original stringlengths 14 2.63k | corrected stringlengths 14 2.53k |
|---|---|
128 - سوئال: جومله بۆلەكلىرى جوملىدە ئۆتەبدىغان رولىغا قاران قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ ئۇلا, قايسى؟ | 128 - سوئال: جۇملە بۆلەكلىرى جۇملىدە ئۆتەيدىغان رولىغا قاراپ قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ ئۇلار قايسى؟ |
جاۋان، جۇملە بۆلەكلىرىنىڭ يەزىلىرى جۇملىدە يېتەكچى (باش) رول ئوينىسا، بەزىلىرى قىوشىۇمچىە (ئەگىەشمىە) رول ئوينايدۇ. جۇملە بۆلەكلىرى جۇملىدە ئۆتەيدىغان رولىغا قاراپ، باش بۆلەك ۋە ئەگەشمە بۆلەك دەپ ئىككىگە بۆلۈنىدۇ. | جاۋاب: جۇملە بۆلەكلىرىنىڭ بەزىلىرى جۇملىدە يېتەكچى (باش) رول ئوينىسا، بەزىلىرى قوشۇمچە (ئەگەشمە) رول ئوينايدۇ. جۇملە بۆلەكلىرى جۇملىدە ئۆتەيدىغان رولىغا قاراپ، باش بۆلەك ۋە ئەگەشمە بۆلەك دەپ ئىككىگە بۆلۈنىدۇ. |
129 ــ سوئال: باش بۆلەك دېگەن نىبمە؟ ئۇ قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ | 129 - سوئال: باش بۆلەك دېگەن نېمە؟ ئۇ قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ |
جاۋاب، جۇملىنىڭ تۈزۈلۈشىگىيە ئاستاس بىيولىندىغنان، جۇملىدە تولۇق ئاياغلاشقان ئوي ــ يىلىكىلىرنى ئىيلادىلىەشتىە ئاساسلىق رول ئوينايدىغان سۆز ۋە سۆز بىرىكەمسى ــ جۈم لىنىڭ باش بۆلىكى دېيىلىدۇ.بۆلۈنىدۇ. | جاۋاب: جۇملىنىڭ تۈزۈلۈشىگە ئاساس بولىدىغان، جۇملىدە تولۇق ئاياغلاشقان ئوي-پىكىرلەرنى ئىپادىلەشتە ئاساسلىق رول ئوينايدىغان سۆز ۋە سۆز بىرىكمىسى ـــ جۇملىنىڭ باش بۆلەكى دېيىلىدۇ. باش بۆلەك ئىگە ۋە خەۋەر دېگەن ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ. |
130 \_ سوئال: ئەكمەشمە بۆلەك دېگەن نېمە؟ ئەكمەشمە بۆلەك قانچىگە بۆلۈنىدۇ؟ | 130 - سوئال: ئەگەشمە بۆلەك دېگەن نېمە؟ ئەگەشمە بۆلەك قانچىگە بۆلۈنىدۇ؟ |
جاۋاپ، جۇملىدە ئىگە بىلىەن خىەۋەرنى يىاكى ئۆزئارا بىر – بىرىنى ئېنىقلاپ، تولدۇرۇپ كېلىدىغان بىۋلىەكلىەر ـــ جۇملىنىڭ ئەگەشمە بۆلەكلىرى دەپ ئاتىلىدۇ. ئەگەشمە بۆلەكلەر. ئېنىقلىغۇچى، تولدۇرغىۋچى، ھـالـەت دېگەن ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ. | جاۋاب: جۇملىدە ئىگە بىلەن خەۋەرنى ياكى ئۆزئارا بىر-بىرىنى ئېنىقلاپ، تولدۇرۇپ كېلىدىغان بۆلەكلەر ـــ جۇملىنىڭ ئەگەشمە بۆلەكلىرى دەپ ئاتىلىدۇ. ئەگەشمە بۆلەكلەر: ئېنىقلىغۇچى، تولدۇرغۇچى، ھالەت دېگەن ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ. |
131 - سوئال: ئىگە دېگەن نېمە؟ ئىگىىگە قانداق سوئا للار بہریلندۇ؟ | 131 - سوئال: ئىگە دېگەن نېمە؟ ئىگىگە قانداق سوئاللار بېرىلىدۇ؟ |
جاۋاب: جۈملىنىڭ كىم ياكى نېمە توغرىسىدا ئېيتىلغان لىقىنى بىلدۇرىدىغان باش بۆلىكى ئىگە دېيىلىدۇ. ئىگىگە: كىسم؟ ئېسمە؟ كىمى؟ ئېمىسى؟ كىملەر؟ ئېمىلەر؟ قانچــە؟ قايەر؟ دېگەنگە ئوخشاش سوئاللار بېرىلىدۇ. مەسىلەن، بۇلبىۋل قىمزېلگىۋل ئىشقىىدا سايراۋاتىدۇ. مەن ــ ئوقۇتقۇ۔ چى. بىزنىڭ مەكتىمى مىمىزىرىلىىك جايىغا ئورۇنلاشقان. | جاۋاب: جۇملىنىڭ كىم ياكى نېمە توغرىسىدا ئېيتىلغانلىقىنى بىلدۇرىدىغان باش بۆلەكى ئىگە دېيىلىدۇ. ئىگىگە: كىم؟ نېمە؟ كىمى؟ نېمىسى؟ كىملەر؟ نېمىلەر؟ قانچە؟ قايسى؟ دېگەنگە ئوخشاش سوئاللار بېرىلىدۇ. مەسىلەن، بۇلبۇل قىزغالداق ئىچىدە سايراۋاتىدۇ. مەن ـــ ئوقۇتقۇچى. بىزنىڭ مەكتىپىمىز مۇۋاپىق جايغا ئورۇنلاشقان. |
132 - سوئال: خەۋەر دېگەن نېمە؟ خەۋەرگە قانداق سوئال بېرىلىدۇ؟ | 132 - سوئال: خەۋەر دېگەن نېمە؟ خەۋەرگە قانداق سوئال بېرىلىدۇ؟ |
جاۋان، جۇملىدە ئىگىنىڭ ئىش ــ ھەرىكىتىنى، سۇپىتىنى، كىم، نېمە ئىكەنلىكىنى ۋە ياشقا بەلگىلىرىنى بىلدۇرۇپ كىيلى دىغان باش بۆلەك ـــ خەۋەر دەپ ئاتىلىدۇ. جۇملىنىڭ خەۋىرىگە، ئېمە قىلدى؟ نىېمە قىىلىۋاتىىدۇ؟ نېمە قىلىدۇ؟ نېمە قىلماقتا؟ نىيمە بىوپتىۇ؟ نېمە قىىلىىندى؟ بولۇن كېلىدۇ. | جاۋاب: جۇملىدە ئىگىنىڭ ئىش-ھەرىكىتىنى، سۇپىتىنى، كىم، نېمە ئىكەنلىكىنى ۋە باشقا بەلگىلىرىنى بىلدۇرۇپ كېلىدىغان باش بۆلەك ـــ خەۋەر دەپ ئاتىلىدۇ. جۇملىنىڭ خەۋىرىگە، نېمە قىلدى؟ نېمە قىلىۋاتىدۇ؟ نېمە قىلىدۇ؟ نېمە قىلماقتا؟ نېمە بولدى؟ نېمە قىلىندى؟ دېگەنگە ئوخشاش سوئاللار بېرىلىدۇ. مەسىلەن، بالا كىتاپ ئوقۇۋاتىدۇ. ئۇ ئادى... |
133 - سوئال: ئۇيغۇر تىلسىدا خىمۋەرىسىز. جىۋملىە تۈزگىلى بولامدۇ؟ | 133 - سوئال: ئۇيغۇر تىلىدا خەۋەرسىز جۇملە تۈزگىلى بولامدۇ؟ |
جاۋاب: ئۈيغۇر تىلىدا ئىگىسىز ياكى ئىگىسى ياوشلۇرۇن جۇملىلەرنى تۈزگىلى بولسىمۇ، ئەمما خەۋەرسىز جىۋملىىلىەرنى تۇزگىلى بولمايىدۇ. مىەسىلەن، كۇللەر پورەكلەن ئېچىلدى. ئاۋيىدىىن چىقىپ، ئۇدۇل مەكتەپكە باردىم. | جاۋاب: ئۇيغۇر تىلىدا ئىگىسىز ياكى ئىگىسى يوشۇرۇن جۇملىلەرنى تۈزگىلى بولسىمۇ، ئەمما خەۋەرسىز جۇملىلەرنى تۈزگىلى بولمايدۇ. مەسىلەن، گۈللەر بورانغا ئېچىلدى. ئاۋدىن چىقىپ، ئۇدۇل مەكتەپكە باردىم. |
134 - سوئال: قانداق سۆزلەر خەۋەر بولالايدۇ؟ | 134 - سوئال: قانداق سۆزلەر خەۋەر بولالايدۇ؟ |
جاۋاب: جۇملىنىڭ ئاخىرىدا كەلگەن مۇستەقىل سۆزلىەر. نىڭ ھەممىسى خەۋەر بولالايدۇ. | جاۋاب: جۇملىنىڭ ئاخىرىدا كەلگەن مۇستەقىل سۆز تۈركۈملىرىنىڭ ھەممىسى خەۋەر بولالايدۇ. |
135 - سوئال: تولدۇرغۇچى دېگەن نىبمىد؟ قانداق سۆزلەر تولدۇرغۇچى بولۇپ كېلەلەيدۇ؟ | 135 - سوئال: تولدۇرغۇچى دېگەن نېمە؟ قانداق سۆزلەر تولدۇرغۇچى بولۇپ كېلەلەيدۇ؟ |
جاۋاب. پېئىلدىن تۈزۈلگەن، خەۋەر بىلەن بىاشقىۋرۇش باغلىنىشتا كېلىپ، جۇملە مەزمۇنىنى تولدۇرۇپ، كېڭىەيىتىسپ كېلىدىغان ئەگەشمە بۆلەك ــ تولدۇرغۇچى دەپ ئاتىلىدۇ. | جاۋاب: پېئاللىدىن تۈزۈلگەن، خەۋەر بىلەن باشقۇرۇش باغلىنىشتا كېلىپ، جۇملە مەزمۇنىنى تولدۇرۇپ، كېڭەيتىپ كېلىدىغان ئەگەشمە بۆلەك ـــ تولدۇرغۇچى دەپ ئاتىلىدۇ. |
مۇستەقىل سۆز تۇركۇملىرىنىڭ ھەممىسى تولىدۇرغىۇچىى بولۇپ كېلەلەيدۇ. مەسىلەن، تاپشۇرۇقنى ئىشلىدىڭمۇ؟ مەن بىۇ خەۋەرنى رادىئودىن ئاڭلىدىم. ئۇلارنىڭ كەلگىنىنى ئەخمەتتىسن ئاڭلىدىم. سەككىزنى ئۈچكە قوشساق ئون بىر بولىدۇ. | مۇستەقىل سۆز تۈركۈملىرىنىڭ ھەممىسى تولدۇرغۇچى بولۇپ كېلەلەيدۇ. مەسىلەن، تاپشۇرۇقنى ئىشلىدىڭمۇ؟ مەن بۇ خەۋەرنى رادىئودىن ئاڭلىدىم. ئۇلارنىڭ كەلگىنىنى ئەھمەتتىن ئاڭلىدىم. سەككىزنى ئۈچكە قوشساق ئون بىر بولىدۇ. |
136 - سوئال: تولدۇرغۇچى قانچىگە بۆلۈنىدۇ؟ ئۇلار قايسى؟ | 136 - سوئال: تولدۇرغۇچى قانچىگە بۆلۈنىدۇ؟ ئۇلار قايسى؟ |
جاۋاب: تولدۇرغۇچىلار ئۆتۈملۈك تولدۇرغۇچى ۋە ئۆتلۈم سىز تولدۇرغۇچى دېگەن ئىككى تۇرگە بۆلۈنىدۇ گەن تولدۇرغۇچىلار ـــ ئۆتۈملۈك تولدۇرغۇچى بولىدۇ. «بىلەن، ھەققىدە، توغرۇلۇق، ئۇچۈن» دېگەنگە ئوخشاش ياردەمچى سۆزلەر ۋە ئورۇن كېلىش، چىقىش كېلىش، يۆنىلىش كېلىش بىلەن كەلگەن سۆزلەر (ئورۇن ۋە ۋاقىتنى بىلدۈرىــدىـ خانلىرىدىن باشقىسى... | جاۋاب: تولدۇرغۇچىلار ئۆتۈملۈك تولدۇرغۇچى ۋە ئۆتۈمسىز تولدۇرغۇچى دېگەن ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ. يۆنىلىش كېلىش، ئىگىلىك كېلىش، تۈشۈم كېلىش، يۇقلۇق كېلىش بىلەن كەلگەن تولدۇرغۇچىلار ـــ ئۆتۈملۈك تولدۇرغۇچى بولىدۇ. «بىلەن، ھەققىدە، توغرۇلۇق، ئۈچۈن» دېگەنگە ئوخشاش ياردەمچى سۆزلەر ۋە ئورۇن كېلىش، چىقىش كېلىش، يۆنىلىش كېلىش بىلەن... |
137 - سوئال: ئېنىقلىغۇچى دېگەن نېمە؟ | 137 - سوئال: ئېنىقلىغۇچى دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: جۇملىدە ئادەم ۋە نەرسىلەرنىڭ بەلگىسىنى (سۇ-پىتىنى، سائىنى، دەرىجىسىنى، ھەجىمىنى، ئېمىدىن ياسالغانلىـ قىنى)، كىمگە، نېمىگە قاراشلىق ئىكەنلىكىنى بىلدۇرىسدىكان ئەڭەشمە بۆلەك ـــ ئېنىقالغۇچى دەپ ئاتىلىدۇ. ئېنىقلىغۇچىلار. دقانىداق؟ قايسى؟ كىمنىىڭ؟ نېمىنىىڭ؟ قانچتە؟ نەچچىنچى؟ نىمەدىكىي؟ قەيەرنىڭ؟ دېىگەنگە ئوخشاش سوئال... | جاۋاب: جۇملىدە ئادەم ۋە نەرسىلەرنىڭ بەلگىسىنى (سۇپىتىنى، سانىنى، دەرىجىسىنى، ھەجمىنى، نېمىدىن ياسالغانلىقىنى)، كىمگە، نېمىگە قاراشلىق ئىكەنلىكىنى بىلدۇرىدىغان ئەگەشمە بۆلەك ـــ ئېنىقلىغۇچى دەپ ئاتىلىدۇ. ئېنىقلىغۇچىلار قانداق؟ قايسى؟ كىمنىڭ؟ نېمىنىڭ؟ قانچە؟ نەچچىنچى؟ نېمىدىكى؟ قەيەرنىڭ؟ دېگەنگە ئوخشاش سوئاللارغا جاۋاپ ب... |
138 ـ سوئال: يىغىق ئاددىي جۇملە دېگەن نېمە؟ | 138 - سوئال: يىغىق ئاددىي جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: باش بۆلەكلەر رئىگە بىلەن خەۋەر) دىنلا تۇزۇك گەن ئاددىي جۇملەپ يىغىق ئاددىي جۇملە دېيىلىدۇ. مەسىلەن، يامغۇر ياغدى، مۇسابىقە باشلاندى. | جاۋاب: باش بۆلەكلەر (ئىگە بىلەن خەۋەر)دىنلا تۈزۈلگەن ئاددىي جۇملە ـــ يىغىق ئاددىي جۇملە دېيىلىدۇ. مەسىلەن، يامغۇر ياغدى، مۇسابىقە باشلاندى. |
139 ـــــ سوئال: يېيىق ئاددىي جۇملە دېگەن ئېمە؟ | 139 - سوئال: يېيىق ئاددىي جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: باش ھەم ئەگەشمە بۆلەكلەردىن تۇزۇلۇپ، بىرلا ئاياغلاشقان ئوي ــ پىكىىرنى بىلدۇرگەن ئاددىنى جۇمسلىسلەر ـــ يېيىق ئاددىي جۇملە دېيىلىدۇ. مەسىلەن، تۇنۇگۇن قار كېچىچە ياغدى. | جاۋاب: باش ھەم ئەگەشمە بۆلەكلەردىن تۈزۈلۈپ، بىرلا ئاياغلاشقان ئوي-پىكىرنى بىلدۇرگەن ئاددىي جۇملىلەر ـــ يېيىق ئاددىي جۇملە دېيىلىدۇ. مەسىلەن، تۈنۈگۈن قار كېچىچە ياغدى. |
140- سوئال: ئىگىلىك جۇملە دېگەن نېمە؟ | 140 - سوئال: ئىگىلىك جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋان: ئىگىسى بەزىدە ئېيتىلىپ، بەزىدە ئېيتىلمايىدىيغان. لېكىنئېيتىلمىسىمۇ ئىگىسىنىڭ كىم ياكى نېمە ئىكەنلىكى خەۋەردىن ئېنىق بىلىنىپ تۇرىدىغان ئاددىي جۇملەھ ئىگىلىك جۇملە دەپ ئاتىد لىدۇ. مەسىلەن، بىز بۇ يىل تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپنى يىۇت تۇرىمىز. مەن تۇنۇگۇن كىتابخانىغا باردىم. | جاۋاب: ئىگىسى بەزىدە ئېيتىلىپ، بەزىدە ئېيتىلمايدىغان، لېكىن ئېيتىلمىسىمۇ ئىگىسىنىڭ كىم ياكى نېمە ئىكەنلىكى خەۋەردىن ئېنىق بىلىنىپ تۇرىدىغان ئاددىي جۇملە ـــ ئىگىلىك جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، بىز بۇ يىل تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرىمىز. مەن تۈنۈگۈن كىتابخانىغا باردىم. |
141 - سوئال: ئىگىسىز جۇملە دېگەن نېمە؟ | 141 - سوئال: ئىگىسىز جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: ئىگىسى يوق، خەۋىرى ھېچكىمگە باغلىق بولىمد غان ئاددىي جۇملە ـــ ئىگىسىز ئاددىي جىۋملە دەپ ئاتىسلىنىدۇ. مەسىلەن، قىيىنچىلىق ئالدىدا تەۋرەنمەسلىك لازىم. | جاۋاب: ئىگىسى يوق، خەۋىرى ھېچكىمگە باغلىق بولمىغان ئاددىي جۇملە ـــ ئىگىسىز ئاددىي جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، قىيىنچىلىق ئالدىدا تەۋرەنمەسلىك لازىم. |
142 - سوئال: تولۇق ئاددىي جۇملە دېگەن نېمە؟ | 142 - سوئال: تولۇق ئاددىي جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: مۇناسىۋەتلىك بۆلەكلىرى تولۇق ئېيتىلغان ئاددىي جۇملىلەر ـــ تولۇق ئاددىي جۇملە دېيىلىدۇ. مەسىلەن، بىز ئۇز-لۇكسىز ئالغا ئىلگىرىلەۋاتىمىز. | جاۋاب: مۇناسىۋەتلىك بۆلەكلىرى تولۇق ئېيتىلغان ئاددىي جۇملىلەر ـــ تولۇق ئاددىي جۇملە دېيىلىدۇ. مەسىلەن، بىز توختىماي ئالغا ئىلگىرىلەۋاتىمىز. |
143 ــ سوئال: تولۇقسىز جۆملە دېگەن نېمە؟ | 143 - سوئال: تولۇقسىز جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: مۇناسىۋەتلىك بۆلەكلىرى تولۇق ئېيتىلمىغان ياكى مەلۇم بۆلەكلىرى چۈشۈپ قالغان ئاددىي جۇماملەر ــ تولۇقسىز ئاددىي جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، قاياقتىن كېلىۋاتىسەن؟ ے۔بازاردین۔ قۇرباننى كۆردۈڭمۇ؟ \_ كۆرمىدىم. | جاۋاب: مۇناسىۋەتلىك بۆلەكلىرى تولۇق ئېيتىلمىغان ياكى مەلۇم بۆلەكلىرى چۈشۈپ قالغان ئاددىي جۇملىلەر ـــ تولۇقسىز ئاددىي جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، قايدىن كېلىۋاتىسەن؟ ـــ بازاردىن. قۇرباننى كۆردۈڭمۇ؟ ـــ كۆرمىدىم. |
144 ـ سوئال: هالهت دبكهن نبمه؟ هالهتكه قائداق سوئاللار ببريليدؤ؟ | 144 - سوئال: ھالەت دېگەن نېمە؟ ھالەتكە قانداق سوئاللار بېرىلىدۇ؟ |
جاۋاب: جۇملىدە ئىش ــ ھەرىكەتنىڭ قانىداق ھـالـدابىلەن باغلىق بولغان ئورنىنى، ۋاقىتنى بىلدۇرىدىغان ئەگەشمە مۆلەك \_\_ ھالەن دېيىلىدۇ. ھالەتكە. قانداق؟ قانداق قىلىسي؟ قساچـان؟ قـەيسەردە؟ نېمە ئۇچۇن؟ نېمسە قىلغىلى؟ كىسى ئۇچلۇن؟ كىمنى دەپ؟ نېمە قىلمىپ؟ كىمم ئارقىلىق؟ قاياققا قاران؟ نېمە ئارقىلىق؟ قەيەر-دىسى؟ قاچانغىچە؟ نەڭ... | جاۋاب: جۇملىدە ئىش-ھەرىكەتنىڭ قانداق ھالدا، قانداق يولبىلەن، قاچان، قەيەردە ئورۇنداشقانلىقىنى ۋە باشقا بىلەن باغلىق بولغان ھالىتىنى، ئورنىنى، ۋاقتىنى بىلدۇرىدىغان ئەگەشمە بۆلەك ـــ ھالەت دېيىلىدۇ. ھالەتكە قانداق؟ قانداق قىلىپ؟ قاچان؟ قەيەردە؟ نېمە ئۈچۈن؟ نېمە قىلغىلى؟ كىم ئۈچۈن؟ كىمنى دەپ؟ نېمە قىلماي؟ كىم ئارقىلىق؟ قا... |
145 - سوئال: ھالەتلەر مەزمۇنىغا قاراپ قانچە تۈر-گە بۆلۈنىدۇ؟ قايسەلار؟ | 145 - سوئال: ھالەتلەر مەزمۇنىغا قاراپ قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟ |
جاۋاب: سۈپىەت ــ ھەرىكەن ھالىتى، ئورۇن ھىالىــتـى، ۋاقىت ھالىتى، سەۋەب ھالىتى ۋە مەقسەن ھالىتى دەپ بىەش خىلغا بۆلۈنىدۇ. | جاۋاب: سۇپەت-ھەرىكەت ھالىتى، ئورۇن ھالىتى، ۋاقىت ھالىتى، سەۋەب ھالىتى ۋە مەقسەت ھالىتى دەپ بەش خىلغا بۆلۈنىدۇ. |
146 - سوئال: سۆپەت - ھەرىكەت ھالىتى دېگەن نبمه؟ | 146 - سوئال: سۇپەت-ھەرىكەت ھالىتى دېگەن نېمە؟ |
جاۋان: ئىش ــ ھەرىكەتنىڭ قانداق ھالدا ئورۇندالىغانىـ لىقىنى، ئورۇندىلىۋاتقانلىقىنى، ئورۇندىلىدىغانلىقىنى بىلدۇرتدىد خان ھالەت ــ سۇپەت ــ ھەرىكەن ھالىتتى دەن ئاتىنلىنىدۇ. مـەسىلـەن. ئەخـمـەت چـاپسان يۈگۈردى. يامغـۇر قاتتـىمـق يبغشقا باشلىدى. | جاۋاب: ئىش-ھەرىكەتنىڭ قانداق ھالدا ئورۇندالغانلىقىنى، ئورۇندالىۋاتقانلىقىنى، ئورۇندىلىدىغانلىقىنى بىلدۇرىدىغان ھالەت ـــ سۇپەت-ھەرىكەت ھالىتى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئەھمەت چاپسان يۈگۈردى. يامغۇر قاتتىق ياغماقچى بولدى. |
147 - سوئال: قورۇن ھالىتى دېگەن نېمە؟ | 147 - سوئال: ئورۇن ھالىتى دېگەن نېمە؟ |
جاۋار. ئىش ــ ھەرىكەتنىڭ ئورنىنى بىلىدۈرىـىدىـخان ھالەت - ئورۇن ھالىتى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مەن خوتەندە بېر يىل تۇردۇم. دادام زاۋۇتقا كەتتى. | جاۋاب: ئىش-ھەرىكەتنىڭ ئورنىنى بىلدۇرىدىغان ھالەت ـــ ئورۇن ھالىتى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مەن خوتەندە بىر يىل تۇردۇم. دادام زاۋۇتقا كەتتى. |
148 ـ سوئال: وَاقت هالتي دبگهن نبمه؟ | 148 - سوئال: ۋاقىت ھالىتى دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: ئىش ــ ھەرىكەتنىڭ ۋاقتىنى بــىلــدۇرىدىـَغــان ھالەت ــ ۋاقىت ھالىتى دېيىلىدۇ. مەسىلەن، ئۇ ھازىر چىقىپ كەتتى. بۇ ئىشنى ئەتىگىچە ئىشلەپ تۈگىتىمىز. | جاۋاب: ئىش-ھەرىكەتنىڭ ۋاقتىنى بىلدۇرىدىغان ھالەت ـــ ۋاقىت ھالىتى دېيىلىدۇ. مەسىلەن، ئۇ ھازىر چىقىپ كەتتى. بۇ ئىشنى ئەتىگىچە ئىشلەپ تۈگەتتىم. |
149 - سوئال: سەۋەب ھالىتى دېگەن نېمە؟ | 149 - سوئال: سەۋەب ھالىتى دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: ئىش – ھەرىكەتنىڭ سەۋەبىنى بىيىلدۇرىدىغان ھالەت ــ سەۋەب ھالىتى دېيىلىدۇ. مەسىلەن، ئۇ ئۆزىگە قات تىق تەلەن قويغانلىقتىن، تېز ئالغا باستى. غۇنچەم ياخشىي ئىشلىگەنلىكتىن، مۇكاپاتلاندى. | جاۋاب: ئىش-ھەرىكەتنىڭ سەۋەبىنى بىلدۇرىدىغان ھالەت ـــ سەۋەب ھالىتى دېيىلىدۇ. مەسىلەن، ئۇ ئۆزىگە قاتتىق تەلەپ قويغانلىقتىن، تېز ئالغا باستى. غۇنچەم ياخشى ئىشلىگەنلىكتىن، مۇكاپاتلاندى. |
150 - سوئال: مەقسەت ھالىتى دېگەن ئېمە؟ | 150 - سوئال: مەقسەت ھالىتى دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: ئىش – ھەرىكەتنىڭ مەقسىتىنى بىلدۇرىسدىغسان ھالەن ــ مەقسەن ھالىتى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىللەن، ئۇ بىلىز بىلەن كۆرۈشۈش ئۈچۈن كەپتۇ. بىز كىنو كۆرگىلى باردۇق. | جاۋاب: ئىش-ھەرىكەتنىڭ مەقسىتىنى بىلدۇرىدىغان ھالەت ـــ مەقسەت ھالىتى دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئۇ بىز بىلەن كۆرۈشۈش ئۈچۈن كەلدى. بىز كىنو كۆرگىلى باردۇق. |
151 - سوئال: جۇملىنىڭ تەڭداش بۆلەكلىرى دېگەن نبمه؟ | 151 - سوئال: جۇملىنىڭ تەڭداش بۆلەكلىرى دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: جۈملىدە بىر ــ بىرىگە بېقىنمايدىغان، ئوخشاش سىنتاكسلىق تۈزۈلۈش ۋە ئوخشاش ۋەزىپىدە كەلگەن بۆلىەك ﻠﻪﺭ \_\_ ﺟﯘﻣﻠﯩﻨﯩﯔ ﺗﻪﯕﺪﺍﺵ ﺑﯚﻟﻪﻛﻠﯩﺮﻯ ﺩﻩﭖ ﺋﺎﺗﯩﻠﯩﺪﯗ. جۇملىنىڭ بەش خىل بۆلىكىنىڭ ھىممىسى تىەڭىداش بۆلەك بولۇپ كېلىۋېرىدۇ. مەسىلەن، كوچىلار، ئېتىزلار، دالىلار، تاغلار، باغلار ياپيېشىل باھار لىباسىنى كىيىشتى (تەڭداش ئىگە). ئ... | جاۋاب: جۇملىدە بىر-بىرىگە بېقىنمايدىغان، ئوخشاش سىنتاكسلىق تۈزۈلۈش ۋە ئوخشاش ۋەزىپىدە كەلگەن بۆلەكلەر ـــ جۇملىنىڭ تەڭداش بۆلەكلىرى دەپ ئاتىلىدۇ. جۇملىنىڭ بەش خىل بۆلىكىنىڭ ھەممىسى تەڭداش بۆلەك بولۇپ كېلىۋېرىدۇ. مەسىلەن، كوچىلار، ئېتىزلار، دالالار، تاغلار، باغلار ياپيېشىل باھار لىباسىنى كىيدى (تەڭداش ئىگە). ئۇ ئەقىللىق... |
152 - سوئال: جۇملىلەر تۈزۈلۈشىگە قاراپ قانىچىە تۈ, گە بۆلۈنىدۇ؟ | 152 - سوئال: جۇملىلەر تۈزۈلۈشىگە قاراپ قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ |
جاۋاب: جۈملىلەر تۈزۈلۈشىگە قاراپ ئاددىي جىۇمىلە ۋە قوشما جۇملە دېگەن ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ. | جاۋاب: جۇملىلەر تۈزۈلۈشىگە قاراپ ئاددىي جۇملە ۋە قوشما جۇملە دېگەن ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ. |
153 ـ سوئال: قوشما جۇملە دېگەن نېمە؟ ئۇ تىۋزۇ-لۈشىگە قاراپ قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ | 153 - سوئال: قوشما جۇملە دېگەن نېمە؟ ئۇ تۈزۈلۈشىگە قاراپ قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ |
جاۋاب، مەزمۇن جەمەتتىن بىر ۔ بىرىگە مۇناسىۋەتلىك ئىككى يأكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق ئاددىي جۇملىلەردىن تۇزۇلۇپ، مۇرەككەپ ئوي ــ پىكىرلەرنى ئىپادىلەيدىغان جۇمىلىىلىەر ــ قوشما جۇملە دەن ئاتىلىدۇ. قوشما جۇملە تەڭداش قوشما جۇملە، بېقىندىلىق قوشما جۇملە ۋە ئارىلاشى قوشما جۇملە دېگەن ئۇچ تۇرگە بۆلۈنىدۇ. | جاۋاب: مەزمۇن جەھەتتىن بىر-بىرىگە مۇناسىۋەتلىك ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق ئاددىي جۇملىلەردىن تۈزۈلۈپ، مۇرەككەپ ئوي-پىكىرلەرنى ئىپادىلەيدىغان جۇملىلەر ـــ قوشما جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. قوشما جۇملە تەڭداش قوشما جۇملە، بېقىندىلىق قوشما جۇملە ۋە ئارىلاش قوشما جۇملە دېگەن ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ. |
154 - سوئال: تەڭداش قوشما جۇملە دېگەن نېمە؟ | 154 - سوئال: تەڭداش قوشما جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: تەڭ ھوقۇقلۇق، مۇستەقىل، بىر ــ بىرىگــە بىب قىنمايدىغان ئاددىي جۇملىلەردىن تۇزۇلگەن قوشما جىۋملىە ــ تەڭداش قوشما جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئادەم مەڭگۇ ياشىمايدۇ، ئۇنىڭ ياخشى نامى مەڭگۇ ساقلىنىپ قسالسىدۇ. ئۇ تېز ئوقۇيدۇ لېڭىن تېز يازالمايدۇ. | جاۋاب: تەڭ ھوقۇقلۇق، مۇستەقىل، بىر-بىرىگە بېقىنمايدىغان ئاددىي جۇملىلەردىن تۈزۈلگەن قوشما جۇملە ـــ تەڭداش قوشما جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئادەم مەڭگۈ ياشىمايدۇ، ئۇنىڭ ياخشى نامى مەڭگۈ ساقلىنىپ قالىدۇ. ئۇ تېز ئوقۇيدۇ لېكىن تېز يازالمايدۇ. |
155 - سوئال: قوشما جۇملە قانچىگە بۆلۈنىدۇ؟ | 155 - سوئال: تەڭداش قوشما جۇملە قانچىگە بۆلۈنىدۇ؟ |
جاۋاب: تەڭداش قوشما جۇملىلەرنىڭ تەركىبىدىكى ئاددىي جۇملىلەر مەلۇم ئىنتوناتسىيە ياكى باغلىغۇچىلارنىڭ ياردىمى بىلەن ئۆزئارا باغلىنىپ كەلگەنلىكى ئۇچۇن،ئۇلار، ① باغلىغۇ. چىلار ئارقىلىق باغلانغان تەڭداش قوشما جۇملە. ۞ باغلىغىۇ-چىلارسىز باغلانغان تەڭداش قوشما جۇملە دەن ئىسكىكىسىگىە بۆلۈنىدۇ. | جاۋاب: تەڭداش قوشما جۇملىلەرنىڭ تەركىبىدىكى ئاددىي جۇملىلەر مەلۇم ئىنتوناتسىيە ياكى باغلىغۇچىلارنىڭ ياردىمى بىلەن ئۆزئارا باغلىنىپ كەلگەنلىكى ئۈچۈن، ئۇلار: ① باغلىغۇچىلار ئارقىلىق باغلانغان تەڭداش قوشما جۇملە، ② باغلىغۇچىلارسىز باغلانغان تەڭداش قوشما جۇملە دەپ ئىككىگە بۆلۈنىدۇ. |
156- سوئال: باغلىغۇچىلار ئارقىلىق باغلانغان تەڭداش قوشما جۇملە دېگەن نېمە؟ | 156 - سوئال: باغلىغۇچىلار ئارقىلىق باغلانغان تەڭداش قوشما جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: مەلۇم باغلىغۇچىلار ئارقىلىق، ئۆزئارا تەڭ دەرى جىدە باغلىنىپ كەلگەن ئاددىي جۇملىلەردىن تۈزۈلگەن قوشما جۇملە ـــ باغلىغۇچىلار ئارقىلىق باغلانغان تەڭداش قــوشــمـا جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، دۇنيادا مەڭگۇ ياشاش مۇمكىن ئەمەس، ئەمما ياخشى نام قالدۈرۇش ئۇلۇغ سائادەتتۇر. مۇئە**ل** لىم ئاۋۋال سۆزلىدى، ئاندىن كېيىن مەش... | جاۋاب: مەلۇم باغلىغۇچىلار ئارقىلىق، ئۆزئارا تەڭ دەرىجىدە باغلىنىپ كەلگەن ئاددىي جۇملىلەردىن تۈزۈلگەن قوشما جۇملە ـــ باغلىغۇچىلار ئارقىلىق باغلانغان تەڭداش قوشما جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، دۇنيادا مەڭگۈ ياشاش مۇمكىن ئەمەس، ئەمما ياخشى نام قالدۇرۇش ئۇلۇغ سائادەتتۇر. مۇئەللىم ئاۋۋال سۆزلىدى، ئاندىن كېيىن مەشىق قىلدۇردى... |
157 \_ سوئال: باغلىغۇچىلارىسىز باغلانغان قوشىما جۇم لمه دبگەن نېمە؟ | 157 - سوئال: باغلىغۇچىلارسىز باغلانغان تەڭداش قوشما جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: تەركىبىدىكى ئاددىي جۇملىلەر باغلىغۇچىلارنىسلۇ ياردىمىسىز باغلانغان قوشما جۇملىلەرب باغلىغۇچىلارسىز بىاغا لانغان تەڭداش قوشما جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلىەن. مىەن ماقالە يېزىۋاتىمەن. مۇنىرە رەسىم سىزىۋاتىدۇ. ئاسماننى بىۇ-لۇن قايلىدى، يامغۇر ياغمىدى. | جاۋاب: تەركىبىدىكى ئاددىي جۇملىلەر باغلىغۇچىلارنىڭ ياردىمىسىز باغلانغان قوشما جۇملىلەر ـــ باغلىغۇچىلارسىز باغلانغان تەڭداش قوشما جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مەن ماقالە يېزىۋاتىمەن، مۇنىرە رەسىم سىزىۋاتىدۇ. ئاسمان بۇلۇتقا قېيىلدى، يامغۇر ياغمىدى. |
158 - سوغلرل: بېقىندىلىق قوشما جۇملە دېگەن نېمە؟ | 158 - سوئال: بېقىندىلىق قوشما جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاپ؛ ئۆزئارا بېقىنىش ۋە بېقىندۇرۇش يولىي بىيىلسەن باغلانغان بىرنەچچە ئاددىي جۈملىدىن تۈزۈلگەن، قوشما ئوي۔ يىكىرنى ئىپادىلەيدىغان جۇملە \_ بېقىندىلىق قوشما جۇمىلىي دەپ ئاتىلىدۇ. | جاۋاب: ئۆزئارا بېقىنىش ۋە بېقىندۇرۇش يولى بىلەن باغلانغان بىرنەچچە ئاددىي جۇملىدىن تۈزۈلگەن، قوشما ئوي-پىكىرنى ئىپادىلەيدىغان جۇملە ـــ بېقىندىلىق قوشما جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. |
159 - سوئال: بېقىندىلىق قوشما جۇملە تەركىمېتىدە قانچە تەركىب بولىدۇ؟ | 159 - سوئال: بېقىندىلىق قوشما جۇملە تەركىبىدە قانچە تەركىب بولىدۇ؟ |
جاۋاپ: بېقىندىلى**ق قوشما** جۇملە تەركىبىدىكىي ئاددىسى جۇملىلەر يېقىنىش ۋە بېقىندۇرۇش يولى بىلەن ئۆزئارا باغىلىد مىپ كەلگەنلىكتىن، ئۇلارنىڭ بىرى باش جۇملە، يەنسە بسىرى بېقىندى جۇملىدىن ئىبارەت ئىككى تەركىب بولىدۇ. | جاۋاب: بېقىندىلىق قوشما جۇملە تەركىبىدىكى ئاددىي جۇملىلەر بېقىنىش ۋە بېقىندۇرۇش يولى بىلەن ئۆزئارا باغلىنىپ كەلگەنلىكتىن، ئۇلارنىڭ بىرى باش جۇملە، يەنە بىرى بېقىندى جۇملىدىن ئىبارەت ئىككى تەركىب بولىدۇ. |
160 ــ سوئال: باش جۇملە دېگەن نېمە؟ | 160 - سوئال: باش جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: بېقىندىلىق قوشما جۇملە تەركىبىدىكى ئىككىنچى بىر ئاددىي جۈملىنى ئۆزىگە بېقىندۇرۇپ كەلگەن جىۋمىلىە ــ باش جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، بۇگۇن كۇن ئوچۇق بول ھاچقا. بالىلار كۆڭۈللۈك ئوينىدى. ھەر بېقىندى جۈملە باش جۇملە قىزىلگۈلسلەر ئېچىلغاندا، بىز سىلەرنىڭ - باغقا بارىمىز. ئەگەشمە جۇملە باش جۈملە | جاۋاب: بېقىندىلىق قوشما جۇملە تەركىبىدىكى ئىككىنچى بىر ئاددىي جۇملىنى ئۆزىگە بېقىندۇرۇپ كەلگەن جۇملە ـــ باش جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، بۈگۈن كۈن ئوچۇق بولغاچقا، بالىلار كۆڭۈللۈك ئوينىدى. ھەر بېقىندى جۇملە باش جۇملە: قىزىلگۈللەر ئېچىلغاندا، بىز سالەرنىڭ باغقا بارىمىز. ئەگەشمە جۇملە باش جۇملە |
.161 - سوئال: بېقىندى جۈملە دېگەن نېمە؟ | 161 - سوئال: بېقىندى جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: ياش جۇملىگە ئەگىشىپ، ئۇنىڭ بىرەر بۆلىكىنى ياكى پۇتۇن جۇملىنىڭ مەزمۇنىنى تولۇقلاپ، ئېنىقىلاپ كىمل گەن ئاددىي جۇملە ـــ بېقىندى جۇملە دەن ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئالدىنقى سوئالنىڭ جاۋابىدىكى «قىزىلگۈللەر ئېچىسلىغــانــدا»، دېۇگۈن كۈن ئوچۇق بولغاچقا، دېگەن جۇملىلىەر بېتقىستىدى جۇملىدۇ. | جاۋاب: باش جۇملىگە ئەگىشىپ، ئۇنىڭ بىرەر بۆلىكىنى ياكى پۈتۈن جۇملىنىڭ مەزمۇنىنى تولۇقلاپ، ئېنىقلاپ كەلگەن ئاددىي جۇملە ـــ بېقىندى جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئالدىنقى سوئالنىڭ جاۋابىدىكى «قىزىلگۈللەر ئېچىلغاندا»، «بۈگۈن كۈن ئوچۇق بولغاچقا» دېگەن جۇملىلەر بېقىندى جۇملىدۇر. |
162 - سوئال: بېقىندى جۇملە قانىداق تىۋرلىەرگىيە بة له نيدؤ؟ | 162 - سوئال: بېقىندى جۇملە قانداق تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ؟ |
جاۋاب: بېقىندىلىق قوشما جۇملە تەركىبىدىكى بېقىنىدى دۇ ۋە شۇ ئەگەشمە بۆلەكلەرگە بېرىلىدىغان سوئاللارغا جاۋاب بولۇپ كېلىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن، بېقىندىلىق قوشما جۇملە تەر-كىبىدىكى بېقىندى جۇملىلەر شۇ جۇملىدە ئۆتەيدىغان ۋەزىيىسى ۋە ئىپادىلەيدىغان مەزمۇنىغا قاراپ. ئىگە بېقىندى جاۋمىلىە، خەۋەر بېقىندى جۇملە، تولدۇرغۇچى بېقىندى جۇم... | جاۋاب: بېقىندىلىق قوشما جۇملە تەركىبىدىكى بېقىندى جۇملىلەر ئاددىي جۇملىدىكى ئەگەشمە بۆلەكلەر سىماقلا جۇملىنىڭ مۇقىم بۆلەكلىرىگە يېقىنداش رول ئوينايدۇ ۋە شۇ ئەگەشمە بۆلەكلەرگە بېرىلىدىغان سوئاللارغا جاۋاپ بولۇپ كېلىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن، بېقىندىلىق قوشما جۇملە تەركىبىدىكى بېقىندى جۇملىلەر شۇ جۇملىدە ئۆتەيدىغان ۋەزىپىسى ۋە ئىپ... |
163 - سوئال: ئىگە بېقىندى جۇملە دېگەن نېمە؟ | 163 - سوئال: ئىگە بېقىندى جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: باش جۇملىدىكى كۆرسىتىش ئالماشتىن كەلگەن ئىگىنى ئېنىقلان كېلىدىغان بېقىندى جۇملە ـــ ئىگە بېقىلىنىدى جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. ئىگە بېقىندى جۇملە كىسم؟ نېمە؟ دېگەن سوئاللارغا جاۋاب بولۇپ كېلىدۇ. مەشىلەن، كىم كەمتەر بولسا، شۇ ئالغا باسىدۇ. ئىستىتىسى باسايەتىت The Children was shaped ئىگە بېقىندى جۇماھ | جاۋاب: باش جۇملىدىكى كۆرسىتىش ئالماشدىن كەلگەن ئىگىنى ئېنىقلاپ كېلىدىغان بېقىندى جۇملە ـــ ئىگە بېقىندى جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. ئىگە بېقىندى جۇملە كىم؟ نېمە؟ دېگەن سوئاللارغا جاۋاپ بولۇپ كېلىدۇ. مەسىلەن، كىم كەمتەر بولسا، شۇ ئالغا باسىدۇ. ئىگە بېقىندى جۇملە |
164 - سوئال: خەۋەر بېقىندى جۈملە دېگەن ئېمە؟ | 164 - سوئال: خەۋەر بېقىندى جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: باش جۇملىدىكى كۆرسىتىش ئالماشتىن ئېنىقلان كەلگەن خەۋەرنى ئېنىقلاپ كەلگەن بېقىندى جۈملە ـــ خـەۋەر بېقىنىدى جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، باغنىڭ چىوڭىلىۇقىي شۇنداقكى، بىرنەچىچە سائەتتە ئاران ئايلىنىپ بولالايسەن. خەۋەر بېقىندى جۈملە | جاۋاب: باش جۇملىدىكى كۆرسىتىش ئالماشنى ئېنىقلاپ كەلگەن خەۋەرنى ئېنىقلاپ كېلىدىغان بېقىندى جۇملە - خەۋەر بېقىندى جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، باغنىڭ چوڭلۇقى شۇنداقكى، بىرنەچچە سائەتتە ئاران ئايلىنىپ بولالايسەن. (خەۋەر بېقىندى جۇملە) |
165 - سوئال: تولدۇرغۇچى بېقىندى جۈملە دېگىدن تهمدى Sec. 4. | 165 - سوئال: تولدۇرغۇچى بېقىندى جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب، باش جۇملىدىكى كۆرسىتىش ئالماشتىن كەلىگەن تولدۇرغۇچىنى ئېنىقلان، روشەنلەشتۇرۇپ كېلىدىغان بىېقىلندى قالغۇچە كومىنداڭ ئەكسىيەتچىلىرىگە قارشى كۇرەش قىلغان. | جاۋاب: باش جۇملىدىكى كۆرسىتىش ئالماشنى كەلتۈرگەن تولدۇرغۇچىنى ئېنىقلاپ، روشەنلەشتۈرۈپ كېلىدىغان بېقىندى جۇملە - تولدۇرغۇچى بېقىندى جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئۇلار شۇنى بىلىدۇكى، كومىنداڭ ئەكسىرىيەتچىلىرىگە قارشى كۈرەش قىلغان. |
166 - سوئال: ئېنىقلىغۇچى بېقىندى جۆملە دېگىدن ias? | 166 - سوئال: ئېنىقلىغۇچى بېقىندى جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋان. باش جۇملىدىكى كۆرسىتىش ئالماشتىن كەلگىەن ئېنىقلىغۇچىنى ئېنىقلان كېلىدىغان بېقىندى جۇملە ـــ ئېنىقلىد خۇچى بېقىندى جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، بۇ گۇل شۇنداق چىرايلىقكى، قارىساڭ قارىغۇڭ كېلىدۇ. ئېنىقلىغۇچى بېقىندى جۇملە | جاۋاب: باش جۇملىدىكى كۆرسىتىش ئالماشنى كەلتۈرگەن ئېنىقلىغۇچىنى ئېنىقلاپ كېلىدىغان بېقىندى جۇملە - ئېنىقلىغۇچى بېقىندى جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، بۇ گۈل شۇنداق چىرايلىقكى، قارىساڭ قارىغۇڭ كېلىدۇ. (ئېنىقلىغۇچى بېقىندى جۇملە) |
167 - سوئال: هالەت بېقىندى جۇملە دېگەن نېمە؟ | 167 - سوئال: ھالەت بېقىندى جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: باش جۇملىنىڭ خەۋىرىدە ئىيادىلەنگەن ئىش ــ ھەرىكەتنىڭ تۇرلۇك خۇسۇسىيەتلىرىنى ئېنىقلان كېلىسدىسغان بېقىندى جۇملە ــ ھالەن بېقىندى جۇملىيە دەن ئاقىيىللىنىدۇ. مەسىلەن، ئۇ شۇنداق خۇشال بولدىكى، نېمە قىلارىنىي بېسلەك ھالەن يېقىندى جۇملە | جاۋاب: باش جۇملىنىڭ خەۋىرىدە ئىپادىلەنگەن ئىش-ھەرىكەتنىڭ تۇرلۇك خۇسۇسىيەتلىرىنى ئېنىقلاپ كېلىدىغان بېقىندى جۇملە - ھالەت بېقىندى جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئۇ شۇنداق خۇشال بولدىكى، نېمە قىلارىنى بىلمەي قالدى. (ھالەت بېقىندى جۇملە) |
168 - سوئال: كۆپ بېقىندىلىق قوشما جۇملە دېگەن Edges | 168 - سوئال: كۆپ بېقىندىلىق قوشما جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋان؛ تەركىبىدە ئېككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق بېقىندى جۇماملىرى بولغان قوشما جۇملىلەر ـــ كۆپ بېقىندىلىق قوشما جۇملە-دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئەتىياز كەلىگەنىىدە، يىەرلىەر بۇ بېقىندىلىق قوشما جۇملىدە گۇچ بېقىندى جۇملە دېنىز ياغ سەيلىسىگە چىقىمىز، دېگەن باش جۇملىگە بىۋاسىتە ھالدا باغلانغان. | جاۋاب: تەركىبىدە ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق بېقىندى جۇملىلىرى بولغان قوشما جۇملىلەر - كۆپ بېقىندىلىق قوشما جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئەتىياز كەلگەندە، بىزلەر دېڭىز ياغ سەيلىسىگە چىقىمىز، دېگەن باش جۇملىگە بىۋاسىتە ھالدا باغلانغان. |
169 - سوئال: كۆچۈرمە جۈملە دېگەن نېمە؟ | 169 - سوئال: كۆچۈرمە جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: ئاپتور باشقىلارنىڭ گەپ - سۆزىنى ھېچبىر ئۆز-گەرتمەستىن، شۇ قېلىپتا ئۆز گېپى ئىچىگە كىرگۇزۇپ ئىشلەت كەن بولسا، بۇنداق جۇملە كۆچۈرمە جۇملىە دەن ئاتىسىلىىدۇ. كۆچۈرمە جۇملىەئاپتور سۆزىنىڭ بېشىدا. ئوتتۇرىسىدا ۋە ئاخى رىدا كېلىۋېرىدۇ. مەسىلەن، ئۇلۇغ شائىر نەۋائى: «ئىنساننسىڭ مۇھىم پەزىلەتلىرىدىن بىرى ــ ئاتا - ئانىنى ھ... | جاۋاب: ئاپتور باشقىلارنىڭ گەپ-سۆزىنى ھېچبىر ئۆزگەرتمەستىن، شۇ قېلىپتا ئۆز گېپى ئىچىگە كىرگۈزۈپ ئىشلەتكەن بولسا، بۇنداق جۇملە كۆچۈرمە جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. كۆچۈرمە جۇملە ئاپتور سۆزىنىڭ بېشىدا، ئوتتۇرىسىدا ۋە ئاخىرىدا كېلىدۇ. مەسىلەن، ئۇلۇغ شائىر نەۋائى: «ئىنساننىڭ مۇھىم پەزىلەتلىرىدىن بىرى - ئاتا-ئانىنى ھۆرمەت قىلىش»، دېگ... |
170 ــ سوئال: ئۆزلەشتۈرمە جۈملە دېگەن نېمە؟ | 170 - سوئال: ئۆزلەشتۈرمە جۇملە دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: ئاپتورنىڭ باشقا كىشىلەرنىڭ گەن ــ سۆزلىىرىد نىڭ مەزمۇنىنى ساقلان قېلىپ، شەكلىنى ئۆزگەرتىپ قوللىنىد شى- ئۆزلەشتۇرمە جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسسىلمەن. ئۆلىۋغ شائىر نەۋائى ئاپەن كۆرمەسلىك ئۇچۇن. ھەر ۋاقىت ھوشىيىار بولۇش لازىملىقىنى ئېيتقانىدى. | جاۋاب: ئاپتورنىڭ باشقا كىشىلەرنىڭ گەپ-سۆزلىرىنىڭ مەزمۇنىنى ساقلاپ قېلىپ، شەكلىنى ئۆزگەرتىپ قوللىنىشى - ئۆزلەشتۈرمە جۇملە دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئۇلۇغ شائىر نەۋائى ئاپەت كۆرمەسلىك ئۈچۈن، ھەر ۋاقىت ھوشىيار بولۇش لازىملىقىنى ئېيتقانىدى. |
171 - سوئال: تىنىش بەلگىلىرى دېگەن نېمە؟ | 171 - سوئال: تىنىش بەلگىلىرى دېگەن نېمە؟ |
جاۋاب: ئوي \_ پىكىرنى، ئوي \_ پىكىرنىڭ قىسىم ۋە بۆلەكلەرگە ئايرىلىشىنى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ھەر خىل مۇنا-سىۋەتلەرنى يېزىقتا توغرا كۆرسىتىش ئۈچۈن خىزمەت قىلىدى غان بەلگىلەر، تىنىش بەلگىلىرى دېيناندۇ. ئەمەلىي مەشىقلەر قىسمى | جاۋاب: ئوي-پىكىرنى، ئوي-پىكىرنىڭ قىسىم ۋە بۆلەكلەرگە ئايرىلىشىنى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ھەر خىل مۇناسىۋەتلەرنى يېزىقتا توغرا كۆرسىتىش ئۈچۈن خىزمەت قىلىدىغان بەلگىلەر - تىنىش بەلگىلىرى دەيىلىدۇ. |
# تولۇق ئوتتۇرا بىرىنچى يىللىق 1-قىسىم ئەدەبىيات كىتابتىن | # تولۇق ئوتتۇرا بىرىنچى يىللىق 1-قىسىم ئەدەبىيات كىتابتىن |
ئارۇز ۋەزىن ھەققىدە مىسىم | ئارۇز ۋەزىن ھەققىدە |
1. ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا ئارۇز ۋەزىن قاچىلىدىن بىاشلاپ قوللىنىلغان؟ 2. «ئارۇز» سۆزىنىڭ مەنىسى نېمە؟ بۇ ئىلىم ھەققىدە كىملەر قانداق ئەسەرلەرنى يازدى؟ ئۇيغۇر كىلاسسىك ئەدەبىياتى ۋە ھازىرقى زامان ئەدەبىياتىندا ئارۇز ۋەزىنىىدە يېزىلغان شېئىرلار قانچىلىك سالماقنى ئىگىلەيدۇ؟ 3. ۋەزىنلىك شېئىرلار نەچچىگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟ ئار... | 1. ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا ئارۇز ۋەزىن قاچانلىدىن باشلاپ قوللىنىلغان؟ 2. «ئارۇز» سۆزىنىڭ مەنىسى نېمە؟ بۇ ئىلىم ھەققىدە كىملەر قانداق ئەسەرلەرنى يازدى؟ ئۇيغۇر كىلاسسىك ئەدەبىياتى ۋە ھازىرقى زامان ئەدەبىياتىندا ئارۇز ۋەزىنىدە يېزىلغان شېئىرلار قانچىلىك سالماقنى ئىگىلەيدۇ؟ 3. ۋەزىنلىك شېئىرلار نەچچىگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟ ئارۇ... |
ئەڭ ئۈزۇن تىارىخىقا ئىگە ژانىرلارنىڭ بىمرى. X ئەسىىردە ياشىغان مەشھۇر ئۇيغۇر ئالىمى. جاھان تۇركولوگىيە ئىلمىنىڭ ئاساسچىسى مەھبۇد قسەشىقەرىنىڭ «تۇركىي تىلىلار دىۋانىي» ناملىق ئەسىرى ئارقىلىق يېتىپ كەلگەن شېئىر - قوشاقلاردىن بىز ئارۇز ۋەزىننىڭ ئۇيغۇر ئەدەبىياتىىدا ئۇزۇن زامانلاردىن بېرى بارماق ۋەزىن بىلەن بىر قاتاردا مـە... | ئەڭ ئۇزۇن تارىخقا ئىگە ژانىرلارنىڭ بىرى. X ئەسىردە ياشىغان مەشھۇر ئۇيغۇر ئالىمى، جاھان تۈركولوگىيە ئىلمىنىڭ ئاساسچىسى مەھمۇد قەشقەرىنىڭ «تۈركىي تىللار دىۋانى» ناملىق ئەسىرى ئارقىلىق يېتىپ كەلگەن شېئىر-قوشاقلاردىن بىز ئارۇز ۋەزىننىڭ ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا ئۇزۇن زامانلاردىن بېرى بارماق ۋەزىن بىلەن بىر قاتاردا مەۋجۇت بولۇپ ك... |
2. «ئارۇز» سۆزىسنىمىڭ تومۇرى «ئەرۇز» بولۇپ، «ئەن»، ركەڭلىك، دېگەن مىەنىنىي بىلدۇرىيىدۇ. كۆچىمە مەنىسىي ب شېئىرىيەت مىزانىي (ئۆلچىمىي) دېگەنلىسكتۇر. بۇ ئەندىزىلىك شېئىرلارنىڭ يەنى ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلارنىيىڭ رىتىم تۇزۇ۔ لۇش قائىدىلىرىدىن بىرى. | 2. «ئارۇز» سۆزىنىڭ تومۇرى «ئەرۇز» بولۇپ، «ئەن»، «كەڭلىك» دېگەن مەنىنى بىلدۇرىدۇ. كۆچىمە مەنىسى «شېئىرىيەت مىزانى (ئۆلچىمى)» دېگەنلىكتۇر. بۇ ئەندىزىلىك شېئىرلارنىڭ يەنى ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ رىتىم تۈزۈلۈش قائىدىلىرىدىن بىرى. |
ئارۇز ۋەزىن ئىلمىنىڭ ئاساسچىسى، دكىتابۇل ئارۇز، نىڭ ئاپتورى ئەرەب ئالىمى خېلىل ئىبنى ئەخمەتتىن كېيىن، مەشھۇر ئۇيغۇر ئالىمى يۇسۇپ سەككاكى دمۇقتاھۇل ئۇلۇم، (ئىلىسملەر ئاچقۇچى)، ئەلىشىر نەۋائى دمىزانول ئەۋزانى» (ۋەزىنلەر مىزانى) دېگەن ئەسەرنى يىازدى. باشىقا ئەرەب ۋە تۈرك ئالىسملىرى، شائىرلىرىمۇ بۇ ھىەقىتە كۆپ ئەمگەك سەرپ ... | ئارۇز ۋەزىن ئىلمىنىڭ ئاساسچىسى، «كىتابۇل ئارۇز»نىڭ ئاپتورى ئەرەب ئالىمى خېلىل ئىبنى ئەھمەتتىن كېيىن، مەشھۇر ئۇيغۇر ئالىمى يۇسۇپ سەككاكى «مىقتاھۇل ئۇلۇم» (ئىلىملەر ئاچقۇچى)، ئەلىشىر نەۋائى «مىزانۇل ئەۋزان» (ۋەزىنلەر مىزانى) دېگەن ئەسەرنى يازدى. باشقا ئەرەب ۋە تۈرك ئالىملىرى، شائىرلىرىمۇ بۇ ھەققىدە كۆپ ئەمگەك سەرپ قىلدى.... |
3. شېئىرىي مىسرالاردىكى سۈزۇق ۋە ئۇزۇك تاۋۇشلارنىڭ مەلۇم تەرتىپ بىلەن تەكرارلىنىپ كېلىشى ئارقىلىق. شېئىرىي رىتىم ۋە ئاھاڭدارلىق بارلىققا كەلتۈرۈلىدىغان شېئىرىي سىسا تېما ـــ ئارۇز ۋەزىنىلىك ئېئىر دېيىسلىدۇ. ئۇنىىڭ ئاساسىسى خۇسۇسىيەتلىرى: | 3. شېئىرىي مىسرالاردىكى سۈزۈق ۋە ئۈزۈك تاۋۇشلارنىڭ مەلۇم تەرتىپ بىلەن تەكرارلىنىپ كېلىشى ئارقىلىق، شېئىرىي رىتىم ۋە ئاھاڭدارلىق بارلىققا كەلتۈرۈلىدىغان شېئىرىي سىستېما - ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىر دېيىلىدۇ. ئۇنىڭ ئاساسىي خۇسۇسىيەتلىرى: |
(1) ئارۇز ۋەزىن تىلىمىزدىكىي سوزۇق ۋە ئۇزۈك تاۋۇشا لارنىڭ مەلۇم تەرتىپ بىلىەن تىەكرارلىنىىشىدىن تۇزۇلىىدۇ. ئارۇز ۋەزىندە ۋەزىن (ئاھاڭ) ناھايىتى قاتتىق ئۆلچـەم قىلىنـ خاچقا. بارماق ۋەزىنگە قارىغاندا ئاھاڭدارلىقى كۈچلۈك بولىدۇ. ئارۇز ۋەزىندە يېزىلغان شېئىرلارنىڭ تۇراقلىمرى رىتىسملىق. مىسرالىرى ئاھاڭدار بولۇپ، بۇ ئاھاڭدار... | (1) ئارۇز ۋەزىن تىلىمىزدىكى سۈزۈق ۋە ئۈزۈك تاۋۇشلارنىڭ مەلۇم تەرتىپ بىلەن تەكرارلىنىشىدىن تۈزۈلىدۇ. ئارۇز ۋەزىندە ۋەزىن (ئاھاڭ) ناھايىتى قاتتىق ئۆلچەم قىلىنغاچقا، بارماق ۋەزىنگە قارىغاندا ئاھاڭدارلىقى كۈچلۈك بولىدۇ. ئارۇز ۋەزىندە يېزىلغان شېئىرلارنىڭ تۇراقلىرى رىتىملىق، مىسرالىرى ئاھاڭدار بولۇپ، بۇ ئاھاڭدارلىق ئارۇز ۋە... |
(2) ئارۇز ۋەزىنىلماڭ شېئىرلاردىكى سۆزلەر ئارۇز ۋەزىنە ﻨﯩﯔ ﮬﻪﺭﻗﺎﻳﺴﻰ ﺑﻪﮬﺮﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﯞﻩﺯﯨﻦ ﺗﻪﻟﯩﭙﯩﮕﻪ ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ، ﺋﯘﺯﯗﻥ – قىسقا بوغۇملار بويىچە مەلۇم قانۇنىيەتلىك تەرتىپتە مىسرالارغا ئورۇنلاشتۇرۇلغان بولىدۇ. | (2) ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلاردىكى سۆزلەر ئارۇز ۋەزىنىنىڭ ھەرقايسى بەھرلىرىنىڭ ۋەزىن تەلىپىگە ئاساسەن، ئۇزۇن - قىسقا بوغۇملار بويىچە مەلۇم قانۇنىيەتلىك تەرتىپتە مىسرالارغا ئورۇنلاشتۇرۇلغان بولىدۇ. |
(3) بارماق ۋەزىنىلىك شېئىرلاردا تۇراقلارىس ئاساسىسى بىرلىك قىسلىپ تۇراقىلار سۆز بويسچە ئايرىسلىدۇ. بىلرمىاق ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ ھەربىر مىسراسى ئومۇمەن ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق تۇراقلارنىڭ بىرىكىستىدىن تۇزۈلسىدۇ. ئارۇز ۋەزىندە يېزىلغان شېئىرلاردا بولسا تۇراقلار ۋەزىن ئۆلچىمى بويىچە ئايرىلىدۇ. سۆز پۈتۇنلۇكى بويىچە تۇر... | (3) بارماق ۋەزىنلىك شېئىرلاردا تۇراقلارنىڭ ئاساسىي بىرلىكى سۆز بولىدۇ. تۇراقلار سۆز بويىچە ئايرىلىدۇ. بارماق ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ ھەربىر مىسراسى ئومۇمەن ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق تۇراقلارنىڭ بىرىكمىسىدىن تۈزۈلىدۇ. ئارۇز ۋەزىندە يېزىلغان شېئىرلاردا بولسا تۇراقلار ۋەزىن ئۆلچىمى بويىچە ئايرىلىدۇ. سۆز پۈتۈنلۇكى بويىچە تۇر... |
قىبلىگاھىم/پارتىيەم/يول/چىم مېنىڭ/رول/چىم مېنىڭ. | قىبلىگاھىم/پارتىيەم/يول/چىم مېنىڭ/رول/چىم مېنىڭ. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.