original stringlengths 14 2.63k | corrected stringlengths 14 2.53k |
|---|---|
- V - - - V - - - V - - V - | - V - - - V - - - V - - V - |
توي بىلىپ ئائ/سالىمەن. ئۇ/باشلىغان ھەر/جەڭگە مەن. | توپ بىلىپ ئال/سىلاھىم ئۇ/باشلىغان ھەر/جەڭگە مەن. |
- V - - - V - - - V - - - V - | - V - - - V - - - V - - - V - |
(تېيىپجان ئېلىيۇپنىڭ دۋەتەن ھەققىدە غەزەل» شېئىرىدىن) | (تەيىپجان ئېلىيۇپنىڭ «ۋەتەن ھەققىدە غەزەل» شېئىرىدىن) |
توغرا ئىجاد/قىممىتىڭنى/مەڭگۈ ساقلايدۇ، | توغرا ئىجاد/قىممىتىڭنى/مەڭگۈ ساقلايدۇ، |
قوغرا ئىجاد/تارىخىڭنى/سۇتتەك ئاقلايدۇ. | توغرا ئىجاد/تارىخىڭنى/سۈتتەك ئاقلايدۇ. |
توغرا ئىجاد/ئىگىسىنى/ئامما ياقلايدۇ. | توغرا ئىجاد/ئىگىسىنى/ئامال ياقلايدۇ. |
توغرا ئىجاد/ئۆسۈملۈكتۈر/ئۆسۈپ شاخلايدۇ، | توغرا ئىجاد/ئۆسۈملۈكتۈر/ئۆسۈپ شاخلايدۇ، |
تەبىئەتنىڭ/قانۇنىدا/ئۆلمەي ئامال يوق، | تەبىئەتنىڭ/قانۇنىدا/ئۆلمەي ئامال يوق، |
قەدىمىيلەر/شۇڭا ئېيتتان/:«ئۆمۈر ــ ئاتقان ئوق» | قەدىمىيلەر/شۇڭا ئېيتقان/:«ئۆمۈر - ئاتقان ئوق» |
(بىلال ئەرىزىنىڭ ھۇدرۇر \_ ئاتقان ئوق، شېئىرىدىن) | (بىلال نازىمىنىڭ «ئۆمۈر - ئاتقان ئوق» شېئىرىدىن) |
(4) ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ ئىنتوناتسىيىسى رىتى مىنىڭ بىرخىل بولۇشىنى تەلەپ قىلىدۇ. شۇڭا ئۇنىڭ بىرىنچى مسراسى قايسى ۋەزىن سىخېمىسىدا يېزىلغان بولسا، بىر پۇتۇن شېئىر ئاشۇ بىمرخىىل ۋەزىن سخېمىسىدا (تەپئىلدە) يېزىلىشى شەرت قىلىنىدۇ. | (4) ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ ئىنتوناتسىيىسى رىتىمىنىڭ بىرخىل بولۇشىنى تەلەپ قىلىدۇ. شۇڭا ئۇنىڭ بىرىنچى مىسراسى قايسى ۋەزىن سىخېمىسىدا يېزىلغان بولسا، بىر پۈتۈن شېئىر ئاشۇ بىرخىل ۋەزىن سىخېمىسىدا (تەپئىلدە) يېزىلىشى شەرت قىلىنىدۇ. |
4. ئۇيغۇر تىلىدا دئاخىرى سوزۇق تاۋۇش بىسلەن ئاخىرــ لاشىقان بوغۇمىلار ئوچۇق بوغۇم دېيىلسىدۇ»، «ئاخسرى ئۇزۇك تاۋۇش بىلەن ئاخىرلاشقان بوغۇمىلار يېپىق بوغۇم دېسىسلىدۇ» دېگەن قائىدە بار. بىز مۇشۇ قائىدىنى ئارۇز ۋەزىنگە تىەتبىقى لىساق، ئۇيغۇر تىلىدىكـى يېــپىق بوغۇم ئارۇز ۋەزىنىـدە ئۇزۇن بوغۇم بولىدۇ، ئۇيىغۇر تىلىدىكىي ئوچۇ... | 4. ئۇيغۇر تىلىدا «ئاخىرى سۈزۈق تاۋۇش بىلەن ئاخىرلاشقان بوغۇملار ئوچۇق بوغۇم دېيىلىدۇ»، «ئاخىرى ئۈزۈك تاۋۇش بىلەن ئاخىرلاشقان بوغۇملار يېپىق بوغۇم دېيىلىدۇ» دېگەن قائىدە بار. بىز مۇشۇ قائىدىنى ئارۇز ۋەزىنگە تەتبىق قىلساق، ئۇيغۇر تىلىدىكى يېپىق بوغۇم ئارۇز ۋەزىنىدە ئۇزۇن بوغۇم بولىدۇ، ئۇيغۇر تىلىدىكى ئوچۇق بوغۇملارنىڭ كۆ... |
(1) ئۇرغۇ چۈشكەن بوغۇملارنى بىرئاز كۆتۈرۈپ، سوزۇپ راق ئېيتىدىغانلىقىمىز ھەممىمىزگە مەلۇم. شۇنىداق بولغاچىقا، ئۇرغۇلۇق ئوچۇق بوغۇملار ئارۇز ۋەزىنسدە ئۇزۇن بوغۇم بولۇپ كېلىدۇ. مەسىلەن: | (1) ئۇرغۇ چۈشكەن بوغۇملارنى بىرئاز كۆتۈرۈپ، سوزۇپ راق ئېيتىدىغانلىقىمىز ھەممىمىزگە مەلۇم. شۇنداق بولغاچقا، ئۇرغۇلۇق ئوچۇق بوغۇملار ئارۇز ۋەزىنىدە ئۇزۇن بوغۇم بولۇپ كېلىدۇ. مەسىلەن: |
باھالىغ/دىنار-ئول/بىلىكلىك/كىشى، | باھالىغ/دىنار ئول/بىلىكلىك/كىشى، |
- V - - V - - V - - V | - V - - V - - V - - V - |
بۇ جاھىل بىلىگىسىز/باھا سىز/بېشى، ا // | بۇ جاھىل بىلىگىسىز/باھاسىز/بېشى، |
-V -V -V -V -V | - V - V - V - V - V - |
(ئەھمەد يۇكنەكىنىڭ «ئەتەبەتۇل ھەقايىق» داستانىدىن). | (ئەھمەت يۈگنەكىنىڭ «ئەتەبەتۇل ھەقايىق» داستانىدىن) |
بۇ مىسالدىكى ئۇرغۇ بەلگىسى قويۇلغان ئوچۇق (قىسقا) بوغۇملار ئۈزۈن بوغۇملار ئورنىدا كەلگەن. | بۇ مىسالدىكى ئۇرغۇ بەلگىسى قويۇلغان ئوچۇق (قىسقا) بوغۇملار ئۇزۇن بوغۇملار ئورنىدا كەلگەن. |
(2) ئارۇز ۋەزىندە يېزىلغان شېسئىرلار ئارۇز ۋەزىسننىڭ قايسى بەھرىدە يېزىلغان بولسا، شۇ بەھرنىمڭ ۋەزىن تەلىپى بويىنچە، بەزى ئۇرغۇسىز ئوچۇق بوغۇملارنىمۇ كۆتۈرۈپ، سۈزۇپ ئۇرغۇلۇق بوغۇم قىسلمىپ ئوقۇشىقا توغرا كېلىىدۇ. بۇنداق كۆتۈرۈلۈپ، سوزۇپ ئوقۇلغان ئۇرغۇسىز ئوچۇق بوغۇم ئۇرغۇلۇق بوغۇمىلارغا ئوخىشاشىلا ئۈزۇن بوغۇم ئورنىمىدا ... | (2) ئارۇز ۋەزىندە يېزىلغان شېئىرلار ئارۇز ۋەزىننىڭ قايسى بەھرىدە يېزىلغان بولسا، شۇ بەھرنىڭ ۋەزىن تەلىپى بويىنچە، بەزى ئۇرغۇسىز ئوچۇق بوغۇملارنىمۇ كۆتۈرۈپ، سۈزۈپ ئۇرغۇلۇق بوغۇم قىلىپ ئوقۇشقا توغرا كېلىدۇ. بۇنداق كۆتۈرۈلۈپ، سوزۇپ ئوقۇلغان ئۇرغۇسىز ئوچۇق بوغۇم ئۇرغۇلۇق بوغۇملارغا ئوخشاشلا ئۇزۇن بوغۇم ئورنىدا كېلىدۇ. مەسى... |
قارا تۈنگە/شەپەرەڭدىن/بۆلەك ئەسلا/تەلەپكار يوق. | قارا تۈنگە/شەپەرەڭدىن/بۆلەك ئەسلا/تەلەپكار يوق. |
--V -- -V ---V ---V | - V - - - V - - - V - - - V - |
(نىمشېھىتنىڭ «بىلنم ئىشقىدا» شېئىرىدىن). | (نىمشېھىتنىڭ «بىزنىڭ ئىشقىدا» شېئىرىدىن) |
يۇقىرىدا كەلتۇرۇلىگەن مىسالىدا رۇۇنىي»، رۇەتكىلىي»، دتۇنگە» دېگەن سۆزلەردىكى دىن. لى، گە» قاتبارلىق ئوچۇق بوغۇملارنىي ۋەزىن تىەلىپىي بويىنچە سوزۇپ ئۇرغۇلۇق بوغۇم 63 | يۇقىرىدا كەلتۈرۈلگەن مىسالدا «ئەرەڭدىن»، «بۆلەكتە»، «تۈنگە» دېگەن سۆزلەردىكى «دىن»، «تە»، «گە» قاتارلىق ئوچۇق بوغۇملارنى ۋەزىن تەلىپى بويىنچە سوزۇپ ئۇرغۇلۇق بوغۇم قىلىپ ئوقۇشقا توغرا كېلىدۇ. |
(3) ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ مىسرالىرىنىڭ ئاخىردا كەلگەن سۆزلەرنىيڭ ئاخىرىدىكىي ئوچۇق بوغۇملار (ركىشىي»، بېشى») كۆتۈرۈلۇپ، سوزۇپ ئېيتىلىدۇ. شۇڭلاشقا ئارۇز ۋەزىنلىك ئېئىرلارنىڭ مىسرالىرىسنىڭ ئاخىرىسدىكىي قىسسقا بوغۇمىلار ئۈزۇن بوغۇم تەلىپى بويىسچە ئوقۇلىسدۇ ۋە ئۇزۇن بوغۇم دەن قا, بلىدۇ. | (3) ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ مىسرالىرىنىڭ ئاخىردا كەلگەن سۆزلەرنىڭ ئاخىرىدىكى ئوچۇق بوغۇملار («كىشى»، «بېشى») كۆتۈرۈلۈپ، سوزۇپ ئېيتىلىدۇ. شۇڭلاشقا ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ مىسرالىرىنىڭ ئاخىرىدىكى قىسقا بوغۇملار ئۇزۇن بوغۇم تەلىپى بويىچە ئوقۇلىدۇ ۋە ئۇزۇن بوغۇم دەپ قارىلىدۇ. |
5. شېئىرىي مىسرالاردىكى سۆزلەرنسى مۇنتىمزىم ئاھاڭغا سالىدىغان ئۆلچەم ياكى قېلىپ ۋەزىن دەپ ئاتىلىدۇ. | 5. شېئىرىي مىسرالاردىكى سۆزلەرنى مۇنتىزىم ئاھاڭغا سالىدىغان ئۆلچەم ياكى قېلىپ ۋەزىن دەپ ئاتىلىدۇ. |
ئارۇز ۋەزىنىدە ۋەزىنىلەردىن تۇراق، تۇراقىتىن بۆلىەك، بۆلەكتىن مىسرا ھاسىل بولىدۇ ۋە ئارۇز ۋەزىستلىك شېئىرلار. تىڭ شېئىرىي مىسرالىرىدا مانا مۇشۇ ۋەزىنىلەرنىڭ مىەلۇم قانۇنىيەتلىك تەكرارلىنىشىدىن بەھر ھاسىل بولىدۇ. | ئارۇز ۋەزىنىدە ۋەزىنلەردىن تۇراق، تۇراقتىن بۆلەك، بۆلەكتىن مىسرا ھاسىل بولىدۇ ۋە ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ شېئىرىي مىسرالىرىدا مانا مۇشۇ ۋەزىنلەرنىڭ مەلۇم قانۇنىيەتلىك تەكرارلىنىشىدىن بەھر ھاسىل بولىدۇ. |
ئارۇز ۋەزىنسنىڭ 30 دىن ئارتۇق ۋەزىن تۈرى بار. بۇ\_ لارنىڭ ھەربىرى ئەرەبچە مەخسۇس ئىنسىم بىيىلەن ئاتىلىندۇ. ئادەتتە ۋەزىنلەرنىڭ ئۇزۇن بوغۇملىرى تۇز سىزىق (ــ) بىلەن، قىسقا بوغۇملىرى ئاچا سىزىق (V) بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. | ئارۇز ۋەزىننىڭ 30 دىن ئارتۇق ۋەزىن تۈرى بار. بۇلارنىڭ ھەربىرى ئەرەبچە مەخسۇس ئىسىم بىلەن ئاتىلىدۇ. ئادەتتە ۋەزىنلەرنىڭ ئۇزۇن بوغۇملىرى توق سىزىق (─) بىلەن، قىسقا بوغۇملىرى قىيىق سىزىق (⌣) بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. |
ئۇيغۇر شېئىرىيىتىدە كۆپرەك قوللىنىلىدىغان ۋەزىن تۇر\_ لىرى \_\_ يــائىــلاتۇن، يــائىــلۇن، مەيائىيــلۇن، مۇســتەپئىلۇن قاتا,لىقلاردىن ئىبارەت. | ئۇيغۇر شېئىرىيىتىدە كۆپرەك قوللىنىلىدىغان ۋەزىن تۈرلىرى - پائىلاتۇن، پائىلۇن، مەپائىلۇن، مۇستەپئىلۇن قاتارلىقلاردىن ئىبارەت. |
(1) 1 -، 3 -، 4 - بوغۇملىرى ئۇزۇن، 2 - بوغۇمىي قىسقا بوغۇم بولغان ۋەزىن پائىلاتۇن (ــ V ــ ــ) ۋەزنسى دېيىلىدۇ. | (1) 1-, 3-, 4- بوغۇملىرى ئۇزۇن، 2- بوغۇمى قىسقا بوغۇم بولغان ۋەزىن پائىلاتۇن (─ ⌣ ─ ─) ۋەزنى دېيىلىدۇ. |
(2) 1 -، 3 - بوغۇمىي ئۇزۇن، 2 - بوغۇمىي قىسسقا بوغۇم بولغان ۋەزىن يائىلۇن ۋەزىن دېيىلىدۇ. | (2) 1-, 3- بوغۇمى ئۇزۇن، 2- بوغۇمى قىسقا بوغۇم بولغان ۋەزىن پائىلۇن (─ ⌣ ─) ۋەزىن دېيىلىدۇ. |
(3) 1 - بوغۇمى قىسقا، 2 - ، 3 - ، 4 - بوغۇمىلىرى ئۇزۇن بوغۇم بولغان ۋەزىن مەيائىيلۇن (V - - - - -) ۋەزنى دېيىلىدۇ. | (3) 1- بوغۇمى قىسقا، 2-, 3-, 4- بوغۇملىرى ئۇزۇن بوغۇم بولغان ۋەزىن مەپائىلۇن (⌣ ─ ─ ─) ۋەزنى دېيىلىدۇ. |
(4) 1 - 2 - 4 - بوغۇملىرى ئۇزۇن، 3 - بوغۇمى قىسسقا بوغۇم بولىغان ۋەزىن مۇستەپئىلۇن (- - V -) ۋەزنى دېيىلىدۇ. | (4) 1-, 2-, 4- بوغۇملىرى ئۇزۇن، 3- بوغۇمى قىسقا بوغۇم بولغان ۋەزىن مۇستەپئىلۇن (─ ─ ⌣ ─) ۋەزنى دېيىلىدۇ. |
«غەزەب ۋە زار» شېئىرى توغرىسىدا | «غەزەپ ۋە زار» شېئىرى توغرىسىدا |
دغەزەپ ۋە زارە ناملىق شېئىزدا قىانداق ئىسدىيە ئالغا سۇرۇلگەن؟ ئېئىر ئارۇز ۋەزىىنىنىڭ قايسىي ۋەزىن، قىايسىي بهمريده يبزيلغان؟ | «غەزەپ ۋە زار» ناملىق شېئىردا قانداق مەسىلە ئالغا سۇرۇلگەن؟ شېئىر ئارۇز ۋەزىنىنىڭ قايسى ۋەزىن، قايسى بەھرىدە يېزىلغان؟ |
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر (1901 — 1933) نىڭ بۇ شېسئىرى 1926 - يىلى يېزىلغان. شېئىرىي شەكلى: غەزەل. خاراكتېرى. سىياسىي لىرىكا، ئىجادىيەت ئۇسۇلى؛ تەنقىدىى رېئالىزم. | ئابدۇخالىق ئۇيغۇر (1901-1933) نىڭ بۇ شېئىرى 1926-يىلى يېزىلغان. شېئىرىي شەكلى: غەزەل. خاراكتېرى: سىياسىي لىرىكا، ئىجادىيەت ئۇسۇلى: تەنقىدىي رېئالىزم. |
بۇ شېئىردا ـــ شىنجاڭدىكى ھىەر مىلىلەن خـەلقـىنىڭ ياڭ زىڭشىڭ دەۋرىدە سىياسىي جەھەتتە رەھىمسىز باستۇرۇلغانـ لمقى، ئىقتىسادىسى جەھەتتە تىالان - تياراج قىلىنىغانلىقىي، مەدەنىيەن ــ مائارىپ جەھەتتە ئاسارەتتە قالدۇرۇلغانىلىقىي ۋە يۇقىرى قاتلام ئەكسىيەتچىلەر، دىنىي روھانىيلاردىن پايدىلىنىپ خەلق ئۇستىدە يۇرگۇزگەن دەھشەتلىك قى... | بۇ شېئىردا - شىنجاڭدىكى ھەر مىللەت خەلقىنىڭ يۈڭ زىڭشىڭ دەۋرىدە سىياسىي جەھەتتە رەھىمسىز باستۇرۇلغانلىقى، ئىقتىسادىي جەھەتتە تالان-تاراج قىلىنغانلىقى، مەدەنىيەت-مائارىپ جەھەتتە ئاسارەتتە قالدۇرۇلغانلىقى ۋە يۇقىرى قاتلام ئەكسىرىيەتچىلەر، دىنىي روھانىيلاردىن پايدىلىنىپ خەلق ئۈستىدە يۈرگۈزگەن دەھشەتلىك قىيىن سىياسىتى ھۆكۈم... |
بۇ شېئىر ئارۇز ۋەزىنىنىڭ پائىلاتۇن ۋەزىن تۈرىىدە، رەمەل بەھرىدە يېزىلغان. | بۇ شېئىر ئارۇز ۋەزىنىنىڭ پائىلاتۇن ۋەزىن تۈرىدە، رەمەل بەھرىدە يېزىلغان. |
«بىلىم ئىشقىدا» شېئىرى توغرىسىدا دبىلىم ئىشقىدا، ناملىق شېئىردا قيانىداق ئىدىسيە ئالغا | «بىلىم ئىشقىدا» شېئىرى توغرىسىدا |
سۇرۇلگەن؟ بىلىم ۋە بىلىمسىزلىك نېمىگە ئوخشىتىلغان؟ | «بىلىم ئىشقىدا» ناملىق شېئىردا قانداق ئىدىيە ئالغا سۇرۇلغان؟ بىلىم ۋە بىلىمسىزلىك نېمىگە ئوخشىتىلغان؟ |
نىمشېھىت (1906 ـــ 1972) نىڭ بۇ شېئىرى 1936 ــ يىلى يېزىلغان. شېئىرىي شەكلى: رادىفلىق (قوش قايىيىلىك) غەزەل. خاراكتېرى: قەسىدە. ئىجادىيىەت ئۇسۇلىي: رېئالىنزم. | نىمشاھىت (1906 ـــ 1972) نىڭ بۇ شېئىرى 1936 ــ يىلى يېزىلغان. شېئىرىي شەكلى: رادىفلىق (قوش قافىيىلىك) غەزەل. خاراكتېرى: قەسىدە. ئىجادىيەت ئۇسۇلى: رېئالىزم. |
شائىر بۇ شېئىردا بىلىملىكلەر بىلەن بىلىمسىزلەرنى ئۆز. ئارا سېلىشتۇرۇپ، ئىلىم ــ پەننىڭ كۈچ ــ قۇدرىتىنىي، خاسىــْ يىتىنى، ئۇلۇغىلۇقىي ۋە بۇيۇكىلۇڭنىتى تەكىنتلەن، ئىنىسان ئۆزىنىڭ ھەقىقىي قەدىر – قىجمىتىنىي ساقلاش، ھـەقىقىــى ھبۇرمەت تېپىش، قۇدرەت تېپىش ئۇچۇن ئىسلىم ــ پـەن ئۆگت نىشىنىڭ زۆرۈرىيىتى ۋە ئەھمىيىتىنىي ئوبرازل... | شائىر بۇ شېئىردا بىلىملىكلەر بىلەن بىلىمسىزلەرنى ۆز ئارا سېلىشتۇرۇپ، ئىلىم ــ پەننىڭ كۈچ ــ قۇدرىتىنى، خاسىيىتىنى، ئۇلۇغلۇقى ۋە بۈيۈكلۈكىنى تەكىدلەپ، ئىنسان ئۆزىنىڭ ھەقىقىي قەدىر – قىممىتىنى ساقلاش، ھەقىقىي ھۆرمەت تېپىش، قۇدرەت تېپىش ئۈچۈن ئىلىم ــ پەن ئۆگىنىشىنىڭ زۆرۈرىيىتى ۋە ئەھمىيىتىنى ئوبرازلىق ۋە كۈچلۈك پاكىتلار ... |
شائدر بۇ شېئىردا ئىلىم – مەزىپەتنى — جانسان، يىار، غەمغار، روھىي ئوزۇق...قا ئوخشىتىپ ئىلىم ــ مەرىپەتنىىڭ ئۇلۇقلۇقىنى تەكىتلىسە، بىلىمسىز كىشىلەرنىي مسەجرۇھ، بىمار، نادان، گۇناھكار، قەرزدار، زالىم، شىەپەرەڭ، بوياقچىي... غا ئوخشىتىپ ئۇلارنى ھەجۋىي تىل بىلىەن قامىچىلىىغان، ئىلىىم ئۆگىنىشكە دەۋەت قىلغان. | شائىر بۇ شېئىردا ئىلىم – مەرىپەتنى ـــ جانان، يار، غەمخوار، روھىي ئوزۇق...قا ئوخشىتىپ ئىلىم ــ مەرىپەتنىڭ ئۇلۇغلۇقىنى تەكىدلىسە، بىلىمسىز كىشىلەرنى مەجرۇھ، بىمار، نادان، گۇناھكار، قەرزدار، زالىم، چېپەرەڭ، بوياقچى... غا ئوخشىتىپ ئۇلارنى ھەجۋىي تىل بىلەن قاراغلىغان، ئىلىم ئۆگىنىشكە دەۋەت قىلغان. |
«ۋەتەن ھەققىدە غەزەل» شېئىرى توغرىسىدا | «ۋەتەن ھەققىدە غەزەل» شېئىرى توغرىسىدا |
رۇمتەن ھەققىدە غەزەل» شېئىرىدا قانىداق ئىدىيە ئالغا سۇرۇلگەن؟ ئارۇز ۋەزىسىسلىڭ قايمىي ۋەزىن قۇرى. قىايسىن بىمھرىدە يېزىلغان؟ قانداق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قوللىشىلغان؟ | «ۋەتەن ھەققىدە غەزەل» شېئىرىدا قانداق ئىدىيە ئالغا سۇرۇلغان؟ ئارۇز ۋەزىنىنىڭ قايسى ۋەزىن قۇرى قايسى بەھرىدە يېزىلغان؟ قانداق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قوللىنىلغان؟ |
تېيىپجان ئېلىيۇپ (1930 ــ 1989) نىڭ بۇ شېسئىرى 1962 - يىلى يېزىلغان. شېئىرىي شەكلىي. غىەزەل. خياراك | تايىپجان ئېلىيۇپ (1930 ــ 1989) نىڭ بۇ شېئىرى 1962 - يىلى يېزىلغان. شېئىرىي شەكلى: غەزەل. خاراكتېرى: لىرىك. |
بۇ شېئىردا. ئېلىمىزنىڭ 1961 ـــ 1962 – يىللىرىدىكى سىياسىي ۋەزىيىتى ئارقا كۆرۈنۈش قىلىنغان، يەنىي 1960 -يىللاردا ئېلىمىزدە ۋاقىتلىق تەبىئىي ئايەن تۇپەيلىدىن، ۋاقىتى لمق ئىقتىسادىي قىيىنچىلىق يۇز بەرگەن شارائىتتا ئېلىمىزنىڭ ئىچى ۋە سىرتىدىكى ئەكسىيەتچى كۈچىلەر ئۆزئارا تىل بىرىك مۇرۇپ، تەتۇر قۇيۇن قوزغىغان ۋە سوۋېت ئىتتى... | بۇ شېئىردا ئېلىمىزنىڭ 1961 ـــ 1962 – يىللىرىدىكى سىياسىي ۋەزىيىتى ئارقا كۆرۈنۈش قىلىنغان، يەنى 1960 -يىللاردا ئېلىمىزدە ۋاقىتلىق تەبىئىي ئاپەت تۈپەيلىدىن، ۋاقىتلىق ئىقتىسادىي قىيىنچىلىق يۈز بەرگەن شارائىتتا ئېلىمىزنىڭ ئىچى ۋە سىرتىدىكى ئەكسىيەتچى كۈچىلەر ئۆزئارا تىل بىرىكتۈرۈپ، تەتۈر قوزغىلاڭ قوزغىغان ۋە سوۋېت ئىتتىپا... |
بۇ شېئىر ئارۇز ۋەزىننىڭ يائىلاتۇن ۋەزىـنىنىي ئاسـاس قىلىشى، يائىلۇن ۋەزىنىنىڭ قوشۇلۇشىدىن تۇزۇلگىمن. رەمـەل بەھرىدە يېزىلغان. شېئىردا ئوخشىتىش، سېلىشتۇرۇش، سىنمۋول، مۇبالىغە، رىتۈرىك سوئال، سۇپەتىلەش قياتارلىق بېدىئىسى ۋاسىيىتىنلىەر قىوللىنىلىنىپ، ئوي ـ پىنكىنز ئوبىرازلىنق ئىيادىلەنگەن. | بۇ شېئىر ئارۇز ۋەزىنىنىڭ فائىلاتۇن ۋەزىنىنى ئاساس قىلىپ، فائىلۇن ۋەزىنىنىڭ قوشۇلۇشىدىن تۈزۈلگەن. رەمەل بەھرىدە يېزىلغان. شېئىردا ئوخشىتىش، سېلىشتۇرۇش، سىمۋول، مۇبالىغە، رىتورىك سوئال، سۈپەتلەش قاتارلىق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قوللىنىلىپ، ئوي ـ پىكىر ئوبرازلىق ئىپادىلەنگەن. |
ئارۇز ۋەزىننىڭ ئاساسلىق بەھرلىرى ھەققىدە | ئارۇز ۋەزىنىنىڭ ئاساسلىق بەھرلىرى ھەققىدە |
بەھر دېگەن نېمە؟ ئارۇز ۋەزىسىلىك شېسئىرلاردا ھسازىر كۆپرەك قوللىنىلىۋاتىقان بىمھرلەر قايسىلار؟ ئايرىم ـ ئايرىم چۈشەندۈرۈڭ. | بەھر دېگەن نېمە؟ ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلاردا ھازىر كۆپرەك قوللىنىلىۋاتقان بەھرلەر قايسىلار؟ ئايرىم ـ ئايرىم چۈشەندۈرۈڭ. |
دېمھر» ئەرەبچە سۆز بولۇپ، ئۇيتغۇر تىلىندا دەمريا – دېڭىزغا ئوخشاتساق، ئۇنىڭ ھەربىر ۋەزىن تۈرىـنىڭ گۇرۇپپىلىـ ﻨﯩﺸﯩﻨﻰ ﺑﯩﻤﻤﻦ (ﺩﻩﺯﻳﯩﺎ – ﻏﻮﻝ) ﺩﻩﭖ ﺗﻪﺭﯨﭙﻠﯩﻪﺷﻜﻪ ﺑﻮﻟﯩﺴﺪﯗ. ﺑﯘ ئۇقۇمىغا تىەبىر بېرىش زۆرۈرىيىتىدىن قارىغاندا، بەھر ــ ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ ھەرقايسى مىسرالىرىدىكىي ۋەزىنا لمەرنىڭ مەلۇم قانۇنىيەتلىك تەرتىپتە تـەكرا... | «بەھر» ئەرەبچە سۆز بولۇپ، ئۇيغۇر تىلىندا «دېڭىز» – دېگەن مەنانى بىلدۈرىدۇ. ئىلىم ــ پەننى دېڭىزغا ئوخشىتساق، ئۇنىڭ ھەر بىر ۋەزىن تۈرىنىڭ گۇرۇپپىسىنى «بەھر» (دېڭىز – غول) دەپ تەرىپلەشكە بولىدۇ. بۇ ئۇقۇمغا تەبىر بېرىش زۆرۈرىيىتىدىن قارىغاندا، بەھر ــ ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ ھەرقايسى مىسرالىرىدىكى ۋەزىن قىسملىرىنىڭ مەل... |
ھازىرقى ئارۇز ۋەزىنلىك شېىئىرلاردا كۆپرەك قوللىىنىلى ۋاتقان بەھرلەر ـــ رەمەل بىلەھرى، ھىلەزەج بىلەھرى، رەجىلەز بەھرى قاتارلىقلاردىن ئىبارەت. | ھازىرقى ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلاردا كۆپرەك قوللىنىلىۋاتقان بەھرلەر ـــ رەمەل بەھرى، ھەزەج بەھرى، رەجەز بەھرى قاتارلىقلاردىن ئىبارەت. |
(1) «رەمەل» نىڭ لۇغەن مەنىسى «ئاۋۇن، كۆپ، قۇمدەك تولا، دېگەنلىك بولۇپ. ئۇ ئادەتتە كۆپ ئىشلىتىلىدىغان يەئكىل بەھرلەرنىڭ بىرىدۇر. ئۇنىڭ خىللىمرىمۇ كۆپ، بۇ بەھر رىيا۔ ئىلاتۇن، ۋەزىنىىنىڭ تەكرارلىنىشىي ياكىي پائىلاتۇن ۋەزنىي ئاساس قىلىنىپ، باشقا ۋەرىنلەرنىڭ قوشۇلۇشىىدىن تۈزۈلىىدۇ. بۇ بەھرنىڭ ئۇيغۇر شېئىرىيىتىدە ھنازىر كۆپ ... | (1) «رەمەل» نىڭ لۇغەت مەنىسى «ئاۋۇن، قۇم، قۇمدەك تولا» دېگەنلىك بولۇپ، ئۇ ئادەتتە كۆپ ئىشلىتىلىدىغان يۈكسەك بەھرلەرنىڭ بىرىدۇر. ئۇنىڭ خىللىرىمۇ كۆپ، بۇ بەھر فائىلاتۇن ۋەزىنىنىڭ تەكرارلىنىشى ياكى فائىلاتۇن ۋەزىنى ئاساس قىلىنىپ، باشقا ۋەزىنلەرنىڭ قوشۇلۇشىدىن تۈزۈلىدۇ. بۇ بەھرنىڭ ئۇيغۇر شېئىرىيىتىدە ھازىر كۆپ ئۇچرايدىغان ... |
(2) دھەزەج» نىڭ لۇغەن مەنىسى دىمغىمە، كۈي، كۈي لەش» دېگەنلىك بولۇپ، ئۇ كۆپ ئىشلىنىدىغـان ئۇزۇن بەھر-لـەرنىنڭ بىرى. بۇ بىەھرىتىنگەۋ خىلىلىرى كۆن. بۇ بىەھر رمەپائىيلۇن، ۋەزىنىنىڭ ھەر خىل تىەكرارلىننىشى ياكىي مەيائىيلۇن ۋەزنى ئاساس قىلىنىپ، باشقا ۋەزىنلەرنىڭ قوشۇ۔ لۇشىدىن تۈزۈلىدۇ. بۇ بەھرنىڭ ھازىر كۆپرەك قوللىنىۋاتقان بى... | (2) «ھەزەج» نىڭ لۇغەت مەنىسى «غەم، كۈي، كۈيلەش» دېگەنلىك بولۇپ، ئۇ كۆپ ئىشلىتىلىدىغان ئۇزۇن بەھرلەرنىڭ بىرى. بۇ بەھرنىڭمۇ خىللىرى كۆپ. بۇ بەھر مەفائىلۇن ۋەزىنىنىڭ ھەرخىل تەكرارلىنىشى ياكى مەفائىلۇن ۋەزىنى ئاساس قىلىنىپ، باشقا ۋەزىنلەرنىڭ قوشۇلۇشىدىن تۈزۈلىدۇ. بۇ بەھرنىڭ ھازىر كۆپرەك قوللىنىۋاتقان بىر تۈرى «ھەزەج مۇسەمم... |
دېگەنلىك بولۇپ، قىسقا - قىسىقا، ئۇلاي تېز ئوقۇلىسدىغان ئۇزۇن بەھر. بۇ بەھرنىڭمۇ خىللىرى كۆپ. بۇ بەھر ئومۇمسەن دەۋستەپئىلىن، ۋەزىنىنىڭ ھىەر خىل تىمكرارلىنىشى ياكىي «مۇستەپئىلۇن» ۋەزىنىنى ئاسـاس قىلىپ، باشقا ۋەزىنسلەرنىڭ قوشۇلۇشىدىن تۈزۈلىدۇ. بۇ بەھرنىڭ ھازىرقى ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلاردا كۆپرەك ئۇچرايدىسغان تۈرلىرىسنىڭ بى... | (3) «رەجەز» نىڭ لۇغەت مەنىسى «كۈي ئېيتىش، تېز» دېگەنلىك بولۇپ، قىسقا - قىسقا، ئۇنى تېز ئوقۇلىدىغان ئۇزۇن بەھر. بۇ بەھرنىڭمۇ خىللىرى كۆپ. بۇ بەھر ئۇمۇمەن «مۇستەفئىلۇن» ۋەزىنىنىڭ ھەرخىل تەكرارلىنىشى ياكى «مۇستەفئىلۇن» ۋەزىنىنى ئاساس قىلىپ، باشقا ۋەزىنلەرنىڭ قوشۇلۇشىدىن تۈزۈلىدۇ. بۇ بەھرنىڭ ھازىرقى ئارۇز ۋەزىنلىك شېئىرلار... |
«دورا» هيكاييسى توغريسيدا | «دورا» ھېكايىسى توغرىسىدا |
1. ددورايم ناملىق ھېكايىدە شاۋشۇەننىڭ ئادەم قېنىغا چىلانغان مومىنى يەپ. شىپا تاپالماي ئۆلىكەنلىكسى ۋە شيا-يۇنىڭ پاجىئەسى نېمىنى چۈشەندۇرىدۇ؟ 2. خۇالاۋشۇەن بىلەن شياسى موماي ئائىلىلىرىنىڭ پاجىئەسى شىنخەي ئىنقسلابىنىڭ ئالدى ــ كەينىدىكى جۇڭگونىڭ قانداق ئىجتىمائىي رېئاللىقىنى ئەكس ئەتتۇرگەن؟ 3. ھېكايىنىىڭ ئاخىردا شيايۇنىڭ... | 1. «دورا» ناملىق ھېكايىدە خۇالاۋشۇەننىڭ ئادەم قېنىغا چىلانغان مومىنى يەپ، شىپا تاپالماي ئۆلۈكەنلىكى ۋە شيا يۇنىڭ پاجىئەسى نېمىنى چۈشەندۈرىدۇ؟ 2. خۇالاۋشۇەن بىلەن شيا موماي ئائىلىلىرىنىڭ پاجىئەسى شىنخەي ئىنقىلابىنىڭ ئالدى ــ كەينىدىكى جۇڭگونىڭ قانداق ئىجتىمائىي رېئاللىقىنى ئەكس ئەتتۈرگەن؟ 3. ھېكايىنىڭ ئاخىرىدا شيا يۇنىڭ... |
1. لۇشۇن (1881 — 1936) نىڭ بۇ ھېكايىسى 1916 – يىلى 4 - ئايدا يېزىلغان. شۇ يىلى 5 - ئايدا ديېڭى ياشلار، رْوُرْنىلىنىڭ 5 - سانىدا ئېلان قىلىنغان. كېيىن ئاپتور تىمرى پىندىن رچۇقان، توپلىمىغا كىرگۈزۈلگەن. تەنقىدىي رېستالىزما لىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا، 3 - شىمخس تىلىدا، تىمرتىپىلىك بايان ئۇسۇلىدا يېزىلغان. | 1. لۇشۇن (1881 — 1936) نىڭ بۇ ھېكايىسى 1916 – يىلى 4 - ئايدا يېزىلغان. شۇ يىلى 5 - ئايدا «يېڭى ياشلار» ژۇرنىلىنىڭ 5 - سانىدا ئېلان قىلىنغان. كېيىن ئاپتور ئۆزى تەرىپىدىن «نادا چىقان» توپلىمىغا كىرگۈزۈلگەن. تەنقىدىي رېئالىزم ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا، 3 - شەخس تىلىدا، تەرتىپلىك بايان ئۇسۇلىدا يېزىلغان. |
ئاپتور بۇ ھېكايىدە فېئودالىزم تۇزۈمى ۋە دىنىي خۇرا-ياتلىق ئىدىيىسىنىڭ چوڭقۇر زەھەرلىشىگە ئۇچرىخيان شىەھەر كەمبەغىلى چايخانىچى خۇالاۋشۇمننىڭ سىىل كېسىلىي بىسلىەن ئاغرىغان بالىسىغا ئادەم قېنىغا مىلەنسگەن مومىنىي يېگۇزۇش ئارقىلىق داۋالان ساقايتالمىغانلىقىىدەك ئېچىنىشىلىق ۋەقەنىى ھەمدە فېئوداللىق تۈزۈمگە قارشى كۈرەش قىلغان... | ئاپتور بۇ ھېكايىدە فېئودالىزم تۇزۈمى ۋە دىنىي خۇراپاتلىق ئىدىيىسىنىڭ چوڭقۇر زەھەرلىشىگە ئۇچرىغان شەھەر كەمبەغىلى چايخانىچى خۇالاۋشۇەننىڭ سىل كېسىلى بىلەن ئاغرىغان بالىسىغا ئادەم قېنىغا چىلەنگەن مومىنى يېگۈزۈش ئارقىلىق داۋالاپ ساقايتالمىغانلىقىدەك ئېچىنىشلىق ۋەقەنى ھەمدە فېئودالىق تۈزۈمگە قارشى كۈرەش قىلغان شيا يۇنىڭ زى... |
2. خۇا لاۋشۇمن بىلەن شياسى موماي ئائىلىسلىرىنىڭ پاـ جىئەسى ئارقىسلىق ھېكسايىدىكسى ئاشىكارا ۋە يوشۇرۇن يىىپ ئۇچلىرى ئۆزئارا بىرلىەشىتۇرۇلۇپ، قەھرىمان، جاسيارەتلىك، ياش ھاياتىنى ئىنقىلابقا تىەقدىم قىلغان كونىا دېموكراتىىك ئىنقىلابچى شيا يۇنىڭ باتۇرلارچە ئېلىپ بىلوغان كۇرەشىلىرى خەلق ئاممىسىنىڭ جۇشىنىشىىگە، ھېسداشلىيقىغا،... | 2. خۇالاۋشۇەن بىلەن شيا موماي ئائىلىلىرىنىڭ پاجىئەسى ئارقىلىق ھېكايىدىكى ئاشكارا ۋە يوشۇرۇن يىپ ئۇچلىرى ئۆزئارا بىرلەشتۈرۈلۈپ، قەھرىمان، جاسارەتلىك، ياش ھاياتىنى ئىنقىلابقا تەقدىم قىلغان كونا دېموكراتىك ئىنقىلابچى شيا يۇنىڭ باتۇرانە ئېلىپ بارغان كۈرەشلىرى خەلق ئاممىسىنىڭ چۈشىنىشىگە، ھېسداشلىقىغا، قوللىشىغا ئېرىشەلمىگەن... |
4. بۇ ھېكايە يېزىلىش جەھەتتە تۆۋەندىسكىدەك ئالاھىم دىلىكلە,گە ئىگە: | 4. بۇ ھېكايە يېزىلىش جەھەتتە تۆۋەندىكىدەك ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە: |
(1) بىۋاسىتىە تەسۋىرلىەش بىنلىەن ۋاسىنىتىنىلىنىڭ تەسۋىرلىمش ئۇسۇلىيدىن ناھايىتىي ئۇنۇملۇك يايدىلىنىلغان. ھېكايە ۋەقەلىكى ئوچۇق ۋە يېيىق لىنىپ، بويسىچە راۋاجلان دۇرۇلغان بولۇپ، ئوچۇق لىنىيە بىۋاسىتە تەسۋىرلەش ئۇسۇلى بىلەن، يېپىق لىنىيە ۋاسىتىلىك تەسۋىرلەش ئۇسۇلىي بىلىەن ئەينى دەۋردىكى مۇرەككەپ ئاجتىمائىي مۇھست ۋە اپېرسو... | (1) بىۋاسىتە تەسۋىرلەش بىلەن ۋاسىتىلىك تەسۋىرلەش ئۇسۇلىدىن ناھايىتى ئۇنۇملۇق پايدىلىنىلغان. ھېكايە ۋەقەلىكى ئوچۇق ۋە يېپىق لىنىيە بويىچە راۋاجلاندۇرۇلغان بولۇپ، ئوچۇق لىنىيە بىۋاسىتە تەسۋىرلەش ئۇسۇلى بىلەن، يېپىق لىنىيە ۋاسىتىلىك تەسۋىرلەش ئۇسۇلى بىلەن ئەينى دەۋردىكى مۇرەككەپ ئىجتىمائىي مۇھىت ۋە پېرسوناژلارنىڭ خاراكتېر... |
(2) ھېكايىدىكى تەپسىلات تىەسۋىرى بىنلەن پېرسوناژدلارنىڭ روھىي ھالىتى ئورگانىك بىرلەشىتۈرۈلگەندىن باشقا يەنە پېرسوناۋلارنىڭ ھەرىكەت. تىل (دىئالوگ)، تاشقى قىيا۔ پەن تەسۋىرلىرى ئارقىلىق پېرسوناژلارنىڭ ئوخشاش بولمىغان خاراكتېرى مۇۋەپپەقىيەتلىك ئېچىپ بېرىلگەن. | (2) ھېكايىدىكى تەپسىلات تەسۋىرى بىلەن پېرسوناژلارنىڭ روھىي ھالىتى ئورگانىك بىرلەشتۈرۈلگەندىن باشقا يەنە پېرسوناژلارنىڭ ھەرىكەت، تىل (دىئالوگ)، تاشقى قىياپەت تەسۋىرلىرى ئارقىلىق پېرسوناژلارنىڭ ئوخشاش بولمىغان خاراكتېرى مۇۋەپپەقىيەتلىك ئېچىپ بېرىلگەن. |
(3) ھېكايىدىكى تەبىئىي مۇھىت ۋە ئىجتىمائىي مۇھىت تەسۋىرى پېرسوناژلارنىڭ روھىي ھالىتىي. كىەيپىياتىي بىلەن بىرلەشتۇرۇلگەن. مەسىلەن، ھېكايىنىڭ بېشىدىكىي كېچە تەس ۋىرى، قاپقاراڭغۇ كوچا تىەسۋىرى، جازا مەيدانى تىەسۋىرى بىلەن خۇا لاۋشۇەننىڭ روھىي ھالىتى ئورگانىك بىرلەشتۈرۈك گەن. ھېكايىنىڭ ئاخىرىدىكى قەبرىستانلىق تىەسۋىرى، ئېغ... | (3) ھېكايىدىكى تەبىئىي مۇھىت ۋە ئىجتىمائىي مۇھىت تەسۋىرى پېرسوناژلارنىڭ روھىي ھالىتى، كەيپىياتى بىلەن بىرلەشتۈرۈلگەن. مەسىلەن، ھېكايىنىڭ بېشىدىكى كېچە تەسۋىرى، قاپقاراڭغۇ كوچا تەسۋىرى، جازا مەيدانى تەسۋىرى بىلەن خۇالاۋشۇەننىڭ روھىي ھالىتى ئورگانىك بىرلەشتۈرۈلگەن. ھېكايىنىڭ ئاخىرىدىكى قەبرىستانلىق تەسۋىرى، ئېغىر سۈكۈتات... |
(4) ھېكايىسدە ئاپىتور سىسمۋول ئۇسۇلىسدىن ئۇنۇمىلۇك پايدىلانغان. ھېكايىسگە ددورا، دەپ ماۋزۇ قويۇش ئارقىسلىق، ئەينى دەۋردىكى رېئاللىىقنىڭ رېتسېيى ئۈستىدە ئىزدىسىپ، مۇرەككەپ ئىجتىمائىي رېسئاللىقنىى ئەپچىل قۇرۇلما ئارقىسلىق ئىخچام ئەكس ئەتتۇرۇپ، خەلقنى ئويغىتىپ، تەشكىللەپ، ئىنقىـ لاب" يولىغا -يېتەكلەشتىن- ئىبارەت-مەنىۋى-دد... | (4) ھېكايىدە ئاپتور سىمۋول ئۇسۇلىدىن ئۇنۇملۇق پايدىلانغان. ھېكايىگە «دورا» دەپ ماۋزۇ قويۇش ئارقىلىق، ئەينى دەۋردىكى رېئاللىقنىڭ سىرتىي ئۈستىدە ئىزھار قىلىنىپ، مۇرەككەپ ئىجتىمائىي رېئاللىقنى ئەپچىل قۇرۇلما ئارقىلىق ئىخچام ئەكس ئەتتۈرۈپ، خەلقنى ئويغىتىپ، تەشكىللەپ، ئىنقىلاب يولىغا يېتەكلەشتىن ئىبارەت مەنىۋى «دورا» نى كۆر... |
1. «چېنىقىش» ھېكايىسىدە | « چېنىقىش» ھېكايىسى توغرىسىدا |
قانداق ئىجتىمائىي رېئاللىق ئەكس ئەتتۈرۈلگەن؟ 2. مەتىنىياز قىانىىداق ئوبراز؟ ئۇنىىڭ ھاياتىدىكى ئۆزگىرىش ئېمىنى چۈشەندۈرىدۇ؟ 3. ھېسكايە يېت زىلىش جەھەتتە قانداق ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە؟ | 1. «چېنىقىش» ھېكايىسىدە قانداق ئىجتىمائىي رېئاللىق ئەكس ئەتتۈرۈلگەن؟ 2. مەتنىياز قانداق ئوبراز؟ ئۇنىڭ ھاياتىدىكى ئۆزگىرىش نېمىنى چۈشەندۈرىدۇ؟ 3. ھېكايە يېزىلىش جەھەتتە قانداق ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە؟ |
1. ھازىرقى زامان ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ ئاساسچىلىرى ﺪﯨﻦ ﺑﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺯﯗﻧﯘﻥ ﻗـﺎﺩﯨﺮ (1912 – 1989) ﻧﯩﯔ ﺑﯘ ھېكايىسى 1955 – يىلى يېزىلغان. ھېسكايە سوتسىميالىستىك رېئالىزملىق ئىجادىيەن ئۇسۇلىدا. تەرتىپ بايانىدا، 3 ـ شەخس تىلىدا يېزىلغان. | | 1. ھازىرقى زامان ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ ئاساسچىلىرىدىن بىرى بولغان زىيانۇن قادىر (1912 – 1989) نىڭ بۇ ھېكايىسى 1955 - يىلى يېزىلغان. ھېكايە سوتسىياىستىك رېئالىزملىق ئىجادىي ئۇسۇلىدا، تەرتىپ بايانىدا، 3 - شەخس تىلىدا يېزىلغان. |
ھېكايىدە 50 ــ يىللاردا، ئېلىمىز بويىچە ئېلىپ بېرىلغان يېزا ئىگىلىكىنى كوللېكتىپلاشتۇرۇش ھەرىكىتىنىڭ شىنجاڭ رايو۔ نىدىمۇ غايەت زور ئۆزگىرىشىلەرنىي پىەيدا قىلغانىلىقىىدەك ئىجتىمائىي رېئاللىق ئەكس ئەتتۈرۈلگەن. | ھېكايىدە 50 - يىللاردا، ئېلىمىز بويىچە ئېلىپ بېرىلغان يەر ئىگىلىكىنى كوللېكتىپلاشتۇرۇش ھەرىكىتىنىڭ شىنجاڭ رايونىدىمۇ غايەت زور ئۆزگىرىشلەرنى پەيدا قىلغانلىقىدەك ئىجتىمائىي رېئاللىق ئەكس ئەتتۈرۈلگەن. |
2. مەتنىياز ئوبرازى ـــ ئەينى دەۋر رېئاللىسقىنىڭ تۈپ خۇسۇسىيەتلىرىنى ئۆزىدە مۇجەسسەملەشتۇرگەن، تىپىك مۇھىت ئىچىدە خاراكتېرى يېتىلگەن. ئۆزىگە خاس خۇسۇسىيەتىگە ئىگە بەدىئىي تىپ بولۇپ، ئۆتمۈش كونا جەمىئىسيەت كىاردىن چى قارغان، ياشاش ئىرادىسىنى يوقاتقان، سوتسىيالىستىك تۇزۇمنىڭ ئەۋزەللىكى، قاينام ــ تاشقىنلىق كوللېكتىپ ئەمى... | 2. مەتنىياز ئوبرازى ـــ ئەينى دەۋر رېئاللىقىنىڭ تۈپ خۇسۇسىيەتلىرىنى ئۆزىدە مۇجەسسەملەشتۈرگەن، تىپىك مۇھىت ئىچىدە خاراكتېرى يېتىلگەن، ئۆزىگە خاس خۇسۇسىيەتىگە ئىگە بەدىئىي تىپ بولۇپ، ئۆتمۈش كونا جەمئىيەت كىشىدىن چىققان، ياشاش ئىرادىسىنى يوقاتقان، سوتسىياىستىك تۇزۇمنىڭ ئەۋزەللىكى، قايناپ - تاشقىنلىق كوللېكتىپ ئەمگەك قوينى... |
ئاپتور ھېكايىدە كونا جىەمئىيەتىتە ئىش ــ ئوقستسنىڭ تايىنى بولمىغان، نامرات قول ــ ھۇنەرۋەن مەتنىيازنىڭ يەرگە ئىگە بولغاندىن كېيىن، دېھقانچىلىق ئەمگىكىگە قــانناشقانلىقىي نەتىجىسىدە چېنىقىپ، ئاخىرى ياشاش ۋە ئىنساناسىق تۇرمۇش لەززىتىنىڭ توغرا يولىنى تېپىۋالغانلىقىنى يېزىسش ئارقىلىق، سوتسىيالىستىك تۇزۇم ئەمىگەكىچىلەرنىڭ چ... | ئاپتور ھېكايىدە كونا جەمئىيەتتە ئىش - ئوقۇشنىڭ تايىنى بولمىغان، نامرات قول - ھۇنەرۋەن مەتنىيازنىڭ يەرگە ئىگە بولغاندىن كېيىن، دېھقانچىلىق ئەمگىكىگە قوشۇلغانلىقىي نەتىجىسىدە چېنىقىپ، ئاخىرى ياشاش ۋە ئىنسانىي تۇرمۇش لەززىتىنىڭ توغرا يولىنى تېپىۋالغانلىقىنى يېزىش ئارقىلىق، سوتسىياىستىك تۇزۇم ئەمگەكچىلەرنىڭ چېنىقىش، چىنقىش... |
3.مېكايە يېزىلىش جەھەتتە تىۋۋەندىكىدەك ئارتۇقچىلىقا للارغسا ئىكە. | 3. ھېكايە يېزىلىش جەھەتتە تۆۋەندىكىدەك ئارتۇقچىلىقلارغا ئىگە: |
(1) تەپسىلىنى يېزىنش بىنلىەن ئىلخىچىام يىپىزىنش ئۆزئارا زىچ بىرلەشتۇرۇلىگەن. ھېكايىسنىڭ بىاش ـ ئاخسرى ياخشى ماسلاشتۇرۇلغان. يەنى ھېكسايىدە مەتنىسيازنىڭ ھۇنەر ئۆگىنىش، شەھەردىن يېزىغا چىقىش، ئۇنىڭ كونا جەمئىيەتتە ھۇرۇنلۇق، بوشاڭلىق ئىللەتلىرىنى يۇقتۇرۇۋېلىپ كىاردىن چى قىش ئەھۋاللىرى ھەم ئىززەتخان بىلەن توي قىلىپ ئۆياۈك-... | (1) تەپسىلاتنى يېزىش بىلەن ئىخچام يېزىش ئۆزئارا زىچ بىرلەشتۈرۈلگەن. ھېكايىنىڭ باش - ئاخىرى ياخشى ماسلاشتۇرۇلغان. يەنى ھېكايىدە مەتنىيازنىڭ ھۇنەر ئۆگىنىش، شەھەردىن يېزىغا چىقىش، ئۇنىڭ كونا جەمئىيەتتە ھۇرۇنلۇق، بوشاڭلىق ئىللەتلىرىنى يۇقتۇرۇۋېلىپ كىيىندى چىقىش ئەھۋاللىرى ھەم ئىززىتخان بىلەن توي قىلىپ ئۆياۈك-ئوچاقلىق بولۇش... |
(2) ھېكايىىدە ئاپىتور ئىپادىلىەش ئۇسۇللىىرىنىڭ بىرى بولغان تەسۋىرلەش ئۇسۇلىدىن تولىمۇ ئۇنۇملۇك پايدىلانغان. تەپسىلات تەسۋىرى، خىەرىكىەت تىەسۋىرى، دىئالوگ تەسۋىرى، يسىخىك تەسۋىر، دېتال تەسۋىرلىرى شۇنىنىڭدەك ئىجتىمائىي، تىەبىسىئىسى مۇھىنت تىمسۋىرلىرى تولىمۇ جانىلىق، رەڭدار سۇرەتلەنگەن. | (2) ھېكايىدە ئاپتور ئىپادىلەش ئۇسۇللىرىنىڭ بىرى بولغان تەسۋىرلەش ئۇسۇلىدىن تولىمۇ ئۇنۇملۇق پايدىلانغان. تەپسىلات تەسۋىرى، ھەرىكەت تەسۋىرى، دىئالوگ تەسۋىرى، پسىخىك تەسۋىر، دېتال تەسۋىرلىرى شۇنىڭدەك ئىجتىمائىي، تەبىئىي مۇھىت تە سۋىرلىرى تولىمۇ جانلىق، رەڭدار سۇرەتلەنگەن. |
(3) ئاپتور ھېكايىدە بايانچى تىل ۋە پېرسونساژلار دىئالوگلىرىيدا ئىخىچام، قىزىيقارلىق، يۇمبۇرلىۋق خىەلق ئېيغىز تىلىدىن، ئەپسانە ــ رىۋايەتلەردىن ئۇنۇملۈك پايدىلانغان. | (3) ئاپتور ھېكايىدە بايانچى تىل ۋە پېرسوناژلار دىئالونلىرىدا ئىخچام، قىزىقارلىق، يۇمۇرۇقلۇق خەلق ئېيتىش تىل ىدىن، ئەپسانە - رىۋايەتلەردىن ئۇنۇملۇق پايدىلانغان. |
ئۇيغۇر شېئىرىيىتىنىڭ شەكىللىرى \_ مەسنەۋى، غەزەل، مۇرەببە، مۇخەممەس، رۇبائىي توغرىسىدا | ئۇيغۇر شېئىرىيىتىنىڭ شەكىللىرى \_ مەسنەۋى، غەزەل، مۇرەببە، مۇخەممەس، رۇبائىي توغرىسىدا |
1. ئۇيغۇر شېئىرىيىتىنىڭ قانداق شىەكىلىلىرى بار؟ 2. مـەسنەۋى، غەزمل ۋە ئۇلارنىڭ ئوخشاشلىقى، پەرقى ھەققىدىكى چۇشەنچىڭىزنى سۆزلەڭ؟ 3. قانداق شېئىرىي شەكىلنى مۇرەببە دەيمىز؟ ئارۇز ۋەزىنلىك مۇرەبىبە بىلىەن بارمىاق ۋەزىنىلىك مۇرەببەنىڭ پەرقىنى چۇشەندۈرۈڭ؟ 4. قانداق شېئىرىسى شەـ كىلنى مۇخەمسەس دەيسمىز؟ 5. قانىداق شېئىرىسى شەك... | 1. ئۇيغۇر شېئىرىيىتىنىڭ قانداق شەكىللىرى بار؟ 2. مەسنەۋى، غەزەل ۋە ئۇلارنىڭ ئوخشاشلىقى، پەرقى ھەققىدىكى چۈشەنچىڭىزنى سۆزلەڭ؟ 3. قانداق شېئىرىي شەكىلنى مۇرەببە دەيمىز؟ ئارۇز ۋەزىنلىك مۇرەببە بىلەن بارماق ۋەزىنلىك مۇرەببەنىڭ پەرقىنى چۈشەندۈرۈڭ؟ 4. قانداق شېئىرىي شەكىلنى مۇخەممەس دەيمىز؟ 5. قانداق شېئىرىي شەكىلنى رۇبائىي ... |
1. شېئىرلار شەكىل جەھەتتىن چاچىما (ئەركىن) شېئىر. نەسىرىي شېئىر. ۋەزىنانىڭ شېئىر دەپ ئۇچ تۇرگىه بۆلۈنىدى خانلىقى ھەممىمىزگە مەلۇم. ئۇيغۇر شېئىرىيىتىنىڭ شـەكىللىرى دېگىنىسىز، ئۇزاق زامانلاردىن بېرى ئەجدادلىرىمىز قولسلىنىپ كەلگەن، كىلاسسىك ئەنئەنىگە ئىگسە ۋەزىسنلىك شېئسىرلارنىڭ شېئىرىي شەكىللىرىنى كۆزدە تۇتىمىز. بۇ ۋەزىن... | 1. شېئىرلار شەكىل جەھەتتىن چاچىمە (ئەركىن) شېئىر، نەسىرىي شېئىر، ۋەزىنلىق شېئىر دەپ ئۈچ تۇرغا بۆلۈنىدىغانلىقى ھەممىمىزگە مەلۇم. ئۇيغۇر شېئىرىيىتىنىڭ شەكىللىرى دېگىنىمىز، ئۇزاق زامانلاردىن بېرى ئەجدادلىرىمىز قوللىنىپ كەلگەن، كلاسسىك ئەنئەنىگە ئىگە ۋەزىنلىق شېئىرلارنىڭ شېئىرىي شەكىللىرىنى كۆزدە تۇتىمىز. بۇ ۋەزىنلىق شېئىر... |
2. ھەربىر كۇپلېتىي بىر بېيىتتىن (ئىككىي مىسرادىن) تۇزۇلگەن، ھىمربىر بېيىت ئۆز ئالدىغا قاپىيىداش بولغان، كۇپلېت چەكلىمىسىگە شۇنىڭدەك بېيىتلار ئارا قاپىيە چىەكىلىد مىسىگە ئۇچرىيايدىغان شېئىرىي شەكىل مەسنەۋى دەپ ئاتىلىدۇ. گەن، بىرىنچى كۇپلېتتىكى ئىككىي مىسرا ئۆزئارا قاپىيىداش، كېيىنكى كۇپلېتلارنىڭ ئالدىنقى مىسراسىي ئوچۇق ... | 2. ھەربىر كۇپلېتى بىر بېيىتتىن (ئىككى مىسرادىن) تۇزۇلگەن، ھەربىر بېيىت ئۆز ئالدىغا قافىيىداش بولغان، كۇپلېت چەكلىمىسىگە شۇنىڭدەك بېيىتلار ئارا قافىيە چەكلىمىسىگە ئۇچرىمايدىغان شېئىرىي شەكىل مەسنەۋى دەپ ئاتىلىدۇ. غەزەل، بىرىنچى كۇپلېتتىكى ئىككى مىسرا ئۆزئارا قافىيىداش، كېيىنكى كۇپلېتلارنىڭ بىرىنچى مىسراسى ئوچۇق (قافىيىس... |
مەسنەۋى بىلەن غەزەلنىڭ ئوخشاشلىقىي: (1) مىەيلىي مەسنەۋى ياكى غەزەل بولسۇن ھەر ئىككىلىسى ئۇيغۇر شېئىرت يىتىلنىڭ ئەڭ ئاساسلىق، ئەڭ قەدىمىلى شىمكىللىرىدۇر. (2) مەسنەۋى بىلەن غەرەلنىڭ ھەر ئىككىلىسىنىڭ ھەربىر كۇپلېتى بېر بېيىتتىن تۈزۈلىدۇ. پىەرقىي: ① غىەزەلنىىڭ لىرىكىىلىق خۇسۇسىيىتى ئالاھىىدە كۇچىلۇك بولۇش، سۆزلىىرى ئالاھىـ... | مەسنەۋى بىلەن غەزەلنىڭ ئوخشاشلىقى: (1) مەيلى مەسنەۋى ياكى غەزەل بولسۇن ھەر ئىككىلىسى ئۇيغۇر شېئىرىيىتىنىڭ ئەڭ ئاساسلىق، ئەڭ قەدىملى شەكىللىرىدۇر. (2) مەسنەۋى بىلەن غەزەلنىڭ ھەر ئىككىلىسىنىڭ ھەربىر كۇپلىتى بىر بېيىتتىن تۈزۈلىدۇ. پەرقى: ① غەزەلنىڭ لىرىكىلىق خۇسۇسىيىتى ئالاھىدە كۈچلۈك بولۇش، سۆزلىرى ئالاھىدە تاللانغان، بە... |
3. «مۇرەببە» تۆتلۈك دېگەن سۆز بولۇپ، ھەربىر كۇپ لمېتى تۆت مىسرادىن تۇزۇلگەن شېئىرلار مۇرەببە دەپ،ئاتىلىدۇ. مۇرەببە ئارۇز ۋەزىندىمۇ، بارماق ۋەزىندىسمۇ يېزىسلىدۇ. ئارۇز ۋەزىندە يېزىلغان «مۇرەببە» لەرنىڭ ئومۇمەن 1 ــ كۇپلېتىنىڭ تۇت مىسراسى قاپىيىداش. كېيىنكى كۇپلېتلارنىڭ ئۇچ مىسراسى ئۆزئارا قاپىيىداش، 4 ــ مىسراسى 1 ــ كۇ... | 3. «مۇرەببە» تۆرتلۈك دېگەن سۆز بولۇپ، ھەربىر كۇپلېتى تۆرت مىسرادىن تۇزۇلغان شېئىرلار مۇرەببە دەپ ئاتىلىدۇ. مۇرەببە ئارۇز ۋەزىندىمۇ، بارماق ۋەزىندىمۇ يېزىلىدۇ. ئارۇز ۋەزىندە يېزىلغان «مۇرەببە» لەرنىڭ ئومۇمەن 1 - كۇپلېتىنىڭ تۆت مىسراسى قافىيىداش، كېيىنكى كۇپلېتلارنىڭ ئۈچ مىسراسى ئۆزئارا قافىيىداش، 4 - مىسراسى 1 - كۇپلېتق... |
**«مۇرەببە»** لەرنىڭ ھەربىر كۇيلېتى تۆت مىسرادىن تۇزۇلسە، قاپىيىلىنىش شەكلى ئومۇمەن بارماق ۋەزىنىلىك شېئىرلارنىىڭ قاپىيە شەكىللىرىنىڭ خالىغان بىر قاپىيە شەكلىدە قاپىيىلەنسە بو لۇۋېر يىدۇ. | بارماق ۋەزىنلىك «مۇرەببە» لەرنىڭ ھەربىر كۇپلېتى تۆت مىسرادىن تۇزۇلسە، قافىيىلىنىش شەكلى ئومۇمەن بارماق ۋەزىنلىك شېئىرلارنىڭ قافىيە شەكىللىرىنىڭ خالىغان بىر قافىيە شەكلىدە قافىيىلەنسە بولىۋېرىدۇ. |
4. «مۇخەممەس» بەشلىك دېسكەن سۆز بولۇپ، ھىمربىر كۇپلېتى بەش مىسرادىن تەشكىل تاپقان شېئىرلاردۇر. مۇخەممەس قانچە كۇپىلېت بولۇشىىدىن قەتئىينەزەر، ئۇنىىڭ بىىرىنچىي كۇپلېتىدىكى بارلىق مىسرالار بىرخىل قايىيىدە كېلىدۇ. كېيىنكى كۇپلېتلارنىڭ تۆت مىسراسى ئۆزئارا قايىيىداش، 5 ــ مىسراسى بىرىنچى كۇپلېتنىڭ قايىيىسى بىلەن قايىيىداش ب... | 4. «مۇخەممەس» بەشلىك دېگەن سۆز بولۇپ، ھەربىر كۇپلېتى بەش مىسرادىن تەشكىل تاپقان شېئىرلاردۇر. مۇخەممەس قانچە كۇپلېت بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، ئۇنىڭ بىرىنچى كۇپلېتىدىكى بارلىق مىسرالار بىرخىل قافىيىدە كېلىدۇ. كېيىنكى كۇپلېتلارنىڭ تۆت مىسراسى ئۆزئارا قافىيىداش، 5 - مىسراسى بىرىنچى كۇپلېتنىڭ قافىيىسى بىلەن قافىيىداش بولۇپ كېل... |
5. درۇبائىي، جەمئىي تۆتلا مىسرادىن تىەركىب تىاپقان ۋە بىر پۈتۈن مۇستەقىىل ئوي \_ پىكىرنىي ئىپادىيلەيدىيغىان شېئىرىي شەكىللەرنىڭ بىرى. ئۇنىڭ ئۆزىگە خاس خۇسۇسىيىتى؛ (1) ھەربىر رۇبائىسى مۇستىمقىل بىر پۈتۈن ئوي ــ پىكىرنىي ئىسپادىيلەيدۇ. (2) رۇبائىيىنىڭ 1 - ، 2 -، 4 - مىسىرالىرى ئۆزئارا قاپىيىداش بولىدۇ. بەزى رۇبائىيلارنىڭ... | 5. رۇبائىي، جەمئىي تۆتلا مىسرادىن تەركىب تاپقان ۋە بىر پۈتۈن مۇستەقىل ئوي - پىكىرنى ئىپادىلەيدىغان شېئىرىي شەكىللەرنىڭ بىرى. ئۇنىڭ ئۆزىگە خاس خۇسۇسىيىتى: (1) ھەربىر رۇبائىسى مۇستەقىل بىر پۈتۈن ئوي - پىكىرنى ئىپادىلەيدۇ. (2) رۇبائىيىنىڭ 1 -، 2 -، 4 - مىسرالىرى ئۆزئارا قافىيىداش بولىدۇ. بەزى رۇبائىيلارنىڭ تۆت مىسراسىنىڭ ... |
«تىمانشان» شېئىرى توغرىسىدا | «تىيانشان» شېئىرى توغرىسىدا |
1. «تىيانشان» شېئىرىدا تىيانشان نېمىلگە سىمۋول قى لمىنغان؟ شېئىردا خەلقىمىزنىڭ ئەمگەكچان. بىاتۇر، ئەقسل -پاراسەتلىك ئۇلۇغۋار روھى قانداق مەدھىيىلەنگەن؟ 2. شېئىردا قانداق بەدىئىي ۋاسىتىلە<sub>ر</sub> قوللىنىلغان؟ ئۇنىڭ رولىچۇ؟ | 1. «تىيانشان» شېئىرىدا تىيانشان نېمىگە سىمۋول قىلىنغان؟ شېئىردا خەلقىمىزنىڭ ئەمگەكچان، باتۇر، ئەقىل-پاراسەتلىك ئۇلۇغۋار روھى قانداق مەدھىيىلەنگەن؟ 2. شېئىردا قانداق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قوللىنىلغان؟ ئۇنىڭ رولى نېمە؟ |
مۇھەممەت رېھىم (1926 —) نىڭ بۇشېئىرى شىەكىل جىەھىەتىتىن بىارماق ۋەزىنىلىك مۇرەبىيە شېئىر شەكلىدە يېزىلغان. خاراكتېرى: قەسىدە. ئىجادىسيەن ئۇسۇلى: رېئالىزم. شائىر بۇ شېئىردا تىيانشان تېغى شىنجاڭدىكى ھەر مىللەن خەلقىگە سىمۋول قىلىىنىش ئارقىلىق تىيانشانىنىڭ ئۇلۇغلۇقى، بۇيۇكلۇكىنى مەدھىيىلەپلا قيالماي، تىيانشانسنىڭ جەنۇبى ۋ... | مۇھەممەت رېھىم (1926—) نىڭ بۇ شېئىرى شەكىل جەھەتىدىن بارماق ۋەزىنىلىك مۇرەككەب شېئىر شەكلىدە يېزىلغان. خاراكتېرى: قەسىدە. ئىجادىيەت ئۇسۇلى: رېئالىزم. شائىر بۇ شېئىردا تىيانشان تېغى شىنجاڭدىكى ھەر مىللەت خەلقىگە سىمۋول قىلىنىش ئارقىلىق تىيانشاننىڭ ئۇلۇغلۇقى، بۈيۈكلۈكىنى مەدھىيىلەپلا قالماي، تىيانشاننىڭ جەنۇبى ۋە شىمالىد... |
2. شائىر شېئىرىدا ئېپىكران ئېلىش، ئوخشىتىش، جان لاندۇرۇش، رىتۈرىك خىتاب… قاتارلىق بەدىئىي ۋاسىتىلەرنىي قوللىنىپ ئوي \_ پىكىرنى ئوبرازلىق، تەشىرلىك ئىپادىلىگەن. ئىخچام، گۈزەل، رەڭدار شېئىرىي تىل بىلەن مەركىزىنى ئىدى <u>م</u>ىنى ئوبرازلىق يورۇتۇپ بەرگەن. | 2. شائىر شېئىرىدا ئېپىكران ۋېلىش، ئوخشىتىش، جانلاندۇرۇش، رىتورىك خىتاب... قاتارلىق بەدىئىي ۋاسىتىلەرنى قوللىنىپ ئوي-پىكىرنى ئوبرازلىق، تەسىرلىك ئىپادىلىگەن. ئىخچام، گۈزەل، رەڭدار شېئىرىي تىل بىلەن مەركىزىي ئىدىيىنى ئوبرازلىق يورۇتۇپ بەرگەن. |
«ئۇ, چېچىپ ئاتقاندا تا2» شېئىرى توغرىسىدا | «نۇر چېچىپ ئاتقاندا تاڭ» شېئىرى توغرىسىدا |
1 دنۇر چېچىپ ئاتقاندا تاڭ، شېئىرىدا قانسداق مىمزمۇن مىپادىلەنگەن؟ شېئىرنىڭ ماۋزۇسى بىلەن مەزمۇنىنىڭ قانداق مۇناسىۋىتى بار؟ شېئىر ئارۇز ۋەزىننىڭ قايسى ۋەزىن تۈرىدە، قايسي بەھرىدە يېزىلغان؟ | 1. نۇر چېچىپ ئاتقاندا تاڭ، شېئىرىدا قانداق مەزمۇن ئىپادىلەنگەن؟ شېئىرنىڭ ماۋزۇسى بىلەن مەزمۇنىنىڭ قانداق مۇناسىۋىتى بار؟ شېئىر ئارۇز ۋەزىننىڭ قايسى ۋەزىن تۈرىدە، قايسى بەھرىدە يېزىلغان؟ |
ئابدۇسالام توختىي (1934 ـــــــــــــــــــــــــو شېئىرى مۇخەممەس شېئىر شەكلىدە، قەسىندە خاراكتېرىنىدە، سوتسىيا۔ لىستىك رېئالىزملىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا يېزىلغان. | ئابدۇسالام توختى (1934—) نىڭ بۇ شېئىرى مۇخەممەس شېئىر شەكلىدە، قەسىدە خاراكتېرىدە، سوتسىيالىستىك رېئالىزملىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا يېزىلغان. |
بۇ شېئىردا شائىر شىنجاڭدىكى ھەر مىلىلەن خەلقىنىڭ جۇڭگو كوممۇنىستىڭ پارتىيىسىنىڭ رەھبەرلىسكىدە ئازادلىيققا ئېرىشىپ. ھەممە يەر، ھەممە ئادەم شادلىققا، بەختىكە چۆمگەند لىكىي، بولۇپىمۇ دتۆن كىشىلىىك گۇرۇھە يوقىتىاميە دىنول، لۇشيەنىگە خاتىمە بېرىلگەندىن كېيىن، ھەر مىلىلەن خەلقىي زور غەيرەت ــ جاسارەت بىلەن ئىشلەپ، ھەر ساھەدى... | بۇ شېئىردا شائىر شىنجاڭدىكى ھەر مىللەت خەلقىنىڭ جۇڭگو كوممۇنىست پارتىيىسىنىڭ رەھبەرلىكىدە ئازادلىققا ئېرىشىپ، ھەممە يەر، ھەممە ئادەم شادلىققا، بەختكە چۆمگەندىكىنى، بولۇپمۇ ئىستىمارچى گۇرۇھە يوقىتىلىپ، ئىستىسمارگىچىلىق، دۇشمەنلىككە خاتىمە بېرىلگەندىن كېيىن، ھەر مىللەت خەلقى زور غەيرەت-جاسارەت بىلەن ئىشلەپ، ھەر ساھەدىكى ... |
«رەخمىتۇللا جا<sub>د</sub>ى رۇبائىيلىرى» ھەققىدە | «رەھمەتۇللا جادى رۇبائىيلىرى» ھەققىدە |
درەخمىتۇللا جارى رۇبائىيلىرى، نىڭ ھەربىمرىدە قانداق ئىدىيە ئالغا سۇرۇلگەن؟ | رەھمەتۇللا جادى رۇبائىيلىرىنىڭ ھەربىرىدە قانداق ئىدىيە ئالغا سۈرۈلگەن؟ |
رەخمىتۇللا جارى (1926 ـــ ) نىڭ بارماق ۋەزىندە. يىەنىدى \_ نىەسسىھىەت خاراكىتىپىرىىدە يېلزىلىغان بۇ رۇپائىيلىرىنىڭ بىرىنچىسىدە ــ شائىر يىغىنىچاق، مـەنىــلىك قىلىپ كىشىلەرنىي كىبىر يىلايدا قىلىش، ئۆزىگە تىلەمەننا قويۇش، ماختانچاقلىق قىلىش، تەمە قىلىشتەك ئىلچار ئىللەت لمەردىن ساقلىنىش، ئۇنىڭ چاڭ ــ توزانلىرىنى پاك قــەل... | رەھمەتۇللا جادى (1926—) نىڭ بارماق ۋەزىندە، يېڭى نەسىھەت خاراكتېرىدە يېزىلغان بۇ رۇبائىيلىرىنىڭ بىرىنچىسىدە — شائىر تۇنجى چاقلىق، مەغرۇرلۇق قىلىپ كىشىلەرنى كىبىرلەندۈرۈش، ئۆزىگە تەمەننا قويۇش، ماختانچاقلىق قىلىش، تەكەببۇرلۇق قىلىشتەك پىسان ئىللەتلەردىن ساقلىنىش، ئۇنىڭ چاڭ-توزانلىرىنى پاك قەلبىگە يۇقتۇرۇۋالماسلىققا تەۋس... |
ئىككىنچى رۇبائىيسىدا شائىر ـــ خەلق ئاممىسىنىڭ ئادىك لمقىغا، سەزگۇرلۇكىنگە يۇقسىرى باھا بېرىپ، كىتتابخانلارنىي خەلق ئاممىسىنىڭ ئېسىل خىسلىتىنى ئۈلىگە قىيلىپ، ھىەمبىھ ئىشتا ئادىل، توغرا بولۇپ، داۋاملىق ئالغا بېسىشنى تەشەببۇس قىلىدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن شائىر خەلق ئىستىلىغا يات بولغان غەيۋەتچىلىكنى قاتتىق تەنقىد قىلىدۇ. | ئىككىنچى رۇبائىيىسىدا شائىر — خەلق ئاممىسىنىڭ ئادالەتلىكىگە، سەزگۈرلۈكىگە يۇقىرى باھا بېرىپ، كىتابخانلارنى خەلق ئاممىسىنىڭ ئېسىل خىسلىتىنى ئۇلۇغلاپ، ھەربىر ئىشتا ئادىل، توغرا بولۇپ، داۋاملىق ئالغا بېسىشنى تەشەببۇس قىلىدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن شائىر خەلق مەنپەئىتىگە يات بولغان غەيۋەتچىلىكنى قاتتىق تەنقىد قىلىدۇ. |
ئۈچىنچى رۇبائىيسىدا شائىر ـــ دئۆمۈر ـــ ئاتــقان ئوق، دېگەن. خەلق ھېكمىتىدىن يايدىلىنىپ ۋاقىتنىي قىەدىرلىەش، مۈل مەزمۇنلۇق ئىجادىي ئەمكەك ئارقىلىق. ھاياتنى مەنىلىك ئۆتكۈزۈش زۆرۈرلۈكىنى، ئۆمۈرنىڭ ئاخىردا. مەنىسىز ئۆتۈپ كەتكەن ۋاقىتقا قانچە ئېچىمنغان بىلەنسىۇ خۇددى ساداقتىن چىققان ئوق ئارقىغا يېنىپ قايتىپ كەلمىگەنگە ئوخ... | ئۈچىنچى رۇبائىيىسىدە شائىر — «ئۆمۈر — ئاتقان ئوق» دېگەن خەلق ھېكمىتىدىن پايدىلىنىپ ۋاقىتنى قەدىرلەش، مۇلۇك مەزمۇنلۇق ئىجادىي ئەمگەك ئارقىلىق ھاياتنى مەنىلىك ئۆتكۈزۈش زۆرۈرلۈكىنى، ئۆمۈرنىڭ ئاخىرىدا مەنىسىز ئۆتۈپ كەتكەن ۋاقىتقا قانچە ئېچىنغان بىلەنمۇ خۇددى سادقدىن چىققان ئوق ئارقىغا يېنىپ قايتىپ كەلمىگەنگە ئوخشاش مەڭگۈ ق... |
تۇتىلنچى رۇپائىيسىدا شائىر — ئىنساننىڭ دۇنياغا كېلىشا تىكى، ياشاشتىكى مىەقسىتى، قىممىتىي ئۇستىىدە توختىىلىپ چەكلىك ھاياتنى چەكسىز قىممەتكە ئىگە قىلىشنىڭ بىردىنبىر توغرا يولى ــ ئۆز ئىجاد ــ ئەمگىكى ئارقىلىق كەلگۇسى ئەۋلادـ لارغا ئىز قالدۇرۇش ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان. | تۆتىنچى رۇبائىيىسىدا شائىر — ئىنساننىڭ دۇنياغا كېلىشدىكى مەقسىتى، قىممىتى ئۈستىدە توختىلىپ چەكلىك ھاياتنى چەكسىز قىممەتكە ئىگە قىلىشنىڭ بىردىنبىر توغرا يولى — ئۆز ئىجاد-ئەمگىكى ئارقىلىق كەلگۇسى ئەۋلادلارغا ئىز قالدۇرۇش ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان. |
# «تەۋپىق رۇبائىيلىرى» توغرىسدا | «تەۋپىق رۇبائىيلىرى» توغرىسىدا |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.