Datasets:
kornwtp
/
mya-bitextmining

Dataset card Data Studio Files
xet
Community
source
stringlengths
1
4.98k
target
stringlengths
1
23.2k
"...where it seems like there might be a log jam in the credit market" because with just printing money and buying government securities maybe the interest rates on government debt goes down but maybe because of panic or crisis, interest or the prices on these things don't behave properly. So in order to fix that credit easing, in Bernanke's sense, would be to go out and buy this type of asset.
"ေငြသံုးစြဲေနတဲ့ ေစ်းကြက္ေတြမွာ အဓိက က်လာႏိုင္ပါတယ္။" ဘာ့ေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ေငြစကၠဴထုတ္ျခင္းနဲ႔ အစိုးရလံုၿခံဳေရးထိန္းသိမ္းတာဟာ အစိုးရရဲ႕ အေၾကြးေတြရဲ႕ အတိုးႏႈန္းကို ေလ်ာ့က်ေစႏိုင္ေပမယ့္ အျခားေသာ မၿငိမ္သက္မႈ နဲ႔ မတည္ၿငိမ္မႈေတြေၾကာင့္ ျဖစ္လာတဲ့ ကေမွာက္ကမေတြကို ဘားနက္ခ္ ရဲ႕ စီးပြားေရးခြင္ထြက္ရွာျခင္းနဲ႕ ေျဖရွင္းႏုိင္ပါတယ္။
My name is Cameron Russell, and for the last little while, I've been a model.
မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်မကတော့ ကင်မရွန် ရာဆယ်လ်ပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ကာလတောအတွင်း ကျွန်မ မော်ဒယ်တစ်ယောက်ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ တကယ်တ​ော့ ၁၀နှစ်ရှိပါပြီ။ အခု အခန်းထဲမှာ ကျွန်မ စိတ်ကျဉ်းကျပ်သလိုခံစားနေရပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒီဝတ်စုံကိုဝတ်ခဲ့မိလို့ပါ။ (ရယ်သံများ) ကံကောင်းတာက လဲဖို့အဝတ်တစ်စုံပါလာပါတယ်။ ဒါပထမဆုံး Ted စင်ပေါ်မှာ အဝတ်လဲတာဖြစ်ပါတယ်။ ရှင်တို့တွေ ကိုယ်တိုင် မြင်တွေ့ရလောက်အောင် ကံကောင်းတယ်လို့ ကျွန်မထင်ပါတယ်။ တကယ်လို့ တချို့အမျိုးသမီးတွေ ထိတ်လန့်နေခဲ့ရင် ကျွန်မကို အခုပြောပြစရာမလိုပါဘူး၊ Twitter ပေါ်မှာ ကျွန်မကိုယ်တိုင် ရှာတွေ့ပါလိမ့်မယ်။ (ရယ်သံများ) ရှင်တို့ ကျွန်မအပေါ်မှာ ရှိတဲ့ထင်မြင်ချက်တွေကို ဆယ်စက္ကန့်တိုအတွင်း ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ အထူးအခွင့်အရေးကို ကျွန်မပိုင်ဆိုင်ထားတယ်ဆိုတာကို လည်း သတိထားမိပါတယ်။ လူတိုင်း ဒီလိုလုပ်ခွင့်မရှိကြဘူးလေ။ ဒီဒေါက်မြင့်စီးရတာ မသက်သာဘူး။ ကောင်းတာက ကျွန်မဆက်မစီးတော့ပါဘူး။ အဆိုးရွားဆုံးကတော့ ဒီဆွယ်တာကို စွပ်တဲ့အချိန်ပေါ့၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ရှင်တို့က ရယ်ကြမှာလေ ဒါကြောင့် ခေါင်းပေါ် ရောက်နေတုန်းလေး ဘာမှမလုပ်ကြနဲ့နော်။ ကောင်းပြီ။ ဒါဆို ကျွန်မ ဘာလို့အဲဒါကို လုပ်လိုက်တာပါလိမ့်။ ဟန်ပျက်လိုက်တာနော်။ (ရယ်သံများ) ကောင်းပြီ.. (ရယ်သံများ) အဲဒီပုံလောက်တော့ ဟန်မပျက်ဘူးလို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ ရုပ်ပုံတွေက အစွမ်းထက်ပါတယ် ဒါပေမဲ့လည်း ရုပ်ပုံတွေက အပေါ်ယံလေးကိုဘဲ ဖော်ပြတာပါ။ ရှင်တို့ကျွန်မအပေါ်ရှိတဲ့ ထင်မြင်ချက်ကို ခြောက်စက္ကန့်အတွင်း လုံးဝပြောင်းလဲလိုက်ပါပြီ။ ပြီးရင် ဒီပုံရိုက်တုန်းက တကယ့်အပြင်မှာ ကျွန်မရည်စားမရှိခဲ့ဖူးပါဘူး။ ကျွန်မ လုံးဝသက်တောင့် သက်သာလည်းမရှိပါဘူး။ ဓာတ်ပုံဆရာက ကျွန်မကို ခါးကော့ခိုင်းပြီး အဲဒီကောင်လေးဆံပင်ထဲကို လက်ထိုးထည့်ခိုင်းပါတယ်။ ခွဲစိတ်တာနဲ့ နှစ်ရက်လောက်တုန်းက ကျွန်မအလုပ်အတွက် အသားညိုအောင်လုပ်ခဲ့တာကလွဲရင်ပေါ့ ကျွန်မတို့ရုပ်ရည်ပြောင်းလဲအောင် လုပ်နိုင်တာဆိုလို့ နည်းနည်းလေးဘဲရှိပါတယ်။ ကျွန်မတို့ရုပ်ရည်က အပေါ်ယံလေးဘဲ မပြောင်းလဲနိုင်ဘူးဆိုပေမဲ့လည်း ကျွန်မတို့ ဘဝအပေါ်ကြီးမားတဲ့ သက်ရောက်မှုရှိနေတယ်လေ။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ကျွန်မအဖို့ ရဲရင့်ခြင်းဆိုတာ ရိုးသားခြင်းကိုဆိုလိုတာပါ။ ကျွန်မ စင်ပေါ်ရောက်တဲ့အကြောင်းရင်းက ကျွန်မ မော်ဒယ်တစ်ယောက်ဖြစ်နေလို့ပါ။ ကျွန်မ စင်ပေါ်ရောက်တဲ့အကြောင်းရင်းက ကျွန်မက လှပတဲ့လူဖြူအမျိုးသမီးဖြစ်နေလို့ပါ။ ကျွန်မတို့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ လိင်ဆွဲဆောင်မှု ရှိတဲ့ မိန်းကလေးလို့ခေါ်ပါတယ်။ အခု ကျွန်မက လူတွေမေးနေကျ မေးခွန်းကိုဖြေသွားမှာပါ၊ ဒါပေမဲ့ ရိုးသားတဲ့လှည့်ကွက်လေးနဲ့ပေါ့။ ဒါဆို ပထမဆုံးမေးခွန်းကတော့ ရှင်က မော်ဒယ် ဘယ်လိုဖြစ်လာတာလဲ။
I always just say, "Oh, I was scouted," but that means nothing. The real way that I became a model is I won a genetic lottery, and I am the recipient of a legacy, and maybe you're wondering what is a legacy. Well, for the past few centuries we have defined beauty not just as health and youth and symmetry that we're biologically programmed to admire, but also as tall, slender figures, and femininity and white skin.
"အို ကျွန်မတော့ရွေးထုတ်ခံလိုက်ရတာပါ။"လို့ အမြဲတမ်းပြောတက်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါက ဘာမှမဟုတ်ပါဘူး။ တကယ့် ဖြစ်လာပုံကတော့ ကျွန်မ မျိုးရိုးဗီဇထီပေါက်ခဲ့လို့ပါ။ ကျွန်မ ဒီအလှတရားအမွေကိုဆက်ခံရရှိခဲ့လို့ပါ။ ရှင်တို့ကတော့ အမ​ွေဆက်ခံတယ်ဆိုတာ ဘာလဲလို့ သိချင်နေကြမှာပေါ့။ လွန်ခဲ့တဲ့ရာစုနှစ် အတော်လေး အတွင်း အလှတရားကို ကျွန်မတို့တွေ ဇီဝနည်းကျကျ လျာထားခံရပြီး အားကျခဲ့ရတဲ့ ကျန်းမာမှု၊ ငယ်ရွယ်မှု နဲ့ အချိုးကျမှုတင်မကပါဘူး ရှည်လျားပိန်သွယ်ခြင်း နဲ့ မိန်းမဆန်ခြင်းရယ် အသားရေဖြူခြင်းတို့ကိုပါ အလှတရားအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကတော့ ကျွန်မအတွက်ဖြစ်တည်လာတဲ့ ကျွန်မဆက်ခံရရှိလာတဲ့ မျိုးရိုးအမွေဖြစ်ပါတယ်။ ပရိတ်သတ်ထဲကတစ်ချို့တွေကတော့ ဒါနဲ့ပတ်သတ်ပြီး သံသယဖြစ်ကြမယ်ဆိုတာ ကျွန်မသိပါတယ်။ ပြီးရင် တစ်ချို့ဖက်ရှင်ပညာရှင်တွေ ပြောကြမှပေါ့။
"Wait. Naomi.
"နေပါဦး။ Naomi.
Tyra.
Tyra.
Joan Smalls.
Joan Smalls.
Liu Wen." And first, I commend you on your model knowledge. Very impressive.
Liu Wen။" ပထမဆုံး ရှင်တို့ရဲ့ မော်ဒယ်အသိပညာကို ချီးကျူးပါရစေ။ အထင်ကြီးလောက်ပါတယ်။ (ရယ်သံများ) ဒါပေမဲ့ ကံမကောင်းစွာဘဲ ရှင်တို့ကို အသိပေးခြင်းတာက ၂၀၀၇ မှာ အလွန်တက်ကြွတဲ့ NYU ပါရဂူ ကျောင်းသား တစ်ယောက်က ဖက်ရှင်လျှောက်လမ်းပေါ်က မော်ဒယ်တွေ အားလုံးကို ရေတွက်ကြည့်လိုက်ပါတယ်။ ခန့်အပ်ထားတဲ့ တစ်ယောက်ချင်းစီကိုပေါ့။ အဲဒီ ခန့်အပ်ထားတဲ့ ၆၇၇ ယောက်ထဲမှာ ၂၇ယောက် ၄%အောက်က လူဖြူမဟုတ်ပါဘူး။ လူတွေမေးနေကျ နောက်မေးခွန်းတစ်ခုကတော့
"Can I be a model when I grow up?" And the first answer is, "I don't know, they don't put me in charge of that." But the second answer, and what I really want to say to these little girls is,
"ကျွန်မကြီးလာရင် မော်ဒယ်လုပ်လို့ရလား"ပါ။ ပထမအဖြေကတော့ "မသိပါဘူး၊ ဒါကိုကြီးကြပ်ဖို့ ကျွန်မကို ခန့်အပ်ထားတာမဟုတ်ပါဘူး။" ဒါပေမဲ့ ဒုတိယအဖြေ ဒီကောင်မလေးတွေကိုပြောချင်တာက
"Why? You know? You can be anything.
"ဘာလို့လဲ။ မင်းသိလား။ မင်းဘာမဆိုဖြစ်နိုင်ဘဲလေ။ မင်း အမေရိကန်သမ္မတဖြစ်နိုင်တယ်၊ ဒါမှမဟုတ် အင်တာနက်ဒုတိယတီထွင်ရှင် ဒါမှမဟုတ် ရင်ခေါင်းခွဲစိတ်တဲ့ နင်ဂျာကဗျာဆရာတစ်ယောက် အဲဒါကတော့ပိုကောင်းတာပေါ့ ဘာလို့လဲဆိုတော့ မင်းက ပထမဦးဆုံးဖြစ်မှာလေ။" (ရယ်သံများ) ဒီအံဖွယ်စာရင်းတွေကြားပြီးတာတောင်မှ သူတို့က ပြောမယ်ပေါ့
"No, no, Cameron, I want to be a model," well, then I say, "Be my boss." Because I'm not in charge of anything, and you could be the editor in chief of American Vogue or the CEO of H&M, or the next Steven Meisel. Saying that you want to be a model when you grow up is akin to saying that you want to win the Powerball when you grow up.
"မရဘူး မရဘူး ကင်မရွန်၊ ကျွန်မ မော်ဒယ်ဘဲဖြစ်ချင်တယ်။" ဒါဆိုရင် ကျွန်မကပြောမှာပေါ့ "မင်းဘာသာဆုံးဖြတ်။" ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကျွန်မက ဘယ်အရာကိုမှ မကြီးကြပ်ဘူးလေ။ ရှင်က American Vogue ရဲ့ ခေါင်းဆောင်တည်းဖြတ်သူ ဒါမှမဟုတ် H&M ရဲ့ CEO ဒါမှမဟုတ် ဒုတိယSteven Meisel ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ရှင်ကြီးလာရင် မော်ဒယ်ဖြစ်ချင်တယ်လို့ ပြောတာဟာ ကြီးလာရင် Powerball ထီပေါက်ချင်တယ်လို့ ပြောတာနဲ့တူပါတယ်။ အဲဒါကို ရှင်ထိန်းချုပ်မလို့ရဘူးလေ။ မိုက်လည်းမိုက်တယ်။ ပြီးရင် အလုပ်အကိုင်လည်းမဟုတ်ဘူး။ အခု ရှင်တို့ကို ကျွန်မရဲ့ ဆယ်နှစ်တာ မော်ဒယ်အတွေ့အကြုံကို တင်ပြပါမယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ရင်ခေါင်း ခွဲစိတ်ဆရာဝန်တွေနဲ့ မတူတာက ဒါက ခုဘဲ ထုတ်နုတ်တင်ပြလို့ရတယ်လေ။ တကယ်လို့ ဓာတ်ပုံဆရာက အဲမှာရှိတယ်။ မီးကအဲနားလေးမှာ HMI မီးလို့ပေါ့။ ဖောက်သည်က "လမ်းလျှောက်တဲ့ ပုံလေးလိုချင်တယ်" လို့ပြောရင်၊ ဒီခြေထောက်ကအရှေ့လှမ်းမယ် ရှည်ရှည်သွယ်သွယ်လေး၊ ဒီလက်မောင်း နောက်လွဲ၊ ဒီလက်မောင်း ရှေ့ကိုပေါ့။ ခေါင်းက လေးပုံသုံးပုံလောက်စောင်းလိုက်။ ပြီးရင်ရှေ့သွားနောက်ပြန် အဲဒါကိုသာလုပ်လိုက်၊ ပြီးရင် စိတ်ကူးထဲက သူငယ်ချင်းကိုလှည့်ကြည့်လိုက်ပေါ့။ အကြိမ် ၃၀၀၊ ၄၀၀ ၊ ၅၀၀ လောက်။ (ရယ်သံများ) ဒါလေးနဲ့တူပါလိမ့်မယ်။ (ရယ်သံများ) အလယ်ကပုံလောက် ဟန်မပျက်ဘူးလို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ အဲဒီမှာဘာတွေဖြစ်ခဲ့လဲတော့မသိဘူး။ ကံမကောင်းတာက ရှင်က ကျောင်းလည်းပြီးပြီ။ ကိုယ်ရေးအကျဉ်းလည်း ဖြည့်ပြီးပြီ။ အလုပ်အချို့ လုပ်ပြီးပြီဆိုရင် ရှင် ဘာဆိုဘာကို မှပြောလို့မရတော့ပါဘူး။ တကယ်လို့ရှင်က အမေရိကန်သမ္မတဖြစ်ချင်တယ် ကိုယ့်ရေးအကျဉ်းမှာက အတွင်းခံမော်ဒယ် အတွေ့အကြုံ - ၁၀နှစ်၊ လူတွေက ရှင်ကို အံသြစွာဘဲ ကြည့်ကြပါလိမ့်မယ်။ နောက်မေးခွန်းက "သူတို့ ဓာတ်ပုံအားလုံးကို ပြုပြင်လား"ပါ။ ဟုတ်ပါတယ်။ သူတို့တွေ ဓာတ်ပုံအားလုံး ပြန်ပြုပြင်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါက ဖြစ်ပျက်နေတာရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလေးဘဲ ရှိပါသေးတယ်။ ဒီပုံကတော့ ပထမဆုံး ရိုက်ခဲ့တဲ့ကျွန်မပုံပါ။ ပြီးတော့ကျွန်မ ပထမဆုံးအကြိမ် ရေကူးဝတ်စုံဝတ်တာလည်းဖြစ်ပါတယ်။ ပြီးရင် ရာသီတောင်မလာသေးပါဘူး။ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ပါလာတာ ကျွန်မသိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်မ အသက်ငယ်ပါသေးတယ်။ ဒါကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့လအနည်းငယ်တုန်းက ကျွန်မနဲ့ကျွန်မအဘွားပုံပါ။ ဒီပုံနှစ်ပုံကတော့ တစ်ရက်တည်းမှာ ရိုက်ထားတာပါ။ ကျွန်မသူငယ်ချင်းလည်းလာပါတယ်။ ဒါတော့ French Vogue အတွက် မရိုက်ခင် ရက်ပိုင်းတုန်းက ညအိပ်ဝတ်ပါတီပွဲမှာပါ။ ဒါကတော့ ဘောလုံးအသင်းနဲ့ V မဂ္ဂဇင်းမှာပေါ့။ ဒါကတော့ လက်တလောရိုက်ထားတာပါ။ ဒီပုံတွေက ကျွန်မမဟုတ်ဘူးဆိုတာ ရှင်တို့မြင်လိမ့်မယ်လို့ ကျွန်မမျှော်လင့်ပါတယ်။ သူတို့က တည်ဆောက်ထားတာတွေဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့က ကျွမ်းကျင်အတတ်ပညာရှင်တွေ ဆံသပညာရှင်၊ မိတ်ကပ်ပညာရှင် နဲ့ ဓာတ်ပုံပညာရှင် နဲ့ ဒီဇိုင်းပညာရှင် လက်ထောက်တွေရဲ့ မထုတ်လုပ်ခင်နဲ့ ထုတ်လုပ်ပြီး တည်ဆောက်မှုတွေပါ။ သူတို့ ဒါကို တည်ဆောက်ထားတာပါ။ အဲဒါ ကျွန်မမဟုတ်ပါဘူး။ ကောင်းပြီ။ လူတွေ မေးတက်တဲ့ နောက်မေးခွန်းတစ်ခုကတော
"Do you get free stuff?" (Laughter) I do have too many 8-inch heels which I never get to wear, except for earlier, but the free stuff that I get is the free stuff that I get in real life, and that's what we don't like to talk about.
"သင် လက်ဆောင်ပစ္စည်းတွေ အလကားရလား။" ပါ။ (ရယ်သံများ) ကျွန်မ မှာ ဘယ်တော့မှစီးခွင့်မရတဲ့ ၈လက်မ ဒေါက်မြင့်တွေအများကြီးပါ။ စောစောတုန်းကဟာတော့ မပါဘူးပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်မ အလကားရတဲ့ အရာတွေက တကယ့်ဘဝမှာ အလကားရတဲ့အရာတွေဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါတွေက ကျွန်မတို့မပြောချင်တဲ့ အရာတွေလည်းဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်မက Cambridge မှာ ကြီးပြင်းတာပါ။ တစ်နေ့ ကုန်စုံဆိုင်ကိုသွားတော့ ကျွန်မပိုက်ဆံ မေ့ကျန်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်မ ဝတ်စုံကိုအလကားရခဲ့ပါတယ်။ ကျွန်မဆယ်ကျော်သက်တုန်းက ကားမောင်းကြမ်းတဲ့ ကျွန်မသူငယ်ချင်းနဲ့ကားစီးနေတာပါ။ သူက မီးနီကိုကျော်ပြီး မောင်းမိတဲ့အတွက် အတားခံလိုက်ရပါတယ်။ နောက်ဆုံး "တောင်းပန်ပါတယ်။ ဆရာ" လို့ ပြောပြီး ပြန်မောင်းထွက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒါတွေကို ကျွန်မဘယ်သူလဲဆိုတာထက် ကျွန်မရုပ်ရည်ကြောင့် အလကားရတာပါ။ ဒါပေမဲ့ လူတွေက သူတို့ဘယ်သူလဲဆိုတာထက် သူတို့ရုပ်ရည်ကြောင့် တန်ကြေးတွေ ပေးနေရတယ်လေ။ ကျွန်မ နယူးယောက်မှာ နေတာပါ။ ပြီးခဲ့နှစ်က အဖမ်းခံပြီးအစစ်ဆေးခံလိုက်ရတဲ့ ဆယ်ကျော်သက် ၁၄၄၀၀၀ ယောက် ထဲက ၈၆%က လက်တင်နဲ့လူမည်းကလေးတွေဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့တွေအများစုက လူငယ်တွေပါ။ နယူးယောက်မှာက လူမည်းနဲ့ လက်တင်လူငယ်တွေ ၁၇၇၀၀၀ သာရှိတာပါ။ ဒါကြောင့် သူတို့အတွက်ကတော့ "ငါအဖမ်းခံရမလား"ဆိုတာထက်
And there are only 177,000 young black and Latino men in New York, so for them, it's not a question of, "Will I get stopped?" but "How many times will I get stopped? When will I get stopped?" When I was researching this talk,
"ငါ ဘယ်နှစ်ကြိမ် အဖမ်းခံရမလဲ" "ဘယ်အချိန် အဖမ်းခံရမလဲ" က တကယ့်မေးခွန်းတွေပါ။ ကျွန်မ ဒီဟောပြောပွဲအတွက် လေ့လာနေတုန်း အမေရိကန်မှာ အသက် ၁၃ နှစ် မိန်းကလေးတွေထဲမှာမှ ၅၃%က သူတို့ခန္ဓာကိုယ်ကို မနှစ်သက်ကြပါဘူးဆိုတာ သိရှိလိုက်ရပါတယ်။ အဲအရေအတွက် သူတို့ ၁၇နှစ် ရောက်တဲ့အချိန် ၇၈%အထိ မြင့်တက်သွားပါတယ်။ နောက်ဆုံးမေးခွန်းကတော့
"What is it like to be a model?" And I think the answer that they're looking for is,
"မော်ဒယ်တစ်ယောက် ဖြစ်တာဘယ်လိုပါလဲ" ပါ။ ကျွန်မထင်တာတော့ သူတို့လိုချင်တဲ့အဖြေက
"If you are a little bit skinnier and you have shinier hair, you will be so happy and fabulous." And when we're backstage, we give an answer that maybe makes it seem like that.
"တကယ်လို့ သင်က နည်းနည်းပိုပိန်မယ် ဆံပင်က ပိုတောက်ပမယ်ဆိုရင် တော်တော်ပျော်ပြီး ဝမ်းသာမယ်ပေါ့။" ကျွန်မတို့ စင်နောက်ဘက်ရောက်ရင် ဒီလိုအဖြေမျိုး ပေးတက်ကြပါတယ်။
We say, "It's really amazing to travel, and it's amazing to get to work with creative, inspired, passionate people." And those things are true, but they're only one half of the story, because the thing that we never say on camera, that I have never said on camera, is,
"ခရီးထွက်ရတာကောင်းပါတယ် ပြီးရင် စိတ်အားထက်သန် တက်ကြွပြီး ထိုးထွင်းဉာဏ်ရှိတဲ့ လူတွေနဲ့ အလုပ်လုပ်ရတဲ့လည်း ကောင်းပါတယ်။"ပေါ့။ ဒါတွေက မှန်တယ်ဆိုပေမဲ့လည်း တကယ့်အဖြေရဲ့ တစ်ဝက်ဘဲရှိပါသေးတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကျွန်မတို့ ကင်မရာရှေ့မှာ ကျွန်မ ကင်မရာရှေ့မှာ ဘယ်တော့မှ မပြောတာက
"I am insecure." And I'm insecure because I have to think about what I look like every day. And if you ever are wondering,
"ကျွန်မ စိတ်မလုံခြုံပါဘူး" ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ နေ့တိုင်း ကျွန်မကြည့်ရတာ ဘယ်လို့လဲဆိုတာကို စဉ်းစားနေရလို့ပါ။ တကယ့်လို့ ရှင်က
"If I have thinner thighs and shinier hair, will I be happier?" you just need to meet a group of models, because they have the thinnest thighs, the shiniest hair and the coolest clothes, and they're the most physically insecure women probably on the planet. When I was writing this talk, I found it very difficult to strike an honest balance, because on the one hand,
"ငါသာ သွယ်လျတဲ့ပေါင်တံ တောက်ပတဲ့ဆံပင်ကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ရင် ပိုပျော်မလား" သိချင်ရင် ရှင်က မော်ဒယ်အုပ်စုတစ်စုကို တွေ့ဆုံဖို့ဘဲလိုတာပါ။ သူတို့က အပိန်သွယ်ဆုံးပေါင်တံ၊ အတောက်ပဆုံး ဆံပင် နဲ့ အမိုက်စားဝတ်စုံ ကိုပိုင်ကြတယ်လေ သူတို့က ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မလုံခြုံဆုံး ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ကျွန်မ ဒီဟောပြောပွဲအတွက် စာရေးနေတုန်း ရိုးသားတဲ့ မျှခြေထိန်းသိမ်းဖို့ ခက်ခဲတယ်ဆိုတာ သတိထားမိပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ တစ်ဖက်မှာ ဒီကိုလာပြီး "ကြည့်ပါဦး ကျွန်မ ဒီကောင်းကျိုးတွေကို အံဆွဲတစ်ခုထဲက ရခဲ့တာပါ"လို့ ပြောရင် စိတ်မလုံမလဲ ဖြစ်မှာပါ။ ပြီးရင်အဲဒါကြောင့်လည်း ကျွန်မအမြဲတမ်းမပျော်ပါဘူး ဆက်ပြောဖို့ဆိုတာလည်း မလွယ်လှပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်မက အကျိုးခံစားရသူ တစ်ယောက်ဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ ကျားမဆိုင်ရာနဲ့ လူမျိုးရေးဖိနှိပ်မှုတွေကို ဖြေဖျောက်ဖို့ဆိုတာ အခက်ခဲဆုံးပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်မဒီမှာ တက်ခွင့်ရတဲ့အတွက် ပျော်ပါတယ် ဂုဏ်ယူပါတယ်။ ဒီကို လာခွင့်ရတဲ့အတွက် ကောင်းတယ်လို့ ကျွန်မထင်ပါတယ်။ နှစ် ၁၀၊ ၂၀ နှင့် ၃၀ မကုန်ခင်လေးနဲ့ ကျွန်မ အလုပ်ထဲမှာ ကုမ္ပဏီတွေပိုမရခင်လေးပေါ့။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အဲကျရင် ကျွန်မ ပထမအလုပ် ဘယ်လို့ရခဲ့လဲဆိုတာကို ပြောတော့မှာမဟုတ်ဘူးလေ။ ကျွန်မ ကောလိပ်အတွက် ငွေဘယ်လို့ရှာခဲ့တယ် ဆိုတာ ပြောတော့မဟုတ်ဘူးလေ။ ဒါတွေက အရမ်းအရေးကြီးတဲ့အရာတွေကိုး။ ဒီဟောပြောပွဲအတွက် ရစေချင်တဲ့အနှစ်သာရကတော ကျွန်မတို့ အားလုံး နားလည်ထားတဲ့ အောင်မြင်မှုနဲ့ ကျရှုံးမှုအပေါ် ရုပ်ပုံတွေရဲ့အစွမ်း ကို အသိမှတ်ပြုဖို့ သက်တောင့်သက်သာ ဖြစ်ကြလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ (လက်ခုပ်သံများ)
Thought I would do a video on Communism, just because I've been talking about it a bunch in the history videos, and I haven't given you a good definition of what it means or a good understanding of what it means. To understand Communism, let me just draw you a spectrum here.
ကြ်န္ေတာ္ ကြန္ျမဴနစ္ဝါဒ အေၾကာင္းကို ဗီဒီယိုေလး နဲ႔တင္ဆက္ခ်င္ပါတယ္ ဘာလိုလဲဆိုေတာ့ ကြ်န္ေတာ္က ဒီအေၾကာင္းကို အရင္ ဗီဒီယိုေတြမွာ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားေျပာခဲ့ေပမဲ့ ၊ ကြ်န္ေတာ္က ကြန္ျမဴနစ္ဝါဒ အေၾကာင္းကိုေတာ့ အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္ မေပးခဲ့ပါဘူး။ ရွင္းရွင္းနားလည္ေအာင္လည္း ကြ်န္ေတာ္မေျပာျပခဲ့ေသးလုိ႔ပါ ကြန္ျမဴနစ္ဝါဒ အေၾကာင္းကို နားလည္းလြယ္ေအာင္ ကြ်န္ေတာ္အရင္ဆံုး ကြ်န္ေတာ္ အရင္ဆံုး အရင္းရွင္၀ါဒ အေၾကာင္းကုိေျပာျပခ်င္ပါတယ္ ဒါကေတာ့ အက်ဥ္းဖ်ဥ္း ေျပာတာပါ ပါရဂူဘြဲ႕ အတြက္ သုေတသနလုပ္ငန္း မ်ားကိုလည္း ဒီသေဘာတရားႏွင့္ ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါတယ္ အရင္းရွင္စနစ္ ကေန ျပီးေတာ့ ဆိုရွယ္လစ္ စနစ္ ကိုေရာက္ရွိလာျပီး ဒီလိုနဲ႔ ကြ်န္ေတာ္တုိ႕ေတြ ကြန္ျမဴနစ္ စနစ္ ကို ေရာက္ရွိႏိုင္ပါတယ္ ကြန္ျမဴနစ္ စနစ္ ဟာဆိုရင္
The modern versions of Communism are really kind of the brainchild of Karl Marx and Vladimir Lenin.
Karl Marx နဲ႔ Vladimir Lenin တို႔ ရဲ႕ စိတ္ကူးတီထြင္မွဳပဲျဖစ္ပါတယ္
Karl Marx was a German philosopher in the 1800's who in his communist manifesto and other writings, kind of created the philosophical underpinnings for Communism.
Karl Marx သည္ ဂ်ာမန္လူမ်ိဳး ဒႆနပညာရွင္ တစ္ေယာက္ျဖစ္ျပီး ၁၈၀၀ ၀န္းက်င္တုန္းက သူသည္ ကြန္ျမဴနစ္မူ၀ါဒေၾကညာစတမ္း နဲ႔ တျခားေသာ စာေပမ်ားလည္း ေရးသားခဲ့ပါသည္။ သူသည္ ဒႆနပညာႏွင့္ ဆက္ႏြယ္အေျခခံေသာ ကြန္ျမဴနစ္ စနစ္ အေၾကာင္း ဖန္တီး ခဲ့ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။
And Vladimir Lenin who led the Bolshevik revolution and created essentially the Soviet Union. He's the first person to make some of Karl Marx's ideas more concrete. And really every nation or every country which we view as communist has really followed the pattern of Vladimir Lenin.
Vladimir Lenin သည္လည္း ႐ုရွေတာ္လွန္ေရးကို ေထာက္ခံျပီး ဆိုဗီယက္ျပည္ေထာင္စု ကိုတည္ေထာင္ခဲ့သူ ျဖစ္ပါသည္။ သူသည္ Karl Marx ရဲ႕ အေတြးအေခၚမ်ားကို အၾကံအစည္မ်ားကို ပိုမို ခိုင္မာေစတဲ႔ ပထမဦးဆံုးတေယာက္လည္း ျဖစ္ပါသည္။ လူမ်ိဳးတိုင္း ႏိုင္ငံတုိင္း တည္ရွိေနတဲ႔ ကြန္ျမဴနစ္၀ါဒီသမား မ်ားသည္
We'll talk about that in a second. First let's talk about the philosophical differences between these things and how you would move.
Vladimir Lenin ရဲ႕ စံနမူနာကို လုိက္နာလက္ခံခဲ့ၾကသည္။ ကြ်န္ေတာ္တို႔ ဒီအေၾကာင္းကို ေနာက္ေတာ့ မွဆက္ေျပာပါမယ္ ပထမဆံုး ဒီစနစ္ေတြရဲ႕ ျခားနားခ်က္မ်ား ႏွင့္ စနစ္တစ္ခုမွ တစ္ခုသို႔ ဘယ္လိုေရာက္ရွိျဖစ္ေပၚခဲ့တယ္ဆုိတာ ေျပာခ်င္ပါသည္။
Karl Marx himself viewed Communism as kind of a progression from Capitalism through Socialism to Communism. So, what he saw in Capitalism and at least this part of what he saw was right You have private property, private ownership of land.
Karl Marx သည္ အရင္းရွင္စနစ္မွ ဆိုရွယ္လစ္စနစ္ကို ျဖတ္ေက်ာ္ျပီး ကြန္ျမဴနစ္စနစ္ ကိုေရာက္ရွိဖို႕ လမ္းစဥ္ ကို ကိုယ္တိုင္ေတြ႕ရွိ ခဲ့သူ ျဖစ္ပါသည္။ သူေတြ႕ ရွိခဲ႔သည္႔ အရင္းရွင္စနစ္ ရဲ႕ တခ်ိဳ႕ေသာ အခန္းက႑ မ်ားသည္လည္း မွန္ကန္ပါသည္။ မင္းမွာလည္း မင္းရဲ႕ ကိုယ္ပုိင္ ပိုင္ဆုိင္မွဳ ပစၥည္းဥစၥာ အိုးအိမ္ ရွိသင့္ပါသည္။ ဒါကေတာ့ အရင္းရွင္စနစ္ ရဲ႕အဓိကက႑ ပဲျဖစ္ပါသည္။ ဒါကေတာ့ အခုလက္ရွိတြင္ ကြ်န္ေတာ္တို႔လူအမ်ားစု ေနထုိင္ေနေသာ လူမွဳပံုစံပင္ျဖစ္ပါသည္။ အရင္ရွင္ စနစ္ မွာ သူေတြ႕ခဲ့သည္႔ အခက္အခဲကေတာ့၊ သူ႕ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ က ဒီလုိပဲ ၊ မင္းလည္း သိမွာပါ မင္း မွာ မင္း ရဲ႕ကိုယ္ပိုင္ ပိုင္ဆုိင္မွဳ ပစၥည္းဥစၥာ ရွိတဲ႔အခါမွာ ကြ်န္ေတာ္ ေျပာခ်င္တာက ေငြအရင္းအႏွီး အေၾကာင္း ၊ ေျမယာပုိင္ဆိုင္မွအေၾကာင္း ၊ စက္ရံုေတြ အေၾကာင္း ႏွင့္ တျခားေသာ သဘာ၀ သယံဇာတ အရင္းအျမစ္ေတြ အေၾကာင္းေတြ ပဲျဖစ္ပါသည္။ ဒီေတာ့ ကြ်န္ေတာ္ တို႔ေတြမွာ စစခ်င္းေတာ့ အနည္းငယ္ပဲ ပိုင္ဆိုင္မွဳရွိေပမဲ့၊ ကြ်န္ေတာ္ ပံုၾကမ္း ေလး တစ္ခုေလာက္ ဆြဲျပခ်င္ပါသည္။ တစ္စံုတစ္ေယာက္ မွာ ပိုင္ဆုိင္မွဳ အနည္းငယ္ ရွိသည္ဆုိၾကပါစို႔ သူရဲ႕ ဒီ ပိုင္ဆုိင္မွဳ က စက္ရံုလည္းျဖစ္ႏိုင္တယ္ ေျမေနရာ တစ္ခုတည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ ကြ်န္ေတာ္ သူရဲ႕ ပိုင္ဆုိင္မွဳ ကိုပံုေလး နဲ႔ဆြဲျပီး ေျမေနရာ တစ္ခုလို႔ ပဲ သတ္မွတ္လုိက္ပါမယ္ အဲဒါေၾကာင့္ အခုဆိုရင္ သူမွာ ေျမေနရာ အနည္းငယ္ကို ပိုင္ဆိုင္ေနျပီး သူရဲ႕ ပုိင္ဆိုင္မွဳဟာ တျခားသူမ်ားထက္ ပိုမိုေနပါသည္။ ပိုင္ဆိုင္မွဳ ဘာမွ မရွိတဲ႔ လူ တစ္ခ်ိဳ႕လည္း ရွိေနပါသည္။ သူတို႔ ေတြဟာ ပိုင္ဆိုင္မွဳ႕ တခ်ိဳ႕ရရွိဖို႕မရွိမျဖစ္ကို လိုအပ္ေနၾကတာပါ ဒီ လူတေယာက္တည္းကပဲ ေျမေနရာအားလံုးကို ပိုင္ဆိုင္သြား တဲ့အတြက္ တျခားသူေတြ သည္ သူရဲ႕ဆီမွာ အလုပ္ လုပ္ကိုင္ခြင့္ရရွိမွာ ျဖစ္ပါသည္။ သူတို႔သည္ ဒီလူပိုင္ဆိုင္ထားတဲ့ ေျမေနရာေတြမွာ စက္ရံုေတြမွာပဲ လုပ္ကိုင္ရေတာ့မွာျဖစ္ပါသည္။
And from Karl Marx's point of view, he said look, if all of these labourers who don't have as much capital, this guy has this capital. And so he can make these labourers work for a very small wage. And so any excess profits that come out from this arrangement, the owner of the capital will be able to get it, because these labourers won't be able to get their wages to go up, because there's so much competition for them to work on this guy's farm or to work on this guy's land.
Karl Marx က သူရဲ႕ အျမင္အယူအဆ ကို ေျပာပါသည္၊ အကယ္၍ မ်ား အလုပ္သမား အားလံုးမွာ ေငြအရင္းအႏွီး ပမာဏ မ်ားမ်ားစားစား မရွိခဲ့ပဲ ဒီလူတေယာက္ကပဲ ပိုင္ဆိုင္ေနေသာေၾကာင့္ သူသည္ ဒီအလုပ္သမားေတြကို လစာအနည္းငယ္ျဖင့္သာ အလုပ္ လုပ္ကိုင္ ေစျပီး အက်ိဳးအျမတ္ မ်ားစြာရရွိမွာ ျဖစ္ပါသည္။ အဲ့ဒါဟာ ဆုိရင္ အခုကဲ့သိုေသာ စီစဥ္မွဳမ်ားျဖစ္ေစခဲ႔ပါသည္၊ ေငြေၾကးပိုင္ဆိုင္သူ သည္သာ ဒီလိုအခြင့္အေရး မ်ားကို ရရွိမွာ ျဖစ္ပါသည္။ ဘာလိုလဲဆိုေတာ့ အလုပ္သမား မ်ားသည္ သူတို႔လစာကို တိုးျမွင့္ခံစားခြင့္ မရရွိႏိုင္ေသာေၾကာင့္ပင္ ျဖစ္ပါသည္။ အလုပ္သမား မ်ားသည္ သူရဲ႕ လယ္ေျမ မွာ ၊ သူရဲ႕ တျခားပိုင္ဆိုင္ေသာ ေနရာမွာ အလုပ္လုပ္ခြင့္ရ ရွိရန္ အတြက္ကိုပင္ အျပင္းအထန္ျပိဳင္ဆိုင္ရဦးမွာ ျဖစ္ပါသည္။ ေငြေၾကးပိုင္ဆိုင္သူ ကေတာ့ သိပ္ေတြးေတာေနစရာ မလုိပါဘူး။ တျခားေသာ ျပိဳင္ဆိုင္မွဳမ်ားလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါေသးသည္။ ပိုင္ဆုိင္မွဳ အနည္းငယ္စီ ရွိသည္႔ လူတစ္ခ်ိဳ႕ႏွင့္ အလုပ္ သမား တခ်ိဳ႕လည္း ရွိေနခဲ႕လွ်င္ အလုပ္သမားရရွိေအာင္ ဒီလူတခ်ိဳ႕က ျပိဳင္ဆိုင္မွဳ ျပဳလုပ္ရမွာ ျဖစ္ပါသည္။ အလုပ္သမားမ်ားလညး္ သူတို႔၏ လစာ တိုးျမွင့္ရရွိအာင္ ေဆာင္ရႊက္ႏိုင္မည္ျဖစ္ပါသည္။ ထိုမွတဆင့္ အလုပ္သမားမ်ားသည္ ေငြေၾကးတခ်ဳိ႕ စုေဆာင္း၍ သူတို႔ကိုယ္ပိုင္ လုပ္ငန္းအေသးစားမ်ား ကို စတင္ႏုိင္ပါသည္။ သူသည္ ဒီျဖစ္စဥ္ အေပၚမွာ သိပ္ျပီး မေတြးခဲ့ေပမဲ့ ဒီျဖစ္စဥ္ကိုသာ သူက ေျဖရွင္းခ်က္မ်ား ေပးခဲ့သည္။ ကြ်န္ေတာ္ကေတာ့ Karl Marx ရဲ႕ေဖာ္ျပထားခ်က္ ကို သိပ္ျပီးလည္း စိတ္မ၀င္စားခ်င္ပါဘူး။ သူရဲ႕ေျဖရွင္းခ်က္ေတြ၊ အဲ့ကိစၥေတြဟာ ၁၈၀၀ မတိုင္ခင္က ျဖစ္ပြားခဲ့တာပါ။ အထူးသျဖင့္ ကြ်န္ေတာ္တို႕ေတြဟာ စက္မွဳေတာ္မွဳေရးအေၾကာင္းကုိ သိပါသည္။ အေမရိကန္ႏိုင္ငံမွာေတာင္
Mark Twain called it the gilded age. These industrialists who did accumulate huge amounts of capital they really did have a lot of the leverage relative to the laborers.
Mark Twain လိုေခၚတဲ့ ဒီစက္မႈလုပ္ငန္းရွင္ေတြ၏ ငြပမာဏအရင္းအႏွီးသည္ တေျဖးေျဖး မ်ားျပားလာခဲ့ျပီး သူတို႔အလုပ္သမားေတြအေပၚမွာလည္း အရွိန္ပိုမို ၾကီးမားလာခဲ့ပါသည္။
And so Karl Marx says, look, if the guy with all the capital has all the leverage and this whole arrangement makes some profits, he is going to be able to keep the profits because he can keep all of these dudes' wages low. So what is going to happen is the guy with the capital is just going to end up with more capital.
Karl Marx ေျပာခဲ့ပါသည္မွာ အကယ္၍မ်ား လူတေယာက္မွာ အရင္းအႏွီးေတြ အရွိန္အ၀ါေတြ ရွိေပမယ္ဆိုရင္ သူရဲ႕ လုပ္ငန္းမ်ားမွ အက်ိဳးအျမတ္ ပိုမိုရရွိေစျပီး ဒီအျမတ္အစြန္းကို ထိန္းသိမ္းထားမွာ ျဖစ္ပါသည္၊ ဘာလုိလဲဆိုေတာ့ သူက အလုပ္သမားမ်ားကို လုပ္အားခနည္းနည္းႏွင့္ဆက္လက္ လုပ္ကိုင္ေစလုိ၍ ျဖစ္ပါသည္။ ဒီေတာ့ ဘာျဖစ္လာမလဲဆိုရင္ အရင္းအႏွီးရွိသူက အရင္းအႏွီးပမာဏ ပိုမိုမ်ားျပားလာမွာ ျဖစ္ပါသည္။ သူက အရင္းအႏွီးလည္း ပိုမိုမ်ားျပားလာမယ္ အရွိန္အ၀ါလည္း ပိုမိုၾကီးမားလာမွာျဖစ္ပါသည္။ ျပီးေတာ့ သူက အလုပ္သမားကို အေျခခံလစာေလာက္ပဲ ေပးျပီး ဆက္လက္လုပ္ကိုင္ေစမွာျဖစ္ပါသည္။ အလုပ္သမားမ်ားသည္လည္း ဘယ္ေတာ့မွ အရင္းအႏွီးမ်ား စုေဆာင္းႏိုင္မွာ မဟုတ္ေတာ့ပါဘူး။
So, in Karl Marx's point of view, the natural progression would be for these people to start organizing. So these people maybe start organizing into unions. So they could collectively tell the person who owns the land or the factory
Karl Marx ေထာက္ျပခဲ့သလုိပါပဲ ၊ သဘာ၀က်တဲ့ အစီအစဥ္တခုအေနနဲ႔ ဒီအလုပ္သမားေတြက စုေပါင္းမွဳေတြ စတင္မယ္ ျပီးေတာ့ အဖြဲအစည္းေတြ တည္ေထာင္မယ္ အလုပ္မသားမ်ား စုေပါင္း စက္ရံု အလုပ္ရံုပိုင္ရွင္ မ်ား ကို ေျပာၾကားခဲ့ႏိုင္လွ်င္
"no, we're not going to work" or
"ငါတို႕ ဆက္လက္အလုပ္ မလုပ္ေတာ့ဘူး" ဒါမွမဟုတ္
"we're going to go on strikes unless you increase our wages" or "unless you give us better working conditions". So when you start talking about this unionization stuff, you're starting to move into the direction of Socialism.
"လစာ မတိုးမခ်င္း ငါတို႕ဆက္လက္ သပိတ္ေမွာက္ဆႏၵျပေနမယ္" ဒါမွမဟုတ္ "ငါတို႕ကို ပုိမိုေကာင္းမြန္တဲ့ အလုပ္အခြင့္အလမ္း မေပးခဲ့လွ်င္" မင္းတို႕ က အလုပ္သမားအစည္းအရံုး သမဂၢ အေၾကာင္း စတင္လုိက္ျခင္းသည္ မင္းတို႕ ဆိုရွယ္လစ္စနစ္ ကို ဦးတည္ ခ်ီတက္ ျခင္းပင္ျဖစ္ပါသည္။ တျခားေသာ ဆိုရွယ္လစ္စနစ္ ကို ဦးတည္သည့္ အခ်က္အလက္မ်ားကိုေတာ့
The other element of moving in the direction of Socialism is that Karl Marx didn't like this kind of high concentration. Socialists in general I should say, didn't like this high concentration of wealth, that you have this reality of, not only do you have these people who could accumulate all of this wealth and maybe to some degree they're able to accumulate it because they were innovative or they were good managers of land, or whatever. Although the Marxists don't give a lot of credit to the owners of capital, they don't give a lot of credit to them.
Karl Marx က စိတ္၀င္တစား မရွိခဲ့ပါဘူး။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ ဆိုရွယ္လစ္သမားမ်ာသည္ ဓနဥစၥာ ခ်မ္းသာၾကြယ္၀မွဳေတြကို မႏွစ္ျမိဳ႕လွပါဘူး။
What is the average rate of change of y(x) over the interval -5 < x < -2? So this is x = -5. When x = -5, y(x) = 6.
-၅<x<-၂ ဆိုတဲ့ အပိုင္းျဖတ္ တစ္ခုမွာ y(x) ရဲ႕ ပ်မ္းမွ်ေျပာင္းလဲျခင္းႏႈန္း က ဘာလဲ ဒါဆုိ ဒါက x = -၅ x က -၅ နဲ႔တူတဲ့အခါ y(x) က ၆ ျဖစ္တယ္ x က -2 ျဖစ္တဲ့အခါ y(x) က ၀ ျဖစ္တယ္ ဒါေၾကာင့္ ပ်မ္းမွ်ေျပာင္းလဲျခင္းႏႈန္း ကို ခန္႔မွန္းရန္ - y(x) ရဲ႕ ပ်မ္းမွ်ေျပာင္းလဲျခင္းႏႈန္း - ျပီးေတာ့ x နဲ႔ ပတ္သက္ျပီးေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ုုုယူဆထားႏိုင္တာက x နဲ႔ ပတ္သက္ျပီးေတာ့ နည္းနည္းပိုျပီးသတ္ရပ္ေအာင္လုပ္ပါရေစ x နဲ႔ ပတ္သက္ျပီးေတာ့ ဒီ အပိုင္းျဖတ္ေပၚမွာ y(x) ရဲ႕ေျပာင္းလဲျခင္းက ဒီ အပိုင္းျဖတ္ေပၚမွာ x ရဲ႕ေျပာင္းလဲျခင္းေပၚမွာ သြားမယ္ ျပီးေတာ့ ေျပာင္းလဲျခင္း (change) ကို အတိုေရးရင္ ႀတိဂံပံုစံ ဒယ္တာျဖစ္တယ္။ ဒယ္တာ y ကၽြန္ေတာ္ y ကိုေရးလိုက္ရံုပဲ ကၽြန္ေတာ္ ဒယ္တာ y(x) လုိ႔ေရးႏိုင္တယ္ ဒါက ဒယ္တာ y x ေပၚမွာ y ရဲ႕ေျပာင္းလဲျခင္း ဒါက ဒီ အပိုင္းျဖတ္ေပၚမွာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ ပ်မ္းမွ်ေျပာင္းလဲျခင္းႏႈန္း ျဖစ္သြားမယ္ ဒါေၾကာင့္ ဒီအပိုင္းျဖတ္ေပၚမွာ y ဘယ္ေလာက္ ေျပာင္းသြားမလဲ y က ၆ မွ ၀ ကို သြားမယ္ ဒါေၾကာင့္ ဒါကို ဒီကိုေျပာရေအာင္ ဒါကိုကၽြန္ေတာ္တို႔ရဲ႕အဆံုးမွတ္အေနနဲ႔ ျမင္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီမွာ... ဒါကအဆံုး.. ဒါက အစ တျခားနည္းနဲ႔လည္းဒါကိုလုပ္ႏိုင္ပါတယ္ ျပီးေတာ့ (နီးပါးတူတဲ့) ရလဒ္ကို ကၽြန္ေတာ္တို႔ရတယ္ ဒါက ဇယားထက္ ျမင့္ေနလုိ႔ ဒါကို အစ လို႔ေခၚရေအာင္ ျပီးေတာ့ ဒါက -- x က တန္ဖိုးအငယ္ ဒါကို အစလို႔ေခၚမယ္. ဒါက အဆံုး ဒါေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ၆မွာစမယ္ သုည (၀) မွာ ဆံုးမယ္ ဒါဆို yမွာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ေျပာင္းလဲျခင္း (change) က အႏုတ္ ၆ ျဖစ္မယ္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ y လမ္းေၾကာင္းအတိုင္း ၆ ကို ဆင္းသြားမယ္ ဒါက အႏုတ္ ၆. မင္း ဒါကို ၀-၆ လို႔ေျပာလို႔ရတယ္ ျပီးေတာ့ xမွာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ ေျပာင္းလဲျခင္း (change) ေကာင္းျပီ ကၽြန္ေတာ္တို႔က -၅မွာရွိတယ္။ ျပီးေတာ့ -၂ ကိုတက္သြားမယ္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ၃တိုးသြားတာေပါ့ ဒါေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ၃တိုးသြားတာေပါ့ ဒါဆို သြားမယ္ x ကို ၃တိုးလုိက္ရင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ y(x) ကို ၆ေလ်ာ့လိုက္တယ္ ဒါမွမဟုတ္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ဒါကို ဒီမွာ ရွင္းလိုက္ရင္ (-၆)/၃ က -၂နဲ႔တူတယ္ ဒါေၾကာင့္ y(x) ရဲ႕
So our average rate of change of y(x) over the interval from -5 to -2 is -2. Every time, on average, x increased by 1, y [changed] by -2.
-၅မွ-၂ ထိ အပိုင္းျဖတ္ (interval) အေပၚမွာ ပ်မ္းမွ်ေျပာင္းလဲျခင္းႏႈန္းက -၂ ျဖစ္ပါတယ္။ x ကို ၁ တိုးတဲ့ အခ်ိန္တိုင္းမွာ y က -၂ ျဖစ္တယ္။
Microorganisms are small. So small you can't even see them unless they cluster together. Each of these dots is really millions of bacteria.
သက်ရှိဇီ၀အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ အလွန်သေးငယ်ကြတယ်။ သူတို့သာတပေါင်းတစည်းတည်းရှိမနေဘူးဆိုရင် မင်းတို့ မြင်ရမှာမဟုတ်ဘူး။ ဒီအစက်အပြောက်တစ်ခုစီကသန်းနဲ့ချီရှိတဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေပေါ့။ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းနဲ့ သေချာကြည့်လိုက်တော့ ဒီမှိုနဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေကအပြန်အလှန် စစ်ပွဲဆင်နွှဲကြတာပေါ့။ သူတို့မှာအရင်းအမြစ်နဲ့ နေရာပိုင်ဆိုင်မှုကရှားပါးတယ်လေ။ သူတို့ ပြိုင်ရတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကသူတို့ရှင်သန်မှုအတွက်ပေါ့။ မှိုတွေမှာ သူတို့ရဲ့ လက်နက်တိုက်ထဲက အစွမ်းထက်တဲ့ ဓာတုလက်နက်တွေရှိကြတယ်။ ကျွန်မနာမည်က Emily ပါ။ အခု Alexander Fleming ရဲ့ ကျော်ကြားတဲ့ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတစ်ခု ဖြစ်တဲ့ ပေါင်မုန့်မှိုတွေကဘက်တီးရီးယားတွေကိုသတ်နိုင်တဲ့အကြောင်းကိုပြောပြပါမယ်။ ဒီမှာကလတ်ဆတ်တဲ့ ပေါင်မုန့်တွေပါ။ ဒီထဲကိုရေနည်းနည်းထည့်လိုက်မယ်။ မှိုတွေကစိုထိုင်းတာကို ကြိုက်တယ်လေ။ အခုဘက်တီးရီးယားတွေလိုပြီ။ အဲဒါကနေရာတကာမှာရှာလို့ရပါတယ်။ မင်းတို့ရဲ့ ပါးစပ်ထဲမှာလဲရှိတယ်လေ။ ဒီခွက်ထဲမှာကျောက်ကျောနဲ့တူတဲ့ စေးကပ်တဲ့အလွှာတစ်ခုရှိတယ်။ ကျွန်မတံတွေးထဲမှာရှိတဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေအတွက် အစာပေါ့။ ဒီနယ်ချဲ့တဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေကိုကောင်းကောင်းမြင်ရဖို့ ရက်အနည်းငယ် ကြာလိမ့်မယ်။ ဒီမှိုနဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေ မွေးဖို့ သီးသန့်နေရာတစ်ခုဖန်တီးရအောင် တခြားပြင်ပကအရာတွေ ၀င်မလာနိုင်အောင်ပေါ့။ ဒီ ခေါင်းလောင်း(bell) ပုံသဏ္ဍန် ဖန်ခွက်ကဒီစမ်းသပ်မှုထဲကို ပြင်ပကတခြားအရာတွေ၀င်မလာနိုင်အောင် တားထားနိုင်တယ်လေ။ နောက်ပြီးဒီစမ်းသပ်မှုကနေ ပြင်ပအရာတွေကိုအကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိအောင်လည်းတားပေးနိုင်တယ်။ ကျွန်မပြန်လာပြီ။ ဟေး ကြည့်ကြပါဦးဒီမှာဘက်တီးရီးယားတွေ အများကြီးပဲ။ ဆဲလ် တစ်ခုချင်းစီက နေရာတွေအများကြီးချဲ့ထွင်ဖို့ ကွဲထွက်သွားကြတယ်။ အခုမြင်နေရပြီလေ။ ပေါင်မုန့် မှိုတွေကလည်းတချို့နေရာတွေမှာပေါက်နေကြပြီ။ ဒီမှိုတွေက ဘက်တီးရီးယားတွေကိုသတ်နိုင်သလား ကြည့်ရအောင်။ ကျွန်မဒီမှို ပါတဲ့ ပေါင်မုန့်စကိုယူပြီးစမ်းကြည့်လိုက်မယ်။
Legend has it that in Fleming's original experiment, some mold from his lunch sandwich accidentally dropped into his petri dish. Let's take a closer look, and we'll come back later and see what's changed. Under a microscope mold looks something like this yellow model, and mold attacks bacteria cell walls, represented by these cups.
Fleming ရဲ့ မူလစမ်းသပ်ချက်အတိုင်းပဲလေ။ သူ့ရဲ့အသားညှပ်ပေါင်မုန့်ထဲကမှိုတွေကစမ်းသပ်တဲ့ ဖန်ခွက်အဝိုင်းထဲ မတော်တဆကျသွားတယ်တဲ့ အတိုင်းပဲလေ။ အခုသေသေချာချာ ကြည့်ကြရအောင်နော်။ ခဏနေမှ ပြန်လာကြည့်ရအောင် ဘာပြောင်းလဲသွားသလဲလို့ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းထဲမှာမှိုတွေကအခုတွေ့ရတဲ့ ပုံသဏ္ဍန်အတိုင်းပဲဖြစ်တယ်။ မှိုတွေကဘက်တီးရီးယားတွေရဲ့ ဆဲလ် နံရံတွေကိုတိုက်ခိုက်ကြတယ်။ ဒီခွက်တွေကဆဲလ်နံရံတွေဆိုပါတော့။ မှိုတွေကဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးကိုတိတ်တဆိတ် ထုတ်လွှတ်ကြတယ်။ အဲဒါ penicillin ပေါ့။
Mold secretes a chemical: penicillin, which damages bacteria cell walls, stamping out the competition. This means the bacteria surrounding the mold will die. We're looking for bacterial death around the mold.
Penicillin က ဘက်တီးရီးယားဆဲလ်နံရံတွေကိုပျက်စီးစေပြီး ပြိုင်ပွဲအောင်နိုင်သူ ဖြစ်သွားတာပေါ့။ မှို ပတ်ပတ်လည်မှာရှိတဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေ သေသွားကြလိမ့်မယ်။ အခုရှာနေတာကမှိုကြောင့်သေသွားတဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေကိုပေါ့။ အခုတွေ့ကြလားမှိုပတ်ပတ်လည်မှာရှိတဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေ သေနေကြပြီလေ။ အဲဒါကိုသေမင်းရဲ့စက်ကွင်းလို့ ခေါ်တယ်။ မှို နဲ့ ဘက်တီးရီးယားနဲ့ကစစ်ဖြစ်နေကြတာ နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းကပေါ့။ မှိုတွေကလက်နက်အသစ်တွေ တခုပြီးတခုလုပ်နိုင်ကြတယ်။ အဲဒါ Antibiotic လို့ခေါ်တဲ့ ပဋိဇီ၀ဆေးပေါ့။ ဘက်တီးရီးယားတွေကလည်းအကာအကွယ်တွေလုပ်နိုင်ကြတယ်။ အဲဒါကကိုယ်ခံစွမ်းအားပေါ့။ ပထမကမ္ဘာစစ်မှာဒဏ်ရာရတဲ့ စစ်သားတွေကိုကုသပေးပြီးတဲ့နောက်
Alexander Fleming, after treating wounded soldiers in World War One, was the first person to realize how useful antibiotics are for treating infection. Today we remember him for his discovery of penicillin. I think his experiment is really neat, and I hope you do, too.
Alexander Fleming ဟာ Antibiotic သုံးပြီး ရောဂါပိုး၀င်ရောက်မှုကို ကုသရာမှာ ဘယ်လောက်အသုံး၀င်တာကို ပထမဆုံးသိတဲ့လူဖြစ်တယ်။ ဒီကနေ့မှာတော့ သူ့ရဲ့Penicillinရှာဖွေမှုအတွက် အားလုံးသူ့ကိုအမှတ်ရနေကြတယ်။ ကျွန်မကတော့ ဒီစမ်းသပ်ချက်ကိုအရမ်းကောင်းတယ်လို့ထင်တယ်။ မင်းတို့လည်းဒီလိုပဲထင်မယ်လို့မျှော်လင့်တယ်။
It's great being here at TED. You know, I think there might be some presentations that will go over my head, but the most amazing concepts are the ones that go right under my feet. The little things in life, sometimes that we forget about,
အခုလို TED မှာပါ၀င်ခွင့်ရခြင်းဟာ အားတက်စရာကြီးပါ။ ဦးခေါင်း အထက်မှာ ပြသစရာတွေ ပါမယ့် ဟောပြောပွဲ တချို့ရှိမယ်လို့ ကျွန်တော် ထင်ခဲ့ပေမဲ့ တကယ့် အံ့အားသင့်စရာ အကောင်းဆုံး အတွေးအခေါ်တွေကျတော့ ကျွန်တော့်ရဲ့ ခြေဖျားတွေ အောက်မှာပဲ ဖြစ်ပျက်နေကြတာပါ။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဘဝထဲက သေးနုပ်တဲ့ အရာတွေ တခါတရံမှာ ကျွန်တော်တို့ မေ့နေကြတဲ့ အရာတွေ ဝတ်မှုန်ကူးမှုလို အလိုလိုသိနေကြတယ်လို့ ထင်ရတဲ့ အရာတွေ ရှိပါတယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီ ဝတ်မှုန်ကူးပေးကြသူ့တွေရဲ့ အကြောင်း ပျားတွေ၊ လင်းနို့တွေ၊ ငှက်ပိတုန်းတွေ၊ လိပ်ပြာတွေ အကြောင်းကို ပြောပြချင်ရင် ပန်းများရဲ့ တီထွင်မှု နဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ ကျော် အတွင်းမှာ သူတို့လက်တွဲဆင့်ကဲဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ကြပုံ အကြောင်းကို မပြောဘဲကို နေလို့ မရနိုင်ပါဘူး။ ကျွန်တော်ဟာ ပန်းတွေကို time-lapse လိုခေါ်တဲ့ အချိန်ကြာစွာ ရိုက်ကူးမှုကို ၂၄ နာရီ ပတ်လုံး၊ တစ်ပတ်ကို ခုနစ်ရက် မရပ်မနား ရိုက်လာခဲ့တာ ၃၅ နှစ် ကျော်သွားပါပြီ။ ပန်းတွေရဲ့ လှုပ်ရှားပြောင်းလဲမှုကို စောင့်ကြည့်ရတာဟာဖြင့် ကျွန်တော်တော့ ဘယ်တော့မှာ ပင်ပန်းမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒါဟာ ကျွန်တော့်ကို အံ့အားသင့်လာစေပါတယ်၊ ပြီးတော့ ကျွန်တော့ နှလုံးသားကို ဖွင့်ပေးပါတယ်။ အလှတရား နဲ့ ညှို့ယူဖမ်းစားမှု တို့ဟာဖြင့် သဘာဝ ကနေပြီးတော့ အသက်ရှင် ရပ်တည်မှုအတွက် တီထွင်ပေးလိုက်တဲ့ ကိရိယာတွေပဲလို့ ကျွန်တော် ယုံကြည်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ချစ်မိကြတာကို ကျွန်တော်တို့ဟာ ကာကွယ်ပေးကြမှာမို့လို့ပါပဲ။ သူတို့ရဲ့ ဆက်ဆံမှုဟာ ကမ္ဘာကြီးကို ကျွေးမွေးနေတဲ့ အချစ်ပုံပြင်တစ်ပုဒ်နဲ့ တူပါတယ်။ အဲဒါက ကျွန်တော်တို့ဟာ သဘာဝရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်တာကို သတိပေးနေပါတယ် ။ ပြီးတော့ ကျွန်တော်တို့ဟာ ၎င်းတို့နဲ့ ခွဲခြား မရစကောင်းပါဘူး။ ပျားတွေ ပျောက်ကွယ်လာနေကြကြောင်း၊ ပျားကိုလိုနီ ပြိုကွဲပျက်ပြုန်းမှု တွေကို ကျွန်တော် ကြားရတော့ တစ်ခုခု လုပ်ချင်လာပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အားလုံးဟာ ကျွန်တော်တို့ စားသုံးကြတဲ့ အသီးများ နဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက် သုံးပုံတစ်ပုံ အတွက် ဝတ်မှုန်ကူးပေးသူတို့ အပေါ်မှာ မှီခိုနေကြရပါတယ်။ ဒါဟာဖြင့် လူသားတို့ အနေနဲ့ ရင်ဆိုင်လာရတဲ့ အလေးနက်ဆုံး ပြဿနာပဲ ဖြစ်တယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင် အများအပြားတို့က ယူဆကြပါတယ် အဲဒါဟာ ကျောက်မီးသွေး တွင်းထဲက ကနေရီငှက်နဲ့ တူပါတယ်။ ၎င်းတို့သာပျောက်သွားကြမယ်ဆိုရင်ဖြင့် ကျွန်တော်တို့လည်း ပျောက်သွားကြရမှာပါ။ အဲဒါက ကျွန်တော်တို့ဟာ သဘာဝကြီးရဲ့ အပိုင်းတစ်ပိုင်း ဖြစ်တာကို ကျွန်တော်တို့ဟာ ၎င်းကို စောင့်ရှောက် ဂရုစိုက်ရန် လိုတာကို သတိပေးနေပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ပြုမူပုံကို ကျွန်တော့်အား ရုပ်ရှင် ရိုက်ဖြစ်လာအောင် လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့တဲ့ အချက်ကတော့ ကျွန်တော် သိပ္ပံပညာရှင်တွေကို မေးခဲ့ဘူးပါတယ်
"What motivates the pollinators?" Well, their answer was,
"ဝတ်မှုန်ကူးပေးကြသူတို့ကို ဘာကများ လှုံ့ဆော်အားပေးနေတာလဲ?" အဲဒီတော့ သူတို့ ဖြေကြားခဲ့ပုံက
"It's all about risk and reward." Like a wide-eyed kid, I'd say, "Why is that?" And they'd say, "Well, because they want to survive."
"အဲဒါအားလုံးဟာ အရဲစွန့်မှု နဲ့ ဆုလဒ် ရယူမှုပါပဲ။" ကလေးငယ် တစ်ဦးပမာမျက်လုံးအပြူးသားနဲ့ ကျွန်တော်က "ဘာဖြစ်လို့ အဲဒီလို ဖြစ်ရတာလဲ?" အဲဒါကို သူတို့က "သူတို့ဟာ အသက်ရှင် ရပ်တည်ချင်ကြလို့ပါ။" ကျွန်တော်က ဆက်ပြီး "ဘာဖြစ်လို့လဲ?" "ပြန်ပြီး မျိုးပွားနိုင်ဖို့ အတွက်ပါပဲ။"
"Well, why?" And I thought that they'd probably say, "Well, it's all about sex."
"အဲဒါကောင်းပါပြီ၊ ဘာ့ကြောင့်လဲ?" အဲဒီနောက်မှာ သူတို့က "ကောင်းပြီ၊ အဲဒါအားလုံးက ဖိုမ ဆက်ဆံမှုပါပဲ" ဆုုိပြီး ဖြေကြမယ်လို့ ကျွန်တော် ထင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့၊ Chip Taylor၊ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လိပ်ပြာများဆိုင်ရာ အထင်ကရပါရဂူကြီးက
And Chip Taylor, our monarch butterfly expert, he replied, "Nothing lasts forever. Everything in the universe wears out." And that blew my mind.
"ဘယ်အရာကမှ ထာဝရ မတည်မြဲနိုင်ဘူး။ စကြာဝဠာထဲက အရာတိုင်းဟာ ပျက်သုုဉ်းရတာချည်းပါပဲ" ဆိုပြီး မိန့်ကြားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအဖြေဟာ ကျွန်တော့် ဦးနှောက်ကို ထိုးနှက်လိုက်သလိုပါပဲ။ ကျွန်တော် အသိတရား တစ်ခုကို ရလိုက်လိုပါပဲ သဘာဝက မျိုးပွားမှုဆိုတာကို သက်ရှိဘဝ ရှေ့ဆက် တိုးတက်ဖို့အတွက် တီထွင်ပေးလိုက်တဲ့ ယန္တရားပဲ အသက်ရှင်မှု စွမ်းအားဟာ ကျွန်တော်တို့မှတဆင့် ဖြတ်ကျော်သွားလျက် သက်ရှိဘဝ ဆင့်ကဲဖြစ်ပွားမှုထဲက ကွင်းဆက် တစ်ခု လုပ်ပစ်လိုက်တာပါ။ ပကတိမျက်စိဖြင့် မြင်ရခဲတဲ့ သက်ရှိလောက နဲ့ အပင်လောကတို့ရဲ့ ဒီလို ကြုံကြိုက်တွေ့ဆူံမှု ဟာဖြင့် တကယ့်ကို အံ့သြရင်သပ်ရတဲ့ အချက်ပါပဲ။ အဲဒါဟာ ဆန်းကြယ်လှတဲ့ အချက်ပါပဲ သက်ရှိဘဝက မိမိကိုမိမိ ပြန်ပြီး အသစ်ဖန်တီးမှုပါပဲ၊ ထပ်တလဲလဲ ဖန်တီးနေခြင်းပါပဲ။ ဒီနေ့တော့ ကျွန်တော်ဟာ ကျွန်တော့် ရုပ်ရှင်များထဲက ဝတ်ရည် တချို့ကို ပြပေးပါမယ်။ ခင်ဗျားတို့ဟာ အဲဒါကို သောက်ကြမယ်၊ လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြမယ် ပြီးတော့ မျျိုးစေ့ တချို့ကို ကြဲပေးကြကာ ခင်မင်ဖွယ်ရာ ပန်းဥယျာဉ်ကို ဝတ်မှုန်ကူးပေးကြမယ်လို့ မျှော်လင့်ချင်ပါတယ်။ နောက် တစ်ခု ကျွန်တော် မှာချင်တာက ပန်းတွေကို အစဉ်ပဲ နမ်းရှူကြဖို့ပါ အဲဒါက ခင်ဗျားတို့ကို အလှတရားဖြင့် ပြည့်ဝလာစေပါလိမ့်မယ်။ ပြီးတော့ အံ့အားသင့်ဖွယ်ရာ အသိတရားကို ပြန်ပြီး ခံစားလာစေပါလိမ့်မယ်။ ရုပ်ရှင်များထဲက တချို့ပုံေုတွကို ပြပေးပါမယ်။ (ဂီတအသံ)
(Applause) Thank you. Thank you very much.
(လက်ခုပ်တီးမှုများ) ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ အထူးကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ (လက်ခုပ်တီးမှုများ) ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ (လက်ခုပ်တီးမှုများ)
Now, if President Obama invited me to be the next Czar of Mathematics, then I would have a suggestion for him that I think would vastly improve the mathematics education in this country. And it would be easy to implement and inexpensive. The mathematics curriculum that we have is based on a foundation of arithmetic and algebra.
တကယ်လိုများ သမ္မတအိုဘားမားကသာ ကျွန်တော်ကိုများ သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင် မင်းကြီးအဖြစ် ဖိတ်ခေါ်မယ်ဆိုရင် ဒီနိုင်ငံထဲက သင်္ချာပညာ သင်ကြားရေးကို ကြီးကြီးမားမား ပြောင်းလဲပေးနိုင်မယ်လို့ ကျွန်တော်ယူဆမိတဲ့ အကြံပြုချက်တစ်ခု သူ့ထံ တင်ပြပေးစရာရှိမှာပါ။ အဲဒါကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ လွယ်ကူနိုင်ပြီး အကုန်အကျလည်းမများပါဘူး။ အခုကျွန်တော်တို့မှာ ရှိနေတဲ့ သင်္ချာသင်ရိုးညွှန်းတမ်းဟာ ဂဏန်းသင်္ချာနဲ့ အက္ခရာသင်္ချာတို့ရဲ့ အုတ်မြစ်ပေါ်မှာ အခြေတည်ထားပါတယ် အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာ ကျွန်တော်တို့ သင်ယူကြတဲ့ အရာအားလုံးက ဘာသာရပ်တစ်ခုစီသို့ ဦးတည်ပြီး တည်ဆောက်ထားပါတယ်။ အဲဒီ ပိရမစ်ကြီးရဲ့ ထိပ်မှာရှိတာကတော့ ကဲကုလသင်္ချာပါပဲ။ ကျွန်တော် ဒီကိုရောက်လာတာ ကတော့ ဒီပိရမစ်ရဲ့ ထိပ်ပိုင်းဟာ မှားယွင်းနေတယ် ဆိုတာပြောဖို့ပါ။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကျောင်းသားတွေအားလုံး၊ အထက်တန်းကျောင်း ဆင်းဖူးသူတွေအားလုံး သိနားလည်သင့်တဲ့ ပိရမစ်ရဲ့ထိပ်ပိုင်းအမှန်က စာရင်းအင်းသင်္ချာ ဖြစ်သင့်ပါတယ်။ ဖြစ်နိုင်ခြေ သီဝရီ နဲ့ စာရင်းအင်းပါ။ (လက်ခုပ်သံများ) ကျွန်တော် ဆိုလိုတာကတော့.... ကျွန်တော်ပြောတာ အထင်မလွဲပါနဲ့ခင်ဗျာ။ ကဲကုလသင်္ချာဟာ အရေးကြီးတဲ့ ဘာသာရပ်တစ်ခုပါ။ ဒါဟာ လူသားတို့ရဲ့ မနောဉာဏ်က ထုတ်လုပ်လိုက်တဲ့ ကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ အရာတစ်ခုပါ။ သဘာဝတရားရဲ့ နိယာမတွေကို ကဲကုလသင်္ကေတစနစ်တွေနဲ့ ရေးပေးထားတာပါ။ နောက်ပြီး သင်္ချာ၊ သိပ္ပံ၊ စက်မှုအတတ်ပညာ၊ ဘောဂဗေဒ လေ့လာကြတဲ့ ကျောင်းသားတိုင်းဟာ ကောလိပ်ရဲ့ ပထမဆုံးနှစ်အဆုံးမှာ ကဲကုလသင်္ချာကို သေချာပေါက် သင်သင့်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သင်္ချာပါမောက္ခ တစ်ယောက်အနေနဲ့ ကျွန်တော် ဒီကိုရောက်လာတာကတော့ အင်မတန်နည်းပါးလှတဲ့ လူတွေလောက်ကပဲ ကဲကုလသင်္ချာကို သူတို့ရဲ့နေ့စဉ်ဘဝတွေမှာ ကိုယ်တိုင်သတိမူပြီး ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ သုံးကြတယ်ဆိုတာပြောဖို့ပါ။ အခြား တစ်ဖက်မှာတော့ စာရင်းအင်းသင်္ချာ ဆိုတာ နေ့စဉ်ဘဝမှာ သုံးနိုင်တဲ့ သုံးသင့်တဲ့ ဘာသာရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ မှန်ပါရဲ့လားခင်ဗျာ ဒါကဆုံးရှုံးနိုင်ခြေအကြောင်း၊ ဆုလာဘ်အကြောင်း၊ ကြုံရာကျပန်းဖြစ်မှုအကြောင်းပါ။ ဒါက အချက်အလက်ကို နားလည်ခြင်း ပညာပါ၊ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ် တကယ်လို့သာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အထက်တန်းကျောင်းသားတွေ တကယ်လို့သာ အမေရိကန် နိုင်ငံသားတွေအားလုံး ဖြစ်နိုင်ခြေ သီဝရီ နဲ့ စာရင်းအင်ပညာ အကြောင်းကို နားလည်ကြမယ် ဆိုရင်ပေါ့လေ။ ကျွန်တော်တို့ ဒီနေ့ရောက်နေတဲ့ စီးပွားရေးအရှုပ်တော်ပုံထဲ ရောက်ခဲ့မှာမဟုတ်ပါဘူး။ (ရယ်သံများ) (လက်ခုပ်သံများ) ဒါတင်မက -- ကျေးဇူးပါခင်ဗျာ -- ဒါတင်မကသေးပါဘူး ... တကယ်လို့သာ အဲဒါကို နည်းမှန်လမ်းမှန် သင်ကြားမယ်ဆို အရမ်းကို ပျော်စရာကောင်းပါလိမ့်မယ် ကျွန်တော်ပြောချင်တာက ဖြစ်နိုင်ခြေ သီဝရီ နဲ့ စာရင်းအင်ပညာ ဆိုတာ ကစားပွဲတွေနဲ့ လောင်းကစားပွဲတွေနဲ့ဆိုင်တဲ့ သင်္ချာပါ။ ဒါဟာ ရှေးရှုရာ လမ်းကြောင်းတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းပါ၊ အနာဂတ်ကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းရခြင်းပါ။ ဒီမှာခင်ဗျ၊ ကမ္ဘာကြီးက အန်နာလော့ analog စနစ်ကနေ ဒီဂျစ်တယ် digital စနစ်ဆီကို ကူးပြောင်းခဲ့ပြီ ဒီတော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ သင်္ချာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေကိုလည်း အန်နာလော့စနစ်ကနေ ဒီဂျစ်တယ်စနစ်ကို ကူးပြောင်းရမယ့် အချိန်ပါ။ ရှေးကျတဲ့ စဉ်ဆက်မပြတ် ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ သင်္ချာကနေ ခေတ်မီတဲ့ သီးခြားရပ်တည်နေတဲ့ သင်္ချာဆီကို ကူးပြောင်းရမှာပါ ဖြစ်နိုင်ခြေ သီဝရီ နဲ့ စာရင်းအင်ပညာ ဆိုတဲ့ မသေချာမှုဆိုင်ရာ၊ ကြုံရာကျပန်းဖြစ်မှုဆိုင်ရာ၊ အချက်အလက်များဆိုင်ရာ သင်္ချာပညာဆီကို ကူးပြောင်းရမှာပါ နိဂုံးချုပ်ပြောရရင် ကျွန်တော်တို့ ကျောင်းသားတွေ ကဲကုလသင်္ချာရဲ့ နည်းနာနိဿယတွေကို သင်ကြမယ့်အစား သမတ်ကိန်းမှ ပုံမှန် သွေဖည်ခြင်းနှစ်မျိုး ဆိုတာ ဘာကိုဆိုလိုမှန်း နားလည်ကြရင် ပိုပြီး သိသိသာသာအကျိုးရှိလာမယ်လို့ ကျွန်တော်ကတော့ ထင်ပါတယ်၊ ကျွန်တော် အတည်ပြောနေတာပါ၊ ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ (လက်ခုပ်သံများ)
What I want to do in this video is talk a little bit about money and interest rates and do it in kind of a microeconomic framework, so that we understand the relationship between the supply of money and demand for money and the price of money, which we'll see is what interest rates actually are.
ဒီ ဗီဒီယိုထဲမွာ အဓိက ေျပာခ်င္တာကေတာ႔... ပိုက္ဆံနဲ႔ အတိုးနွဳန္းအေျကာင္းျဖစ္တယ္ အဲ႔ဒါကေတာ႔ အေသးစား စီးပြားေရးရဲ႔ အေျခခံမူ၀ါဒပင္ ျဖစ္တယ္ ဒါေျကာင္႔ ငါတို႔ နားလည္ရမွာက နိုင္ငံအတြင္းလည္ပတ္ေနတဲ႔ ေငြေျကး။ ေငြေျကးလိုအပ္ခ်က္မ်ား ေငြေျကးတန္ဖိုးတို႔အျကားတြင္ အမွန္တကယ္ မိမ္ိတို႔ျမင္ေတြ႔ရတာကေတာ႔ အတိုးနွဳန္းပင္ျဖစ္ပါတယ္ ငါတို႔ဒီစီးပြားေရးကို ေလ႔လာမယ္ဆိုလွ်င္ ေငြပိုက္ဆံ အတိုးနွဳန္းနဲ႔ ေငြေျကးလည္ပတ္မွဳ ေငြေျကးလိုအပ္ခ်က္မ်ား ေငြပိုက္ဆံတန္ဖိုး တို႔ကို အဓိကထားေျပာခ်င္တယ္ စိတ္ဇေ၀ဇ၀ါျဖစ္ေစတဲ႔ အပိုင္းအမ်ားစုကေတာ႔ အေသးစားစီးပြားေရးအတြင္းရိွ ေငြေျကးအေပၚတြင္ထားရိွေသာ သင္ရဲ႔ သေဘာထားပင္ျဖစ္တယ္ ေငြပ္ုိက္ဆံရဲ႔ တန္ဖိုးဆိုတာဘာလဲ သင္ ပိုက္ဆံရဲ႔ တန္ဖိုးကို အတိုးနွဳန္းအတက္အက်ေပၚမူတည္ျပီး ေျပာင္းလဲတယ္လို႔ မွန္းဆျပီးေလာက္ပါျပီ အဲ႔ဒါကို တစ္နည္းတစ္ဖံုေျပာရမယ္ဆိုလွ်င္ အေကာင္းဆံုးနည္းလမ္းကေတာ႔ အတိုးဆိုတာ သင္ ၀ယ္ယူသည္႔အေပၚမွာမူတည္တာမဟုတ္ပါဘူး အတိုးနွဳန္းဆိုသည္မွာ ငွားရမ္းမွဳ အေပၚေပးရတဲ႔ နွဳန္းထားပင္ျဖစ္တယ္ အကယ္လို႔ ငါက ငါ႔ အိမ္နီးခ်င္းအိမ္ရဲ႔ တန္ဖိုးက ဘယ္ေလာက္လဲလို႔ ေမးခဲ႔လွ်င္ တစ္ခ်ဴ ိ ႔က အိပ္ခန္းတစ္ခန္းစာ ေစ် းနွဳန္း ေျပာျကလိမ္႔မယ္ တစ္ကယ္ကေတာ႔ ငါေနတဲ႔ ကယ္လီဖိုးနီးယားေျမာက္ဘက္က အိမ္ေစ်် းနွဳန္းေျပာရမွာ ျဖစ္တယ္ အေသးစိတ္ေျပာခ်င္ရင္ အိပ္ခန္းတစ္ခန္းမွာ တစ္လကို ေဒၚလာ၁၂၀၀ ခန္႔ရိွျပီး တစ္နွစ္လွ်င္ ေဒၚလာ ၁၄၄၀၀ ခန္႔ရိွမည္ ငါတို႔ အိမ္တစ္အိမ္လံုးရဲ႔ တစ္နွစ္စာ တန္ဖိုးကို ေျပာသင္႔ပါတယ္ အဲ႔ဒါက သင္႔အိမ္ရဲ႔ ကုန္က်စရိတ္ပင္ျဖစ္တယ္ အခု ငါ ဘဏ္တစ္ခုက္ိုသြားျပီး ေဟး ငါ ေဒၚလာ ၁၀ ၀၀၀ ေခ်းခ်င္တယ္ သို႔မဟုတ္ ငါ ကားတစ္စီး၀ယ္ ခ်င္တယ္ အစရိွသျဖင္႔ ေျပာမည္ဆိုပါသို႔ သူတို႔ အတိုးနွဳန္းတြက္ခ်က္ျပီး ဟုတ္ျပီ သင္ အတိုးနွဳန္း .... နွင္႔ ေခ်းနိုင္တယ္လို႔ ေျပာလိမ္႔မယ္ ငါအတိအက်ေတာ႔မသိဘူး အခု အတိုးနွဳန္းက အေတာ္ေလး နည္းေနျပီထင္တယ္ သူတို႔က သင္ အတိုးနွဳန္း ၅ % နွဳးန္းနဲ႔ ေခ်းငွါးနိုင္တယ္လို႔ ေျပာတယ္ဆိုလ်ွင္ ဒါဆို သင္ေခ်းငွါးမဲ႔ ပိုက္ဆံ အတိုးနွဳန္းက ငါတို႔ ၅ ရာခိုင္နွုဳန္းလို႔တာေျပာပင္မဲ႔လည္း တစ္နွစ္လွ်င္ငါတို႔ ၁ေဒၚလာ ေခ်းငွါးတိုင္း ၀.၀၅ ေဒၚလာ အတိုးေပးရမယ္လို႔ သိသင္႔တယ္ ထပ္ေျပာရလွ်င္ သင္ အိမ္ငွါးရမ္းနွဳန္းမွာ တစ္နွစ္ကို ေဒၚလာ ၁၄ ၀၀၀ ျဖစ္ျပီး အခု ငွါးရမ္းနွဳန္းမွာ
Here are the answers. Breadth-first search, as the name implies, expands nodes in this order. One, 2, 3, 4, 5, 6, 7.
ဒီမွာ အေျဖေတြပါ အနီးဆံုး အရင္ရွာနည္း (Breadth-first) က နာမည္နဲ႔လိုက္ေအာင္ ဒီ အစိတ္အပိုင္းေတြကို ဒီလို အစီအစဥ္နဲ႔ ရွာပါတယ္ တစ္ ၂ ၃ ၄ ၅ ၆ ၇ အဲဒီေတာ့ ဒီလိုကန္႔လန္႔ျဖတ္လမ္း အတိုင္းရွာတာပါ ဒါဟာ အေကာင္းဆံုးရွာေတြ႕ႏိုင္မလား အၿမဲတမ္း အတိုဆံုးလမ္း အတိုင္းပဲသြားပါတယ္ ဒါေၾကာင့္ ဘယ္ေနမွာ ေနာက္ဆံုးပန္းတိုင္ရွိရွိ၊ အတိုဆံုးလမ္းကိုရွာရင္း ေတြ႕သြားမွာပါပဲ ဒါေၾကာင့္ တကယ္ရွာေတြ႕ ႏိုင္တဲ့ရွာနည္းပါ အသက္သာဆံုးအရင္ရွာနည္း (Cheapest first) မွာေတာ့ လံုးဝေနရာမေရြ႕ပဲစတယ္။ ေနာက္ ၂ ကြာေဝးတဲ့ လမ္းမွာ ေနာက္ ေလး ကြာေဝးတဲ့ ေနရာ ေနာက္ ငါးကြာေဝးတဲ့ ေနရာ ၆ ၇ ၈ အသီးသီးကြာေဝးတဲ့ ေနရာေတြကို ရွာပါတယ္ အခုေတြ႕ရတဲ့ အတိုင္းပဲ အသက္သာဆံုး လမ္းကို ရွာေတြ႕ဖို႔ ေသခ်ာပါတယ္ တေနရာက တေနရာ တခုခ်င္းစီ ေရႊ႕ရတဲ့လမ္းေတြရဲ႕ ကုန္က်စရိတ္မွာ အႏွတ္တန္ဖိုးမပါဘူးဆိုရင္ေပါ့ အရွည္ဆံုးလမ္းကေနစရွာတဲ့နည္း (Depth-first) ကေတာ့ သြားႏိုင္သေလာက္ နက္နက္ဆင္းၿပီးရွာပါတယ္ ဒါေၾကာင့္ ၁ ၂ ၃ ေနာက္ ၄ ဘက္ကို ျပန္လွည့္လာပါတယ္ ေနာက္ၿပီးမွ ၅ ၆ ၇ ကို ျပန္လွည့္ပါတယ္ ေတြ႕တဲ့ အတိုင္းပဲ အတိုဆံုးလမ္းကို လံုးဝ ရွာမေပးႏိုင္ပါဘူး တကယ္လို႔ ၅ နဲ႔ ၃ ေနရာမွာ အေျဖရွိတယ္ဆိုရင္ ၃ ကိုသြားတဲ့ အရွည္ဆံုးလမ္းမွာ အေျဖကို ဒီမွာေတြ႕မွာပါ ၅ ေနရာက အေျဖကိုေတာ့ မရွာႏိုင္ပါဘူး ဒါေၾကာင့္ အေကာင္းဆံုးရွာနည္း မေခၚႏိုင္ေတာ့ပါဘူး
Let's define some sets.
Set (အုပ္စု)အေၾကာင္းကုိရွင္းျပလိုပါတယ္။
Let's say the set A is composed of the numbers 1, 3, 5, 7 and 18
Set A တြင္ 1,3,5,7 ႏွင့္ 18 တုိ ့ပါတယ္ဆ့ိုပါစုိ ့။
Let's say the set B is composed of 1, 7, and 18 and let's say that the set C is composed of 18, 7, 1, and 19.
Set B မွာေတာ့ 1, 7 ႏွင့္ 18 တ့ုိပါတယ္ဆ့ိုပါစ့ို။ Set C မွာ 18, 7 ႏွင့္ 19 တို့ပါတယ္ဆ့ိုပါစ့ို။
What I want to start thinking about in this video is the notion of a subset. The first question is: Is B a subset of A?
Set ကိုမရွင္းျပခင္ subset အေၾကာင္းေျပာျပလုိပါတယ္။ အရင္ဆုံး သိရမွာကေတာ့ B ဟာ A ရဲ့ Subset လားဆိုတာပါပဲ။ အကယ္၍ Set B တြင္ပါတဲ့ အရာအားလုံးသည္ ေနာက္ Set A တြင္လည္းရိွပါက ယင္းSet B သည္ Set A ၏ Subset ျဖစ္ပါသည္။ သေကၤတနဲ့ အခုလုိေရးလုိ့ရပါတယ္
B is a subset of A. B is a subset, let me write that down.
B သည္ A ၏ subset ျဖစ္တယ္ ဒီေတာ့ B ကsubset တစ္ခုၿဖစ္တယ္ ဟုတ္ၿပီေရးလိုက္မယ္
B is subset of A.
B က Aရဲ ့ subsetၿဖစ္တယ္.
Every element of B is a member of A.
Set B တြင္ပါတဲ့ အရာအားလုံးသည္ A တြင္ရိွတယ္
We can go even further and say B is a "strict" subset of A because B is a subset of A, but it does not equal A which means that there are things in A that are not in B. So we could go even further and say that B is a strict, or sometimes a "proper" subset of A. You can almost imagine that this is a less than or equal sign, and then you cross out the equal part of the sign.
Set B သည္ A ၏ "strict" subset လုိ့ပင္ေျပာလုိ့ရပါတယ္ ဘာျဖစ္လို့လည္းဆိုေတာ့ B ဟာ A ၏ subset ျဖစ္ေပမဲ့ set A တြင္ set B တြင္မပါတဲ့ ဂဏန္းေတြပါေနလို ့ပါပဲ ထို့ေၾကာင့္ B သည္ A ၏ "strict" မဟုတ္ရင္ "proper" subset လို့ေခၚလို့ရပါသည္။ ဒီသေကၤတက less or equal sign ကိုေအာက္က equal သေကၤတကိုေဖ်ာက္လိုက္တာနဲ့တူပါတယ္။
So this means a strict subset which means that everything that is in B is a member of A, but everything that is in A is not a member of B.
B မွာရိွတဲ့ ဂဏန္းအကုန္က A မွာရိွျပီး A မွာရိွတဲ့ဂဏန္းအားလုံး B မွာမရိွလို ့strict subset လို့ေခၚပါတယ္။
B is a strict subset or proper subset. For example, we can write that A is a subset of A. In fact, every set is a subset of itself because everyone of its members is a member of A.
B ကို proper subset လို့လည္းေခၚပါတယ္။ ဥပမာေျပာရရင္ A ကို A ၏ subset လို့ေခၚလို့ရပါတယ္။ set မွန္သမၽွဟာ ယင္း set ရဲ ့ subset ျဖစ္ပါတယ္
We cannot write that A is a strict subset of A. This right over here is false. Let's give ourselves a little bit more practice.
A က A ၏ strict subset လို့ေတာ့ေရးလို့မရပါဘူး ဒါေတြအားလံုးကမွားပါတယ္ ေလ့ကၽင့္ခန္းနည္းနည္း လုပ္ရေအာင္။
Can we write that B is a subset of C?
B က C ၏ subset လို့ေျပာလို့ရလား?
Let's see. C contains 1, 7, 18, so every member of B is indeed a member of C so this right here is true.
C မွာ 1,7,18 ရိွျပီး B မွာရိွတဲ့ဂဏန္းအားလုံးဟာ C မွာပါပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ဒီဟာကမွန္ပါတယ္။
Can we write that C is a subset of A? Every element of C needs to be in A.
C က A ၏ subset လို့ေျပာလို့ရမလား? ဒါဆိုC မွာရိွတယ့္ဂဏန္းအားလံုးဟာ A မွာရိွရပါမယ္။
A has 18, 7, 1, but it does not have 19, so once again, this is false.
A ဟာ 18,7,1 ရိွျပီး 19 မရိွပါဘုး ၊ဒါ့ေၾကာင့္ ဒီဟာက မွားပါတယ္။
We could write that B is a subset of C, or we could even write that B is a strict subset of C. We can also reverse the way we write this, and then we're really just talking about supersets.
B သည္ C ၏ subset မဟုတ္ strict subset လို့ေျပာလို့ရပါတယ္။ ဒီဟာကိုေျပာင္းျပန္လွန္ၿပီး
We could reverse this notation and say that A is a superset of B.
A ဟာ B ၏ superset လို့ေျပာလို့ရပါတယ္။
This is just another way of saying that B is a subset of A. The way you can think about this is A contains every element that is in B.
B ဟာ A ၏ subset လုိ့ေျပာတာနဲ့အတူတူပါပဲ။ ေနာက္တစ္မၽိဳးဘယ္လိုစဥ္းစားလို့ရလဲဆိုေတာ့ A ဟာ B မွာရိွတယ့္ဂဏန္းတိုင္း ရိွပါတယ္။
It might contain more or it might contain every element.
A က B မွာရိွတာထက္ပိုရိွ၍ရပါမယ္။ ဒီဟာကို greater than or equal to လို ပံုစံမ်ိဳးေရးလို့ ရပါတယ္။ လံုး၀တူေနတာခ်ည္းေတာ့မဟုတ္ပါဘူး
You can view this as the equal symbol if this was greater or equal to (≥) they're not quite exactly the same thing but we know already that we can also write that A is a strict superset of B which means that A everything that B has, and then some.
A ကို B ၏ strict superset လို့လည္းေရးလုိ့ရပါတယ္ ဒီဟာကဘာဆိုလိုလည္းဆိုေတာ့ A က B မွာရိွတဲ့ဂဏန္းအားလုံးရိွျပီး တၿခားဂဏန္းလည္းရိွႏုိုင္ပါသည္။
A is not equivalent to B. So hopefully this familiarizes you with the notions of subsets and supersets and strict subsets.
A ကေတာ့ B နဲ့ မညီေတာ့ပါဘူး ဒီေလာက္ဆိုရင္ေတာ့သင္ subsets၊ supersets နဲ ့ strict subsets ေတြကိုရင္းနွီးသြားၿပီထင္ပါတယ္
We're asked to shade 20% of the square below. Before doing that, let's just even think about what percent means. Let me just rewrite it.
ဒီေမးခြန္းမွာ ေအာက္က စတုရန္းပံုရဲ႕ ၂၀ ရာခိုင္ႏႈန္းကို အေရာင္ျခယ္ျခယ္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ မလုပ္ခင္ ရာခိုင္ႏႈန္းဆိုတာက ဘာကိုဆိုလိုတာလဲဆိုတာကို စဥ္းစားၾကည့္ရေအာင္။ ကၽြန္ေတာ္ ျပန္ေရးၾကည့္လိုက္မယ္။ ၂၀ ရာခိုင္းႏႈန္းကို စကားလံုးနဲ႔ေရးမယ္ဆိုရင္ ၂၀ ရာခိုင္ႏႈန္းပဲေပါ့။ စကားလံုးကို ေသခ်ာခြဲျခမ္းၾကည့္ရေအာင္။ ဒါဟာ ၂၀ ရာခိုင္ႏႈန္းနဲ႔ အတူတူပဲ။
And if you're familiar with the word century, you might already know that cent comes from the Latin for the word hundred.
Century(တစ္ရာစု)ဆိုတဲ့ စကားလံုးနဲ႔ ရင္းႏီွးမယ္ဆိုရင္
This literally means you can take cent, and that literally means 100. So this is the same thing as 20 per 100. 20% means you're really going to meet
Cent ဆိုတဲ့စကားက လက္တင္ဘာသာစကားကလာတယ္ဆိုတယ္ မင္းသိျပီးေလာက္မွာပါ။ အဲဒါက ၁၀၀ ဆိုတဲ့ စကားလံုးနဲ႔ အဓိပၸါယ္တူတယ္။ ဒါဆို စာအရ Cent တစ္ခုကို ယူလိုက္တာက ၁၀၀ ယူလိုက္တယ္ဆိုတဲ့ သေဘာပဲ။ ဒါက ၁၀၀ မွာ ၂၀ ရိွတယ္ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္နဲ႔ အတူတူပဲ။ မင္းတကယ္ စဥ္းစားဖို႔လိုတာက ၂၀ ဒီရာခိုင္ႏႈန္းေလးပဲ။ မင္းအေနနဲ႔ ၂၀ ရာခိုင္ႏႈန္းကို အေရာင္ျခယ္ခ်င္တယ္ဆိုရင္ အရင္ဆံုး စတုရန္းတစ္ခုကို အပိုင္း ၁၀၀ ေလာက္ခြဲလိုက္။ အဲဒီ့ထဲကမွ ၂၀ ရာခိုင္ႏႈန္းေလာက္ကို ကၽြန္ေတာ္တို႔ အေရာင္ျခယ္ရမွာ။ ၁၀၀ မွာမွ ၂၀ ေလာက္ပဲေပါ့။ စတုရန္း ဘယ္ႏွခု ဆြဲျပီးျပီလဲ။ အခု ေဘးတိုက္ေရးမယ္ဆို ၁၊ ၂၊ ၃ ၄၊ ၅၊ ၆၊ ၇၊ ၈၊ ၉၊ ၁၀ စတုရန္းကြက္ေတြရမယ္။ ေဒါင္လိုက္ဆိုရင္ ၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄၊ ၅၊ ၆၊ ၇၊ ၈၊ ၉၊ ၁၀ ဒါဆို ဒီဟာက ေဒါင္လိုက္ ၁၀ ကြက္၊ ေဘးတိုက္ ၁၀ ကြက္ေပါ့။ ဒါဆို စတုရန္းအကြက္ေသး ၁၀၀ ရျပီ။ ေနာက္တစ္မ်ိဳးေျပာရင္ သူတို႔ေျပာေနတာက ဒီလိုစတုရန္းကြက္ေပါ့။ ဒီစတုရန္းကြက္အၾကီးစားကို စတုရန္းအကြက္ေသး ၁၀၀ ျဖစ္ေအာင္ ပိုင္းထားတယ္။ သူ႔ဟာနဲ႔သူကို ၁၀၀ ျဖစ္ေနျပီးသား။ ၂၀ ရာခိုင္ႏႈန္းအေရာင္ျခယ္မယ္ဆိုေတာ့ အခု ခြဲထားတဲ့ စတုရန္းအကြက္ ၁၀၀ ထဲကမွ အကြက္ ၂၀ ကို အေရာင္ျခယ္ေပးရမယ္။ ဒါဆို အခုအေရာင္ျခယ္လိုက္ရင္ တစ္ခုအရင္ဆြဲၾကည့္မယ္။ တစ္ခုပဲ ဆြဲေတာ့ ကၽြန္ေတာ္က စတုရန္းအကြက္ ၁၀၀ မွာ ၁ ကြက္ကို ျခယ္လိုက္ျပီ။ အခု ၁၀၀ လံုးကို ျခယ္လိုက္မယ္ဆိုရင္ ၁၀၀ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္သြားမွာေပါ့။ တစ္ခုေလာက္အေရာင္ျခယ္ျပီးသြားျပီ။ အဲဒီ့ တစ္ခုထဲဆို ၁ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္မွာေပါ့။ of the entire square. စတုရန္းတစ္ကြက္လံုးမွာမွေလ။ ေနာက္တစ္ခုကို ထပ္အေရာင္ျခယ္ရမယ္ဆိုရင္၊ ဒါေလးတစ္ခုကို ျခယ္ၾကည့္လိုက္မယ္။ ဒီျခယ္ထားတဲ့အကြက္ႏွစ္ခုေပါင္းလိုက္ရင္ ၂ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္သြားမယ္။ တစ္ခုလံုးမွာမွ။ ဒါဆိုေတာ့ ၂ ရာခိုင္ႏႈန္းေပါ့။ ၁၀၀ ကေတာ့ စတုရန္းတစ္ခုလံုးကို ကိုယ္စားျပဳမယ္။ ၂ ရာခိုင္ႏႈန္းဆိုေတာ့ ၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄ ဒီ တစ္လိုင္းလံုးကို အေရာင္ျခယ္မယ္ဆိုရင္ ၁၀ % ရသြားျပီ။ ဟုတ္တယ္ဟုတ္။ ၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄၊ ၅၊ ၆၊ ၇၊ ၈၊ ၉၊ ၁၀။ ၂၀ လုပ္ခ်င္တယ္ဆို ေနာက္တစ္လိုင္း ထပ္ျခယ္ရံုေပါ့။ ဒီလိုင္းကို အေရာင္ျခယ္လိုက္မယ္။ ဒါဆိုေတာ့ အခု ၂၀ အေရာင္ျခယ္ျပီးသြားျပီ။ ေနာက္တစ္မ်ိဳးစဥ္းစားမယ္ဆိုရင္ စတုရန္းအၾကီးကို အခု ၁၀၀ ေလာက္စိတ္ျပီး ၁၀၀ မွာ ၂၀ ေလာက္ကို အေရာင္ျခယ္လိုက္ေတာ့ စတုရန္းၾကီးတစ္ခုလံုးမွာမွ ၂၀ ရာခိုင္ႏႈန္းျခယ္သလို ျဖစ္သြားတာေပါ့။ ရွင္းမယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။
I, like many of you, am one of the two billion people on Earth who live in cities. And there are days -- I don't know about the rest of you -- but there are days when I palpably feel how much I rely on other people for pretty much everything in my life. And some days, that can even be a little scary.
ရှင်တို့ အများလိုပဲ ကျွန်မလည်းပဲ မြို့ကြီးတွေမှာ နေထိုင်တဲ့ ကမ္ဘာမြေပေါ်က ဘီလီယံ နှစ်သန်းထဲက တစ်ယောက်ပါ။ နေ့တွေရှိပါတယ်၊ ကျန်တဲ့ ရှင်တို့အကြောင်း တော့ ကျွန်မ မသိဘူး၊ ကျွန်မရဲ့ ဘဝရဲ့ တော်တော်များများ အရာရာတိုင်းအတွက် အခြားသူတွေကို ဘယ်လောက်များ မှီခိုရလဲဆိုတာ သိသိသာသာ ခံစားမိတဲ့ နေ့တွေရှိပါတယ်။ တစ်ချို့နေ့တွေဆို နည်းနည်းတောင် လန့်စရာကောင်းနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ ဒီနေရာမှာ ရှင်တို့ကို ပြောမယ့်အကြောင်းက ဒီတူညီတဲ့ အြပန်အလှန် မှီခိုမှုဟာ ပွင့်လင်းတဲ့ အရင်းအမြစ် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်း သုံးလိုက်ရင် အများပြည်သူ ပြဿနာတွေကို ကူညီ ကုသဖို့ ကျွန်မတို့ ထိန်းချုပ်အသုံးပြုနိုင်တဲ့ တကယ်ပဲ အလွန်အမင်း အားကောင်းတဲ့ လူမှုရေး အခြေခံအဆောက်အအုံ ဖြစ်ပုံကိုပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ တစ်နှစ်၊ နှစ်နှစ်က ကျွန်မ ဖတ်လိုက်ရတဲ့ New York Times စာရေးဆရာ
I read an article by New York Times writer Michael Pollan, in which he argued that growing even some of our own food is one of the best things that we can do for the environment.
Michael Pollan ရဲ့ဆောင်းပါးမှာ ဆွေးနွေးထားတာက ကိုယ်ပိုင် အစားအစာ စိုက်ပျိုးခြင်းတောင်မှ ပတ်ဝန်းကျင်အတွက်ကို လုပ်နိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံးတစ်ခုတဲ့။ ကဲ ဒါကို ဖတ်နေတုန်းက ဆောင်းတွင်း ခေါင်ခေါင်ကြီးဖြစ်ပြီး
Now at the time that I was reading this, it was the middle of the winter and I definitely did not have room for a lot of dirt in my New York City apartment. So I was basically just willing to settle for just reading the next Wired magazine and finding out how the experts were going to figure out how to solve all these problems for us in the future.
New York City က ကျွန်မရဲ့တိုက်ခန်းမှာ ညစ်ပတ်တာ အများကြီးအတွက် လုံးဝ နေရာမရှိခဲ့ဘူး။ ဒါနဲ့ အဓိကက နောက် Wired မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင် ဖတ်ရုံ အတွက် ငြိမ်နေချင်စိတ် ဖြစ်နေပြီး ကျွမ်းကျင်သူတွေ အနာဂတ် ပြဿနာအားလုံးကို ကျွန်မတို့အတွက် ဘယ်လို ဖြေရှင်းဖို့ ကြံဆနေတယ်ဆိုတာ ရှာနေတာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ဆောင်းပါးထဲမှာ တကယ်တမ်း
But that was actually exactly the point that Michael Pollan was making in this article -- it's precisely when we hand over the responsibility for all these things to specialists that we cause the kind of messes that we see with the food system.
Michael Pollan ထောက်ပြနေတဲ့ အချက် အတိအကျက ဒီအရာအားလုံးအတွက် တာဝန်ကို ကျွမ်းကျင်သူတွေဆီ လွှဲပြောင်းတဲ့အခါ ကျွန်မတို့ဟာ ရှုပ်ပွတာမျိုးတွေ ဖြစ်စေတာ၊ အစားအစာ စနစ်နဲ့တွဲမြင်တာဟာ အတိအကျပါပဲ။ ဒါနဲ့ ကိုယ်ပိုင်အလုပ်ကနေ နည်းနည်းသိလိုက်ရတာက
So, I happen to know a little bit from my own work about how NASA has been using hydroponics to explore growing food in space. And that you can actually get optimal nutritional yield by running a kind of high-quality liquid soil over plants' root systems. Now to a vegetable plant, my apartment has got to be about as foreign as outer space.
NASA ဟာ အာကာသမှာ အစားအစာကို စူစမ်းဖို့ မြေမဲ့စိုက်ပျိုးခြင်းကို သုံးနေပုံ အကြောင်းပါ။ အပင်တွေရဲ့ အမြစ်စနစ်တွေပေါ်ကို အဆင့်မြင့် မြေဆီလွာရည်လိုမျိုးတွေ ထည့်ပေးခြင်းနဲ့ သင့်တော်တဲ့ အဟာရ ပမာဏကို တကယ်ရနိုင်တာပါ။ ဟင်းရွက်ပင် တစ်ပင်အတွက် ကျွန်မ တိုက်ခန်းဟာ အာကာသ ဟင်းလင်းပြင်လောက် မျိုးခြားဖြစ်ဖို့လိုပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သဘာဝ အလင်းနဲ့ တစ်နှစ်လုံး မိုးလေဝသ ထိန်းချုပ်တာတော့ လုပ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ရှေ့နှစ်နစ်ကို ကျော်လိုက်ရအောင်။ အခု ကျွန်မတို့ ပြတင်း စိုက်ခင်းတွေရှိတယ်၊ ဒါတွေဟာ အိမ်တွင်း အစားအစာပျိုးခြင်းအတွက် ထောင်လိုက် မြေမဲ့စိုက်ပျိုးခြင်း ကြမ်းခင်းတွေပါ။ ဒါ အလုပ်လုပ်ပုံက အခြေမှာ ပန့်တစ်ခုရှိတယ်၊ ဒါက ဒီအဟာရ ​ပျော်ရည်ကို ထိပ်ဖျားထိ ပုံမှန်ပို့ပေးတယ်၊ နောက် ရွံ့လုံးတွေထဲမှာ ချိတ်ဆွဲ ထားတဲ့ အပင် အမြစ်စနစ်တွေကနေ တစ်လိမ့်ချင်း စီးသွားတယ်။ ဒီတော့ ညစ်ပတ်တာ မပါတော့ဘူးပေါ့။ အခု အလင်းရောင်နဲ့ အပူချိန်က ပြတင်း တစ်ခုစီရဲ့ မိုးလေဝသအလိုက် ပြောင်းပါတယ်။ ဒီတော့ ပြတင်း စိုက်ခင်းတစ်ခုဟာ လယ်သမားတစ်ဦး လိုအပ်ပြီး သူမရဲ့ ပြတင်း စိုက်ခင်းမှာ ဘယ်သီးနှံမျိုး စိုက်မယ်၊ အစာကို သဘာဝမြေဩဇာ ကျွေး၊ မကျွေး ဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ရပါမယ်။ အဲဒီအချိန်က ပြတင်းစိုက်ခင်း ဆိုတာ စမ်းသပ်ခြင်း အများကြီး လိုအပ်မယ့် နည်းပညာအရ ရှုပ်ထွေးတဲ့ စိတ်ကူး တစ်ခုထက် မပိုခဲ့ပါဘူး။ ပွင့်လင်းတဲ့ ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်ချင်ခဲ့တဲ့ အကြောင်းက မြေမဲ့ စိုက်ပျိုးခြင်းဟာ အခုအခါ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှာ မူပိုင်ခွင့်တင်တာအြမန်ဆုံး တိုးပွားနေတဲ့ နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်နေပြီး Monsanto လို နောက်ထပ် ဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိလို့ပါ။ လူတွေရဲ့ အစားအစာ နည်းလမ်းမှာ ပေါင်းစည်းထားတဲ့ ဉာဏ်ရည် ပစ္စည်း အများကြီးရှိရာ နေရာပေါ့။ ဒါနဲ့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တာက ထုတ်ကုန်တစ်ခု ဖန်တီးမယ့်အစား ကျွန်မလုပ်မှာက တွဲဖက် ဖွံ့ဖြိုးရေးသမားး တစ်ခုလုံးဆီ ဒါကို ဖွင့်ပေးလိုက်တာပါ။ ဖန်တီးခဲ့တဲ့ ပထမဆုံး စနစ်အနည်းငယ် ဟာ အလုပ်ဖြစ်သလိုပဲ။
The first few systems that we created, they kind of worked. We were actually able to grow about a salad a week in a typical New York City apartment window. And we were able to grow cherry tomatoes and cucumbers, all kinds of stuff.
New York City မြင်နေကျ တိုက်ခန်း ပြတင်းမှာ တစ်ပတ် ဆလပ်ရွက်လောက် တကယ် စိုက်နိုင်တယ်။ ချယ်ရီ၊ ခရမ်းချဉ်နဲ့ သခွားသီးလိုမျိုး အရာတွေ စိုက်နိုင်ခဲ့တယ်။ ပထမဆုံး စနစ်အနည်းငယ်ဟာ ယိုပါတယ်၊ အသံကျယ်ပြီး ပါဝါစားတဲ့
But the first few systems were these leaky, loud power-guzzlers that Martha Stewart would definitely never have approved. (Laughter) So to bring on more codevelopers, what we did was we created a social media site on which we published the designs, we explained how they worked, and we even went so far as to point out everything that was wrong with these systems.
Martha Stewart ဟာ ဘယ်တော့မှ အတည်ပြုခံမှာ မဟုတ်တာ ကျိန်းသေတယ်။ (ရယ်သံများ) ပိုများတဲ့ တွဲဖက် ဖွံ့ဖြိုးရေးသမားတွေ ခေါ်ယူဖို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့တာက လူမှုရေး မီဒီယာတစ်ခု ဖန်တီးပြီး ဒီအပေါ်မှာ ဒီဇိုင်းတွေတင်ခဲ့တယ်၊ ဒါတွေ လုပ်ဆောင်ပုံကို ရှင်းပြီး ဒီစနစ်တွေမှာ မှားယွင်းနေတာတိုင်းကို ထောက်ပြတဲ့ထိတောင် လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီနောက် ကမ္ဘာတစ်လွှားက လူတွေကို ဒါတွေ တည်ဆောက်ကာ ကျွန်မတို့နဲ့ တွေ့ကြုံခံစားဖို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့တယ်။ ဒီလိုနဲ့ တကယ်တော့ အခု ဒီဝက်ဘ်ဆိုဒ်မှာ လူပေါင်း ၁၈၀၀၀ ရှိပါတယ်။ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာ ပြတင်းစိုက်ခင်းတွေ ရှိပါတယ်။ ကျွန်မတို့ အခုလုပ်နေတာက
What we're doing is what NASA or a large corporation would call R&D, or research and development.
NASA (သို့) အဖွဲ့အစည်းကြီးတွေက ခေါ်ကြတဲ့
But what we call it is R&D-I-Y, or "research and develop it yourself." (Laughter)
R&D (သို့) သုတေသနနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးမှုပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်မတို့ကတော့ R&D-I-Y (သို့) ကိုယ်တိုင် သုတေသနနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးမှုပါ။ ဥပမာအနေနဲ့က
So, for example, Jackson came along and suggested that we use air pumps instead of water pumps. It took building a whole bunch of systems to get it right, but once we did, we were able to cut our carbon footprint nearly in half.
Jackson ရောက်လာပြီး အကြံပြုတာက ရေပန့်တွေအစား လေပန့်တွေ သုံးတာပါ။ စနစ်တစ်စုလုံး မှန်ကန်အောင် ဆောက်ဖို့ လိုပေမဲ့ လုပ်ပြီဆိုတာနဲ့ ကာဗွန်ခြေရာကို ထက်ဝက်နီးပါး လျှော့ချနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
Tony in Chicago has been taking on growing experiments, like lots of other window farmers, and he's been able to get his strawberries to fruit for nine months of the year in low-light conditions by simply changing out the organic nutrients.
Chicago က Tony က အခြား ပြတင်း စိုက်သူတွေလို စိုက်ပျိုးခြင်း စမ်းသပ်မှုတွေလုပ်နေပြီး အလင်းရောင်နိမ့်တဲ့ အခြေအနေမှာ သဘာဝ အဟာရတွေ ပြောင်းလဲရုံနဲ့ကို တစ်နှစ်မှာ ကိုးလကြာ စတော်ဘယ်ရီတွေ သီးအောင်လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်။
And window farmers in Finland have been customizing their window farms for the dark days of the Finnish winters by outfitting them with LED grow lights that they're now making open source and part of the project.
Finland က လယ်သမားတွေက
So window farms have been evolving through a rapid versioning process similar to software. And with every open source project, the real benefit is the interplay between the specific concerns of people customizing their systems for their own particular concerns, and the universal concerns. So my core team and I are able to concentrate on the improvements that really benefit everyone.
Finnish ဆောင်းတွေရဲ့ မှောင်တဲ့နေ့တွေအတွက် အခု ပွင့်လင်းတဲ့ အရင်းအမြစ်နဲ့ ပရောဂျက် အစိတ်အပိုင်း အြဖစ်လုပ်နေတဲ့ LED အလင်း မီးသီးတွေ တပ်ဆင်ကာ သူတို့ရဲ့ ပြတင်းစိုက်ခင်းတွေကို လိုက်ဖက်အောင်ပြင်နေတယ်။ ဒီတော့ ပြတင်း စိုက်ခင်းတွေဟာ လျှင်မြန်တဲ့ ပုံစံပြောင်း နည်းစနစ်နဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲလို ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနေပါတယ်။ ပွင့်လင်းတဲ့အရင်းအမြစ် ပရောဂျက်တိုင်းနဲ့အတူ တကယ့် အကျိုးကျေးဇူးက လူတွေရဲ့ သီးခြား ပူပန်မှုတွေအတွက် သူတို့ရဲ့ စနစ်တွေကို လိုက်ဖက်အောင် ပြင်ဆင်တာရဲ့ အသေးစိတ် ပူပန်မှုတွေနဲ့ ကမ္ဘာအနှံ့ ပူပန်မှုတွေအကြား အြပန်အလှန် သက်ရောက်မှုပါ။ ဒီတော့ ကျွန်မနဲ့ ပင်မအသင်းဟာ လူတိုင်းကို တကယ် အကျိုးပြုနိုင်တဲ့ တိုးတက်မှုတွေကို စူးစိုက်နိုင်ခဲ့တယ်။ ပြီး အသစ်ဝင်လာသူတွေရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေအတွက် ရှာဖွေနိုင်ခဲ့တယ်။ ဒီတော့ ကိုယ်တိုင်လုပ်သူတွေအတွက် ကောင်းမွန်စွာ စမ်းသပ်ထားတဲ့ ညွှန်ကြားချက်တွေ အခမဲ့ ပံ့ပိုးပေးတယ်၊ ကမ္ဘာတစ်လွှား နေရာတိုင်းက လူတိုင်း ဒီစနစ်တစ်ခုကို အခမဲ့ တည်ဆောက်နိုင်အောင်ပါ။ ဒီစနစ်တွေမှာ လူအစုက ထိန်းထားတဲ့ ဆိုင်ငံ့ထားတဲ့ မူပိုင်ခွင့်တစ်ခုလည်း ရှိပါတယ်။ ပရောဂျက်ကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ဖို့ ထုတ်ကုန်တွေ ဖန်တီးဖို့ အစုစပ်ဖွဲ့ပြီး ကျောင်းတွေနဲ့ ကိုယ်ပိုင်စနစ်တွေ ဆောက်ဖို့ အချိန်မရှိတဲ့ တစ်ဦးချင်းတွေကို ရောင်းပါတယ်။ အခု လူအစုအတွင်းမှာ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ် ပေါ်လာပါပြီ။ ကျွန်မတို့ ယဉ်ကျေးမှုမှာ စိတ်ကူးသမား သက်သက်ထက် တစ်ဦးဦးရဲ့ စိတ်ကူးကို ထောက်ပံ့တဲ့ စမ်းသပ်သူဖြစ်တာက ပိုကောင်းပါတယ်။ ဒီပရောဂျက်ကနေ ထုတ်ယူလိုက်တာက ကိုယ်ပိုင်အလုပ်အတွက် အထောက်အပံ့ရတာပါ၊ မီးလုံးသစ်တွေ သက်သက်တပ်ဆင်တာထက် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ တကယ် ဖြန့်ဝေ ခြင်းရဲ့ အတွေ့အကြုံတစ်ခုရောပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ဒါကနေ ကျွန်မတို့ ထုတ်ယူတာကို
But I think that Eleen expresses best what we really get out of this, which is the actual joy of collaboration. So she expresses here what it's like to see someone halfway across the world having taken your idea, built upon it and then acknowledging you for contributing. If we really want to see the kind of wide consumer behavior change that we're all talking about as environmentalists and food people, maybe we just need to ditch the term "consumer" and get behind the people who are doing stuff.
Eileen က အကောင်းဆုံး ဖော်ပြတယ်လို့ ထင်တယ်၊ ဒါကတော့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခြင်းရဲ့ တကယ့် ပီတိပါ။ သူမ ဒီမှာဖော်ပြတာက ကမ္ဘာကိုဖြတ်တဲ့ လမ်းတစ်ဝက်မှာ လူတစ်ယောက်ကို တွေ့ပြီး သင့်စိတ်ကူးကိုယူ၊ ဒီအပေါ်မှာတည်ဆောက်ပြီး ဖြန့်ဝေခြင်းအတွက် သင့်ကို အသိအမှတ်ပြုနေတာမျိုးပေါ့။ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်သိမ်းရေးသမားတွေ နဲ့ အစားအစာသမားတွေအဖြစ် အားလုံး ပြောနေကြတဲ့ ကျယ်ပြန့်တဲ့ စားသုံးသူ အမူအကျင့် ပြောင်းလဲမှု တကယ်လိုချင်ရင် ဖြစ်နိုင်တာက "စားသုံးသူ" ဝေါဟာရကို ချောင်ထိုးကာ ဒီအရာကို လုပ်နေတဲ့ လူတွေကို နောက်ချန်ထားဖို့ လိုပါတယ်။ ပွင့်လင်းတဲ့ ရင်းမြစ် ပရောဂျက်တွေမှာ ကိုယ်ပိုင် အဟုန် ရှိတတ်တယ်။ ကျွန်မတို့ မြင်နေတာက ဒီ R&D-I-Y ဟာ ပြတင်းစိုက်ခင်းတွေ၊ LEDs တွေအလွန် ကနေ နေစွမ်းအင်သုံး ပျဉ်တွေ၊ ရေမဲ့စိုက်ပျိုးခြင်း စနစ်တွေထဲ ရွေ့သွားတာပါ။ ကျွန်မတို့အရင် သွားခဲ့တဲ့ မျိုးဆက်တွေရဲ့ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွေအပေါ်မှာ တည်ဆောက်နေတာပါ။ အခု ကျွန်မတို့ရဲ့ ဘဝတွေကို ပြောင်းလဲဖို့ ကျွန်မတို့ကို တကယ်လိုအပ်သူ မျိုးဆက်တွေကို မှန်းမျှော်ကြည့်နေပါတယ်။ ဒီတော့ စုစည်းထားတဲ့ နိုင်ငံသားတွေရဲ့ တန်ဖိုးကို ပြန်လည်ရှာဖွေခြင်းထဲမှာ သင်တို့ကို ကျွန်မတို့နဲ့ ပါဝင်ခိုင်းပြီး ကျွန်မတို့အားလုံးဟာ ရှေ့ဆောင်သူတွေ ဖြစ်တုန်းဆိုတာ ကြေညာဖို့ပါ။ (လက်ခုပ်သံများ)
So, if you watched the presentation on the center of mass, which you should have, you might have gotten a little bit of a glancing view of what torque is. And now we'll do some more in detail. So in general, from the center of mass video, we learned, if this is a ruler and this is the ruler's center of mass.
Torque (လှည့်အား) ဗီဒီယိုမှ ကြိုဆိုပါတယ် center of gravity (ဒြပ်ထုဗဟိုချက်) ဗီဒီယိုကိုကြည့်ပြီးရင် torque အကြောင်းကို နည်းနည်းလောက်သိပြီပေါ့ အခု အသေးစိတ်ရှင်းပြပါ့မယ် center of gravity ဗီဒီယိုကနေ သင်ခဲ့ရတာက ပေတံ ၁ ချောင်းရှိမယ်၊ ပေတံရဲ့ center of gravity ရှိမယ် center of gravity ကို force (အား) သက်ရောက်ရင် forceရဲ့ဦးတည်ချက်တစ်လျှောက်ရွေ့လာမယ် center of gravity တည့်တည့်ကို force သက်ရောက်ရင် ပေတံတစ်ချောင်းလုံးက အဲဒီ ဦးတည်ရာအတိုင်း ရွေ့သွားမယ် force ကို mass (ဒြပ်ထု) နဲ့စားပြီး ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် acceleration (အရှိန်)ကို တွက်ချက်လို့ရပါတယ် center of mass ဗီဒီယို မှာပြောခဲ့သလို center of gravity နဲ့၀ေးရာတစ်နေရာမှာ force ကို သက်ရောက်ရင် ဘာဖြစ်လာမလဲ ကောင်းပြီ၊ ပေတံကို gravity (ဆွဲအား) မရှိတဲ့ အာကာသယာဥ်ပေါ်ကနေ ရောက်နေတဲ့အရာ၀တ္ထုတစ်ခုလို့ယူဆရအောင် ပေတံက center of gravity ကို ဗဟိုထားပြီး လည်လိမ့်မယ် center of gravity အမှတ်ကိုမသုံးပဲ အမှတ်တစ်နေရာမှာတွဲထားရင်လည်း ဒီသေဘာတရားက မှန်ကန်ပါတယ် ပေတံနောက်တစ်ချောင်းရှိတယ်ဆိုပါစို့ (သြော် ပုံဆွဲတာအရင်ဟာထက် ဗျက်သေးသွားတယ်) center of gravity ကို မစဥ်းစားတော့ဘူး အမှတ်တစ်နေရာမှာ တွဲကပ်ထားလိုက်မယ် ပန်းရောင်အမှတ်မှာတွဲထားလိုက်မယ် နာရီလက်တံတစ်ခုဆိုပါစို့ နာရီမျက်နှာပြင်မှာတွဲထားတယ်ပေ့ါ ကျွန်တော်တို့လက်တံကိုလှည့်ရင် အဲဒီအမှတ်မှာပဲ လည်လိမ့်မယ် နာရီနဲ့တွဲထားတဲ့ ပင်လေးကိုဖယ်လိုက်ပြီး အဲဒီအမှတ်မှာ force သက်ရောက်ရင် စောစောကပေတံလိုပဲ ရွေ့သွားလိမ့်မယ် ဒါပေမယ့် မစမ်းကြည့်တော့ပါဘူး အခြားအမှတ်တစ်နေရာမှာ force သက်ရောက်ရင် ပေတံက pivot (လည်ချက်)မှာ လည်လိမ့်မယ် pivot (သို့) လည်ချက်ဗဟို (သို့) center of mass အကွာအ၀ေးတစ်ခုမှာ force သက်ရောက်ရင် သက်ရောက်တဲ့အားကို torque လို့ခေါ်ပါတယ် torque ရဲ့သက်ေတက ဂရိစာလုံး tau (သောင်) နဲ့ ရေးတယ်
And torque, the letter for torque is this Greek, I think that's tau, it's a curvy T. And torque is defined as force times distance. And what force and what distance is it?
T ကွေးကွေးလေးပါ torque ဟာ force နဲ့ distance (အကွာအ၀ေး) မြှောက်လဒ်ဖြစ်ပါတယ် ဘယ်လို force နဲ့ distance တွေလဲဆိုတော့ force က အရာဝတ္ထုနဲ့ ထောင့်မှန်ကျတဲ့ ပမာဏကို ယူရပါတယ် distance vector နည်းနဲ့တွက်လို့ရပါတယ် အမြင်ကွဲပြားအောင်အရောင်ကွဲတွေကိုသုံးပြီး distance vector နည်းနဲ့ ရှင်းပြပါ့မယ် ခရမ်းရောင်မျဥ်းက distance vector (အကွာအ၀ေး) ဖြစ်ပါတယ် distance vector နဲ့ ထောင့်မှန်ကျနေတဲ့ force နဲ့ မြှောက်လဒ်က torque ဖြစ်ပါတယ် torque ရဲ့ unit တွေက ဘာဖြစ်မလဲဆိုတော့ force က newton ၊ distance က meter အဲဒီတော့ unit က newton meters ပါပဲ တခုပြောစရာရှိတာက newton နဲ့ meter ၊ force နဲ့ distance မြှောက်တာ work done (အလုပ်)နဲ့တူနေမှာပေါ့ ဒါပေမဲ့ အဲဒါဟာ work မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သဘောပေါက်ဖို့ အရမ်းအရေးကြီးပါတယ် ဒါကြောင့်လည်း Joules လို့မခေါ်တာပေါ့ work မှာတုန်းက ဘယ်လိုတွက်ခဲ့လဲ ကြည့်ရအောင် ဒါဟာ အရာ၀တ္ထုတခုကိုပြောတာပါ အရာဝတ္ထု ၁ ခု ပေါ်အားသက်ရောက်မယ်၊ work done ဟာ force နဲ့ force နဲ့လားရာတူ distance မြှောက်လဒ်ဖြစ်ပါတယ် အခုကိစ္စမှာ distance နဲ့ force က ပြိင်နေကြတယ် distance vector နဲ့ force vector က ဦးတည်ရာတူတယ်လို့ပြောလို့ရတယ် ဒါဟာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ပြနေတာပါ အရာဝတ္ထုတစ်ခုလုံးကရွေ့နေတယ် လည်နေတာမျိုး၊ တခုခုဖြစ်နေတာမျိုး မရှိဘူး torque ရဲ့အခြေအနေမှာတော့ (အရောင်နဲ့ပြောပါ့မယ်) အားသက်ရောက်လိုက်တဲ့ လည်ချက်အမှတ်ကနေ force သက်ရောက်တဲ့အမှတ်ထိ အကွာအ၀ေးဖြစ်တဲ့ distance vector ပါ အခုကိစ္စမှာ distance vector က သက်ရောက်တဲ့ force နဲ့ ထောင့်မှန်ကျနေပါတယ် torque နဲ့ work ဟာ unit တူသလိုရှိပေမယ့် သဘောတရားမတူဘူးဆိုတာ သိလောက်ပါပြီ နောက်သိရမှာက ဒီ distance ကို moment arm distance လို့ခေါ်ပါတယ် ဒီစကားလုံးဘယ်ကလာတယ်တော့ မသိပါဘူး ဘယ်ကလာတယ်ဆိုတာ ကျွန်တော့်ကို msg ပို့ပြီးပြောပြနိုင်ပါတယ် တစ်ချို့ရူပဗေဒသင်တန်းတွေမှာ torque ကို monent(လည်ကိန်း) လို့ခေါ်ပါတယ် ဒါပေမဲ့ Torque လို့ပဲ ခေါ်ပါ့မယ် ဒါက ပိုပျော်စရာကောင်းပါတယ် torque ကို နားလည်ရင် ကားတွေရဲ့ horsepower (အင်ဂျင်ပါ၀ါ) အကြောင်းကို နားလည်ပါလိမ့်မယ် torque အကြောင်း ပိုနားလည်ရအောင် ဥပမာတချို့နဲ့ ရှင်းပြပါ့မယ် ပေတံတစ်ချောင်းရှိတယ်ဆိုပါစို့ သူ့ရဲ့ pivot အမှတ်က ဒီမှာ ဒီအမှတ်မှာ ပေတံလည်လိမ့်မယ် နံရံ (သို့)တစ်နေရာမှာသံရိုက်ပြီးတွဲထားတယ်ဆိုပါစို့ distance တစ်နေရာမှာ force ၁ ခု သက်ရောက်မယ်လို့ ပြောကြည့်ရအောင် ဒီအကွာအ၀ေးကို အခြားအရောင်နဲ့ ခွဲခြားပြီးပြောပါ့မယ် distance က ၁၀ မီတာ ဆိုပါစို့ ကျွန်တော်တို့ 5 newtons ရှိတဲ့ အားတစ်ခုကို distance vector နဲ့အပြိုင်သက်ရောက်လိုက်မယ် ဒါကိုတစ်ခြားပုံစံနဲ့ကြည့်လို့ရပါတယ် torque ကို အလွယ်တကူ တွက်လို့ရပါတယ် force 5 newtons နဲ့ distance 10 meters နဲ့ မြှောက်လိုက်မယ် အဖြေက 50 newtons meters ပါ ဒါဆို torque က အပေါင်းလား၊ အနှုတ်လား ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ အပါင်း၊ အနှုတ်သဘောတရားကို ရူပဗေဒမှာ ယေဘူယျသတ်မှတ်ထားပါတယ် ဒါကိုလည်း သိသင့်ပါတယ် နာရီလက်တံအတိုင်းလှည့်ရင် torque က အနှုတ်ရပါတယ် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေနဲ့ နာရီလက်တံပြောင်းပြန်လှည့်မယ်ဆိုရင် ဒီဥပမာလိုပဲ နာရီလက်တံရွေ့တာနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်လားရာဆိုရင် torque က အပေါင်းလက္ခဏာပါ နာရီလက်တံ ပြောင်းပြန်လှည့်ရင် torque က အနှုတ်ဖြစ်မှာပါ နာရီလက်တံအတိုင်းဆို + ၊ နာရီလက်တံ ပြောင်းပြန်ဆို - အပေါင်း၊ အနှုတ်ဘယ်လိုရသလဲဆိုတဲ့ cross product နဲ့ linear algebra အကြောင်းကို စာရှည်မှာစိုးလို့ ဒီမှာမရှင်းပြတော့ပါဘူး ရှုပ်ထွေးတဲ့တွက်ချက်မှုတွေလိုပဲ ရူပဗေဒအပိုင်းရောက်မှ ရှင်းပြတော့မယ် ပြန်ဆက်ရအောင် 50 newton meters torque သက်ရောက်နေပါတယ် အဲဒါက အရာ၀တ္ထုပေါ် သက်ရောက်နေတဲ့ torque အကုန်ပါပဲ ပေတံက ဒီလားရာအတိုင်း လည်ပါလိမ့်မယ် ကျွန်တော်တို့ဆီမှာ ပေတံဘယ်လောက်မြန်မြန်လည်မလဲ တွက်ဖို့ ကိရိယာမရှိသေးပါဘူး လည်မှန်းတော့ သိပါတယ် ဒါကနည်းနည်း အသုံး၀င်ယုံပဲ ရှိပါသေးတယ် အရာ၀တ္ထုက မလည်ဘူးဆိုပါစို့ နောက် force တခုကို ဒီမှာ သက်ရောက်လိုက်မယ် နောက်သက်ရောက်တဲ့ အားပမာဏကို မသိဘူး ဆိုပါစို့ အကွာအ၀ေးကတော့ pivot နဲ့ 5 meters အကွာမှာ သက်ရောက်တယ် ဆိုပါစို့ ကျွန်တော် ဒီမှာရှင်းပြရမယ်ဆိုရင် အရာ၀တ္ထုက မလည်ဘူးနော် မလည်ဘူးဆိုတာက စုစုပေါင်း torque က သုည ဖြစ်နေလို့ပါပေါ့ ရွေ့လျှားမှုနှုန်းက သုညဖြစ်နေလို့ပါ ထပ်ရှင်းပြပါ့မယ် အား ၁ ခုကို ညာဘက်မှာ သက်ရောက်မယ် ပေတံကမလည်ဘူးနော်၊ ဒါဆို စုစုပေါင်း torque က သုညပါ ဘယ်ဘက်က force က ဘယ်လောက်လဲ ကောင်းပြီ၊ ညာဖက်က အားကြောင့်ဖြစ်တဲ့ torque က ဘယ်လောက်လဲ အဲဒီ torque က ရှာပြီးသားပါ နာရီလက်တံပြောင်းပြန်လည်မယ် ၅ အမြှောက် ၁၀ torque က ၅၀ ညာဘက်က torque နဲ့ ဘယ်ဘက်က torque ပေါင်းခြင်းက သုညနဲ့ ညီရမယ် ဒါဆို ဘယ်ဘက်က torque က ဘယ်လောက်လဲ
So what's this torque? So let's call this f. This is the force.
F လို့ ခေါ်ကြစို့ ဒါဟာ အား ဖြစ်တယ် ဒီအားက ဘယ်လားရာကို သက်ရောက်နေသလဲ နာရီလက်တံအတိုင်းလား၊ ပြောင်းပြန်အတိုင်းလား နာရီလက်တံအတိုင်း သက်ရောက်နေတာပါ ဘယ်ဘက်က အားက ပေတံကို ဒီလားရာအတိုင်း လည်စေလိမ့်မယ် ဒါဆို အနှုတ် torque ပေါ့ 5 အမြှောက် 10 မှာ အနှုတ် F အမြှောက် 5 (moment arm distance) ကို အနှုတ်လက္ခဏာထည့်ခြင်းက သုညနဲ့ ညီရမယ် အရာ၀တ္ထုရဲ့ လည်ပတ်နှုန်း မပြောင်းလဲတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် စတင်မလည်ပတ်သေးဘူးဆိုရင် အသားတင် လည်ပတ်နှုန်း (net torque) က သုညဖြစ်မယ် ရှင်းလိုက်တော့ 50 - 5F က သုညရတယ် ဒါကြောင့် 50 သည် 5F နဲ့ တူတယ် ဒါဖြင့် F က 10 ရတယ် ညီမျှခြင်းမှာ unit တွေထည့်တွက်မယ်ဆိုရင်
If we follow the units all the way through, we would get that f is equal to 10 newtons. So that's interesting. I applied double the force at half the distance.
F က 10 newtons နဲ့ ညီမယ် စိတ်၀င်စားစရာ ၁ ချက်တွေ့ရပါတယ် ကျွန်တော်တို့ အား ၂ ဆ ကို distance တဝက်မှာ သက်ရောက်လိုက်မယ် အဲဒါဟာ မူလ torque ကို ကျေသွားစေတယ် ဒီသဘောတရားဟာ mechanical advantage နဲ့ ဆက်သွယ်နေပါတယ် နောက်တစ်မျိုး ကြည့်ရအောင် စီးလျှော၁ခုမှာ ကေလး ၂ ယောက်စီးနေတယ်ဆိုပါစို့ ဘယ်ဘက်က ကလေးက 10 newtons သက်ရောက်တယ် သူက ပိုဝတယ် ညာဘက်က ကလေးထက် ၂ ဆ ဝတယ် ဒါပေမယ့် ညာဘက်က ကလေးက pivot ကနေ ၂ ဆ ပို၀ေးတယ် ဒါကြောင့် ဘယ်ဘက်က ကလေးက ပိုလေးပေမယ့် စီးဆောမလည်အောင် ထိန်းပေးနိုင်တယ် ညာဘက်က ကလေးကို mechanical advantage 2 ရှိတယ်လို့ပြောလို့ရတယ် ရှုပ်သွားပြီဆိုရင်တော့ mechanical advantage ဗီဒီယိုကို ကြည့်လိုက်ပါဦး torque ရဲ့ အသုံး၀င်ပုံက အဲဒီမှာပါပဲ အရာ၀တ္ထု လည်တဲ့နှုန်း မပြောင်းဘူးဆိုရင် စုစုပေါင်း torque က သုညဆိုတာ သိရပါမယ် အဲဒီနေ force (သို့) distance ကို ရှာနိုင်ပါတယ် ရှင်းပြတာလည်း ရှည်သွားပြီ နောက်ဗီဒီယိုမှာ တွေ့ကြတာပေါ့
It was pointed out in the comments for the last video where I defined this insertion sort that I didn't necessarily have to do this break, the logic, and this is one of those examples that sometimes when you just program something and the way that your brain is at least thinking about it you don't always do it in maybe the most elegant way and that commenter was right.
အရင္ Video တုန္း ကၽြန္ေတာ္ BREAK function မလိုဘူးလို႕ comment မွာေျပာထားပါတယ္ ဒါက ကၽြန္ေတာ္တို႕ေတြ program ေရးတဲ့အခါမွာ သင့္ဦးေႏွာက္က ေတြးေနးေပမဲ့ အလွဆံုးျဖစ္ေအာင္ ေရးေနမွာမဟုတ္ပါဘူး။
There was a slightly more, or a lot more elegant way to do this insertion sort. So, over here if we go into the WHlLE loop,
BLANK comment ေပးတဲ့သူေျပာတာမွန္ပါတယ္။ ဒီထက္ပိုလွ ပိုေကာင္းတဲ့နည္း ရွိပါေသးတယ္ ဒီမွာ While Loop ထဲၾကည့္မယ္ဆိုရင္
I have this WHlLE loop happening WHlLE I is greater than or equal to zero But then, I want to essentially BREAK out of that WHlLE loop if the variable value is not less than the I-th element in list So, one way to do this, cause I'm just defining the parameters on when to do this WHlLE loop.
While Loop က i က 0 ထက္ ၾကီးရင္ ဒါမွမဟုတ္ တူရင္ ပတ္ေနမယ္ တကယ္လို႕ variable တန္ဖိုးတစ္ခုဟာ list ထဲက i ၾကိမ္ေျမာက္ တန္ဖိုးထက္ ၾကီးခဲ့ရင္ ကၽြန္ေတာ္က ဒီ While Loop ထဲက ထြက္ခ်င္တယ္။ ဒီလုိလုပ္ဖို႕ တစ္နည္းက IF Condition ထဲမွာ တန္ဖိုးက i-th element ထက္ငယ္ရင္ ဒါလုပ္မယ္ မဟုတ္ရင္ break နဲ႕ထြက္မယ္။ ဒီလိုေရးမယ့္အစား ပိုအဆင္ေျပာတာက WHILE မွာ i က 0 ထက္ၾကီး ဒါမွမဟုတ္ တူရင္ AND တန္ဖိုးက i-th element ထက္ငယ္မယ္ဆိုရင္ အခုဆို value က i-th element ထက္ငယ္မွန္း ကၽြန္ေတာ္တို႕ သိၿပီ ကၽြန္ေတာ္ ဒီ code ကို execute လုပ္ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ ဒီမွာ 'true' ျဖစ္တယ္လို႕ သိႏိုင္ၿပီ ဒါဆို ကၽြန္ေတာ္ ဒီ line ေတြကို level တစ္ခုေလွ်ာ့ႏိုင္ၿပီ
I can auto take all of these one level back and then I don't have to do an ELSE and I don't have to BREAK out of the loop anymore so that should simplify the program a good bit. But, let's verify for ourselves that this actually works, so let me save it. And then
loop ထဲက ထြက္ဖို႕အတြက္ ELSEနဲ႕ BREAK ကိုမလိုေတာ့ပါဘူး။ ဒါဆို program က ၾကည့္ရတာ ရွင္းသြားပါမယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႕ ဒီ program တကယ္အလုပ္ျဖစ္လား စစ္ေဆးဖို႕ save ၿပီး run လုက္ပါမယ္။ List တစ္ခု သတ္မွတ္ခိုင္းတယ္။
let me run it, looks like its...let me define a list, so let me call it, I'll just call it C is equal to one, five, six, seven two, four, fourteen and two. So let's just define that and let's try our insertion sort.
'C' list ထဲမွာ 1, 5 , 6, 7, 2, 4 ,14 , 2 ရွိတယ္ဆိုၿပီး သတ္မွတ္လိုက္မယ္ ၿပီးေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႕ရဲ႕ insertion sort ကို စမ္းၾကည့္မယ္
Insertion sort on C, let's see what we get.
C ကို Insertion Sort မယ္။ ရလဒ္ကို ၾကည့္ရေအာင္
So let's see, let's print C now and there you go. It sorted it. So thank you for the comment.
C ကို print ထုပ္လိုက္ရင္ ေဟာ ရပါၿပီ ကၽြန္ေတာ္တိ္ု႕ ျပန္ စီလိုက္ၿပီ။ Comment အတြက္ေက်းဇူးပါ။ ဒါက ပိုၿပီး ရိုးရွင္းသြားတယ္။ ေနာက္ၿပီး သင္ဟာ WHILE satement ကို ျမင္တိုင္း
I think this does simplify it a little bit and it shows that sometimes you always have to question especially if you have a WHlLE statement, is there a better way instead of using a BREAK because I'm putting a condition on a reason to BREAK out of the WHlLE loop, why don't I implicitly just put it up here.
BREAK ထက္ပိုေကာင္းတဲ့နည္းရွိလားဆိုၿပီး အျမဲ စမ္းစစ္သင့္တယ္ဆိုတာကို ေတြ႕ရမယ္။ WHILE Loop ထဲကထြက္ဖို႕ BREAK အတြက္ condition ကို ဒီအေပၚမွာ ထားလိုက္လို႕ရပါတယ္။
We're asked to solve the equation 2x squared plus 3 = 75. So in this situation looks like we might be able to isolate the x squared pretty simply. 'Cause there's only one term that involves an x here.
အီကွေးရှင်း 2x နှစ်ထပ်ကိန်း အပေါင်း 3 ညီမျှခြင်း 75 ကို ဖြေရှင်းပါ။ ဒီအခြေအနေမှာ မသိကိန်း x နှစ်ထပ်ကိန်းကို လွယ်လွယ်ကူကူ ခွဲထုတ်လိုက်ဖို့ ဖြစ်နိုင်တယ်. ဘာကြောင့်လဲ ဆိုတော့ ဒီမှာ မသိကိန်း x က အီကွေးရှင်းရဲ့ တစ်ဖက်တည်း မှာပဲ ရှိတယ်. မသိကိန်း x နှစ်ထပ် တစ်ခုတည်း ပဲ ရှိတယ်. ကဲ ဖြေရှင်းကြည့်ကြရအောင်. ပြန်ချရေးကြည့်မယ်. အီကွေးရှင်းကို ဒီမှာ 2x နှစ်ထပ်ကိန်း အပေါင်း 3 ညီမျှချင်း 75. x နှစ်ထပ်ကိန်း ကို ခွဲထုတ်ကြည့်မယ်. အကောင်းဆုံးက တော့ ဒါမှ မဟုတ် ပထမ အဆင့် အနေနဲ့ အီကွေးရှင်း နှစ်ဖက်လုံး ကနေ 3 ကို နှုတ်လိုက်မယ် ကဲ 3 ကို အီကွေးရှင်း နှစ်ဘက် လုံးကနေ နှုတ်လိုက်ရအောင် ဘယ်ဘက် မှာ 2x နှစ်ထပ်ကိန်း တစ်ခု ပဲ ကျန်ခဲ့ပြီ၊ ဒါ ကအီကွေးရှင်း နှစ်ဖက်လုံး က နေ ၃ နှုတ်လိုက်ရတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် ပဲ။ ညာဘက် အခြမ်းမှာ တော့ ၇၅ အနှုတ် ၃ က ၇၂ ရမယ်။ အခု အဲ့ဒီ 2x နှစ်ထပ်ကိန်း ကို ထပ် ခွဲ ထုတ်မယ်. ဒီမှာ 2x နှစ်ထပ်ကိန်း တစ်ခု ရှိတယ်. ဒီမှာ 2x နှစ်ထပ်ကိန်း တစ်ခု တည်း ရှိဖို့ ... ဒီဘက်ကို ၂ နဲ့ စားလိုက်ရင် သို့မဟုတ် တကယ်တော့ နှစ်ဖက်လုံးကို ၂ နဲ့ စားရမယ်. အီကွေးရှင်း တစ်ဖက် မှာ ဘာပဲ လုပ်လုပ် ကျန်တဲ့ တစ်ဖက်ကို လည်း ဒီအတိုင်းလိုက်လုပ်ပေးရမယ်. ဒါမှလည်း အီကွေးရှင်း ဆိုတဲ့ အတိုင်း နှစ်ဖက်ညီနေမယ်ပေါ့ ကဲ အခု ဘယ်ဘက်ခြမ်းမှာ x နှစ်ထပ်ကိန်း တစ်ခုပဲ ဖြစ်နေပြီ ညာဘက်ခြမ်းမှာ 72 ကို 2 နဲ့ စားလိုက်တော့ 36 ရတယ်. ဒီမှာ x နှစ်ထပ်ကိန်း က ညီမျှ ခြင်း ၃၆ ကျန်မယ်. ပြီးရင် x ကို ရှာဖို့ အတွက် အပေါင်းအနှုတ် နှစ်ထပ်ကိန်း ကို ယူနိုင်တယ်. ဒီလိုချရေးကြည့်ရအောင် နှစ်ဖက်လုံးကို နှစ်ထပ်ကိုန်းရင်း ယူလိုက်ရင် x က က ညီမျှတယ် ဘာကိုလည်း ဆိုတော့ အပေါင်းအနှုတ် 36 နှစ်ထပ်ကိန်း ညီမျှခြင်း အပေါင်း အနှုတ် ---- နောက်တစ်ကြောင်းမှာ ချရေးမယ် ဒီတော့ x ညီမျှခြင်း အပေါင်းအနှုတ် 6 ဒီမှာ မှတ်ထားပါ ကိန်းတစ်ခုခု ရဲ့ နှစ်ထပ်ကိန်းက 36 နဲ့ ညီခဲ့ရင် တချို့ကိန်း က အနှုတ် ကိန်း ဖြစ်နိုင်သလို တချို့ကိန်း က အပေါင်းကိန်း ဖြစ်မယ် အပေါင်းကိန်း အခြေ သို့ မဟုတ် အနှုတ်ကိန်း အခြေ ဖြစ်နိုင်တယ် အနှုတ် 6 ရဲ့ နှစ်ထပ်ကိန်းက လည်း 36, ပေါင်း 6 ရဲ့ နှစ်ထပ်ကိန်း ကလည်း 36 ပဲ ဖြစ်တယ်. နှစ်ခု လုံးက အဖြေမှန်တယ်၊ ဒါကို ပြန်ပီး အစားသွင်းမယ် မူရင်းအီကွေးရှင်း ထဲ သွင်းပြီး မှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြမယ်၊ ကဲ လုပ်ကြည့်ကြရအောင် 2 အမြှောက် 6 နှစ်ထပ်ကိုန်း အပေါင်း 3 ကို ဖြေရှင်းရင် 2 အမြှောက် 36 က 72 အပေါင်း 3 နဲ့ ဆို 75. ဒါမှန်ပြီ ဒီမှာ အနှုတ် 6 ကို အစားသွင်း ရင် လည်း အဖြေမှန် အတူတူ ရမှာပဲ ဘာကြောင့်လဲ ဆို တော့ အနှုတ် 6 ရဲ့ နှစ်ထပ်ကိန်း ကလည်း 36 ပဲ.. 2 နဲ့ 36 မြှောက်ရင် 72 အပေါင်း 3 ဆိုတော့ 75 ရတယ်။
First, consider the expression for take the quantity of negative 4 times x and add 9. So let's see, we're going to take the quantity of negative 4 times x. Well, negative 4 times x is just going to be negative 4x.
ပထမဆံုး ကြ်န္ေတာ္တို ့ အနုတ္ ၄ အေၿမွာက္ x နဲ ့၉ေပါင္းတဲ့ ကိန္းတြဲကိုတြက္ရေအာင္ ဒီေတာ့ ကြ်န္ေတာ္တို ့ -၄အေၿမွာက္ x ဆိုတဲ့ကိန္းတြဲကိုၾကည့္ရေအာင္ ဒီေတာ့ အနုတ္၄ အေၿမွာက္ xက -4xၿဖစ္လာမယ္။ ၿပီးေတာ့ ေၿပာထားတာက ကြ်န္ေတာ္တို ့ဟာ ဒီမွာရွိတဲ့ ဒီကိန္းတန္ဖိုးကို ယူမယ္ ၿပီးေတာ့ ေနာက္ထပ္ ၉ထပ္ေပါင္းမယ္ ဒီေတာ့ ဒါကို ၉ထပ္ေပါင္းလိုက္ရေအာင္ ဒီေတာ့ပထမ အေၾကာင္းမွာထည့္မယ္
Take the quantity of negative 4 times x and add 9. That's this expression right over here. Now select the answer that matches the following-- the sum of 4 and the product of negative 9 and that expression.
-၄ ကို ယူၿပီး ၉ေပါင္းမယ္ ဒါက ဒီညီမ်ွၿခင္းမွာၿဖစ္မယ္ ကဲ အခု အေၿဖတစ္ခုေရြးၿပီး ဟုတ္မဟုတ္ၿပန္စစ္ၾကည့္ရေအာင္ ဒီေအာက္မွာေတာ့ . ဒီေတာ့စဥ္းစားၾကည့္ရေအာင္ အေပါင္း ၄ဆိုေတာ့ ၄ကိုယူမယ္ ၿပီးေတာ့အေၿမွာက္ကိန္းကိုသြားေပါင္းမယ္ အင္း... ကြ်န္ေတာ္အေရာင္မရွိေတာ့ဘူး ဒါမွမဟုတ္ ကြ်န္ေတာ္တို ့ဒါကို ဒါနဲ ့လုပ္ၾကမယ္ ကြ်န္ေတာ္ အၿပာလည္းသံုးျပီးျပီ။ ျပီးေတာ့ လိေမၼာ္ေရာင္လည္း သံုးျပီးျပီ။ ဒီေတာ့ အစိမ္းေရာင္ သံုးမယ္။ ကြ်န္ေတာ္တို႔ ၄ ကို ထုတ္မယ္။ အေပါင္း ၄ ျပီးေတာ့ အေျမာက္ ၉ နဲ့ ဒီေတာ့ ကြ်န္ေတာ္တို႔ ရလဒ္မွာ ၄ သြားေပါင္းမယ္ ကြ်န္ေတာ္တို႔ အနွုတ္ ၉ နဲ့ ဒီမွာရွိတဲ့ ကိန္းတြဲနဲ့ ေျမွာက္မယ္ ဒီေတာ့ အႏွုတ္ ၉ အေျမွာက္ အႏွုတ္ ၄x ၊ အနွုတ္ 4x +9 ျဖစ္မယ္ ဒီဟာေတြက ကြ်န္ေတာ္ ဒီမွာ ေရးထားတာနဲ့ တကယ္ ကိုက္မကိုက္ ၾကည့္ရေအာင္ ဒီေတာ့ ဒါက ၄ ဒီမွာ ၄ ကို ယူျပီး ၄င္း နဲ့ အနွုတ္ 4x - 9 ကို ေျမွာက္မယ္ ျပီးေတာ့ ျပီးေတာ့ ၄င္းကို ျပန္နွုတ္မယ္။ ဒီေတာ့ ေတာ္ေတာ္ေလး ကြဲသြားမယ္ ဒီေတာ့ ကြ်န္ေတာ္ ဒီတစ္ခုကို ေျခလိုက္မယ္ အဲဒီေတာ့ အဲဒီေတာ့ ၉ အေျမွာက္ အႏွုတ္ ၄x အေပါင္း ၉ အေပါင္း ၄ ပဲက်န္မယ္။ ဒီေတာ့ အေျဖတူခါနီးပါျပီ။ ဒါေပမယ့္ ဒါက အေပါင္း ၉ ျဖစ္ေနတယ္ ဒါကေတာ့ အနွုတ္ ၉ ျဖစ္ေနတယ္။ ဒီေတာ့ ကြ်န္ေတာ္ တစ္ခုကို ေျခလိုက္မယ္ ဒီတစ္ခုမွာက ၄ အေျမွာက္ ၉x အေပါင္း ၄ ရွိတယ္ အင္း.. ဒါေပမယ့္ ကြ်န္ေတာ္တို့ အႏွုတ္ ၄ x အေပါင္း ၉ ပဲ ရတယ္ ဒါက နည္းအမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲေနတယ္။ ျပီးေတာ့ ၄ အစား အနွုတ္ ၉ နဲ့ ဒီမွာ ေျမွာက္ထားတယ္။ ဒီတစ္ခုမွာ ဆိုရင္ အႏွုတ္ ၉ ကို အႏွုတ္ ၄ x အေပါင္း ၉ နဲ႔ ေျမွာက္ထားတယ္။ ျပီးေတာ့ ၄ ေပါင္းထားတယ္။ ဒီေတာ့ ဒီကိန္းထဲမွာ သင္လုပ္ရမွာက ဟိုဘက္မွာ ၄ ေပါင္းမယ့္အစား ဒီဘက္မွာ ၄ ေပါင္းမယ္။ ျပီးေတာ့ ဒီနွစ္ခုက ပံုစံတူတဲ့ ကိန္းတြဲေတြပဲ။ ဒီေတာ့ ကြ်န္ေတာ္တို့ ဒီပံုစံ အတိုင္းပဲ သြားၾကမယ္။
Narrator: I do want to clarify that the whole point that I'm showing these weaknesses in Fractional Reserve lending isn't to argue that it necessarily has to go away or that it is somehow unviable.
အခုကြ်န္ေတာ္ ဘဏ္တစ္ခုရဲ ့ေငြေၾကးဆိုင္ရာ အားနည္းခ်က္ေတြအေၾကာင္းေၿပာၿပခ်င္ပါတယ္ အရန္ေငြအခ်ိဳ ့အ၀က္ကိုထုတ္ေခ်းၿခင္းဟာ အရႈံးေပၚေစတယ္၊ ရည္ရွည္အတြက္ အလားအလာေတာ့ မေကာင္းနိုင္ဘူးလို ့ေတာ့ တရားေသေၿပာလို ့မရဘူး ယေန ေ့ခတ္စီးပြားေရးေလာကမွာ ရည္ရွည္တည္တံ့ေအာင္ အရန္ေငြထဲက ထုတ္ေခ်းၿခင္း က်င့္သံုးေနၾကပါတယ္ ဒီမွာကြ်န္ေတာ္ ေၿပာခ်င္တာက ဒီစနစ္က တၿခားစနစ္ေတြလို ပံုေသနည္းေတြနဲ ့ ေစ့ေစ့စပ္စပ္ တြက္ခ်က္ ခန္ ့မွန္းလို ့ မရနိုင္ပါဘူး။ ပံုေသမရွိပါဘူး ဒီလို function မ်ိဳးက ေသခ်ာတည္ေဆာက္ဖြဲ ့စည္းမႈ ရွိသလို အခက္အခဲေတြလည္းရွိနိုင္ပါတယ္ မတည္ၿငိမ္မႈေတြကို ေၿဖရွင္းနိုင္ဖို ့ ဗဟိုဘဏ္က အာမခံခ်က္လိုတယ္ ေနာက္ၿပီး ၄င္းဆီမွ လိုတဲ့ အခါသံုးဖို ့ အရန္ေငြလည္း ေခ်းသင့္တယ္
You've probably seen an email or an internet post about how weird and random English spelling seems to be. But what if I told you that it actually makes perfect sense? In fact, that's spelling's job:
အင်္ဂလိပ်လို စာလုံးပေါင်းရတာ ပေါက်ကရ နိုင်ပြီး စိတ်ကုန်စရာ ကောင်းပုံ အီးမေးလ်တွေ ဘလော့ဂ်တွေကို ခင်ဗျားတို့ မြင်ဘူးကြမှာပါ။ တကယ်တော့ ၎င်းဟာ အဓိပ္ပါယ်တွေနဲ့ ပြီးပြည့်စုံနေတာ ပြောပြချင်တယ်။ တကယ်ကျတော့ စာလုံးပေါင်းခြင်းကမှ အနှစ်သာရကို ပြည့်စတောပါ။ စကားလုံးတစ်လုံးကို စာလုံးပေါင်းခြင်းကို ကြက်သွန်နီ အခွံနွှာနေသလို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ပထမ အလွှာဟာ စကားလုံးရဲ့ အနှစ်သာရ နဲ့ အဓိပ္ပါယ် ဖြစ်တယ်။ အနှစ်သာရဆီမှာ အလွှာတွေ တစ်ခုမက ရှိနိုင်တယ်။ နောက်အလွှာက စကားလုံးရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံပါ။ ကြက်သွန်နီရဲ့ ဗဟိုကို စကာလုံးရဲ့ အခြေခံအဖြစ် ယူဆနိုင်တယ်၊ အဓိပ္ပါယ်ရဲ့ အနှစ်ချုပ်ပါ။