 | 7 |
Приштина университеты (Төньяҡ Косово) | Приштинский университет (Северное Косово) | facts | 1999 йылдан 2001 йылға тиклем Приштина университетын 2000 самаһы студент тамамлай, 50-һе магистр һәм 20-һе докторлыҡ дәрәжәһенә лайыҡ була. | С 1999 по 2001 год около 2000 студентов окончили Приштинский университет, 50 были удостоены степени магистра и 20 получили докторские степени. | 10 | 10 |
Приштина университеты (Төньяҡ Косово) | Приштинский университет (Северное Косово) | facts | 2007 йылдың авгусында унда 9 320 студент, 700-ҙән ашыу факультет һәм 200-гә яҡын хеҙмәткәр иҫәпләнә. | В Августe в 2007 г. в нем насчитывалось 9 320 студентов, более 700 факультетов и около 200 сотрудников. | 12 | 12 |
Приштина университеты (Төньяҡ Косово) | Приштинский университет (Северное Косово) | facts | Әлеге ваҡытта унда 10 264 уҡыусы белем ала, 730 уҡытыусы һәм 320 хеҙмәткәр эшләй. | В настоящее время в нем обучаются 10 264 учащихся, работают 730 преподавателей и 320 сотрудников. | 15 | 16 |
Приштина университеты (Төньяҡ Косово) | Приштинский университет (Северное Косово) | facts | Косово һәм Метохияла «юғары» һәм «юғары» белем биреүҙе үҫтереү 1958/1959 йылдарҙа Приштинала беренсе юғары белем биреү мәктәбен булдырыуҙан башлана. | Развитие "высшего" и "высокого" образования в Косово и Метохии начинается с создания первой школы высшего образования в Приштине, школы 1958/1959. в год. | 16 | 17 |
Приштина университеты (Төньяҡ Косово) | Приштинский университет (Северное Косово) | facts | Приштинала Университет 1969 йылдың 18 ноябрендә Приштинала университет булдырыу тураһында законға ярашлы ойошторола. | Университет в Приштинe был создан в соответствии с Законом об учреждении Университета в Приштинe 18 ноября 1969 года. | 17 | 26 |
Дәүер (астрономия) | Эпоха (астрономия) | lead | Астрономияла дәүер («туҡтау, тотҡарлыҡ, өҙөлөү, туҡтатыу») — күк есемдәренең астрономик координаталары йәки орбита элементтары билдәләнгән һайланған ваҡыт мәле. | Эпоха в астрономии (от — «остановка, задержка, прекращение») — выбранный момент времени, для которого определены астрономические координаты или элементы орбиты небесных тел. | 0 | 0 |
Дәүер (астрономия) | Эпоха (астрономия) | facts | 1976 йылда Халыҡ-ара астрономия союзы ассамблеяһында был дәүерҙе 1984 йылдан ҡулланырға ҡарар ителә; уға тиклем сиратлап В1875.0, В1900.0 һәм В1950.0 дәүерҙәре ҡулланылған. | В 1976 году на ассамблее Международного Астрономического Союза было решено использовать эту эпоху с 1984 года; до этого по очереди использовались эпохи B1875.0, B1900.0 и B1950.0. | 13 | 15 |
Призрен университеты | Университет Призрена | lead | Призрен университеты — Косовоның Призрен ҡалаһында урынлашҡан дәүләт университеты. | Университет Призрена — государственный университет, расположенный в Призрене, Косово. | 0 | 0 |
Варанкин Владимир Валентинович | Варанкин, Владимир Валентинович | facts | Атаһы — Валентин Егорович (1921 йылда вафат була) —Ҡыҙыл Армияға мобилизацияланғансы һаҡлыҡ банкы менән идара итә, ә әсәһе Нина Алексеевна (1953 йылда вафат була) китапханасы була. | Отец его — Валентин Егорович (умер в 1921 году) — до мобилизации в Красную Армию заведовал сберкассой, мать — Нина Алексеевна (умерла в 1953 году) — была библиотекарем. | 3 | 3 |
Варанкин Владимир Валентинович | Варанкин, Владимир Валентинович | facts | Молотов имзалаған 1938 йылдың 29 сентябрендәге " СССР Юғары суды хәрби коллегияһы тарафынан судҡа бирелгән кешеләр исемлегендә " табыла; ошоноң менән Варанкиндың яҙмышы хәл ителә, сөнки беренсе категория «язаның иң юғары сараһы» тигәнде аңлата. | «Списка лиц, подлежащих суду Военной коллегии Верховного Суда Союза ССР» от 29 сентября 1938 года, подготовленного НКВД СССР и завизированного И. | 14 | 8 |
Варанкин Владимир Валентинович | Варанкин, Владимир Валентинович | facts | Мауыҡтырғыс фабулаһы һәм оҫта характеристикалы персонаждары менән айырылып торған романдың темаһы булып 1928—1929 йылдарҙа Мәскәүҙә метрополитен төҙөү тора. | Темой романа, отличавшегося захватывающей фабулой и мастерскими характеристиками персонажей, послужила подготовка к строительству метрополитена в Москве в 1928—1929 гг. | 21 | 17 |
Нина Ангеловска | Ангеловска, Нина | lead | Нина Ангеловска (13 июль 1988 йыл, Скопье) — Төньяҡ Македонияның элекке финанс министры. | Нина Ангеловска — бывший министр финансов Северной Македонии. | 0 | 0 |
Нина Ангеловска | Ангеловска, Нина | facts | 2020 йылға Төньяҡ Македония бюджеты кеше капиталына (һаулыҡ һаҡлау, мәғариф һ.б) инвестициялар аша сығымдарҙы 50 процентҡа арттыра, шулай уҡ тулайым милли продуктҡа ҡарата дәүләт бурысын кәметеү планлаштырыла. | В её бюджете для Северной Македонии на 2020 год расходы были увеличены на 50 % за счёт инвестиций в человеческий капитал (здравоохранение, образование и т. д), а также было запланировано сокращение государственного долга по отношению к ВНП. | 9 | 8 |
Арабат ҡәлғәһе | Арабатская крепость | lead | Ғосман сәйәхәтсеһе Эвлия Челеби, Тавриданы тасуирлап, Арабат рус ғәскәрҙәренә, запорожьелыларға, поляктарға һәм ҡалмыҡтарға Ҡырымға юлын ябырға тейешле ҡәлғә тип яҙа. | Османский путешественник Эвлия Челеби, описывая Тавриду, пишет об Арабате как о крепости, которая должна была перекрывать русской рати, запорожцам, полякам и калмыкам путь в Крым. | 0 | 0 |
Арабат ҡәлғәһе | Арабатская крепость | facts | Ласси 40 000 армияһы менән ҡәлғәгә һөжүм итмәй, ә Арабат мороно уртаһында, Салғыр йылғаһы тамағына ҡаршы күпер төҙөй, ҡаршылыҡһыҙ ярымутрауға баҫып инә һәм дошманды ҡыйратай, хан ғәскәре 12 һәм 14 июндә ике алышта ҡатнаша тип әйтелә. | Ласси с 40 000 армией, не стал атаковать Арабатскую крепость, а устроил мост на середине Арабатской косы, против устья реки Салгир, беспрепятственно вторгся на полуостров и произвёл там большие опустошения для неприятеля, разбив ханское войско в двух битвах 12 и 14 июня. | 3 | 3 |
Арабат ҡәлғәһе | Арабатская крепость | facts | Паллас, был ҡәлғәне беренсе булып тасуирлап, уның 7 бастионы барлығын яҙа, һәм, күрәһең, ҡапҡа башняһын һәм бастиондың редан сығышын бастиондар артында тип иҫәпләп, хаталана, ә ғәмәлдә улар 5 була. | Паллас, первым описавший эту крепость, описал её с 7 бастионами, и видно ошибся, посчитав, также надвратную башню и редан — выступ бастиона, за бастионы, а фактически их было 5. | 7 | 8 |
Арабат ҡәлғәһе | Арабатская крепость | facts | 1855 йылдың яҙында, Ҡырым армияһының империяның эске өлкәләре менән бәйләнеш юлын һаҡлау өсөн, Арабат уғы буйлап, ярым емерелгән Арабат ҡәлғәһе оборона хәленә килтерелә, уның гарнизоны ике батальонға тиклем көсәйтелә, ә ҡәлғә 17 орудие (икенсе сығанаҡта — 8 орудие) 4 батальон менән өҫтәп көсәйтелә. | Весной 1855 года, для защиты пути сообщения Крымской армии, с внутренними областями империи, по Арабатской стрелке, полуразрушенная крепость Арабат была приведена в оборонительное положение, её гарнизон был усилен до двух батальонов, а крепостное вооружение — до 17 орудий, в другом источнике — 4 батальона при 8 орудиях... | 11 | 11 |
Тура күтәрелеш | Прямое восхождение | lead | Тура күтәрелеш (α йәки РА) —— объекттың күк сфераһында Ерҙең тәүлек әйләнеше ваҡытында үҙгәрмәгән координатаһы. | Прямое восхождение (α или RA — от ) — координата объекта на небесной сфере, которая не меняется при суточном вращении Земли. | 0 | 0 |
Тура күтәрелеш | Прямое восхождение | facts | Ҡайһы берҙә сәғәт мөйөштәрен яҙғы көн менән төн тигеҙлеге нөктәһенән көнсығышҡа һәм көнбайышҡа ҡарай үлсәргә мөмкин — был осраҡта улар −180°-тан +180°-ҡа тиклем, йәки сәғәттәр буйынса −12 сәғәттән +12 сәғәткә тиклем ҡиммәттәр ала. | Иногда часовые углы могут отсчитываться к востоку и к западу от точки весеннего равноденствия — в этом случае они принимают значения от −180° до +180°, или, в часовой мере, от −12 h до +12 h. | 7 | 7 |
Тура күтәрелеш | Прямое восхождение | facts | Ваҡыт үткән һайын Ҡояштың тура күтәрелеше арта: йәйге ҡояш торошо ваҡытында ул 6 сәғәткә, көҙгө көн менән төн тигеҙлеге мәлендә 12 сәғәткә, ә ҡышҡы ҡояш торошо ваҡытында 18 сәғәткә етә. | Со временем прямое восхождение Солнца увеличивается: в момент летнего солнцестояния достигает 6 h, в момент осеннего равноденствия — 12 h, а в момент зимнего солнцестояния — 18 h. | 11 | 11 |
Тура күтәрелеш | Прямое восхождение | facts | Ҡояштың тура күтәрелеше тәүлегенә уртаса 3 минут 56 секундҡа арта. | В среднем прямое восхождение Солнца увеличивается на 3 m 56 s за сутки. | 13 | 13 |
Тура күтәрелеш | Прямое восхождение | facts | Был 24 сәғәтлек уртаса ҡояш тәүлегенең йондоҙ тәүлегенән 3 минут 56 секундҡа оҙонораҡ булыуына килтерә. | Это приводит к тому, что средние солнечные сутки, продолжительностью 24 часа, на 3 минуты 56 секунд длиннее звёздных суток. | 14 | 14 |
Тура күтәрелеш | Прямое восхождение | facts | Шуға күрә бер йыл дауамында уртаса һәм ысын Ҡояш ваҡыты араһындағы айырма туплана, был ваҡыт тигеҙләмәһе тип атала һәм −16 минуттан 14 минутҡа тиклем үҙгәрә. | Поэтому в течение года накапливается разность между средним и истинным солнечным временем, которая называется уравнением времени и находится в диапазоне от −16 до 14 минут. | 16 | 16 |
Тура күтәрелеш | Прямое восхождение | facts | Координаталарҙы шулай уҡ башҡа дәүер өсөн яңынан иҫәпләргә мөмкин, ә әлеге ваҡытта иң йыш ҡулланылған дәүер — J2000.0, был 2000 йылдың 1 ғинуарында төшкө сәғәткә тура килә. | Координаты также можно пересчитать для другой эпохи, и в данный момент в основном используется эпоха J2000.0, которой соответствует момент полудня 1 января 2000 года. | 19 | 19 |
Ауышлыҡ (астрономия) | Склонение (астрономия) | lead | Астрономияла ауышлыҡ ( йәки dec — менән тамғалана) — күк сфераһындағы объекттың координатаһы, ул Ерҙең тәүлек әйләнеше менән үҙгәрмәй. | Склонение в астрономии (обозначается или dec — от ) — координата объекта на небесной сфере, которая не меняется при суточном вращении Земли. | 0 | 0 |
Ауышлыҡ (астрономия) | Склонение (астрономия) | facts | Бынан һуң Ҡояштың ауышлығы арта башлай һәм йәйге Ҡояш торошо ваҡытында 23°26' максималь ҡиммәтенә етә, был нөктәлә уның тура күтәрелеше 6 сәғәт тәшкил итә. | После этого склонение Солнца начинает увеличиваться и доходит до максимального значения — 23°26' — в момент летнего солнцестояния, и в этот момент его прямое восхождение равняется 6 h. | 22 | 21 |
Ауышлыҡ (астрономия) | Склонение (астрономия) | facts | Ҡышҡы ҡояш торошо ваҡытында ауышлыҡ үҙенең минимумына −23°26’ етә (тура күтәрелеш 18 сәғ ), шунан һуң ул яңынан арта башлай һәм яҙғы көн менән төн тигеҙләнгәндә нулгә етә. | В момент зимнего солнцестояния склонение достигает своего минимума — −23°26′ (прямое восхождение равно 18 h ), после чего снова начинает расти и доходит до нуля в момент весеннего равноденствия. | 24 | 23 |
Күк координаталары системаһы | Система небесных координат | lead | Күк координаталары системаһы астрономияла күктә яҡтыртҡыстарҙың йәки күҙалланған күк сфераһындағы нөктәләрҙең торошон һүрәтләү өсөн ҡулланыла. | Система небесных координат используется в астрономии для описания положения светил на небе или точек на воображаемой небесной сфере. | 0 | 0 |
Күк координаталары системаһы | Система небесных координат | facts | Зенит арауыҡтары зениттан надирға тиклем 0°-тан 180°-ҡа тиклем үлсәнә. | Зенитные расстояния отсчитываются в пределах от 0° до 180° от зенита к надиру. | 14 | 15 |
Күк координаталары системаһы | Система небесных координат | facts | Азимуттар күк сфераһының тәүлек әйләнеше йүнәлешендә, йәғни көньяҡ нөктәһенән көнбайышҡа табан, 0°—360° арауығында үлсәнә. | Азимуты отсчитываются в сторону суточного вращения небесной сферы, то есть к западу от точки юга, в пределах от 0° до 360°. | 16 | 17 |
Күк координаталары системаһы | Система небесных координат | facts | Ҡайһы берҙә азимуттар көнбайышҡа 0°-тан +180°-ҡа тиклем һәм көнсығышҡа 0°-тан −180°-ҡа тиклем үлсәнә. (Геодезияла һәм навигацияла азимуттар төньяҡ нөктәһенән үлсәнә). | Полярные расстояния отсчитываются в пределах от 0° до 180° от северного полюса мира к южному. | 17 | 26 |
Күк координаталары системаһы | Система небесных координат | facts | Ауышлыҡ 0°-тан +90°-ҡа тиклем төньяҡ күк полюсына һәм 0°-тан −90°-ҡа тиклем көньяҡ күк полюсына табан үлсәнә. | Склонения отсчитываются в пределах от 0° до +90° к северному полюсу мира и от 0° до −90° к южному полюсу мира. | 24 | 24 |
Еникале | Еникале | lead | Еникале, Ени-Кале — XVIII быуат башында төрөктәр тарафынан Ҡырымда Керчь боғаҙы ярында төҙөлгән һәм юҡҡа сыҡҡан ҡәлғә. | Еникале, Ени-Кале — упраздненная крепость в Крыму на берегу Керченского пролива, построена турками в начале XVIII века. | 0 | 0 |
Еникале | Еникале | facts | Ҡәлғәнең гарнизонынында 800-гә яҡын ғосман һәм 300 ҡырым татар һалдаты була. | Около 800 османских и 300 крымскотатарских солдат составляли гарнизон крепости. | 11 | 14 |
Еникале | Еникале | facts | 1771 йылдың йәйендә Рус-төрөк һуғышы (1768—1774 йй) барышында Рәсәй армияһы Ҡырымға инә. | Летом 1771 года в ходе Русско-турецкой войны (1768—1774 гг) Русская армия вошла в Крым. | 17 | 20 |
Еникале | Еникале | facts | 1774 йылда Кючук-Кайнарджий килешеүе буйынса Керчь Һәм Еникале Рәсәйгә тапшырыла һәм 1821 йылда Таврия губернаһының Керчь-Еникале ҡала хакимиәте ойошторола. | В 1774 году по Кючук-Кайнарджийскому договору Керчь и Еникале были переданы России и образовали в 1821 году Керчь-Еникальское градоначальство Таврической губернии. | 21 | 23 |
Сәдеғ Һедәйет | Хедаят, Садег | lead | Сәдеғ Һедәйет (Садек Хедаят; 17 февраль 1903, Тәһран — 9 апрель 1951, Париж) — иран яҙыусыһы, филолог һәм йәмәғәт эшмәкәре. | Садег Хедаят (Садек Хедаят; 17 февраля 1903, Тегеран — 9 апреля 1951, Париж) — иранский писатель, филолог и общественный деятель. | 0 | 0 |
Сәдеғ Һедәйет | Хедаят, Садег | facts | 1903 йылдың 17 февралендә Тәһранда бер нисә быуын әҙәби һәм сәйәси эшмәкәрлек менән шөғөлләнгән йәки армияла генерал чинында хеҙмәт иткән аристократ ғаиләһендә тыуған. | Родился 17 февраля 1903 года в Тегеране в аристократической семье, несколько поколений которой занимались литературной и политической деятельностью или служили в армии в генеральских чинах. | 3 | 3 |
Исидор Боровский | Боровский, Исидор | lead | Исидор Боровский — Польша хәрби етәксеһе, Костюшко ихтилалында ҡатнашыусы, Симон Боливар адъютанты, Америкала Испания колонияларының бойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғышында генерал, фарсы вәзире. | Исидор Боровский — польский военачальник, участник восстания Костюшко, адъютант Симона Боливара, генерал войны за независимость испанских колоний в Америке, персидский визирь. | 0 | 0 |
Исидор Боровский | Боровский, Исидор | facts | Ихтилал баҫтырылғандан һуң, ул тыуған илен ҡалдыра, Ян Домбровский поляк легионына инә, уның сафтарында офицер чинында Наполеондың Итальян кампанияһында (1796—1797) ҡатнаша. | Домбровского, в рядах которого в чине офицера участвовал в Итальянской кампании (1796—1797) Наполеона. | 3 | 4 |
Перекоп ҡәлғәһе | Перекопская крепость | lead | Перекоп ҡәлғәһе Тафрос, Ферх Кермен (Ферх-Кермен, хәҙерге Перекоп, Ор-Капу) — Ҡырымда ҡәлғә, ҡала һәм ауыл. | Перекопская крепость Тафрос, Ферх Кермен (Ферх-Кермен, нынешний Перекоп, Ор-Капу) — крепость, город и село в Крыму. | 0 | 0 |
Перекоп ҡәлғәһе | Перекопская крепость | facts | 1500 һәм 1501 йылдарҙа Оло Урҙа ханы Ших-Әхмәт ике тапҡыр Ҡырымға Перекоп муйыны аша баҫып инергә маташа. | В 1500 и 1501 годах хан Большой Орды Ших-Ахмет дважды пытался вторгнуться в Крым через Перекопский перешеек, но не смог этого сделать. | 13 | 15 |
Перекоп ҡәлғәһе | Перекопская крепость | facts | Бер нисә тапҡыр Перекопты Запорожье казактары ала, 1663 йылда (Перекопҡа походтар ), 1736 йылда (Перекопты ҡамау ) Һәм 1738 йылда Ор-Капуны рус ғәскәрҙәре һәм Запорожье казактары ала һәм ҡалдыра, әммә 1771 йылдың июлендә генә улар ҡәлғәне тулыһынса баҫып ала, шунан һуң ул емерелә. | Неоднократно Перекоп брали запорожские казаки, в 1663 походы на Перекоп, 1736 (осада Перекопа ) и в 1738 годах Ор-Капу брали и оставляли совместно русские войска и запорожские казаки, однако лишь в июле 1771 года они окончательно овладели крепостью, после чего она была разрушена. | 14 | 16 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.