original stringlengths 14 2.63k | corrected stringlengths 14 2.53k |
|---|---|
يۇنۇس ـــ پەزىلەتسىز، ئىكىكى يۈزلىمىچى، شامبالىنىڭ رايىغا قاران ئىش تۇتىدىغان كىشىلەرنىڭ تىپى. | يۇنۇس ــ پەزىلەتسىز، ئىككى يۈزلۈك، شامبالىنىڭ رايىغا قاراپ ئىش تۇتىدىغان كىشىلەرنىڭ تىپى. |
#### «كەيىدە» باللادىسى ھەققىدە | #### «كەپىدە» باللادىسى ھەققىدە |
ركەپىدە» باللادىسىدا قانداق ۋەقە تىەسۋىرلەنىگىەن؟ قانداق مەزمۇن ئىپادىملىەنىگەن؟ بالىلادىندا يازنىڭ تومۇز ئىسىقىي قانىداق تىمىۋىرلەنىگىەن؟ بۇنىڭ قانىداق رولىي بار؟ دېھقـانـىنىڭ كىـەسپى قـانـىداق تــەسۋىرلەنـىگەن؟ بۇنىڭ رولىچىۇ؟ | «كەپىدە» باللادىسىدا قانداق ۋەقە تەسۋىرلەنگەن؟ قانداق مەزمۇن ئىپادىلەنگەن؟ باللادىدا يازنىڭ تومۇز ئىسسىقى قانداق تەسۋىرلەنگەن؟ بۇنىڭ قانداق رولى بار؟ دېھقاننىڭ كەپىسى قانداق تەسۋىرلەنگەن؟ بۇنىڭ رولىچۇ؟ |
رەخىم قىاسىم (1936 ــ) نىڭ «كەپىدە» نىامىلىق بۇتۇرىدە، شەكىل جىەھىيەتىتىن بارماق ۋەزىينىىلىك مۇرەبىيىيە رئاخىرىدىكى بىرنەچچە مىسرانى ھېسابىقا ئالسىغاندا) شېئىر شەكلىدە. رېئالىزملىق ئىجادىيەن ئۇسۇلىدا يېزىلغان. ئەسەردە ئۇچ ۋىلايەت ئىنقىلابىنىڭ رەھبىرى ئەخمەتىجان قىاسىمىنىڭ جىددىي خىزمەن ئارىلىقىدىكى قىسقىضنا ادەم ئېلىش ... | رەھىم قاسىم (1936 ــ) نىڭ «كەپىدە» ناملىق بۇ ئەسىرى خاراكتېر جەھەتتىن باللادا تۈرىدە، شەكىل جەھەتتىن بارماق ۋەزىنلىك مۇرەببەئە (ئاخىرىدىكى بىرنەچچە مىسرانى ھېسابقا ئالمىغاندا) شېئىر شەكلىدە، رېئالىزملىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا يېزىلغان. ئەسەردە ئۇچ ۋىلايەت ئىنقىلابىنىڭ رەھبىرى ئەھمەتجان قاسىمىنىڭ جىددىي خىزمەت ئارىلىقىدىكى ... |
شېئىردا يازنىڭ تومۇز ئىسسىقى ـــ كۆيدۈرگۇچ ھارارەتـ ئىڭ تەسىرىدە بىلىلىق جانۇ – جانىۋارلار سالقىنلىق ئىزدەپ ئاللىقاياقىلارغا مۆكۈشىكىمن، ئاشۇ كۆيىدۇرگۈچ ھـارارەتىنىڭ تەپىتىدە ئېنگىزلار ئىۇستىدە ئاشۇ جىنمىرلاپ تۇرغنان، يەر ـ زېمىن قىزىنپ كىەتىكىەن ھىارارەت (مۇھىت) ئىچىدە ئەسەر قىمھرىمبانىي مىميىدانىغا چىقىدۇ. بۇنىداق يې... | شېئىردا يازنىڭ تومۇز ئىسسىقى ــ كۆيدۈرگۈچ ھارارەتنىڭ تەسىرىدە بارلىق جانۇ-جانىۋارلار سالقىنلىق ئىزدەپ سايىلارغا يۆكۈشكىنى، ئاشۇ كۆيدۈرگۈچ ھارارەتنىڭ تەسىرىدە ئېيىنزارلار ئۈستىدە جىنمىرلاپ تۇرغان، يەر-زېمىن قىزىپ كەتكەن ھارارەت (مۇھىت) ئىچىدە ئەسەر قەھرىمانى مەيدانىغا چىقىدۇ. بۇنداق يېزىش ئارقىلىق ئەھمەتجان قاسىمىنىڭ پە... |
مۇڭ يېغىپ تۇرغان، تورۇسىتىن شۇرقىراپ توپا قۇيۇلۇۋاتىقان، پاخالىلار ساڭىگىلاپ تۇرغىان، تىلىغا ئالىغۇدەك ھېچقىانىىداق بىسات يوق ھىالىەتىتىكى كۆرۈنۈشى تىەسۋىرلىنىش ئارقىلىق، ئەمگەكچى خەلىق ئاممىسىنىڭ ئۆتمۈش جەمئىيىەتتىكى زۇلۇم-كۈلپەتلىرى، غۇربەتچىلىك تۇرمۇشىغا سانىا مۇشۇ ئۆيى دەپ ئاتالغان كەپە شاھىت ھەم سىمۋول قىلىنىپ تەس... | دېھقاننىڭ كەپىسى ــ تۆشۈكى مۇڭ يېغىپ تۇرغان، تورۇسىدىن شۇرقىراپ توپا قۇيۇلۇۋاتقان، پاخاللار ساڭىلاپ تۇرغان، تىلغا ئېلىشقۇدەك ھېچقانداق نەرسە يوق ھالەتتىكى كۆرۈنۈشى تەسۋىرلىنىش ئارقىلىق، ئەمگەكچى خەلق ئاممىسىنىڭ ئۆتمۈش جەمئىيەتتىكى زۇلۇم-كۈلپەتلىرى، غۇربەتچىلىك تۇرمۇشىغا دەلالەت قىلىشى ئۈچۈن مۇشۇ ئۆي دەپ ئاتالغان كەپە ش... |
# «ۋەتسەن قىمسىدىسى» شېئىرى ھەققىدە | # «ۋەتەن قەسىدىسى» شېئىرى ھەققىدە |
«ۋەتەن قەسىدىسى» شېئىرىدا قانىداق ئىدىيسە ئالىغا سۈرۈلىگەن؟ قىانىداق بىەدىئىي ۋاسىتىلىەر قولىلىنىلىغان؟ ئۇنىڭ رولىچۇ؟ | «ۋەتەن قەسىدىسى» شېئىرىدا قانداق ئىدىيە ئالغا سۈرۈلگەن؟ قانداق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قوللىنىلغان؟ ئۇنىڭ رولىچۇ؟ |
ئارسىلان (1944 ـــ 1996) نىڭ «ۋەتىمىن قـەسىدىسى» ناملىق بۇ شېئىرى خاراكتېر جەھەتىتىن لىرىك شېئىرلارنىڭ قەسىدە تۇرىدە، شەكىل جەھەتىتىن غەزەل شەكىلىدە، ۋەزىىن جەھەتتىن ئارۇز ۋەزىتنىڭ ھەزەج مۇسەممەن سالىم ۋەزىتن تۈرىدە يېزىلىغىان. | ئارسىلان (1944 ـــ 1996) نىڭ «ۋەتىمىن قەسىدىسى» ناملىق بۇ شېئىرى خاراكتېر جەھەتىدىن لىرىك شېئىرلارنىڭ قەسىدە تۈرىدە، شەكىل جەھەتىدىن غەزەل شەكىلىدە، ۋەزىن جەھەتىدىن ئارۇز ۋەزىنىنىڭ ھەزەج مۇسەممەن سالىم ۋەزىن تۈرىدە يېزىلغان. |
شائىر بۇشېئىرىدا ئوبرازلىق شېئىرىي تىل، تولۇپ ــ تاشقان ھېسسىياتى ئارقىلىق ۋەتمەنىگىە بولغان چوڭىقۇر مېھىر با مۇ۔ ھەببىتىنى، ۋەتەنيەرۋەرلىك ئىدىيىسىنى، ۋەتسەن ئۈچۈن تۆھپە قوشۇش ئىرادىسىنى ئىپادىلىگەن. | شائىر بۇ شېئىرىدا ئوبرازلىق شېئىرىي تىل، تولۇپ تاشقان ھېسسىياتى ئارقىلىق ۋەتەنگە بولغان چوڭقۇر مېھىر ۋە مۇھەببىتىنى، ۋەتەنپەرۋەرلىك ئىدىيىسىنى، ۋەتەن ئۈچۈن تۆھپە قوشۇش ئىرادىسىنى ئىپادىلىگەن. |
شېئىردا ئوخشىتىش، سۈپەتلىەش، سىمۋول، جانلاندۇرۇش، تەكرارلاش قاتتارلىق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قولىلىنىلىپ، ئوي -پىكىر رەڭىدار، ئوبىرازلىق شېئىبرىي تىل ئارقىلىق ئوتتۇرىىغا قويۇلسغسان. | شېئىردا ئوخشىتىش، سۈپەتلىيىش، سىمۋول، جانلاندۇرۇش، تەكرارلاش قاتارلىق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قوللىنىلىپ، ئوي-پىكىر رەڭدار، ئوبرازلىق شېئىرىي تىل ئارقىلىق ئورتۇقغا قويۇلغان. |
# تولۇق ئوتتۇرا ئىككىنچى يىللىق 3 -قىسىم ئەدەبىيان كىتابتىن | # تولۇق ئوتتۇرا ئىككىنچى يىللىق 3-قىسىم ئەدەبىيات كىتابىدىن |
ئۇيغۇر كلاسسات ئەدەبىياتى ھەقىقىدە | ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتى ھەققىدە |
**ىر 1. ئۇيىغۇر خىەلىقىنىڭ ئىنسانىيىە**ت ئۈچۈن قوشىق<mark>يان</mark> مەدەنىيەت جەھەتتىكى تۆھيىسى نېمىدىن ئىبارەت؟ 2. ئۈيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتى ۋە خەلق ئېغىز ئەدەبىياتىنىڭ دەسلەپكى نەمۇنىلىرى قانىچىنىچى ئەسىردە باشلانىغان؟ رەسمىي يېزىسق قىياچان شەكىلىلەنگەن؟ 3. ئۇيسغۇر كىلاسسىڭ ئەدەبىيياتىنىڭ نامايەندىلىرى كىملەر؟ كلاسس... | 1. ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئىنسانىيەت ئۈچۈن قوشقان مەدەنىيەت جەھەتتىكى تۆھپىسى نېمىدىن ئىبارەت؟ 2. ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتى ۋە خەلق ئېغىز ئەدەبىياتىنىڭ دەسلەپكى نۇمۇنىلىرى قانچىنچى ئەسىردە باشلانغان؟ رەسمىي يېزىق قاچان شەكىللەنگەن؟ 3. ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتىنىڭ نامايەندىلىرى كىملەر؟ كلاسسىك ئەدەبىياتىمىزدىكى دۇنياۋى نادىر ئ... |
1. ئۇلىۇغ ۋەتىىنىمىز جىۇڭىگىو ئاسىيادىىكىي 5000 يىللىق ئۇزۇن تارىخىقا ئىگە كۆپ مىللەتلىك دۆلىەت بولۇپ، قەھرىمان، باتۇر ۋە پىەم ــ پـاراسەتىلىك ئۇيـخۇر خـەلىقى ئېلىمىزدىكى ئەڭ قىەدىمكى باي، مەدەنىيەتىىكە ئىگىە بولغان 173ئەسىرلىك تىارىيخىي تىەرەقىقىيات جەريىانىدا ئۆز ئەقىل ـ پاراسىتىگە تايىنىپ بىناكتارلىق، رەسساملىق، ھەي... | 1. ئۇلۇغ ۋەتىنىمىز جۇڭگو ئاسىيادىكى 5000 يىللىق ئۇزۇن تارىخقا ئىگە كۆپ مىللەتلىك دۆلەت بولۇپ، قەھرىمان، باتۇر ۋە پەم-پاراسەتلىك ئۇيغۇر خەلقى ئېلىمىزدىكى ئەڭ قەدىمكى باي مەدەنىيەتكە ئىگە بولغان مىللەتلەرنىڭ بىرى. ئەسىرلىك تارىخىي تەرەققىيات جەريانىدا ئۆز ئەقىل-پاراسىتىگە تايىنىپ بىناكارلىق، رەسساملىق، ھەيكەلتىراشلىقنىڭ ... |
2. ئۇيىغۇر كىلاسسىك ئەدەبىيىاتىسى ۋە ئۇنىمڭ ئاساسى بولىغان خىەلىق ئېغىز ئەدەبىياتىنىڭ دەسلەپىكى ئەمۇتىلىرى مىلادىدىن بۇرۇنقى y ..W ئەسىرلىئېردىن بۇرۇن يارىستىلىغان بولسىمۇ، ئەمما يېزىق شەكلىنىڭ ساقلانىمىغانلىقى تۇپەبلىدىن بىزگىچە يېتىپ كېلەلمىگەن. بىزگە مەلۇم بولغانسلىرى پىمقەت يېزىق شەكلى ساقلاپ قېلىنغانىلىرىيدىن بۇيا... | 2. ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتى ۋە ئۇنىڭ ئاساسى بولىغان خەلق ئېغىز ئەدەبىياتىنىڭ دەسلەپكى نۇمۇنىلىرى مىلادىدىن بۇرۇنقى بەش-ئالتە ئەسىرلەردىن بۇرۇن يارىتىلغان بولسىمۇ، ئەمما يېزىق شەكلىنىڭ ساقلانمىغانلىقى تۈپەيلىدىن بىزگىچە يېتىپ كېلەلمىگەن. بىزگە مەلۇم بولغانلىرى پەقەت يېزىق شەكلى ساقلاپ قالىنغانلىرىدىن ئىبارەت ئەدەبىيات ... |
3. ئۇيىغۇر كىلاسسىڭ ئەدەبىياتىنىڭ 2000 يىلىدىىن ئارتىلۇق ئۆركىنەشلىمى ئانىقتان ئۇزۇلىمىمس قارىخىي ئېقىمى جىمريانىدا سانسىزلىغان ئۇلۇغ يازغۇچىلار. شائىرلار، مۇتەپەك كۇر ئالىم ــ ئۆلىمالار كىشى قەلبىنى زىلزىلىگە سالىدىــغـان ئاجايىپ كۆز قــاماشتۇرغۇچى پارلاق يىرىك ئەدەبىي ئەسەرلەر-نى بارلىققا كەلتۇرۇپ، دۇنىيا جامائەتچىلى... | 3. ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتىنىڭ 2000 يىلدىن ئارتۇق ئۆزگىرىشلىك ئارقان ئۇزۇلماس تارىخىي ئېقىم جەريانىدا سانسىزلىغان ئۇلۇغ يازغۇچىلار، شائىرلار، مۇتەپەككۇر ئالىم-ئۇلامالار كىشى قەلبىنى زىلزىلىگە سالىدىغان ئاجايىپ كۆز قاماشتۇرغۇچى پارلاق ئىرى ئەدەبىي ئەسەرلەرنى بارلىققا كەلتۈرۈپ، دۇنيا جامائەتچىلىكىنىڭ دىققىتىنى ئۆزىگە جە... |
4. بىزنىڭ باي، رەڭىدار، كۆركىەم ۋە ئېسىل ئەدەبىي مىراسلىرىمىزدا ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئەمگەكچانىلىقى، قىمھرىمانى ﻠﯩﻘﻰ، ﺋﯘﻣﯩﺪﯞﺍﺭﻟﯩﻘﻰ ﯞﻩ ﺋﺎﺩﺩﯨﺴﻰ – ﺳﺎﺩﺩﺍ، ﺋﺎﻕ ﻛﯚﯕﯜﻟﻠﯩﻠﯘﻛﯩﺪﻩﻙ گۈزمل ئەخلاقىي يەزىلىتى؛ ۋەتەنىنى سۆيۇپ، تاجاۋۇزچىلىقىقا قارشى تۇرغانلىقى، زۇلۇمغا، ئېكسپىلاتاتسىيىگە قارشى تۇرغان لىقى؛ ئازادلىققا، باراۋەرلىك، ھۆرلەۈكەكم... | 4. بىزنىڭ باي، رەڭدار، كۆركەم ۋە ئېسىل ئەدەبىي مىراسلىرىمىزدا ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئەمگەكچانلىقى، قەھرىمانىلىقى، ئۈمىدۋارلىقى ۋە ھاددى-سادا، ئاق كۆڭۈللۈكىدەك گۈزەل ئەخلاقىي سېپاتى؛ ۋەتىنىنى سۆيۈپ، تاجاۋۇزچىلىققا قارشى تۇرغانلىقى، زۇلۇمغا، ئېكسپلۇئاتاتسىيىگە قارشى تۇرغانلىقى؛ ئازادلىققا، باراۋەرلىككە، ھۆرلۈككە، ئەركىن ھاياتق... |
5. يىۇ ئەدەبىي مىراسلارنىي ئىۋگىنىشىنىڭ تىارىيخىي ئەھمىيىتى شۇكىي، قەدىمكى ئاتا - بوۋىسلىرىمىزنىڭ يۈكسەك ئەقىل ــ پاراسىتىنىڭ جەۋھىرى بولىغـان بۇ ئېسىل مەدەنىي مىراسلار بىزگىه ئەيىنى ۋاقىتتىكىى ئىجتىمىائىي، تىارىيخىي ئەھىۋالىلاردىن، ئەجىدادلىىرىسمىزنىڭ ئىلىم با يىمن، مائارىپ 176 | 5. بۇ ئەدەبىي مىراسلارنى ئۆگىنىشنىڭ تارىخىي ئەھمىيىتى شۇكى، قەدىمكى ئاتا-بوۋىلىرىمىزنىڭ يۈكسەك ئەقىل-پاراسىتىنىڭ جەۋھىرى بولغان بۇ ئېسىل مەدەنىي مىراسلار بىزگە ئەينى ۋاقىتتىكى ئىجتىمائىي، تارىخىي ئەھۋاللاردىن، ئەجدادلىرىمىزنىڭ ئىلىم-بايىم، مائارىپ |
خمەلىقىنىڭ ھىمرقىايسى تارىخىي تىمرەقىقىيات جەريانلىرىدا تىل \_ ئەدەبىيات، مەدەنىيەت ۋە مائارىپ جەھەتىتە قانچىلىك دەرىجىدە راۋاجلانغانلىقىدىن دېرەك بېرىپلا قالماستىن، بەلكى ئۇيغۇر خەلقىنىڭمۇ جۇڭخۇا مىللەتلىرى قاتبارىدىنكى يۈكسەك مەدەنىيەتكە ئىگە بولغان بىر خەلق سۇپىتىدە كۆپ مىللەتلىك جۇڭگو ئەدەبىيات خەزىنىسىگىە تارىختىن... | خەلقىمىزنىڭ ھەرقايسى تارىخىي تەرەققىيات جەريانلىرىدا تىل-ئەدەبىيات، مەدەنىيەت ۋە مائارىپ جەھەتتە قانچىلىك دەرىجىدە راۋاجلانغانلىقىدىن دېرەك بېرىپلا قالماستىن، بەلكى ئۇيغۇر خەلقىنىڭمۇ جۇڭخۇا مىللەتلىرى قاتارىدىنكى يۈكسەك مەدەنىيەتكە ئىگە بولغان بىر خەلق سۈپىتىدە كۆپ مىللەتلىك جۇڭگو ئەدەبىيات خەزىنىسىگە تارىختىن بۇيان غا... |
بۇ ئەدەبىي مىراسلارنى ئۆگىنىشىنىڭ رېسئال ئەھمىيىتى؛ ① مىللىي ئىستىختارىمىزنىي كۇچەيتىي، ۋەتسەنسپەرۋەرلىك، كۈرەشچانلىق روھىمىزنىي ئۆستۇرۇشىمىزدە، بۈگۈنكى بەختلىك ھاياتىمىزنىڭ ئەۋزەلىلىكىنىي تېخىمۇ روشەن تونۇپ، «تۆتىنى زامبانىۋىبلاشىتۇرۇش» قۇرۇلۇشىنىي ئىلىگىرى سۈرۈش يولىدا جايسالىق ئەمىگىەڭ قىلىش، تىرىشىپ ئۆگىنىش ئىرادىس... | بۇ ئەدەبىي مىراسلارنى ئۆگىنىشنىڭ رېئال ئەھمىيىتى: ① مىللىي ئىستىقلالىمىزنى كۈچەيتىش، ۋەتەنپەرۋەرلىك، كۈرەشچانلىق روھىمىزنى ئۆستۈرۈشىمىزدە، بۈگۈنكى بەختلىك ھاياتىمىزنىڭ ئەۋزەللىكىنى تېخىمۇ روشەن تونۇپ، «تۆت يېڭىلاشتۇرۇش» قۇرۇلۇشىنى ئىلگىرى سۈرۈش يولىدا جانسىپار ئەمگەك قىلىش، تىرىشىپ ئۆگىنىش ئىرادىمىزنى كۈچەيتىشتە مۇھىم ... |
كلاسسك ئەدەبىياتتىن ئابارەت مەدەنىسى مىراسلارنىي ئۆگىنىشتە. بۇ ئەدەبىي مىراسلارنىىىڭ ئېسىل ئەنئىەنىلىرىنىى تەتقىق قىلىش، ئۇنىڭ ئېسىل روھىي ماھىيىتىنى ۋە ياۋكسەك بەدىئىيلىكىنى ئۆگىنىش بىلەن بىرگە، بۇ مىراسلارنىڭ شۇ دەۋر شارائىتىنىڭ چەكلىمىسى تۈپەيلىدىن بىەزىبىر ئىدىيىۋى نۇق سانلاردىنمۇ خالىي ئەمەسلىكىنى نەزەردە تۇتۇپ ئۇ... | كلاسسىك ئەدەبىياتتىن ئىبارەت مەدەنىي مىراسلارنى ئۆگىنىشتە، بۇ ئەدەبىي مىراسلارنىڭ ئېسىل ئەنئەنىلىرىنى تەتقىق قىلىش، ئۇنىڭ ئېسىل روھىي ماھىيىتىنى ۋە يۇكسەك بەدىئىيلىكىنى ئۆگىنىش بىلەن بىرگە، بۇ مىراسلارنىڭ شۇ دەۋر شارائىتىنىڭ چەكلىمىسى تۈپەيلىدىن بەزى بىر ئىدىيىۋى نۇقسانلاردىنمۇ خالىي ئەمەسلىكىنى نەزەردە تۇتۇپ ئۇنىڭغا ت... |
# ئۇيغۇر تىلى، ئۇيغۇر يېزىقلىرى ھەققىدە | # ئۇيغۇر تىلى، ئۇيغۇر يېزىقلىرى ھەققىدە |
1. قەدىمكى ئۇيغۇرلار قانداق ئىككى چوڭ تارماققا بۆلۇنـ گەن؟ قايسى جايلار ۋە زېىمىنلاردا ياشىغان؟ قانداق قەبىللى ﻠﻪﺭﺩﯨﻦ ﺗﻪﺭﻛﯩﺐ ﺗﺎﭘﻘﺎﻥ؟ 2. «ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ» ﺩﯦـﮕـﻪﻥ ﺳﯚﺯ ﻗﯩﺎﻧﺪﺍﻕ مەنىلەرگە ئىگە؟ ئۇيغۇر خانىلىقلىرى قايسى قىەبىلىلىەرنىي ئاساس قىلىپ قۇرۇلغان؟ ئىچكى توققۇز قىەبىلىە ۋە تىاشقىي توققۇز قەبىلە قايسىلار؟ 3. ئۇيغۇر تىلى قايسى... | 1. قەدىمكى ئۇيغۇرلار قانداق ئىككى چوڭ تارماققا بۆلۈنگەن؟ قايسى جايلار ۋە زېمىنلاردا ياشىغان؟ قانداق قەبىلىلەردىن تەركىب تاپقان؟ 2. «ئۇيغۇر» دېگەن سۆز قانداق مەنىلەرگە ئىگە؟ ئۇيغۇر خانلىقلىرى قايسى قەبىلىلەرنى ئاساس قىلىپ قۇرۇلغان؟ ئىچكى توققۇز قەبىلە ۋە تاشقى توققۇز قەبىلە قايسىلار؟ 3. ئۇيغۇر تىلى قايسى تىل تۇركۇمىگە ت... |
). ئۇيغۇرلار مىلادىدىن خېلى بۇرۇنلا ئۆزىنىڭ ياشىغان جۇغراپىيىۋى ئورنىغا قاراپ، شەرق ئۇيغىۇرلىرى ۋە غلەرپ ئۇيغۇرلىرى دەپ ئىككى چوڭ تارماققا بۆلۈنەتتى. شەرق ئۇيا غۇرلىرى بايقال كۆلىنىڭ جەنۇبى يەنى ھازىرقى تاشقىي ۋە ئىچكى موڭغۇلىيىدە ياشايتتى. غەرب ئۇيغۇرلىرى بولسا ئالتاي تاغلىرىدىن تارتىپ بالقاش كۆلىنىڭ ئەتراپى، تەڭرىتاغ... | 1. ئۇيغۇرلار مىلادىيدىن خېلى بۇرۇنلا ئۆزىنىڭ ياشىغان جۇغراپىيىۋى ئورنىغا قاراپ، شەرق ئۇيغۇرلىرى ۋە غەرب ئۇيغۇرلىرى دەپ ئىككى چوڭ تارماققا بۆلۈنەتتى. شەرق ئۇيغۇرلىرى بايقال كۆلىنىڭ جەنۇبى يەنى ھازىرقى تاشقى ۋە ئىچكى موڭغۇلىيىدە ياشايتتى. غەرب ئۇيغۇرلىرى بولسا ئالتاي تاغلىرىدىن تارتىپ بالقاش كۆلىنىڭ ئەتراپى، تەڭرى تاغلىر... |
ئۇيغۇرلار «ئون ئۇيغۇر» ۋە «تسوققسۇز ئۇيسخسۇر» لاردىن تەركىب تاپقان بولۇپ، «ئون ئۇيغۇر» ۋە «تىوققىۋز ئۇيغىۇر» خەلتلىرى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەڭ قەدىمكى ئەجدادلىرى (قەبىلىلىرى) ھېسا بلىنىدۇ. | ئۇيغۇرلار «ئون ئۇيغۇر» ۋە «توققۇز ئۇيغۇر» لاردىن تەركىب تاپقان بولۇپ، «ئون ئۇيغۇر» ۋە «توققۇز ئۇيغۇر» خەلقلىرى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەڭ قەدىمكى ئەجدادلىرى (قەبىلىلىرى) ھېسابلىنىدۇ. |
2. «ئۇيغۇر» دېگەن سۆز ئەسلىدە «ئۇيۇشماق»، «يار-دەملەشمەك». «ئېلتىقاد قىلماق» دېگەن مىەنىلىەرگىە ئىگىە. ئۇيغۇر خانلىقلىرى يەنى قەدىمكى ئۇيغۇر خانلىقىي (ئورخىۇن ئۇيغۇر خانلىقى) (647 — 840 - يىللار)، قـوچـۇ ئۇيــغـۇر خانلىقى (850 – 1250) قاراخانىلار خانلىقى (870 – 1213) ئۇيىغىۇر قىەبىيلىلىرى ئىتتىپاقىغا كىرگەن ئىچكى توققۇ... | 2. «ئۇيغۇر» دېگەن سۆز ئەسلىدە «ئۇيۇشماق»، «يار-دەملەشمەك»، «ئىتتىپاق قىلماق» دېگەن مەنىلەرگە ئىگە. ئۇيغۇر خانلىقلىرى يەنى قەدىمكى ئۇيغۇر خانلىقى (ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقى) (647-840 يىللار), قوچو ئۇيغۇر خانلىقى (850-1250), قاراخانىلار خانلىقى (870-1213) ئۇيغۇر قەبىلىلىرى ئىتتىپاقىغا كىرگەن ئىچكى توققۇز قەبىلە ۋە تاشقى توقق... |
بىلەن تاشقى توققۇز قەبىلە (ئۇيغۇر، ئوپۇغۇر، غون، بايىرقو، توڭرا، ئۆزگىل، قىپچاق، باسمىل، قارلۇق) ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ ئەڭ دەسلەپكى ئاساسلىق تەركىبلىرى ھېسابلىنىدۇ. | بىلەن تاشقى توققۇز قەبىلە (ئۇيغۇر، ئوبۇغۇر، قۇن، بايىرقۇ، توڭرا، ئۆزگىل، قىپچاق، باسمىل، قارلۇق) ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ ئەڭ دەسلەپكى ئاساسلىق تەركىبلىرى ھېسابلىنىدۇ. |
3. ئۇيغۇر تىلى ئالتاي تىللىرى سىستېمىسىنىڭ تۈركىمى تىللار تۇركۇمىگە تەۋە بىولىۇپ، ئۆزبېىك، قازاق، قىمرغىز، تاتار، يۇغۇر، سالا، تۈركمەن، تۇرك، ئەزەربەيجان، بىلشقىرت قاتارلىق ئوتتۇز نەچچە تىل بىنىلىەن بىللىە شەرقىي تىۇرك تىلى تارمىقىغا كىرىدۇ. | 3. ئۇيغۇر تىلى ئالتاي تىللىرى سىستېمىسىنىڭ تۈركىي تىللار تۇركۇمىگە تەۋە بولۇپ، ئۆزبەك، قازاق، قىرغىز، تاتار, يۇغۇر، سالار، تۈركمەن، تۇرك، ئەزەربەيجان، باشقىرت قاتارلىق ئوتتۇز نەچچە تىل بىلەن بىللە شەرقىي تۇرك تىلى تارمىقىغا كىرىدۇ. |
ئۇيغۇر تىلى ناھايىتى ئۇزۇن تارىخقا ئىگە تىل بولۇپ، بۇ تىل ھەرقايسى تارىخىي دەۋرلەردىن بېرى تەرەققىي قىلىپ مۇكەممەللىشىپ بېيىپ كەلدى. نەچچە مىڭ يىللىق تارىخىسى تەرەققىيات جەريانىدا تىللىڭ فونېتىكا سىستېمىسى، لـۇغـەت تەركىبى ھەم گرامماتىكىلىق قۇرۇلۇشىدا كۆپلىگەن ئۆزگىن رىش (يېڭىلىنىش، تولۇقلىنىش، ئىلمىيلىشىش) بارلىققا كـ... | ئۇيغۇر تىلى ناھايىتى ئۇزۇن تارىخقا ئىگە تىل بولۇپ، بۇ تىل ھەرقايسى تارىخىي دەۋرلەردىن بېرى تەرەققىي قىلىپ مۇكەممەللىشىپ كېلىپ كەلدى. نەچچە مىڭ يىللىق تارىخى تەرەققىيات جەريانىدا تىلنىڭ فونېتىكا سىستېمىسى، لۇغەت تەركىبى ھەم گرامماتىكىلىق قۇرۇلۇشىدا كۆپلىگەن ئۆزگىرىش (يېڭىلىنىش، تولۇقلىنىش، ئىلمىيلىشىش) بارلىققا كەلگەن ب... |
4. ئۇيغۇرلار ناھايىتى ئۇزۇن مەدەنىيەت تارىخىدا ئىجاد قىلغان ئورخۇن ــ يېنسەي يېزىقى ئۇنىڭدىن كېيىن قەدىمكــى ئۈيغۇر يېزىقى، ئاسلام دىنىنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن بىولسا ئەرەب ئېلىپبەسى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقى قاتارلىق ئاساسە لمق يېزىقلارنى قوللانغاندىن باشقا، يەنە ھەرخىل سەۋەبلىەر تۇپەيلىدىن تىۇخيار يىېزىقىى، تىبىەت يېز... | 4. ئۇيغۇرلار ناھايىتى ئۇزۇن مەدەنىيەت تارىخىدا ئىجاد قىلغان ئورخۇن-يېنسەي يېزىقى, ئۇنىڭدىن كېيىن قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقى، ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن بولسا ئەرەب ئېلىپبەسى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقى قاتارلىق ئاساسلىق يېزىقلارنى قوللانغاندىن باشقا، يەنە ھەرخىل سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن تىبەت يېزىقى، سانسكىرىت (ھىندى) يېزى... |
5. تۇرك ــ رونىىك يېزىقى تاۋۇش ئامىلى بىلەن بوغۇم ئارىلىشىپ كەلگەن يېزىق بولۇپ، بۇ يېزىق تۈرك خانلىقىي دەۋرىسدە ئىجاد قىلىنىپ، تۇرك خەلقلىرى تەرىپىدىن ئومىۋما <u>بۇزلۇك قوللىنىلغانلىقى سەۋەبىدىن تۇرك يېزىقى دەپ ئاتىال</u> خان. ئۇ شەكىل جەھەتتىن نېمىسلار قوللانغان رونىك يېزىقى خا ئوخشاپ كەتكەنلىكى ئۇچۇن دۇنيادىكى تۈركشۇ... | 5. تۇرك-رونىك يېزىقى تاۋۇش ئامىلى بىلەن بوغۇم ئارىلىشىپ كەلگەن يېزىق بولۇپ، بۇ يېزىق تۈرك خانلىقى دەۋرىدە ئىجاد قىلىنىپ، تۈرك خەلقلىرى تەرىپىدىن ئومۇما بولۇپ قوللىنىلغانلىقى سەۋەبىدىن تۈرك يېزىقى دەپ ئاتالغان. ئۇ شەكىل جەھەتتىن نېمىسلار قوللانغان رونىك يېزىقىغا ئوخشاپ كەتكەنلىكى ئۈچۈن دۇنيادىكى تۈركشۇناس، ئۇيغۇرشۇناس ئ... |
نى، شياسىي، ئىقتىسادىي ئەھۋالى، تىل ــ يېزىقىي ۋە ئەدە-بىياتى قاتارلىقلارىي تەتقىق قىلىشتا غايەن زور قىممەتىكە ئىگە. «مەڭگۈ تاش» لارغا ئويۇپ قالدۇرۇلغان تىبكىستلىەر ۋە باشقا مەدەنىي يادىكارلىقلار مانا شۇ «تىۇرك \_ رونىىڭ يېزىقى» بىلەن يېزىلغان. | نى، سىياسىي، ئىقتىسادىي ئەھۋالى، تىل-يېزىقى ۋە ئەدەبىياتى قاتارلىقلارنى تەتقىق قىلىشتا غايەت زور قىممەتكە ئىگە. «مەڭگۈ تاش»لارغا ئويۇپ قالدۇرۇلغان تېكىستلەر ۋە باشقا مەدەنىي يادىكارلىقلار مانا شۇ «تۇرك-رونىك يېزىقى» بىلەن يېزىلغان. |
6. ئۇيغۇر خەلقى <sub>K</sub> ئەسىرنىساڭ ئىككىنچىي يىپرىمىدىن باشلاپ تۇرك \_ رونىڭ يېزىقىدىن قەدىمكى ئۇيغىۇر يېزىقىغا كۆچتى ۋە ئۇنى ئوملۇميلۇزللۇك قوللىنىشقا باشلىدى. بىۋ يېزىق سوغدى يېزىقى ئاساسىدا مەيدانغا كىەلگىەن بىولىۇب، ئۇ ئېلىپبەلىك يېزىق بولۇش بىلەن بىللىە باش، ئوتتىۋرا، ئاياغ ھەرپلەرگە بىۆلۈنۈش خۇسۇسىيىتى بىلىە... | 6. ئۇيغۇر خەلقى VIII ئەسىرنىڭ ئىككىنچى يېرىمىدىن باشلاپ تۇرك-رونىك يېزىقىدىن قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقىغا كۆچتى ۋە ئۇنى ئومۇملۇق قوللىنىشقا باشلىدى. بۇ يېزىق سوغدى يېزىقى ئاساسىدا مەيدانغا كەلگەن بولۇپ، ئۇ ئېلىپبەلىك يېزىق بولۇش بىلەن بىللە باش، ئوتتۇرا، ئاياغ ھەرپلەرگە بۆلۈنۈش خۇسۇسىيىتى بىلەن قوللىنىشقا ئەپلىك بولغانلىقى ... |
بۇ يېزىق ئۇيغۇرلار غەربكە كۆچكەندىن كېيىن قوللىنىلىش قا باشلىغاندىن تارتىپ، ئىسلامىيەت كەڭ تارقالغاندىن كېيىنكى بىرنەچچىە ئەسىرگىچە ئۇيغۇر ۋە باشقا تۇركىي خەلقلەر ئور۔ تاق ئاشقىكىمىن بىردىنېدر يېزىياق بىولىۇپ خىزمەن قىلدى ھەمدە كېيىن قوبۇل قىلغان ئەرەب يېزىقى ۋە كېيىنكى دەۋر-لەردە قوللانغان ئەرەب يېزىقى ئاساسىدىكى «چيا... | بۇ يېزىق ئۇيغۇرلار غەربكە كۆچكەندىن كېيىن قوللىنىلىشقا باشلىغاندىن تارتىپ، ئىسلامىيەت كەڭ تارقالغاندىن كېيىنكى بىرنەچچە ئەسىرگىچە ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈركىي خەلقلەر ئوتتۇرا ئاسىيادىكى بىردىنبىر يېزىق بولۇپ خىزمەت قىلدى ھەمدە كېيىن قوبۇل قىلغان ئەرەب يېزىقى ۋە كېيىنكى دەۋرلەردە قوللانغان ئەرەب يېزىقى ئاساسىدىكى «چاغاتاي» يې... |
قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقىنىڭ تەرەققىياتىي ۋە بۇ يىېزىقا خەلقلەرگە ئورتاق بولغان ئەدەبىي تىلنىڭ تىەرەققىياتىىنى زور دەرىجىدە ئىلگىرى سۇردى. بۇ تەرەققىيات يەدىئىي ئەدەبى ياتنىڭ راۋاجلىنىشىغا چوڭ تۇرتكە بولدى. شۇنىڭ بىمىلىەن ئۇيغۇر خەلقى بۇ يېزىق ئارقىلىق ئۆزلىرىنىسىڭ ئالاقسلىشىش ئېھتىياجىنىڭ ھۆددىسىدىن چىقىپلا قالماي. بەلكى ... | قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقىنىڭ تەرەققىياتى ۋە بۇ يېزىقنى قوللانغان خەلقلەرگە ئورتاق بولغان ئەدەبىي تىلنىڭ تەرەققىياتىنى زور دەرىجىدە ئىلگىرى سۇردى. بۇ تەرەققىيات يەدىي ئەدەبىياتنىڭ راۋاجلىنىشىغا چوڭ تۇرتكە بولدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇيغۇر خەلقى بۇ يېزىق ئارقىلىق ئۆزلىرىنىڭ ئالاقىلىشىش ئېھتىياجىنىڭ ھۆددىسىدىن چىقىپلا قالماي، بەلكى «... |
7. ئەرەب يېزىقىنى ئۇيغۇرلار X ئەسىرنــىىڭ ئالدىنقـ*ى* يېرىمىدا ئىسلام دىنىغا ئېتىقياد قىلىغـاندىن كىېيىن. ئىسلام دىنىنىڭ تەسىر كۈچى بىلەن قوبۇل قىلغان. بۇ يېزىق قوبۇل قىلىنغاندىن كېيىن قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقى تەدرىجىي مــالدا ئەمەلدىن قالدۇرۇلىۇشقا قاراپ يۇزلەندى. ئەرەب يىېزىقىي X ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىدىن باشلاپ پۇتكىۇل قار... | ئەرەب يېزىقىنى ئۇيغۇرلار X ئەسىرنىڭ ئالدىنقى يېرىمىدا ئىسلام دىنىغا ئېتىقاد قىلغاندىن كېيىن، ئىسلام دىنىنىڭ تەسىر كۈچى بىلەن قوبۇل قىلغان. بۇ يېزىق قوبۇل قىلىنغاندىن كېيىن قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقى تەدرىجىي ھالدا ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇشقا قاراپ يۈزلەندى. ئەرەب يېزىقى X ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىدىن باشلاپ پۈتكۈل قاراخانىلار تېررىتورىي... |
ئۇيغۇرلارنىڭ ئەرەب ئېلىپبەسى ئاساسىيدىكىي ئۇيىغىۇر يبزىقىنى قوللىنىشقا باشلىغىنىغا 1000 يىطغا يېقىن ۋاقىمت بولدى. مانا شۇ جەرياندا بۇ يېزىق ئۇيغۇر تىلىنىڭ خۇسۇ-سىيەتلىرىگە تەدرىجىي ھالدا ماسلاشتۇرۇلۇپ، ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۆز تىلىنى خاتىرىلەش ئېھتىياجىدىن تولۇق چىقىپ كەلىدى. ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئالەمگە مەشھۇر ئالىملىرى، ئەدىبل... | ئۇيغۇرلارنىڭ ئەرەب ئېلىپبەسى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقىنى قوللىنىشقا باشلىغىنىغا 1000 يىلغا يېقىن ۋاقىت بولدى. مانا شۇ جەريدىدا بۇ يېزىق ئۇيغۇر تىلىنىڭ خۇسۇسىيەتلىرىگە تەدرىجىي ھالدا ماسلاشتۇرۇلۇپ، ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۆز تىلىنى خاتىرىلەش ئېھتىياجىدىن تولۇق چىقىپ كەلدى. ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئالەمگە مەشھۇر ئالىملىرى، ئەدىبلىرى، شا... |
ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ يازما يادىكارلىقلىرى ھەققىيدە | ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ يازما يادىكارلىقلىرى ھەققىدە |
1. قەدىمكى ئۇيغۇر خەلقى قەبىملىلىەرگە بۆلۈنۇپ قايسى جايلاردا ياشىغان؟ بەزى قەبىلىلەر كېيىن قانداق بىرلەشكىەن ۋم قانداق خانلىقلارنى قۇرغان؟ بەزىلىرى قانداق سىڭىىشىنپ كەتكەن؟ 2. ئۇيغۇر يازما ئەدەبىياتى، يازما يادىكارلىقىلىرى نىڭ مۇھىم نامايەندىسى ئېمە؟ ئۇنىڭ تارىخىي ئەھىمىيىتىي نېمىدىن ئىبارەت؟ | 1. قەدىمكى ئۇيغۇر خەلقى قەبىلىلەرگە بۆلۈنۈپ قايسى جايلاردا ياشىغان؟ بەزى قەبىلىلەر كېيىن قانداق بىرلەشكەن ۋە قانداق خانلىقلارنى قۇرغان؟ بەزىلىرى قانداق سىڭىشىپ كەتكەن؟ 2. ئۇيغۇر يازما ئەدەبىياتى، يازما يادىكارلىقلىرىنىڭ مۇھىم نامايەندىسى نېمە؟ ئۇنىڭ تارىخىي ئەھمىيىتى نېمىدىن ئىبارەت؟ |
1. قەدىمكى ئۇيغۇر خەلقى شەرقتە تاشقى موڭغۇلىيىدىن غەربتە بالقاش كۆلىگىچە، شىمالدا ئېرتىش دەريا بويلىرىدىن جەنۇبتا ھىندىستانغىچە بولغان مۇشۇ كەڭ زېمىندا قەبىسلىلەر-گە بۆلۈنۈپ ياشىغان بولۇپ، شىمالىي جۇڭغار ۋادىسى، ئېىر-تىش دەريا بويلىرى، ئالتاي تاغ ئېتەكلىرى. بالقاش كىۋلىى ئەتراپى، گەنسۇ (كەڭسۇ) قاتارلىق زېمىنلار قەدىمكى... | 1. قەدىمكى ئۇيغۇر خەلقى شەرقتە تاشقى موڭغۇلىيەدىن غەربتە بالقاش كۆلىگىچە، شىمالدا ئېرتىش دەريا بويلىرىدىن جەنۇبتا ھىندىستانغىچە بولغان مۇشۇ كەڭ زېمىندا قەبىلىلەرگە بۆلۈنۈپ ياشىغان بولۇپ، شىمالىي جۇڭغار ۋادىسى، ئېرتىش دەريا بويلىرى، ئالتاي تاغ ئېتەكلىرى، بالقاش كۆلى ئەتراپى، گەنسۇ (كەڭسۇ) قاتارلىق زېمىنلار قەدىمكى ئۇيغۇ... |
ئورخۇن ـــ سېلىنگا دەريالىرى ۋادىسىغا ماكانىلاشىقيان ئۇيغۇرلار رايونىدا مىلادىيە<sub>) K</sub> ئەسىرگە كەلىگىەنىدە قىۇرغباق چىلىق ئاپىتى يۇز بېرىدۇ ھەم ۋابا كېسىلى تارقىــلىــدۇ، شــۇ چاغدا ئۇيغۇرلارنىڭ كاتتىباشلىرى ئىچىدىكى خانلىق ۋە مىەنـ سەن تالىشىش كۈرىشىدە مەغلۇپ بولغان ئەسكىەر باشىلىىقىي غۇيلۇ مۇخە (ئۇيغىۇر) ياغل... | ئورخۇن-سېلىنگا دەريالىرى ۋادىسىغا ماكانلاشقان ئۇيغۇرلار رايونىدا مىلادىيە VIII ئەسىرگە كەلگەندە قۇرغاقچىلىق ئاپىتى يۈز بېرىدۇ ھەم ۋابا كېسىلى تارقىلىدۇ، شۇ چاغدا ئۇيغۇرلارنىڭ كاتتا باشلىرى ئىچىدىكى خانلىق مەنسەپ تالىشىش كۈرىشىدە مەغلۇپ بولغان ئەسكەر باشلىقى غۇيلۇق مۇخە (ئۇيغۇر) ياغلىقار خان باشچىلىقىدىكى قەدىمكى قىرغىز... |
شانلىق مەدەنىيەت بايلىقلىرىنى ياراتقان. ئۇلار باي مـەزمۇنـ لۇق ۋە كۆركەم شەكىللىك خەلق ئېغىز ئەدەبىياتىنى يارىتىپلا قالماستىن. بەلكى تىل \_ ئەدەبىيات ۋە سەنىئەتنىڭ باشىقيا شەكىللىرىدىمۇ ناھايىتى يۇقىرى تەرەققىياتقا ئىگە بولغانىدى. شېئىردىيەت، ھېكايىچىلىق، ئۇسسۇل ــ مۇزىكا ۋە رەسىساملىق مىلادىنىڭ ئالدى \_ كەينىدە كۆرۈنە... | شانلىق مەدەنىيەت بايلىقلىرىنى ياراتقان. ئۇلار باي مەزمۇنلۇق ۋە كۆركەم شەكىللىك خەلق ئېغىز ئەدەبىياتىنى يارىتىپلا قالماستىن، بەلكى تىل-ئەدەبىيات ۋە سەنئەتنىڭ باشقا شەكىللىرىدىمۇ ناھايىتى يۇقىرى تەرەققىياتقا ئىگە بولغانىدى. شېئىرىيەت، ھېكايىچىلىق، ئۇسۇل-مۇزىكا ۋە رەسساملىق مىلادىيىنىڭ ئالدى-كېيىنىدە كۆرۈنەرلىك راۋاجلىنىپ... |
ئۇيغۇ, كىلاسسىڭ ئەدەبىياتى ــ ناھايىتى ئۇزۇن تارىخـ قا ئىگە ئەڭ باي. يۇكسەك دەرىجىدە تەرەققىي قىلغان ئەدەبىد يات -ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇزاق ئەسىرلەر داۋامىدا بېسىپ ئۆتكەن ھاياتىنى ئەكس ئەتتۇرگەن بۇ ئەدەبىي مىراسلار بىزگە ئۇيغۇر خەلقى باشتىن كەچۈرگەن ھەربىر دەۋردىىكى ئىنجتىنمائىتى، تارىخىي ئەھۋاللاردىن يەنى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ... | ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتى - ناھايىتى ئۇزۇن تارىخقا ئىگە ئەڭ باي، يۇكسەك دەرىجىدە تەرەققىي قىلغان ئەدەبىيات. ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇزاق ئەسىرلەر داۋامىدا بېسىپ ئۆتكەن ھاياتىنى ئەكس ئەتتۈرگەن بۇ ئەدەبىي مىراسلار بىزگە ئۇيغۇر خەلقى باشتىن كەچۈرگەن ھەربىر دەۋردىكى ئىجتىمائىي، تارىخىي ئەھۋاللاردىن يەنى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئىقتىسادىي... |
تېخىمۇ راۋاجلاندۇرۇشىمىز لازىم. شۇنىڭدەك ئۆتكەنكى ئەجىدادـ لارنىڭ جاپالىق ئۆگىنىپ خەلق ئۈچۈن مول مىللىي مەدەنىيەت بايلىقىنى تۆھپە قىلىپ قالىدۇرغان يۈكسەك ئىجادكىارلىق روھىدىن ئىلھام ئېلىپ، بۈگۈنكى ئازاد دەۋرىمىزدە تېخىمىۇ تىرىشىپ ئۆگىنىشىمىز ۋە يېڭى ــ يېڭى ئىجادىــيــەتــلــەرنــى يارىتىپ، سوتسيالىستىڭ مىللىي مەدەنىيى... | تېخىمۇ راۋاجلاندۇرۇشىمىز لازىم. شۇنىڭدەك ئۆتكەنكى ئەجدادلارنىڭ جاپالىق ئۆگىنىپ خەلق ئۈچۈن مول مىللىي مەدەنىيەت بايلىقىنى تۆھپە قىلىپ قالدۇرغان يۇكسەك ئىجادكارلىق روھىدىن ئىلھام ئېلىپ، بۈگۈنكى ئازاد دەۋرىمىزدە تېخىمۇ تىرىشىپ ئۆگىنىشىمىز ۋە يېڭى-يېڭى ئىجادىيەتلەرنى يارىتىپ، سوتسىيالىستىك مىللىي مەدەنىيىتىمىزنى تېخىمۇ راۋ... |
/ «مەڭگۈ تاش» ئەدەبىي يادىكا<sub>ر</sub>لىقلىرى ھەققىدە | # «مەڭگۈ تاش» ئەدەبىي يادىكارلىقلىرى ھەققىدە |
1. «مەڭگۇ تاش» ئەدەبىي يادىكارلىقلىرى دېگەن نېمە؟ ئۇنى نېمە ئۈچۈن مۇھىم ھۆججەت دەيمىز؟ 2. «كۆلتىېگىسن مېمەئىگىۇ تېشى، بىلەن دېيلكە قاغان مەئىگىۇ تېشى، نىلق تارىخىنى چۈشەندۈرۈڭ. 3. دتۇنيۇقۇق مەڭگۈ تېشى، قاچـان ئورنىتىلغان؟ قاچان، قەيەردىن تېپىلغان؟ قانىچە قىۇر خىەت بار؟ بىلگە تۇنيۇقۇق كىم؟ «تۇنيۇقۇق مەڭگۇ تېشى،دا (جۈملى... | 1. «مەڭگۈ تاش» ئەدەبىي يادىكارلىقلىرى دېگەن نېمە؟ ئۇنى نېمە ئۈچۈن مۇھىم ھۆججەت دەيمىز؟ 2. «كۆلتېگىن مەڭگۈ تېشى» بىلەن «بىلگە قاغان مەڭگۈ تېشى» نىڭ تارىخىنى چۈشەندۈرۈڭ. 3. «تۇنيۇقۇق مەڭگۈ تېشى» قاچان ئورنىتىلغان؟ قاچان، قەيەردىن تېپىلغان؟ نەچچە قۇر خەت بار؟ بىلگە تۇنيۇقۇق كىم؟ «تۇنيۇقۇق مەڭگۈ تېشى»دا (جۇملىدىن دەرسلىككە... |
. - - 1. بىزگىچە يېتىپ كەلگەن ئەڭ قەدىمىي يازما ئەدەبى يات يادىكارلىقلىرى كۆك تۇرك خانلىقى (VI ئەسىر)غا ئائىت بولۇپ، بۇلار ئاساسەن ئورخۇن ــ يېنىسەي يادىكارلىسقلىىرى 188 | 1. بىزگىچە يېتىپ كەلگەن ئەڭ قەدىمكى يازما ئەدەبىيات يادىكارلىقلىرى كۆك تۇرك خانلىقى (VI ئەسىر)غا ئائىت بولۇپ، بۇلار ئاساسەن ئورخۇن-يېنىسەي يادىكارلىقلىرى |
دەپ نام ئالغان قەبرە تاشلىرىغا يېزىلغان تېكىستلىەردىسن ئىبارەت. بۇلارنى بىز «مەڭگۇ تاش» ئەدەبىي يادىكارلىقلىىرى دەن ئاتايمىز. | دەپ نام ئالغان قەبرە تاشلىرىغا يېزىلغان تېكىستلەردىن ئىبارەت. بۇلارنى بىز «مەڭگۈ تاش» ئەدەبىي يادىكارلىقلىرى دەپ ئاتايمىز. |
دمەڭگۈ تاش، ئەدەبىي يادىكارلىقلىرى قەدىمكىي ئەدەبىي يادىكارلىقلار ئىچىدە «مەڭگۈ تاش» خاتىرىلىىرى ساۋپستىىدە ئۆزىنىڭ قەدىمىيلىكى جەھەتتىنلا مەشەۇر بولۇپ قالىمىلىتىىن بەلكى ئۆز دەۋرىنىڭ تارىخىي رېئاللىقىدىن گۇۋاھلىق بەرگۈچى مەشھۇر ھۆججەت سۈپىتىدىمۇ مەشھۇردۇر. چۈنكى كىۋك تىۋرك خانلىقى ۋە قەدىمكى ئۇيغۇر خانلىقى دەۋرىدىكى ق... | «مەڭگۈ تاش» ئەدەبىي يادىكارلىقلىرى قەدىمكى ئەدەبىي يادىكارلىقلار ئىچىدە «مەڭگۈ تاش» خاتىرىلىرى ساۋپىتىدە ئۆزىنىڭ قەدىمىيلىكى جەھەتتىنلا مەشھۇر بولۇپ قالماستىن، بەلكى ئۆز دەۋرىنىڭ تارىخىي رېئاللىقىدىن گۇۋاھلىق بەرگۈچى مەشھۇر ھۆججەت سۈپىتىدىمۇ مەشھۇردۇر. چۈنكى كۆك تۇرك خانلىقى ۋە قەدىمكى ئۇيغۇر خانلىقى دەۋرىدىكى قاغانلار... |
2. «كۆلتېگىن مەڭگۇ تېشى، بىلەن «بىلگە قاغان مەڭ گۈ تېشى، 1889 ــ يىلى موڭغۇلىيىنىڭ ئورخـۇن دەريــاســى 189 | 2. «كۆلتېگىن مەڭگۈ تېشى» بىلەن «بىلگە قاغان مەڭگۈ تېشى» 1889-يىلى موڭغۇلىيىنىڭ ئورخۇن دەرياسى |
بويىدىن تېپىلغان بولۇپ «خوخۇن سايدام مەڭگۈ تېشى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئۇنىڭ تېكىست ئىسىرى كۆلتېگىن ھەم بىلگىە قاغاننىڭ جىيەنى يوللۇغ تېگىن تەرىپىدىن يېزىلغان بولۇپ. «مەڭگۇ تاشلار»غا ئورخۇن يېسزىد قى ۋە خەنزۇ يېزىقى بىلەن يېزىلغان خاتىرىلەر ئويۇن قالدۇ. رۇلغان، كۆك مەرمەردىن ئىنتايىن نەيىس ئىشلەنگىەن، «كىۋك تېگىن مەڭگۈ تېشى»... | بويىدىن تېپىلغان بولۇپ، ئۇ «خوسون سايدام مەڭگۈ تېشى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئۇنىڭ تېكىستى ئەسلى كۆلتېگىن ھەم بىلگە قاغاننىڭ جىيەنى يوللۇغ تېگىن تەرىپىدىن يېزىلغان بولۇپ، «مەڭگۈ تاش»لارغا ئورخۇن يېزىقى ۋە خەنزۇ يېزىقى بىلەن يېزىلغان خاتىرىلەر ئويۇپ قالدۇرۇلغان، كۆك مەرمەردىن ئىنتايىن نەپىس ئىشلەنگەن. «كۆلتېگىن مەڭگۈ تېشى» 731-... |
3. «تۇنيۇقۇق مەڭگۈ تېشى» قەدىمكى ئۇيغۇ, يازما يا-دىكارلىقلىرى ئىچىدە خېلى مۇھىم ئورۇندا تۇرىدىغان يادىكار-لىتلاردىن بىرى. ئۇ مىلادىيە 712 — 716 - يىللىرى ئارىلىقىد دا تىۋىيۇقىۇق ھايات ۋاقتىدا ئۆزى تەرىپىدىن مەرمىەر تاشقا ئويۇن تەييارلانغان. قەدىمكى تۇرك يېزىقى بىلەن ئىككى پار-چە چوڭ مەرمەر تاشقا 62 قۇر خەن قىلىپ ئويۇپ ... | 3. «تۇنيۇقۇق مەڭگۈ تېشى» قەدىمكى ئۇيغۇر يازما يادىكارلىقلىرى ئىچىدە خېلى مۇھىم ئورۇندا تۇرىدىغان يادىكارلىقلاردىن بىرى. ئۇ مىلادىيە 712-716-يىللىرى ئارىلىقىدا تۇنيۇقۇق ھايات ۋاقتىدا ئۆزى تەرىپىدىن مەرمەر تاشقا ئويۇپ تەييارلانغان. قەدىمكى تۇرك يېزىقى بىلەن ئىككى پارچە چوڭ مەرمەر تاشقا 62 قۇر خەت قىلىپ ئويۇپ يېزىلغان. بۇ... |
بىلگە تۇنيۇقۇق كۆك تۇرك خاقسانلىسقىنىسڭ خىاقانلىرى ئىلتەرس خاقان. قاپاغان خاقىان ۋە تەۋرك بىلگە خاقان قا-تا,لىقلا,غا باش مەسلىھەتچى بولغان. | بىلگە تۇنيۇقۇق كۆك تۇرك خانلىقىنىڭ خاقانلىرى ئىلتەرش خاقان، قاپاغان خاقان ۋە تۆرك بىلگە خاقان قاتارلىقلارغا باش مەسلىھەتچى بولغان. |
«تۇنيۇقۇق مەڭگۈ تېشى» دا بىلگە تۇنيۇقۇقنى**ڭ ئ**ىلتەرش خاقان. قاياغان خاقان ۋە بىلگە خاقان قاتارلىسقىلار | «تۇنيۇقۇق مەڭگۈ تېشى»دا بىلگە تۇنيۇقۇقنىڭ ئىلتەرش خاقان، قاپاغان خاقان ۋە بىلگە خاقان قاتارلىقلار |
رۇش، تىنچلاندۇرۇش ۋە كۇچەيتىش يولىدا ياراتقان تىۆھپىلى رى نازۇڭ بىر شائىرانە تىل بىلەن تىەسۋىسرلىەنىگىەن. ئۇلار پارچىلىنىپ كەتكەن ئۇششاق قەبىلىلەرنى قىۋدرەتلىنىڭ كىۇچ ئاستىغا ئۇيۇشتۇرۇپ، كەڭ دائىرىدە بىرلىككە كەلگەن كۇچــل**ۈك** فېئوداللىق دۆلەت قۇرۇش ئىدىيىسىنى ئالغا سۇرگەن. «تۇنيۇ-قۇق مەڭگۇ تېشى، نىڭ تارىخىي ئەھمىيىت... | بىلەن بىرگە كۆك تۇرك خانلىقىنى قۇرۇش، تىنچلاندۇرۇش ۋە كۈچەيتىش يولىدا ياراتقان تۆھپىلىرى نازۇك بىر شائىرانە تىل بىلەن تەسۋىرلەنگەن. ئۇلار پارچىلىنىپ كەتكەن ئۇشاق قەبىلىلەرنى قۇدرەتنىڭ كۈچ ئاستىغا ئۇيۇشتۇرۇپ، كەڭ دائىرىدە بىرلىككە كەلگۈزۈپ كۈچلۈك فېئوداللىق دۆلەت قۇرۇش ئىدىيىسىنى ئالغا سۈرگەن. «تۇنيۇقۇق مەڭگۈ تېشى»نىڭ ت... |
4. «مەڭگۇ تاش» لار تۆۋەندىكىدەك بەدىئىي ئالاھىدىلىك لمەرگە ئىگە. | 4. «مەڭگۈ تاش»لار تۆۋەندىكىدەك بەدائىي ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە. |
«مەڭگۈ تاش» لار ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىنىڭ خۇسۇسىيەتلىـ رىنى تەكشۇرۇشتە مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە، شۇنداقلا ئۆزىنىلىڭ بەدىئىيلىكى ۋە تىلىنىڭ گۈزەللىكى بىلەنمۇ دىققەتكە سازاۋەردۇر. @ تىل جاھەتتىن ئالغاندا: «مەڭگۇ تاش» يادىكارلىقلىرىنىل**ڭ** جۇملىلدرى قىسقا ۋە ئېنىق، تەسۋىرلىرى ساددا ۋە كىۇچلىۇڭ بولۇپ، ئارتۇقچە جۇملىلەردىن خالىي... | «مەڭگۈ تاش»لار ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىنىڭ خۇسۇسىيەتلىرىنى تەكشۈرۈشتە مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە، شۇنداقلا ئۆزىنىڭ بەدائىيلىكى ۋە تىلىنىڭ گۈزەللىكى بىلەنمۇ دىققەتكە سازاۋەردۇر. ① تىل جەھەتتىن ئالغاندا: «مەڭگۈ تاش» يادىكارلىقلىرىنىڭ جۇملىلىرى قىسقا ۋە ئېنىق، تەسۋىرلىرى ساددا ۋە كۈچلۈك بولۇپ، ئارتۇقچە جۇملىلەردىن خالىيلىقى، سۆزلەر... |
دىسەڭىگىۇ تاش» تېكىستلىرىدە قوللىنىلغان كىنايە، ئىستىئارە ھىم گىۇزەل ئوخشىتىشلار، شۇنداقلا ماقال ــ تەمسىللىەر بىۇ رمەئگۈ تاشلارەنى قەدىمكى خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى بىسلىەن يېقىنلاشتۇرىدۇ ۋە ئالاھىدە تەسىرىي كۇچكە ئىگىە قىسلىسدۇ. ® ئىپادىلەش ئۇسۇلى ۋە قۇرۇلما (كومپوزىتسىيە) جەھەتتە<del>.</del> بەدى مى قەسۋىرنىڭ ئېنىق ۋە ئ... | دىسەڭىگىدە تاش» تېكىستلىرىدە قوللىنىلغان كىنايە، ئىستىئارە ھەم گۈزەل ئوخشىتىشلار، شۇنداقلا ماقال – تەمسىللەر بۇ مەڭگۈ تاشلارنى قەدىمكى خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى بىلەن يېقىنلاشتۇرىدۇ ۋە ئالاھىدە تەسىرىي كۈچكە ئىگە قىلىدۇ. ئىپادىلەش ئۇسۇلى ۋە قۇرۇلما (كومپوزىتسىيە) جەھەتتە بەدىئىي قەسۋەرنىڭ ئېنىق ۋە ئوبرازلىق بولۇشى نەرسە ۋە... |
دكۆلتېگىن مەڭگۇ تېشى، بىلەن دېىلىگە قاغان مەڭگۇتېشى، ئۆزىنىڭ ھەيۋەتلىكلىكى، تېكىستلىرىنىڭ تەسىرلىكلىكىى بىلەن خاراكتېرلىكتۇر. بۇنى كۆلتېگىن ۋاپات بولغاندا بىلگە قاغانـ نىڭ ئۇنىڭ ۋاپاتىغا قايغۇرۇپ ئېيتقان تۆۋەندىكى سىۆزلىسرى ﺪﯨﻦ ﺭﻭﺷﻪﻥ ﻛﯚﺭﯛﯞﺍﻻﻻﻳﻤﯩﺰ: | كۆلتېگىن مەڭگۈ تېشى، بىلگە قاغان مەڭگۈ تېشى، ئۆزىنىڭ ھەيۋەتلىكلىكى، تېكىستلىرىنىڭ تەسىرلىكلىكى بىلەن خاراكتېرلىك. بۇنى كۆلتېگىن ۋاپات بولغاندا بىلگە قاغاننىڭ ئۇنىڭ ۋاپاتىغا قايغۇرۇپ ئېيتقان تۆۋەندىكى سۆزلىرىدىن روشەن كۆرۈۋالالايمىز: |
دئىنىم كۆلتېگىن ئىۆلدى، مەن ئىنتايىن قايغۇرماقتىمەن. كۆزلىرىم گويا كۆرمەس بولۇپ قالدى، ئەقىل ــ پاراسسىتىسم قاشاڭلاشتى. كۆزۈمدىن ئاققان يېشىمنى سىمۇر قىلىپ توختىد شۇالدىم. قايغۇ – ھەسرەتلىك كەيپىياتىمنى بېسىۋالىدىسم ... ئىنىلىرىم، غىلانلىرىم، بەكلىرىم، خەلقىم تولا يىغلاپ كۆزلىرى لدىن ئايرىلىپ قالارمىكىن، دەپ ئەنسىرەيمە... | ئىنىم كۆلتېگىن ئۆلدى، مەن ئىنتايىن قايغۇردىم. كۆزلىرىم گويا كۆرمەس بولۇپ قالدى، ئەقلىم پاراسەتىم قاشاڭلاشتى. كۆزۈمدىن ئاققان يېشىمنى سىمۇر قىلىپ توختاتالمىدىم. قايغۇ – ھەسرەتلىك كەيپىياتىمنى بېسىۋالمىدىم ... ئىنىلىرىم، غىلانلىرىم، بەكلىرىم، خەلقىم تولا يىغلاپ كۆزلىرى بۇلالاندىن ئايرىلىپ قالارمىكىن، دەپ ئەنسىرەيمەن. |
بۇنىڭ ئەكسىچە دتۇنيۇقۇق مەڭگۇ تېشى» نىڭ ئىپتادىد لەش ئۇسۇلىدا جانلىق دىئالوگ ۋاسىتە قىلىنغان بولۇپ، ئۇنىڭ ر مۇقەددىمە ۋە خاتىمە قىسمى نەزىم بىلەن يېزىلغان، بۇ \_ ئۇنىڭ تاش» تېكىستلىرىگە بەزىبىر ئوخشىم**اي**دىغان خۇسۇسىيەتكە ئىگە. قىسقىسى، بۇ «مەڭگۇ تاش» تېكىستلىرىنى كۆڭ تۈرك ۋە ئۇيغۇر خانلىقى دەۋرلىرىنىڭ بىرىنچى تۇركۇم... | بۇنىڭ ئەكسىچە تۇنيۇقۇق مەڭگۈ تېشى» نىڭ ئىپادىلەش ئۇسۇلىدا جانلىق دىئالوگ ۋاسىتە قىلىنغان بولۇپ، ئۇنىڭ مۇقەددىمە ۋە خاتىمە قىسمى نەزىم بىلەن يېزىلغان، بۇ ئۇنىڭ تاش» تېكىستلىرىگە بەزى ئوخشايدىغان خۇسۇسىيەتكە ئىگە. قىسقىسى، بۇ «مەڭگۈ تاش» تېكىستلىرىنى كۆنە تۈرك ۋە ئۇيغۇر خانلىقى دەۋرلىرىنىڭ بىرىنچى تۇركۇم ئەدەبىي ئەسەرلىر... |
.<br>«مەڭگۇ تاش» ئەدەبىي يادىكارلىقلىرى (ئەدەبىياتىى) ـــ نىڭ خاراكتېزى: بىئوگرافىيە (تەزكىرە \_ تىەرجىسمىدەلال) ئەدەبىياتىدىن ئىبارەت. | «مەڭگۈ تاش» ئەدەبىي يادىكارلىقلىرى (ئەدەبىياتى) نىڭ خاراكتېرى: بىئوگرافىيە (تەزكىرە – تەرجەمىھال) ئەدەبىياتىدىن ئىبارەت. |
«تىيانشان مەنزىرىلىرى» -ئاملىق نەسىر ھەققىدە | «تىيانشان مەنزىرىلىرى» ناملىق نەسىر ھەققىدە |
1. دتىيانشان مەنزىرىلىرى» ناملىق نەسىر قانداق تۇزۇك گەن؟ «كىشىنى مەپتۇن قىلىدىغان يايلاقلار» دېگەن بۆلـەكنى مىسال ئېلىپ، ئۇنىڭدىكى تەسۋىرلەش تەرتىپىنى تەھلىل قىلىڭ. 2. بۇ نەسىرنىڭ ھەربىر بۆلىكىدە مەنزىرىلەرنىىڭ ئىۋزىلگىە خاس قانداق ئالاھىدىلىكلىرى يېزىلغانلىقىنى ئېيتىپ بېـرىـڭ. 3. مەنزىرە بىلەن لىرىك ھېسىيات قانداق كىر... | 1. «تىيانشان مەنزىرىلىرى» ناملىق نەسىر قانداق تۇزۇلگەن؟ «كىشىنى مەپتۇن قىلىدىغان يايلاقلار» دېگەن بۆلەكنى مىسال ئېلىپ، ئۇنىڭدىكى تەسۋىرلەش تەرتىپىنى تەھلىل قىلىڭ. 2. بۇ نەسىرنىڭ ھەربىر بۆلىكىدە مەنزىرىلەرنىڭ ئۆزىگە خاس قانداق ئالاھىدىلىكلىرى يېزىلغانلىقىنى ئېيتىپ بېرىڭ. 3. مەنزىرە بىلەن لىرىك ھېسسىيات قانداق كىرەلەشتۈر... |
بى يې (1916 - ) نىڭ دتىيانشان مەنزىرىلىرى، نام لمىق بىۋ نەسىسرى - 1 -، 3 - شىمخس تىلىدا، رېستالىزملىق ئىجادىيەن ئۇسۇلىدا يېزىلغان. | بى يې (1916 - ) نىڭ «تىيانشان مەنزىرىلىرى» ناملىق بۇ نەسىرى 1 – شەخس تىلىدا، رېئالىزملىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا يېزىلغان. |
1. مەنزىرم تەسۋىرىنى ئاساس قىلغان بىۋ ئىمسىسردە تەسۋىرلىنىدىغان مەزمۇنلار كۆپ بولغاچقا، بىر پۈتۈن نىەسىر تاغنىڭ سىرتىدىن ئىچكىرىسىگە، تۆۋەندىن يۇقىرىىغىا قىاراپ تەسۋىرلەنگەن. مۇقەددىيە ۋە خاتىيىدىن باشقا تۆت بۆلەكبىكە 193 | 1. مەنزىرە تەسۋىرىنى ئاساس قىلغان بۇ نەسىردە تەسۋىرلىنىدىغان مەزمۇنلار كۆپ بولغاچقا، بىر پۈتۈن نەسىر تاغنىڭ سىرتىدىن ئىچكىرىسىگە، تۆۋەندىن يۇقىرىغا قاراپ تەسۋىرلەنگەن. مۇقەددىمە ۋە خاتىمىدىن باشقا تۆت بۆلەككە |
بۆلۈنۈن ھەربىرا بۆلەك يەنە مەنزىرىلەرنىڭ تەرتىيى، ئالاھىدىيا لىكى، كۆرۈش سەزگۈسى بويىچە تەسۋىرلىنىپ، كومپوزىتسىيىە تولىمۇ ئەپچىل ئورۇنلاشتۇرۇلغاچقا، تىيانشان (تەڭرىستاغ) دىن ئىبارەت بۇ غايەت زور تاغنىڭ «مەن» ۋە «سىز» نىلڭ كىۆز ئالدىدا گەۋدىلىنىپ تۇرغان رەڭدار مەنزىرىلىىسرى تىەرتىىسپ بويىچە ئەينەن سۇرەتلەنگەن. مەسىلەن، ... | بۆلۈنۈپ ھەربىر بۆلەك يەنە مەنزىرىلەرنىڭ تەرتىپى، ئالاھىدىلىكى، كۆرۈش سەزگۈسى بويىچە تەسۋىرلىنىپ، كومپوزىتسىيە تولىمۇ ئەپچىل ئورۇنلاشتۇرۇلغاچقا، تىيانشان (تەڭرىتاغ) دىن ئىبارەت بۇ غايەت زور تاغنىڭ «مەن» ۋە «سىز» نىڭ كۆز ئالدىدا گەۋدىلىنىپ تۇرغان رەڭدار مەنزىرىلىرى تەرتىپ بويىچە ئەينەن سۇرەتلەنگەن. مەسىلەن، «كىشىنى مەپتۇ... |
2. مەنزىرە تەسۋىرىنى تەسۋىرلەشنى ئاساس قىسلىغان نەسىرلەردە شۇ مەنزىرە تەسۋىرلىنىدىغان ئوبيېكتىنىىڭ باشقا ئوبيېكتىلاردىن پەرقامنىدىغان تۇپكى ئالاھىدىلىكىنى تەسۋىرلەش تەلەر قىلىنىدۇ. بۇ نەسىردە تىيانشان (تەڭرىتاغ) نىڭ باشقا تاغلاردىن پەرقلىنىپ تۇرىدىغان ئالاھىدىلىكى تۆت كىسچىىك ماۋزۇچاققا مەركەز لەشتۇرۈلگەن. بىرىنچى بۆلە... | 2. مەنزىرە تەسۋىرىنى تەسۋىرلەشنى ئاساس قىلغان نەسىرلەردە شۇ مەنزىرە تەسۋىرلىنىدىغان ئوبيېكتىنىڭ باشقا ئوبيېكتىلاردىن پەرقلىنىدىغان تۇپكى ئالاھىدىلىكىنى تەسۋىرلەش تەلەپ قىلىنىدۇ. بۇ نەسىردە تىيانشان (تەڭرىتاغ) نىڭ باشقا تاغلاردىن پەرقلىنىپ تۇرىدىغان ئالاھىدىلىكى تۆت كىچىك ماۋزۇچاققا مەركەزلەشتۈرۈلگەن. بىرىنچى بۆلەك بەش ... |
3. بىۋ مەنزىلىرە تەسىۋىرىنى ئاساس قىلغان لىرىك نەل سىردە مەنزىرىلەرنى تەشكىل قىلىۋاتقان ھەربىر شەيئىگە نىسە بەتەن تۈرلۇك بەدىئىي ۋاسىتىلەرنى ئىشلىتىپ، ئۇلارنى كىتاب خانلارنىڭ كۆز ئالدىدا جانامق ئەكس ئەتىتىۋرۇن بىەرگىەن. سۇپەتلەش، ئوخشىتىش، سېلىشتۇرۇش، مۇبالىغە… قاتسارلىسىق بەدىئىي ۋاسىتىلەردىن پايدىلىنىپ شەيئىلەرنىىڭ ھ... | 3. بۇ مەنزىرە تەسۋىرىنى ئاساس قىلغان لىرىك نەثردە مەنزىرىلەرنى تەشكىل قىلىۋاتقان ھەربىر شەيئىگە نىسبەتەن تۈرلۈك بەدىئىي ۋاسىتىلەرنى ئىشلىتىپ، ئۇلارنى ئوقۇرمەنلارنىڭ كۆز ئالدىدا جانلىق ئەكس ئەتتۈرۈپ بەرگەن. سۈپەتلەش، ئوخشىتىش، سېلىشتۇرۇش، مۇبالىغە... قاتارلىق بەدىئىي ۋاسىتىلەردىن پايدىلىنىپ شەيئىلەرنىڭ ھالىتى، باغلىنىشى... |
«مەنزىرە توغرىسىدا» ئاملىق ئەسىر ھەققىدە | «مەنزىرە توغرىسىدا» ناملىق ئەسەر ھەققىدە: |
1. ھەقۇبۇم توغرىسىدا» دېگەن تەسىردە ھەربىر مەتزىد رم كۆرۈنۈشىنىڭ قانداق ئالاھىدىلىكلىىرى نۇقتىلىق تەسۋىىر-لەنگەنامكىنى تەرتىپ بويىچە سۆزلەپ بېرىڭ ھەمدە ھەربىسر مەنزىر، كۆرۈنۈشىگە ماس، شۇ مەنزىرىنىڭ ماھىيەتلىنىڭ ئالا۔ ھىدىلىكىنى گەۋدىلـەندۈرۈپ بېرەلەيدىغان ماۋزۇ قـويـۇڭ. 2. ئاپتور مايدىكى شىمالنىڭ مەنزىرىسىنى يازغاندا ت... | 1. «بۇ توغرىسىدا» دېگەن ئەسەردە ھەربىر مەنزىرە كۆرۈنۈشىنىڭ قانداق ئالاھىدىلىكلىرى تەپسىلىي تەسۋىرلەنگەنلىكىنى تەرتىپ بويىچە سۆزلەپ بېرىڭ ھەمدە ھەربىر مەنزىرە كۆرۈنۈشىگە ماس، شۇ مەنزىرىنىڭ ماھىيىتىنىڭ ئالاھىدىلىكىنى گەۋدىلەندۈرۈپ بېرەلەيدىغان ماۋزۇ قويۇڭ. 2. ئاپتور مايدىكى شىمالنىڭ مەنزىرىسىنى يازغاندا تاڭ قۇياشى نۇر چې... |
ماۋدۇن (1896 — 1981) نىڭ مەمەنزىرە توغىرىسىسىداھ ناملىق بۇ ئېيىك نەسىرى 1 سى 3 – شــەخس تىلسىدا، رېئا۔ لىزملىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا يېزىلغان. | مائودۇن (1896 — 1981) نىڭ «مەنزىرە توغرىسىدا» ناملىق بۇ ئۇلۇغ نەثرى بىرىنچى شەخس تىلىدا، رېئالىزملىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا يېزىلغان. |
1. بۇ نەسىردە ئوخشاش بولمىغان ۋاقىت، ئوخىشاش بولمىغان ئورۇندىكى ئالتە خىل مەنزىرە كۆرۈنۈشى يېزىسلغىان بولۇپ، ھەربىر مەنزىرە كىۆرۈنۈشى ئىچىدە دەل شۇ ۋاقىتتىكى ئادەملەرنىڭ پائالىيىتى يېزىلىپ، بۇ مەنزىرە كىۆرۈنىۈشىنسىڭ ئىۋزگىسچە ئالاھىيىدىيلىشكىن گىەۋدىيلىەتىدۇرۇلىگىەن. | 1. بۇ نەثردە ئوخشاش بولمىغان ۋاقىت، ئوخشاش بولمىغان ئورۇندىكى ئالتە خىل مەنزىرە كۆرۈنۈشى يېزىلغان بولۇپ، ھەربىر مەنزىرە كۆرۈنۈشى ئىچىدە دەل شۇ ۋاقىتتىكى ئادەملەرنىڭ پائالىيىتى يېزىلىپ، بۇ مەنزىرە كۆرۈنۈشىنىڭ مەزمۇنچە ئالاھىدىلىكى گەۋدىلەندۈرۈلگەن. |
قىزىرىپ كەتكەن ھاۋا، تۆگە كارۋىنى، يول باشلىغۇچى تۆگىــ ىدىكى قىزىل بايراق: ۞ سېرىق توپىلىق ئېگىزلىك، ئايىدىسڭ مەنزىرىسى، بۇ مەنزىرە ئىچىدە ئېكىزلىكتىن كەچ قـايــتقـان بىرنەچچە تېرىقچىنىڭ ياڭراق ناخشا ئاۋازى؛ ⑧ كەچكى قۇياش نۇرى ئاستىدىكى كۇن بويى ئالغان ئىسسىقنى ئۆزىدىن چىقىرىد ۋاتقان. قاغجىراي يېرىلىپ كەتكەن سېرىق توپ... | ① قىزىرىپ كەتكەن ھاۋا، تۆگە كارۋانى، يول باشلىغۇچى تۆگىدىكى قىزىل بايراق؛ ② سېرىق توپىلىق ئېگىزلىك، ئايىدىڭ مەنزىرىسى، بۇ مەنزىرە ئىچىدە ئېگىزلىكتىن كەچ قايتقان بىرنەچچە تېرىقچىنىڭ ياڭراق ناخشا ئاۋازى؛ ③ كەچكى قۇياش نۇرى ئاستىدىكى كۈن بويى ئالغان ئىسسىقنى ئۆزىدىن چىقىرىۋاتقان قاڭجىراي يېرىلىپ كەتكەن سېرىق توپا، شارقىرا... |
بۇ ئالتە مەنزىرە تەسۋىرى بىرلەشتۇرۇلسە، ئوخشاش بول مىغان ئالتە ئورۇندىكى ئاددىي مەنزىرە ئىچىدە ئۇلۇغ خىسلەتكە يەنى روھىي ماھميىتى يەنئەن روھى بىلەن سۇغىرىلغان كىشىد لەر نامايان بولىدۇ. بۇ ئالتە خىل مەنزىرە تەسۋىرىنىڭ ھىەر-بىرىگە تۆۋەندىكىدەك ماۋزۇچاقلارنى قويۇشقا بولىدۇ. ① قۇما ﻠﯘﻗﺘﯩﻜﻰ ﻛﻮﻟﺪﯗﺭﻣﺎ؛ ② ﺋﯧﮕﯩﺰﻟﯩﻜﺘﯩﻦ ﻛﻪﭺ ﻗﺎﻳﺘﯩ... | بۇ ئالتە مەنزىرە تەسۋىرى بىرلەشتۈرۈلسە، ئوخشاش بولمىغان ئالتە ئورۇندىكى ئاددىي مەنزىرە ئىچىدە ئۇلۇغ خىسلەتكە يەنى روھىي ماھىيىتى يېڭى ئەنەل روھى بىلەن سۇغىرىلغان کىشىلەر نامايان بولىدۇ. بۇ ئالتە خىل مەنزىرە تەسۋىرىنىڭ ھەربىرىگە تۆۋەندىكىدەك ماۋزۇچاقلارنى قويۇشقا بولىدۇ. ① قۇمۇل ئۈچكۈرىدىكى كۆيدۈرمە؛ ② ئېگىزلىكتىن كەچ ق... |
2. ئاپتور شىمالدىكى ماينىڭ مەنزىرىسىنىن يازغانىدا ئىككى جەڭچىنىڭ ئوبرازىنى كۆز تىكىش، كىۆزىتىش، ئاڭلاش، ھېس قىلىش قاتارلىق تەرەپلەردىن تەسۋىرلىگەن. يەنى ياڭراق كاناي ئاۋازىنى ئاڭلاپ، رەسىملەر ئالبومىدىكى كانايچى جەڭچى بىلەن، دەل شۇ ۋاقىتنىڭ ئۆزىدە كاناي چېلىۋاتقان جەڭچىنىڭ ئورتاقلىقىنى ھېس قىلغان. ئاندىن تاغ ئۈستلدىكى ... | 2. ئاپتور شىمالدىكى مايىنىڭ مەنزىرىسىنى يازغاندا ئىككى جەڭچىنىڭ ئوبرازىنى كۆز تىكىش، كۆزىتىش، ئاڭلاش، ھېس قىلىش قاتارلىق تەرەپلەردىن تەسۋىرلىگەن. يەنى ياڭراق كاناي ئاۋازىنى ئاڭلاپ، رەسىملەر ئالبومىدىكى كانايچى جەڭچى بىلەن، دەل شۇ ۋاقىتنىڭ ئۆزىدە كاناي چېلىۋاتقان جەڭچىنىڭ ئورتاقلىقىنى ھېس قىلغان. ئاندىن تاغ ئۈستىدىكى كا... |
مەنزىر، تەسۋىرلەشنىڭ ئەھمىيىتىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇش، كۈچەيد تىش رولى بار. ئاشۇ ئاددىي مەنزىرە تەسۋىرى ئىچىدە يېتزىلد خان (تەسۋىرلەنگەن) ئادەملەرنىڭ ھەممىسى ھاياتنىڭ ئەھمىيىد تىنى چۈشىنىدىغان كىشىلەر بولۇپ، ئۇلار ھەرقانداق تەبىئىتى مەنزىرىدىن تېخىمۇ كۇزەل، تېخىمۇ ئۇلۇغ. ئاپتورنىڭ بۇند داق يېزىشتىكى مەقسىتى، مەنزىرە ھەققىدە ... | 3. ئاپتورنىڭ مەنزىرە تەسۋىرىگە بىرلەشتۈرۈپ قىسقا مۇھاكىمە تەسۋىرلەشنىڭ ئەھمىيىتىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇش، كۈچەيتىش رولى بار. ئاشۇ ئاددىي مەنزىرە تەسۋىرى ئىچىدە يېزىلغان (تەسۋىرلەنگەن) ئادەملەرنىڭ ھەممىسى ھاياتنىڭ ئەھمىيىتىنى چۈشىنىدىغان كىشىلەر بولۇپ، ئۇلار ھەرقانداق تەبىئەت مەنزىرىدىن تېخىمۇ گۈزەل، تېخىمۇ ئۇلۇغ. ئاپتورنىڭ بۇ... |
4. بۇ نەسىرنىڭ تىلى جانلىق ۋە تەسىر لىك، ئۇنىڭدا مەنزىر ە تەسۋىرى بىلەن ئادەم، مەنزىرە تەسۋىرى بىلەن لىرىك ھىست سىيات ئۆزئارا كىرەلەشتۇرۇلگەن. ھەربىر مەنزىرە تەسۋىرىنى تەسۋىرلەش جەريانىدا سۇپەتلەش، سېلىشتىۇرۇش، سىنمىۋول، تەكرارلاش... قاتارلىق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قوللىنىلىپ، مەنزىرە تەسۋىرلىرى ئوبرازلىق، رەڭدار سۇرەتلەنگە... | 4. بۇ نەثرنىڭ تىلى جانلىق ۋە تەسىرلىك، ئۇنىڭدا مەنزىرە تەسۋىرى بىلەن ئادەم، مەنزىرە تەسۋىرى بىلەن لىرىك ھېس-ھاياجان ئۆزئارا كىرىلەشتۈرۈلگەن. ھەربىر مەنزىرە تەسۋىرىنى تەسۋىرلەش جەريانىدا سۈپەتلەش، سېلىشتۇرۇش، سىمۋول، تەكرارلاش... قاتارلىق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قوللىنىلىپ، مەنزىرە تەسۋىرلىرى ئوبرازلىق، رەڭدار سۈرەتلەنگەن. |
X — X 7 ئەسىرلەردىكى ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ھەققىدە X № − X ئەسىرلەردىكى ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ قىسقىچە تارىخىنى سۆزلەپ بېرىڭ. بۇ دەۋردىكىي ئىككى خىسل ئەدە-بىيات قايسى؟ | XII — IX ئەسىرلەردىكى ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ھەققىدە: XII — IX ئەسىرلەردىكى ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ قىسقىچە تارىخىنى سۆزلەپ بېرىڭ. بۇ دەۋردىكى ئىككى خىل ئەدەبىيات قايسى؟ |
XII—IX ئەسىرلەردىكى ئۇيغۇر مەدەنىيىتى ۋە ئەدەبىياتى ئۆزىگە خاس ئالاھىدە بىر دەۋرنى تەشكىل قىلىدۇ. بىۇنىمىڭ تارىخىي ۋە ئىجتىمائىي سەۋەبى شۇكى ـــ كېيىىنكى تاڭ خانــ دانلىقىنىڭ ئاخىرقى يىللىرىدا مەملىكىتىمىزدە ياشىغۇچى تۇر. كىي خەلقلەر جۇملىدىن ئۇيغۇرلار ھاياتىدا چوڭ ئۆزگىرىشلىيە يۇز بەردى. ھازىرقى موڭغۇلىيىدە قۇرۇلغان ئ... | XII—IX ئەسىرلەردىكى ئۇيغۇر مەدەنىيىتى ۋە ئەدەبىياتى ئۆزىگە خاس ئالاھىدە بىر دەۋرنى تەشكىل قىلىدۇ. بۇنىڭ تارىخىي ۋە ئىجتىمائىي سەۋەبى شۇكى — كېيىنكى تاڭ خاندانلىقىنىڭ ئاخىرقى يىللىرىدا مەملىكىتىمىزدە ياشىغۇچى تۈركىي خەلقلەر جۇملىدىن ئۇيغۇرلار ھاياتىدا چوڭ ئۆزگىرىشلەر يۈز بەردى. ھازىرقى موڭغۇلىيىدە قۇرۇلغان ئۇيغۇر خانلىق... |
قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقى دەۋرىدىكى مەدەنىي ھايات ۋە **ئەدەبىيات** | قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقى دەۋرىدىكى مەدەنىي ھايات ۋە ئەدەبىيات |
قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقى دەۋرىدىكى مەدەنىسى ھىايىات ۋە ئەدەبىيات قانداق تەرەققىياتلارغا ئېرىشكەن؟ | قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقى دەۋرىدىكى مەدەنىيەت، ھايات ۋە ئەدەبىيات قانداق تەرەققىياتلارغا ئېرىشكەن؟ |
<sup>،</sup> تۇرپان يىپەك يولى بويىغا جايلاشقان بولۇپ، قەدىمدىن تارتىپلا شەرق ۋە غەربنىڭ سودا ۋە مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇشىد ﺪﯨﻜﻰ ﺑﯩﺮ ﺗﯜﮔﯜﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻛﻪﻟﮕﻪﻧﯩﺪﻯ، ﺷﯘﯕﺎ ﺑﯘ ﺭﺍﻳﻮﻥ ﺋﯩﻘـﺘﯩﺴﺎﺩ ۋە مەدەنىيەت جەھەتتە يۈكسەك تەرەققىياتقا ئېىرىـشىىپ، ∑ ئەسىرگە كەلگەندە غەربىي رايوندىكى مەدەنىيەت ئوچاقلىرىدىن بىرىگە ئايلانغان، ئۇيغۇرلار بۇ ... | تۇرپان يىپەك يولى بويىغا جايلاشقان بولۇپ، قەدىمدىن تارتىپلا شەرق ۋە غەربنىڭ سودا ۋە مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇشىدىكى بىر تۈگۈن بولۇپ كەلگەنىدى، شۇڭا بۇ رايون ئىقتىسادى ۋە مەدەنىيەت جەھەتتە يۈكسەك تەرەققىياتقا ئېرىشىپ، IX ئەسىرگە كەلگەندە غەربىي رايوندىكى مەدەنىيەت ئوچاقلىرىدىن بىرىگە ئايلانغان، ئۇيغۇرلار بۇ رايوندا قوچۇ ئۇيغ... |
بولغانىدى. كېيىنرەك بۇ ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ زېمىنى قـاراشەـ ھەر ۋە كۇچناغىچە كېڭەيگەندىن كېيىن، ئىشلەپچىقىرىنش ئىشا لمىرىنىڭ تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ. بۇ خاندانلىقنىڭ ئىقتىسـادى يۇكسەلدى. مەدەنىيىتمۇ كۈللەندى. 981 - 983 - يىللىرى تۈرپانغا كەلگەن خەنزۇ سەيياھى ۋاڭ يەندى، تاڭ دەۋرىدىكى مەشھۇر راھىب شۇەن جۇاڭ قوچۇ ئۇيغۇرلىرىنىڭ... | بولغانىدى. كېيىنرەك بۇ ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ زېمىنى قارىشان ھەر ۋە كۇچنى ارتىچە كېڭەيگەندىن كېيىن، ئىشلەپچىقىرىش ئىشلىرىنىڭ تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ، بۇ خانلىقنىڭ ئىقتىسادى يۇكسەلدى، مەدەنىيىتمۇ گۈللەندى. 981 - 983 - يىللىرى تۇرپانغا كەلگەن خەنزۇ سەيياھى ۋاڭ يەندى، تاڭ دەۋرىدىكى مەشھۇر راھىب شۇەن جۇاڭ قوچۇ ئۇيغۇرلىرىنىڭ ئەينى... |
ھەقىقەتەن شۇ دەۋرلەردە قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقىنىساڭ پايد تەختى تۇرپان جۇڭخۇا مىللەتلىرىنىڭ باي مەدەنىيىتى بىلەن ئىران، رىم، ھېندىستانغا ئوخشاش قەدىمىي ئەللەرنىڭ مىەدە-نىيىتى ئۆزئارا تەسىر كۆرسەتكەن ۋە قوچۇ مەدەنىيىىتىلىكى تەسىر كۆرسەتكەن ئورۇن بولغاچقا، بۇ يەردە ھەرخىل دىنىلار تەڭلا مەۋجۇت بولۇپ تۇرغان ۋە شۇ دىنلارغا ئائىت... | ھەقىقەتەن شۇ دەۋرلەردە قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ پايتەختى تۇرپان جۇڭخۇا مىللەتلىرىنىڭ باي مەدەنىيىتى بىلەن ئىران، رىم، ھېندىستانغا ئوخشاش قەدىمىي ئەللەرنىڭ مەدەنىيىتى ئۆزئارا تەسىر كۆرسەتكەن ۋە قوچۇ مەدەنىيىتىگە تەسىر كۆرسەتكەن ئورۇن بولغاچقا، بۇ يەردە ھەرخىل دىنلار تەڭلا مەۋجۇت بولۇپ تۇرغان ۋە شۇ دىنلارغا ئائىت مەدەنىيەت... |
سىوغدى يېزىقى ئاساسىدا ئىشلەنگەن قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقىد ﻨﻰ ﻗﻮﻟﻼﻧﺪﻯ. ﺑﯘ ﻳﯧﺰﯨﻖ ﺋﯩﺠﺘﯩﻤﺎﺋﯩﻲ ﮬﺎﻳﺎﺗﻨﯩﯔ ﮬﻪﺭﻗﺎﻳﺴﻰ ﺳﺎ-ھەلىرىدە ناھايىتى كەڭ ئىستېمال قىلىنىش جەريانىدا مۇكەم مەللىشىپ، شۇ دەۋردىكى ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىنىڭ قېلىيلىــشىــ شىغا تۈرتكە بولدى. نەتىجىدە تۈركولوگىيە ئىلمىدە ئالاھىىدە باب ئاچقان قەدىمكى ئۇيغۇر تىلى ۋە كىلاس... | سوغدى يېزىقى ئاساسىدا ئىشلەنگەن قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقىنى قولاندى. بۇ يېزىق ئىجتىمائىي ھاياتنىڭ ھەرقايسى ساھەلىرىدە ناھايىتى كەڭ ئىستېمال قىلىنىش جەريانىدا مۇكەممەللىشىپ، شۇ دەۋردىكى ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىنىڭ قېلىپلىشىشىغا تۈرتكە بولدى. نەتىجىدە تۈركولوگىيە ئىلمىدە ئالاھىدە باب ئاچقان قەدىمكى ئۇيغۇر تىلى ۋە كىلاسسىك ئۇيغۇر ... |
كېيىنكى دەۋرلەردە ئېلىپ بېرىلغان ئارخېئولوگىيىسلىلگ تەكشۈرۈشلەر نەتىجىسىدە قەدىمكى ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىدا، يېد زىقىدا يېزىلغان مول يازما يادىكارلىقلار تېپىلدى. بۇلارنىىڭ بىر قىسمى گېرمانىيىدە «تۇرپان تېكىستلىرى» نامى بىنىلىەن توققۇز توم قىلىپ نەشىر قىيلىنىدى. بۇ يازما يادىكارلىنقىلار ھەر تۈرلۈك تىللاردىن تەرجىمە قىلىنغا... | كېيىنكى دەۋرلەردە ئېلىپ بېرىلغان ئارخېئولوگىيىلىق تەكشۈرۈشلەر نەتىجىسىدە قەدىمكى ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىدا، يېزىقىدا يېزىلغان مول يازما يادىكارلىقلار تېپىلدى. بۇلارنىڭ بىر قىسمى گېرمانىيىدە «تۇرپان تېكىستلىرى» نامى بىلەن توققۇز توم قىلىپ نەشىر قىلىندى. بۇ يازما يادىكارلىقلار ھەر تۈرلۈك تىللاردىن تەرجىمە قىلىنغان كىتابلاردى... |
«ئوغۇزنامە» قىسسىسىنىڭ تۇرپاندا كۆچۈرۈلگەن نۇسخىسى قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقى يازما ئەدەبىياتىنىڭ پارلاق نىمىۇنىىلد رىدىن بىرىدۇر. « ئوغۇزنامە» داستانى ھەققىدە | «ئوغۇزنامە» قىسسىسىنىڭ تۇرپاندا كۆچۈرۈلگەن نۇسخىسى قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقى يازما ئەدەبىياتىنىڭ پارلاق نۇمۇنىلىرىدىن بىرىدۇر. «ئوغۇزنامە» داستانى ھەققىدە |
1. «ئوغۇزنامە» قانداق داستان؟ ئۇنىڭ تارىخىي ئەھمىد يىتى نېمە؟ 2. «ئوغۇزنامە»نىڭ مەزمۇنى نېمىدىن ئىبىارەت؟ 3. «ئوغۇزنامە» قانداق بەدىئىي ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە؟ | 1. «ئوغۇزنامە» قانداق داستان؟ ئۇنىڭ تارىخىي ئەھمىيىتى نېمە؟ 2. «ئوغۇزنامە»نىڭ مەزمۇنى نېمىدىن ئىبارەت؟ 3. «ئوغۇزنامە» قانداق بەدىئىي ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە؟ |
1. دئوغۇزنامە، (ياكى دئوغۇزخان ھەققىدە قىنىسسىە») قۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇزۇن تارىخقا ئىگە قىممەتلىك مـەدەنــىـى مىراسىي بولۇپ، ئۇ تۇركىي خەلقلەر ئارىسىدا كەڭ تارقالغــان قەھرىيانلىق ھەققىدىكى ئېيىك داستاندۇ. | 1. «ئوغۇزنامە» (ياكى «ئوغۇزخان ھەققىدە قىسسە») ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇزۇن تارىخقا ئىگە قىممەتلىك مەدەنىي مىراسى بولۇپ، ئۇ تۈركىي خەلقلەر ئارىسىدا كەڭ تارقالغان قەھرىمانلىق ھەققىدىكى ئېپىك داستاندۇر. |
ئۇيغۇر خەلقى تەرىپىدىن ئۇزاق ئۆتمۈشتە يارىتىلغان قەھرىمانلىق ھەققىدىكى ئېيوس ــ **«**ئوغۇزنامە» ناھـايــىـتـى ئۇزۇن بىر تارىخىي دەۋرنىى ئەكس ئەتتۈرددۇ. ئەسەردە تەسا ۋىرلەنگەن باش قەھرىمان ئوغۇز خاقان ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى بەگلىرى تارىختىكى پۈتۈن ــ پۈتۈن قەبىلىلـەرنىـڭ يـاكـى قەبىلىلەر بىرلەشمىسىنىڭ سىمۋوللۇق ئوبىرازىيد... | ئۇيغۇر خەلقى تەرىپىدىن ئۇزاق ئۆتمۈشتە يارىتىلغان قەھرىمانلىق ھەققىدىكى ئېپوس «ئوغۇزنامە» ناھايىتى ئۇزۇن بىر تارىخىي دەۋرنى ئەكس ئەتتۈردۇ. ئەسەردە تەسۋىرلەنگەن باش قەھرىمان ئوغۇزخاقان ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى بەگلىرى تارىختىكى پۈتۈن قەبىلىلەرنىڭ ياكى قەبىلىلەر بىرلەشمىسىنىڭ سىمۋوللۇق ئوبرازىدۇر. قىسسە تۇرغۇن تارىخىي پاكىتلا... |
2. قەھرىمانلىق ھەققىدىكى مەشەۋر ئېپوس لائوغۇزنامە» مەزمۇنى جەھەتتىن ئاككى قىسىمغا بۆلۈنگەن. بىرىنچى قىسىم: ئەسەرنىڭ بېشى (ئوغۇز خاقاننىڭ تۇغۇلۇشىدىن تاكى خاقان بولغانلىقىغا قەدەر ئارىلىىقنى) ۋە ئەسۋرنىڭ ئاخىىرى (ئۇلىۇغ 203تۇركنىڭ چۇشى ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى ئىشلار) نى ئۆز ئىچىگە ئالغان. بۇ قىسىم خەلق رىۋايەتلىرى، چۆچەكلىر... | 2. قەھرىمانلىق ھەققىدىكى مەشھۇر ئېپوس «ئوغۇزنامە» مەزمۇنى جەھەتتىن ئىككى قىسىمغا بۆلۈنگەن. بىرىنچى قىسىم: ئەسەرنىڭ بېشى (ئوغۇز خاقاننىڭ تۇغۇلۇشىدىن تاكى خاقان بولغانلىقىغا قەدەر ئارىلىقنى) ۋە ئەسەرنىڭ ئاخىرى (ئۇلۇغ تۈركنىڭ چۈشى ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى ئىشلار)نى ئۆز ئىچىگە ئالغان. بۇ قىسىم خەلق رىۋايەتلىرى، چۆچەكلىرى ۋە قەد... |
«ئوغۇزنامە» ئېيوسىنىڭ ئىككىنچى قىسمىيدا ئاسياسيەن ئوغۇز خاقاننىڭ ئېلىپ بارغان ھەربىي كۇرەشلىرى تەسلۇبر-لەنگەن. تارىخىي ئىزچىللىق بىلەن بايان قىلىنغان بۇ قىسىمـ دىكى ۋەقەلەر بىزگە ئوغۇزخاقاننىىڭ ھەربىي يىۇرۇشىلىىرى، قەبىلىلەرنىڭ ئېتنىك مەنبەسى ھـەمىدە ئوغۇزخاقـان يـۇرۇش قىلغان جايلارنىڭ تەبىئىي شەرت ــ شارائىتلىرىدىنمۇ ... | «ئوغۇزنامە» ئېپوسىنىڭ ئىككىنچى قىسمىدا ئاساسەن ئوغۇز خاقاننىڭ ئېلىپ بارغان ھەربىي كۈرەشلىرى تەسۋىرلەنگەن. تارىخىي ئىزچىللىق بىلەن بايان قىلىنغان بۇ قىسىمدىكى ۋەقەلەر بىزگە ئوغۇز خاقاننىڭ ھەربىي يۈرۈشلىرى، قەبىلىلەرنىڭ ئېتنىك مەنبەسى ھەمدە ئوغۇز خاقان يۈرۈش قىلغان جايلارنىڭ تەبىئىي شەرت-شارائىتلىرىدىنمۇ تەپسىلىي مەلۇمات... |
«ئوغۇزنامە»نىڭ بىرىنچى قىسمىدا «ئوغۇزخاقـان» نسى ھايۋانلارغا تەقلىد قىلىپ تەسۋىرلەپ، ئۇنىڭ ئاياغلىىرىىنىى ئۆكۈزنىڭ ئاياغلىرىغا، بېلىنى بۆرىنىڭ بېلىىگە. كىۆكرىكىنى ئېيىقنىڭ كۆكرىكىگە ئوخشىتىدۇ ۋە «پۇتۇن بەدىنى تۇكــلـۇك ئىدى، دەپ يازىدۇ. ئىككىنچى قىسمىدا بىولسا «كۆك تىۋكلۇك، كۆك يايىلىق ئەركىەك بۆرە» تەڭرىنىڭ ئەلچىسى سۇ... | «ئوغۇزنامە»نىڭ بىرىنچى قىسمىدا «ئوغۇز خاقان»نى ھايۋانلارغا تەقلىد قىلىپ تەسۋىرلەپ، ئۇنىڭ پۇتلىرىنى ئۆكۈزنىڭ پۇتلىرىغا، بېلىنى بۆرىنىڭ بېلىگە، كۆكسىنى ئېيىقنىڭ كۆكسىگە ئوخشىتىدۇ ۋە «پۈتۈن بەدىنى تۈكلۈك ئىدى» دەپ يازىدۇ. ئىككىنچى قىسىمدا بولسا «كۆك تۈكلۈك، كۆك يالدىك ئەركەك بۆرە» تەڭرىنىڭ ئەلچىسى سۈپىتىدە ئوغۇز خاقانغا ھ... |
3. «ئوغۇزنامە» قىسسىس مەزمۇنىنىڭ بايلىقى ۋە تىلىنىڭ گۈزەللىكى بىلەنلا ئەمەس، بەلكى ئۆزىىگە خياس بىولىغان بەدىئىي خۇسۇسىيەتلىرى، ۋەقەلىكىنىڭ ئىخچاملىقى بىــلەنــمــۇ كىشىلەرنىڭ دىققەن ــ ئېتىبارىنى ئۆزىگە جەلىپ قىلىدۇ. يەنى ① ئەسەرنىڭ ۋەقەلىكى ئىخچام، ئىدىيىۋى مەزمۇنىي ئېـنىــق، تىلى رەڭدار ۋە چۇشىنىشلىك، ئوبرازلىرى ئىن... | 3. «ئوغۇزنامە» قىسسىسى مەزمۇنىنىڭ بايلىقى ۋە تىلىنىڭ گۈزەللىكى بىلەنلا ئەمەس، بەلكى ئۆزىگە خاس بولغان بەدىئىي خۇسۇسىيەتلىرى، ۋەقەلىكىنىڭ ئىخچاملىقى بىلەنمۇ كىشىلەرنىڭ دىققەت-ئېتىبارىنى ئۆزىگە جەلپ قىلىدۇ. يەنى ① ئەسەرنىڭ ۋەقەلىكى ئىخچام، ئىدىيىۋى مەزمۇنى ئېنىق، تىلى رەڭدار ۋە چۈشىنىشلىك، ئوبرازلىرى ئىنتايىن جانلىق، بەد... |
تۆمۈر نەيزە بولغىن ئورمان! | تۆمۈر نەيزە بولغىن ئورمان! |
الىستىسىسىلى دەريا ــ دېڭىز تۇرسۇن ئېقىپ. | قىلىچلىرى دەريا-دېڭىز تۇرسۇن ئېقىپ. |
يېسى سىست ئوۋ يېرىدە يۈرىيۇن قۇلان، | يەسسى ئوتۇن يېرىدە يۈرۈپ قۇلان، |
كۇن تۇغ بولغاي. ئاسمان قورغان. | قۇياش تۇغ بولغاي ئاسمان-قورغان. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.