Datasets:
keramjan
/
spellcheck

Dataset card Data Studio Files
xet
Community
1
original
stringlengths
14
2.63k
corrected
stringlengths
14
2.53k
جاۋاب: ئىش - ھەرىكەن ياكى ھالەتنىڭ بولغانلىقىنى، بولۇۋاتقانلىقىنى، بولىدىغانلىقىنى بىلدۇرىدىغان پېئىل ـــ بولۇش لمۇق پېئىل دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، يازدى، يېزىۋاتىدۇ، يازىدۇ، ئوقۇدى، ئوقۇۋاتىدۇ، ئوقۇيدۇ.
جاۋاب: ئىش-ھەرىكەت ياكى ھالەتنىڭ بولغانلىقىنى، بولۇۋاتقانلىقىنى، بولىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدىغان پېئىل - بولۇشلۇق پېئىل دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، يازدى، يېزىۋاتىدۇ، يازىدۇ، ئوقۇدى، ئوقۇۋاتىدۇ، ئوقۇيدۇ.
وg \_ سوئال: پېئىل زامانلىرى دېگەن نېمە؟ ئۇيغۇر تىلىدىكى بېئىللاردا نەچچە زامان بار؟ ئۇلار قايسى؟
89 - سوئال: پېئىل زامانلىرى دېگەن نېمە؟ ئۇيغۇر تىلىدىكى پېئىللاردا نەچچە زامان بار؟ ئۇلار قايسى؟
جاۋاب: پېئىللارنىڭ ۋاقىتقا بولغان مەنىلىرى ــ پىېئىل زامانلىرى دەپ ئاتىلىد<u>ۇ</u>. ئۇيغۇر تىلىدىكى پېئىللاردا ئۇچ زامان بار. ئۇلار. 1). ھازىرقى -زامان، يېزىۋاتىدۇ، ئوقۇۋاتىدۇ، كۈللىنىۋاتىدۇ. 2) كېلىدىغان زامان. يازىمەن، ئىشلەيمەن، ئوقۇيمەن، كېلىسەن. 3) ئۆتكەن زامان. يازدى، ئوقۇدى، ئىشلىمدىم. كەلدىڭ.
جاۋاب: پېئىللارنىڭ ۋاقىتقا بولغان مۇناسىۋىتى - پېئىل زامانلىرى دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇيغۇر تىلىدىكى پېئىللاردا ئۈچ زامان بار. ئۇلار: 1) ھازىرقى زامان: يېزىۋاتىدۇ، ئوقۇۋاتىدۇ، كۈلىۋاتىدۇ. 2) كېلىدىغان زامان: يازىمەن، ئىشلەيمەن، ئوقۇيمەن، كېلىسەن. 3) ئۆتكەن زامان: يازدى، ئوقۇدى، ئىشلىدىم، كەلدىڭ.
90 - سوئال: پېئىللار نېمىگىد ئاساسەن شىدخسلىمك پېئىل ۋە شەخسىز بېئىل دېگەن ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟
90 - سوئال: پېئىللار نېمىگە ئاساسەن شەخسلىك پېئىل ۋە شەخسىز پېئىل دېگەن ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟
جاۋاب: پېئىللار مەلۇم شەخسكە تەۋە ئىش ــ ھەرىكەتنى بىلدۇرۇش – بىلدۇرمەسلىك ئالاھىدىلىكىگە ئاساسەن شەخسلىك پېئىللار ۋە شەخسسىز پېئىللار دېگەن ئىككى تۇرگە بۆلۈنىدۇ.
جاۋاب: پېئىللار مەلۇم شەخسكە تەۋە ئىش-ھەرىكەتنى بىلدۈرۇش-بىلدۈرمەسلىك ئالاھىدىلىكىگە ئاساسەن شەخسلىك پېئىللار ۋە شەخسىز پېئىللار دېگەن ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ.
1و \_ سوئال: شەخسلىك پېئىل دېگەن نېمە؟ يىېئىللار قانچە شەخس بويىچە تۈرلىنىدۇ؟ مەسىلەن قانداق؟
91 - سوئال: شەخسلىك پېئىل دېگەن نېمە؟ پېئىللار قانچە شەخس بويىچە تۈرلىنىدۇ؟ مەسىلەن قانداق؟
جاۋاب: پېئىللارغا شەخس قوشۇمچىلسىرى ئۇلىنسىپ، شىۋ پىبئىللاردا ئىپادىلەنگەن ئىش ــ ھەرىكەتنىمىڭ مىەلۇم ئىبەخس تەرىپىدىن ئورۇندالغانلىقىنى بىلدۇرىدىغان پېئىللار شىمخسلىك پېئىللار دەپ ئاتىلىدۇ. شەخسلىك پېئىللار ئۈچ شەخس قوشۇم چىلىرى بىلەن تۈرلىنىپ كېلىدۇ.
جاۋاب: پېئىللارغا شەخس قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ، شۇ پېئىللاردا ئىپادىلەنگەن ئىش-ھەرىكەتنىڭ مەلۇم شەخس تەرىپىدىن ئورۇندالغانلىقىنى بىلدۈرىدىغان پېئىللار - شەخسلىك پېئىللار دەپ ئاتىلىدۇ. شەخسلىك پېئىللار ئۈچ شەخس قوشۇمچىلىرى بىلەن تۈرلىنىپ كېلىدۇ.
92 - سوئال: شەخسسز يېئىل دېگەن نېمە؟ ئۇ قانچىگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟
92 - سوئال: شەخسىز پېئىل دېگەن نېمە؟ ئۇ قانچىگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟
جاۋاب: مەلۇم شەخسكە تەۋە بولمىغان ئىش ــ ھەرىكەتنى بىلدۇرىدىغان پېئىللار شەخسسىز پېئىللار دەپ ئاتىلىدۇ. شەخسسىز يېئىللار. سۇپەتداش (سۇپەت پېئىل)، رەۋىشداش (ھال پېئىل)، ئىسىمداش (ھىەرىكەتنىام) دىن ئىبارەت ئۈچ تۇرگە بۆلۈنىدۇ. 28
جاۋاب: مەلۇم شەخسكە تەۋە بولمىغان ئىش-ھەرىكەتنى بىلدۈرىدىغان پېئىللار - شەخسىز پېئىللار دەپ ئاتىلىدۇ. شەخسىز پېئىللار سۈپەتداش (سۈپەت پېئىل)، رەۋىشداش (ھال پېئىل)، ئىسىمداش (ھەرىكەت نامى)دىن ئىبارەت ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ.
وو \_ سوئال: سۈيەتداش دېگەن نىبىلە؟ ئۇ قانداق باسليدؤى
93 - سوئال: سۈپەتداش دېگەن نېمە؟ ئۇ قانداق ياسىلىدۇ؟
جاۋاب: ھەم پېئىللىق، ھەم شۈپەتلىك خۇسۇسىىيەتكىـە ئىگە بولغان پېئىل تۇرى: سۇپەتداش دەپ ئاتىلىدۇ.
جاۋاب: ھەم پېئىللىق، ھەم سۈپەتلىك خۇسۇسىيەتكە ئىگە بولغان پېئىل تۇرى - سۈپەتداش دەپ ئاتىلىدۇ.
سۇپەتداشلار تۆۋەندىكىدەك ياسىلىدۇ. (1) يېئىل بىلتىزىغا «غان، قان، گەن، كەن» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنسىپ ياسلىمدۇ. مەشنلەن، ئالـــ غان، ياتـــ قان، ئالدۇر ــ غان، كەتـــكەن. ئالــ ما ــ غان. (2) پېئىل يىلتىزىغا دىار، يەر» ۋە بوللۇشـ سىزغا «ماس، مەس» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، بارار جايىم. كۆرەر كۆزۈم. كېتەر كۈنىۇم. تىۇتىمىاس قىول. ئاقماس سۇ.
سۈپەتداشلار تۆۋەندىكىدەك ياسىلىدۇ: 1) پېئىل يىلتىزىغا «-غان، -قان، -گەن، -كەن» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ئالغان، ياتقان، ئالدۇرغان، كەتكەن، ئالماغان. 2) پېئىل يىلتىزىغا «-ار، -ەر» ۋە بولۇشسىزغا «-ماس، -مەس» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، بارار جايىم، كۆرەر كۆزۈم، كېتەر كۈنۈم، تۇتماس قول، ئاقماس سۇ.
94 \_ سوئال: رەۋىثداش دېگەن نسبمە؟ ئۇ قانداق يا سىلندۇ ئ
94 - سوئال: رەۋىشداش دېگەن نېمە؟ ئۇ قانداق ياسىلىدۇ؟
جاۋاب. ھەم پېئىللىق، ھــەم رەۋىشلىك خۇسۇسىيەتلەرگە ئىگە بولغان يېئىل تۈرى ـــ رەۋىشداش دەن ئاتىلىدۇ.
جاۋاب: ھەم پېئىللىق، ھەم رەۋىشلىك خۇسۇسىيەتلەرگە ئىگە بولغان پېئىل تۈرى - رەۋىشداش دەپ ئاتىلىدۇ.
رەۋىشداشلار تۆۋەندىكىدەك بەش خىل ئۇسىۇل بىملىەن ياسىلىدۇ.
رەۋىشداشلار تۆۋەندىكىدەك بەش خىل ئۇسۇل بىلەن ياسىلىدۇ:
1) پېئىل يىلتىزىغا «پ، ىپ، ۇپ، ۋپ» قوشۇمچىنلىنرى گۇلىنىپ ياسىلىدۇ. بۇنداق رەۋىشداشلار ئىش ــ ھـەرىكەتنــىڭ ھالىتىنى بىلدۇرىدۇ. مەسىلىەن، ئۇ ئولتىۋرۇپ سىۋزلىىدى. ئۇ يۇگۇرۇپ كەلدى.
1) پېئىل يىلتىزىغا «-پ، -ىپ، -ۇپ، -ۈپ» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. بۇنداق رەۋىشداشلار ئىش-ھەرىكەتنىڭ ھالىتىنى بىلدۇرىدۇ. مەسىلەن، ئۇ ئولتۇرۇپ سۆزلىدى. ئۇ يۈگۈرۈپ كەلدى.
2) يېئىل يىلتىزىغا رغىچە، قىچە، بگسچىە، سكىچە» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مىەسىلىەن، سىەن يېزىپ بولغۇچتە مەن كىېلىمەن. ئۇ كىەلمىگىچە ئىشلەپ تۇرغىن.
2) پېئىل يىلتىزىغا «-غىچە، -گىچە، -قىچە، -كىچە» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، سەن يېزىپ بولغۇچە مەن كېلىمەن. ئۇ كەلمىگىچە ئىشلەپ تۇرغىن.
3) پىئىمل يىملتىزىغىا دغاچ، قاچ، كىمچ، كىمچ، قوشۇمچىلىرىنىڭ ئۇلىنىشى بىلەن ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ياز ــ غان. كەن ــ كەچ. ماڭ ــ غاچ. بار ــ غاچ. 4) پېئىل يــىلتىزىغــا
3) پېئىل يىلتىزىغا «-غاچ، -گەچ، -قاچ، -كەچ» قوشۇمچىلىرىنىڭ ئۇلىنىشى بىلەن ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ياز-غاچ، كەل-گەچ، مان-غاچ، بار-غاچ.
يباز - غىلى، كەت كىلى، كۆر - گىلى. يات - قىلى.
4) پېئىل يىلتىزىغا «-غىلى، -گىلى، -قىلى، -كىلى» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ياز-غىلى، كەل-گىلى، كۆر-گىلى، يات-قىلى.
وو ـ سوئال: رەۋىشداشلار ياسىلىشىغا قاراپ قانچىد تۇرگە بۆلۈنىدۇ؟ ئۇ قايسى؟
95 - سوئال: رەۋىشداشلار ياسىلىشىغا قاراپ قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ ئۇلار قايسىلار؟
جاۋاب: رەۋىشداشلار ياسىلىشىىغا قىاران:
جاۋاب: رەۋىشداشلار ياسىلىشىغا قاراپ:
1) ھالسەن رمۇنشداشلار؛ كۆرۈپ، يېزىپ، ئوقۇپ، 2
1) ھالەت رەۋىشداشلىرى: كۆرۈپ، يېزىپ، ئوقۇپ؛
) ۋاقىت رمۇنشداشلار؛ يازغىچە. كۆرگىچە. ئوقۇغۇچە.
2) ۋاقىت رەۋىشداشلىرى: يازغىچە، كۆرگىچە، ئوقۇغۇچە؛
3)چېتىلما رەۋىشداشلار. يازغاچ. كۆرگەچ، ئوقۇغاچ.
3) چېتىلما رەۋىشداشلىرى: يازغاچ، كۆرگەچ، ئوقۇغاچ؛
4) سەۋەب رەۋىشداشلار، يازغاچقا، كۆرگەچكە. ئوقۇغاچقا.
4) سەۋەب رەۋىشداشلىرى: يازغاچقا، كۆرگەچكە، ئوقۇغاچقا؛
5) مەقسەن رەۋىشداشلىرى: يازغىلى، كېۋرگېنلى، ئوقۇغىلى.
5) مەقسەت رەۋىشداشلىرى: يازغىلى، كۆرگىلى، ئوقۇغىلى.
96 - سوئال: ئىسمداش (ھەرىكەتنام) دېگەن نىېمە؟ ئۇ قانداق باسلىدۇ؟
96 - سوئال: ئىسىمداش (ھەرىكەت نام) دېگەن نېمە؟ ئۇ قانداق ياسىلىدۇ؟
جاۋان. ھېچقانداق زامانغا تەۋە بولماي ھەم پېئىللىىق. ھەم ئىسىملىك خۇسۇسىيەتلەرگە ئىگە بسولغان يىچئىل تىلورى ئىسىمداش دەن ئاتىلىدۇ. ئىسىملار تىۋۋەندىكىىدەك ئۇسىۇللار بىلەن ياسىلىدۇ:
جاۋاب: ھېچقانداق زامانغا تەۋە بولماي، ھەم پېئىللىق، ھەم ئىسىملىك خۇسۇسىيەتلەرگە ئىگە بولغان پېئىل تۈرى ئىسىمداش دەپ ئاتىلىدۇ. ئىسىمداشلار تۆۋەندىكىدەك ئۇسۇللار بىلەن ياسىلىدۇ:
1) يېئىل يىلتىزىلغا ھش، ئش، ۇشى، ۇشى، قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ئوقۇ + ش، ياز + ىسش، كۆر + ۈش، تۇت - ۋش. 2
1) پېئىل يىلتىزىغا «-ىش، -ۇش، -ۈش» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ئوقۇ + ش، ياز + ىش، كۆر + ۈش، تۇت + ۇش.
) پېئىل يىلتىزىغا دماق، مەڭ، قىوشلۇمچىيىس ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ياز + ماق، ئوقۇ + ماق، كۆر + مەڭ.
2) پېئىل يىلتىزىغا «-ماق، -مەك» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ياز + ماق، ئوقۇ + ماق، كۆر + مەك.
3) يېئىل يىلتىزىغا دغۇ، قۇ، گۇ، كۇ» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ياز + غۇ، يات + قۇ، سۇركە + گۈ
3) پېئىل يىلتىزىغا «-غۇ، -گۈ، -قۇ، -كۈ» قوشۇمچىلىرى ئۇلىنىپ ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ياز + غۇ، يات + قۇ، سۈرۈك + گۈ.
97 \_ سوئال: رەۋىش دېگەن نېمە؟
97 - سوئال: رەۋىش دېگەن نېمە؟
جاۋاب: يېئىل ۋە سۈيەتنىڭ تۇرلۇك خۇسۇسىيەتلىىرىنى بىلدۇرىدىغان سۆز تۈركۈمى — رەۋىش دەپ ئاتىلىدۇ.
جاۋاب: پېئىل ۋە سۈپەتنىڭ تۇرلۇك خۇسۇسىيەتلىرىنى بىلدۇرىدىغان سۆز تۈركۈمى - رەۋىش دەپ ئاتىلىدۇ.
98 - سوئال: رەۋىشلىەر تۈزۈلۈش جەھەتتىن قانداق تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ؟
98 - سوئال: رەۋىشلەر تۈزۈلۈش جەھەتتىن قانداق تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ؟
جاۋاب. رەۋىشلەر تۈزۈلۈش جەھسەتتىىن ئاددىي رەۋىش، قوشما رەۋىش ۋە ياسالما رەۋىش دېگەن ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ.
جاۋاب: رەۋىشلەر تۈزۈلۈش جەھەتتىن ئاددىي رەۋىش، قوشما رەۋىش ۋە ياسالما رەۋىش دېگەن ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ.
وو … سوئال: ئاددىي رەۋىش دېگەن نېمە؟
99 - سوئال: ئاددىي رەۋىش دېگەن نېمە؟
جاۋاب: بىرلا تومۇردىن تۈزۈلگەن رەۋىشلىەر سا ئاددىي رمۇىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، چاپسان، ئاستا، ھازىر، ھامان، كېيىن، دەرھال.
جاۋاب: بىرلا تومۇردىن تۈزۈلگەن رەۋىشلەر - ئاددىي رەۋىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، چاپسان، ئاستا، ھازىر، ھامان، كېيىن، دەرھال.
100 - سوئال: قوشما رەۋىش دېگەن نېمە؟
100 - سوئال: قوشما رەۋىش دېگەن نېمە؟
جاۋاب: بەلگىلىك تەرتىيتە كىەلگەن جىۇن سىۋزلەردىن ياكى ئىككى سۆزنىڭ بەلگىلىك تەرتىپتە قاتارلىشىپ كېلىشىدىن تۇرۇلگەن رەۋىشلەر ـــ قوشما رەۋىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئالمان - تالمان، ئوپۇل - توپۇل، سەل- پەل:
جاۋاب: بەلگىلىك تەرتىپتە كەلگەن ئىككى سۆزدىن ياكى ئىككى سۆزنىڭ بەلگىلىك تەرتىپتە قاتارلىشىپ كېلىشىدىن تۈزۈلگەن رەۋىشلەر - قوشما رەۋىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئالدان-تالدان، ئوپۇل-توپۇل، سەل-پەل.
101 - سوئال: پاسالما رەۋىش دېگەن نېمە؟
101 - سوئال: ياسالما رەۋىش دېگەن نېمە؟
جاۋاب: تۈپ سۆزلەرگە تۇرلۇك سۆز ياسىغۇچى قوشۇم چىلارنىڭ ئۇلىنىشى بىلەن ياسالغان رەۋىشلەر ــ ياسالما رەۋىش دەپ ئاتىلىدۇ، مەسىلەن، ئاساس+ەن، چۇش+كىچە، كەچ+لەپ.
جاۋاب: تۈپ سۆزلەرگە تۇرلۇك سۆز ياسىغۇچى قوشۇمچىلارنىڭ ئۇلىنىشى بىلەن ياسالغان رەۋىشلەر - ياسالما رەۋىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئاساس + ەن، چۈش + كىچە، كەچ + لەپ.
102 - سوئال: رەۋىشلەر مەنىسىگە ئاساسەن قانداق تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ؟
102 - سوئال: رەۋىشلەر مەنىسىگە ئاساسەن قانداق تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ؟
جاۋاپ، رەۋىشلەر بىلدۈرىدىغان مەنىسى ۋە جۇملسىدىكى ۋەزىيىسىگە ئاساسەن، ھالەت رەۋىشلىىرى، ئورۇن رەۋىشلىىرى، ۋاقىت رەۋىشلىىرى، دەرىجە رەۋىشلىرى، مەقسىەت رەۋىشلىىرى دېگەن بەش تۈرگە بۆلۈنىدۇ.
جاۋاب: رەۋىشلەر بىلدۈرىدىغان مەنىسى ۋە جۇملىدىكى ۋەزىپىسىگە ئاساسەن، ھالەت رەۋىشلىرى، ئورۇن رەۋىشلىرى، ۋاقىت رەۋىشلىرى، دەرىجە رەۋىشلىرى، مەقسەت رەۋىشلىرى دېگەن بەش تۈرگە بۆلۈنىدۇ.
103 - سوئال: ھالەت رەۋىشى دېگەن نېمە؟
103 - سوئال: ھالەت رەۋىشى دېگەن نېمە؟
جاۋاب: ئىش ساھەرىكەتنىڭ تۇرلۇك ھالىتىنى بىلدۇرب دىغان رەۋىشلەر ـــ ھالەت رەۋىشلىرى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، چاپسان. ئاستا، ئاران. ھارماي ــ تالعاي.
جاۋاب: ئىش-ھەرىكەتنىڭ تۇرلۇك ھالىتىنى بىلدۇرىدىغان رەۋىشلەر - ھالەت رەۋىشلىرى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، چاپسان، ئاستا، ئاران، ھارام-ھالال.
104 - سوئال: ئورۇن رەۋىشلىرى دېگەن نېمە؟
104 - سوئال: ئورۇن رەۋىشلىرى دېگەن نېمە؟
جاۋاب: ئىش با ھەرىكەتنىڭ ئورنسىنى ياكى يۆنىلىشىنى بىملدۇرىيىدىغيان رەۋىشلىەر يىر ئورۇن رەۋىشى دەن ئاتىنىلىدۇ. مەسىلەن، نېرى، بېرى، ئالدى، كەينى، يۇقىرىدا، تۆۋەندە.
جاۋاب: ئىش-ھەرىكەتنىڭ ئورنىنى ياكى يۆنىلىشىنى بىلدۇرىدىغان رەۋىشلەر - ئورۇن رەۋىشى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، نېرى، بېرى، ئالدى، كەينى، يۇقىرىدا، تۆۋەندە.
105 - سوئال: ۋاقىت رەۋىشلىرى دېگەن نېمە؟
105 - سوئال: ۋاقىت رەۋىشلىرى دېگەن نېمە؟
جاۋاب: ئىش ــ ھەرىكەتنىڭ ۋاقتىنى بىلدۇرۇن كېلىدىغان رەۋىشلەر ـــ ۋاقىت رەۋىشلىرى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ھازىر، بۇلتۇر، ھازىرغىچە، قىشقىچە.
جاۋاب: ئىش-ھەرىكەتنىڭ ۋاقتىنى بىلدۇرۇپ كېلىدىغان رەۋىشلەر - ۋاقىت رەۋىشلىرى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ھازىر، بۇرۇن، ھازىرغىچە، قىشقىچە.
106 - سوئال: دەرىجە رەۋىشى دېگەن ئېمە؟
106 - سوئال: دەرىجە رەۋىشى دېگەن نېمە؟
جاۋاب: ئىش - ھەرىكىەتنىنىڭ دەرىجىسى، مىقدارىنى، ئۆلچىمىنى بىلدۇرىدىغان رەۋىشلەر دەرىجىە رەۋىشىلىىرى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ناھايىتى، ئىنتايىن، خويمۇ، پۇتۇنلەي.
جاۋاب: ئىش-ھەرىكەتنىڭ دەرىجىسى، مىقدارىنى، ئۆلچىمىنى بىلدۇرىدىغان رەۋىشلەر - دەرىجە رەۋىشلىرى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ناھايىتى، ئىنتايىن، خېلىمۇ، پۈتۈنلەي.
107 - سوئال: مەقسەت رەۋىشى دېگەن نېمە؟
107 - سوئال: مەقسەت رەۋىشى دېگەن نېمە؟
جاۋاب: ئىش ــ ھــەرىكــەتنىىڭ ئىشــقـا ئىشـىنشـىدىكى مەقسىتىنى بىلدۇرىدىغان رەۋىشلىەر ـــ مىەقسىەت رەۋىشلىىرى دەن ئاتىلىدۇ.
جاۋاب: ئىش-ھەرىكەتنىڭ ئىشقا ئېشىشىدىكى مەقسىتىنى بىلدۇرىدىغان رەۋىشلەر - مەقسەت رەۋىشلىرى دەپ ئاتىلىدۇ.
108 - سوئال: ياردەمچى سۆزلەر دېگيەن ئېمبە؟ پاردەمچى سۆزلەر قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسلار؟
108 - سوئال: ياردەمچى سۆزلەر دېگەن نېمە؟ ياردەمچى سۆزلەر قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟
جاۋاب. ئۆز ئالدىغا لېكسىكىلىق مسەنە بىلدۈرمەيدىغان، سۆز ۋە جۇملىلىەرنى ئۆزئارا بىاغلاش، ئۇلارنىنىڭ مىەنىسىنى تولۇقلاش ئۈچۈن خىزمەت قىلىدىغان سىۋزلىەر ــ يـاردەمچى سۆز دول ئاتىلىدۇ.
جاۋاب: ئۆز ئالدىغا لېكسىكىلىق مەنە بىلدۈرمەيدىغان، سۆز ۋە جۇملىلەرنى ئۆزئارا باغلاش، ئۇلارنىڭ مەنىسىنى تولۇقلاش ئۈچۈن خىزمەت قىلىدىغان سۆزلەر - ياردەمچى سۆز دەپ ئاتىلىدۇ.
ياردەمچى سۆزلەر تۆۋەندىكىدەك ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ.
ياردەمچى سۆزلەر تۆۋەندىكىدەك ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ:
1) تىركەلمىلەر: (بىلەن، ئۈچۈن، ئارقىلىق، توغرىسىىدا، توغرۇلۇق قاتارلىقلار)؛
1) تىركەلمىلەر: (بىلەن، ئۈچۈن، ئارقىلىق، توغرىسىدا، توغرۇلۇق قاتارلىقلار)؛
2) باغلىغۇچىلار؛ (ۋە ھىمم، بىملىمن،<br>ھەمدە، يەنە، يا. ياكى، نە، قام بەلكى، شۇڭلاشقا. شىۋىسىڭ ئۇچۈن، ئەمما، لېكىن، بىراق)؛
2) باغلىغۇچىلار: (ۋە، ھەم، بىلەن، ھەمدە، يەنە، يا، ياكى، نە، ياكى، بەلكى، شۇڭلاشقا، شۇنىڭ ئۈچۈن، ئەمما، لېكىن، بىراق)؛
3) يۈكلىمىلەر: (دۇ، يۇ، چۇ، مۇ، غۇ......)
3) يۈكلىمىلەر: (دۇ، يۇ، چۇ، مۇ، غۇ......).
109 ـ سوئال: جۇملە دېگەن نېمە؟
109 - سوئال: جۇملە دېگەن نېمە؟
جاۋاب: تولۇق ئاياغلاشقآن ئوي ــ پىڭىرىي بىلدۇرگىمن بىر سۆز ياكى بىرقانچە سۆزنىڭ ئۆزئارا بىرىكمىسى جىۋىلىە دەن ئاتىلىدۇ.
جاۋاب: تولۇق ئاياغلاشقان ئوي-پىكىرنى بىلدۈرگەن بىر سۆز ياكى بىرقانچە سۆزنىڭ ئۆزئارا بىرىكمىسى - جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ.
110 - سوئال: جۇملە يېزىلغياندا ئاخىرىغا قيانداق تىنىش بەلگىلىرى قويۇتندۇ؟
110 - سوئال: جۇملە يېزىلغاندا ئاخىرىغا قانداق تىنىش بەلگىلىرى قويۇلىدۇ؟
جاۋاپ، جۇملىنى يازغاندا، ھەربىر جەۋەلسە ئاخسىرىغىا مۇشۇ جۇملىنىڭ مەزمۇنىغا قاران، چىيكىنىغ (،)، پىغش (،)، سوئال (٢)، ئۇندەش (١) بەلگىلىرى قويۇلىدۇ.
جاۋاب: جۇملىنى يازغاندا، ھەربىر جۇملە ئاخىرىغا مۇشۇ جۇملىنىڭ مەزمۇنىغا قاراپ، چېكىت (.)، پەش (!)، سوئال (؟)، ئۈندەش (!) بەلگىلىرى قويۇلىدۇ.
111 - سوئال: جۇملە مەزمۇنىغا قاسياسىيەن قيانچىلە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟
111 - سوئال: جۇملە مەزمۇنىغا قاراپ قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟
مە **بېلۋاپ، جۇملىلەر مىلەزمىۋائى، ۋە ئېيتىبلىنش**خل**اھياڭلغىا** جۇملە، ④ ئۈندەش جۇملە دېگەن تۆت تۇرگە بۆلۈنىدۇ.
جاۋاب: جۇملىلەر مەزمۇنى ۋە ئېيتىلىش ئاھىڭىغا قاراپ، ① خەۋەر جۇملە، ② سوئال جۇملە، ③ بۇيرۇق جۇملە، ④ ئۈندەش جۇملە دېگەن تۆت تۈرگە بۆلۈنىدۇ.
112 - سوئال: خەۋەر جۈملە دېگەن نېمە؟
112 - سوئال: خەۋەر جۇملە دېگەن نېمە؟
جَاۋَان: بىرەر شىمىئى - ھىلدىسلە، ئىش - ھىمىككىمى ھەققىدىكى ئوي ــ پىكىرىي خەۋەر ياكى بىايان تىمرىقىسىىدە ئىپادىلەن بېرىدىغان جۇملىلەر ـــ خەۋەر جۇملە دەن ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، تاڭ ئاتتى، ئوقۇغۇچىلار كىمناستىكا ئوينىماقتا.
جاۋاب: بىرەر شىئى-ھادىسە، ئىش-ھەرىكەت ھەققىدىكى ئوي-پىكىرنى خەۋەر ياكى بايان تەرىقىسىدە ئىپادىلەپ بېرىدىغان جۇملىلەر - خەۋەر جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، تاڭ ئاتتى، ئوقۇغۇچىلار گىمناستىكا ئوينىماقتا.
113 - سوئال: خەۋەر جۈملىلەر سۆزلىگەندە قانداق ئاھاڭ بىلەن ئېيتىلىدۇ؟ يېزىقتا قانداق تىنىش بىەلگىسسى قويۇلىدۇ؟
113 - سوئال: خەۋەر جۇملىلەر سۆزلىگەندە قانداق ئاھاڭ بىلەن ئېيتىلىدۇ؟ يېزىقتا قانداق تىنىش بەلگىسى قويۇلىدۇ؟
جاۋاب. خەۋەر جۇملىلەر سۆزلىگەندە ئىنتوناتسىيە جەھەت تىن بىر خىل ئاھاڭدا ئېيتىلىپ كېلىپ، جۇملىنىڭ ئاخسىرىغىا كەلگەندە تاۋۇش پەسىيىپ چۈشىدۇ. سۆزلىگەندە بىر جىۋەلمە بىلەن ئىككىنچى جۇملىنىڭ چېكى تىنىش (پائۇزا) ئارقسىلىق ئىيادىلەنسە، يېزىقتا چېكىت ياكى پەش ۋە ياكى چېكىتلىك پەش ئارقىلىق ئايرىلىدۇ.
جاۋاب: خەۋەر جۇملىلەر سۆزلىگەندە ئىنتوناتسىيە جەھەتتىن بىر خىل ئاھاڭدا ئېيتىلىپ كېلىپ، جۇملىنىڭ ئاخىرىغا كەلگەندە تاۋۇش پەسىيىپ چۈشىدۇ. سۆزلىگەندە بىر جۇملە بىلەن ئىككىنچى جۇملىنىڭ چېكى تىنىش (پائۇزا) ئارقىلىق ئايرىلسە، يېزىقتا چېكىت ياكى پەش ۋە ياكى چېكىتلىك پەش ئارقىلىق ئايرىلىدۇ.
114 ـ سوئال: سوئال جۇملە دېگەن نېمە؟ قانداق ئىنتو. ئاتسىيە بىلەن ئېيتىلىدۇ؟ قانداق تىنىش بەلگىسى قويۇلىدۇ؟
114 - سوئال: سوئال جۇملە دېگەن نېمە؟ قانداق ئىنتوناتسىيە بىلەن ئېيتىلىدۇ؟ قانداق تىنىش بەلگىسى قويۇلىدۇ؟
جاۋاب: مەلۇم ئەرسە، ھادىسە ياكى ئىش ــ ھــەرىكىـەن توغرىسىدا سوئال مەزمۇنىدا ئېيتىلىدىغان جىۋملىە ــ سلوئال جۇملە دەن ئاتىلىدۇ. سوئال جۇملىلەردىكى سوئال مىەنىسىنى بىلدۇزددىغان سۆزلەر، شۇ جۇملىدىكى ئادەتتىكى سىۆزلەركىە قارىغاندا كۆتۈرەڭگۇرەك ئىنتوناتسىيە بىلەن ئېيتىلىدۇ. سىوئال جُۈملىلەرنىڭ ئاخىرىغا يېزىقتا سوئال بەلگىسى (؟) قويۇلىىدۇ.
جاۋاب: مەلۇم ئەھۋال، ھادىسە ياكى ئىش-ھەرىكەت توغرىسىدا سوئال مەزمۇنىدا ئېيتىلىدىغان جۇملە - سوئال جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. سوئال جۇملىلەردىكى سوئال مەنىسىنى بىلدۈرىدىغان سۆزلەر، شۇ جۇملىدىكى ئادەتتىكى سۆزلەرگە قارىغاندا كۆتۈرۈلگەن ئىنتوناتسىيە بىلەن ئېيتىلىدۇ. سوئال جۇملىلەرنىڭ ئاخىرىغا يېزىقتا سوئال بەلگىسى (؟) قويۇلىدۇ.
113 - سوئال: سوئال جۇملىلەر قانداق تۈزۈلىدۇق
115 - سوئال: سوئال جۇملىلەر قانداق تۈزۈلىدۇ؟
جاۋاب: تۆۋەندىكىدەك ئۇچ خىل ئۇسۇل يىلەن تۈزۈلىدۇ.
جاۋاب: تۆۋەندىكىدەك ئۈچ خىل ئۇسۇل بىلەن تۈزۈلىدۇ:
1) سوئال ئالماشلىرىنىسڭ قوشۇلۇشى بىلەن تۈزۈلىدۇ؛ دەسىلەن، سىز كىم بولىسىز؟ سىز قەيەردە ئوقۇيستز؟ -
1) سوئال ئالماشلىرىنىڭ قوشۇلۇشى بىلەن تۈزۈلىدۇ. مەسىلەن، سىز كىم بولىسىز؟ سىز قەيەردە ئوقۇيسىز؟
2) جۇملىدە خەۋەرنىڭ ئاخىرىغا دەۋ. ما. دۇ، چۇ، دا، دە» ئۇلانمىلىرىنىڭ قوشۇلۇشى بىلەن تۇزۇلىىدۇ. مەسىلىمن، بۇ كىتابنى سەن ئوقۇغانمۇ؟ سەن كەيسەن، ئايگۈلچۇ؟
2) جۇملىدە خەۋەرنىڭ ئاخىرىغا «دۇ، مۇ، دا، دە» ئۇلانمىلىرىنىڭ قوشۇلۇشى بىلەن تۈزۈلىدۇ. مەسىلەن، بۇ كىتابنى سەن ئوقۇغانمۇ؟ سەن كەيسەن، ئايگۈلچۇ؟
3) جۇملىدە سىوئال ئالماشلىبرى، سىوئال ئۇلانمىلىنرى قاتناشمىسىمۇ جۇملە ئاخىرىدىكى سۆزنىماڭ سىوئال ئاھياڭىىدا ئېيتىلىشى بىلەن سوئال جۇملە تۇزۇلىدۇ. مەسىلىغن، شىۇنداق قىلىپ ئالىي مەكتەپكە ئامتىھان بەردىم دېگىن؟
3) جۇملىدە سوئال ئالماشلىرى، سوئال ئۇلانمىلىرى قاتناشمىسىمۇ، جۇملە ئاخىرىدىكى سۆزنى سوئال ئاھىڭىدا ئېيتىلىشى بىلەن سوئال جۇملە تۈزۈلىدۇ. مەسىلەن، شۇنداق قىلىپ ئالىي مەكتەپكە ئىمتىھان بەردىڭ دېگىن؟
116 - سوئال: بۇيرۇق جۇملە دېگەن نېمە؟
116 - سوئال: بۇيرۇق جۇملە دېگەن نېمە؟
جاۋاب: سۆزلىگۈچىنىڭ بىۋيرۇق، ئۆتىلۇنىلۇش، تتىلىەك، شوئار، چاقىرىق، ئۇمىد، ئارزۇ مەزمۇنىدىكى ئوي … پىكىزلىرىد نى ئىپادىلەيدىغان جۇملىلەر ــ بۇيرۇق جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، پاتەمنى چـاقـىرغىلى سىنز بىېرىڭ. ئۇلار دەرھـال كەلسۇن.
جاۋاب: سۆزلىگۈچىنىڭ بۇيرۇق، ئۆتۈنۈش، تەلىك، شوئار، چاقىرىق، ئۈمىد، ئارزۇ مەزمۇنىدىكى ئوي-پىكىرلىرىنى ئىپادىلەيدىغان جۇملىلەر ـــ بۇيرۇق جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، پاتەمنى چاقىرغىلى سىز بېرىڭ. ئۇلار دەرھال كەلسۇن.
117 - سوئال: بۇيرۇق جۈملىلەر قانداق تىنتوناتسىيە بىلەن ئېيتىلىدۇ؟ يېزىققا قانداق تىنىش بەلگىسى قويۇلىدۇ؟
117 - سوئال: بۇيرۇق جۇملىلەر قانداق ئىنتوناتسىيە بىلەن ئېيتىلىدۇ؟ يېزىققا قانداق تىنىش بەلگىسى قويۇلىدۇ؟
جاۋاب: بۇيرۇق جۇملىلەرنىڭ بەزىلىرى ئېغىزدا كۈچلۈك ۋە كۆتۈرەڭگۇ ئاھاڭدا ئېيتىلسا، بەزىلسىرى يىەس ئاھاڭدا ئېيتىلىدۇ. يەنى بۇيرۇق، شوئار ۋە ئارزۇ، چاقىرىق مەنىسىدىكى بۇيرۇق جۇملىلەر كۈچلۈك. كۆتۈرەڭگىۇ ئاھياڭدا ئېيتسىلىىدۇ. يېزىقتا بىولسا ئۇندەش (!) بىملگىسى قىويۇلىدۇ. ئۆتۈنىۈش، قىلەك، مەسلىھىدى مەنىسىدىكى بۇيرۇق جىۋملىنلىدر يىنەسرەك ياشىمۇن ئۇلۇغ ۋەتىنىمىز! (شۇئار) رۇخسىغى قىمىلىڭ، مىەن باراي. (ئۆتۈدۈش)
جاۋاب: بۇيرۇق جۇملىلەرنىڭ بەزىلىرى ئېغىزدا كۈچلۈك ۋە كۆتۈرەڭگۈ ئاھاڭدا ئېيتىلسا، بەزىلىرى يۇمشاق ئاھاڭدا ئېيتىلىدۇ. يەنى بۇيرۇق، شوئار ۋە ئارزۇ، چاقىرىق مەنىسىدىكى بۇيرۇق جۇملىلەر كۈچلۈك، كۆتۈرەڭگۈ ئاھاڭدا ئېيتىلىدۇ. يېزىقتا بولسا ئۈندەش (!) بەلگىسى قويۇلىدۇ. ئۆتۈنۈش، تەلىك، مەسلىھەت مەنىسىدىكى بۇيرۇق جۇملىلەر يۇمشاق ئاھاڭدا ئېيتىلىدۇ. يېزىقتا نۇقتا (.) قويۇلىدۇ. مەسىلەن، يارىمۇ ئۇلۇغ وەتىنىمىز! (شوئار) رۇخسەت قىلىڭ، مەن باراي. (ئۆتۈنۈش)
118 - سوئال: ئۇندەش جۇملە دېگەن نېمە؟
118 - سوئال: ئۈندەش جۇملە دېگەن نېمە؟
بچاۋان، سۆزلىگۈچىنىڭ تۈرلۈك ھېش د ھاياجانلىبرىنى (ئارزۇ سائارمان، خۇشاللىق، قانائەتلىنىش، غەزەيلىنىش، خايا بولۇش، يۇشاينان قىلىش، ئەجەبلىنىش، زوقلىنىش قاتارلىقلار) ئىپادىلەيدىغان جۇملىلەر ـــ ئۇندەش جۇملە دېيىلىدۇ. ئۇندەش جۇملىلەردىن كېيىن ئۈندەش بەلگىسى (!) قويۇلىدۇ. مەسىلەن، ئىخ، ئلغا ۋەتەن! سەن نېمىدېگەن گۇزەلسەن!
جاۋاب: سۆزلىگۈچىنىڭ تۈرلۈك ھىس-ھاياجانلىرىنى (خۇرسەنلىك، خۇشاللىق، قانائەتلىنىش، غەزەپلىنىش، ھايران بولۇش، پۇشايمان قىلىش، ئەجەبلىنىش، زوقلىنىش قاتارلىقلار) ئىپادىلەيدىغان جۇملىلەر ـــ ئۈندەش جۇملە دېيىلىدۇ. ئۈندەش جۇملىلەردىن كېيىن ئۈندەش بەلگىسى (!) قويۇلىدۇ. مەسىلەن، ئاھ، ئۇلۇغ وەتەن! سەن نېمىدېگەن گۈزەلسەن!
119 - سوئال: جۇملىدىكى سىۋزلەرنىڭ باغلىىنىىش يوللىرى ئەچچە خىل بولىدۇ؟ ئۇلار قايسى؟
119 - سوئال: جۇملىدىكى سۆزلەرنىڭ باغلىنىش يوللىرى نەچچە خىل بولىدۇ؟ ئۇلار قايسى؟
رجاۋاب، ئىككى خىل بولىدۇ. ① تەڭداش بىاغلىنىىش. @ بېقىنېدى باغلىنىش.
جاۋاب: ئىككى خىل بولىدۇ. ① تەڭداش باغلىنىش. ② بېقىندى باغلىنىش.
120 - سونال: مۇستەقىل باغلىنىش دېگەن ئېمە؟
120 - سوئال: تەڭداش باغلىنىش دېگەن نېمە؟
جاۋاب: جۇملىدە ۋەزىپىسى ئوخشاش بولغان سۆزلەرنىڭ باغلىغۇچىلار ئارقىلىق (ۋاسىتىلىك) ياكى بىاغلىغىۇچىىلارسىىز (ۋاسىتىسىز،) ئۆزئارا باغلىنىپ كېلىشى مۇستەقىل بىياغلىيىسىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، بۇ باغدا ئالمىل، ئۆرۇك قىاتسارلىنق مېۋىلىك دەرەخلەر بار، باغدا ئالنا ۋە نەشپۇتلەر پىشىي كەتتى.
جاۋاب: جۇملىدە ۋەزىپىسى ئوخشاش بولغان سۆزلەرنىڭ باغلىغۇچىلار ئارقىلىق (ۋاسىتىلىك) ياكى باغلىغۇچىلارسىز (ۋاسىتىسىز) ئۆزئارا باغلىنىپ كېلىشى تەڭداش باغلىنىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، بۇ باغدا ئالما، ئۆرۈك قاتارلىق مېۋىلىك دەرەخلەر بار. باغدا ئالما ۋە نەشپۇتلەر پىشىپ كەتتى.
121 - سوئال: بېقىندى باغلىنىش دېگەن ئېمە؟
121 - سوئال: بېقىندى باغلىنىش دېگەن نېمە؟
جاۋاب: جۇملە تەركىبىدىكى بىير سىۋزىسىڭ ئىككسىنچى بىر سۆزگە بېقىنىپ = ئەگىشىپ كېلىشى ـــ بېقىندى باغلىنىش د<sub>ەن</sub> ئاتىلىدۇ.
جاۋاب: جۇملە تەركىبىدىكى بىر سۆزنىڭ ئىككىنچى بىر سۆزگە بېقىنىپ = ئەگىشىپ كېلىشى ـــ بېقىندى باغلىنىش دەپ ئاتىلىدۇ.
122 - سونال: بلېمندی باعتبلش بله چچله حسن بُولسدۇ؟ ئۇلار قايسى؟
122 - سوئال: بېقىندى باغلىنىش نەچچە خىل بولىدۇ؟ ئۇلار قايسى؟
جاۋاپ، تۆت خىل بولىدۇ. ئۇلار. ① كېلىشش باغلىنىش، @ چىرمىشىش باغلىنىش، ۞ باشقۇرۇش باغلىنىش، ۞ يانداش باغلىنىش.
جاۋاب: تۆت خىل بولىدۇ. ئۇلار: ① كېلىشىش باغلىنىش، ② چىرمىشىش باغلىنىش، ③ باشقۇرۇش باغلىنىش، ④ يانداش باغلىنىش.
123 - سوئال: كېلىشىش باغلىنىش دېگەن نېمە؟
123 - سوئال: كېلىشىش باغلىنىش دېگەن نېمە؟
جاۋاب: بېقىندى ساۆزنىڭ بىاش ساۆزگىه ئەگىنشىىپ، ئۇنىڭ بىلەن سان ۋە شەخس جەھەتتىن ئۆزئارا مىاسلىىشىىپ كېلىشى ـــ كېلىشىش باغلىنىش دەپ ئاتىللىدۇ، كىېلىــشـىــش بىلغلىنىش ئاستاسەن، ئىنگىيە بىنلىدن خىەۋەر ئوتىتىۋزىسىندا بولىدۇ. مەسىلەن، مەن تىرىشىپ ئوقۇۋاتىمەن. بۇ جۇملىىدىكى دىنبەن» بىيىقىتىنىدى سىيۇز دۇۋقۇۋاتىتىنىغان» دېنگتەن سىۋز بىسلىەن سان ۋە شەخس جەھەتتىن ئۆزئارا ماسلىشىپ، كېلىشىش يولى بىلەن باغلىنىپ كەلگەن، يىەنى ھىسەر ئىككى سۆز I شەخستە بىرلىك.
جاۋاب: بېقىندى سۆزنىڭ باش سۆزگە ئەگىشىپ، ئۇنىڭ بىلەن سان ۋە شەخس جەھەتتىن ئۆزئارا ماسلىشىپ كېلىشى ـــ كېلىشىش باغلىنىش دەپ ئاتىلىدۇ. كېلىشىش باغلىنىش ئاساسەن، ئىگە بىلەن خەۋەر ئوتتۇرىسىدا بولىدۇ. مەسىلەن، مەن تىرىشىپ ئوقۇۋاتىمەن. بۇ جۇملىدىكى «مەن» بىنتىنچى سۆز «ئوقۇۋاتىمەن» دېگەن سۆز بىلەن سان ۋە شەخس جەھەتتىن ئۆزئارا ماسلىشىپ، كېلىشىش يولى بىلەن باغلىنىپ كەلگەن، يەنى ھەر ئىككى سۆز I شەخستە بىرلىك.
124 - سوئال: چىرمىشىش باقلىنىش دېگەن ئېمە؟
124 - سوئال: چىرمىشىش باغلىنىش دېگەن نېمە؟
جاۋاب: بېقىنغۇچى سۆزنىڭ ئىگىلىك كېلىشتە، بېقىندۇر. غۇچى سۆزنىڭ ئىگىلىك (شىەخستە) تىۈرلىنىىپ، بىاغلىىنىىپ كېلىشى ـــ چىرمىشىش باغلىنىش دەپ ئاتىلىدۇ. مىەسىىلىەن، مېنىىڭ ئۆگىنىش ئىرادەم كىۇچىلىۋك (مىېنىىڭ ئىرادەم). مەكتەپنىڭ دەرۋازىسى ناھىآيىتى يىوغىان ئىكىەن (مەكتەپنىڭ دەرۋازىسى).
جاۋاب: بېقىنغۇچى سۆزنىڭ ئىگىلىك كېلىشتە، بېقىندۇرغۇچى سۆزنىڭ ئىگىلىك (شەخس) قوشۇمچىسى بىلەن تۈرلىنىپ، باغلىنىپ كېلىشى ـــ چىرمىشىش باغلىنىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مېنىڭ ئۆگىنىش ئىرادەم كۈچلۈك (مېنىڭ ئىرادەم). مەكتەپنىڭ دەرۋازىسى ناھايىتى چوڭ ئىكەن (مەكتەپنىڭ دەرۋازىسى).
125 - سوئال: باشقۇرۇش باغلىنىش دېگەن ئېمە؟
125 - سوئال: باشقۇرۇش باغلىنىش دېگەن نېمە؟
جاۋاب: بېقىنغۇچى سۆزنىڭ بىېقىندۇرغىۇچى سىۆزنىىڭ تەلىيى بويىچە باش كېلىش ۋە ئىگىلىك كىېلىشتىىن بىاشقا شى \_\_ باشقۇرۇش باغلىنىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مەكتەپنى سۇيۇش، مەكتەپتە ئوقۇش، مەكتەپكە مېڭىش، مەكتەپتىن قايتىش.
جاۋاب: بېقىنغۇچى سۆزنىڭ بېقىندۇرغۇچى سۆزنىڭ تەلىپى بويىچە باش كېلىش ۋە ئىگىلىك كېلىشتىن باشقا كېلىشلەردە تۈرلىنىپ كېلىشى ـــ باشقۇرۇش باغلىنىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مەكتەپنى سۆيۈش، مەكتەپتە ئوقۇش، مەكتەپكە مېڭىش، مەكتەپتىن قايتىش.
126 - سوئال: پانداش باغلىنىش دېگەن نېھە؟
126 - سوئال: يانداش باغلىنىش دېگەن نېمە؟
جاۋاب: بېقىنغۇچى سۆز بىلەن بېقىندۇرغۇچى سىۋزنسىلگ قوشۇمچىلار بىللىەن ئەمسەس، ئۆزلىرىنىمڭ ئورۇن تىەرتسىيى ئارقىلىق باغلىنىپ كېلىشى ـــ يانداش باغلىنىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن. قىزىل قەغەز. چىرايلىق بىاغ. ئاق كىۆڭمۇل ئادەم.
جاۋاب: بېقىنغۇچى سۆز بىلەن بېقىندۇرغۇچى سۆزنىڭ قوشۇمچىلار بىلەن ئەمەس، ئۆزلىرىنىڭ ئورۇن تەرتىپى ئارقىلىق باغلىنىپ كېلىشى ـــ يانداش باغلىنىش دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، قىزىل قەغەز، چىرايلىق باغ، ئاق كۆڭۈللۈك ئادەم.
127 - سوئال: جۇملە بۆلەكلىرى دېگەن نېمە؟
127 - سوئال: جۇملە بۆلەكلىرى دېگەن نېمە؟
جاۋاب: جۈملىدە مەلۇم كرامماتىكىلىق ۋەزىپسە ئۆتسەن، بەلگىلىك سوئالغا جاۋاب بولۇپ كېلىدىغان سۆز يىاكى سىۆز بىرىكمىسى ـــ جۇملە بۆلىكى دەپ ئاتىلىدۇ.
جاۋاب: جۇملىدە مەلۇم گرامماتىكىلىق ۋەزىپە ئۆتەپ، بەلگىلىك سوئالغا جاۋاب بولۇپ كېلىدىغان سۆز ياكى سۆز بىرىكمىسى ـــ جۇملە بۆلەكى دەپ ئاتىلىدۇ.