text
stringlengths 7
335k
|
|---|
International scientific journal
«MODERN SCIENCE AND RESEARCH»
VOLUME 1 / ISSUE 1
367
Raqibni aldab o‗tish texnik harakatlarida yosh futbolchilar mazkur o‗yinlarning o‗rtacha
natijasida bu usuldan jami 58 marotaba foydalanishdi. Harakatlarni 24 martoabasi to‗g‗ri
bajarildi va 34 martabasi noto‗g‗ri bajarildi. Ya‘ni o‗yin davomida o‗rtacha samaradorlik 41%ni
tashkil kilsa, nuksonlar esa 59 %ni tashkil etgan. Har bir maydon o‗yinchisi o‗yinda o‗rtacha bu
usuldan 5,8 marotabadan foydalandi. Lekin o‗yin davomida eng ko‗p harakatlarni hujum ya‘ni
oldi qatorda o‗yin olib boruvchi yosh futbolchilar bajarishlarini ta‘kidlashgan.
1-jadval
“BO„SM№1” 10-11 yoshli futbolchilarni o„yinidagi texnik-taktik harakatlari ko„rsatib
o„tilgan.
Texnik harakatlarni bajarilishi
Tup
uzatishar
Raqibni
Aldab
o‗tish
Raqibdan
Tupni olib
kuyish
Tup
uchun
Zavoda
kurash
Darvozaga
zarba berish
Jami
TTH
Tyg‗pi bajarilgan
1
93
24
30
16
2
165
2
112
27
31
16
3
179
Noto‗g‗ri
bajarilgan
harakatlar
1
67
34
27
13
6
147
2
50
30
24
12
6
122
Jami
1
160
58
57
29
8
312
2
167
57
55
28
9
301
Samaradorlik%
1
58
41
53
55
25
55
2
67
47
56
57
33
59
Nuksonlar %
1
42
59
47
45
75
45
2
33
53
44
43
67
41
Raqibdan to‗pni olib kuyish texnik harakatlarida o‗yinda jami 57 marotaba qo‗llanildi. 30
martasida samarali bajarilgan bo‗lsa, 27 marotaba aldab o‗tishda nuksonlarga yo‗l qo‗yilgan.
Umumiy samaradorlik 53 % ni, nuksonlar esa 48 %ni tashkil kildi. Har bir o‗yinchiga bu usuldan
foydalanish 5,7 tadan to‗g‗ri keldi. Lekin asosiy bu harakatlarni orqa qatorda, ya‘ni himoya
qatorida harakatlanuvchi yosh futbolchilar bajarishlari kuzatdik.
To‗p uchun xdvodagi kurash harakatlari boshqa texnik-taktik xaraktlarga nisbatan
kamrok foydalanildi. Jami 29 marta xavodagi to‗p uchun kurashda yosh futbolchilar
ishtirok etishdi. Urunishlarni 16 tasi samarali yakun topdi va 13 ta urunish samarasiz bo‗ldi.
Umumiy samaradorlik 55 %ni tashkil kildi, nuksonlar esa 45 %ni ko‗rsatdi. Bunda xar bir
maydon o‗yinchisi o‗rtacha 2,9 marotabadan to‗p uchun xavodagi kurashda ishtirok etdi.
"Perexvat" usulidagi texnik harakatlarida yosh futbolchilardan tezlik-kuch sifatini talab
kiluvchi harakatdir. Mazkur texnik-taktik harakatdan bu o‗yinda jami 16 marta foydalanildi va
10 ta harakatda nuksonlar kuzatilmagan bo‗lsa, 6 ta harakatda bu o‗rinishlar samaradorlik 62 %i,
nuksonlar esa 38 %ni tashkil kildi. Bu ko‗rsatkich, ya‘ni harakatlarni sifat ko‗rsatkichlari, boshqa
harakatlarni sifat ko‗rsatkichlariga qaraganda ancha yuqori bo‗ldi. Lekin hajm borasida boshqa
harakatlarga qaraganda (darvoza tomon zarba berishni xisobga olmaganda) eng past
ko‗rsatkichni tashkil kildi. Xar bir o‗yinchi (darvozabon bilan birga) "perexvat"dan o‗rtacha 1,5
martada foydalangan.
Darvoza tomon zarba berish texnik xarakatlarida jami raqib darvozasi tomon 8 bora xavf
turdirilgan, ya‘ni zarba berildi. Zarbalarni 2 tasi darvozaga to‗g‗ri va 6 tasi darvozaga noaniq
|
Shavkat Mirziyoyev 3-avgust kuni bo‘lib o‘tgan videoselektor yig‘ilishida biznes vakillari bilan bo‘lajak ochiq muloqotga tayyorgarlik doirasidagi ishlarga to‘xtalib o‘tdi.
“Bugungi kunga qadar respublika shtabiga tadbirkorlardan 10 mingdan ortiq taklif va mulohazalar kelib tushdi.
Ularda ko‘tarilgan masalalarning 8 mingdan ortig‘i yoki 86 foizi shaxsiy masalalarga oid bo‘lib (kredit va subsidiya ajratish, bo‘sh binolarni ijaraga olish, infratuzilmaga ulanish, soliq qarzdorligi, xususiy mulk himoyasi), hozirgi kungacha ularning yarmi joylarda hal etildi.
Qoraqalpog‘istonda 41 foiz, Andijonda 32 foiz, Buxoroda 36 foiz, Jizzaxda 36 foiz, Qashqadaryoda 34 foiz, Navoiyda 33 foiz, Namanganda 33 foiz, Samarqandda 32 foiz, Surxondaryoda 41 foiz, Sirdaryoda 37 foiz, Toshkentda 32 foiz, Farg‘onada 39 foiz, Xorazmda 35 foiz va Toshkent shahrida 21 foiz murojaatlar hal qilingan.
Shunday bo‘lsa-da, Call-markazlarga kuniga 1 mingtagacha murojaat kelib tushmoqda. Shu sababli tadbirkorlarni qiynayotgan masalalar bo‘yicha qamrovni yanada kengaytirish maqsadida murojaatlarni qabul qilish 10-avgustga qadar davom etadi.
Shuningdek, 31 ta vazirlik va idora rahbarlari o‘rinbosarlari hokimlar bilan birga murojaatlarni tezkorlik bilan hal etishga shaxsan mas’ul bo‘ladi. Hech bir murojaat o‘z holiga tashlab qo‘yilmasligi, bosh vazir virtual qabulxonasida elektron ro‘yxatga olinishi va nazorat qilinishi kerak”, – dedi davlat rahbari.
Avvalroq prezidentning tadbirkorlar bilan ochiq muloqoti avgust oyining boshida bo‘lib o‘tishi va shu sabab takliflar 31-iyulgacha qabul qilinishi aytilgandi.
Davlat rahbarining matbuot kotibi Sherzod Asadov 2-avgustdagi brifingda Shavkat Mirziyoyev va tadbirkorlar uchrashuvi nima sababdan keyinroqqa qoldirilganiga izoh berdi.
“Murojaatlarning dinamikasidan kelib chiqqan holda shtab murojaatlarni qabul qilish muddatini yana bir necha kunga uzaytirmoqda. Kecha olgan ma’lumotlarimizga ko‘ra, bu muddat 5-avgustgacha cho‘zilyapti”, — degan Asadov.
Bundan avval bosh vazir o‘rinbosari, investitsiyalar va tashqi savdo vaziri Sardor Umurzoqov bo‘lajak uchrashuvda tadbirkorlarning qaysi qatlami ishtirok etishini ma’lum qilgandi.
|
Niyozov G
, Ahmedov Q
, Tojiboyev Q
Sharq allomalari va ma’rifatparvar adiblarning barkamol avlod tarbiyasiga oid ma’naviy-axloqiy qarashlari
-T
: Oʻzbekiston, 2010
|
QO'ShIMChA: 1113-sonli xona, Yangguang Yibay 7 # binosi, Shengli ko'chasi
|
22. Shaxsiy tarkibni hisobga olish hujjatlari quyidagi
bandda to‘diq keltirilgan
—
7.
Buyruqlar;
T.2,
T-2DX,
T,
T.A
shaklidagi
kartochkalar; mehnat me’yori berish haqidagi jadval; xizmat
safari guvohnamasi
2.
Buyruqlar;
T:2,
T-2DX,
T3,
7-4
shaklidagi
kartochkalar; xizmat safari guvohnamasi;
3. To‘lov-hisob qaydnomasi; hisob qaydnomasi; to‘lov
qaydnomasi; mahsulot chiqarish to‘g‘risida qaydnoma; ishbay
ish naryadi; bajarilgan ishlar qaydnomasi va boshqalar;
Misollar
va amaliy vaziyatlar
1.
Toshkent
shahrida
joylashgan
O‘zbekiston
mehmonxonasining uchinchi qavatida joylashgan restoranning.
ofitsiantlari mijozlar oldiga xizmat vazifasini bajarish uchun
yangi modadagi kiymlarda chiqishdi. Korxona tomonidan
ofitsiantlarga S000000 so‘m teng bo‘lgan yangi kiyinlar
majmuasi sovg‘a sifatida tekinga berilgan.
Aniqlang:
Korxona buxgalteri
ofitsiantlarga
berilgan
sovg‘a
qiymatidan
jismoniy
shaxslarning
daromadidan
daromad solig‘i ushlaydimi.
2. «Me’mor» OAJ xodimi asosiy ishi bilan bir vaqtning
o‘zida qo‘shimcha vazifa ham bajaradi.
Ijtimoiy sug‘urta
fondiga sug‘urta to‘lovi xodimning hamma ish haqidan
hisoblanadi.
Aniqlang. Xodimning kasallik kunlari uchun to‘lov bazasi
nday
aniqlanadi,
hamma.
ish
haqidanmi,
yoki asosiy
okladidanmi.
|
Prezidentimiz Islom Karimov rahnamoligida tadbirkor ayollarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash, ularni munosib rag‘batlantirish borasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli ishlar oilalar farovonligi va mustahkamligiga xizmat qilmoqda.
Har bir ayol xonadoni farovon, turmushi fayzli, oilasi mustahkam bo‘lishini istaydi. Buning asosiy omili esa halol mehnatdir. Erkin va halol mehnat qilgan kishi ma’nan sog‘lom, jismonan bardam bo‘ladi, uning hayoti to‘kis va osoyishta kechadi...
Mamlakatimizda xotin-qizlarning jamiyatdagi roli va mavqeini oshirish, bandligini ta’minlash, turmush sharoitini yaxshilash, tadbirkor ayollarni qo‘llab-quvvatlash borasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli ishlar ularning bunday ezgu istaklarini ro‘yobga chiqarish imkonini bermoqda.
“Mustahkam oila yili” Davlat dasturi doirasida qishloqlarda tadbirkorlik bilan shug‘ullanayotgan xotin-qizlar uchun yaratilgan shart- sharoitlar, bu borada ular duch kelayotgan muammolar chuqur o‘rganilib, tegishli chora-tadbirlar ko‘rilayotir. Yurtimizning eng chekka va olis hududlarida ham tadbirkor ayollarni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash orqali oilalar farovonligini yuksaltirishga e’tibor kuchaymoqda. “Oilaviy tadbirkorlik to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonuni mahallalarni tom ma’nodagi biznes markazlariga aylantirishda huquqiy asos bo‘lib xizmat qilmoqda.
Davlatimiz rahbarining doimiy e’tibor va g‘amxo‘rligi samarasida olis va tog‘li tumanlarda ham ayollarning o‘z biznesini yo‘lga qo‘yishi uchun qulay muhit, keng imkoniyatlar yaratilmoqda. Moliya muassasalari ko‘magida ishbilarmon ayollar o‘z intellektual salohiyatini namoyon etib, joylarda milliy qadriyatlarimizga xos xotin-qizlar hunarmandchiligini yo‘lga qo‘ymoqda. Xorij texnologiyasi bilan jihozlangan ishlab chiqarish korxonalari barpo etilayotir. Yer bilan tillashib, mo‘l hosil yetishtirayotgan, issiqxonalarda turli nozu ne’matlar parvarishlab, aholini sifatli, arzon, vitaminlarga boy oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlayotgan tadbirkor ayollar safi tobora kengaymoqda. Ayollar tadbirkorligining keng quloch yozayotgani xotin-qizlarning bandlik darajasini, ko‘plab oilalarning farovonligini oshirishda muhim omil bo‘layotir.
Mustahkam oila yilida Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Navoiy, Surxondaryo, Sirdaryo va Toshkent viloyatlarining olis tumanlaridagi ayollarni tadbirkorlikka jalb etishni kuchaytirish va ularning moddiy farovonligi oshirish maqsadida “Xalq banki”, “Mikrokreditbank” hamda Germaniyaning Xalqaro hamkorlik bo‘yicha jamg‘arma kassalari fondi mablag‘lari hisobidan mikrokreditlar ajratilayotgani bunga yaqqol misol bo‘la oladi.
Surxondaryo viloyatida 15 ming 431 nafar ayol tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanadi. Viloyatda 128 fermer xo‘jaligini omilkor ayollar boshqarmoqda. Joriy yilning 9 oyida barcha manbalar hisobidan ishbilarmon ayollar boshqarayotgan yoki jamoada xotin-qizlarning soni 50 foizdan ko‘p bo‘lgan 1 ming 215 tadbirkorlik sub’ektini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash uchun 30 milliard 738 million so‘mlikdan ortiq kreditlar ajratildi.
– Ajratilgan kredit mablag‘larining 20 milliard so‘mga yaqini qishloq joylardagi tadbirkor ayollarga berildi, – deydi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Surxondaryo viloyati bosh boshqarmasi boshlig‘ining o‘rinbosari Erkin To‘rayev. – Ular bu imkoniyatdan samarali foydalanib, o‘z biznesini rivojlantirmoqda. Yilning o‘tgan davrida moliya muassasalarining mablag‘laridan foydalanish hisobiga xotin-qizlar uchun yetti yarim mingdan ortiq yangi ish o‘rinlari yaratildi. Bularning barchasi yurtimizda oilalarning farovonligi va osoyishtaligini ta’minlash yuzasidan amalga oshirilayotgan izchil ishlar samarasidir.
Ma’lumotlarga ko‘ra, xotin-qizlar tadbirkorligi uchun ajratilgan kredit mablag‘larining ikki milliard 225 million so‘mdan ortig‘i “Mikrokreditbank”ning Surxondaryo viloyati boshqarmasi tomonidan moliyalashtirilmoqda. Yilning o‘tgan davrida Boysun, Uzun, Qumqo‘rg‘on, Qiziriq, Sherobod tumanlaridagi 20 nafarga yaqin tadbirkor ayolga “Mikrokreditbank”ning 242 million 847 ming so‘mlik kredit mablag‘lari ajratilib, 60 ga yaqin yangi ish o‘rni tashkil etildi. Mazkur bank orqali Germaniyaning xalqaro hamkorlik bo‘yicha jamg‘arma kassalari fondi kreditlari ham viloyatning olis va tog‘li tumanlarida ayollar faolligini oshirish maqsadlariga yo‘naltirildi.
Qumqo‘rg‘on tumanidagi “Pokiza Mashhura” mas’uliyati cheklangan jamiyati 19 million so‘mlik kredit mablag‘i hisobidan zamonaviy tikuv mashinalari keltirib, o‘z faoliyatini boshladi. Bu yerda olti nafar xotin-qiz ish bilan ta’minlandi.
– Hududimizda ayollar qadimdan hunarmandchilikning nafis turlari bilan shug‘ullanib kelgan, – deydi Boysun tumani hokimligining onalik va bolalikni ijtimoiy muhofaza qilish bo‘limi mutaxassisi Gulnoza Akramova. – Opa-singillarimiz gilam, so‘zana kabi nafis buyumlarga milliy, zamonaviy jilo berib, asrlar davomida avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan to‘quvchilik an’analarini davom ettirayotir. Tog‘li tumanimizda milliy hunarmandchilikni rivojlantirish uchun berilayotgan katta e’tibor ularni yanada ko‘proq izlanishga, sohada yangilik yaratishga undamoqda. Masalan, bu yil “Boysun chevari” xususiy korxonasi “Mikrokreditbank” orqali Germaniyaning Xalqaro hamkorlik bo‘yicha jamg‘arma kassalari fondi hisobidan 17 million so‘m kredit olib, o‘z biznesini rivojlantirdi. Uch nafar xotin-qiz ish bilan ta’minlandi. Tumanda xotin-qizlar uchun yaratib berilayotgan bunday sharoitlardan ular juda mamnun.
Ayollar tadbirkorligining qo‘llab-quvvatlanayotgani qishloqlarda tikuvchilik, hunarmandchilik, servis va xizmat ko‘rsatish sohalarini rivojlantirish, ichki bozorni arzon va sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlashda muhim omil bo‘lmoqda. Joylarda arzon va sifatli oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yilayotir.
– Sifatli yodlangan osh tuzi ishlab chiqaradigan ixcham korxona tashkil etdik, – deydi Sherobod tumanidagi “Mushtariybonu Nilufar Fayz” xususiy korxonasi rahbari Nilufar Shoymurodova. – Buning uchun bankning 14 million so‘mlik kreditidan samarali foydalandik. Natijada uch nafar xotin-qiz ish bilan ta’minlandi. Mahsulotimizga talab ortib bormoqda. Ro‘zg‘orimiz to‘kin, xonadonimiz obod, oilamiz mustahkam. Bizga yaratib berilayotgan imkoniyatlar uchun Yurtboshimizdan cheksiz minnatdormiz.
Ha, moliya muassasalari tomonidan tog‘li va olis tumanlarda yashayotgan ayollarning tadbirkorlik faoliyati qo‘llab-quvvatlanib, rag‘batlantirilayotgani eng chekka hududlarda ham oilalarning farovonligi va mustahkamligini ta’minlashga xizmat qilmoqda. Eng muhimi, olis cho‘l va tog‘li qishloqlarda yashab, yaratilgan imkoniyatlardan samarali foydalanayotgan ishbilarmon xotin-qizlarimiz o‘z salohiyati, izlanuvchanlik qobiliyatini namoyon etib, yurtimiz iqtisodiyotini yanada yuksaltirishga munosib hissa qo‘shmoqda.
|
Albatta, mazkur qo’llanmani bu sohadagi ilk qadamlardan bo’lganidan unda hamma muammolar yechimini axtarish qiyin
Shunday bo’lsa-da, qo’llanma qadimgi turkiy adabiyot haqida ma’lum
ma’noda ma’lumotnoma vazifasini o’taydi
Agar muhtaram o’quvchi o’z xohish-istaklarini bildirib, uni yanada mukammallashtirish uchun muallifga ko’mak bersa, nuran a’lo nur bo’lajak, deb o’ylayman
|
Xudo Onasining monarxik ikonasi — hozirda yoʻqolgan, 1907-yilda muqaddaslashtirilgan pravoslav ikonasidir. Viktor Vasnetsov boshchiligida saroy ikonanavis Vasiliy Guryanov („Uchlik“ ikonasini restavratori) tomonidan yozilgan.
Ikona 1906-yil 1 (14)-oktabrda Kiyevda Muqaddas Xudoning onasi (Bibi Maryam) shafoatini nishonlash kunida boshlangan Rossiya xalqlarining III Butunrossiya monarxistik kongressi natijalariga koʻra chizilgan. U rus monarxlarining keyingi, shunga oʻxshash, kongresslarida foydalanish uchun moʻljallangan.
III Kongressni tabriklash telegrammalarini, koʻplab yuqori cherkov ierarxlari, shu jumladan Moskva mitropoliti Vladimir (Bogoyavlenskiy), protoiyerey Ioan Kronshtadtskiy kongressni maʼqullaganlar. Kongress qarorida shunday deyilgan: "Muqaddas Xudoning Onasi (Bibi Maryam) shafoat kunini barcha monarxistik tashkilotlar uchun bayram sifatida tan olish; monarxistik partiyalarning homiysi sifatida eng muqaddas Xudoning Onasi (Bibi Maryam) shafoati ikonasini qurish, ularga qoʻshilish imkonini berish; dastlab ikonani Kiyevda saqlash va keyin uni keyingi kongresslar boʻlib oʻtadigan joylarga olib borish ".
Ikona 1907-yil 26-aprelda, Moskvadagi IV Butunrossiya monarxistlar kongressi ochilish kunida Moskva Kremlining Uspenskiy soboridamuqaddaslashtirilgan.
1907-yilda monarxiya bayrami turli shaharlarda keng nishonlangan, masalan, Sankt-Peterburgda , Sankt-Peterburg va Ladoga metropoliti Antoniy (Vadkovskiy)uning sharafiga ibodat marosimini oʻtkazgan. 1909-yilda bayram arafasida Nikolay II ning farmoni bilan Romanovlar sulolasining 300-yilligi xotirasiga Feodorovskiy soborining qurilishi uchun mablagʻ yigʻilishi eʼlon qilingan.
Ikonaning haqida soʻngi eslatma 1912-yil may oyiga toʻgʻri keladi, u Sankt-Peterburgdagi Dvoryanlar majlisi uyi zalida Qora guruhchilarning V Kongressida ibodat marosimi paytida ishlatilgan, keyin izsiz gʻoyib boʻlgan. Taxminlarga koʻra, 1912-yildan keyin (hozirgi Shostakovich filarmoniyasi) Muqaddas Hushxabar cherkovida qolgan va keyin Din tarixi muzeyiga olib kelingan.
Yana qarang
Xudoning onasining suveren belgisi
Manbalar
bayramlar 14-oktabr / monarxiya
alfavit bo'yicha Xudoning onasining piktogrammalari / monarxiya
|
So‘la
i
Oynisa Musurmanova
Oila–er-xotinlik ittifoqiga, qarindoshlik aloqalariga, umumiy xo‘jalik yuritadigan er va xotin, ota-ona
va bolalar, aka-uka va opa-singillar, bobo-buvilar va
boshqa qarindoshlar o‘rtasidagi munosabatlarga asoslanadigan kichik ijtimoiy guruh, jamiyatning asosi,
davlat qudratining manbaidir.
(Ma’naviyat: asosiy tushunchalar izohli lug‘ati)dan
Darhaqiqat, bu ijtimoiy birlik yigit va qizning
o‘zaro xohishi, mehr-muhabbati asosida barpo etiladi.
Uzbekistonda 2019-yil 1-sentyabrdan e’tiboran "Oila
kodeksi"ning 15-moddasiga binoan yigitlar ham, qizlar ham 18 yoshdan turmush qurish huquqiga egadirlar.
Turmush qurush ixtiyoriylik, o‘zaro muhabbat asosida
bo‘ladi.
Shunday qilib, yigit va qizning o‘zlariga hartomonlama mos turmush o‘rtoq tanlashi oila baxtidir.
Bir-biriga nomunosib er yoki xotin oilani tanazzulga
olib keladi.
Ota-onaning oilada o‘z burchi va vazifalari bo‘lib,
ularga to‘liq amal qilingandagina ahil, inoq, baxtli
turmush kechirish, sog‘lom farzandlarni dunyoga keltirish va komil insonlar qilib tarbiyalashga erishiladi.
Oila
o‘z
siyosati,
iqtisodi, ijtimoiy-ma’naviy
qonun-qoidasi mavjud bo‘lgan kichik vatan hisobla-ISHI
nadi.
Unda
ushbu
qonun-qoida-Vatanga muhabbat
1 Larni yaratuvchi
va ularga amal
oiladan boshlanadi.
{ KULUVCHI Turli yoshdagi a’zolar
Frensis Bakon
{ yashaydi. Xuddi jamiyatda bo‘lganidek, oilaning ham o‘z sardori,
SHI
uning aytganlarini
bajaradigan, yo‘l-yo‘riqlarini tinglaydigan a’zolari bo‘ladi.
Inson uchun tug‘ilib o‘sgan va yashayotgan oilasi–mo‘jaz
vatandir. Tug‘ilib o‘sgan hududi, xonadoni, ota-onasi,
oila a’zolari, qarindosh-urug‘lari, ajdodlari, urf-odatlari, an’analariga mehr-muhabbatli,
sadoqatli
"yuz
Oila–jamiyat tayanchi
Onalik va bolalik davlat tomonidan muhofaza qilinadi.
O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasi (65-modda).
Oila... jamiyat va davlat muhofazasida
bo‘lish huquqiga ega.
I
O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasi (63-modda).
bo‘lish, ularni hurmat qilish, avaylab-asrash, har qanday xavf-xatardan himoyalash, sha’niga dog‘ tushirmaslik vatanparvarlikning namoyon bo‘lishidir. Shuning
uchun vatanparvarlik tuyg‘usi oilada shakllanadi.
Oila–muqaddas dargoh. Chunki unda har bir xalqning
qadriyatlari shakllanadi, millat, shajaralar davomiyligini ta’minlovchi yosh avlod dunyoga keladi va tarbiyalanadi. Donolarimiz aytganlaridek, "Oila–jamiyatning dur-u gavharidir". Oila mustahkamligi, farovonligi, tinch-totuvligidan davlat va jamiyat manfaatdor.
U tinch bo‘lsa mamlakat tinch, farovon bo‘lsa mamlakat
farovon, unda hartomonlama barkamol shaxs tarbiyalansa, davlat va jamiyat taraqqiy etadi. Shu sababdan ham
oilaning huquq va manfaatlari davlat tomonidan
himoya qilinadi. Bu esa bevosita O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasida belgilab qo‘yilgan.
Butun dunyo xalqlari oilalarning huquq va manfaatlarini
muhofaza
qilishdan
manfaatdor.
Shuning
uchun Birlashgan Millatlar Tashkilotining "Xalqaro
Oila kuni" Rezolyutsiyasi, YUNESKOning "Bola huquqlari to‘g‘risida"gi Konvensiyasi, "Mingyillik rivojlanish" hamda "Bolalar hayot kechirishi uchun maqbul dunyoni yaratish to‘g‘risida"gi Deklaratsiyalari qabul qilingan bo‘lib, ular oilalarning barqarorligi, mustahkamligi, farovonligini ta’minlash, ijtimoiy-ma’naviy
muhitni sog‘lomlashtirish, voyaga yetmagan bolalarning
ma’naviy va jismoniy kamolotida muhim ahamiyatga
egadir. Mazkur xalqaro me’yoriy-huquqiy hujjatlar
asosida dunyo miqyosida har yili 15 iyunB kuni "Xalqaro
oila kuni" nishonlanadi. Ushbu kunda milliy xususiya-ir
|
— Ismatulla Raimovich, yaqinda Toshkentda “Markaziy va Janubiy Osiyo: mintaqaviy o‘zaro bog‘liqlik
Tahdidlar va imkoniyatlar” mavzusidagi xalqaro konferensiya bo‘lib o‘tdi
Sizningcha, uning asosiy maqsadlari nimalardan iborat?— Darhaqiqat, poytaxtimiz “Markaziy va Janubiy Osiyo: mintaqaviy o‘zaro bog‘liqlik
Tahdidlar va imkoniyatlar” xalqaro konferensiyasiga mezbonlik qildi
Deyarli barcha oliy martabali mehmonlar va ishtirokchilarning umumiy fikriga ko‘ra, anjuman yuqori tashkiliy daraja va yuksak saviyada tashkil etildi
Toshkentga Afg‘oniston prezidenti Ashraf G‘ani, Pokiston bosh vaziri Imron Xon, Yevropa Ittifoqining tashqi ishlar va xavfsizlik siyosati bo‘yicha Oliy vakili Jozep Borrel, Xitoy, Rossiya, Hindiston, Turkiya, Saudiya Arabistoni, Kuvayt, Bangladesh hamda Markaziy Osiyo respublikalari tashqi ishlar vazirlari, Birlashgan Arab Amirliklari energetika vaziri, AQSh prezidenti maslahatchisi, Eron, Qatar, Nepal va mintaqaning boshqa mamlakatlari tashqi siyosat mahkamalarining rahbar shaxslari tashrif buyurdi
Konferensiyada BMT bosh kotibi konferens-aloqa tarzida ma'ruza qildi
Shuningdek, xalqaro moliya institutlari, nufuzli banklar boshqaruv hay'ati a'zolari hamda dunyoning yetakchi tadqiqot va tahliliy markazlari vakillari ishtirok etdi
Ushbu xalqaro anjuman ishtirokchilarining tarkibi va ularning fikr-mulohazalariga asoslangan holda aytishimiz mumkinki, muhtaram prezidentimizning mazkur tadbirni o‘tkazish bo‘yicha tashabbuslari nafaqat mintaqa doirasida, balki global miqyosda ham qo‘llab-quvvatlandi
Markaziy va Janubiy Osiyo qadimdan bir-biriga uzviy bog‘langan hududlar bo‘lib kelgan
Afsuski turli zamonaviy global muammolar, xususan Afg‘onistonda har xil “siyosiy o‘yinlar” oqibatida avj olgan fuqarolik urushi ikki mintaqa o‘rtasidagi azaliy aloqalar uzilishiga olib keldi va o‘zaro ishonchsizlik va sovuqchilik muhitini yuzaga keltirdi
Prezidentimiz o‘zaro bog‘liqlikni qayta tiklash, Markaziy va Janubiy Osiyo mamlakatlarining mavjud salohiyatini ro‘yobga chiqarish, Afg‘onistonda uzil-kesil tinchlikni qaror toptirish maqsadida tarixiy ahamiyatga ega g‘oyani ilgari surdi
Uning asosida quyidagi oliy maqsadlar mujassam:Birinchidan, Afg‘on zaminida barqaror tinchlik o‘rnatish bo‘yicha mintaqa doirasida va xalqaro maydonda yagona yondashuvni shakllantirishga erishish;Ikkinchidan, Afg‘onistonning ikki mintaqa o‘rtasidagi jug‘rofiy mavqeini uning ijtimoiy-iqtisodiy yuksalishiga xizmat qiluvchi omilga aylantirish;Uchinchidan, mintaqada o‘zaro ishonch fazosini tiklash orqali Afg‘oniston va Pokistonning transport-tranzit salohiyati va imkoniyatlarini mintaqa yuksalishiga yo‘naltirish;To‘rtinchidan, Afg‘onistonning mintaqaviy savdo-iqtisodiy aloqalar tizimiga faol qo‘shilishini ta'minlash
O‘zbekiston prezidenti tomonidan ilgari surilgan “Termiz - Mozori-Sharif - Kobul – Peshovar” temir yo‘lini qurish tashabbusining hayotga tatbiq etilishi Afg‘oniston tashqi savdosining 50 foizga o‘sishini ta'minlaydi va tranzitdan Kobulga yiliga 400-500 mln dollar daromad keltiradi
Umuman olganda, ushbu transchegaraviy temir yo‘lni foydalanishga topshirish Markaziy va Janubiy Osiyo mamlakatlarining iqtisodiy rivoji uchun mustahkam zamin yaratadi
Shu bilan birga, muhtaram prezidentimiz o‘zaro aloqalarni va mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlamasdan turib bugungi kunda mamlakatlarimiz duch kelayotgan xavf-xatar va tahdidlarni yengib bo‘lmasligini xalqaro hamjamiyat diqqatiga yetkazdi
Bugungi kunda Afg‘oniston o‘zining yangi tarixidagi muhim burilish davrini boshdan kechirmoqda
Shu o‘rinda, Toshkent xalqaro konferensiyasi yakunlangach, Doha shahrida muxolif afg‘on tomonlarining anchadan beri to‘xtab turgan muzokaralari boshlanishida ham ramziy ma'no bor, deb o‘ylayman
— Suhbatimizni ko‘pchilik vatandoshlarni xavotirga solayotgan bir savol bilan davom ettirsak
AQSh harbiylari ketgach, Afg‘onistonda nima bo‘ladi? — O‘zbekiston mintaqaning boshqa mamlakatlari singari, Afg‘onistondan xorijiy qo‘shinlar yuksak mas'uliyat va javobgarlik asosida hamda mamlakatda tinchlik jarayonining sur'atiga mutanosib ravishda olib chiqilishi tarafdoridir
Ta'kidlash joizki, so‘nggi 20 yil davomida Afg‘onistonda inson, xotin-qizlar va mamlakatda yashovchi turli millatlarning huquqlarini, fuqarolik jamiyati faoliyatini ta'minlash bo‘yicha muhim davlat institutlari tashkil etildi
Biz ushbu erishilgan barcha yutuqlarni Afg‘onistonning kelajagi uchun o‘ta muhimligini inobatga olgan holda, ularni saqlab qolish zarur deb, hisoblaymiz
|
Ch.
1
Ch. II
F-no
Ch. 1
Ch, Il
F-no
rit,
Ch.1
Ch. II
F-no
39
|
LIEBHERR 202 EC-B10 LITRONIC
rusumli
minorali
kranning
texnik
ko‘rsatkichlari:
YUK ko‘tarish qobiliyati: 10 tonna;
Strela uzunligi: 65,0 m;
Kran
ilmog‘ining
balandga
ko‘tarish
qobiliyati: 40—200 m.
POTAIN MDT 219
rusumli minorali
kranning texnik ko‘rsatkichlari:
YUK ko‘tarish qobiliyati: 10 tonna;
Strela uzunligi: 66,0 m;
Kran
ilmog‘ining
balandga
ko‘tarish
qobiliyati: 50—210 m.
Masofaga uzutish qobiliyati: 66 m.
Libxer 280 EC-HI2 Litronic
rusumli
minorali
kranning
texnik
ko‘rsatkichlari:
YUK ko‘tarish qobiliyati: 12 tonna;
Masofaga uzatish qobiliyati: 52 m;
Kran
ilmog‘ining
balandga
ko‘tarish
qobiliyati: 52— 110m.
Nazorat savollari:
I. YUk qamrovchi moslamalarning turlari va konstruksiyalari.
2. Traversa, uning ishlatilish sohasi va konstruksiyasi.
3. YUk qamrovchi qurilmalar.
4. YUk qamrovchi moslamalardan foydalanish qoidalari.
3. Konstruksiyalarni
tekshirish, sozlash va vaqtinchalik qotirish
moslamalari.
6. Montaj asboblari.
7. YUk ko‘taruvchi kranlar, ularning turlari, ishlatilish sohalari.
S. O‘zini o‘zi ko‘taradigan minorali kranlar.
9. Minorali montaj kranlarini tanlash tamoyillari.
10. Strelali o‘ziyurar kranning talab qilinadigan texnik ko‘rsatkichlarini hisoblash.
11. Kranlarni iqtisodiy ko‘rsatkichlari bo‘yicha taqqoslash qoidalari.
12. Zamonaviy kranlar, ularning ishlatilish sohalari, texnik ko‘rsatkichlari.
254
|
Ikkinchisi granit (gneys)li qatlam deb ataladi. Asosan granit
jinsidan
tashkil
topgan
(qalinligi
10—30
km).
Uchinchisi
bazaltli
qatlam
bo‘lib,
o‘z
nomidan
ma’lumki
bazaltli
jinslardan tashkil topgan
(qalinligi
okean
tubida 3—6
km,
materiklarda
20
km).
Bazalt
qatlami
pastki
qatlamlardan
Moxorovichich
yoki
Moxo
bo‘luvchi
chizig‘i
(chegarasi)
orqali
ajralib turadi. Yer po‘stining materiklardagi qalinligi 20—75
km atrofida bo‘lsa, okean tublarida 5—20 km ni tashkil etadi.
Moxo
chegarasidan
pastda
mantiya
deb
ataluvchi
qatlam
joylashgan
(qalinligi
2830
km).
U
ikkiga
bo‘linadi:
yuqori
mantiya
(1000
km
dan ko‘proq)
va quyi mantiya
(1900
km).
Eng
pastda
(2900
km
dan
6378
km
gacha)
esa,
Yer mag‘zi
—yadrosi
joylashgan,
u
eng
katta
bosim
(20000
atmosfera)
va
yuqori
harorat (3000
— 60009S)
ta’sirida
o‘ta
siqilgan
zich (12,5
—13
r/ sm3) holatidadir. Keyingi tekshirishlar natijasida ana shu
mag‘iz ikkiga: tashqi
va
ichki yadrodan iboratligi aniqlangan.
Olimlarning
fikricha
tashqi
yadroda
moddalar
suyuq,
ichki
yadroda esa qattiq holatda ekan.
Geografik
qobiqning
shakllanishida
yer
po‘stida
sodir
bo‘ladigan geologik
va geomorfologik jarayonlarning ahamiyati
katta.
Shuni
hisobga
olib
olimlarimiz
O‘rta
Osiyoda
yer
po‘stining qalinligi tekisliklarda
35
km, tog‘larda 75—80 km
ekanligini aniqlashgan.
Yer
po‘sti
Yer
po‘sti
deb
Yer
yuzasidan
Moxo
chegarasigacha
bo‘lgan
chuqurlikdagi
qattiq
tog‘
jinslariga
aytamiz.
Yer
po‘sti,
Yer
kurrasining tuzilishi mavzusida ko‘rsatib o‘tganimizdek, 60—70
km, ayrim joylarda 80 km gacha qalinlikda bo‘lib, har xil tog‘
jinslaridan tashkil topgan. Yer po‘stini geolog olimlar uch tipga
ajratishadi:
materik,
okean
va
orolik
yer
tpo‘stlariga.
Materiklar va okeanlar tagida yer po‘stining tuzilishi bir xil
emasligi
aniqlandi.
Materiklarda
Yer
po‘stining
Tog‘lik
va
tekislik
tiplari,
okeanlarda
esa
materik
sayozligi
(shelf
mintaqa 200 m chuqurlikgacha), materik yonbag‘ri (200 mdan 2,5—3
km chuqurlikkacha) va okean tubi (chuqurligi 4—6 km gacha), okean
osti novi (10—11 km chuqurlikkacha) ajratilgan.
Tayanch tushuncha va iboralarga izoh bering
|
225
fe’l-u-atvoriga ko‘na boshladi. O‘n yil birga o‘tkazilgan
turmushdan
angladiki,
xotinini
boshqacha
qilib
bo‘lmaydi.
– Maugli, beri kel!
Antuan pochta bo‘limiga kirdi... Qaytayotganda u
Fransuaza to‘g‘risida o‘ylashda davom etdi va o‘ylagan
sari kayfiyati tundlasha bordi. Loaqal xotini unga
bevafolik qilmaganmikin? U bunga ishonardi. Lekin
bilardiki, xotini ko‘pincha o‘zini ashaddiy tannozlarday tutar va ba’zan esa odob doirasidan ham chiqib
ketardi. Sabinaga uylanganida baxtliroq bo‘larmidi?
U Ponde-l Erdagi bog‘ni esladi. Sabina bilan yoshligida
shu bog‘da uchrashardi. Butun shahar ularni unashtirilgan
deb hisoblardi. Ularning o‘zlari ham bu to‘g‘rida hech
og‘iz ochmasalar-da, ertami-kechmi turmush qurishlariga
shubha qilishmasdi.
«U juda jo‘shqin tabiatli qiz edi-da», –deb o‘yladi
Antuan raqs tushganlarida Sabina pinjiga qanday
suqilganlarini eslab. Sabina bilan visol chog‘larida
Antuan dadil harakat qilar, qizning qarshilik qilmasligini his qilib, dovdirab qolmas edi. Antuan
yurak-yurakdan unga yaqin bo‘lmoqni xohlardi. Keyin
Fransuaza paydo bo‘ldi va butun dunyoning ayollari uning
uchun yo‘qday bo‘lib qolishdi... Endilikda Fransuazaga
bir umr bog‘langan. O‘n yillik hayotni birga o‘tkazishdi.
Uchta farzand. Bo‘lari bo‘lib bo‘ldi.
Ammo u mehmonxonada xotinini yupqa guddor ko‘ylakda, butun vujudidan nafosat anqib turgan bir holda
ko‘rganida g‘ashligi darhol o‘tib ketardi. Axir, ular
istiqomat qiladigan uy ham, mehmonlar hamisha qoyil
qolib havas qiladigan bog‘ ham Fransuazaning mehnati
bilan bunyodga kelgan. 1929-yil bo‘hronidan bir necha yil
avval Pon-de-l Er bilan zavodni tark etishga ko‘ndirgan
ham ayni Fransuaza bo‘lgan edi. Agar hammasiga adolat
yuzasidan baho beradigan bo‘lsa, Fransuaza unga baxt
keltirdi.
|
AKKREDITIVGA ARIZA N:
SANA
C—
To‘’lovchining
1
nomi
DEBET
D
to“lovchming BA
To‘lovchi
I
bankming nomi
To‘lovchining
STIRi
To‘lovchming
Kodi
14-йoya
0505411009
Ш
SUMMA
Oluvchining
nomi
KREDIT
1
oluvchining hv
Oluvchi
bankining nomi
Summa so‘z bilan
—
Oluvchi
bankining kodi
AMAL QILISh
ShARTNOMA Ne
MUDDATI
BUYuRTMA
SANASI
Tovar, ishlar yoki xizmat
nomi
Hujjat turi
Qo‘shimcha shartlar
1
Rahbar
I
F.I.O.
C.
(ип2o)
Bosh buxgaller
1
ETO
(imzo)
Tekshirilgan
Bank tomonidan
o‘tkazilgan
M.O",
BAMK
1
imzo
1
LL
Sana
274
|
jjj
Men
kimga o‘xshayman
tunga
osmonga
ko‘zlarimdan o‘tar kesik chaqmoqlar
o‘tirgim keladi
yurgim keladi
lahzalarning muyulishida
sochlarim yo‘llarga tikilaverar
oh chekar ko‘zimning balandliklari
mendan juda olis bo‘lgan kechada
2009-yil
J J
J
Ovozing–Baxt
yuragimga tashrif buyurgan
olislab-yaqinlar
o‘ylarim ichra
qulog‘imda jimirlar
ko‘zimda potrar
ko‘zguga tikilar tabassumlarim
olis oqshomlarga bir chiziq tashlar
simlarni isitib
peshonamga yozilishni istagan ovozing
2009-yil
Kel
ajnabiy tilda o‘ki
yuragimni o‘ng-u teskarisiga
gul tut titrog‘imga
egil xo‘rsiniqlarimga
ranglar bilan parchala sassizlikni
ko‘proq gul keltir
o‘zing tushunmaydigan ushbu jimlikka
2009-yil
Majnunsoat
Go‘zal BEGIM
32
jjj
Tushlarimga kiradi gullar
qo‘llarimga yaqinroq kelib
uyg‘otadi barmoqlarimni
qimtinadi ko‘rkli lahzalar
ko‘zlarimga egilib
2009-yil
kla
Hayot haqidagi aqidalarni jamlagan kitob
ko‘zlaring
haybatli harorat cho‘qqilarida
mendan gul tilanar har bir gulduros
shabada hidlarini ochqilar
ehtiros
2009-yil
JJJ
Ko‘zim cho‘kib borar
qorachiqlarim borar kichrayib
dilimdan titroqlar o‘tadi
eshigim tutqichiga muhoband ism
meni olib chiqar
hamroh bo‘lgim kelar
qo‘llarimni tuta olmayman
bo‘ysunmas nigohlarim
osilib oladi derazalarga
ko‘nglimni qoqar quyosh
jimirlaydi tun
aksimni oralab
atirgulday ochilar sukut
2009-yil
|
otdami, aravadami eltib qo‘ymadiyo Avvali shuki, shuncha yo‘ldan
«bolam»
deb kelgan
onasiga nega
«bugun
yotib qol» demadi? U yuragi g‘ash bo‘ldi-da, otxonadan
otni olib chiqdi,
naridan-beri egarladi-da,
qaynanasining «qayoqqa! deb vag‘irlashiga quloq
solmay, onasining ketidan ot qo‘ydi; qishloqning chiqaverishida unga
yetib oldi va otga mingashtirib Bahrobodga olib bordi.
Sidiqjon uyda picha o‘tirdi-yu, endi qaytib ketmoqchi bo‘lib turganida O‘rmonjon kelib qoldi.
Urmonjonning otasi Omon
aka Sidiqjonping
otasi
Sohibjon
aka bilan juda
qalin o‘rtoq edi, iqki
oshna o‘lib ketgandan keyin O‘rmonjon bilan Sidiqjon
chinakam aka-ukaday bo‘lib qolishgan edi.
O‘rmonjon
qishloq
maktabida o‘qib
xat-savodini
chiqardi, so‘ngra Samarqanddagi partiya-sovet maktabiga o‘qishga ketdi, o‘qishdan kelib, yer islohotidan keyinroq sobiq batraklardan tashkil topgan kolxozga
rais
bo‘ldi, shu
kunlari va undan keyin
Ham Sidiqjonni
Baxrobodga olib kelishga, kolxozga tortishga necha-necha
harakat qildi: tushuntirdi,
va’da berdi, yaxshi gapirib ham
ko‘rdi,
yomon gapirib
ham ko‘rdi—foydasi
bo‘lmadi. Shundan keyin O‘rmonjon uni xushlamaydigan,
ko‘rishganda so‘zni qisqa
qiladigan bo‘lib qolgan edi.
Biroq
u hozir, Hadicha
xolani yo‘lakay ko‘rib chiqqani
kirgan
bo‘lsa ham, Sidiqjonni
ko‘rib xiyla o‘tirdi,
nimagadir g‘ashi
kelayotganday undan
kinoyaomiz hol-ahvol so‘radi-da, «boy bo‘lib boltang yo‘q,
gadoy bo‘lib
xaltang yo‘q», deb zaharxanda qildi.
Bu gapni hazilga
yo‘yish uchun Sidiqjon ham kuldi. Biroq uning kulishi
O‘rmonjonning ro‘yirost g‘ashini keltirdi: «Nega kulasan, o‘zingdan kulayotibsanmig— dedi
mayin, lekin kn-shiga
qamchidan ham
qattiqroq tegadigan
bir tovush
bilan,
—
Agar o‘zingdan kulayotgan bo‘lsang, avvalo Zunnunxo‘janing sandig‘ida
yotib aqling mog‘orlab ketganidan Kulgin. Ha, nega baqrayasan" Aqling mog‘or bosmaganimi
bu?
Hech o‘ylaysanmi:
qishloqda, qishloqlarda
shuncha
voqealar bo‘lib o‘tdi, boylar, mushtumzo‘rlar
—
bir tomon, kambag‘allar, batraklar—bir tomon.. Qol-«o», kurash,
hatto qon... nega?.
Hech atrofingga qaray-sanmi? O‘rtoqlaring, o‘zing qatori qarollar, batraklar
nima qildi, nima qilayotipti?
Nega sen
o‘z to‘pingdan
ayrilib qoldingd?
Ayrilganni bo‘ri yer
edi-ku! Onang
umid
bilan
beshigingni
tebratgan,
shu
bechora onang
sendan nima
ko‘rdi
Bu
yerdagi o‘rtoqlaring seni,
sen
yuvindixo‘rni hamqishlog‘imiz degani or qilishadi
|
xo‘jayin"
Qani
uning
viqorli
ishbilarmon,
hukmron
qiyofasi Yuzida
ham,
turkida
ham
ilgarigi Shokalon
tog‘adan hech bir alomat qolmabdi-ku! Tarovsiz soqolida
loy
yuqi,
bilchillagan
ko‘zlaridan
yosh
oqib,
tumovdan
qizargan
burnini
battar
qizartirar,
u
juda
qarib
qolgan edi.
— Shokalon
tog‘a...—dedi
Sobirjon.
Tog‘a
seskandi-yu, yaxshilab qayrilib qarashga chipqon og‘rig‘i qo‘ymadi.
—Meni tanidingiz-a, tog‘a? G‘ulomali jiyaningizning
sho‘raviy o‘rtog‘i bo‘laman,
hov qo‘rg‘oningizda bo‘luvdik,
esingizdami2
Aravaga
og‘irligini
tashlab
kelayotgan
Shokalon
«bilaman, allaqachon taniganman» deganday, qayta-qayta
bosh irg‘ab, yana yig‘ladi.
—Suhbatimizga
quloq
osib
kelyapsiz
shekilli...
bandalik,
tog‘a,
sizga
quvvat
bersin..
Tilla
qiz
edi Zulayho.
Zulayhoning halokati
o‘ziga
ham
negadir endigina
ta’sir
qilganday,
Sobirjonning
ko‘ngli
allanechuk
qorong‘i tortib ketdi. O‘zining mudhish o‘limdan qutulib
chiqqaniga quvonibmi, shu paytgacha bu halokatning butun
ma’nosini
chuqur
o‘ylamagan
ekan.
Ilohiy
go‘zallik,
cheksiz
bir
soflik
hayotning
chirkin
zarbalariga
dosh
berolmay,
loyqa
to‘lqinlar
qa’riga
otildi.
Begunoh
vujudning bu isyonini anglash otaga ham oson emas.
U,
albatta hamma narsani xudodan
ko‘rib, uzoq iztirobda
ich-etini
yeydi-da,
keyin
taqdirga
tan
beradi.
Uning
uchun
bu—bir
o‘lim.
Farzand
o‘limi
bo‘lsa
ham,
halokatli bo‘lsa ham, baribir, o‘lim. Ammo Avrangga buni
chuqurroq
tushuntirish
kerak,
buning
isyon
ekanini,
o‘lim
emas,
onglarda
yoqilgan
mangu
olov,
buyuk
bir
ramz
ekanini
Avranglar
bilishi
kerak.
Sobirjon
keyinroq unga buni batafsil anglatishni ko‘ngliga tugib
qo‘ydi. Avrang endi uning tutingan ukasi axir.
— Shokalon tog‘a, G‘ulomalini so‘ramayapsiz... Men uni
yaqinda ko‘ruvdim, sal tobi yo‘qroq edi.
|
NASA ma’lumotlariga ko‘ra, sayyoralarning bunday joylashuvi so‘nggi marta 2005-yilda kuzatilgan
|
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi davlat adabiyot muzeyida buyuk shoir va mutafakkir Alisher Navoiy tavalludining 573-yilligiga bag‘ishlangan ma’naviy-ma’rifiy tadbir bo‘lib o‘tdi.
O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi, Mudofaa vazirligi va «Nuroniy» jamg‘armasi tomonidan tashkil etilgan tadbirda davlat va jamoat tashkilotlari vakillari, harbiy xizmatchilar, oliy harbiy o‘quv yurtlari kursantlari, navoiyshunos olimlar, adiblar, shuningdek, ulug‘ shoir ijodining ixlosmandlari ishtirok etdi.
Istiqlol yillarida Prezidentimiz Islom Karimov rahnamoligida buyuk ajdodlarimizning boy merosini o‘rganish, keng targ‘ib etish bo‘yicha izchil ishlar amalga oshirilayotgani ta’kidlandi. Yaqin kunlarda xalqimiz o‘zining dunyoga mashhur shoiri Alisher Navoiyning tug‘ilgan kunini keng nishonlaydi.
– Buyuk mutafakkir ijodi bilan bolaligimdayoq tanishganman, – deydi Toshkent axborot texnologiyalari universitetining maxsus fakulteti uchinchi kurs talabasi B.Kulkiyev. – Bobomdan yodgorlik bo‘lib qolgan, nafis sharqona naqshlar bilan bezalgan kitobni ilk bor qo‘lga olganim hamon yodimda. Bu Alisher Navoy hazratlarining tanlangan asarlari to‘plami bo‘lib, keyinchalik u mening doimiy hamrohimga, sevimli kitobimga aylandi.
Tadbir davomida Alisher Navoiyning g‘azallari, ruboiylari va dostonlaridan parchalar o‘qildi, u qoldirgan buyuk ma’naviy merosning bugungi ahamiyati haqida fikrlar bildirildi.
|
Rossiya Ukarina chegarasida 100 000 dan ortiq qo‘shin to‘plashi ortidan Buyuk Britaniya Ukrainani qisqa masofadan hujum qilishga mo‘ljallangan anti-tank artilleriyalari bilan ta’nimlamoqda. Bu haqda bugun, 18 yanvar kuni Britaniya Mudofaa kotibi ma’lum qilgan.
Bundan tashqari, Mudofaa kotibi Ben Uollesga ko‘ra, kichik otryadlardan iborat ingliz armiyasi qo‘shinlari harbiy o‘quv mashg‘ulotlarini o‘tkazish uchun Ukrainaga yuborilmoqda.
Uning bildirishicha, “Rossiya tomonidan Ukrainaga tug‘dirilayotgan xavfning ehtimoliylik darajasi ortmoqda va bunday vaziyatda Ukarinani yolg‘iz qo‘ymaslik ham hamkorlik, ham qonuniy shartnomalar tamoyiliga muvofiq hisoblanadi”.
Rossiya G‘arbning xavotirli bayonotlariga javoban, Ukrainaga hujum qilmasligini ma’lum qilmoqda.
Britaniya Mudofaa kotibi Ben Uolles, G‘arb Ukrainaga mudofaa sohasida asosiy yordamdan tashqari, qo‘shimcha yordamlarni ham ko‘rsatishini bildirgan.
Ma’lum qilinishicha, 2014 yil Qrimning Rossiya qo‘liga o‘tishi ortidan 2015 yildan boshlab Birlashgan Qirollik harbiylari Ukrainada tinimsiz mashg‘ulot va treninglar o‘tkazib kelishmoqda. Qrim anneksiyasidan keyin Britaniya Ukrainada mamlakat harbiy flotini qayta tashkil etishda yaqindan yordam bergan.
Britaniya Mudofaa kotibiyatining ochiqlashicha, kecha, 17 yanvar kuni Ukrainaga zirhli harbiy transportlarga qarshi yengil qurol-yarog‘larning birinchi partiyasi yuborilgan. Ammo, kotib jo‘natilgan qurollar aynan qanday turdagi ekani haqida hech qanday ma’lumotni oshkor qilmagan.
“Ukarina to‘laqonli o‘zining xavfsizligini ta’minlash huquqiga ega, bu yo‘lda ularga kecha biz birinchi partiyasini yuborgan qurol-yarog‘lar yaqindan ko‘maklashadi. Ochig‘ini aytaman, bu qurollar yaqindan hujum qilishga mo‘ljallagan bo‘lib, Rossiya uchun hech qanday xavf tug‘dirmaydi. Ular strategik qurol emas, Ukraina ulardan o‘zini himoya qilish uchun foydalanadi”, degan Mudofa kotibi Uolles Britaniya Parlamentida qilgan nutqida.
Yana uning qo‘shimcha qilishicha, agar Rossiya Ukrainadagi vaziyatni izdan chiqarishga urinadigan bo‘lsa, G‘arb unga qarshi “yangi” sanksiyalar paketini tayyorlab qo‘ygan.
Eslatib o‘tamiz, bir necha kun avval Oq Uy Matbuot kotibi Jen Psaki Rossiya qachon Ukraina hududiga bostirib kirishi haqida ma’lum qilgan edi. Unga qo‘ra, Moskva Kiyevga joriy yilning yanvar-fevral oylarida hujum qilishni ko‘zlamoqda.
“Biz Rossiya hukumati bosqinga tayyorgarlik ko‘rayotganidan xavotirdamiz. Biz buni avval ham ko‘rganmiz. Bu voqealar bizga 2014 yil, Rossiya Ukraina sharqidagi kuchlarga qarshi hujum qilish uchun ularga qarshi sabotaj va axborot operatsiyalari uyushtirgan paytni eslatmoqda. Rossiya harbiy rejalari yanvar va fevral o‘rtalarida boshlashi mumkin”, degan Psaki.
Buning ortidan Rossiyaning Vashingtondagi elchixonasi Oq uyning Ukrainaga bosqin uyushtirish vaqti haqidagi bayonotini “soxta va axborot bosimi” deya atagan.
Behruz Saidov
|
qanchalar
muhimligi
haqida muayyan
darajada
tasavvur
hosil
qilish
imkonini beradi.
Yuksak darajadagi
assotsiativ tafakkur
natijasi
o‘laroq
yaralgan
badiiy obraz yakma’no bo‘lolmaydi, ko‘p ma’nolilik uning tabiatiga xos
yana
bir
xususiyatdir.
Zero,
badiiy
obrazning
ko‘p
ma’noliligi,
o‘z
navbatida,
uning
tabiatiga
xos
assotsiativlik
va
tugallanmaganlik
xususiyatlaridan
kelib
chiqadi.
Birinchi
holni,
ayniqsa,
assotsiativlik
darajasi yuqori bo‘lgan ramziy obrazlar misolida yaqqol ko‘rish mumkin.
Masalan, Oybekning mashhur “Na’matak”
she’ri. She’rda tasvirlangan
tabiat manzarasini obraz deb olsak, tabiiyki, uning birinchi ma’nosi tabiat
manzarasining
o‘zida.
Ya’ni
go‘zal
manzara,
uni
ko‘z
oldida
gavdalanishidan olinayotgan zavq va shu asosda tug‘ilgan hol-kayfiyat bir
she’r uchun, uni tugal lirik asar sanash uchun kifoya qiladi. Holbuki, shoir
o‘z vaqtida shu manzarada assotsiativ ravishda istibdod tuzumi sharoitidagi
ijodkor taqdirini ham ko‘rgan va shu ma’noni obrazda ifodalagan. Shunisi
ham borki, mazkur obrazning ma’no ko‘lami shularning o‘zi bilangina
cheklanmaydi: o‘quvchi o‘z hayotiy tajribasi, she’rni o‘qish paytidagi
ruhiy holati bilan bog‘liq ravishda shu obraz-manzara asosida ulardan
tamom boshqa—o‘z mazmunini ham shakllantirishi mumkin bo‘ladi.
Ikkinchi ko‘rinishdagi—badiiy obrazning tugallanmaganligi bilan
bog‘liq ko‘p ma’nolilik, nafaqat ramziy, balki tom ma’nodagi realistik
obrazlarga ham xosdir.
Faqat bunda endi ko‘p ma’nolilikning yuzaga
kelish mexanizmi o‘zgacharoq. Avvalo, fugallanmaganlik tushunchasini
izohlab o‘tish zarurati bor. Gap shundaki, san’atkor badiiy obraz orqali
ifodalamoqchi bo‘lgan fikrni oxirigacha tugal aytmaydi (ya’ni, kitobxon
og‘ziga chaynab solib qo‘ymaydi), obrazning ayrim chizgilarini punktirlar
(uzuk-uzuk chiziqlar) bilan tortadi
—tugallanmaganlik deganimiz shu.
Boshqacha
aytsak,
san’atkor
obrazda
muayyan
imkoniyatlar
yaratib
qo‘yadi-da,
ularni ro‘yobga chiqarishni
o‘quvchiga qoldiradi.
Bu
xil
imkoniyatlar,
ayniqsa, “obyektiv tasvir” yo‘sinidan borilgan, yozuvchi
xolis kuzatuvchi mavqetda
turgan
asarlarda kuchli namoyon
bo‘ladi.
“Garchi asarda tasvirlangan narsa bitta bo‘lsa-da, o‘quvchilarning ijodiy
tasavvur imkoniyatlari, hayotni bilish darajasi, dunyoqarashi farqliligidan
konkret obraz ulaming ongida turlicha akslanadi, turli xulosalarga olib
keladi.
Shu’
bois
ham
o‘quvchilar tasavvurida
minglab
Otabek-u
Kumushlar,
Qobil” bobo-yu-Saidalar,
Zebi-yu
Miryoqublar
yashaydi.
Badiiy, obrazga xos ayni shu xususiyat tufayli ham asarni turli davrlarda
turlicha uqish, uning zamiridan yangi-yangi ma’nolarni ochish imkoni
yaratiladiki, ayni shu xususiyat chinakam san’at asarini boqiylikka daxtidor
etadi.
|
aksini topadi, keyin ѐzuv orќali shaklga kiradi. Shuningdek, tovush fikr
almashish jaraѐnida ѐzuvga nisbatan ko‘p ќulayliklarga ega. Tovush istalgan
joyda, istalgan vaziyatda, istalgan paytda њosil ќilinaveradi. Yozuv esa,
unday emas. U istalgan paytda, istalgan joyda amalga oshmaydi. Yozuvning
amalga kirishuvi ko‘p narsani talab ќiladi. Birinchidan, unga xoslangan
«ќurollar»siz (ќoѓoz, ruchka ѐki ќalam) ѐzuv amalga oshmaydi. Ikkinchidan,
ѐzuvni amalga oshirishda aloњida shart-sharoit zarur bo‘ladi. Masalan, suv
ichida њam, yugura ketib њam, tunda њam, osmonda uchib њam tovushni њosil
ќilaverish mumkin, biroќ bunday sharoit va vaziyatlarda ѐzuvdan
foydalanib bo‘lmaydi. Bular ѐzuvning tovushga nisbatan cheklangan
imkoniyatini bildiradi.
Ќanday bo‘lishidan ќat’iy nazar, ѐzuv til tarќќiѐtini belgilovchi muњim
omildir. Jamiyatning ma’naviy, madaniy, adabiy-badiiy «boyligi» ѐzuv
orќali avloddan avlodga meros bo‘lib o‘tadi. Shu bois ѐzuv sotsiolingvistika
o‘rganadigan muњim ijtimoiy imkoniyatdir.
39-§. Punktuatsiya va uning lisoniy-ijtimoiy aњamiyati
Yozma nutќni, uning kommunikativ moњiyatini ѐzuvsiz tasavvur etish
ќiyin bo‘lganidek, so‘zlovchi(ѐzuvchi)ning ѐzuv orќali bildirmoќchi bo‘lgan
maќsadini punktuatsiyasiz њam tasavvur etish ќiyin. Oѓzaki nutќning
imkoniyatlari cheksiz. Unda tinglovchi so‘zlovchining ko‘z oldida turadi.
Shuningdek, oѓzaki nutќda so‘zlovchining mantiќan bo‘rttirilgan ma’noni
ifodalovchi «so‘z»i shaklsiz, turli oњang va gavda, ќo‘l њaraktlari, yuzdagi
њar xil ishoraviy њarakatlar ѐrdamida њam tinglovchiga mav’lum bo‘lishi
mumkin. Biroќ bunday keng imkoniyatlar nutќning ѐzma shaklida yo‘ќ.
Yozma nutќ, uning ko‘rinish va ichki guruњlari, ular bilan boѓliќ lisoniy
va nolisoniy xususiyatlar, asli, sotsiolingvistik aњamiyat kasb etuvchi
ijtimoiy њodisalardir. Biroќ sotsiolingvistika masalalari bilan
shuѓullangan mutaxassislar negadir punktuatsiya masalalarini e’tibordan
chetda ќoldirgan. Aslida, nutќning ѐzma shaklini, uning kommunikativ va
pragmatik imkoniyati њamda moњiyatini punktuatsiyasiz, uning amaldagi moya
va ќonun-ќoidalarisiz tasavvur etish mumkin emas.
Punktuatsiya va uning ќonun-ќoidalari tufayli ѐzma nutќ oѓzaki nutќ
bilan muvofiќlashadi. Adresant-ѐzuvchi ko‘zda tutgan kommunikativ maќsad
o‘ќuvchi-adresatga biror-bir nuќssiz oson va aniќ ma’lum bo‘ladi.
Yozuv va uning њar xil њududiy turlari tildan ancha keyin paydo bo‘lgani
kabi, punktuatsiya va uning moya њamda ќonun-ќoidalari њam ѐzuvdan ancha
keyin paydo bo‘lgan. So‘zlarning biri boshќasidan ajratib ѐzilmasligi,
ajratib ѐzishning ѐzuvning taraќќiѐt bosќichida paydo bo‘lganligi њaќida
bundan oldingi paragraflarda aytilgan edi. Darњaќiќat, punktuatsiya
grafik ѐzuv bilan bir vaќtda paydo bo‘lmagan. U ѐzuv to‘liќ stabillashib,
rivojlangach, paydo bo‘lgan.
Til, ѐzuv ќanday ijtimoiy eњtiѐj tufayli paydo bo‘lgan bo‘lsa,
punktuatsiya
њam
ana
shunday
eњtiѐj
tufayli
vujudga
kelgan.
|
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2 may kuni xomashyo resurslarini chuqur qayta ishlash, eksportbop mahsulotlarni ko‘paytirish masalalariga bag‘ishlangan yig‘ilish o‘tkazdi.
Sanoat barcha iqtisodiyot tarmoqlarini jadal rivojlantirishga xizmat qiladi. Keyingi yillarda bu soha rivojiga alohida e’tibor qaratilib, yuqori texnologiyali zavodlar, texnoparklar, ishlab chiqarish korxonalari tashkil etildi. O‘tgan yili sanoatdagi qo‘shilgan qiymat o‘sishi 10 foizdan oshdi.
Lekin diversifikatsiya jihatidan qaraganda hali qilinadigan ishlar ko‘p. Masalan, sanoatning 69 foizi asosan xomashyo yoki birlamchi qayta ishlashga to‘g‘ri keladi. Eksportning 52 foizini rangli metallar, energiya resurslari va ho‘l meva tashkil etadi. Bu iqtisodiyotda haligacha tayyor mahsulotga nisbatan xomashyo ustunligini ko‘rsatadi.
Yig‘ilishda yuqori qo‘shilgan qiymat yaratuvchi va tayyor mahsulot eksport qiladigan sanoat korxonalarini ko‘paytirish, mavjud salohiyat va xomashyo resurslaridan samarali foydalanish masalalari muhokama qilindi.
Import qilinayotgan tovarlarni yurtimizda ishlab chiqarish, xomashyoni tayyor mahsulotga aylantirib sotish darajasi yetarli emasligi tanqid qilindi. Xususan, misning atigi 25 foizi qayta ishlanmoqda, ruxning 80, molibdenning 99, ipakning 88, xom terining 60 foizi xomashyo tarzida eksport qilinmoqda.
Yoki yana bir misol: 133 ming tonna o‘simlik yog‘i import qilingan bir paytda “O‘zyog‘moysanoat” uyushmasi korxonalari 48 foiz quvvatda ishlayotgani, albatta, qoniqarsiz holat. Sut va go‘shtni qayta ishlab, keng turdagi oziq-ovqat mahsulotlari tayyorlash sohasidagi ulkan imkoniyatlar ham to‘liq ishga solinmagan.
Shu bois yig‘ilishda Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Qishloq xo‘jaligi vazirligi, Davlat geologiya qo‘mitasiga mavjud xomashyo bazasi va import tarkibidan kelib chiqib, 2019-2021 yillarda sanoatlashtiriladigan mahsulotlar ro‘yxatini shakllantirish vazifasi qo‘yildi.
Davlatimiz rahbari kundalik sanoat mahsulotlarini keng ishlab chiqarish va kooperatsiyani rivojlantirish zarurligini ta’kidladi. Yurtimizda ishlab chiqarilayotgan va import qilinayotgan sanoat mahsulotlarini solishtirgan holda ehtiyojni hisob-kitob qilish tizimli olib borilmayotgani qayd etildi. Kichik sanoat zonalarida kundalik sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish loyihalarini ko‘paytirish bo‘yicha topshiriqlar berildi.
Sanoat rivojida tarmoqlarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash muhim omil hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1 maydagi “Sanoat kooperatsiyasini yanada rivojlantirish va talab yuqori bo‘lgan mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq mahalliy sanoat ishlab chiqaruvchilarni davlat xaridlari orqali qo‘llab-quvvatlash mexanizmi joriy etilmoqda.
Yana bir muhim masala borki, bu sanoat tovarlarini yetkazib berish bilan bog‘liq. Yurtimizda mahsulotlar tannarxida transport xarajatlari hanuzgacha yuqori. Dunyoda ushbu ko‘rsatkich 8-9 foizdan oshmaydi. Shuningdek, mahsulotlarni sertifikatlash ham eksportda juda muhim omil.
Shundan kelib chiqib, transport xizmatlari narxini kamaytirish, mahsulotlarni tashqi bozorlardagi texnik sifat talablariga uyg‘unlashtirish bo‘yicha ko‘rsatmalar berildi. Ishlab chiqarish va sertifikatlash sohalari mutaxassislari malakasini oshirish masalalariga ham e’tibor qaratildi.
Muhokama qilingan masalalar bo‘yicha ustuvor vazifalar belgilab berildi.
|
OMON MUXTOR
Omon Muxtor
1941-yilning
16-iyulida Buxoro
shahrida
tug‘ildi. Toshkent davlat universitetining jumalistika bo‘limida
tahsil otdi. Respublika bolalar gazetasida, O‘zbekiston teleradio
Davlat qo‘mitasida, “O‘zbekfilm” kinostudiyasida, G‘afur G‘ulom
nomidagi adabiyot va san’at nashriyotida xizmat qildi. Yigirma
yildan ko‘proq vaqt “Sharq yulduzi” jumalida bo‘lim mudiri, bosh
muharrir o‘rinbosari, bosh muharrir lavozimlarida ishladi.
“Chorlar quyoshli yo‘llar” birinchi she’riy to‘plarni 1966-yilda chop etildi. Shundan
so‘ng u shoir, hikoyanavis, qissanavis, romannavis sifatida o‘ttizga yaqin kitob nashr
ettirdi. Jumladan, “Nigoh” (1968), “Quyoshlar va tushlar” (1971), “Shaharlik kelinchak”
(1973), “Hayot darvozasi” (1978), “Buxorolik donishmand” (1982), “Bolalikka sayohat”
(1984), “Volshebnik” (rus tilida, 1986) kabi hikoyalar to‘plamlari, “Uchqur poyezdlar”
(1981), “Vazifa” (1988) kabi qissalar, “Yillar shamoli” (1976), “Egilgan bosh" (1989),
“Ming yildan so‘ng” (1991), Tepalikdagi haroba”, “Ko‘zgu oldidagi odam” (1996),
“Ming
bir
qiyofa”
(1994)
kabi
romanlarini,
“Ohang”
(1974),
“Yog‘du”
(1979),
“Marvarid”
(1985), “Shiddat”
(1990), “Sharshara” (Saylanma,
2001)
kabi
she’riy
to‘plamlarini nashr ettirdi.
Mustaqillik yillarida Omon Muxtorning “Buxoro
hayoti voki Labihovuzdagi
tutlar” (2004), “Navoiy
va rassom Abo‘lxayr” (2006) “Sherlok Xolms Buxoroda”
(2008), “Uzun yo‘lakdagi ikki kishi” (2011) singari qator hikoyalar va qissalar, dramalar
va
adabiy
manzaralardan
iborat
kitoblari,
“Ffu”
(1997),
“Ayollar
mamlakati
va
saltanati”, “Aflotun” (1998), “Odamlar kulishlari kerak” (2008), “Maydon” (2010),
“Xotin podshoh” (2010) “Dengiz tubi, sahro qa’rida” (“Muhabbat o‘limdan kuchli”)
kabi romanlari dunyoga keldi. Omon Muxtor bolalar uchun “Buvim
ertak aytadi”
(1971),
“Kunlardan
bir
kun”
(1985).
“Ming yildan
so‘ng”
(1991),
“Eski
sandiq”
(“Stari”y sunduk”, rus tilida, 2010) kabi she’r, ertak va hikoya to‘plamlarini ham e’lon
qildi. U “Egilgan bosh” romani uchun 1990-yil O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasining
yillik adabiy mukofotiga sazovor bo‘ldi.
O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan san’at arbobi Omon Muxtor 1998-yilda “Do‘stlik”
ordeni
bilan, 2009-yilda Alisher Navoiy
hayotiga bag‘ishlangan
dilogiyasi uchun
O‘zbekiston Davlat mukofoti bilan taqdirlandi.
|
Reja:
1.1. “Mehmonxona xo‘jaligida rejalashtirish” fanining maqsadi
va vazifalari
1.2.
Mehmonxonalarning
kelib chiqish
t
va turizmdagi
|
O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev joylarda amalga oshirilayotgan bunyodkorlik ishlari, olib borilayotgan islohotlar jarayoni, yirik loyihalar bilan tanishish va xalq bilan muloqot qilish maqsadida 10 mart kuni Buxoro viloyatiga tashrif buyurdi.
Davlatimiz rahbari o`zining saylovoldi dasturida mamlakatimizning barcha hududlari qatori Buxoro viloyatini ham rivojlantirish bo`yicha ulkan rejalarni bayon etgan edi. Prezidentimiz Buxoro viloyatiga tashrifi davomida ana shu rejalar ijrosi, amalga oshirilayotgan bunyodkorlik ishlari, istiqbolli loyihalar bilan tanishish va xalq bilan bevosita muloqot qilish ko`zda tutilgan.
Prezidentning Buxoro viloyatiga tashrifi boshlandi.
|
Ovoz a’zosining funksional buzilishlarini davolash tadbirlari
birinchi navbatda asab faoliyati buzilishlarini keltirib chiqargan
sabablarini bartaraf etishdan iborat. Salbiy ruhiy omillar bartaraf
etilgandan keyin ovoz to‘satdan paydo bo‘lishi mumkin.
HIQILDOQ VA TRAXEYA TRAVMALARI
Tarqalishi.
Hiqildoq
travmalari
barcha
LOR-kasalliklarning 190 ni hamda hiqildoq va traeya kasalliklarining
1090 ni tashkil qiladi. Uy-joy mexanik travmalari ko pincha katta yoshdagi kishilarda kuzatiladi, kichik yoshdagi bolalarda hiqildoq tog‘aylari egiluvchan va elastik bo‘lishi tufayli kam jarohatlanadi.
-
.
.
Hiqildoq
va traxeya travmalari zararlantiruvchi
omilga
qarab mexanik,
termik,
nurli va kimyoviy bo "lishi mumkin.
Shuningdek, ochiq va yopiq travmalar tafovut qilinadi.
—
Tinchlik davrida hiqildoq va traxeya travmalari nisbatan
kam uchraydi.
Etiologiya
va patogenezi.
Hiqildoqning
o‘tmas
tashqi
travmasi yiqilganda, o‘ynaganda, mushtlashganda o‘tmas jism
bilan urish natijasida paydo bo‘ladi vateri osti to‘qimasida, hiqildoq muskullarida
va
shilliq pardasida
qontalashlar
hosil
bo‘lishi bilun kechadi. Ba’zan hiqildoqning anatomik asosi
buzilib, alohida tog‘ayning va ularning parchalarini o“z joyidan
siljishi kuzatiladi.
—
.
“Hiqildoq
travmalaridagi
nafas
faoliyatini
buzilishi
rivojlangan reaktiv shish, pastki nafas yo‘llariga qon kirishi,
yo‘ldosh teri osti va koks oralig‘i emfizemasi, pnevmotoraks
tufayli yanada og‘irlashishi mumkin.
Tasnifi. Tashqi laringotraxeal travmalar yo‘l-transport, uy-ro‘zg‘or, sport va jinoiy, jarohatning xarakteri bo‘yicha-lat
yeyishlar, bosilishlar, jarohatlarga bolinadi. Tashqi travmalarda
ko‘pincha qalqonsimon tog‘ay, kam hollarda- cho‘“michsimon
tog‘aylar jarohatlanadi.
380
Ichki travmalar kuyishlar (4196), yot jismni nafas yo‘lariga
kirishi (5494), endolaringeal jarrohlik amali paytidagi jarohatlar
(590), hasharotlarni (arilarni) yutib yuborish va boshqa omillar
tufayli paydo bo‘ladi. Ichki travmalarda ko‘pincha uzuksimon
tog‘ay zararlanadi.
Hiqildoq va traxeyaning yopiq travmalariga (teri qoplamlarining yaxlitligi saqlangan holda) lat yeyishlar, sinishlar, teri osti
yirtilishlari vabog‘ilish kiradi.
Ochiq travmalarga sanchilgan, kesilgan, yirtilgan, o"4-yoy
(33-rasm), tishlangan travmalar kiradi.
Klinik manzarasi. Klinik belgilarning keskinligi hiqildoq
travmasining
turiga,
og‘irligiga
va jarohatning joylashuviga
bog‘liq bo‘ladi. Hiqildoq va traxeyaning barcha zararlanishlarida kuzatiladigan umumiy belgilarga nafasni to asfiksiyagacha
qiyinlashishi, ovozni afoniyagacha buzilishi, yo‘tal; bosganda,
yutinganda va ovoz chiqarganda zo‘rayuvchi mahalliy og‘riq;
qon tuflash, teri osti to‘“qimasining emfizemasi, pnevmotoraks,
buyin qon tomir-asab to‘plami orqali reflektor ta’sirdan xushdan
ketish kiradi.
.
Ba’zan hiqildoq shoki rivojlanib, nafasni reflektor to‘xtashi
sodir bo‘lishi mumkin. Og‘ir hollarda hiqildoq tog‘aylarining
yaxlitligini
buzilishi
bilan kechuvchi yumshoq
to‘qimalarni
ezilishi yuz beradi. Paypaslanganda og‘riq, hiqildoq shaklini
o‘zgarishi, cho‘kishi, krepitatsiya, ba’zan singan tog‘aylarning
haddan tashqari harakatchanligi va siljishi aniqla-nadi. Teri osti
emfizemasi shilliq parda zararlanganigidan dalolat beradi.
Agar hiqildoq travmasi til osti suyagini sinishi bilan birga
kechganda, unda tilni cho‘kishi , og‘izni ochish va tilni chiqarish
paytida og‘riqni paydo bo‘lishi, nutqni va yutinishni qiyinlashishi, hiqildoq usti qopqog‘ining harakatsiz bo‘lishi, g‘irchilash
va zararlangan qismlarining patologik harakatchanligi kuzatiladi.
Bo‘g‘ilish belgilari ovoz muskullarining spazmi yoki nafas
yo‘lini tog‘ay parchalari va yirtilgan yumshoq to‘qimalar bilan
yopilishi oqibatida darhol paydo bo‘lishi mumkin.
381
|
Ifs Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Caen tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
10.574 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1162,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,1 km2.
Manbalar
Calvados shaharlari
|
O'zbekistonda Bollivud filmlari suratga olinadi
Putin Yaponiya bosh vaziriga yil oxiriga qadar tinchlik shartnomasini tuzishni taklif qildi
|
22-iyul Janubiy Koreyada "Loyga cho’milish" festivali kuni
Janubiy Koreyada yana bir bor noana’naviy bayramlardan biri hisoblangan – loyga cho’milish festivali o’tkazildi
Ushbu quvnoq festival 17 marotaba o’tkazilmoqda
An’anaviy loyga cho’milish festivali kurort- shahar Toryonda Dechxon plyajida bo’lib o’tadi
Faqatgina Janubiy Koreyada emas, balki yorqin dam olib vaqtni chog’ o’tkazishni xush ko’ruvchi insonlar ham ushbu festival haqida eshitishgan
Festivalda qatnashish uchun har xil mamlakatlardan xohlovchilar qatnashshadi
Birinchi festival 1998-yil Janubiy Koreyada o’tkazilgan
Dechxon plyajida dam oluvchilar har xil konkurs, estafetalardan zavq olishadi
|
“O‘zkomnazorat” va “O‘zbekiston pochtasi” AJ hamkorligida pochta jo‘natmalari va pul o‘tkazmalarini qabul qilish hamda to‘lash yo‘nalishida qoidabuzarliklar profilaktikasi olib borilmoqda | infoCOM.UZ
“O‘zkomnazorat” va “O‘zbekiston pochtasi” AJ hamkorligida pochta jo‘natmalari va pul o‘tkazmalarini qabul qilish hamda to‘lash yo‘nalishida qoidabuzarliklar profilaktikasi olib borilmoqda
2020-yil 21-yanvar kuni “O‘zbekiston pochtasi” AJ rahbariyati tomonidan Urganch shahrida pochta xodimlari tomonidan pul mablag‘larining kamomadi va o‘zlashtirish holatlari kelib chiqishini oldini olish bo‘yicha profilaktika tadbiri o‘tkazildi. Makzur tadbirda “O‘zbekiston pochtasi” AJ Xorazm filiali va uning tuman (shahar) pochta aloqasi bog‘lamalari hamda barcha pochta aloqa bo‘limlarining 170 nafar xodimlari ishtirok etdi.
Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi Xorazm viloyati hududiy boshqarmasi, “O‘zkomnazorat” Xorazm viloyati hududiy inspeksiyasi va viloyatdagi tegishli huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari ishtirok etishdi.
“O‘zkomnazorat” Xorazm viloyati hududiy inspeksiyasi boshlig‘i tomonidan ishtirokchilarga ko‘rsatilayotgan pochta xizmatlari sifati buzilishi holatlari va ularning oqibatlari shuningdek kelgusida bunday holatlarning oldini olish bo‘yicha tegishli ko‘rsatmalar berildi.
« Kundalik kompaniyasi o‘qituvchilar uchun mobil ilova ishlab chiqdi
Poytaxtning “Iftixor” mahallasi yoshlari Toshkent teleminorasida »
|
206
Qodirova Xalimaxon Nurmuhammad qizi. Diagnostik madaniyat – bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi-ning kasbiy komponenti sifatida..................................................................................................................84
Бекмирзаев Мавлон Худаёрович. Ўзбекистонда биологик таълимнинг методологик асослари.........86
Ermanov Davron Raxmataliyevich. Ikkinchi va xorijiy tilni o‘rganishda miya faoliyoti va tuzilishidagi o‘z-garishlar........................................................................................................................................................89
Умаров Абдусаттор, Юлчиев Ифтихоржон Исақович, Зохидов Иброхимжон Обиджонович. 8-синф физика курсининг “Электр қаршилик” мавзусини ўқитиш........................................................................95
Rakhmonov Azizkhon Bositkhonovich. Personal-oriented Approach in Training Future Teachers of the Rus-sian Language..............................................................................................................................................98
Asronova Mohigul Musaboyevna, Boqiyeva Mavjuda Shokirovna. Efficiency of Using Vocabulary Games
in Teaching Foreign Languages.................................................................................................................101
ILMIY AXBOROT
Юлдашева Дилноза Бекмуродовна. Ўзбек тилшунослиги фани тараққиётида олима аёлларнинг тутган ўрнига доир........................................................................................................................................104
Usmonov Aslam, Usmonova Umida. Vazifadosh bog‘lovchilarning funksional xususiyatlari....................109
Бобожонов Шарифбой Худошукирович. “Тўғри” лексемасининг семемалари ва унинг изоҳи хусусида................................................................................................................................................................112
Ҳасанова Дилфуза. Шахс социал белгиларини ифодаловчи нолисоний воситалар...........................115
Қўшоқова Барнохон Йўлдошевна. Мақоллар–исломий религионим сифатида.................................118
Turdimurodov Sirojiddin Eshqobilovich. Evfemizmlardan unumli foydalanishning ahamiyatlari.............120
Ғофурова Мавлудахон Ботиржон қизи. Варваризмларнинг ўзга тилларга кириб келишиниинг линг-вокультурологик шарт-шароитлари.............................................................................................................123
Bekiyeva Malika Jamoldin qizi. “Alp er To‘nga” asarida zoonimik komponеntli iboralarning ishlatili-shi...............................................................................................................................................................126
Шодмонова Сайёра Бахрамовна. «Бобурнома»да ўлчов бирликларининг лингвокультурологик хусусиятлари ва уларнинг таржимада акс этиш масаласи...........................................................................129
Эсанов Алижон Менгбаевич. Ўзбек болалар тақвим поэзиясида “Ё, рамазон” қўшиқларининг локал
хусусиятлари.............................................................................................................................................132
Saidova Muxayyo Umedilloyevna. M.H.Abramsning “Adabiyotshunoslik terminlari glossariysi” lug‘atidagi
adabiyotshunoslik terminlarining mavzuiy guruhlari................................................................................136
Тошболтаева Тожихон. “Амири фалак“ таърифида...............................................................................139
Пайзуллаева Раъно Махмудовна. Достонда бадиий тафаккур жилолари............................................142
Абдуллаева Мухтасар Абдулла қизи. Умуминсониий қадриятларга хос идиомаларнинг таржимада
берилиши (ўзбек тилидан инглиз тилига)..............................................................................................146
Жўраев Жамолиддин. Қадимий асарларда хат ёзиш қоидалари..........................................................150
Ибрагимов Хайрулла Ҳамдамович. Тўра Сулаймон ижодининг поэтик юксалишида халқ мақолларининг ўрни..................................................................................................................................................153
Mamiraliyev Quvonchbek Qurvonboy o‘g‘li. Hamid Olimjon va Oybek she’rlarida vatan obrazi.............155
Zaripova Dilfuza Baxtiyorovna. Didaktik asarlarning qiyosiy tahlili.........................................................157
Худайберганова Наргиса Курбонбаева. Таълим-тарбия орқали соғлом турмуш тарзини шакллантиришнинг муаммоси..............................................................................................................................160
Комолова Шаҳнозахон Адхамовна, Зулхонов Мустафо Жўраевич. Сўз танлашда луғатларнинг аҳамияти.........................................................................................................................................................163
Умарова Навбаҳор Шокировна. Иқтисодий ижтимоийлашуви жараёнида болаларнинг пулни идрок
қилиши......................................................................................................................................................165
Аҳметжанова Муқаддас Ваҳобовна. Театр санъатининг бадиий-эстетик моҳияти.............................168
Юлдашева Дилором Юлдашевна. Ўзбекистонда тиббий туризмнинг ривожланиш омиллари........171
Гаппарова Дилора Азимбаевна. Особенности перевода медицинских терминов...............................175
Буранова Жамила Алиевна. Мифологизм в узбекской литературе (на примере романа Амана Мухта-ра “Тысячеликие”)....................................................................................................................................177
Alimova Kamola Tursunovna. Peculiarities of the English Idioms and Difficulties in the Process of Their
Translation.................................................................................................................................................181
Khakimova Munira Khabibullaevna. The Relevance of Intercultural Communication in Modern Condi-tions............................................................................................................................................................183
|
"O'zdavtemiryo'lnazorat"DI to'g'risida
Bosh >Biz haqimizda>Inspeksiya nizomi
2017 yil 28 noyabrdagi
948-son qaroriga
O‘zbekiston Respublikasi Temir yo‘llarda yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligini nazorat qilish
1. Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasi Temir yo‘llarda yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasining (keyingi o‘rinlarda «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi deb ataladi) maqomi, asosiy vazifalari, funksiyalari, huquqlari va javobgarligini, faoliyati va hisobotini tashkil etish tartibini, shuningdek, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbarlarining funksional vazifalari va javobgarligini belgilaydi.
2. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi poyezdlar harakati xavfsizligini ta’minlash chora-tadbirlarini ishlab chiqish, amalga oshirish va muvofiqlashtirish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi temir yo‘l ma’muriyatining funksiyalarini bajaruvchi hamda davlat, xo‘jalik boshqaruvi organlari va temir yo‘l transporti sohasida faoliyat yurituvchi boshqa tashkilotlar (keyingi o‘rinlarda temir yo‘l transporti korxona va tashkilotlari deb ataladi) tomonidan temir yo‘l transporti sohasida harakat xavfsizligini ta’minlashga oid belgilangan qoidalar va normalarga rioya etilishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshiruvchi, shuningdek, «O‘zbekiston temir yo‘llari» AJ tashkilotlari va korxonalarida qozonxona ob’ektlari va ko‘tarish inshootlaridan xavfsiz foydalanishni nazorat qiluvchi davlat boshqaruvi organi hisoblanadi.
3. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga (keyingi o‘rinlarda Vazirlar Mahkamasi deb ataladi) bo‘ysunadi.
4. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi o‘z faoliyatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Temir yo‘l transportini monopoliyadan chiqarish va aksiyalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» 2001 yil 2 martdagi PF-2815-son Farmoniga hamda «O‘zbekiston Respublikasi Temir yo‘llarda yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» 2017 yil 16 avgustdagi PQ-3221 son qaroriga muvofiq amalga oshiradi.
5. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qarorlariga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va farmoyishlariga, shuningdek, ushbu Nizomga va boshqa qonun hujjatlariga amal qiladi.
6. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining o‘z vakolatlari doirasida qabul qilingan qarorlari davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, boshqa tashkilotlar va ularning mansabdor shaxslari, shuningdek, fuqarolar tomonidan bajarilishi majburiy hisoblanadi.
7. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi va uning tuzilmasiga kiruvchi tashkilotlar yuridik shaxs hisoblanadi, O‘zbekiston Respublikasining Davlat gerbi tasviri tushirilgan va o‘z nomi davlat tilida yozilgan muhr va blankalarga, mustaqil balansiga, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining G‘aznachiligida g‘azna hisobraqamlariga, bank hisobraqamlariga, shu jumladan chet el valyutasidagi hisobraqamlariga ega bo‘ladi.
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari yuridik shaxs hisoblanmaydi.
8. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining rasmiy nomi:
to‘liq — O‘zbekiston Respublikasi Temir yo‘llarda yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasi, qisqartirilgan — «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi;
to‘liq — The State Inspection of the Republic of Uzbekistan for the supervision of the safety of railway transportation, qisqartirilgan — Uzstaterailwaysupervision;
to‘liq — Gosudarstvennaya inspeksiya Respubliki Uzbekistan po nadzoru za bezopasnostyu jeleznodorojnыx perevozok, qisqartirilgan — Uzgosjeldornadzor.
2-bob. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining tuzilmasi
9. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tizimiga quyidagilar kiradi:
markaziy apparati;
Toshkent, Farg‘ona, Buxoro, Orolbo‘yi va Qashqadaryo hududiy filiallari;
O‘zining temir yo‘llariga ega bo‘lgan yuridik shaxslarining temir yo‘l transporti xodimlari malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash markazi;
«Temir yo‘l mahsulotlarini sertifikatlashtirish markazi» davlat unitar korxonasi;
«Putur yetkazmasdan nazorat qilish laboratoriyasi» davlat unitar korxonasi.
3-bob. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining vazifalari va funksiyalari
1-§. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining vazifalari va funksiyalari
10. Quyidagilar «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining asosiy vazifalari hisoblanadi:
O‘zbekiston Respublikasi temir yo‘l transportida yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligi ta’minlanishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish;
temir yo‘l transportida foydalaniladigan mahsulotlarning texnik jihatdan tartibga solish, shuningdek, ularni sertifikatlashni tashkil etish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini nazorat qilish,;
o‘zining temir yo‘llariga ega bo‘lgan yuridik shaxslar xodimlarining tizimli ravishda malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash;
temir yo‘l transportida yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligi sohasida hamkorlikni amalga oshirish va xalqaro tashkilotlarda O‘zbekiston Respublikasi manfaatlarini ifoda etish;
11. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi o‘ziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi:
1) O‘zbekiston Respublikasi Temir yo‘l transportida yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligini ta’minlash yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish sohasida:
umumiy foydalanishdagi temir yo‘l transportida tashishlar va temir yo‘l transporti sohasida faoliyat yuritadigan yuridik shaxslarning kirish yo‘llarida (keyingi o‘rinlarda temir yo‘l kirish yo‘llari deb ataladi) xavfsizligini ta’minlashi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish;
temir yo‘l transportlari tashkilotlari va korxonalari tomonidan temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda normativ hujjatlar talablari bajarilishini nazorat qilish;
temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlari tomonidan temir yo‘llarda poyezdlar harakati xavfsizligini ta’minlashga va temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlaydigan texnik vositalarning ishonchliligini oshirishga qaratilgan kompleks profilaktika chora-tadbirlari belgilangan muddatlarda bajarilishi yuzasidan davlat nazoratini ishlab chiqish va amalga oshirish;
ichki va xalqaro yo‘llarda temir yo‘l transportida yuk va yo‘lovchilarni tashish faoliyatini litsenziyalash, shuningdek, litsenziatlarning litsenziya talablari va shartlariga rioya etishini nazorat qilish;
ob’ektlar, mahsulotlar va texnologiyalarning temir yo‘l transporti sohasida belgilangan talablarga muvofiqligi yuzasidan ularni doimiy yoki vaqtincha foydalanishga qabul qilishda ishtirok etish;
ob’ektlar, mahsulotlar va texnologiyalarning temir yo‘l transporti sohasida belgilangan talablarga muvofiqligi yuzasidan ularni foydalanishga qabul qilish loyihalari va ishlarini ekspertizadan o‘tkazish va ular bo‘yicha xulosalar berish;
lokomotivlar, yuk hamda izotermik vagonlarning xizmat muddatini uzaytirish maqsadida ishlab chiqarishda texnik yechimlardan foydalanish huquqini kelishish va buning uchun guvohnoma berish;
O‘zbekiston Respublikasi hududida yuz bergan favqulodda hodisalar (avariya, halokat) yuzasidan xizmat tekshiruvlarini belgilangan tartibda tashkil etish va o‘tkazilish, shuningdek, boshqa davlatlar hududida O‘zbekiston Respublikasi yo‘lovchi tashish poyezdlarining favqulodda hodisalarini tekshirishda belgilangan tartibda ishtirok etish;
poyezdlar harakati xavfsizligi talablarini buzish holatlari bo‘yicha temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlari tomonidan olib boriladigan xizmat tekshiruvlarining to‘g‘riligini nazorat qilish (halokatga uchrash va avariyalar bundan mustasno);
temir yo‘l transporti korxona va tashkilotlari tomonidan poyezdlar harakati xavfsizligi qoidalarini buzish holatlarini hisobga olish va tahlil etish, shuningdek, temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligi holati haqida ularni xabardor qilish;
«O‘zbekiston temir yo‘llari» AJ korxonalari va tashkilotlarida qozonxona ob’ektlari, ko‘tarish inshootlari va o‘lchash tizimlarini saqlash, ulardan xavfsiz foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi huquqiy-normativ hujjatlar va normativ hujjatlarga rioya etilishini nazorat qilish;
temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlari tomonidan temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini oshirish bo‘yicha sohaga oid dasturlarning amalga oshirilishini nazorat qilish;
temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda normativ hujjatlarni belgilangan tartibda ishlab chiqish va qabul qilish;
O‘zbekiston Respublikasi hududida yo‘l harakati xavfsizligi talablarining buzilishi va ularning sabablari yuzasidan rasmiy tekshiruv o‘tkazish tasnifi hamda tartibi bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlarni belgilangan tartibda ishlab chiqish va qabul qilish;
temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlarining lavozimga yangi tayinlangan, shuningdek, poyezdlar harakati xavfsizligi buzilishiga yo‘l qo‘ygan rahbarlari va mas’ul xodimlarini temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda normativ hujjatlarni bilishi bo‘yicha attestatsiyadan o‘tkazishni tashkil etish;
umumiy foydalanishdagi temir yo‘l transportida poyezdlar harakati xavfsizligini texnik va texnologik nazorat qilishni ta’minlovchi «O‘zbekiston temir yo‘llari» AJ ning tarkibiy bo‘linmalari faoliyatiga uslubiy rahbarlik qilish;
temir yo‘l transportida tashuvchilarning yo‘lovchilar hayoti, sog‘ligi va (yoki) mol-mulkiga zarar yetkazilganligi uchun o‘z fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urtalash bo‘yicha qonun hujjatlarida belgilangan majburiyatlarni bajarishi yuzasidan davlat nazoratini amalga oshirish;
nazorat funksiyalarini amalga oshirishda tadbirkorlik sub’ektlari, shuningdek, iste’molchilarning huquq va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash;
2) temir yo‘l transportida foydalaniladigan mahsulotlarning texnik jihatdan tartibga solish, shuningdek, ularni sertifikatlashni tashkil etish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini nazorat qilish sohasida:
materiallar, detallar, uzellar va buyumlarning sifati, texnik holati hamda qolgan resurslar to‘g‘risida ma’lumot olish maqsadida ularning muvofiqligini baholash, parametrlarini aniqlash;
ob’ektlar va ishlab chiqariladigan mahsulotlarning talab qilinadigan sifatini ta’minlash, ishonchliligi va mustahkamligini oshirish, ulardan ishonchli va xavfsiz foydalanishni ta’minlash maqsadida ob’ekt parametrlarini yoki ularning ayrim elementlari hamda uzellarini putur yetkazmasdan nazorat qilish, mustaqil ekspertizadan, zarur sinovlar va o‘lchashlardan o‘tkazish;
temir yo‘l transportida foydalaniladigan va tayyorlovchi tomonidan keyinchalik sertifikatlash uchun buyurtma berilgan mahsulotlarning xavfsizlik va sifat ko‘rsatkichlarini texnik jihatdan tartibga solish bo‘yicha normativ hujjatlar talablariga muvofiq o‘rganish va baholash;
respublikada ishlab chiqariladigan va foydalaniladigan temir yo‘l mahsulotlarining sinov bazasini va sertifikatlashni rivojlantirish choralarini ko‘rish va shu asosda muvofiqlikni baholash natijalarining davlatlararo darajada e’tirof etilishiga erishish;
harakatlanuvchi tarkibni va temir yo‘l transportining texnik vositalarini sertifikatlash bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni belgilangan tartibda ishlab chiqish va qabul qilish;
temir yo‘l transporti vositalarini ishlab chiqaruvchi, quruvchi va ishlatuvchi korxonalar va tashkilotlar faoliyatini ularda poyezdlarning xavfsiz harakatlanishini ta’minlash bo‘yicha texnik tekshirishni tashkil etish va o‘tkazish hamda ularga belgilangan tartibda muvofiqlik sertifikatini berish;
3) o‘zining temir yo‘llariga ega bo‘lgan yuridik shaxslar xodimlarining tizimli ravishda malakasini oshirish va ularni qayta sohasida:
temir yo‘l transporti sohasida harakat xavfsizligini ta’minlash masalalari bo‘yicha kadrlarni professional darajada qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish borasida davlat siyosatini amalga oshirish;
o‘zining temir yo‘llariga ega bo‘lgan yuridik shaxslar temir yo‘l transporti xodimlarining malakasini belgilangan tartibda muntazam oshirish va qayta tayyorlashni tashkil etish hamda o‘tkazish;
4) temir yo‘l transportida yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligi sohasida hamkorlikni amalga oshirish va xalqaro tashkilotlarda O‘zbekiston Respublikasi manfaatlarini ifoda etish sohasida:
xalqaro tashkilotlar, boshqa davlatlarning tegishli nazorat idoralari bilan «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining vakolatiga taalluqli masalalar bo‘yicha aloqalarni belgilangan tartibda amalga oshirish;
temir yo‘l transportida yuk va yo‘lovchilar tashishda xavfsizlikni ta’minlash, normativ-huquqiy bazani takomillashtirish, temir yo‘llardan texnik foydalanish, temir yo‘l halokatlari va hodisalarini tekshirish masalalari bo‘yicha xalqaro tashkilotlar ishida, konferensiyalar va seminarlarda ishtirok etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi o‘ziga yuklangan vazifalar va funksiyalarni bevosita, shuningdek, o‘ziga qarashli hududiy filiallar va tashkilotlar orqali amalga oshiradi.
2-§. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatining vazifalari va funksiyalari
12. Quyidagilar «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatining asosiy vazifalari va funksiyalari hisoblanadi:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlari bilan birgalikda «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga yuklangan vazifalar va funksiyalarni samarali amalga oshirish;
temir yo‘l transportida yuk va yo‘lovchilar tashishda xavfsizlikni ta’minlash sohasida xorijiy davlatlar tajribasini o‘rganishni tashkil etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining yuqori turuvchi va boshqa davlat organlari hamda tashkilotlari bilan o‘zaro hamkorligini ta’minlash;
tasarrufidagi tashkilotlarni rivojlantirishga ko‘maklashish, ularni rivojlantirish istiqbollarini belgilash;
temir yo‘l transportida ruxsat berish tartibotlarini amalga oshirish;
temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda normativ hujjatlarni ishlab chiqish, qabul qilish va bajarilishini nazorat qilish;
«O‘zbekiston temir yo‘llari» AJ korxonalari va tashkilotlarida qozonxona ob’ektlari va ko‘tarish inshootlaridan xavfsiz foydalanishni nazorat qilish;
temir yo‘l transportida yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligi sohasida hamkorlikni amalga oshirish va xalqaro tashkilotlarda O‘zbekiston Respublikasi manfaatlarini ifoda etish.
13. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparati o‘ziga yuklangan asosiy vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi va uning rahbariyati faoliyatini tashkiliy va axborot-tahliliy jihatdan ta’minlaydi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatining tarkibiy bo‘linmalari, hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar tomonidan O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, Hukumat qarorlarining bajarilishi yuzasidan tizimli nazoratni ta’minlaydi;
o‘z vakolatlari doirasida «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i va uning o‘rinbosari buyruqlari va farmoyishlarini bajaradi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga va O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Devoniga kiritiladigan hujjatlar sifatli va o‘z vaqtida ishlab chiqilishini va ularning iqtisodiy, moliyaviy hamda huquqiy ekspertizadan o‘tkazilishini tashkil qiladi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari, idoraviy mansub tashkilotlari faoliyatini muvofiqlashtiradi va nazorat qiladi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatining huquqiy ta’minotini, shu jumladan qonun ijodkorligini tashkil qiladi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbariyati uchun boshqaruv qarorlarini qabul qilish maqsadida temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash masalalari yuzasidan temir yo‘l tarmog‘ini rivojlantirish tendensiyalari to‘g‘risidagi axborotlarni to‘playdi, umumlashtiradi va tahlil qiladi;
tadbirkorlik sub’ektlariga «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tomonidan amalga oshiriladigan ruxsat etish tartib-tamoyillaridan o‘tish masalalari bo‘yicha axborot, uslubiy, tashkiliy va maslahat yordami ko‘rsatadi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga kiradigan operativ, tashkiliy, kadrlar masalalari, moliyaviy, ishlab chiqarish-xo‘jalik va boshqa masalalarni hal etadi;
temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlarida ularning temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda normativ hujjatlar talablarini bajarishini belgilangan tartibda tekshiradi;
temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlari tomonidan temir yo‘lda tashishlar xavfsizlik darajasini va temir yo‘l transportining texnik vositalari ishonchliligini oshirishga qaratilgan kompleks profilaktika chora-tadbirlari belgilangan muddatlarda bajarilishi yuzasidan davlat nazoratini ishlab chiqadi va amalga oshiradi;
tadbirkorlik sub’ektlarining buyurtmanomalariga muvofiq ob’ektlar, mahsulotlar va texnologiyalarning temir yo‘l transporti sohasida belgilangan talablarga muvofiqligi yuzasidan ularni doimiy yoki vaqtincha foydalanishga qabul qilishda ishtirok etadi;
ichki va xalqaro yo‘llarda temir yo‘l transportida yo‘lovchilar va yuklarni tashish huquqini beruvchi litsenziyalar beradi va berilgan litsenziyalar reyestrini yuritadi, joylarga borib litsenziya talablari va shartlarining litsenziatlar tomonidan bajarilishini nazorat qiladi;
ob’ektlar, mahsulotlar va texnologiyalarning temir yo‘l transporti sohasida belgilangan talablarga muvofiqligi yuzasidan ularni foydalanishga qabul qilish loyihalari va ishlarini belgilangan tartibda ekspertizadan o‘tkazadi hamda va ular bo‘yicha xulosalar beradi;
lokomotivlar, yuk va izotermik vagonlarning xizmat muddatini uzaytirish bo‘yicha texnik yechimlardan ishlab chiqarishda foydalanishni kelishishni belgilangan tartibda ta’minlaydi;
O‘zbekiston Respublikasi hududida yuz bergan favqulodda hodisalar (avariya, halokat) yuzasidan xizmat tekshiruvlarini belgilangan tartibda tashkil etadi va o‘tkazadi, shuningdek, boshqa davlatlar hududida O‘zbekiston Respublikasi yo‘lovchi tashish poyezdlarining favqulodda hodisalarini tekshirishda belgilangan tartibda ishtirok etadi;
poyezdlar harakati xavfsizligi talablarini buzish holatlari bo‘yicha temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlari tomonidan olib boriladigan xizmat tekshiruvlarining to‘g‘riligini nazorat qiladi (halokatga uchrash va avariyalar bundan mustasno);
temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlari tomonidan poyezdlar harakati xavfsizligi talablari buzilishini hisobga oladi va tahlil qiladi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbariyatiga umumiy foydalanishdagi temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini ta’minlash holati to‘g‘risida axborot beradi;
umumiy foydalanishdagi temir yo‘l transporti va kirish temir yo‘llarida tashishlar xavfsizligini ta’minlash holati to‘g‘risidagi statistika ma’lumotlari va boshqa axborot materiallarini to‘playdi va tahlil qiladi;
«O‘zbekiston temir yo‘llari» AJ korxonalari va tashkilotlarida qozonxona ob’ektlari, ko‘tarish inshootlari va o‘lchash tizimlarini saqlash, ulardan xavfsiz foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi huquqiy-normativ hujjatlar va normativ hujjatlar bajarilishini nazorat qiladi;
umumiy foydalanishdagi temir yo‘l transportida va kirish temir yo‘llarida tashishlar xavfsizligini ta’minlash darajasini oshirish bo‘yicha sohaga oid davlat maqsadli dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi;
temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda normativ hujjatlarni belgilangan tartibda ishlab chiqadi;
temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini ta’minlash sohasidagi normativ-huquqiy bazani takomillashtirish bo‘yicha takliflarini ishlab chiqadi va «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbariyatiga kiritadi;
temir yo‘l transporti boshqarmalari, markazlari, korxonalari va tashkilotlarining lavozimga yangi tayinlangan, shuningdek, poyezdlar harakati xavfsizligi buzilishiga yo‘l qo‘ygan rahbarlari va mas’ul xodimlarini temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga texnik xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda normativ hujjatlarni bilishi bo‘yicha belgilangan tartibda attestatsiyadan o‘tkazadi;
temir yo‘l transportida tashuvchilarning yo‘lovchilar hayoti, sog‘ligi va (yoki) mol-mulkiga zarar yetkazilganligi uchun o‘z fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urtalash bo‘yicha qonun hujjatlarida belgilangan majburiyatlarni bajarishini belgilangan tartibda nazorat qiladi;
temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash, normativ-huquqiy ba’zani takomillashtirish, temir yo‘llardan texnik foydalanish, temir yo‘l halokatlari va hodisalarini tekshirish bo‘yicha xalqaro tashkilotlar ishida, konferensiyalar va seminarlarda ishtirok etadi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining vakolatiga kiradigan masalalar bo‘yicha idoralararo kengashlar, komissiyalar, ishchi guruhlar ishida ishtirok etadi;
temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash masalalari bo‘yicha yig‘ilishlar, seminarlar tashkil etadi va o‘tkazadi;
jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari ko‘rib chiqilishini ta’minlaydi.
3-§. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallarining vazifalari va funksiyalari
14. Quyidagilar «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallarining asosiy vazifalari hisoblanadi:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga yuklangan vazifalar va funksiyalarning samarali bajarilishini ta’minlashda ishtirok etadi;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahri, tumanlar (shaharlar) hokimlari, prokuratura, ichki ishlar idoralari va davlat soliq xizmati hududiy organlari rahbarlari rahbarlik qiladigan kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish sektorlari (keyingi o‘rinlarda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishtirish sektorlari deb ataladi) bilan hamkorlik qiladi;
tegishli hududda temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish sohasida texnik jihatdan tartibga solish bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlar va normativ hujjatlarning bajarilishini belgilangan tartibda nazorat qiladi;
temir yo‘l transportida tashishlar xavfsizligini ta’minlash va temir yo‘l transportida favqulodda vaziyatlarning oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirishda ishtirok etadi;
tegishli hududda temir yo‘l transporti ob’ektlari va texnologiyalarining belgilangan talablarga muvofiqligi bo‘yicha doimiy yoki vaqtincha foydalanishga qabul qilishda ishtirok etadi;
tegishli hududda temir yo‘l transporti liniya korxonalari va tashkilotlarining mas’ul xodimlarini temir yo‘lda tashishlarni xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanishni bilishi bo‘yicha belgilangan tartibda attestatsiyadan o‘tkazadi.
15. Hududiy filiallar o‘ziga yuklangan asosiy vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga oshiradi:
temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlarida harakatlanuvchi tarkib parkini va texnik vositalarni yangilash dasturlarini ishlab chiqishga ko‘maklashadi;
tegishli hududda temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlari tomonidan temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar va normativ hujjatlarning talablarini bajarilishi bo‘yicha tekshiruvlarni belgilangan tartibda amalga oshiradi;
tegishli hududda temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlari tomonidan temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlashga va texnik vositalar ishonchliligini oshirishga qaratilgan temir yo‘l transporti tashkiliy-texnik hamda profilaktika tadbirlari ishlab chiqilishi va o‘tkazilishini nazorat qilish;
tegishli hududda litsenziatlar tomonidan litsenziya talablari va shartlariga rioya etilishini belgilangan tartibda nazorat qiladi;
tegishli hududda yuridik shaxslar arizalariga binoan ob’ektlar va texnologiyalarning temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga muvofiqligi yuzasidan ularni foydalanishga qabul qilishda ishtirok etadi;
tegishli hududda umumiy foydalanishdagi temir yo‘l transportining liniya korxonalari va tashkilotlari hamda yuridik shaxslarning kirish yo‘llari xodimlarini temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanishni bilishi bo‘yicha belgilangan tartibda attestatsiyadan o‘tkazadi;
tegishli hududda favqulodda temir yo‘l hodisalari (avariya, halokat) va poyezdlar harakati xavfsizligi ta’minlanishini buzish holatlari yuzasidan xizmat tekshiruvlarini o‘tkazishda belgilangan tartibda ishtirok etadi;
tegishli hududda poyezdlar harakati xavfsizligi ta’minlanishini buzish holatlarini tasniflash to‘g‘riligini va ushbu holatlar bo‘yicha rasmiy tekshiruv o‘tkazilishini nazorat qiladi, shuningdek, ushbu tekshirishlar materiallarining «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatiga o‘z vaqtida taqdim etilishini ta’minlaydi;
tegishli hududda temir yo‘l transporti korxona va tashkilotlari tomonidan poyezdlar harakati xavfsizligi talablari buzilishini hisobga oladi va tahlil qiladi hamda hisobotlarning «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatiga o‘z vaqtida taqdim etilishini ta’minlaydi;
o‘z vakolatlari doirasida «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i va uning o‘rinbosarining buyruqlari va farmoyishlarini bajaradi;
jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlarini ko‘rib chiqishda ishtirok etadi.
4-bob. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi va uning bo‘linmalarining huquqlari va majburiyatlari
1-§. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining huquq va majburiyatlari
16. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi o‘ziga yuklangan vazifa va funksiyalarni bajarish uchun quyidagi huquqlarga ega:
Vazirlar Mahkamaciga yoki O‘zbekicton Recpublikaci Prezidenti Devoniga normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini, shuningdek, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga yuklangan vazifalar va funksiyalarni bajarish bilan bog‘liq boshqa hujjatlarni belgilangan tartibda kiritish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga kiradigan macalalarda davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari faoliyatini belgilangan tartibda muvofiqlashtirish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga kiradigan macalalarni hal etish uchun davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlaridan zarur axborotni belgilangan tartibda so‘rash va olish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga kiradigan masalalar bo‘yicha davlat ctatictika organlaridan zarur ctatictika axborotini bepul olish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi va uning idoraviy mansub tuzilmalarining davlat mulkini o‘z tashkiliy tuzilmasi doirasida bir bo‘linmadan ikkinchisiga belgilangan tartibda berish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi, uning hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlari xodimlarini ularning tegishli cohadagi faoliyati acociy ko‘rcatichlarini bajarishi hicobga olgan holda, moddiy rag‘batlantirish tartibi, miqdorlari va shartlarini belgilash;
Vazirlar Mahkamaci, davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari hamda mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatlari doiraciga kiradigan masalalar bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqish uchun kiritish;
O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari loyihalarini tayyorlashda belgilangan tartibda ishtirok etish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga kiradigan masalalar bo‘yicha idoralararo tusdagi xalqaro shartnomalarni belgilangan tartibda tuzish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga taalluqli masalalar bo‘yicha O‘zbekicton Recpublikaci manfaatlarini xalqaro darajada belgilangan tartibda ifoda etish;
temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlari ob’ektlariga belgilangan tartibda borib, ularning temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvvi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda normativ hujjatlar talablariga rioya etishini nazorat qilish;
temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda normativ hujjatlar talablari buzilishi bo‘yicha aniqlangan holatlarni belgilangan muddatda bartaraf etish to‘g‘risida «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga kiradigan masalalar bo‘yicha bajarilishi majburiy bo‘lgan ko‘rsatmalar berish va bu borada ko‘rilayotgan choralar haqida axborot berish muddatini belgilash;
o‘z vakolatlari doirasida normativ-huquqiy hujjatlar, zarur holatlarda davlat boshqaruvi boshqa organlari bilan birgalikda belgilangan tartibda qo‘shma qarorlar va boshqa hujjatlar qabul qilish;
temir yo‘l trancporti cohacida harakatlanuvchi tarkib va boshqa texnik vositalarni yaratish (qurish), sinab ko‘rish, ommaviy ishlab chiqarish va foydalanishga qabul qilishda ishtirok etish;
temir yo‘l trancporti cohacida faoliyat ko‘rsatadigan jicmoniy va yuridik shaxclarga «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining idoraviy mansub tashkilotlari orqali sertifikatlash, putur yetkazmasdan nazorat qilish, o‘zining temir yo‘llariga ega bo‘lgan yuridik shaxslarning temir yo‘l transporti xodimlari malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash xizmatlarini shartnoma asosida ko‘rsatish;
o‘zining temir yo‘llariga ega bo‘lgan yuridik shaxslarning temir yo‘l transporti xodimlari malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash uchun malakali o‘qituvchilarni shartnoma asosida qonunchilikda belgilangan tartibda jalb etish;
zarurat bo‘lganda, o‘zining temir yo‘llariga ega bo‘lgan yuridik shaxslarning temir yo‘l transporti xodimlarini joyiga borib o‘qitish;
litsenziatlar tomonidan litsenziya talablari va shartlarini bajarish imkoniyatini, shuningdek, ruxsat berish tusidagi hujjatlarni berishda ob’ektlar, mahsulotlar va texnologiyalarning belgilangan talablarga muvofiqligini joyiga borgan holda o‘rganish;
davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, temir yo‘l transporti korxonalari hamda tashkilotlaridan o‘z vakolatiga kiradigan masalalarni hal etish uchun zarur axborotni belgilangan tartibda so‘rash va olish;
temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar va normativ hujjatlar talablarini buzadigan shaxslarga nisbatan qonun hujjatlariga muvofiq choralar ko‘rish;
temir yo‘l transportining texnik vositalaridan foydalanishni va bu boradagi ishlarni bajarishni belgilangan tartibda to‘xtatish, nosozligi sababli odamlar hayoti va sog‘ligiga, tashishlar xavfsizligiga xavf tug‘diradigan poyezdlarning o‘tish joylari, stansiyalar hamda kirish yo‘llarida harakatlanishini to‘xtatish yoki harakatlanish tezligini cheklash to‘g‘risida ko‘rsatmalar berish;
sifatsiz ta’mirlangani uchun lokomotivlar, harakatlanuvchi motor va vagonlar tarkibini, yo‘llar va bir izni boshqa izga o‘tkazish strelkalarini, signalizatsiya va aloqa moslamalari, bog‘lanish tarmoqlarini ta’mirlashdan chiqarishni man etish;
lokomotivlar, vagonlar, yo‘llar, signal, aloqa va elektr ta’minoti tizimlari, shuningdek, temir yo‘l transportining boshqa texnik vositalarini komissiya ko‘rigidan belgilangan tartib buzilgan holda o‘tkazilgani uchun ularning natijalarini bekor qilish;
poyezdlar harakati xavfsizligi talablari hamda temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash, harakatlanuvchi tarkibni, temir yo‘l transportining texnik vositalarini saqlash, ularga xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va ulardan foydalanish bo‘yicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning buzilish holatlari yuzasidan materiallarni tegishli organlarga belgilangan tartibda berish;
temir yo‘l transporti korxonalari va tashkilotlarining malakali mutaxassislarini favqulodda hodisalarni xizmat tekshiruvidan o‘tkazish va ushbu tekshiruvlar bilan bog‘liq masalalar bo‘yicha ekspertiza hamda texnik maslahatlar o‘tkazishda ishtirok etishga jalb qilish;
transport, aloqa vositalari, xizmat binolari va xizmat vagonlaridan erkin foydalanish, shuningdek, poyezdlar harakati, yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligini ta’minlash sohasida faoliyat yuritish va tekshiruvlarni belgilangan tartibda o‘tkazish bilan bog‘liq boshqa huquqlardan foydalanish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarini O‘zbekiston Respublikasi bo‘ylab safarlar chog‘ida lokomotivlar va poyezdlar brigadalari tarkibiga tekshiruvchilar sifatida kiritish.
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.
17. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi quyidagilar uchun mas’ul:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga yuklangan vazifalar va funksiyalarni samarali amalga oshirish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyati bilan bog‘liq prognoz ko‘rsatkichlarga erishilishini ta’minlash;
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga va O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Devoniga kiritiladigan normativ-huquqiy hujjatlar va boshqa hujjatlar loyihalari, shuningdek, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi qabul qiladigan qarorlarning sifati, yakuniy natijalari va amalga oshirish oqibatlari uchun;
temir yo‘lda tashishlar xavfcizligini ta’minlash cohacida temir yo‘l tarmog‘ini rivojlantirish, shuningdek, hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish hamda muammoli masalalarni hal etish bo‘yicha dacturlar, tadbirlar rejasi, «yo‘l xaritalari» va boshqa dacturiy hujjatlarni camarali amalga oshirish;
fuqarolar va tadbirkorlik sub’ektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishi hamda ularni himoya qilishni ta’minlash.
2-§. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatining huquq va majburiyatlari
18. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining markaziy apparati o‘ziga yuklangan vazifalar va funksiyalarni amalga oshirish uchun quyidagi huquqlarga ega:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlaridan macalalarni ishlab chiqish va tahlil etish uchun zarur materiallar hamda ma’lumotlarni, shuningdek, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparati ko‘rib chiqiladigan normativ-huquqiy hujjatlar va boshqa hujjatlar loyihalarini so‘rpash va olish;
zarur bo‘lganda, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasida ko‘rib chiqiladigan masalalarni ishlab chiqish, axborot va tahliliy materiallarni, shuningdek, normativ-huquqiy hujjatlar hamda boshqa hujjatlarni loyihalarini tayyorlash uchun «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari rahbarlari va vakillarini belgilangan tartibda jalb qilish, ushbu maqsadda ekcpert hamda ishchi guruhlarini tashkil etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga kiradigan sohalardagi muhim muammolarni ishlab chiqish va ko‘rib chiqish bo‘yicha idoralararo komissiyalar hamda kengashlar tashkil etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlaridan ularga kiritilgan normativ-huquqiy hujjatlar va boshqa hujjatlar loyihalarini qayta ishlab chiqishni talab qilish, zarur bo‘lganda, qaytarib berish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlari rahbarlari hamda vakillari ishtirokida yig‘ilishlar o‘tkazish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlari rahbarlariga zudlik bilan hal etishni talab etadigan va «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga yuklangan vazifalar va funksiyalarni bajarish bilan bog‘liq masalalar yuzasidan belgilangan tartibda topshiriqlar berish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlarining normativ-huquqiy hujjatlar, O‘zbekicton Recpublikaci Prezidentining va Vazirlar Mahkamaci topshiriqlari, shuningdek, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hamda uning rahbariyatining hujjatlari va topshiriqlarini bajarishi yuzasidan faoliyatini belgilangan tartibda tekshirish va o‘rganish;
o‘z vakolati doirasida yuridik va jicmoniy shaxclar tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan ko‘rsatmalarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda berish;
O‘zbekiston Respublikasi bo‘ylab safarlar chog‘ida lokomotivlar va poyezdlar brigadalari tarkibida ishtirok etish.
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining markaziy apparati qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.
19. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining markaziy apparati quyidagilarga mas’ul:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining markaziy apparati tuzilmaviy bo‘linmalari, hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlari bilan birgalikda «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga yuklangan vazifalar hamda funksiyalar sifatli va o‘z vaqtida bajarilishini ta’minlash;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining markaziy apparati tuzilmaviy bo‘linmalarining «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyati bilan bog‘liq prognoz ko‘rsatkichlarga erishishni ta’minlash ishlarini tashkil qilish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga va O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Devoniga kiritiladigan normativ-huquqiy hujjatlar va boshqa hujjatlar loyihalari, shuningdek, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi qabul qiladigan qarorlarning sifatli tayyorlanishi hamda ekspertizadan o‘tkazilishi;
markaziy apparat tuzilmaviy bo‘linmalari, hududiy filiallar va idoraviy mansub tashkilotlar tomonidan temir yo‘lda tashishlar xavfcizligini ta’minlash cohacida temir yo‘l tarmog‘ini rivojlantirish, shuningdek, hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish hamda muammoli masalalarni hal etish bo‘yicha dacturlar, tadbirlar rejalari, «yo‘l xaritalari» va boshqa dacturiy hujjatlar amalga oshirilishini tashkil etish;
fuqarolar va tadbirkorlik sub’ektlarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga rioya etilishi hamda ularni himoya qilishni ta’minlash.
3-§. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallarining huquqlari va majburiyatlari
20. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari o‘ziga yuklangan vazifalar va funksiyalarni amalga oshirish uchun quyidagi huquqlarga ega:
davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlarining hududiy bo‘linmalari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlaridan ularning vakolatlariga kiradigan masalalarni hal qilish uchun zarur ma’lumotlarni belgilangan tartibda so‘rash va olish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga kiradigan muhim muammolarni ishlab chiqish va ko‘rib chiqish bo‘yicha idoralararo komissiyalar hamda kengashlarda hududiy darajada ishtirok etish;
davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga kiradigan masalalar bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqish uchun kiritish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.
21. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari quyidagilarga mas’ul:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga yuklangan vazifalar va funksiyalarning sifatli va o‘z vaqtida bajarilishini ta’minlash;
ularning faoliyati bilan bog‘liq prognoz ko‘rsatkichlarga erishilishini ta’minlash;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tomonidan kiritiladigan hujjatlar va takliflar loyihalarining, shuningdek, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari qabul qiladigan qarorlarninng sifati, yakuniy natijalari va amalga oshirish oqibatlari;
tegishli hududda temir yo‘lda tashishlar xavfsizligini ta’minlash sohasida temir yo‘l tarmog‘ini rivojlantirish bo‘yicha hududda aniqlangan muammolarni har tomonlama va chuqur tahlil qilish hamda umumlashtirish asosida takliflar tayyorlash;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida temir yo‘lda tashishlar xavfcizligini ta’minlash cohacida temir yo‘l tarmog‘ini rivojlantirish, shuningdek, hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish hamda muammoli masalalarni hal etish bo‘yicha dacturlar, tadbirlar rejalari, «yo‘l xaritalari» va boshqa dacturiy hujjatlarning sifatli amalga oshirilishi;
fuqarolar va tadbirkorlik sub’ektlarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga rioya etilishi va himoya qilinishini ta’minlash.
5-bob. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbarlarining asosiy funksional majburiyatlari va javobgarligi
22. Quyidagilar «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining asosiy funksional majburiyatlari hisoblanadi:
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlari, shuningdek, boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga rioya etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga umumiy rahbarlikni amalga oshirish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli hujjatlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari va boshqa qonun hujjatlari bilan yuklangan vazifalar va funksiyalarning bajarilishini tashkil etish;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti hujjatlari va Vazirlar Mahkamasi qarorlari bilan tasdiqlangan «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatini yanada takomillashtirish bo‘yicha konsepsiyalar, kompleks dasturlar va tadbirlarning bajarilishini tanqidiy va chuqur tahlil qilish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi va uning tarkibiy bo‘linmalari, hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan prognoz ko‘rsatkichlarga erishishni so‘zsiz ta’minlash bo‘yicha ta’sirchan chora-tadbirlarni ishlab chiqish va qabul qilish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi sohasiga kiradigan masalalar bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Devoni xizmatlari va Vazirlar Mahkamasi komplekslari, shuningdek, tegishli vazirliklar va idoralar bilan o‘zaro hamkorlik qilish, Vazirlar Mahkamasi va uning Rayosati majlislarida masalalarni ko‘rib chiqishda qatnashish;
o‘z o‘rinbosarining, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshqa mansabdor shaxslarining vakolatlarini belgilash, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyati alohida uchastkalariga rahbarlik yuzasidan o‘z o‘rinbosarining va boshqa mansabdor shaxslarning vakolatlarini, shaxsiy javobgarlik darajasini belgilash;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyati rejalashtirilishini tashkil etish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining va o‘z o‘rinbosari ishlarining har choraklik rejalarini tasdiqlash, ularning bajarilishi yuzasidan nazoratni ta’minlash;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasi hujjatlari va topshiriqlari ijrosini tashkil etish va monitoringini olib borishning ta’sirchan tizimini yaratish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatida ijro intizomini mustahkamlash bo‘yicha kompleks amaliy chora-tadbirlarni amalga oshirish, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining hujjatlari va topshiriqlari samarali va natijali ijro etilishi, shuningdek ijro intizomi mustahkamlanishi uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Davlat maslahatchilarining, Vazirlar Mahkamasi va uning komplekslari, davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari hamda barcha darajalardagi hokimliklar rahbarlarining shaxsiy javobgarligi to‘g‘risida» 2017 yil 11 apreldagi PQ-2881-son qaroriga hamda Vazirlar Mahkamasining «Ijro intizomini mustahkamlash chora-tadbirlari to‘g‘risida» 1999 yil 12 yanvardagi 12-son qaroriga muvofiq topshiriqlarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishi yuzasidan o‘ziga qarashli tashkilotlar, tarkibiy bo‘linmalar va hududiy filiallar rahbarlarining shaxsiy javobgarligini oshirish choralarini ko‘rish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarini tizimli qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparati va hududiy filiallari rahbarlari va xodimlarini, idoraviy mansub tashkilotlar rahbarlarini qonunchilikda belgilangan tartibda lavozimga tayiinlash va lavozimdan ozod qilish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tizimida kadrlarni tanlash va joy-joyiga qo‘yish, ularning samarali faoliyati uchun zarur shart-sharoitlar yaratish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining kadrlar zaxirasini shakllantirish;
bo‘sh lavozimlarga tavsiya etilgan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Devoni va Vazirlar Mahkamasi nomenklaturasiga kiradigan, shuningdek, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasida ishga qabul qilinayotgan boshqa kadrlarning kasbiy mahorati, layoqati, amaliy tajribasi, ishbilarmonlik va ma’naviy-axloqiy sifatlari yuqori darajasining kafolatlanganligini ta’minlash;
faoliyat masalalari bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarining sifatli ishlab chiqilishini, ularning «Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida», «Qonunlar loyihalarini tayyorlash va ularni O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, Vazirlar Mahkamasining 2005 yil 14 fevraldagi 62-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Reglamenti (keyingi o‘rinlarda Vazirlar Mahkamasi Reglamenti deb ataladi) hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 28 iyuldagi PQ-3161-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Devoni Reglamenti (keyingi o‘rinlarda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Devoni Reglamenti deb ataladi) talablariga qat’iy muvofiq ravishda Vazirlar Mahkamasiga o‘z vaqtida kiritilishini tashkil etish, ularning O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti apparatida ishlab chiqilishida, Vazirlar Mahkamasi Rahbariyatida himoya qilinishida va O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Devonida ko‘rib chiqilishida qatnashish;
«Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida», «Qonunlar loyihalarini tayyorlash va ularni O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga hamda Vazirlar Mahkamasining 2016 yil 17 oktyabrdagi 345-son qarori bilan tasdiqlangan Davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining qonun loyihalarini tayyorlash faoliyati Namunaviy reglamentiga muvofiq «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining qonun loyihalarini tayyorlash bo‘yicha faoliyatini tashkil etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi vakolatiga kiradigan masalalar bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilish, zarurat bo‘lganda, boshqa vazirliklar va idoralar bilan birgalikda tegishli qarorlar qabul qilish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga taqdim etilgan takliflarni va normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini to‘liq va har tomonlama ko‘rib chiqishni ta’minlash, ularning moliyaviy, iqtisodiy, huquqiy va boshqa ekspertizalarini o‘tkazish, shuningdek, Vazirlar Mahkamasi Reglamentida va O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Devoni Reglamentida belgilangan muddatlarda kelishish (ularga viza qo‘yish);
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Mansabdor shaxslarning chet el mamlakatlariga chiqish tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» 2014 yil 5 martdagi PQ-2142-son qaroriga hamda «Mansabdor shaxslarning chet el xizmat safarlarida bo‘lishi samaradorligi va O‘zbekiston Respublikasiga chet el delegatsiyalarining tashrifini tashkil qilish uchun shaxsiy javobgarligini yanada oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» 2017 yil 3 avgustdagi PQ-3170-son qarori talablariga to‘liq muvofiq ravishda «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbarlari va xodimlarining xizmat safarlarini o‘tkazish va tashkil etish, xizmat safarlarining asosliligi, samaradorligi va natijadorligini, ajratiladigan xizmat safarlari xarajatlari mablag‘laridan maqsadli va oqilona foydalanilishini ta’minlash;
o‘z o‘rinbosarining hamda tarkibiy bo‘linmalar, hududiy filiallar hamda idoraviy mansub tashkilotlar faoliyati samaradorligi va natijadorligini tizimli ravishda tahlil qilish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi majlislarida ularning shaxsiy hisobotlarini eshitish, yakunlari bo‘yicha zarur choralar ko‘rish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi mas’ul xodimlarini rag‘batlantirish, ularni intizomiy javobgarlikka tortish masalalarini hal etish, o‘z o‘rinbosarini rag‘batlantirish va intizomiy javobgarlikka tortish, shu jumladan uning kelgusida o‘z lavozimida qolishining maqsadga muvofiqligi to‘g‘risidagi masalalarni ko‘rib chiqish, ularning shaxsiy javobgarligini oshirish tizimli choralarini amalga oshirish to‘g‘risida takliflar kiritish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi, uning idoraviy mansub tashkilotlari va hududiy filiallari xodimlarining Vazirlar Mahkamasining 2016 yil 2 martdagi 62-son qarori bilan tasdiqlangan Davlat boshqaruvi organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari xodimlarining odob-axloq namunaviy qoidalari asosida tasdiqlangan «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarining odob-axloq qoidalari (keyingi o‘rinlarda «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarining odob-axloq qoidalari deb ataladi) talablariga «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlari va idoraviy mansub tashkilotlar hamda hududiy filiallari xodimlarining rioya etishini ta’minlash;
«Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni talablariga muvofiq, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tizimida korrupsiya va boshqa qonun buzilishlarining oldini olish choralarini ko‘rish, shuningdek, huquqlar va qonun hujjatlarini takomillashtirish chora-tadbirlarini ishlab chiqish va amalga oshirish yo‘li bilan ularning sodir bo‘lishi sabablari va sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish, bartaraf etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi, uning tarkibiy bo‘linmalari, hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar ishlarini tashkil qilishning zamonaviy shakllari joriy etilishini ta’minlash;
«Elektron hukumat to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunini amalga oshirish doirasida aholi va tadbirkorlik sub’ektlari bilan o‘zaro hamkorlikni amalga oshirishda «yagona darcha» tamoyilini joriy etish hamda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish yo‘li bilan davlat xizmatlari ko‘rsatish samaradorligi, sifati va qulayligini oshirish;
jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlarini ko‘rib chiqish ishlarini samarali tashkil etish, aholi bilan bevosita va ochiq muloqotni yo‘lga qo‘yish, «Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan muddatlarda va tartibda jismoniy shaxslarni va yuridik shaxslarning vakillarini joyiga borgan holda qabul qilish yo‘li bilan shaxsiy qabullarni tizimli amalga oshirish;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Xalq qabulxonalari bilan o‘zaro hamkorlikni samarali tashkil etish, ularning faoliyatida «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarining faol ishtirokini yo‘lga qo‘yish, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Virtual qabulxonasidan tushadigan jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlarining o‘z vaqtida va har tomonlama ko‘rib chiqilishini ta’minlash;
davlat sirlariga taalluqli va maxfiy axborotlar bilan ishlashda qonunchilik talablariga rioya etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining moliya-xo‘jalik faoliyatini rejalashtirish va tashkil etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatining tarkibiy bo‘linmalari, hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar to‘g‘risidagi nizomlarni belgilangan tartibda tasdiqlash;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining shtat jadvalini, shuningdek, xarajatlari smetasini O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda tasdiqlash;
belgilangan umumiy shtatlar doirasida «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tuzilmasiga belgilangan tartibda o‘zgartirishlar kiritish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tuzilmasiga kiradigan tashkilotlar, uning hududiy filiallari mansabdor shaxslari tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan buyruqlar va farmoyishlar chiqarish, shuningdek, ularning bajarilishini belgilangan tartibda nazorat qilish;
davlat organlarida va boshqa tashkilotlarda, shuningdek, davlat organlari, xalqaro tashkilotlar va xorijiy mamlakatlar vakillari ishtirokida o‘tkaziladigan rasmiy tadbirlarda «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi nomidan vakillik qilish;
23. Quyidagilar «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i o‘rinbosarining asosiy funksional majburiyatlari hisoblanadi:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i vaqtinchalik bo‘lmagan holatlarda uning vazifalarini tegishli buyruq asosida bajarish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tarkibiy bo‘linmalari mutasaddilik qiladigan faoliyatni muvofiqlashtirish, nazorat qilish va unga bevosita rahbarlik qilish, ularning xodimlari o‘rtasida vazifalarni taqsimlash;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatining mutasaddilik qilinadigan yo‘nalishlari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining hujjatlari va Vazirlar Mahkamasi qarorlari bilan tasdiqlangan «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatini yanada takomillashtirish bo‘yicha konsepsiyalar, kompleks dasturlar va tadbirlarning bajarilishini tanqidiy va chuqur tahlil qilish;
mutasaddilik qilinadigan tarkibiy bo‘linmalarning prognoz ko‘rsatkichlarga erishishini so‘zsiz ta’minlash choralarini ko‘rish, bo‘linmalar rahbarlari hisobotlarini tizimli ravishda eshitish va ularning qayd etilgan ko‘rsatkichlarga erishilishi yuzasidan shaxsiy javobgarligini oshirish;
mutasaddilik qilinadigan tarkibiy bo‘linmalar rahbarlarining har choraklik rejalarini tasdiqlash, ularning bajarilishi yuzasidan nazoratni ta’minlash;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasi hujjatlari va topshiriqlarining ijrosini, mutasaddilik qilinadigan «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tarkibiy bo‘linmalarida ijro intizomini mustahkamlash bo‘yicha amaliy chora-tadbirlarning amalga oshirilishini, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining hujjatlari va topshiriqlari samarali va natijali ijro etilishi, shuningdek ijro intizomi mustahkamlanishi uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Davlat maslahatchilarining, Vazirlar Mahkamasi va uning komplekslari, davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari hamda barcha darajalardagi hokimliklar rahbarlarining shaxsiy javobgarligi to‘g‘risida» 2017 yil 11 apreldagi PQ-2881-son qaroriga hamda Vazirlar Mahkamasining «Ijro intizomini mustahkamlash chora-tadbirlari to‘g‘risida» 1999 yil 12 yanvardagi 12-son qaroriga muvofiq topshiriqlarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishi yuzasidan tarkibiy bo‘linmalar rahbarlarining shaxsiy javobgarligini oshirish choralarini ko‘rish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi qarorlarining, inspeksiya boshlig‘i buyruqlari va topshiriqlarining o‘z vaqtida va sifatli bajarilishini ta’minlash;
mutasaddilik qilinadigan tarkibiy bo‘linmalarda kadrlarni tanlash va joy-joyiga qo‘yish bo‘yicha «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘iga takliflar taqdim etish, ularning kasbiy mahorati, layoqati, amaliy tajribasi, ishchanlik va ma’naviy-axloqiy sifatlarining yuqori darajasi kafolatlanganligini ta’minlash, ularning kasbiy malakasini oshirish choralarini ko‘rish, mutasaddilik qilinadigan tarkibiy bo‘linmalarda kadrlar zaxirasini shakllantirish;
mutasaddilik qilinadigan tarkibiy bo‘linmalarda normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarining sifatli ishlab chiqilishini tashkil etish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining tarkibiy bo‘linmalarida tayyorlangan hujjatlar loyihalarini ko‘rib chiqish va ularga viza qo‘yish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i tomonidan imzolash, ularning Vazirlar Mahkamasi Reglamenti hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Devoni Reglamenti talablariga qat’iy muvofiq ravishda Vazirlar Mahkamasiga o‘z vaqtida kiritilishini ta’minlash, shuningdek, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i topshirig‘i bo‘yicha Vazirlar Mahkamasi apparatida normativ-huquqiy hujjatlar ishlab chiqilishida qatnashish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga taqdim etilgan takliflarni va normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini to‘liq va har tomonlama ko‘rib chiqish, ularni moliyaviy, iqtisodiy, huquqiy va boshqa jihatdan puxta ekspertizadan o‘tkazish;
faoliyat sohasiga taalluqli masalalar bo‘yicha «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatini takomillashtirishga doir amaliy choralar ko‘rish, qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish va ularni «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘iga kiritish;
mutasaddilik qilinadigan tarkibiy bo‘linmalar rahbarlari va xodimlarini rag‘batlantirish va intizomiy javobgarlikka tortish, shu jumladan ularning egallab turgan lavozimida bundan keyin qolishining maqsadga muvofiqligi masalasini ko‘rib chiqish, ularning o‘z funksional vazifalarini bajarish yuzasidan shaxsiy javobgarligini oshirish bo‘yicha tizimli choralar ko‘rish bo‘yicha «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘iga takliflar kiritish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarining odob-axloq qoidalari talablariga rioya etish, mazkur qoidalarga mutasaddilik qilinayotgan tarkibiy bo‘linmalar rahbarlari va xodimlari tomonidan rioya etilishini ta’minlash;
«Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni talablariga muvofiq «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi tizimida korrupsiyaning va boshqa qonun buzilishlarining oldini olish chora-tadbirlarini ko‘rish, shuningdek, huquqlar va qonun hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish yo‘li bilan ularning sodir bo‘lishi sabablari va sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish, bartaraf etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘iga davlat xizmatlari samaradorligi, sifatini va qulayligini oshirish bo‘yicha takliflar kiritish;
jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlarini ko‘rib chiqish bo‘yicha ishlarni samarali tashkil etish, aholi bilan bevosita va ochiq muloqotni yo‘lga qo‘yish, «Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan muddatlarda va tartibda jismoniy shaxslarni va yuridik shaxslarning vakillarini joyiga borgan holda qabul qilish yo‘li bilan shaxsiy qabullarni tizimli amalga oshirish;
davlat sirlariga taalluqli va maxfiy axborotlar bilan ishlashda qonunchilik talablariga rioya etish.
24. Quyidagilar «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparati tarkibiy bo‘linmalari rahbarlarining asosiy funksional majburiyatlari hisoblanadi:
tarkibiy bo‘linmalar faoliyatiga bevosita rahbarlik qilish, ushbu bo‘linmaga yuklangan vazifalar va funksiyalarning bajarilishini tashkil etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallari faoliyatini o‘z vakolatlari doirasida muvofiqlashtirish;
tarkibiy bo‘linmalar va hududiy filiallar tomonidan mazkur ko‘rsatkichlarga so‘zsiz erishilishini ta’minlashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar ko‘rish bo‘yicha takliflarni «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i o‘rinbosariga kiritish, prognoz ko‘rsatkichlar bajarilishini tizimli tahlil qilish;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasi hujjatlari va topshiriqlari ijrosini tashkil etish va monitoringini olib borishning ta’sirchan tizimini yaratish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatida ijro intizomini mustahkamlash bo‘yicha kompleks amaliy chora-tadbirlarni amalga oshirish, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining hujjatlari va topshiriqlari samarali va natijali ijro etilishi, shuningdek ijro intizomi mustahkamlanishi uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Davlat maslahatchilarining, Vazirlar Mahkamasi va uning komplekslari, davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari hamda barcha darajalardagi hokimliklar rahbarlarining shaxsiy javobgarligi to‘g‘risida» 2017 yil 11 apreldagi PQ-2881-son qaroriga hamda Vazirlar Mahkamasining «Ijro intizomini mustahkamlash chora-tadbirlari to‘g‘risida» 1999 yil 12 yanvardagi 12-son qaroriga muvofiq topshiriqlarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishi yuzasidan o‘ziga qarashli tashkilotlarning, tarkibiy bo‘linmalar va hududiy filiallar rahbarlarining shaxsiy javobgarligini oshirish choralarini ko‘rish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi qarorlarining, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i va uning o‘rinbosari buyruqlari va topshiriqlarining o‘z vaqtida va sifatli bajarilishini ta’minlash;
tarkibiy bo‘linmalar ishlarining har choraklik rejalari ishlab chiqilishini ta’minlash, ularni tasdiqlash uchun kiritish, ularda ko‘rsatilgan vazifalar va tadbirlarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishini ta’minlash;
tarkibiy bo‘linmalarga yuklangan vazifalarning bajarilishini nazorat qilish va muvofiqlashtirish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar faoliyatiga amaliy va metodik yordam ko‘rsatish;
tarkibiy bo‘linmalar faoliyati masalalari bo‘yicha qonunchilikni takomillashtirishga doir takliflarni ishlab chiqish va ularni ko‘rib chiqish uchun «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbariyatiga kiritish;
tarkibiy bo‘linmalarda kadrlarni tanlash va joy-joyiga qo‘yishda «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i o‘rinbosariga takliflar kiritish, ularning kasbiy mahorati, layoqati, amaliy tajribasi, ishbilarmonlik va ma’naviy-axloqiy sifatlarning yuqori darajadaligining kafolatliligini ta’minlash, ularning kasbiy malakasini oshirish choralarini ko‘rish, tarkibiy bo‘linmalarda kadrlar zaxirasini shakllantirish;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Mansabdor shaxslarning chet el mamlakatlariga chiqish tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» 2014 yil 5 martdagi PQ-2142-son qaroriga hamda «Mansabdor shaxslarning chet el xizmat safarlarida bo‘lishi samaradorligi va O‘zbekiston Respublikasiga chet el delegatsiyalarining tashrifini tashkil qilish uchun shaxsiy javobgarligini yanada oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» 2017 yil 3 avgustdagi PQ-3170-son qarorlari talablariga to‘liq muvofiq ravishda «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbarlari va xodimlarining xizmat safarlarini o‘tkazish va tashkil etish, xizmat safarlarining asosliligi, samaradorligi va natijadorligini, ajratiladigan xizmat safarlari xarajatlari mablag‘laridan maqsadli va oqilona foydalanilishini ta’minlash;
tarkibiy bo‘linmalar faoliyati samaradorligi va natijadorligini tizimli ravishda tanqidiy tahlil qilish, yig‘ilishlarda ularning shaxsiy hisobotlarini eshitish, yakunlari bo‘yicha zarur choralar ko‘rish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarining odob-axloq qoidalariga rioya etish, tarkibiy bo‘linmalar xodimlari tomonidan mazkur qoidalarga rioya etilishini ta’minlash;
«Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni talablariga muvofiq tarkibiy bo‘linmalarda korrupsiyaning va boshqa qoida buzilishlarining oldini olish choralarini ko‘rish, shuningdek, qonunlarni qo‘llash amaliyotini takomillashtirish chora-tadbirlarini ishlab chiqish va amalga oshirish yo‘li bilan ularning sodir bo‘lishi sabablari va sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish, bartaraf etish;
davlat xizmatlari ko‘rsatish samaradorligi, sifati va qulayligini oshirish bo‘yicha «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘iga takliflar kiritish;
«Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan muddatlarda va tartibda jismoniy shaxslarni va yuridik shaxslarning vakillarini joyiga borgan holda qabul qilish yo‘li bilan shaxsiy qabullarni tizimli amalga oshirish;
25. Quyidagilar «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar rahbarlarining asosiy funksional majburiyatlari hisoblanadi:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar faoliyatiga umumiy rahbarlikni amalga oshirish, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasi qarori hamda boshqa qonun hujjatlari, shuningdek, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hujjatlari bilan ushbu bo‘linmalarga yuklangan vazifalar va funksiyalarning bajarilishini tashkil etish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan prognoz ko‘rsatkichlarga so‘zsiz erishilishini ta’minlash bo‘yicha ta’sirchan choralarni ishlab chiqish;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasi hujjatlari va topshiriqlari ijrosini tashkil etish va monitoringini olib borishning ta’sirchan tizimini yaratish, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatida ijro intizomini mustahkamlash bo‘yicha kompleks amaliy chora-tadbirlarni amalga oshirish, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining hujjatlari va topshiriqlari samarali va natijali ijro etilishi, shuningdek, ijro intizomi mustahkamlanishi uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Davlat maslahatchilarining, Vazirlar Mahkamasi va uning komplekslari, davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari hamda barcha darajalardagi hokimliklar rahbarlarining shaxsiy javobgarligi to‘g‘risida» 2017 yil 11 apreldagi PQ-2881-son qaroriga hamda Vazirlar Mahkamasining «Ijro intizomini mustahkamlash chora-tadbirlari to‘g‘risida» 1999 yil 12 yanvardagi 12-son qaroriga muvofiq topshiriqlarning o‘z vaqtida va sifatli bajarilishi yuzasidan o‘ziga qarashli tashkilotlarning, tarkibiy bo‘linmalar va hududiy filiallar rahbarlarining shaxsiy javobgarligini oshirish choralarini ko‘rish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi qarorlarining, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i va uning o‘rinbosarlari buyruqlarining o‘z vaqtida va sifatli bajarilishini ta’minlash;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyati sohasiga kiradigan masalalar bo‘yicha mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish shu’balari bilan o‘zaro hamkorlik qilish;
hududiy filiallar va idoraviy mansub tashkilotlarning mansabdor shaxslari vakolatlarini, ularning shaxsiy javobgarligi darajasini belgilash;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlarda kadrlarni tanlash, ularning samarali faoliyati uchun zarur sharoitlar yaratish, kadrlar zaxirasini shakllantirish;
vakant lavozimlarga tavsiya etilgan kadrlarning kasbiy mahorati, layoqati, amaliy tajribasi, ishbilarmonlik va ma’naviy-axloqiy sifatlarining yuqori darajasi kafolatlanganligini ta’minlash;
hududiy filiallar va idoraviy mansub tashkilotlar xodimlari tomonidan «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarining odob-axloq qoidalari talablariga rioya etishini ta’minlash;
«Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni talablariga muvofiq hududiy filiallar va idoraviy mansub tashkilotlarda korrupsiyaning va boshqa qonun buzilishlarining oldini olish chora-tadbirlarini ko‘rish, shuningdek, huquqlarning amaliyotda qo‘llanishi va qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha choralarni ishlab chiqish va amalga oshirish yo‘li bilan ushbu hodisalarning sodir bo‘lishi sabablari va sharoitlarini aniqlash, tahlil qilish, bartaraf etish;
prognoz ko‘rsatkichlarning bajarilishini tizimli tahlil qilish hamda «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbariyatiga mazkur ko‘rsatkichlarga «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar tomonidan so‘zsiz erishilishini ta’minlashga yo‘naltirilgan qo‘shimcha chora-tadbirlar ko‘rish yuzasidan takliflar kiritish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar xodimlari faoliyatining samaradorligi va natijadorligini tizimli ravishda tanqidiy tahlil qilish, yig‘ilishlarda ularning shaxsiy hisobotlarini eshitish, yakunlari bo‘yicha zarur choralar ko‘rish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar xodimlariga mukofotlar, lavozim maoshiga ustamalar, moddiy yordam to‘lash, ularni mukofotlash, rag‘batlantirish va ularga nisbatan intizomiy choralar qo‘llash, ularni davlat va idora mukofotlari bilan taqdirlash to‘g‘risida takliflar kiritish;
davlat sirlariga va maxfiy axborotlar jumlasiga kiritilgan axborotlar bilan ishlashda qonunchilik talablariga rioya etish.
6-bob. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbarlarining javobgarligi
26. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i quyidagilar uchun mas’ul:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga yuklangan vazifalar va funksiyalarning bajarilishi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining ushbu Nizomning 17-bandida nazarda tutilgan javobgarlik sohalari bo‘yicha;
ushbu Nizomning 22-bandida ko‘rsatilgan o‘z funksional majburiyatlarining sifatli bajarilishi.
27. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘ining o‘rinbosari quyidagilar uchun mas’ul:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining mutasaddilik qilinadigan tarkibiy bo‘linmalarida «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasiga yuklangan vazifalar va funksiyalarning bajarilishi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining ushbu Nizomning 17-bandida nazarda tutilgan mutasaddilik qilinadigan masalalar bo‘yicha javobgarlik sohalari bo‘yicha;
ushbu Nizomning 23-bandida ko‘rsatilgan o‘z funksional majburiyatlarining sifatli bajarilishi.
28. Markaziy apparat tarkibiy bo‘linmalarining rahbarlari quyidagilar uchun mas’ul:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatining ushbu Nizomning 18-bandida nazarda tutilgan javobgarlik sohalari bo‘yicha;
ushbu Nizomning 24-bandida ko‘rsatilgan o‘z funksional majburiyatlarining sifatli bajarilishi.
29. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar rahbarlari quyidagilar uchun javob beradi:
hududiy filiallarga va idoraviy mansub tashkilotlarga yuklangan vazifalar va funksiyalarning amalga oshirilishi;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiali va idoraviy mansub tashkilotlarning ushbu Nizomning 21-bandida nazarda tutilgan javobgarlik sohalari bo‘yicha;
ushbu Nizomning 25-bandida ko‘rsatilgan o‘z funksional majburiyatlarining sifatli bajarilishi.
7-bob. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish
1-§. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbariyati
30. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimdan ozod qilinadigan boshliq boshqaradi.
31. Boshliqning O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan lavozimga tayinlanadigan va lavozimdan ozod qilinadigan bir nafar o‘rinbosari bo‘ladi.
32. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i moddiy ta’minot, transport va tibbiy xizmat ko‘rsatish ishlari bo‘yicha vazirning birinchi o‘rinbosariga, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘ining o‘rinbosari — vazir o‘rinbosariga tenglashtiriladi.
33. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshqaruvi bo‘lmagan davrda uning vakolatlarini o‘rinbosari amalga oshiradi.
34. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i hududiy filiallar va idoraviy mansub tashkilotlar rahbarlarini belgilangan tartibda lavozimga tayinlaydi va lavozimdan ozod qiladi.
35. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlarning nizomlarini, tuzilmasini va shtat jadvalini, xodimlar sonini Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan xodimlar soni doirasida tasdiqlaydi.
2-§. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparati tarkibiy bo‘linmalarining uning hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar bilan o‘zaro hamkorlik qilish tartibi
36. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparati tarkibiy bo‘linmalarining uning hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar bilan o‘zaro hamkorligini ta’minlash markaziy apparat tarkibiy bo‘linmalarining rahbarlari tomonidan amalga oshiriladi.
37. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatining tarkibiy bo‘linmalari o‘z faoliyati yo‘nalishlari bo‘yicha hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar bilan o‘zaro hamkorlik qilgan holda:
topshiriqlarni hududiy filiallar va idoraviy mansub tashkilotlarga yetkazadilar va ularning bajarilishini nazorat qiladilar;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlarga tarkibiy bo‘linmalarning bevosita faoliyati masalalari bo‘yicha so‘rovlar yuboradilar va ularning bajarilishini nazorat qiladilar;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlarning faoliyatini tekshiradilar, o‘rganadilar va umumlashtiradilar, ularni takomillashtirishga yo‘naltirilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqadilar va qabul qiladilar;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiali va idoraviy mansub tashkilotlarning hisobotlari va axborot materiallarini va boshqa faoliyatini tashkil etish va statistik ma’lumotlarni o‘rganishni tashkil qiladilar;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar ish rejalarini tahlil qiladilar, ularning faoliyati rejalashtirilishini takomillashtirish chora-tadbirlarini ko‘radilar;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlardan tushgan takliflarni ko‘rib chiqadilar;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlarning normativ-huquqiy hujjatlari loyihalarini tayyorlashdagi ishtirokini tashkil qiladilar, qonun hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha ulardan tushgan takliflarni ko‘rib chiqadilar.
38. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatining tarkibiy bo‘linmalari bilan o‘zaro hamkorlik qiladilar, shu jumladan:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbariyati topshiriqlarining ijrosi to‘g‘risida axborot beradilar;
belgilangan faoliyat sohasida qonun hujjatlarining amalga oshirilishi bo‘yicha nazorat natijalari to‘g‘risidagi axborotlarni markaziy apparatga taqdim etadilar;
ularning faoliyatini tekshirish va o‘rganish natijasida aniqlangan ishdagi kamchiliklar va qoida buzilishlarini bartaraf etish natijalari to‘g‘risida axborot beradilar;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatiga o‘z ishlari natijalari to‘g‘risidagi hisobotlarni belgilangan tartibda va muddatlarda taqdim etadilar;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparatiga o‘z mintaqasi hududlarini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish muammolarini hal etishga yo‘naltirilgan takliflarni yuboradilar;
vakolatli organlar tomonidan o‘tkazilgan o‘z faoliyati tekshiruvlari natijalari to‘g‘risida axborot beradilar.
39. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi markaziy apparati tarkibiy bo‘linmalarining va uning hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlarning o‘zaro hamkorligi jarayonida paydo bo‘ladigan kelishmovchiliklar «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i topshirig‘iga binoan uning o‘rinbosari tomonidan ko‘rib chiqiladi. Kelishmovchiliklar ko‘rib chiqishdan keyin tartibga solinmagan taqdirda ular bo‘yicha qaror bevosita «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i tomonidan qabul qilinadi.
3-§. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar bilan o‘zaro hamkorligi
40. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi o‘z vazifalari va funksiyalarini amalga oshirishda davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar bilan o‘zaro hamkorlik qiladi.
41. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiali va idoraviy mansub tashkilotlar o‘z vakolati doirasida davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va boshqa tashkilotlar hududiy organlari bilan hamkorlik qiladilar.
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining hududiy filiali va idoraviy mansub tashkilotlar o‘z mintaqasining tegishli hududlarini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish bo‘yicha «yo‘l xaritalari»ni ishlab chiqishda va amalga oshirishda kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish shu’balari bilan yaqindan hamkorlik qiladilar.
42. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatiga Vazirlar Mahkamasining tegishli kompleksining, Vazirlar Mahkamasining axborot-tahlil departamentining rahbari mutasaddilik qiladi.
8-bob. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatining samadorligi va natijadorligini baholash mezonlari va ish indikatorlari
43. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining faoliyati va samardorligi muntazam ravishda baholab boriladi.
44. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining samaradorligi va natijadorligi bahosi Vazirlar Mahkamasining mutasaddilik qiladigan kompleksi rahbari tomonidan tasdiqlanadigan «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyati samaradorligi va natijadorligining bahosiga va ish indikatorlariga asoslanadi.
45. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatining samaradorligi va natijadorligini baholash yakunlari bo‘yicha quyidagi choralar qabul qilinadi:
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi rahbarlari va xodimlarini rag‘batlantirish (mukofotlash) yoki ularga nisbatan intizomiy javobgarlik choralari ko‘rish;
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatidagi aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish va uning faoliyatini yanada takomillashtirish.
46. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyatining samaradorligi va natijadorligini baholash tartibi va metodikasi qonunchilik bilan belgilanadi.
9-bob. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasini moliyalashtirish va moddiy-texnik ta’minlash, uning xodimlari mehnatiga haq to‘lash va ularni moddiy rag‘batlantirish
47. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi, uning hududiy filiallari va idoraviy mansub tashkilotlar xodimlariga qonun hujjatlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi temir yo‘l transportida belgilangan mehnatga haq to‘lash sharoitlari va imtiyozlar tizimi tatbiq etiladi.
48. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasini moliyalashtirish va moddiy-texnik ta’minlash temir yo‘l tashuvlarini amalga oshiridagigan tashkilotlar tomonidan ajratiladigan majburiy chegirmalar, shuningdek, temir yo‘l transportida yo‘lovchilar va yuklarni tashish bo‘yicha faoliyatni amalga oshirish huquqiga litsenziyalar berish to‘g‘risidagi arizalarni ko‘rib chiqqanlik uchun undiriladigan yig‘imlar hamda qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.
49. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarining ish haqi lavozim maoshi, mukofotlar, moddiy yordam, qo‘shimchalar, ustamalar va qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa rag‘batlantirish to‘lovlaridan iborat bo‘ladi.
«O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarining lavozim maoshlariga har oylik ustamalar va rag‘batlantiruvchi qo‘shimchalar «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i tomonidan tasdiqlanadigan nizomlarga muvofiq to‘lanadi.
50. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlariga ish haqi to‘lash va moddiy rag‘batlantirishni amalga oshirish manbalari mehnatga haq to‘lash fondi, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi xodimlarini moddiy rag‘batlantirishning maxsus fondi, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasini rivojlantirish fondi hamda qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa mablag‘lardan iborat bo‘ladi.
10-bob. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining Vazirlar Mahkamasi va O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti oldidagi hisobotlari
51. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘i «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining faoliyati to‘g‘risida Vazirlar Mahkamasi va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga muntazam ravishda hisobot beradi.
52. Vazirlar Mahkamasining mutasaddilik qiluvchi kompleksi rahbari «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi boshlig‘ining va uning o‘rinbosarining o‘zlariga yuklangan vazifalarini samarali bajarish bo‘yicha faoliyati yuzasidan doimiy monitoringni amalga oshiradi, «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasi faoliyati samaradorligini xolisona baholaydi.
53. Monitoring va baholash yakunlari bo‘yicha «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasining alohida namuna ko‘rsatgan rahbarlari, mansabdor shaxslari va xodimlari rag‘batlantiriladi yoxud yo‘l qo‘yilgan jiddiy kamchiliklari uchun ular egallab turgan lavozimdan ozod qilishgacha bo‘lgan darajada javobgarlikka tortiladilar.
54. «O‘zdavtemiryo‘lnazorat» inspeksiyasini qayta tashkil etish va tugatish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Sahifa 1986 marta ko`rildi
|
24. Pycчa-ўзбekчa пoлитexниka aтaмaлapи лyғaтий
O. Y. Caлимoв вa
б.тaҳpиpи ocтидa. - Ўзбekиcтoн Pecпyблиkacи ФA "Фaн" нaшpиёти, 1995.-
360 б.
25. Cyлимa A. M., Шyлoв B. A., Ягoдkин Ю. Д. Пoвepxнocтний cлoй и
эkcплyaтaциoннъe cвoйcтвa дeтaлeй мaшин. -M.: Maшинocтpoeниe, 1989, –
240 c.
26. Cпpaвoчниk тexнoлoгa-мaшинocтpoитeля. B 2-x т. T.1
и T.2; Пoд
peд. A. Г. Kocилeвoй и P.K.Meшepяkoвa.
-M.: Maшинocтpoeниc, 1986.-
656 c. (E.1) и 1985.-496 c. (T.2)., ил.
27. Cyлaймoнoв И. Maшинa дeтaллapи: Oлий тexниka ўқyв юpтлapи
yчyн дapcлиk.- Toшkeнт: Ўkитyвчи, 1981. -306 б.
28. Cиницин B. B. Плacтичeckиe cмaзkи.-M.: Xимия, 1984.-192 c.
29. Tимoфeeв C. И. Дeтaли мaшин.- Pocтoв н"Д: Фeниkc, 2007.-409
c.- (Bмиcшee oбpaзoвaниe).
30. Ycтюгoв И.
И. Дeтaли мaшин: Yчeбнoe пocoбиe.-M.: Bмcшaя
шkoлa, 1991. -599 c.
31.
Shvarts
V. The concise
illustrated russion-english
dictionary of
mechanical engineering 3795 terms. - Moscow: Russkiy yazyk,1983. -224 p.
32. Шaaбидoв
Ш.
A.
Cвoйcтвa пoлифyнkциoнaлъниx
cмaзok
нa
ocнoвe гyдpoнoв и пpoтивokoppoзиoннaя зaшитa ceлъckoxoзяйcтвeннoй
тexниkи.- Taшkeнт: TaшГTY, 1994.-156 c.
33.
Шaaбидoв
Ш.
A.
Texнoлoгичeckиe
ocнoвъии
пoвъишeния
coxpaннocти ceлъckoxoзяйcтвeннoй тexниkи.- Taшkeнт: TaшГTY, 1997.-
92 c.
34.
Шaaбидoв
Ш.
A.
Texнoлoгичeckиe
OCHOBbI
пoвъиeния
coxpaннocти
ceлъckoxoзяйcтвeннoй
тTтexниkи
C
пpимeнeниeм
пoлифyнkциoнaлъБниx
cмaзok
нa
ocнoвe
гyдpoнoв
pacтитeлънoгo
пpoиcxoждeния, Диcc.дokт тexн.нayk.- Taшkeнт, 1998. -445 c.
35.
Шaaбидoв
Ш.
A.,
Hигмaтyллaeв
C.
И.
Пoвъмшeниe
paбoтocпocoбнocти
koничeckиx
peдykтopoв
тexнoлoгичeckими
ми
koнcтpykтивнъгими мeтoдaми: Moнoгpaфия.
- Taшkeнт: TaшГTY, 2006.-
205 c.
426
|
Banklarning hisob siyosati va moliyaviy hisoboti to‘g‘risida nizomni tasdiqlash haqida
O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi Qonunining 3, 7 va 51-moddalariga asosan O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:
1. “Banklarning hisob siyosati va moliyaviy hisoboti to‘g‘risida” nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Buxgalteriya hisobi, hisoboti va Davlat budjetining kassa ijrosi departamenti (D.A. Oripov)ga ushbu banklarning hisob siyosati va moliyaviy hisoboti to‘g‘risidagi nizomni 10 kun muddat davomida O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligiga davlat ro‘yxatidan o‘tkazish uchun taqdim etsin.
3. Mazkur qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgandan so‘ng 2004-yil 1-yanvardan boshlab kuchga kiradi.
4. Ushbu qarorning ijrosini nazorat qilish Markaziy bank raisining birinchi o‘rinbosari M.R. Jumagaldiyevga yuklatilsin.
Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki to‘g‘risida”gi, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi, “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi qonunlariga muvofiq tijorat banklarida (bundan buyon matnda — banklar) buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotning siyosati va tartibotlarini ishlab chiqish hamda joriy etish talablarini o‘rnatish maqsadida ishlab chiqilgan.
Buxgalteriya hisobining asos soluvchi qoidalari (prinsiplari) o‘zida qoidalar (prinsiplar), konsepsiyalar va ta’riflar majmuasini aks ettirib, moliyaviy axborotlarni aniq, bosqichma-bosqich, o‘z vaqtida, tushunarli ravishda aniqlashga, baholashga, hisobga olishga, shakllantirishga va taqdim etishga imkon beradi. Buxgalteriya hisobi o‘zida shunday jarayonni aks ettiradiki, uning natijasida buxgalteriya hisobi asosini tashkil etuvchi qoidalardan foydalangan holda foydali moliyaviy axborotlar shakllantiriladi. Moliyaviy hisobotlarning maqsadi bo‘lib, foydalanuvchilarning keng doirasi uchun, ular tomonidan iqtisodiy qarorlarni qabul qilishda foydali bo‘lgan axborotlarni, ya’ni bankning moliyaviy holati, faoliyati va moliyaviy holatidagi o‘zgarishlar to‘g‘risidagi axborotlarni taqdim etish hisoblanadi.
Ushbu jarayonni samarali amalga oshirish maqsadida talablarni manfaatdor shaxslarga moliyaviy axborotlarni taqdim etish nuqtai nazaridan ko‘rib chiqish zarur. Ushbu talablar odatda ikki toifaga — moliyaviy axborotlar ichki foydalanuvchilar (bank rahbariyati) va tashqi foydalanuvchilar talablari bo‘yicha bo‘linadi.
Ichki foydalanuvchilar rejalashtirish, qarorlar qabul qilish va nazoratni amalga oshirish bo‘yicha o‘z majburiyatlarini bajarishga yordam beruvchi qo‘shimcha boshqaruv va moliyaviy axborotlarni olish huquqiga ega bo‘lsalar ham, moliyaviy hisobotlarda mavjud bo‘lgan ma’lumotlarni olishdan manfaatdordirlar.
Tashqi foydalanuvchilar, foydalanuvchilarning keng doirasi tomonidan iqtisodiy qarorlarni qabul qilishda foydali bo‘lishi mumkin bo‘lgan bank faoliyati va ko‘rsatkichlari, bankning moliyaviy holatidagi o‘zgarishlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni olishdan manfaatdordirlar. Moliyaviy hisobotlar aksariyat foydalanuvchilarning umumiy ehtiyojlarini qanoatlantirishi lozim.
1. O‘zbekiston Respublikasining “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi Qonunining 41-moddasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki banklarda buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot qoidalarini o‘rnatadi.
2. Mazkur Nizom faqat banklarning buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotiga tatbiq etilib, soliq solish masalalarini o‘z ichiga olmaydi, shuningdek tartibga solish, operatsion, nazorat qilish va hisob-kitoblarni amalga oshirish masalalarini ko‘rib chiqmaydi.
3. O‘zbekiston Respublikasi banklarida buxgalteriya hisobining asosi bo‘lib O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuni va Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari (bundan buyon matnda — MHXS) hisoblanadi. Banklar tomonidan chop qilinadigan moliyaviy hisobot, shuningdek buxgalteriya hisobi va hisoboti jarayonida banklar tomonidan foydalaniladigan asosiy prinsiplar (tamoyillari), konsepsiyalar va ta’riflar O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuniga va MHXSga muvofiq bo‘lishi shart.
4. Markaziy bank banklarda buxgalteriya hisobining asos soluvchi prinsiplari (tamoyillari)ni va asosiy qoidalarini belgilaydi. Markaziy bankning buxgalteriya xisobini yuritish bo‘yicha me’yoriy hujjatlari buxgalteriya hisobining aniq tartibotlarini, ya’ni ma’lum bir maqsadlarga erishish uchun amalga oshiriladigan qadamlarning ketma-ketligi, bank tomonidan buxgalteriya operatsiyalarini olib borish usullari yoki shakllari belgilangan to‘plamini taqdim etish uchun mo‘ljallanmagan.
5. Markaziy bank tomonidan 1-ilovaga muvofiq buxgalteriya hisobi bo‘yicha ishlab chiqiladigan me’yoriy hujjatlar banklarda buxgalteriya hisobining prinsiplari (tamoyillari), konsepsiyalari va ta’riflarini qo‘llash bo‘yicha qoidalar va yo‘nalishlarni taqdim etish uchun mo‘ljallangan. Ushbu prinsiplar (tamoyillar), konsepsiyalar va ta’riflar bankda imkon qadar avtomatlashtirilgan holda buxgalteriya hisobining barcha jarayonlarida bir xil tartibda va bosqichma-bosqich qo‘llanilishi kerak.
6. 1-ilova banklarda buxgalteriya hisobini yuritish bo‘yicha me’yoriy hujjatlar ro‘yxatini ko‘zda tutadi. Markaziy bankning me’yoriy hujjatlari asosida banklar o‘zlarining hisob siyosatini va amaliyotlarning batafsil tartibotlarini ishlab chiqishlari lozim.
7. Buxgalteriya hisobining asos soluvchi prinsiplari (tamoyillari) maqsadlarini amalga oshirish uchun bank Kengashi, bank Boshqaruvi, bank buxgalteriya hisobi va ichki audit departamentlari (boshqarma, bo‘lim) aniq majburiyatlari belgilanishi kerak.
8. Bank Kengashining ko‘rsatmasiga ko‘ra bank Boshkaruvi bankni hisob faoliyati siyosatini va tartibotlarini tuzishda mazkur Nizomni qo‘llash bo‘yicha masalalarni aniqlab olishi va ta’riflab berishi shart.
9. Banklar bank hisob siyosatining mazkur Nizomga muvofiq tuzilishi bo‘yicha javobgardir.
10. Bankning tasdiqlangan hisob siyosati va tartibotlari bankning mansabdor shaxslari va xodimlari tomonidan bajarilishi shart va ularga buxgalteriya hisobining tegishli prinsiplari (tamoyillari)ni qo‘llashda va asoslanmagan qarorlarni qabul qilishdan chetlab o‘tishda yordam berishi kerak.
11. Bank bo‘yicha standart usullarni bir hil tartibda va bosqichma-bosqich qo‘llanilishini ta’minlash maqsadida bank Boshqaruvi tomonidan hisob tartibotlari tasdiqlanadi. Ushbu maqsadlarga samarali (muvaffaqiyatli) erishish uchun buxgalteriya hisobi jarayonining katta qismi avtomatlashtirilgan bo‘lishi shart.
12. Barcha banklar o‘zlarining hisob faoliyatini tartibga soluvchi hujjatlarni ishlab chiqishlari va joriy etishlari shart. Zarur bo‘lgan taqdirda Markazii bank MHXSga muvofiq ishlab chiqqan me’yoriy hujjatlarni qo‘llash bilan bog‘liq bo‘lgan texnik masalalar bo‘yicha tushuntirishlar beradi.
13. Bank Kengashi mazkur Nizom va Markaziy bankning 1-ilovaga muvofiq buxgalteriya hisobini yuritish bo‘yicha boshqa me’yoriy hujjatlaridan bankning hisob faoliyatida qo‘llanilishi uchun javobgardir.
14. Bank Kengashi hisob siyosati va tartibotlarini ishlab chiqish, shuningdek ularni qo‘llashni Boshqaruvning majburiyatlariga kiritishi kerak. Kengash hisob siyosatini tasdiqlaydi, hamda ularni Markaziy bank tomonidan buxgalteriya hisobi bo‘yicha MHXSga muvofiq ishlab chiqilgan me’yoriy hujjatlariga to‘liq mos kelishini ta’minlash maqsadida bir yilda kamida bir marta, 1-fevralgacha qaytadan ko‘rib chiqadi.
15. Bank Kengashi tomonidan hisob siyosati va tartibotlarini ishlab chiqish bo‘yicha vakolatlarni Boshqaruvga berilishi Kengashni bankning ushbu siyosat va tartibotlarini mazkur Nizomga muvofiq ishlab chiqilishini va bajarilishini ta’minlash majburiyatidan ozod qilmaydi.
16. Bankning Kengashi yillik moliyaviy hisobotlarini chop etishdan avval ularni tasdiqlashi kerak. Bunda, Kengash chop etilayotgan moliyaviy hisobotlarni Markaziy bank tomonidan MHXSga muvofiq ishlab chiqilgan me’yoriy hujjatlarga to‘liq mos kelishini ta’minlash uchun barcha choralarni ko‘rishi lozim.
17. Bank Boshqaruvi Markaziy bankning me’yoriy hujjatlari talablariga muvofiq holda hisob tartibotlarini ishlab chiqish va tasdiqlash uchun javobgardir.
18. Bank Boshqaruvi bankning moliyaviy hisobotlarini tuzish va taqdim qilish uchun javobgardir. Bank Boshqaruvi chiqarilayotgan moliyaviy hisobotlarni Markaziy bank tomonidan MHXSga muvofiq ishlab chiqilgan me’yoriy hujjatlarga to‘liq mos kelishi uchun barcha zarur choralarni ko‘rishi shart.
19. Bankning buxgalteriya hisobi departamenti (boshqarmasi, bo‘limi) mazkur Nizom va buxgalteriya hisobini yuritish bo‘yicha bankning ichki siyosati bilan bog‘liq bo‘lgan texnik masalalarni tegishli tarzda tushuntirish va to‘g‘ri qo‘llash uchun javobgardir.
20. Bankning buxgalteriya hisobi departamenti (boshqarmasi, bo‘limi) Markaziy bank tomonidan MHXSga muvofiq ishlab chiqilgan buxgalteriya hisobini yuritish bo‘yicha me’yoriy hujjatlarini qo‘llashda tegishli ichki nazoratni, buxgalteriya hisobi va hisob jarayonlari uslubiyotini ishlab chiqishda, shuningdek ularni bank ichida joriy etish uchun javobgardir.
21. Har bir bankning ichki auditi Markaziy bankning MHXSga muvofiq ishlab chiqilgan buxgalteriya hisobini yuritish bo‘yicha me’yoriy hujjatlarini qo‘llashda ichki nazoratni, hisob siyosatini va bankning tartibotlarini, buxgalteriya hisobi va hisob jarayonlarining uslubiyotini, ularni adekvatligi hamda ulardan bankda foydalanilishini tekshirish uchun javob beradi.
22. Ichki audit haqqoniy tekshirishni o‘tkazish, baholash va audit natijalari to‘g‘risida bankni Kengashiga hisobotlarni taqdim etish yuzasidan javobgardir. Bunda, auditni hisobotlari asosida bankning Kengashi bankda bajarilishi majburiy bo‘lgan tegishli qarorni qabul qiladi.
23. Ichki audit Kengashga tekshirish materiallarini, taklif va e’tirozlarini yuboradi. Kengash Bank Boshqaruvidan auditorlar tomonidan aniqlangan kamchiliklarni va masalalarni hal etilishi bo‘yicha davriy hisobotlarni talab qilishi shart.
|
Milliy
dasturning
maqsad
va
vazifalari
bosqchma-bosqch
amalga
oshiriladi. Har bir bosqchda muayyan vazifalarning hal etilishi’ nazarda tutiladi.
Ushbu vazifalar quyidagilardan iboratdir:
Birinchi bosqch (1997-2001 yillar) mavjud kadrlar tayyorlash tizimining
ijobiy salohiyatini saqlab qolish asosida ushbu tizimni isloh qilish va rivojlantirish
uchun
huquqiy,
kadrlar
jihatidan,
ilmiy-uslubiy,
moliyaviy
shart-sharoitlarni
yaratish.
Ikkinchi bosqch
(2001-2005
yillar)
-
Milliy
dasturni
to‘liq
ro‘yobga
chiqarish, mehnat bozorining rivojlanishi va real ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlarni
hisobga olgan holda unga aniqliklar kiritish. Bu bosqchda, shuningdek, ta’lim
muassasalarini maxsus tayyorlangan malakali pedagog kadrlar bilan to‘ldirish
ta’minlanadi, ularning faoliyatida raqobatga asoslangan muhit vujudga keltiriladi.
«Kadrlar tayyorlash
milliy
dasturi»
maqsadini ro‘yobga chiqarishning
ikkinchi bosqchda ta’lim muassasalarining moddiy-texnika va axborot bazasini
mustahkamlash davom ettiriladi, o‘quv-tarbiya jarayonining yuqori sifatli o‘quv
adabiyotlari va ilror pedagogik texnologiyalar bilan ta’minlash, uzluksiz ta’lim
tizimini axborotlashtirish vazifalarining ham hal etilishi alohida urru beriladi.
Uchinchi bosqch (2005 va undan keyingi yillar) to‘plangan tajribani tahlil
etish
va
umumlashtirish
asosida,
mamlakatni
ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlantirish
istiqbollariga muvofiq kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish
va yanada
rivojlantirish. Bu bosqchda, yana shuningdek,
-
ta’lim muassasalarining resurs, kadrlar va axborot bazalarini yanada
mustahkamlash;
-
o‘quv-tarbiya jarayoni yangi o‘quv-uslubiy majmualar, ilror pedagogik
texnologiyalar bilan to‘liq ta’minlanishi;
-
milliy (elita) oliy ta’lim muassasalarini qaror toptirish va rivojlantirish;
-
ta’lim jarayonini axborotlashtirish, uzluksiz ta’lim tizimi jahon axborot
tarmoriga ulanadigan kompyuter axborot tarmofi bilan to‘liq qamrab olinishiga
erishish kabi vazifalarning ham ijobiy echimi ta’minlanadi.
O‘zbekiston Respublikasi
«Kadrlar tayyorlash
Milliy
dasturi»
tarkibiy
tuzilmasi quyidagcha aks etadi (1
-chizma).
Kaдpлap тaйёpлaш Mиллий дacтypи
v
Makcaд:
koмил инcoн вa мaлakaли мyтaxaccиcни
тaйёpлaш
v
v
ў
v
v
Basundanap
9.
Oмиллap
Бocқичлap
Taшkилий
чoпpaлaт
v
1
v
Mиллий мoдeлнинг тapkибий қиcмлapи
|
Keyingi yillarda Xorazmiy yozuvi va tili haqida ko’p yozilmoqda
Xorazmiy yozuvi oromiy yozuviga asoslangan bo’lib, u Xorazmda yashagan ajdodlarimizning ijtimoiy turmushi , madaniyati , adabiy- badiiy tafakkuri haqida ko’pgina ma’lumotlarni beradi
|
Eng namunali ichki ishlar organlari tayanch punkti ko'rik tanlovi yakunlari
Mamlakatimizda davlatimiz rahbarining bevosita tashabbusi bilan tinchlik va osoyishtalikni ta'minlashga, ichki ishlar idoralari xodimlari faoliyati samaradorligini oshirish, ularning mahallalar hamda jamoatchilik vakillari bilan hamkorligini kuchaytirish, soha xodimlarini ijtimoiy qo'lla
|
3
1941 — 1945 urush yillarida O’zbеkistonga qancha korxonalar ko’chirib kеltirilgan?
4
Urush yillarida O’zbеkistonga nеchta oliy o’quv yurti ko’chi-
6
Urush yillari 15 nafar bolani farzandlikka olgan oila nomini ko’rsating?
7
«Moskva mudofaasi uchun» mеdallari bilan o’zbеkistonliklardan nеcha nafar kishi
A) 1940 yilning bahoridan;
1
Urush yillarida O’zbеkiston aholisining moddiy-maishiy ahvoli qanday bo’lgan?
Е) Moddiy qiyinchiliklar bo’lmagan
|
iddin SULTON
ayr
X
144
Hozirgi paytda men,umr vafo qilsa,ana shu noyob
materiallar asosida bir paytlar tarixiy ma’lumotlar yetishmasligi sababli to‘xtab qolgan «Oloy
malikasi» nomli yirik asar ustidagi ishni davom
ettirish niyatidaman.
Fursatdan
foydalanib,
yuqorida
nomi
zikr
etilgan kitobni menga lutfan taqdim etgan muhtaram domlamiz Haydarbek Bobobekovga chin qalbdan
—yana bir bor minnatdorlik bildiraman.
(2019-yil)
|
Atakent — Adıyaman viloyatining Merkez tumanidagi qishloq hisoblanadi.
Tarix
Qishloq nomi 1560 hamda 1928-yillardagi yozuvlarda „kichkina chol“ degan maʼnoni anglatuvchi Karıcık sifatida qayd etilgan. 1998-yil 29-dekabrda munitsipalitetga aylangan nomi 2003-yil 11-aprelda „Atakent“ga oʻzgartirildi. Shaharning munitsipalitet maqomi 2013-yilda aholi soni 2000 kishidan kamayganidan soʻng tugadi.
Geografiya
Qishloq Adıyaman shahar markazidan 30 daqiqa masofada joylashgan.
Aholi
Boshqaruv
meriyasi
!Tanlangan yil
! Hokimlar
|-
| 2009-yil
| Ibrahim Halil Demir (CHP)
|-
| 2004-yil
| Mehmet Akgun (CHP)
|-
| 1999-yil
| Mehmet Akgun (DYP)
|}
Manbalar
Turkiya
|
qadam pok bo‘lishi. Bu besh tahorat yuzaga kelsa, demak, botin tahorati mukammal bo‘lgan bo‘ladi.
Bu shartlardan yana biri shuki, halol luqma yeyish,
ozgina yeyish, ammo Haq yodi bilan yeyish. Boshqasi
esa Qur’onni tafakkur bilan o‘qish, kechasi turish,
saharda zorlanish va kunduzi yaxshi kishilar bilan
suhbat qurishdir.
DILNING SALOMAT BO‘LISHI HAQIDA
(To‘qqizinchi bobdan)
Bilginki, dilning salomat bo‘lishi Haq ta’olo
rozi bo‘lmagan narsalardan uzoq bo‘lishki, ertaga
Sog‘loM dildan o‘zga hech narsa yordam bermaydi. Rasululloh aytadilar: «Inson jasadida bir parcha go‘sht
bor, agar u salomat bo‘lsa, boshqa a’zolar ham salomat bo‘ladi, agar u buzilsa, boshqa a’zolar ham buziladi. Ogoh bo‘lingki, bu dildir».
Mas’ala. So‘radilarki, bemor dilning davosi
nimayo Shayx—Alloh ularning ruhlarini muqaddas
qilsin—buyuradilarki: Uning davosi shuki, ulamolarning suhbatiga intiladi. Ularning xizmatida
turadi. Ularning aytganini qabul qilib, mashoyixlar huzurida bo‘ladi. Shundagina uning dilidan dunyoga bo‘lgan muhabbat ketadi. Rasululloh, aytadilar:
O‘lim kelmasidan avval unga tayyorgarlik ko‘ringlar».
SABR VA RIZO HAQIDA
(O‘ninchi bobdan)
Bilginki, sabr nafs (jon)ni havoyi (ya’ni ehtiros)lardan tiymoqdir. Chunonchi, Xudoyi ta’olo buyuradi: «Payg‘ambarlardan bo‘lgan azm egalari sabr
qilgani kabi sabr qilgin». Payg‘ambarlar balolarga sabr qilganlar.
Mas’ala. So‘radilarki, sabrli bandaning alomatlari qandayyo Shayx—Alloh ularning ruhini muqaddas qilsin—buyuradilar: «Alomati uchtadir.
118
|
Hali Huawei telefonlarini dastlabki ekranga tushirishning iloji bo'lmadi, men hali bu o'yinni ishga tushirish imkoniyatiga ega bo'lmaganday tuyulmagandim
|
Yashashga ishonch zo‘ridan odam—
O‘limni xayolga keltirmaydi ham.
Quyoshga qo‘l cho‘zib, tutguday bo‘lsa,
ag‘rini ochmasdan ko‘rsin-chi olam
Insonning parvoziday fazo ham taajjubda,
Pand berolmay qolgandan qazo ham taajjubda.
Bu aql-zakovatdan, mardlik va mahoratdan
Taajjub emas, bo‘lsa xudo ham taajjubda.
Kommunizm yaqin! Ahd qilgan yetar,
Safar jabdug‘ini taxt qilgan yetar.
O‘z vijdon burchini etmasdan nasya
Manglay teri bilan naqd qilgan yetar.
|
Indoneziyaliklarga O`zbekiston haqidagi ko`rsatuv namoyish etildi
O`zbekiston Respublikasi turizmni rivojlantirish davlat qo`mitasi Indoneziyaning mashhur telekanallaridan biri NetTV telekanali bilan hamkorlik qilmoqda
|
4.2.3-rasm. Afina akropoli, Propilleya. Ta’mirdaN.Balanos tomonidan
anastiloz qo‘llangan.
|
eshon
Zamini vaqtinda bir odam bir odamdan borib gap
so‘-ragap ekan:
»
—Eshon
bobo,
men
tilab
yuz
tilla
pul
topdim.
Endi
bir
savdogarchilik
qilsam,
degan
xayolim
bor.
Shu
pulga
nima sotib olib, nima sotsam 2—debdi. U kishi:
—Savdogarchilik
qilish
xayolingda
bo‘lsa,
piyoz
olib,
piyoz
sotg‘gin,—debdi.
Uning
gapi
bilan
yuz
tillaga
piyoz
olgan ekan, omborxonaga solgan ekan, indamay qolgan ekan.
Besh-olti
kun
turganda,
buning
piyozi
borligini
eshitib
kelib:
«Piyoziigizni
soting!.——desa,
«Uch
yuz
tilla».
—
debdi. Ular
ikki
yuz tillaga haligi piyozii yalinib
olibdi.
Ikki
yuz
tillani
olib,
yoniga
solib
tag‘in
eshonniing
oldiga jo‘nab qolibdi.
—Taqsir,
sizning
so‘zingiz
bilan
yuz
tillaga
piyoz
olib
sotdim.
Ikki
yuz
tilla
qildim.
Tag‘ii
nima
qi-layin —debdi.
2—Tag‘in piyoz olgin.—debdi.
Ikki
yuz
tillaga
piyoz
olganda,
omborxonaga
solganda,
shuning
bilan
yurganda,
besh-olti
kun
turganda,
besh-olti
odam chaqirib kelib, piyozni so‘rabdi. Omborxonashig eshigini ochib:
—Mana
piyoz, olsanglar,
olti
yuz tilla berasizlar,—
debdi. Haligilar to‘rt yuz tillaga yolborib olgan ekan. To‘rt
yuz
Tillani
olib,
yoniga
solib,
bozorga
borib, yaxshi
otni
olib, ustiga minib olib, oltita shirmoy nonni olib, ro‘molga solib, haligi nasihat qilgan eshonping eshigiga borib,
qamchining sopi bilan otdan tushmasdan taq-taq urgan ekan.
Eshon chiqib:
—
Ha, nimaga kelding
—desa, u:
—Bu
otni, ponni
oling. Tag‘ip nima olayin
—debdi.
Otdan tushmaganiga. ichkariga kirmaganiga, puli qappayib
ketib, eshonii nazarga ilmaganiga eshon:
—Bor, olib ketgan narsang o‘zingga: Ketaver, piyoz olaver,—debdi-da, kirib ketibdi. Haligi olti nonni ham bermasdan
ketib
qolib,
uyiga
yetib
qolib,
yuz
tillaga
yana
piyoz
olgan
ekan,
omborxonaga
solgan
ekan.
Yu
besh
kun
qaraydiki, xaridor kelmaydi. Bir kun qattiq sovuq bo‘lib,
haligiping piyozi tosh-metin bo‘lib muzlab qolgan ekan. Besh-to‘rt kundan keyin oftob tushib, piyozping bari xamir bo‘lib
qolgan
ekan.
Buni
ko‘rib,
piyozini
ikki
pulga
sotolmay,
ikki kun alamiga stolmay, eshonning oldiga borib:
—Bu nima qilganingiz
7—debdi. Eshon:
—Ha, nima qilibman
—debdi.
emdi.muoig soz! kutubxonasi
|
Jadidlarning
asosiy
maqsadi,
xalqimizni
ma’rifat
maskanlaridan foydalanishga undab, ularni dunyoviy bilim olish uchun
chorlagan edilar. Ming afsuslar bo‘lsinki, ma’rifatchilarning ko‘pchiligi
ilg‘or fikrlari uchun kuvg‘in qilindilar, otib o‘ldirildilar (bu o‘rinda
biz tarix fanlari doktori Islom Yo‘ldoshevning «Istiqlolga intilgan
qalblar nidosi» (T.: 1993), nomli o‘ta dolzarb asarini o‘qishga tavsiya
etamiz).
XX asr boshida rus tarixchilari O‘rta Osiyo xalqlari xaqida fikr
bildirib ularni g‘irt savodsizdir, deb ma’lumot berishgan. Jumladan,
o‘zbek hal kining 98 foizi, kirgizlar, qozoqlar, tojiklarning 100 foizi
savodsiz degan xulosaga kelishgan, vaholanki, yuqoridagi fikrlardan
xulosa qilishimiz mumkinki, xalqimiz o‘tmishda ham savodlilikka
intilgan, ma’rifatga erishishning turli vositalaridan foydalanganki,
natijada buyuk allomalar yetishib chiqqan, o‘quv muassasalari, bilim
maskanlari, madrasalar tashkil etilgan. Hali 1894-yildayoq maktab va
madrasalar soni 6445 ta bo‘lgan bo‘lsa, 1913-yilga kelib ularning soni
8000 ga yaqinlashgan edi.
Birgina Xiva xonligi hududida 2000 dan ziyod maktab
132 ta
Madrasa ish yuritgan, Qo‘qonda
182 ta Madrasa, 1709 ta maktab.
Samarkandsa 250 ta masjid, 40
Madrasa, Buxoroda
400 masjid
va
maktab, 350 ta Madrasa, Toshkentda 300 masjid, 60 ta maktab va 18 ta
madrasalarda xalqimizning minglab yoshlari ilm olganlar, ma’rifatli
bo‘lganlar.
Ma’rifatli
bo‘lishni
«Taraqqiy»,
«Xurshid»,
«Samarqand»,
«Oyna», «Buxoroiy Sharif», «Umid» kabi gazeta va boshqa jurnallar
orqali amalga oshirganlar. Ular mazmunan sharqona ma’naviyatimizga,
qadriyatlarimizga, falsafamizga qaratilgan. Xalqimiz o‘rtasida shuhrat
topgan dostonchilik, adabiyot, san’at, baxshichilik sohalari ham mahalliy
joylarda ma’rifat uchun xizmat qilgan. Shu o‘rinda ta’kidlash lozimki,
ma’rifat rivojlanishi insonlarning
falsafiy fikrlariga ta’sir
qilmay iloji yo‘q edi.
XIX ayerning ikkinchi yarmidagi jadidchilik ma’lum ma’noda
stixiyali tarzda bo‘lgan bo‘lsa, XX asr boshlarida esa uyushgan 1uruxlar
paydo bo‘lib, ularning dunyoqarashi tub dan farq qilar edi. Ana shunday
guruhlarning
vakillari
Munavvar
Qori
Abdurashidxon
o‘g‘li,
Mahmudxo‘ja Behbudiy, Abdulla Avloniy, Sadriddin Ayniy, Fayzulla
Xo‘jayev, Toshpo‘lat Norbo‘tabekov, Abdurauf Fitratlar edi. Turkistonda
jadidchilikning otasi Mahmudxo‘ja Behbudiy hisoblangan, chunki u kishi
jadidchilikni birlashtiruvchigina emas, balki jipelashtiruvchi o‘rinini
olgan.
Jadidchilikning g‘oyalari Rossiyadagi «Narodnichestvo» tashkiloti
kabi tor g‘oyalar asosida emas balki, ijtimoiy jihatdan boy va
rangbarang g‘oyalar asosida tuzilgan edi. Ularning g‘oyalarida jamiyatni
to‘lqinlantiradigan, harakatga keltiradigan vazifalar qo‘yilgan edi.
Ma’naviy yuksaklikka erishish, dinning mohiyatini to‘g‘ri anglab yetish,
|
Toshli qoplangan po'latdan yasalgan peshtoq Shingle Yangi quyosh nuri rangli toshli metall peshtoq, (Zincalume yoki Galalume po'latdir deb nomlanuvchi) po'latdir va yuqori sifatli bosimli plyonka bilan qoplangan, tomning eng zamonaviy va eng yaxshi qurilish materialidir
Xomashyo po'latdan ishlangan substratdir
|
Hindiston aloqa va axborot texnologiyalari vazirligi ijtimoiy tarmoqlardan koronavirusning mamlakatda tarqalgan turi “hindcha shtamm” deb atalgan barcha ma'lumotni o‘chirishni talab qildi. Ta'kidlanishicha, ushbu shtamm rasman B.1.617 deb ataladi va “hindcha shtamm” atamasining ishlatilishi Hindiston nufuziga putur yetkazadi.
Vazirlikning ijtimoiy tarmoqlarga egalik qiluvchi kompaniyalarga yo‘llagan maktubida JSST koronavirusning birorta shtammiga bunday nom bermagani ma'lum qilingan va ulardan “hindcha shtamm”ni nazarda tutuvchi barcha ma'lumotni darhol o‘chirib tashlash talab qilingan.
“Koronavirusning bunday nomdagi varianti yo‘q. JSST birorta ham xabarida B.1.617 shtammiga nisbatan “hindcha shtamm” atamasini qo‘llamagan”, deb aytilgan vazirlikda va virusning ushbu turini bunday atash uchun hech qanday asos yo‘qligi ta'kidlab o‘tilgan.
O‘z navbatida, JSSTning Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlaridagi mintaqaviy byurosi JSST virus yoki shtammlarni ular birinchi marta qayd qilingan davlatlar nomlari bilan belgilamasligini ta'kidlab o‘tgan.
“Biz ularga ilmiy nomlari bo‘yicha murojaat qilamiz va bir xillik uchun barchadan ham shunday qilishni iltimos qilamiz”, deb aytilgan xalqaro tashkilotda.
Ma'lumotlarga ko‘ra, aprel oyida Hindiston hukumati Twitter va Facebook’dan mamlakat bosh vaziri Narendra Modining koronavirusga qarshi kurash choralarini tanqid qiluvchi xabarlarni o‘chirib tashlashni so‘ragan.
|
.a
,, lJ
_ :!|
_]
-l
a,
\J
,,
==’-’=
s
z +i- _’
!
e
i..
=l)-
l-’aJ-l-N -
,=;
-
.
]:*
;
!:,l
?.
-
-.l: _ o
;
.,
’’! i
tt{
+.>
L
,].*-i
e:
\
| ::
=
>- ; iE i
i-
:.:.
-.,
’,«-s / ->z
:j:z
?
=t-l’,e
.
Yee!.]1
i
;
’-= -,:
j
>
>- ; ==i
:7
z
,.s- =’:!
-
<
:!,, =:
s-
=
-e.;
_
wi :: - =..-h
’n-r=-’
==1i=--O;;
.1
z
2-ru
-
= v | -s
])
s
:
j,]) y
+
j
j +’>,
Yo ,. i:ý--_
Yof
a=
]
S
Ye:i:
;
,:
!;,,-
;]j
!o
]
-l ,. t n a
],; ; z); (,
;:.
- !",
+ --T
:
t-
:,
:?
-
;\
:]-.
’l
l
=zch,
!*
z] -i
.-l
=
\-)
,g
ech-d
+
+
, ] 1.ý .,-
+=:
,|
=-E’
2Z;
-Z’:
!:
"
l:
I
\,
+
l]
i-,
i.
.’
]\’-a
<\
]
i
ý
]
ch
f,
jch-’-+
ch
] i
’lS
ii:fi
ch
S
|
62
2.3.3.Gazanalizator P860
Gazanalizator P860 oflayn rejimda ishlaydigan apparat bo‘lib, tez reaksiyaga va
yuqori sezgirlikka ega. Avtomatik ravishda temperatura ta’siri kompensatsiyalanadi,
tashqi muhit temperaturasi zarbasi bartaraf etiladi, o‘lchash aniqligi juda yuqori.
Double-line bo‘yicha analizatorning gaz tarkibini tahlil qilish rejimini o‘zgartirish
imkoniyatiga ega. Datchiklar holatini avtomatik ravishda nazorat qiladi. Gazanalizator
P860ning texnik xarakteristikasi ilovada keltirilgan.
2.4-rasm. Gazanalizator P860
2.3.4. Elektromagnit puskateli PM12
2.5-rasm. Elektromagnit puskateli PM12
|
ISK
ISKUSATTB sov. (nesov. isko‘smvat)
kogo-chto.
qopib
olmoq, tishlab olmoq; chaqib
tashlamoq;
komarn( nas–li
hamma yog‘imizni chivin chaqib tashladi.
.
ISKUSITELB
m kishjn. vasvasa qiluvchi, yo‘ldan 03-diruvchi.
,
ISKUSITEL’NITSA es sm. iskusytel’,
ISQUSITB,
-ushu,
-usysh’B
sdv.
sm. iskushatv.
ISKUSIT’SYA, -usho‘s’, -usyshyeya sov.
8 chyom ust. mahorat qozonmoq, malaka orttirmoq, usta bo‘lib ketmoq, hadisini olmoq, egallamoq.
-
ISKO‘SNIK
m
razg. mohir, usta.
ISKUSNITSA es razg. sm. isko‘snik.
ISQO‘SNO narech. mohirona,
san’atkorona,
(mohirlik, ustalik) bilan.
ISKUSNOSTB
jo mohirlik, ustalik, mahorat.
v
ISKO‘SNUMI, -aya, -oye; -sen, -sna
1 mohir, usta, mahoratli, ustasi farang; -iy strelok mohir mergan, usta otuvchi;
—y vrach mohir (tajribali) vrach; 2 ustalik bilan qilingan, mohirona (san’atkorona) ishlangan; —aya rabbta mahorat bilan qilingan ish.
«!
ISKO‘SSTVENNO narech, sun’iy ravishda, g‘ayritabiiy
qilib, yasama, yolg‘ondakam.
ISKO‘SSTVENNOSTB es sun’iylik, yasamalik,
tabiiylik.
«?!
ISKO‘SSTVENNDIY, -aya, -oye sun’iy, yasama, g‘ayritabiiy; —oye voloknb sun’iy.
tola; –!y
shyolk. sun’iy
shoyi;
–lme svetni sun’iy gullar; –oye pitaniye sun’iy ovqatlantirish; 2 soxta, yolg‘ondakam, qalbaki; -’y smex soxta (yolg‘ondakam) kulgi.
ISKO‘SSTVYU s 1
san’at; izobrazytel’noye —0 tasviriy
san’at; proizvedyoniye —a san’at asari;
2
chego ili :kakoye
mahorat, san’at; oratorskoye —0 notiqlik san’ati; voyonnoye
06 harbiy mahorat; harbiy san’at;
3 mohirlik, ustalik,
mahorat;
s boloshym —om zo‘r mahorat bilan; foiz lyubvi
k
-u razg. shutl. beg‘araz, faqat ishqivozlik (ishga bo‘lgan
muhabbat, qiziqish) tufayli;
po vsem pravilam –a barcha
talab va qoidalarga muvofiq (rioya qilib); har jihatdan
to‘g‘ri.
ISKUSSTVOVYOD m san’atshunos.
ISKUSSTVOVEDENI
)}Ye
s san’atshunoslik;
kandidat
—ya san’atshunoslik
(fanlari)
kandidati.
v
ISKUSSTVOVEDCHESKUIY,
-aya,
-oye san’atshunoslikka
oid;
san’atshunoslik..; –aya
literato‘ra
san’atshunoslik adabiyoti.
v
b
ISQO‘S’G‘VATB nesov. sm. iskusatv.
ISKUSHATB nesov.
(sov. iskusit’)
kogo-chto
1
qiziq-mahorat
g‘ayri-tirmoq, yo‘ldan ozdirmoq, vasvasa qilmoq; aldamoq;
2 si-.
namoq, sinab (tajriba qilib) ko‘rmoq; f. – sud’bo‘ taqdir-vi sinamoq, tavakkaliga harakat qilmoq.
ISKUSHEYONI
Ye
s
1
po gl. iskushat;
2 vasvasa,
nafs
(balosi); vvodyt’
v—ye vasvasa qilmoq, qiziqtirmoq, aldamoq, yo‘ldan ozdirmoq; poddat’sya —yu
vasvasaga
(nafs
balosiga)
berilmoq, aldanmoq; uchmoq;
8
ust. sinov.
ISKUSHENNM
I,
-aya, -oye
1 prich. ot iskusitB;
2
v enach.
pril.
v «yom sinalgan, chiniqqan, boshidan kechirgan, ko‘pni
ko‘rgan, tajribali, usta, mohir; — polytike siyosatda
chiniqqan, tajriba orttirgan;
F– blitom tajribada. ko‘rib
chiniqqan, ko‘p tajriba ko‘rgan, ko‘pni boshidan kechirgan.
ISLAM m islom, musulmon dini.
ISLAMIZM
m islom dini.
ISLAMSKIY, -aya, -oye islom diniga oid; islom...; musulmon...
"
b
ISLANDENS m,
r. -dsa islandiyalik kishi, island; sm.
islandin.
ISLANDKA j, r. mn. -dok islandiyalik ayol, islandka;
sm. islandsi.
ISLANDSKuIY, -aya, -oye Islandiyaga
va islandlarga
oid;
Islandiya...; island (lar)..5–aya literato‘ra
island
adabiyoti; —iy mox Islandiya yo‘sini; —iy shpat Islandiya
pati.
ISLANDE’ in. (yod. islandes m, islandka j) islandlar, islandiyaliklar (Islandiyaning tub aholisi, Islandiya
xalqi).
——400—
ISP
ISPAKOSTITRB, -osh-u, -ostish’ sov.
(nesov. pakostit’)
razg.
1 iflos qilmoq, bulg‘atmoq;
2 buzmoq, rasvo qilmoq;
" rasvosini chiqarmoq.
ISPAKOSTIT’SYA, -oshus’, -ostishveya
sov.
razg.
1
bulg‘anmoq, ifloslanmoq;
2 buzilmoq, rasvo bo‘lmoq, rasvosi chiqmoq.
ISPANES 4, r. -nsa ispan; sm. ispansi.
ISPANKA
1 j,
r. in. -nok ispan ayol; sm. ispans!.
ISPANKA
11
jo ispanka
(1
gripp
kasalining
og‘ir
turi;
2 razg. bolalarning yozgi qalpoqchasi).
ISPANSKIFY, -aya, -oye Ispaniyaga va ispanlarga oid;
Ispaniya..;
ispan (lar).
—
y
yazik ispan
tili-e—ye napyovm
ispan qo‘shiqlari.
ISPANI’E in.
(yod. ispanes m, ispanka j) ispanlar,
ispan xalqi (Ispaniyaning tub aholisi).
ISPAREYONI
{Ye.s
1
po
2l.
isparyt’oi isparyt’sya; —ye
vlagi iz pochvi tuproqdan namning bug‘lanib ketishi;
skb-rost’ —Ya bug‘lanish tezligi;
2 mn. –ya bug‘lar, parlar; vryod-nme —ya zararli bug‘lar.
ISPARIN)A
es ter; pokrityeya —oy terlamoq, ter bilan qoplanmoq, ter bosmoq.
ISPARITELB m tex. bug‘latgich.
ISPARITELBN
MI,
-aya,
-oye bug‘lanishga
(bug‘lantirishga)
oid; bug‘lantiruvchi, bug‘lantiradigan; bug‘lanish.
bug‘lantirish..; —y protsess bug‘lanish protsessi; –aya ustanovka bug‘lantirish ustanovkasi.
ISPARITB
sov.
(nesov. isparyatB)
chto bug‘lantirmoq,
bug‘ga aylantirmoq; — jyidkost’ suyuqlikni
bug‘lantirmoq.
ISPARI TBSYA, -ytsya
sov.
(nesov. isparyatesya)
1
bug‘lanmoq,
bug‘ga aylanmoq;
voda--las’ suv bug‘lanib ketdi;
2
peren, shutl. g‘oyib bo‘lmoq, ko‘zdan yo‘qolmoq, asta-sekin
yo‘q bo‘lib ketmoq; on kuda-to — lsya
u qayoqqadir g‘oyib bo‘ldi; vse enaniya
u negb so vryomenem — lis’ vaqt o‘tishi bilan
uning bilimlari yo‘q bo‘lib
(unutilib)
ketdi.
ISPARYAEMOSTB
es bug‘lanish, bug‘ga aylanish
xususiyati (yoki miqdori).
ISPARYATB nesov. sm. isparyt’.
ISPARYATBSYA, -Yayetsya nesov.
1 sm. isparyt’sya; 2 strad.
ot isparyat’.
ISPACHKATB sov. bulg‘amoq, iflos qilmoq, bulg‘atmoq,
belamoq, bo‘yamoq; — gryz’yu loyga belamoq, loy qilmoq, loy
sachratib
(tegizib)
iflos qilmoq.
ISPACHKAL’SYA sov. bulg‘anmoq, iflos bo‘lmoq, belanmoq, bo‘yalmoq; rebyonok ves’ —lsya bolaning hamma yog‘i iflos bo‘lib ketibdi.
—
ISPEPELILB
sov.
(nesov.
ispepelyatB)
kogo-chto
1
yondirib
(yoqib)
xbormoq, yondirib kul qilmoq, kulini ko‘kka
sovurmoq, o‘t qo‘yib (kuydirib-yondirib)
yo‘q qilmoq;
2 pe-ren.
ado
(adoyi
tamom)
qilmoq;
o‘rtamoq, dog‘lamoq;
—Ya
tak mnbgo.. perenyos
v jizni.., Chto —l syoyerdse
istal star
dushbyu
(Pisemskiy)
Hayotda...
ko‘p narsalarni boshdan
kechirdim..., yuragimni ado qildim, ko‘nglim ham qarib qoldi.
ISPEPEL
I) TBSYA, -yteya
sov.
(nesov. ispepelyat’sya)
1
kuyib kulga aylanmoq, kul
bo‘lmoq,
yonib
bitmoq,
kuyib
ketmoq, qo‘li ko‘kka sovurilmoq;
2 peryon. ado (adoyi tamom)
bo‘lmoq, o‘rtanmoq, dog‘ bo‘lmoq.
ISPEPELYALB kesov. sm. ispepelit’; f. — yushiy vzglyad
g‘azabli nigoh,
bir qarab jonini oladigan qarash.
v
ISPEPEL YAT’SYA,
-Yayetsya
nesov.
1
sm.
ispepelit’sya;
2.strad. ot ispepelyat.
ISPESTRILB sov. (nesov. ispestryat) chto
1 ola-bula
qilib qo‘ymoq, rang-barang qilib yubormoq, olachipor
(Dog‘-dug‘, ola-pes) qilib to‘ldirib tashlamoq; myolkiy dojdik —l
dorbjku mayda yomg‘ir yo‘lin sepkil
(ola-pes)
qilib o‘tdi;
–tr ro‘kopis’ pomyotkami qo‘lyozmani
har
xil
belgilar
bilan to‘ldirib tashlamoq;
2 har xil qilib yubormoq; xilma-xil
narsalar
bilan
to‘ldirib
yubormoq; —t’
rasskaz
pribao‘tkami hikoyani qochiriqlar bilan to‘ldirib yubormoq.
ISPESTRYAT’
nesov.
sm.
ispestrytv-ISPEChENNIY,
-aya,
-oye
prich.
ot
ispyochB;
f. vnov’ —
shutl.
razg.
yangigina
(endigina)
yetishib
chiqqan,
yangi;
vnov’ –vrach endigina yetishib chiqqan vrach, yangi vrach.
ISPECHB,
-yeko‘, -yechyosh;
-pyok, -pekla
sov.
(nesov.
pech)
pishirmoq, yopmoq
(tandirda, tovada
va
h.
k.); – xleb non
yopmoq; – blini blin pishirmoq.
|
Oquvchanlik
chegarasi
—
deformatsiyalanishning
elastik
va
plastik
zonalari
orasidagi
chegarani
belgilaydi
va
plastik
materiallar mustahkamligini
baholashning asosiy xarakteristikasi bo‘lib hisoblanadi.
Pilik mashinasi (rovnichnaya mashina) —yigiruv korxonalarida pilik tayyorlovchi
mashina, Pilik mashinasining asosiy qismi—cho‘zuvchi asbob va pishitish
kalavalash mexanizmidan iborat. Pilik mashinasida olingan pilik ip olishda
asosiy xomashyo hisoblanadi.
Pilta (lenta) (nemischa linte, lotincha linteus —polotnodan, zig‘irdan qilingan) —
yigiruv korxonalaridagi yarimfabrikat; piltada yarimfabrikatlar ozmi-ko‘pmi
to‘g‘rilangan, tekislangan va parallel joylashgan bo‘ladi.
Pilta titish, pilta
tarash mashinalarida olinadi.
Plastik deformatsiya—kuchlar ta’sirida material tutashligi makroskopik buzilmagan
qoldiq
deformatsiya.
Materiallarning
plastik
deformatsiyaga
moyilligi
konstruktsion
materiallarning
ulardan
turli
buyumlar
tayyorlashga
imkon
beruvchi eng muhim xossalaridan biri.
Podshipnik—val yoki aylanuvchi o‘q tayanchining bir qismi; valdan radial, o‘q va
radial
o‘q yo‘nalishida tushadigan yuklanishlarni qabul
qilib,
uning erkin
aylanishini
ta’minlaydi.
Podshipnik
—
mashina,
mexanizm
va
boshqa
qurilmalaming
eng
ko‘p
ishlatiladigan
detali.
Ishlash
printsiplariga
ko‘ra
sirpanish va dumalash podshipniklariga bo‘ladi. Sirpanish podshipniklarida val
bo‘yni
bevosita tayanch
sirtida
sirpanadi, dumalash
podshipniklarida
esa
aylanuvchi detalning
sirti
bilan tayanch
sirti
orasida sharlar yoki roliklar
joylashadi.
Polzun
—
krivoship-polzunli
mexanizmning
to‘g‘ri
chiziqli
yo‘naltirgichlarda
ilgarilama-qaytma
harakat
qiluvchi
yoki
yoysimon
yo‘naltirgichlarda
tebranuvchi
va
shatun
bilan
sharnirli
birlashtirilgan
detali.
Podshipnik
bo‘ylama
kuchlarni
shatunga,
ko‘ndalang
kuchlarni
esa
yo‘naltirgichlarga
uzatadi.
Prokat— issiqlayin va sovuqlayin prokatlash orqali olinadigan metali mahsulotidir
(listlar, tasmalar, relslar, balkalar, quvurlar vah.o.).
272
Prokatlash-prokatlanadigan quyma yoki tiyyorlanmaning kesimini kichraytirish va
unga talab etilgan shaklni berish maqtadida prokatlash stanogining aylanuvchi
valiklari orasida qisish yo‘li bilan тe pa Бoзи ostida ishlov berish.
Po‘lat—bu uglerod bilan temirning qotishnasi bo‘lib, uning tarkibida 2 Y0 gacha
uglerod mavjud. Temir va uglerodfan tashqari
po‘lat tarkibida kremniy,
marganets, oltingugurt, fosfor va bashqa elementlarning ham aralashmasi
mavjud.
Rezonans (lotincha resono —aks sado ber.-man, javob beraman) —sistemaga ta’sir
etuvchi tashqi kuch chastotasi oning xususiy tebranishlar chastotasi
22, dan
birortasiga
mos
kelganda
sistemining
barqaror
majburiy
tebranishlari
amplitudasi A ning keskin ortishi.
Silumin —alyuminiyning kremniy bilan jotishmasidir. Siluminlar yuqori quyish
xossalariga, ya’ni kam cho‘kish, Yashi suyuq oquvchanlik va alyuminiyga
nisbatan
yuqori mustahkamlikka
«ga,
Biroq
bu
xossalarni
olish
uchun
qotishmalarni qotishma massasidan 0,1
96 miqdorda
metalt
natriysi
bilan
modifikatsiyalash zarur.
Sinxronlash (yunoncha synchronos —bir saqtli) —ikki yoki undan ortiq jarayonni
sinxronlikka keltirish; ya’ni jarayoming bir xil yoki mos elementlarini faza
bo‘yicha o‘zgartirmay
siljitib yok: bir vaqtda o‘tishiga keltirish. Davriy
jarayonlarni sinxronlash o‘zaro muvfiqlikka keltirib, masalan, ularning davr
(chasteta)
larini tenglab yoki karrlikka keltirib va ularning boshlang‘ich
fazalari o‘rtasida doimiy moslikni o‘natib erishiladi.
Statik mustahkamlik—materialning shahini buzmagan yoki o‘zgartirmagan holda
statik vuklamalar ta’siriga qarshilik ko‘rsatish qobiliyati.
Statik yuklama—qiymati, yo‘nalishi va go‘yilish nuqtasi juda kam o‘zgaradigan
yuklama. Hisoblashda ular vaqtdan ,0g‘liq bo‘lmagan holda qabul qilinadi va
shuning uchun bunday yuklamalar tashlab yuboriladi va inertsiya kuchlari
bilan shartlanadi. Mashinaning Xusujy og‘irligini statik yuklamaga misol qilib
ko‘rsatish mumkin.
23
|
MUSKUS
Mazmunan uni "Sahihi. Buxoriy-ning
o‘zginasi deyish mumkin,
yayekip u bosh
ha manbalarga asoslanib yozilgan. M. ibn
X. iyenodia alohida ahamiyat bergan. Kn-190 52 bo‘limdan iborat, bo‘limlarning
Har birida o‘ziga tegishli hadislar
To‘plangan (mas, dinning
3 arkopi
to‘g‘risidagi, nikohga doir, meros
qondalariga bag‘ishlangan, qurbonlik:
xa oid, payg‘ambarlar va sahobalar,
to‘g‘risidagi, oxirat haqidagi, axloqqa
ona sa tibbiy mazmuilagi hadislar)
Tarixiy va biografik mazmundagi
hadislar bu kitobning boy manba sn-Fatilagi qiymatini oshiradi. «Ao»
Sahiho kitobi shariat bo‘yicha qo‘llanma azzifasini o‘tashi lozimligi na-apna tutilgan. Bu asar ahli sunna nazdida.
b. ta mashhur sahih Kitobning
ikkinchisilir.
M. ibi H. bundan tashqari fiqhga ona
asarlar va muhalanelarga bag‘ishlangan
biokrafik to‘plamlar yaratgan, lekin
yozganlari saqlanib qolmagan, bizgacha
birgina as-Sahih asari yetib kelgan.
MUSLIMOVA Kifolt (19161,5— ho»
Bishkek
—199620,4) —O‘zbekiston
xalq artisti (1954). Sahna faoliyati-yon 1933 y. O‘sh O‘zbek musiqali drama.
toatrida boshlagan. 1934—37 y.lar Tosh-Xent ishchi yoshlar teatrida, 1937—87
y.lar Samarqand o‘zbek musiqali draMa va komsliya teatrida ishlagan. M.
o‘tkir xarakterli obrazlarning yetak-shi ijrochilaridan bo‘lib, alohida mav-qota ega bo‘lgan.
DA yonga qochirim.
M. ijodida muz
xim o‘rin tug-tan.
U yaratgan
obrazlar o‘ziga
xosligi, to‘la-Kifont Musli-moma Hanropot
Shoriya (Vr
qonliligi, jo‘shqin va ishonarli tas-Zirlanishi
b-n
ajralib
turadi.
Mil’forlxonim (Makr va muhabbati).
Mehinbonu (Farhod va Shirim»), Ka-banixa (Momaqaldiroq), Xolnisa,
Bo‘ston (O‘SHohi so‘zana», 4Ayajonla-rim), Maysara (Yo Maysaraning ishi»),
Surmaxon (YaYUrak sirlari), Ogulalog
va (YASepsiz qiz), Amaliya (1Otellog‘),
Oylin opa (:Zarafshon qizil), Riso-at nari (Toshbolta oshiq) kabi rollari b-n shuhrat qozongan.
MUSNAD (arab. —asoslangan. dalillangan, yani iyonodga asoslangan) —
Halis to‘plamlarining ilk turi. M.da
musannaflan farq qilgan holda, halis-larularni bir-biridan eshilgan shaxs-
"ar sidsilasiga asoslangan holda (har
bir halis uni xabar qilgan shaxsning
ismi b-n bog‘langan holda) joylashtirilgan. Shariating ilk vakillari.
—Molik ibi Anas va Ibn Hanbalning
halis. to‘plamlariM. turshagi to‘plam
lardir.
MUSO—Qur’onda tilga olingan
pay-tambarlardan biri. Qad. yahudiy manbalarida Moshe, xristian manbalarida.
Monsey noma b-n ma’lum, Yahudiylik
ka e’tiqod qiluvchilar M.ni iudaizm
asoschisi deb hisoblaydilar. Kurkon-ning bir necha suralarida M.ning izo"
qayd etilgan. Ba’zi rivoyatlarda M.
-Bani Isroil qabilasida tutilishi,
Misr polshohi (fir’avn)ning taxtdan.
ketishiga sababchi bo‘lishi, taqdir 1a-qozosi b-n Misrdan qochib ketishi va,
arab, qiziga uylanganligi aytiladi.
XudoM.ni Isroil qabilasini Fir’avn zulmidan ozod qilib,
Misrdan.
olib chiqib ketishga da’vat qiladi.
Unga Sino tog‘ida 910 vasiyat, tosh 22-ahasini taqdim etali, M. qo‘lidagi ta6—
kiing ilonga aylanishi, cho‘ntagidan.
qo‘lini chiqarganda oyna kabi yaltirab,
Ko‘zlari qamashtirishi kabi mo‘ji-ealarga ega bo‘lgan. Unga Tavrot nozil
etilgan.
M.ni yahudiylar, musulmon-ar, xristianlar payg‘ambar deb hisoblaydilar.
40 Payg‘ambarlar qisvasi, T., 199
MUSO ibi NUSAYR (2—716 yoki 717)
— Ushaashilarning Afrikalagi lashkarboshisi, Sharqiy birbarlar yordamila.
Afrikaning shim.dagi depgiz sohil
larini Tanjer sh.ga qalar bosib 01
tan (706—709).
Vizantiya tomonidan.
Ueyra qal’asi boshlig‘i etib tayinlan-tan traf Yulivl ham arablarga bo‘ysuq-tan. Keng tarqalgan rivoyatga ko‘ra, ay-man Yulian arablarni Ispaniyaga Kap»
Shi yurish qilishga ushlagan;
bunga.
UNING qizini vespotlar qiroli Rod-Pur tomonilap haqorat qilinishi sa-66 bo‘lgan. M.
ibn
N.ning mavlosi
Toriq ibn Said
T ming barbar b-n.
bo‘tozlan Ispaniya sohiliga o‘tgan. (h.
Tibraltar) va 71
y.
Kadiks (ba’zi.
ma’lumotlarga ko‘ra Xores lela Frop
ter) yaqinida talaba qozongan va oson-dik b-n boshqa shaharlarni birin-ke-shi egallay boshlagan. M. ibi N.ning
bunga tayirligi kelib 712 y.
18 ming
qo‘shini b-n. o‘zi ham Ispaniyaga o‘tgan,
Toriqni xiyosga olib, Ispaniyani 3007
etishi o‘zi nihoyasiga yetkazgan. M. ibn.
N.ning qudrati kuchayib ketishilan.
xavfsiragan xalifa uni Damashqqa
chaqirtirib olgan (715); M. ibi N. ning
mol-mulki tortib olingan.
|
Xullas, Abdulla Rajab Boysun nafaqat o’z hayoti va faoliyati bilan, balki yozib qoldirgan xotira kitobi bilan ham istiqlol uchun, uni ko’z qorachig’idek avaylab-asrash uchun fidokorona kurash olib boradi
Darvoqe, Chapa to’liqsiz maktab muallimasi bo’lmish Munira xonimga Abdulla Rajab 1935 yilda uylanadi
Oilada 1937 yili qiz farzand dunyoga keladi, unga Bediz deb ism qo’yiladi
Bediz keyinchalik iqtisod bo’yicha oliy ma’lumot oladi
Hozir Istanbulda Abdulla Rajabning nevara-chevaralari bor
O’zi esa 1956 yilda vafot etgan
Joylari jannatda bo’lsin
Omin
|
2-LABORATORIYA ISHI
O‘LCHASH NATIJALARINI QAYTA ISHLASH
1. Ishning maqsadi
Ishning maqsadi, asosan, o‘lchash natijalarini qayta ishlash
usullarini o‘rganish, o‘lchash natijasini o‘lchanadigan kattalikning
haqiqiy qiymatiga qanchalik yaqin ekanligini aniqlash yoki uning
o‘zgarish ehtimolini topish, o‘lchashda hosil bo‘ladigan xatolikning
xarakterini aniqlash va tekshirishdan iborat.
2. Ishning nazariy qismi
Agar
o‘lchashda
sodir
bo‘ladigan
xatolik
(Gauss
qonuni)
normal qonun bo‘yicha taqsimlanadi yoki o‘zgaradi desak, u holda
uni matematik tarzda quyidagicha yozishimiz mumkin (1,21:
AX?
Y(6) =
——-e
257,
(2.1)
cмM2л
Би
yerda:
y(6)
—
tasodifiy
xatolikning
o‘zgarish
ehtimolligi
(taqsimlanishi); o—o‘rtacha kvadratik xatolik; AX, tuzatma, yoki
AX,-—X,—X,
bo‘lib, X-
—alohida o‘lchashlar natijasi, Xi
—
esa
o‘lchanadigan
kattalikning
ehtimollik
qiymati
yoki
uning
o‘rtacha arifmetik qiymatidir: e—2,72-natural logarifm asosidir.
O‘lchanadigan
kattalikning
o‘rtacha
arifmetik
qiymati
quyidagicha hisoblab topiladi
Xi,
Y. PA 20
2
X. =
(2.2)
n
bu yerda Xj, X2,
... X, lar alohida o‘lchashlar natijasi, 7-o‘lchashlar
soni. o‘rtacha kvadratik xatolik quyidagi ifoda bo‘yicha topiladi
c = 12—
(2.3)
2.1-rasmda o‘rtacha kvadratik xatolikning har xil qiymatlarida
tasodifiy
xatolikning
o‘zgarish
egri
chiziqlari
ko‘rsatilgan.
11
Grafikdan ko‘rinib turibdiki, o‘rtacha kvadratik xatolik qanchalik
kichik
bo‘lsa,
xatolikning
kichik
qiymatlari
shunchalik
ko‘p
uchraydi; demak, o‘lchash shunchalik yuqori aniqlikda olib borilgan
hisoblanadi.
O‘lchash natijalarini qayta ishlashdan maqsad, o‘lchanadigan
kattalikning
haqiqiy
qiymatini
topish
va
uni
o‘lchanadigan
kattalikning asli qiymatiga yaqinlashish darajasini aniqlashdir. Bu
esa
ehtimollar
nazariyasi tushunchalariga
asoslanib
baholanadi;
ya’ni, ishonchli interval va uni xarakterlovchi ishonchli ehtimollik
qabul qilinadi. Odatda ishonchli interval ham, ishonchli ehtimollik
ham konkret o‘lchash sharoitiga qarab tanlab
olinadi. Masalan,
o‘rtacha kvadratik xatolik bo‘lgan tasodifiy xatolikning normal
qonun bo‘yicha taqsimlanishida (o‘zgarishida)
ishonchli
interval
30-30 gacha, ishonchli ehtimollik esa 0,9973 qiymatda qabul
qilinishi
mumkin
1-0,9973—0,027-x1/370.
Bu
degan
so‘z,
370
tasodifiy xatolikdan bittasi, o‘zining absolyut qiymati bo‘yicha 30
dan katta bo‘ladi. Shuning uchun 30 eng yuqori tasodifiy xatolik
deb yuritiladi va 30 dan kichik bo‘lgan xatolikni o‘tkinchi xatolik
deb
hisoblab,
o‘lchash
natijalarini
qayta
ishlashda
hisobga
olinmaydi.
|
Kun
va ish
rejimini
bioritmik
qonuniyatlar asosida tashkil qilish;
Jinsiy
va
irsiy
tarbiya
va
sog‘lom
{ oila;
I
O‘zaro munosabatlarni birlashtirish;
{
Zararli odatlardan tiyilish;
Tozalik
va pokizalanish tadbirlariga.
rioya qilish;
Baxtsiz
hodisalar
va
jarohatlanishlardan ehtiyotkorlik;
Sog‘lom turmush tarzi hakida bilim v».
1"
malakaga ega bo‘lish.
1
|
Aytmatov, “Dunyo adabiyotidagi buyuk inson” degan nom bilan yodga olindi
Taniqli qirg’iz yozuvchisi Ching’iz Aytmatov tug’ilishining 90-yilligida Qozog’iston poytaxti Ostonada, “Dunyo adabiyotidagi buyuk inson” degan nom bilan yodga olindi
|
Toshkentda 83 yoshli onaxon koronavirusdan tuzaldi. Sog‘ayganlar soni O‘zbekiston bo‘yicha 194 nafarga yetdi - Daryo
18:08, 18.04.2020 59788
Toshkentda 83 yoshli onaxon koronavirusdan tuzaldi. Sog‘ayganlar soni O‘zbekiston bo‘yicha 194 nafarga yetdi
Toshkentdagi Virusologiya ilmiy-tekshirish instituti klinikasida koronavirus infeksiyasiga chalingan bemorlarning yana 14 nafari, Epidemiologiya, mikrobiologiya va yuqumli kasalliklari ilmiy-tekshirish instituti klinikasida davolanayotgan bemorlarning olti nafari sog‘aydi. Sog‘liqni saqlash vazirligi matbuot xizmatidan ma’lum qilishlaricha, ular 18-aprel kuni Respublika ixtisoslashtirilgan terapiya va tibbiy reabilitatsiya ilmiy-amaliy tibbiyot markaziga kuzatilgan.
Virusologiya ilmiy-tekshirish instituti klinikasida davolanib chiqqan bemorlarning 10 nafari erkak, to‘rt nafari ayollardir. Ulardan 8 nafari Toshkent shahridan, ikki nafari Toshkent viloyatidan va bir nafardan Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Samarqand, Sirdaryo va Navoiy viloyatlaridan.
Bemorlardan uch nafari Rossiyadan charter reysda kelgan. Qolgan 11 nafari esa koronavirusga chalinganlar bilan muloqotda bo‘lib, infeksiyani yuqtirib olgan. Ular orasida eng kattasi 56 yoshda bo‘lsa, eng kichigi 20 yoshda.
Epidemiologiya, mikrobiologiya va yuqumli kasalliklari ilmiy-tekshirish instituti klinikasida davolanib chiqqanlardan biri chiroqchilik 83 yoshli onaxon bo‘lib, Sog‘liqni saqlash vazirligi axborotiga ko‘ra, u kasalxonaga og‘ir ahvolda olib kelingan edi.
Shuningdek, tuzalgan yana to‘rt nafar bemor Toshkent shahridan bo‘lib (50, 31 va 30 yoshli erkak hamda 57 yoshli ayol), ulardan bir nafari Rossiyadan charter reys bilan kelgan, qolgan uch nafari esa koronavirusga chalinganlar bilan muloqotda bo‘lib, infeksiya yuqtirib olgan. Yana bir nafar farg‘onalik 35 yoshli bemor ham xorijdan kelgan edi.
Mavzuga doir: Toshkentda 70 yoshli bemor koronavirusdan tuzaldi
Sog‘liqni saqlash vazirligidan qo‘shimcha qilishlaricha, Buxoro viloyatida ham yana uch nafar bemor (erkak) sog‘aygan. “Shunday qilib, O‘zbekiston bo‘ylab koronavirus infeksiyasidan butunlay sog‘aygan bemorlar 18-aprel kuni avvalgi kunlarga nisbatan eng yuqori ko‘rsatkichni qayd etgan holda, 38 nafarga yetib, jami 194 nafarni tashkil etmoqda”, — deyiladi vazirlik axborotida.
Avvalroq 18-aprel kuni Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Buxoro, Xorazm, Farg‘ona, Andijon va Namangan viloyatlarida jami 15 bemor sog‘aygani haqida xabar berilgan edi.
Nukusda 6 yashar qizaloq koronavirusdan sog‘aydi. O‘zbekiston bo‘yicha tuzalganlar soni 171 nafarga yetdi
Eslatib o‘tamiz, 18 aprel soat 10:00 holatiga ko‘ra O‘zbekiston bo‘yicha koronavirus infeksiyasini yuqtirib olish bilan bog‘liq 1450 ta holat aniqlangan; o‘tgan vaqt davomida kasallikka chalingan to‘rt bemor vafot etgan.
Bundan tashqari, so‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, xorijdagi 73 nafar vatandoshda ham koronavirus aniqlangan, ularning kamida to‘rt nafari vafot etgan. Vafot etganlarning uch nafari AQShda, bir nafari esa Rossiyada bo‘lib turgan edi.
23:48, 05.06.2020 219163
10:56, 30.05.2020 312144
23:51, 17.06.2020 146574
23:22 Bugun 568
23:10 Bugun 3789
22:58 Bugun 8897
22:58 Bugun 3144
00:06, 12.07.2020 149005
00:05 Bugun 147290
20:12, 11.07.2020 133818
10:02, 12.07.2020 114522
|
Shu yilning 10 yanvar kuni Sirdaryo viloyati Yangiyer shahar dehqon bozori rekonstruksiya qilinishi munosabati bilan vujudga kelgan muammolar haqida videolavha e`lon qilingan edi
Unda do'konlari buzilgan mahalliy tadbirkorlar tovon pulini olish borasida muammolarga duch kelayotgani, ayrim tadbirkorlar esa, tovon pulidan voz kechgan holda, Yangiyer shahar dehqon bozorining qurilishida o'z hisoblaridan ishtirok etish taklifini ilgari surgan edi
|
»
mi
mutlaq
edi.
U
Samarqand
va
uning
atrofidagi
mulklarni
o‘z o‘g‘illari, qarindosh-urug‘lari
va yaqin
kishilari ixtiyoriga berib qo‘ygan: edi.
SultonAli Mirzo taxtga muqim o‘rnashib olgach,
MuhammadMazid tarxonga qarshi siyosat yurita boshlaydi.
Hukmdorning maqsadini tushungan Muhammad
Mazid tarxon barcha urug‘lari, yaqinlari, navkarlari
hamda
beklardan
Sulton
Husayn
arg‘un,
PirAhmad
arg‘un,
Xoja
Husayn,
Uzun
Hasanning
inisi
Qaro
barlos, SolihMuhammad va yana ba’zi yigitlari bilan
shahardan chiqib ketadi.
Aynish-u paytda Sulton Mahmudxon o‘z jiyani Xon
Mirzo
ibn
Sulton
Mahmud
Mirzo
boshchiligida
Muhammad Husayn do‘g‘lat, Ahmadbek
va yana bir necha
mo‘g‘ul beklarini qo‘shin bilan ta’minlab
(Xon Mirzo
SultonAli Mirzoning ukasi), Samarqandni zabt etish
uchun
jo‘natadi.
Muhammad
Mazid
tarxon
bir
necha
odamni Xon Mirzo huzuriga
yuborib
(Xon Mirzoni
Mirzoxon ham derdilar), ularni taklif qiladi hamda
o‘zi Shavdor navohiysiga
kelib, Mirzoxonni
ziyorat
qilgach,
mo‘g‘ul
beklari
bilan
uchrashadi.
Ammo
MuhammadMazid tarxon
mo‘g‘ul
beklari
bilan murosa
qilaolmaydi. Mo‘g‘ul beklari MuhammadMazid tarxon-Gayordam berish uyoqda tursin, balki uni ushlab qolishga
harakat
qiladilar.
Buni
sezgan
Muhammad
Mazid
tarxon
o‘z odamlarini
olib, mo‘g‘ullar qarorgohidan
qochib
ketadi.
Shundan
so‘ng
mo‘g‘ullar
ham
orqaga
qaytib,
Yor yayloqqa kelganlarida Sultonali Mirzo
kichik qo‘shin bilan Samarqanddan chiqib, Xon mirzo
boshliq mo‘g‘ul qo‘shiniga hujum qilib, tor-mor qiladi.
Shu voqeadan so‘ng MuhammadMazid tarxon Abduva-hob
ismli mo‘g‘ulni Andijonga
—Zahiriddin
MuhammadBobur Mirzo huzuriga jo‘natadi. Zahiriddin
MuhammadBobur Mirzo darhol qo‘shin tortib Samarqand ilinjida yo‘lga tushadi. Biroq Darg‘omga yetganda
Shayboniyxonning Buxoroni
olib, Samarqand tomon
yurgani haqidagi
xabarni eshitib, qo‘shinni Shahrisabzga
olib
boradi.
Chunki Samarqand
beklarining
ko‘pchiligini ko‘chlari shu yerda edi. 1500-yilda Sulton
Ali Mirzo Samarqandni Shayboniyxonga topshiribdi,
degan ovozalar tarqaydi.
Bu xabar bejiz
emas
edi.
SultonAli Mirzoning onasi Zuhrabegim nodonlik va
beaqllik yuzasidan Shayboniyxonga maxfiy ravishda
maktub yo‘llab: Agar Shayboniyxon menga uylansalar,
o‘g‘lim SultonAli mirzo Samarqandni xon hazratlari-195
|
и——
= ———
———т——нняяв2яяяя—и—им
9
y
O‘zbekistonda YaIMning ashyoviy-buyum tarkibi
(joriy bozor narxlarida)
Ko‘rsatilgan barcha xizmatlar va aholiga pullik xizmatlarning
5.3-jadval
YaIMdagi ulushi
Ko‘rsat-12000
12001 ) 20021200312004)
2005
5.4-jadval
tashlar
L1
Bao
920
И Гa
ИT
a
201
2012
{
T O‘lchov
12011y.1
2012y.)
O‘zgari-)
=
B
1
birligi
shi (4,-)
Jami
100 { 100 T
100 { 100 { 100 { 100 { 1001100
Y
Yalpi ichki mahsulot
Mird. so‘m / 78764,2 / 96589,8
Sh
(Jami ko‘rsatilgan xizmatlar
Milrd.so“m ) 39382,1 ) 50709,6
T
5),
tavarlar
50,5 } 50,1
149,8
{ 49,1
{ 48,6 { 50,6 { 47,6
41,2 { 40,3
(19
ko‘rsatilgan xizmatlar-Yoda
50,0
52.5
a
g,
ning YaIMdagi ulushi
matlar
137,2
138,2
137,9
137.4
137,2138,4
49,0
150,5)
52,0
/ Aholiga pullik xizmatlar
Mird. so‘m / 10520,9 / 13614,1
bilag
yal ma’lumotlariga diqqat qarating.
Keying yil ma’lumotlari
"Aholi jon boshiga
So‘m 1358594 / 457242
ka
YalMga ashyoviy-buyum nuqtai nazaridan qaraganda
Aholiga pullik xizmatlarning!
Yoda
133-1141
15 Y Sui, Bu nimadan dalolat beradi? Nima sababdan
YaIMdagi ulushi
d
:
7
mizda
xizmat ko‘rsatishni rivojlantirishga slohida e’tibor
Aholiga pullik xizmatlarning!
Yoda
26,7 / 26,8
berilmoqda? Izohlang.
Xizmat ko‘rsatish sohasining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi, foizda
5.2-gistogramma
607—
252
50
4
32,2—38,2—
37,9
37,4
37,9
38,4.
39,5.
3
2
1
u
I
x
a
g
eo
=
2030
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2016
2011
2012
Yillar
foiz
i
32
Foizda
5555
Keyingi yil ma’lumotlari bilan to‘ldiring.
Gistogramma ma’lumotlari asosida
qand:
iqari.
kin? Fikringizni bayon qiling.
KИP char
116
|
gan bo‘lsa, boshqa yigitlar ham xizmat qilishyapti;
bu
qurilishda ishlayotgan bo‘lsa, boshqalar ham ishlashyapti; bu Dilbarga ko‘ngil qo‘ygan bo‘lsa, balki unga ko‘ngil qo‘ygan boshqa yigitlar ham bordir? Endi aql bilan
husn masalasiga
kelsak, Obidjon
bu borada
ham
o‘rtacha, balki o‘rtachadan pastroq yigit... Xo‘sh, modomiki shunday ekan, u nimasiga ishokib, Qoradaryoning tanho go‘zaliga oshiqlikni da’vo qiladi2
Shunday mulohazalar Obidjonning
yuragida
yonib
turgan g‘urur o‘tini birqadar pasaytirdi. U qoramtir
ko‘kdagi yoniq yulduzlar shodasi ostida sohilda cho‘qqayib o‘tirgancha o‘qishda, ishda, umuman hayotda shu kungacha bosgan yo‘li juda qisqa ekanligiga, hali uni
qattiq mehnat, mashaqqatlar to‘la ulkan jabha kutayotganligiga
qanoat
hosil
qildi.
Biroq,
«noumid-shayton».
U Dilbarni
astoydil sevib qolganligini
bu
oqshom
chuqurroq his etdi
va
ertaklardagi
bahodirlarday,
oxirida baxt albatta kulib boqadigan «xatarli» yo‘lni uzil-kesil tanladi.
U qirg‘oqda istiqbol rejalarini chizgancha o‘y surib
o‘tirarkan, teparoqdagi yakkaoyoq yo‘lda mayda shag‘alni
g‘ichirlatib bosib kelayotgan
Dilbarning
sharpasini
sezdi-da, o‘rnidan turib, o‘sha yog‘ga tikildi. Tugun
ko‘targan
qiz qorong‘ida chopqillagancha
tez yurib
borar,
xuddi
yo‘l bo‘yidagi to‘nkaga
parvo qilmaganday,
suv
bo‘yida qaqqaygan
yigitga
ham
parvo qilmay
o‘tardi...
Obidjon o‘zining shu yerdagiligini bildirish uchun
tomog‘ini qirib
yo‘talib qo‘ydi.
Lekin, Dilbar
u
cho‘qqayib
o‘tirgan
tarafga
qayrilib
ham
qaramadi...
Qiz ko‘zdan g‘oyib bo‘lgach, Obidjon Ilhom akaning
chodiriga borishga
va sobiq o‘qituvchisi bilan suhbatlashib mirob domlaning ko‘ngliga
qo‘l
solib ko‘rishga
qaror berdi.
U chodirga yaqinlashganda, Ilhom
aka
qalin
maysa
ustiga to‘shalgan guldor namatda
yoniga
qumg‘onini
qo‘yib, choy ichib o‘tirardi.
—Assalomu alaykum, domla, zerikmay o‘tiribsizmi? — Obidjon Ilhom akaning qarshisida ta’zimga
egilib, qo‘l uzatdi.
—E, kel askar yigit—Mirob
tomirlari bo‘rtib
chiqqan toshday
qattiq
qo‘llari
bilan
Obidjonning
qo‘llarini mahkam qisib ko‘rishar
ekan, tiyrak mitti
|
NGC 74 Andromeda yulduz turkumidagi Sb tipli galaktikadir.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Manbalar
Havolalar
NGC 74 Yangi umumiy katalog asl nashrida
NGC 74 Yangi umumiy katalog asl nashrida
NGC 74 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot
NGC 74 SIMBAD omborida
NGC 74 Vizier omborida
NGC 74 NASA Extragalactic Database omborida
NGC/IC obyektlari ombori
NGC 0074
|
Aks
holda
diagnostik
xatoga
yo‘l
qo‘yilishp
mumkin.
Masalan,
uretrada
gonokokklardan
ifloslangan
asbob
bilan
servikal
yo‘ldan
surtma
olish
bachadon
bo‘yni
surtmasida gonokokklarning topilishiga
sabab bo‘lishi
mumkip.
Bundan
tashqari,
tekshirilayotgan
surtmalar
tarkibida boshqa kasallik qo‘zg‘atuvchilari
(trixomona-dalar, achitqi zamburug‘lari
va boshqalar)
ham bo‘lishi
mumkinligini nazarda
tutish lozim.
Gonokokklar barcha anilin bo‘yoqlari bilan bo‘yaladi. Gram usulining muhim farqlovchi-diagnostik ahamiyati
shundaki,
u
surtmalarni ana shu usulda bo‘yashni taqozo etadi. Bunda ular
Gram manfiy bo‘yaladi. Surtmalar mikroskopning 7x90
kattaligida ko‘zdan kechiriladi. Bunda ko‘rish maydonida
kuzatilayotgan
leykotsitlar,
gonokokklarning
ley-kotsitlar ichida joylashganligi, kattaligi bir xil kofe
donachalari yoki loviyasimon juft kokklarning mavjudligi
ularni
boshqa
dinlokokklardan
farq
qilishda
yordam beradi.
4-ilova
VENEROLOGIYADAN MASALALAR
{ -masala.
Bolalar poliklinikasining jarrohiga
o‘ng
chov
sohasida «shish» naydo bo‘lganligi sababli,
14 yoshli o‘sii-rin murojaat etdi. Bemorni tekshirgan vrach chov sohasida o‘ng tomonda bir necha limfa tugunlarining kattalashganini
aniqladi.
Tugunlarning
kichigi
no‘xatdek,
kattasi
musichaning
tuxumidek
kelardi.
Ular
qattiq,
harakatchan, bosib ko‘rilganda og‘rimas edi. Mazkur limfadenitni davolash maqsadida jarroh bemorvi fizioterapiya bo‘limiga yubordi (issiqlik muolajalirini o‘tkazish uchun).
1. Jarrohning xatosi nimada
2.
Qanday
kasalliklar
to‘g‘risida
mulohaza
qilish
kerak edi?
2-masala.
Jarrohga
15 yoshli o‘spirin bola jishsiy olati
og‘riyotganligiga shikoyat qilib
keldi. Tekshiruv natijasida
jinsiy
olat
terisi
qizarib,
shishganligi,
zakar
boshchasi xaltasining og‘zi torayganligi aniqlandi. Unda
olat boshchasi ko‘rinib
turar,
ammo
seroz
suyuqligi
to‘planishi natijasida rivojlangan
madda
zakar
bosh-chasi xaltasining og‘zini ochishga imkon bermas edi. Chov
limfa tugunlari ikkala tomonda ham kattalashgan, qattiq, bosilganda biroz og‘riq bezovta qiladi,
200
|
91
sotsialnogo mirov. On opirayetsya na ideyu yedinstva mirozdaniya i
predstavleniye ob universalnosti evolyutsii. Konsepsiya globalnogo
evolyutsionizma oformilas v 80-ye gg. XX v. Globalnыy evolyutsionizm
oxvatыvayet
chetыre
tipa
evolyutsii:
kosmicheskuyu,
ximicheskuyu,
biologicheskuyu i sotsialnuyu, obyedinyaya ix geneticheskoy i strukturnoy
preemstvennostyu. Naryad-u so stremleniyem k obyedineniyu predstavleniy o
jivoy i nejivoy prirode, sotsialnoy jizni i texnike, odnoy iz seley
globalnogo
evolyutsionizma
yavilos
stremleniye
integrirovat
yestestvennonauchnoye, obщestvovedcheskoye, gumanitarnoye, a takje texnicheskoye
znaniye. V etom svoyem kachestve konsepsiya globalnogo evolyutsionizma
pretenduyet na sozdaniye novogo tipa selostnogo znaniya, sochetayuщego v sebe
nauchno-metodologicheskiye i filosofskiye osnovaniya.
Poyavleniye sinergetiki takje svidetelstvuyet o poiske globalnыx i
obщeevolyutsionnыx
zakonomernostey,
universalno
obyedinyayuщix
razvitiye
sistem
razlichnoy
prirodы.
Obosnovaniyu
globalnogo
evolyutsionizma sposobstvovali tri vajneyshix sovremennыx nauchnыx
podxoda: teoriya nestatsionarnoy Vselennoy, konsepsiya biosferы i
noosferы, idei sinergetiki.
V ponimanii globalnogo evolyutsionizma vajnoye znacheniye imeet
antropnыy
prinsip,
kotorыy
fiksiruyet
svyaz
mejdu
svoystvami
rasshiryayuщeysya Vselennoy i vozmojnostyu vozniknoveniya v ney jizni.
Svoystva nashey Vselennoy obuslovlenы nalichiyem fundamentalnыx
fizicheskix konstant, pri nebolshom izmenenii kotorыx struktura nashey
Vselennoy bыla bы inoy, otlichnoy ot suщestvuyuщey.
«Slabыy» antropnыy prinsip ukazыvayet: to, chto mы ojidayem
nablyudat, doljno bыt ogranicheno usloviyami, neobxodimыmi dlya nashego
suщestvovaniya
kak
nablyudateley.
«Silnыy»
antropnыy
prinsip
utverjdayet: Vselennaya doljna bыt takoy, chtobы v ney na nekotorom etape
evolyutsii dopuskalos suщestvovaniye nablyudateley, ona doljna obladat
svoystvami, pozvolyayuщimi vozniknoveniye jizni i cheloveka. Iz fakta
suщestvovaniya cheloveka delayetsya vыvod o fizicheskix svoystvax Vselennoy,
ustanavlivayetsya opredelennoye sootnosheniye mejdu nalichiyem jizni i
cheloveka i fizicheskimi parametrami Vselennoy.
Gipotetichnost
antropnogo
prinsipa
ne
snijayet
znachimosti
kosmicheskoy evolyutsii. Globalnыy evolyutsionizm vskrыvayet protivorechiya
mejdu polojeniyami evolyutsionnoy teorii Darvina i vtorыm nachalom
termodinamiki. Pervaya provozglashayet otbori usileniye uporyadochennosti
form i sostoyaniy jivogo, vtoraya –rost entropii, t.ye. rost merы xaotizatsii.
Ximicheskaya
forma
globalnogo
evolyutsionizma
proslejivayet
sovokupnost mejatomnыx soyedineniy i ix prevraщeniy, proisxodyaщix s
razrыvom odnix atomnыx svyazey i obrazovaniyem drugix. V yeyo ramkax
izuchayutsya razlichnыe klassы soyedineniy, tipы ximicheskix reaksiy
(naprimer, radiatsionnыe reaksii, reaksii kataliticheskogo sinteza i pr.).
Ob’yasneniye
i
predskazaniye
novыx
vidov
ximicheskix
soyedineniy,
vozmojnost upravleniya ximicheskimi reaksiyami, udovletvoreniye zaprosov,
|
saqlanib qolmagan. Uning bizgacha etib kelgan qismi, 1128 yilda Quva shahridan
bo‘lgan AbuNasr Ahmad ibn Muhammad ibn Nasr al-Quboviy arab tilidan fors
tiliga
qisqartirib
tarjima
qilgan
nusxasidir.
Undan
keyingi
yillarda
ham
Narshaxiyning asari bir necha tahrirlarga uchragan, ba’zi matnlari qisqartirilgan va
so‘nggi voqealar asosida to‘ldirilgan. AbuNasr Ahmad Qubaviy asar matnini
qisqartirish
bilan
chegaralanmay,
balki
Tabariy,
Abu
Hasan
Nishopuriyning
“Hazoiq ul-ulum”, Ibrohimning “Axbar-i Muqanna” kabi asarlaridan foydalanib,
uni to‘ldiradi. Ana shu tariqa, Buxoro tarixiga Narshaxiy yashab o‘tgan davrdan
keyingi, 1178-1179 yillardan 1220 yillarga qadar bo‘lib o‘tgan tarixiy voqealar
kirib qolgan.
“Buxoro tarixi” asari o‘zining ilmiy ahamiyatini yo‘qotmagan va hozirgi
kunda Somoniylar davri tarixi bo‘yicha eng noyob, qimmatli asar hisoblanadi.
Asarda Somoniylar davlatining siyosiy, iqtisodiy, madaniy, ijtimoiy hayotiga oid
ma’lumotlar
keltirilgan.
Movarounnahr
va
Xuroson
aholisining
arab
bosqinchilariga qarshi Muqanna boshchiligidagi qo‘zg‘oloni bilan bog‘liq bo‘lgan
ma’lumotlar ham bu asarda ma’lum darajada o‘z ifodasini topgan. Narshaxiy saroy
tarixchisi
bo‘lganligi
sababli
hukmron
tabaqa
siyosatini
yoqlab,
xalqning
hokimiyatga qarshi chiqishini qoralagan.
Biz
o‘rganayotgan
davr
IX-XII
asr
fan
va
madaniyatining ravnaqini Abu Rayhon Beruniysiz (9731048 y.) tasavvur qilish mumkin emas. U o‘z zamonasining
barcha
fanlari
-
fizika,
matematika,
astronomiya,
geodeziya,
tarix,
geografiya
va
bir
necha
boshqa fanlarni puxta egallagan olim bo‘lgan. U 362 xijriy
yili (973
y.) Xorazmning qadimgi Kat shahrida tug‘ildi.
O‘sha
davrda
Kat
shahri
Xorazmshohlar
-
Afrig‘iylar
sulolasining
poytaxti
bo‘lib,
O‘rta
Osiyoning
Xitoy,
Hindiston,
YAqin
SHarq
davlatlari,
Beruniy
Kavkaz va SHarqiy Evropa davlatlari bilan bog‘lab turuvchi savdo va madaniy
markazlaridan
biri
edi.
Afsuski,
Beruniyning
zamondoshi
Ibn
Sinonikiga
o‘xshagan tarjimai holi bizgacha etib kelmagan. SHuning uchun u boshlang‘ich
ta’limini kimdan, qachon olganligi haqida aniq ma’lumotlar yo‘q. Ammo, bir narsa
aniqki,
u yoshligidanoq ilm-fanga juda ham qiziqqan, qobiliyatli, mehnatkash
bo‘lgan.
U o‘z ona tili xorazm tilidan tashqari yana bir qancha tillarni-so‘g‘diy, fors,
hind, yunon va qadimgi yaxudiy tillarni ham o‘rgangan. U Hindistonda bo‘lar
ekan,
tez orada nafaqat Hindiston tarixi, madaniyati, hatto sanskrit
tilini ham
o‘rganadi.
Xorazmdagi Ma’mun
akademiyasining
eng
ko‘zga ko‘ringan
faol
ishtirokchilaridan biriga aylanadi. SHu bilan birga u shoh Ma’mun II ning eng
yaqin maslahatchisi sifatida mamlakat siyosiy ishlarida ham faol qatnashadi.
Beruniy Urganchda yashagan davrda Ibn Sino bilan yozishma olib borgan.
Bizgacha
ularning
savol-javoblaridan
18
tasi
etib
kelgan.
Bu
yozishmalar
Beruniyning tabiat falsafasi va fizika masalalari bilan qanchalik qiziqqanligidan
guvohlik beradi. Savol-javoblarning mazmunida Aristotelning aql bilan his etish
orqali chiqargan xulosalariga Beruniy o‘zining tuzatish va tajriba orqali aniqlagan
|
o‘quvchilarning qiziqishlari
va
yosh xususiyatlariga
qarab
tuziladi.
O‘IJ ning bo‘lim (seksiya) larini 24-rasmdagi sxema bilan
ko‘rsatish mumkin.
Maktablarda
tashkil
etiladigan
UIJ
ning
o‘z
nomi
va
shartli
belgisi
(emblemasi)
bo‘lishi
maqsadga
muvofiqdir.
O‘IJ Beruniy, Ulug‘bek yoki Bobur nomlari bilan yuritilishi
mumkin,
Har
bir O‘IJ
ning
o‘z
«a’zolik
bileti»
bo‘lishi,
buni
o‘quvchilarning o‘zlari tayyorlashlari mumkin.
Jamiyatning umumiy yig‘ilishi har chorakda
bir marotaba,
bo‘limlarining yig‘ilishi esa
har oyda
bir
marotaba tashkil
etiladi.
Bo‘limlarining
yig‘ilishida
—
raisinng
axboroti,
a’zolarning dokladlari,
kuzatish, tadqiqot
va
sayohat
natijalari tinglanadi.
425. Geografiya olimpiadasi
Sinfdan tashqarida
olib boriladigan ta’lim-tarbiya
ishlaridan
biri
olimpiada
o‘tkazishdir.
Geografiya olimpiadasi o‘tkazishdan
asosiy
maqsad:
O‘quvchilarning geografik karta
va
u bilan ishlay olishlari, geografik kashfiyotlar tarixi to‘g‘risidagi
o‘quvchilar
bn-limini tekshirish; turli kartalarga qarab geografik ta’rif
bera
bilish;
ayrim
tabiiy
geografik rayonlarga
qiyosiy
xarakteristika bera olish; o‘lka maternallari asosida
o‘z shahri, oblasti
va respublikasi haqida
olgan bilimlarini
mustahkamlash; amaliy xarakterga
ega bo‘lgan masalalarni
(oriyentirlay olish, topografik karta-sxema inza olish, o‘lchov
ishlarini bajarish) hal etish; hozirgi davrdagi yirik qurilish
va o‘zgarishlardan xabardor
qilishdan
iboratdir.
Olimpiada o‘tkazish bilan maktablarda
olib boriladigan
o‘lkashunoslik ishlariga
yakun
yasaladi. O‘lkani o‘rganish
ishlari yo‘lga qo‘yilgan eng yaxshi maktablar
va
eng yaxshi so‘lka-ni o‘rganish»
to‘garaklari
aniqlanadi,
shuningdek
geografiya
ta’limi
va o‘quvchilar bilimidagi
asosiy
yutuq
va kamchiliklar bilib olinadi. To‘g‘ri o‘tkazilgan geografiya olimpiadasi
qiyinchiliklarni yengishda o‘quvchilar aktivligitsi oshiradi.
Olimpiadani o‘tkazishda
pedinstitut,
shahar maorif
bo‘limi, shahar o‘qituvchilar malakasini oshirish instituti, pionerlar saroyi, shahar komsomol komiteti, o‘lkashunoslik
muzeyi
va bolalar turistik stansiyalari
o‘z hissalarini
qo‘shadilar.
Geografiya olimpiadasi uch turda o‘tkaziladi. Turlarni
o‘tkazish vaqtini «Tashkiliy komitet» belgilaydi.
Geografiya
olimpiadalari
—
maktablarda,
fevral
oyining oxirida
(birinchi tur);
rayonlar
bo‘yicha,
mart oyining
oxirida (ikkinchi tur); shahar (oblastB yoki respublika) bo‘yicha
aprel!
oyining oxirida
(uchinchi
tur)
o‘tkazish
maqsadga
muvofiqdir.
158
|
Mülheim-Kärlich Olmoniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan shahardir
Mayen-Koblenz tumani tarkibiga kiradi
Maydoni – 16,31 km2
10 889 nafar aholi istiqomat qiladi (2010)
|
Bu haqda Gidrometeorologiya xizmati direktori o`rinbosari Ibratjon Karimov iqlim o`zgarishlariga doir amalga oshirilayotgan ishlarga bag`ishlangan matbuot anjumanida ma`lum qildi.
Mutaxassisning aytishicha, bizda o`tgan asrning 60-90 yillarida bu tajribadan foydalanilgan.
Undan keyin esa faqat Mustaqillik va Navro`z bayramlarida bulutlar "haydalib", bayram "peshonasi" yarq etgan bo`lsa, endi bu ilmdan manfaatli maqsadlarda foydalaniladi.
Ya`ni, kerakli joylarda buyurtma asosida maxsus usullarni qo`llab, sun`iy qor va yomg`ir yog`dirish amaliyoti joriy etilishi mumkin.
Batafsil video orqali tanishishingiz mumkin.
|
davom
etsa,
bahor
gullarini yamlagan ayamajizning
g‘olib yurishlari boshlanardi. Xayriyat, bunday bo‘lmadi.
Bunday bo‘lishi mumkin
ham emasdi-da Tarixda
o‘tgan ulug‘ allomalarning avlodlari nahot ozodlik fasliga yetib kelinganda ilmdan tonsalar?{
Utgan
asrning so‘nggi yilidagi oliy o‘quv yurtlariga kirish harakati dillarni quvontirdi. Oliy ma’lumot olishni istagan yoshlar soni kutilgandan ham ko‘p bo‘ldi-ki,
bu
hol kelajak yuzini to‘sib turgan bulutlarni haydadi.
Hamal keldi, amal keldi...
Mening
bir tanishim bor,
uni
ko‘p yillarning
nari-berisida bilaman.
Un yildirki,
biron
marta
bo‘lsin, uning egnida xorijda ishlab-chiqarilgan kiyimni ko‘rmaganman. Sifatsizroq bo‘lsa ham faqat o‘zimiznikini olib kiyadi
va buni vatanparvarlikning
bir zarrasi deb biladi. Sanoatimiz yuksalish pallasiga kirgan ayni damlarda shunday zarralar ham za-rurmikin, deyman. Shveysariyada istiqomat qiluvchi
vatandoshimiz bir ibratli voqeani aytib bergan edi.
U kishi restoranda nemis,
yahudiy ish birodarlari
bilan o‘tirishgan
ekan.
Gazeta sotib yurgan yigitcha
yaqinlashganda yahudiy uni chaqirib Isroilda chiqadigan gazetani sotiboldi. «Sen ivrit tilini bilmaysan-ku, gazetani nega olding?» —deb so‘rabdi nemis
ajablanib.
«Ha, tilni bilmayman,
bu mening uyatli
tomonim. Lekin bu gazeta vatanimda chiqadi. Shu gazetani sotib olish bilan undagi do‘stlarimga yordam bergan bo‘laman», —debdi yahudiy. Bu ham Vatanga xizmat
qilishning o‘ziga xos bir ko‘rinishi.
Ba’zai bojxona xabarlarini eshitib, ko‘rib hayratga tushaman. O‘zbekistonliklarning o‘ziga zarur bo‘lgan
unnimi yo benzinnimi yoki shunga o‘xshash boshqa mahsulotlarnimi qo‘shnilar tomonga olib
o‘tib sotmoqchi
bo‘lishadi. Nafsi g‘olib yurakda Vatan tuyg‘usi bo‘lmaydi. Ma’naviy dunyomizni buzishga xizmat qiluvchi narsalarni xorijdan olib kelib sotish ham shuning aynan o‘zi.
Ilmdan yiroqlashish—jaholat, mamlakat taraqqiyotining birinchi dushmani bo‘lsa, ikkinchi dushman—
nafsdir. Boyishga va faqat boyishga intilishdir. Vatan manfaati va nafs degan tushunchalar bir-biri bilan kelisha olmaydi. Nafs g‘olib yerda xiyonat eshiklari ochiladi. Ingichka igna ham, yo‘g‘on mix ham ko‘zga
kirsa ko‘r qilishi mumkin bo‘lgani kabi, Vatan manfaatining bir zarrasini sotish ham xiyonatdir. Shu
44
|
taqsimlanish holati bilan bog‘liq.
Bunda
asta-sekin
zarralar
qarshiligi
ortib,
ularga
Tegishli
yuk
qiymati ham ko‘payib boradi. Suvdagi bosim miqdorini esa uning sizib
chiqishi
natijasida
kamayishi
kuzatiladi.
Suv
harakati
to‘xtashi
tashqi
yukning muvozanatlashgani va gruntning siljishi tugaganini bildiradi.
Sizish jarayoni deb nomlanuvchi bu holat, ko‘rinib turibdiki, grunt
turiga bog‘liq. Shuning uchun nihoyatda sust suv sizuvchanlik xususiyatiga ega
bo‘lgan loyli gruntlarda sizish jarayoni davomiyligi uzoq vaqtga cho‘ziladi.
Qumli gruntlarda esa,
bu davomiylik qisqa vaqt ichida, ko‘pincha inshoot
kurib bitkazilishi bilan yakunlanadi.
Sizish jarayoniga oid qonuniyatlarni tadkikot etishishlarini
1925-
yildayoq Tersagi K boshlagan edi. U tekis tarqalgan yuk ta’sirida uzluksiz
qatlam g‘ovak suvlari va zarralar harakatini chuqur o‘rgangan. Keyinchalik
mazkur masala bo‘yicha Gersevanov N.M. (1937-yilda), Florin
V.A. (1946-
yilda), Pol’shin V.A. (1948-yilda) va boshqa olimlar shug‘ullandilar.
Hozirgi davrda to‘la to‘yingan gruntlarning siljish davomiyligini
o‘rganishda
sizish
jarayoni
nazariyasidan
keng
foydalaniladi.
Bunda
kuyidagi shartlar nazarda tutiladi:
—to‘la to‘yingan gruntdagi suvlar erkin holatda bo‘lib, tashqi yuk ta’sirida
siqilmaydi;
—yuklanish bilan bir vaqtda harakatlanuvchi gruntzarrachalari chiziqli
shakl o‘zgaruvchandir;
—tashqi yuk dastlab butunlay g‘ovak suvlari orqali qabul etiladi;
—grunt suvlarning harakati to‘laligicha Darsi qonuniga mos ksladi.
Sizish jarayoni nazariyasi to‘la nomlangan gruntlarning teng tarqalgan
siz
yuk
ta’siri,
o‘
y
uzluk
ridagi
cho‘kish
davomiyligini
ifodalaydi.
Grunt
ini
lab
qatlam
dastlad
muvozanag holatida deb faraz qilsak, suvdagi bosim
D.r Zarralardagini esar; deb belgilaymiz, uholda
Re!ro=r
54
|
Xitoy dunyodagi eng yirik ob-havoni boshqarish loyihasini ishga tushiradi
Xitoy mamlakat hududi osmonida ob-havoni keng ko‘lamda boshqarishni boshlamoqchi. Siyosatchilar va olimlarning rejalari haqida South China Morning Post nashri xabar berdi.
Ekspertlar Tibet tog‘ligi osmonida sun’iy bulutlar yaratish jarayonini ishga tushirishni taklif qilmoqda. Bu yiliga besh milliard kub metrdan ortiq suv hosil qilish imkonini beradi. Yomg‘ir suvlari Xuanxe daryosi havzasini to‘ldirishi kerak.
Xitoylik olimlar tomonidan olib boriladigan loyiha bo‘yicha ishlarning texnik-iqtisodiy asosi Sinxay provinsiyasi hukumati tomonidan moliyalashtiriladi.
“Atmosferadagi troposfera va chegara qatlami o‘rtasida suv bug‘ini tashish uchun ‘Osmon daryosi’ deb nomlangan barqaror kanal mavjud”, — dedi Sinxay universiteti prezidenti.
Suvni tutish uchun olimlar atmosferaga raketa va samolyotlar yordamida yetkazib beriladigan kimyoviy moddalardan foydalanmoqchi. Ob-havo vaziyati ustidan tezkor nazorat uchun loyiha tarafdorlari orbitaga maxsus yo‘ldoshni chiqarmoqchi.
|
Toshkent Chorsu Bozori Qish 2007yil
|
aksariyati mushriklar batamom yengilib
bo‘lishdi deb hamda o‘ljadan mahrum qolmaslik uchun joylarini tashlab ketadilar va Uhud tomonni ochiq qoldiradilar.
A.i.J. ularga Payg‘ambar (s.a.v.)ning buyruqlarini eslatsa ham qarshilik ko‘rsata
olmaydi. Yonida birga qolgan o‘nta kamonchilar b-n orqadan hujum qilgan Xolid
ibn
Valid boshchiligidagi otliqlarga
qarshilik qiladi. A.i.J. kamon o‘qlari
tugagach nayza b-n, nayza ham singach qilichi b-n jang qiladi. Natijada, Ikri-ma ibn Abu Jahl va sheriklari tomonidan shahid etiladi. Mushriklar A.i:J.ni
o‘ldirish
b-n kifoyalanib qolmay, tana
a’zolarini bo‘laklarga bo‘lib tashlaganlari haqida ma’lumotlar bor.
Ad.: Ibn Hishom. As-Sira. –Qohira: 137511955.
{, 465, 689; P, 65, 113, 123; Ibn Sa’d. At-Tabaqat
al-kubra. –Bayrut: 138811968. P, 39-40, 41, 42, 47;
P. 53, 475-476; 19, 75 USH, 31; Al-Balozuriy. Ansab
al-ashraf. –Qohira: 1959. 241, 265, 317, 319, 330;
Mustafa Fayda. «Abdullah b. Cubeyr». TDV TA. — Istanbul:
1988. 1,93; ShayxMuhammadSodiq MuhammadYusuf.
Hadis va hayot. Olamlarga rahmat payg‘ambar. Nubuvvat va risolat. -T: (Sharq, 2006, XX, 278-281.
Ozodbek Alimov
ABDULLOH IBN JUD’ON
SDR
45 Su 40) a
Abu Zubayr Abdulloh ibn Jud’on
ibn Amr al-Qurashiy
S-600,7)
Johiliyat davrida mazlumlarni himoya qilgan, boyligi
va saxiyligi b-n
tanilgan qurayshlik.
Taym
ibn Murra
qabilasiga mansub bo‘lib, AbuBakr (r.a.)
otasining amakivachchasi. Otasi– Jud’-on ibn Amr, onasi–Zaynab bint al-Va-lid ibn Mus’ab. Abdulloh ibn Jud’on
yoshligida juda bebosh bo‘lgan. Ko‘p jinoyatlar qilganligi bois otasi
va
qabilasini doimo diya to‘lash majburiyatida qoldirgan. Oxir-oqibat qabilasi
b-notasi birgalikda A.i.J.dan voz kechib, ortiq uni himoya qilmasliklari,
diya qarzlarini ham to‘lamasliklarini
e’lon qilishgan. Keyinchalik A.i.J. kar-ABDULLOH IBN JUD’ON
vonlar b-n tijorat qilishni boshlagan.
Asir va qullar tijorati b-n ham shug‘ullanib, katta boylikka ega bo‘lgan. Fijor
urushida o‘z hisobidan yuz askarni qurollantirish b-n birga Quraysh qabilasiga
qo‘mondonlik qilgan. Yoshi ulug‘lashgan
sari saxiyligi ortib, ko‘plab qul va joriyalarni ozod qilgan hamda ularga yordam bergan. Mashhur sahoba Suhayb ar-Ru-miy ham uning qullaridan bo‘lgan.
A.i.J.ni
johiliyat
davrida
buyuk
shuhratga yetishtirgan voqea «Hilf al-fuzo‘l» («Yordam beruvchilar shartnomasi») shartnomasidir. Payg‘ambar (s.a.v.)
ham ishtirok etgan, A.i.J. va Zubayr ibn
Abdulmuttaliblar imzolagan bu shartnoma a’zolari zulmga uchraganlarning
haqlari
zolimlardan
olinmagunicha
ular
b-n
kurashishga
qasam
ichganlar.
QHilf al-fuzo‘lu yordamida katta e’tibor
qozongan
D.i.JJ.
faqat
makkaliklarni
emas,
balki
Arabiston
yarimoroliga haj, umra yoki tijorat maqsadi
b-n kelgan musofirlarni ham himoyasiga olar, ularning qurol va ashyolarini
muhofaza qilar edi. Yana uning mehmondo‘stligi, o‘zgalarga bo‘lgan izzat-ikromi hamda
hadya tarqatish
kabi
yuksak
xislatlari Umayya ibn Abu-s-Salt boshchiligidagi shoirlarning qasidalariga
mavzu bo‘lgan. Mazkur holat A.i.J.ning
makkaliklar orasida ham e’tibor qozonishiga sabab bo‘lgan. Oysha (r.a.) uning
ushbu xislatlari tufayli oxiratda foyda ko‘rishi yoki ko‘rmasligi haqida so‘raganida, Payg‘ambar (s.a.v.): Yo‘q, chunki u
biror marta ham Rabbim, qiyomat kuni
gunohlarimni mag‘firat qil!» demagan»,
deb javob berganlar.
A.i.J.ning nubuvvatdan 10-yil avval
vafot etgani taxmin qilinadi.
Ad. Ibn Hishom. As-Syra. –Qohira: 1955. 1, 134;
Ibn Sa’d, At-Tabaqat al-kubra. –Bayrut: 1968. 1,
127, 219; Sh, 226; A»-Zubayriy. Nasab Quraysh.
–
Qohira: 1961. 291-293; Ibn Qutayba. Al-Ma’yrif.
–Qohira: 1960. 175, 475, 576, 583, 604; Al-Balo-zuriy. Futuh al-buldan. –Qohira: 1956-60.
1, 58;
o‘sha mual. Ansab al-ashraf. –Qohira: 1959.
1, 102;
185
|
• 8 ta monografiya nashr qilindi, 40 dan ortiq ilmiy maqolalar Respublika va yetakchi OO’Yularda o’tkazilayotgan anjumanlarda chop etilmoqda
|
Magistraturaga kirish imtihonlari qachon va qayerda bo‘lishi e'lon qilindi
Ruxsatnoma magistr.edu.uz va ruxsatnoma.edu.uz manzillari orqali yuklab olinadi.
Buning uchun pasport seriyasi va raqami hamda tug‘ilgan sanasi kiritilishi lozim.
Eslatib o‘tamiz, magistraturaga kirish imtihonlari 8-20 sentabr kunlari bo‘lib o‘tadi.
Imtihonlar belgilangan hududlarda, test sinovi tarzida kompyuterda onlayn olinadi.
Bu yil respublika OTMlari magistraturasiga jami 10 425 nafar talaba qabul qilinishi belgilangan. Shundan 5475 nafari grant, 4950 nafari to‘lov-kontrakt asosida tahsil oladi.
|
ai
168
IXOTA erdan minnatdor bo‘lib, men o‘qishni bilmasam ne qilaman,
55
so‘rabdi.
So‘ng
otasining
"Haftiyak"ni
tushirib,
undan-n
o‘talmagani esiga tushib, «chiqqan qiz–chiydan tashqariqga
– uylarig
borib biroz maqtanganday, bu dunyoda eridan yaxshi odam yo‘qligini-tel;
a-teskari gaplari bilan aytganday bo‘libdi. Otasi "tumor"ni ochib) ky
Yugurtirsa..
d
—
Qushtilini qush biladi, itfe’lini
–egasi. O‘z qizlarining jeni
libdi.
Dan ko‘ra senga beshbarmoqday ayon.
2) nima deydi?
Itvorini
bilgan, borgan yeridan baxt topa bilmasligiga ko‘zi
yet
Sho‘rlik ota-ona sarosimaga tushib qolibdi. Er-xotin g‘ijillashig b
VA—Bir yigitning umriga zavol bo‘lmaylik, xotin. Uni (953
o‘ne-bajins,
kabutar-bakabutar,
deganlar. Qizingning kimligiya
shia
47–Ota bo‘libsiz shu gaplarni aytib turgandan keyin yetti yot «a
–Hali ham ne derini deb bo‘ldi. Qishloqda bosh ko‘tarib yurolm
dir. Machitga ham yerning osti bilan borib, yerning tagi bilan bi
|
so‘zkarda (ng»g) qo‘llanadi, biroq ig‘ dagi
g bilan keyingi
g
talaffuzda birlashib ketadi. Bir fonema bir necha oppozitsiyalarda qatnasha oladi. Bu fonemaning interativ funksiyasi va
uning valeitligiga bog‘liqdir. Masalan,
t fonemasi quyidagi
sakkizta oppozitsiyada ishtirok etadi: t-d—jarangsiz-jarangli; t-p—tish-labial; t-s—portlovchi-sirg‘aluvchi, t-sh—portlovchi-sirg‘aluvchi, tish-al’veolyar;
t-ch, t-s — portlovchi-affri-kat; t-k
—tiloldi, tish-til orqa, velyar; t-q tiloldi
—til
orqa, tish-uvulyar. Keyingi
t-k, t-q oppozitsiyalari o‘zbek tili
undoshlari
uchun velyar
— velyar emas
«-t, uvulyar
emas-uvulyar
t-q belgilari fonologik jihatdan ahamiyatli ekanligini tas-dihlaydi. Rus tilidan o‘zbek tiliga o‘tgan f, s fonemalari ham
oplozitsiyalarda
qatnasha
oladi.
Ular
avvallari
og‘zaki-so‘zlashuvda p, s fonemalari bilan almashar edi. Hozirgi talaffuzda, ayniqsa, yoshlar tomonidan ular to‘la farqlanayotir. Dy
o‘zbek-rus bilingvizmi va uning ta’sirida til madaniyatining,
xususan,
adabiy talaffuz
normasining takomillashib
boyera-yotganini ko‘rsatadi. Hatto, ba’zan ruscha sh ham o‘zbeklar talaffuzida sh dan farqlanayotir: borshch (borsh), Shcherba (Sher-ba)
kabi. Lekin
rus
tilining
o‘zida
ham sh-sh oppozitsiyasi
neytralizatsiya qilinib, arxifonema sh ga teng bo‘lib, quyidagi
korrelyatsiyalarga birlashadi: jarangsiz-jarangli, portlovchi-sirgaluvchi (affrikatlar guruhi ham kiradi) labiallik-den-tallik (dorsallik, tish), labiallik-al’veolyarlik, og‘iz undoshlari
yoki sonantlari-burun
sonantlari
(boshqa
terminda
—
nazal
— nazal
emas),
velyar-velyar
emas, uvulyar-uvulyar
emas.
Ikki yoki undan ortiq farqlanish belgisiga asoslangan fonologik
oppozitsiyalar
ko‘p
o‘lchovli,
ikki
belgili,
pog‘onali,
(ekvipolent),
(gradual) bo‘lishi mumkin. Ularning ba’zilari
yuqorida
ko‘rsatib
o‘tildi.
Demak,
jarangli-jarangsiz
korrelyatsiyasidan tashqari,
boshqa turli
oppozitsiyalar
ham
korrelyatsiyaga birlasha oladi va turli neytralizatsiyaga uchraydi.
Fonologiyaning asosiy vazifasi tildagi barcha olpozitsiyalarni
va ular birlashadigan korrelyatsiyalarni, guruhlarni, ularning
zanjirsimon bog‘lanishlarini, oppozitsiyalarning turli holatlarda neytralizatsiya qilinishidagi xususiyatlarni, markaz va
periferiya, fonologik integratsiya va valentlik alomatlarini,
umuman,
sistemadagi
barcha
ichki
va tashqi struktural
para-digmatik
va
sintagmatik
aloqalarni
butkul
ilmiy
tadqiq
etishdan iboratdir.
1,3, JARANGLI-JARANGSIZ OPPOZITSIYASINING
FONOLOGIK NEYTRALIZATSIYASI
Fonologik neytralizatsiya fonologiyaning poydevorini tashkil qiluvchi asosiy tushunchalardan biri
(boshqalari: oppozitsiya,
korrelyatsiya
va
h. k)
hisoblanib,
oppozitsiyaning
biror
holatda
(qisman) yo‘qolishini izohlaydi. Avvallari «neytra-lizatsiya»
termini
«variativlik»,
«tovush
almashinuvi»
va
35
|
HAYOTI VA FAOLIYATI HAQIDA
CHOP ETILGAN ASARLAR
. O‘zbek filologiyasining ayrim masalalari» to‘plami.
Samarqand. 2000.
Jonkuyare.
dos.
Sh.Xolmatov,
dos.
M.Xalilov,
O‘qituvchilar gazetasiz, 1978, 30 iyul.
{ Nido. F.Shodiyev. «Ma’rifat», 1991.
15 sentyabr.
;
Xudoyberdi
Doniyorov
(do‘stlar
xotirasi)
«Ma’rifat», 1991,
16 iyul.
Xudoyberdi Doniyorov
(do‘stlar
xotirasi)
«Sirdaryo
haqiqati»,
1991, 6 iyul.
.
«Da
nechuk
topqay
menikim»,
dos.
B.To‘ychiboyev,
«Sirdaryo haqiqati», 1993,
17 iyul.
{ Buni umr derlar. prof: S.Mirzayev, «Xalq so‘zi»
1996,
12 noyabr.
Atoqli
olim,
professor
Xudoyberdi
Doniyorov
tavalludining
70-
yilligiga
bag‘ishlangan
ilmiy
—
amaliy xotira anjuman materiallari. Guliston,
1997,
151 bet.
Professor Xudoyberdi Doniyorov
ilmiy
merosi
va
o‘zbek
tilshunosligining
dolzarb
masalalari.
Guliston, 2004, 71 bet.
|
«T
davomi
24
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
3,0
0,0887
0,0901
0,0913
0,0923
0,0931
0,0959
0,0973
0,0980
0,0983
0,0986
0,0724
3,2
0,0823
0,0868
0,0850
0,0861
0,0870
0,0900
0,0916
0,0923
0,0928
0,0930
0,0692
3,4
0,0765
0,0780
0,0793
0,0804
0,0814
0,0847
0,0869
0,0873
0,0877
0,0880
0,0635
3,6
0,0712
0,0728
0,0741
0,0753
0,0760
0,0799
0,0816
0,0826
0,0832
0,0835
0.0987
3,8
0,0664
0,0680
0,0694
0,0706
0,0717
0,0753
0,0773
0,0784
0,0790
0,0794
0,0933
4,0
0,0620
0,0636
0,0650
0,0663
0,0674 } 0,0712
0,0733
0,0745
0,0752
0,0753
0,0887
4,2
0,0581
0,0596
0.0610
0,0623
0,0634
0,0674
0,0696
0,0709
0,0716
0,0721
0,0837
4,4
0,0544
0,0560
0,0574
0,0586
0,0597
0,0639
0,0622
0,0676
0,0684
0,0689
0,0796
4,6
0,0510
0,0526
0,0530
0,0553
0,056470,0606
0,0630 / 0.0644
0,0654
0,0631
0,0758
4,8
0,0480
0,0495
0,0509
0,0522
0,0533
0,0576
0,0601
0,0616
0,0626
0,0631
0,0635
5,0
0,0451
0,0366
0,0480
0,0493
0,0504
0,0547
0,0573
0,0589
0,0599
0,0606
0,0610
6,0
0,0340
0,0453
0,0366
0,0377
0,0388
0,0431
0,0460
0,0479
0,0491
0,0500
0,0506
7,0
0,0263
0,0275
0,0286
0,0296
0,0306
0,0346
0,0376
0,0396
0,0411
0,0421
0,0428
8,0
0.0209
0,0219
0,0228
0,0237
0,0246
0,0283
0,0311
0,0332
0,0411
0,0421
0,0428
9,0
0,0169
0,0178
0,0186
0,0194 { 0,0202
0,0235
0,0262
0,0282
0,0298
0,0310
0,0319
10,0
0,0140
0,0147
0,0154
0,0162
0,0167
0,0198
0,0222
0,0242
0,0258
0,0270
0,0280
|
I BOB. YARIMO“TKAZGICHLAR SIRTIDA
ELEKTRONLAR HOLATLARI
KIRISH
Yarimo‘tkazgichlar sirti fizikasiga qiziqishning paydo bo‘lishi sirtda
yuz beradigan hodisalarning yarimo‘tkazgich hajmidagi jarayonlarga,
shuningdek, ko‘pchilik yarimo‘tkazgichli asboblar ishiga ta’siri aniqlanganligi bo‘ldi. Hozirda yarimo‘tkazgichlar elektronikasida kichik
hajmli tranzistor, sig‘im, induktivlik va boshqa elementlarni ko‘p
miqdorda o‘z ichiga olgan integral mikrosxemalardan iborat bo‘lgan
tuzilmalar keng miqyosda ishlab chiqarilishi, ularning turli sohalarga
(kompyuterlar, televizorlar, aloqa va energetik qurilmalar) joriy qilinishi yarimo‘tkazgichlar sirti fizikasini astoydil o‘rganish masalasini
dolzarb qilib qo‘ymoqda, chunki qo‘llaniladigan yarimo‘tkazgich
elementlar hajmining tobora kichrayib borishi ular sirtining ahamiyatini kundan kunga oshirmoqda.
Yarimo‘tkazgich kristalining sirtida uzuq (diskret) va uzluksiz
ravishda taqsimlangan energetik sathlar tizimi mavjud. Ularning kelib
chiqish sabablari turlicha. Biz quyida ularni ayrim-ayrim ko‘rib chiqamiz.
Sirtdagi mahalliy energetik sathlar va ulardagi sirtdagi zaryadi sirt
yaqinida energiya sohalarini egadi. Bu esa kristallar elektr o‘tkazuvchanligini, chiqishishini, fotoelektrik xossalarini o‘zgartirib yuboradi.
Yarimo‘tkazgichlar sirti ta’sirini o‘rganish ko‘pgina hodisalarni aniqlashga yordam beradi. Sirtning holati kristall hajmida sodir bo‘ladigan
Jarayonlar qanday borishini ko‘rsatadi. Masalan, sirtdagi sathlar rekombinatsiya markazlari bo‘lib, namunada muvozanatsiz zaryad tashuvchilarning yashash davriga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Sirtdagi sochilish masalalarini o‘rganish ham muhim muammolardan biridir. Sirtdagi
hodisalarni o‘rganish yarimo‘ʻtkazgichlar fizikasining muhim va dolzarb
masalalaridan biri hisoblanadi. Bundan tashqari, yarimo‘tkazgichlar
Sirti xossalarini o‘rganish fizik kimyoning ba’zi masalalarini, xususan,
kataliz muammolarini hal qilishda ham zarur. Sirtning holati quyosh
energiyasidan foydalanishga mo‘ljallangan asboblar va qurilmalar
5
|
«Shtutgart» Shomurodov uchun 10 million yevro taklif qildi » O‘zbekiston yangiliklari – Zamin.uz
16 oktyabr 2019, 15:12
Yangiliklar » Sport » «Shtutgart» Shomurodov uchun 10 million yevro taklif qildi
15:38 Eldor Shomurodov – SSKA nishonida. Uning agenti bu taklif ko‘rib chiqilmasligini aytdi
|
45
Oshqozoningizga faqat yaxshi taom berishni va’da
qiling.
2. Ingichka ichakka–o‘n ikki barmoq ichakka, ingichka va qorin bo‘shlig‘ining markazida joylashgan
ichaklarga tabassum qiling. Kattalarda ularning
uzunligi–yetti metr atrofida bo‘ladi.
Ular
sog‘lig‘ingizni
va
hayotiy
quvvatingizni qo‘llab turish maqsadida ozuqaviy moddalarni
singdirganliklari uchun minnatdorchilik bildiring.
3. Boldir (ilik) suyagining o‘ng tomonidan boshlanib, yuqoriga yo‘nalgan yo‘g‘on ichakning ko‘richakdan to‘g‘ri ichakka bo‘lgan qismiga (qartaga); qorin
bo‘shlig‘ini oshqozonning pastki cheti ostidan ko‘ndalang kesib o‘tib, jigarning o‘ng tomonidan pastga
|
Nordon va nimshirin Sharoblarni isik quyish (goryachiy rozliv) Imiyalarida
kuyiladi, bunda Sharoblarga mikroorganizmlarni tushishi oldi olmadi.
Butilkaga Sharob to‘ldirilgandan so‘ng qopqoqlanadi. Qopqoqlangan butilkadan
Sharobni oqib ketishi, xavo kirishi tekshiriladi. Qopqoqlash uchun turli polimerlar,
kronen-probka, korkali va boshka propkalar ishlatiladi.
Shundan so‘ng butilkalarga etiketkalar yopishtirilib. aksiz kog‘ozi yopishtirilali.
So‘ngra yashiklargi joylashtirilib tayyor mahsulot omborlariga yuboriladi.
Sharoblarni issiq xolda quyish (goryachiy rozliv) Sharoblarni 43-559C gacha
qizdirib
butilkalarga
quyishdir.
Bu
uslub
Sharoblarni
biologik barqarorligini
oshiradi. Yana bu uslub Sharoblarni kalloid loyqalanishga barqarorligi oshadi.
Ishlov
berilayotgan
Sharoblarda mikroorganizmlar
konsentratsiyasi
qanchalik
yuqori bo‘lsa, pasterizatsiyalash parametrlari shunchalik yuqori bshlishi kerak.
Sharoblarda spirt miqdori yuqori bo‘lsa mikroorganizmlarni issiqlikka chidamliligi
kamayadi.
Mahsulotlarni qopqoqlash, bezash, transportirovka qilish va saqlash GOST
5575 bo‘yicha va shisha butilkalarga qadoqlashda Respublika Davlat me’yoriy
xujjatlariga
mos
kelsa
Sharob-aroq
sanoatida
ishlatilishiga
ruxsat
etiladi.
Sharoblarni
qadoqlashda
hajmi
bo‘yicha
quyiladi.
Shisha
butilkalarni
qopqoqlashda po‘kakli tiqinlar GOST 5541 bo‘yicha va polietilenli probkalar TU
O‘z
10.03—0334056—3 bo‘yicha, yorliqlarni (etiketka)
TU O‘z
9571—016—
1162078 bo‘yicha amalga oshiriladi.
Yorliqda (etiketka) quyidagilar ko‘rsatiladi:
O‘zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan,
Yuqori tashkilot nomi,
Ishlab chiqaruvchining nomi va uning manzili Oz Dst 942: 1999
Korxona
berilgan
kod,
aksiz
markadagi
kod
raqamiga
muvofiqlashtirilgan va aksiz solig‘i qonunshunosligida ko‘rsatilgan,
-
Mahsulot nomi,
-Tovar belgisi (tovar belgisi olganligigayd etilgan tashkilotlar uchun),
180
|
kasallanadi. Ekiladigan urug‘larda oqsil miqdori ko‘p bo‘lsa, unib chiqishi
yaxshi bo‘ladi va o‘simlikning dastlabki o‘sish davridagi azotli moddalar
manbai bo‘lib hisoblanadi. Qirg‘izistonning sug‘oriladigan yerlarida kuzgi
bug‘doy urug‘i tarkibida oqsil miqdori 18,694 bo‘lganda hosildorlik 36,4
s/ga, 15 Yo oqsil bo‘lganda 28,5 s/gani tashkil qilgan.
O‘zbekistonning bir qator mintaqalarida ayrim yillari yoz quruq kelishi
va garmsel esib turishi oqibatida kuzgi bug‘doy doni mayda bo‘lib qoladi
va ekishga yaramaydi. Bunday mayda, puch urug‘lar ekilganda hosildorlik
keskin pasayib ketadi. Buning uchun xo‘jaliklarda yildan-yilga o‘tadigan
yirik, toza, sifatli, urug‘ zaxiralari bo‘lishi kerak. Ob-havo noqulay
kelganda shu fondlardan urug‘lik sifatida foydalanish mumkin.
Xo‘jaliklarda yildan-yilga o‘tuvchi urug‘ zaxirasi bo‘lmasa, yangi
olingan urug‘lardan foydalaniladi. Bunday urug‘lar yaxshi pishgan,
tozalangan, saralangan bo‘lishi kerak.
Urug‘larni
kimyoviy moddalar bilan mikroelementlarni qo‘shib
ishlash yaxshi natija beradi. Urug‘larni yarim quruq usulda dorilashda
suv o‘rniga rux sulfat bilan kaliy permanganatlar 101 suvda eritilib,
1
tonna urug‘ga ishlatiladi. Urug‘lar ekish oldidan shunday usulda
ishlanganda 3-3,6 s/ga qo‘shimcha hosil olingan.
Urug‘lar 1, 2 sinf talablariga javob berishi lozim. 1-sinf urug‘larining
tozaligi 99 Y4, 2-sinf 98 Yo va 3-sinf 97 Y4 bo‘lishi lozim
(8-jadval).
8-jadval
Bug‘doy urug‘ining sifat ko‘rsatkichlari
Sinf-Urug‘ tozaligi, Yo
Boshqa o‘simliklar urug‘i
lar
aralashmasi
1 kg urug‘likda,
Unuvchanligi,
dona
Yo
yumshoq { дa
4
Бaт-Бepoпa
yum-qat-
bug‘doy
bug‘doy
masi
o‘t urug‘-shoq
tiq
lari
bug‘doy { bug‘doy
1
99
99
10
5
95
90
2
98
98
40
20
92
87
3
97
97
200
70
90
85
82
|
Allohning diyniga amal qilish bilan yordam bering
|
2018-yil 6-yanvar kuni Urganch davlat universiteti Tarix kafedrasi professor-o‘qituvchilari talabalar bilan birgalikda serjantlar tayyorlash maktabida 14-yanvar “Vatan himoyachilari kuni” ga bag‘ishlab, “Mardlar qo‘riqlaydi Vatanni” nomi ostida tadbir o‘tkazdilar
Tadbirda Vatan mavzusiga oid qo‘shiqlarning yangrashi, tadbirga yanada bayramona shukuh baxsh etdi
|
bunda.
u-—
seysmik to‘lqin tezlanishi, m/s”:
A—tog‘ jinsi zarrachasi tezlanish amplitudasi,
mm:
T—seysmik tebranish davri, o,
7-314
Epitsentrda tog‘ jinsi zarrachalarining seysmik tezlanishini, u erda sodir bo‘lgan
o‘zgarishlarga (buzilish, yorilish, vayron bo‘lish va x.k.) taqqoslangan holda Rossiya
Fanlar Akademiyasi olimlari tomonvdan er silkinishining kuchini «ballarda» baholash
shkalasi
ishlab
chiqilib,
xozirda
bu
uslub
hamma
MDXga
qiruvchi
davlatlarda,
jumladan,
O‘zbekistonda
MSK
(Medvedev,
Shponxoer
va
Karnik)
nomi
bilan
qo‘llaniladi.
Tuproq
zarralarining
tebranma
harakat
intensivligi
silkinish
o‘chog‘i
chuqurligiga,
magnitudaga,
epitsentrdan
uzoq-yaqinligiga,
tuproqning
geologik
tuzilishiga va boshqa faktorlarga bog‘liq.
Ikkinchi o‘lchov birligi bu Rixter shkalasi bo‘yicha Magnituda (M) hisoblanadi
Magamtuda
shkalasi
1935
yilda
Mтeпka
seysmologi
Ch Rixter
tomonidan
taklil”
qilingan.
Magnontuda er silkinishiming umumiy energiyasini ko‘rsatib, u erning maksimal
surilish
amplitudasi
logarifmini
belgilaydi.
va
mikronlarda
aniqlanadi.
Magantuda
gipotsentrdan
ajralib
chiqqan
energiy
proportsional
qattaliq
hisoblanib,
uning
maksimal qiymati 9 M. gacha bo‘ladi
Er silkinishining umumiy energiya miqdori quyidagi formula bilan topiladi:
|
yatini oldi. Qilichxon Andijoniy podshoning devonio-mi
va xonayi
xoslari joylashadigan
qasr qurilishiga
javobgar qilib tayinlandi.
Shu tarzda Akbar yangi poytaxt qurilishi uchun
barcha amirlari
va yaqin odamlarini
safarbar
qildi.
O‘zi esa bosh me’mor bo‘lib, qaysi binoning qayerga
tushishi
va qanday shaklda qurilishini belgilab bera
boshladi.
Dehlida Mirzo Humoyun maqbarasi qurib bitirilgan, undan bo‘shagan
minglab odamlar-u aravalar,
yuk tashuvchi fillar va tuyalar Sekridagi qurilishga olib
kelindi.
Agra
qalasining
qurilishi
undan
oldinroq
tugagan edi. U yerda ishlab tajriba orttirgan hunarpe-shalar ham endi Sekriga kelib ishlay boshladi.
Barcha binolarning devorlari qizil toshdan
qilinmoqda
edi.
Bu
toshni
uzoqdagi
tog‘lardan
tashib
keltiradigan maxsus sangfurushlar bor edi. Ular har bir
toshning bo‘yi va enini o‘lchab, goho vaznini
katta
tarozilarga qo‘yib
tortib
sotishardi.
Yangi poytaxtni
qurishga o‘n minglab odam jalb etilgan, hammasining
toshga ishi tushardi. Shuning uchun Sekrida kattakon
tosh bozori paydo bo‘ldi.
Tosh
ortilgan
aravalarning
shaqir-shuquri
Salim
ota turgan joylarga ham eshitila boshladi. Murodning
chillasi chiqqandan keyin Akbar uni ko‘rishga keldi.
Salima
begimni
quchib
tabrikladi-da,
yo‘rgakdagi
bolani qo‘liga olib, oqish yuziga va tilladay tovlangan
sochlariga qaradi:
—Bobolariga tortibdir! Umri uzoq bo‘lsin! Begim,
tilagingiz nedir? Buyuring!
—Tilagim— Sekridan ketmaslik. Bu yerlar juda
xosiyatli ekan. Jannatmakon Bobur bobomiz bu yerlarni yoqtirib,
Bog‘i Fathni barpo etgani bejiz emas
ekan.
—Shuning uchun yangi poytaxtda Fathobod deb
nom qo‘ymoqchimen, —dedi Akbar.
—Ulug‘ bobomizning ruhini shod etadigan xayrli
ish! Barcha niyatlaringizga yeting, hazratim!
Faqat...
yangi poytaxtingizda men bilan Murod uchun alohida
bir go‘sha topilgaymikin?
466
|
O‘zbekiston Vazirlar Mahkamasi qarorida Toshkent hayvonot bog‘ini 2020 yilgla qadar rivojlantirish konsepsiyasi belgilangan
|
Mamlakat sog‘liqni saqlash vazirining o‘rinbosari Qosim Jan-Babayining ma’lum qilishicha, tabiiy ofat oqibatida 1,5 mingga yaqin odam jabrlangan
|
2.36-rasm. Harakat yo‘nalishini oldindan ko‘rsatish belgilarini o‘rnatish
usullari
Joy tor bo‘lganda (istisno tariqasida) belgi ustunlari yo‘l yoqasida yoki ajratish
polosasida qatnov qismidan kamida
1 m oraliqda o‘rnatiladi
(2.35
d,
j rasm).
Shunday bo‘lganda belgilar ko‘rinishni cheklamasligi, ularning ustuni esa urilganda
xavfsiz bo‘lishi yoki himoya to‘siqlari bilan o‘ralgan bo‘lishi kerak.
111
|
Uychi tumani Jiydakapa qishlog‘ida "Bunyodkor Maxsudbek Fayz” fermer xo‘jaligi qoshidagi tibbiy buyumlar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan "Ax medical farm" mas’uliyati cheklangan jamiyati shaklidagi O‘zbekiston – Xitoy qo‘shma korxonasida bir martalik shprits va ginekologik ko‘zgular ishlab chiqarilmoqda.
Mazkur qo‘shma korxonani ishga tushirish uchun 2 million 300 ming AQSH dollari miqdorida mablag‘ sarflangan. Korxona ish boshlashi uchun “O‘zmilliybank” AJ tomonidan ajratilgan 1 million 791 ming dollar miqdoridagi kredit mablag‘i juda qo‘l keldi. Mazkur moliyaviy ko‘mak natijasida korxona ta’sischilari tomonidan ishlab chiqarishni rivojlantirish maqsadida Xitoydan bir qator uskunalar sotib olindi.
bugungi kunda 60 nafar doimiy ishchisiga ega bo‘lgan sanoat korxonasi yiliga 200 million dona bir martalik shprits va 300 ming dona ginekologik ko‘zgu ishlab chiqarish quvvatiga ega.
– 2019 yilning avgust oyida faoliyatini boshlagan korxonamiz o‘z yo‘nalishida noyob loyiha hisoblanib, ishlab chiqarish hajmi jihatidan O‘zbekiston Respublikasi miqyosida Nukus shprits zavodidan keyin ikkinchi o‘rinda turadi, – deydi "Ax medical farm" mas’uliyati cheklangan jamiyati rahbari Elmurod Mamadaliyev. – Viloyatimizga kichik biznesning iqtisodiyot va sanoatdagi salmog‘i oshib borayotganligi, qolaversa, xorijiy investitsiyalarni jalb etish borasida olib borilayotgan amaliy ishlar, qolaversa, tijorat banklari tomonidan loyihalarni qo‘llab-quvvatlashga alohida ahamiyat qaratilayotgani natijasida bugungi kunda Namangan avvalgidek agrar viloyat emas, endilikda sanoati tez sur’atlar bilan rivojlanayotgan viloyatlar qatoridan mustahkam o‘rin egalladi. O‘ylaymanki, bunday yuqori o‘sishda farmatsevtika sanoati ham jadal rivojlanayotgani muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
E’tiborlisi shundaki, ayni paytda korxonada ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar nafaqat ichki, tashqi bozorda ham sotilmoqda.
Oqilxon Dadaboyev, O‘zA
|
Xulosa
zdoz
Yangi jamiyat sog‘lig‘ini sakdash ayrim kishilar va umuman aholining
salomatligiga ta’sir o‘tkazadigan demografik, epidemiologik, siyosiy,
ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy va tabiiy omillarni hisobga oladi. U
jamiyat sog‘lig‘ini saqlashning klassik jihatlarini (sanitariya
normalari, oziq-ovqat mahsulotlari sifatini nazorat qilish, mehnat
sharoitlari, ekologiya omillari, infeksion kasalliklarga qarshi
kurash, ona va bola sog‘lig‘i va ovqatlanish), shuningdek iqtisodiy va
epidemiologik jihatdan asoslangan, malakali xodimlar bilan
ta’minlangan va zamonaviy jahon standartlari darajasida turgan bir
qancha tibbiy xizmatlarning barchaga baravar bo‘lishini ta’minlash
mas’uliyatini o‘z ichiga oladi. Buning uchun sog‘liqni saqlashning
vazifalarini belgilab, tegishli resurslarni ajratish, tegishli tibbiy
xizmatlarning butun aholi uchun birdek baravar bo‘lishini hamda ulardan
samarali foydalanishni ta’minlab bera oladigan
ta’sirchan hamda
nazorat ostida turadigan rahbarlikni amalga oshirib borish zarur. Bu
narsa resurslarni (pul, kadrlar va asbob-jihozlarni) mumkin qadar
samarali boshqarib borgan holda aholi salomatligini yaxshilashga
yo‘naltirilgan kompleks siyosat yurgizishni talab qiladi. Nazorat ostida
turishni ta’minlashda markazdan xoli qilish va javobgarlikni
taqsimlash oraliq ko‘rsatkichlarni izlab topishni, monitoring
o‘tkazishni, resurslardan foydalanish, sistemalar faoliyati, sifati
(standartlarga rioya qilinishi va kadrlar tayyorlash) hamda oxirg‘y
ko‘rsatkchilarni (masalan, kasallanish, o‘lish ko‘rsatkichlari va boshqa
ko‘rsatkichlarni) baholashni talab qiladi.
Ya J S S industrial va rivojlanib kelayotgan mamlakatlarda^
shuningdek ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar jarayonini boshidan
kechirayotgan mamlakatlarda, masalan, sobiq SovetIt t i f oq i
respublikalarida, tibbiy ta’minot sistemalarining tashkiliy
doiralarini ta’minlaydi. Bu mamlakatlar iqtisodiy, epidemiologik
va ijtimoiy-siyosiy rivojlanishning turli bosqichlarida turibdi, shu
narsa mavjud cheklangan resurslardan foydalanishda aholiga adekvat
darajadagi salomatlikni ta’minlashni talab qiladi.
Referatlar mavzulari
KBN<pi5nioE
R \ oaxouoaojc^q
1. Jamoat sog‘lig‘ini saqlashning sanitariya revolyutsiyasi paytidan
boshlab to ijtimoiy tibbiyot davrigacha rivojlanishiG;Va,,;1ax/)li
salomatligini mustahkamlashga doir chora-tadbirlar.
2. «Sanitariya revolyutsiyasi», «hamma salomat bo‘lsin» dasturi,
«jamoa ehtiyojlariga yo‘naltirilgan birlamchi tibbiy-sanitariya
|
Qatar poytaxti Doha shahrida kelasi yilning 7-29 yanvar kunlari mazkur mamlakat mezbonlik qiladigan futbol bo‘yicha Osiyo kubogi musobaqasiga qur’a tashlandi. Unda qatnashadigan eng kuchli o‘n oltita jamoa to‘rt guruhga bo‘lindi.
O‘zbekistonlik charm to‘p ustalari chorak finalga chiqish uchun «A» guruhida Qatar, Kuvayt va Xitoy Xalq Respublikasi futbolchilari bilan kuch sinashadigan bo‘ldi. O‘zbekiston milliy terma jamoasi guruhdagi birinchi uchrashuvini 2011 yilning 7 yanvar kuni – Osiyo kubogi musobaqasining tantanali ochilish marosimidan keyin Qatar milliy terma jamoasiga qarshi o‘tkazadi.
- Biz oldimizga yuksak maqsadlarni qo‘yganmiz va shunga yarasha hozirlik ko‘rishimiz darkor, – dedi terma jamoamiz bosh murabbiyi Vadim Abramov. – Endi tayyorgarlik dasturini ishlab chiqib, kuchli terma jamoalar bilan o‘rtoqlik uchrashuvlarini o‘tkazishga kirishamiz.
- Chempionatni kuchli terma jamoa – O‘zbekistonga qarshi o‘yin bilan boshlashimiz, bir hisobda, yaxshi bo‘ldi, – dedi Qatar milliy terma jamoasi bosh murabbiyi Bryuno Metsyu. – Bunday vaziyatda birinchi turdagi muvaffaqiyatsizlik ham chorak final yo‘llanmasi uchun kurashni davom ettirish imkonini beradi. Biz 2010 yilgi jahon chempionatining saralash turnirida O‘zbekistonga 0:4 hisobida yutqazgan edik. Shu bois bo‘lajak musobaqaga puxta tayyorlanishimiz shart.
V.Abramov shogirdlari guruhdagi qolgan uchrashuvlarini 12 yanvarda Kuvaytga, 16 yanvarda Xitoy vakillariga qarshi o‘tkazadi.
Qur’a natijasiga ko‘ra, «V» guruhiga tushgan Yaponiya milliy terma jamoasi keyingi bosqichga chiqish uchun Saudiya Arabistoni, Iordaniya va Suriya bilan raqobatlashadi. «S» guruhi Janubiy Koreya, Avstraliya, Bahrayn va Hindistondan tarkib topdi. Osiyoning amaldagi chempioni – Iroq «D» guruhida Koreya Xalq Demokratik Respublikasi, Birlashgan Arab Amirliklari va Eron bilan o‘ynaydi.
Musobaqa qoidasiga binoan har bir guruhdan eng kuchli ikki terma jamoa chorak finalga yo‘llanma oladi.
|
pasayadi. Bu esa aksiya kursining pasayishiga olib keladi. Demak,
eng maqbul dividend siyosati ushbu ikki omilni muvozanatga keltira
olishi kerak.
Dividend
siyosati
quyidagi
ikki
guruh
omillarini
alohida
e’tiborga olishi lozim: birinchidan, bozor kuchlari va davlat siyosati
ta’siri ostida bo“lgan kompaniyaning moliyaviy ahvoli; ikkinchidan,
investor va aksiyadorlarning afzalliklari.
Agar kompaniya bankdan kredit olsa yoki obligatsiyalar chiqarsa,
odatda unga sof foyda hisobidan dividend to‘lash majburiyatini
yuklashadi.
Ko‘pgina
kredit
kelishuvlari
foizlar
va
kreditlarni
qoplash koeffitsienti kabi ba’zi xavfsiz xususiyatlar ta’minlangandan
keyingina dividendlar to‘lashni nazarda tutadi.
Kretidorlar
manfaatlarini
himoya
qilish
quroli
bo‘lib,
"kuchsizlanish"
qoidasining
amalga
oshirilishi
hisoblanadi.
U
dividend
to‘lovlarining
summasi
taqsimlanmagan
daromadning
summasidan
oshmasligini
talab
etadi
va
shu
yo‘l
bilan
kompaniyaning qonuniy talablarni qondirish uchun vositalarga ega
bo‘lishini nazarda tutadi.
Dividendlarni
pul
bilan
to‘lash
likvid vositalar bilan bog‘liq
qiyinchiliklarni boshidan kechirayotgan kompaniya uchun muammo
bo‘lishi
mumkin.
Shunday
holatlar
ham
bo‘lishi
mumkinki,
daromadli korxonalar ham likvidlik muammosi tufayli dividendlarni
to‘layolmaydilar.
Kompaniyada
dividendlar
to‘lanishini
kechiktirish
yoki
tezlashtirish
imkoniyatining
mavjudligi
uning
siyosatining
moslashuvchanligini oshiradi.
Korporatsiyaning dividend siyosati alohida oqilona yondashuvni
talab etadi. Agar korporatsiya yuqori rentabellikka ega bo‘lsa,
u
taqsimlanmagan daromad hisobidan hajmi jihatdan sezilarli darajada
katta bo‘lgan zahirani tashkil etishi mumkin. Ularni asosiy vositalar,
zamonaviy
texnologiyalar,
investitsiya
loyihalariga
kiritish
jarayonida
kapitalning
oshishi,
ya’ni
to‘lanadigan
dividendlar
miqdorining ortishi amalga oshadi.
AJ tomonidan dividendlar to‘lanishi bilan bog‘liq masalani tahlil
etish aniq holatni, hozirgi holda moliyalar, kompaniya daromadlari
va xarajatlari, inflatsiya, soliq, kreditlash shartlari, ishlabchiqarishni
yangilash zarurati kabi holatlarni batafsil inobatga olishni talab
etadi.
Demak,
inflatsiya
dividendlar
to‘lash
imkoniyatini
kamaytiradi. Dividendlarning o‘sishi odatda AJning holati yaxshi
|
BMTning gumanitar masalalarni muvofiqlashtirish boshqarmasi hisob-kitoblariga ko‘ra, 2023 yilda 68 mamlakatda 339 million kishi yordamga muhtoj bo‘ladi.
Foto: AP
BMTning 1 dekabr, payshanba kuni e’lon qilingan yillik Global gumanitar sharhiga ko‘ra, 2023 yilda dunyodagi eng zaif 230 million kishiga gumanitar yordam ko‘rsatish uchun rekord darajadagi 51,5 milliard dollar kerak bo‘ladi, bu joriy yil boshiga nisbatan 25 foizga ko‘p.
Birlashgan millatlar tashkilotining Gumanitar masalalarni muvofiqlashtirish boshqarmasi (GMMB) hisob-kitoblariga ko‘ra, kelasi yili qo‘shimcha 65 million kishi yordamga muhtoj bo‘lib, 68 mamlakatda yordamga muhtoj insonlar soni 339 millionga yetadi. Bu sayyoradagi odamlarning 4 foizidan ko‘prog‘ini yoki taxminan AQSh aholisini tashkil qiladi. Hujjatda aytilishicha, 53 mamlakatda kamida 222 million kishi 2022 yil oxirigacha o‘tkir oziq-ovqat yetishmovchiligiga duch keladi, shundan 37 mamlakatda 45 million kishi ochlikdan o‘lish xavfi ostida.
«Bu yilgi ekstremal voqealar 2023 yilga to‘g‘ri kelishi sababli gumanitar ehtiyojlar hayratlanarli darajada yuqori», dedi Birlashgan millatlar tashkiloti bosh kotibining gumanitar masalalar va favqulodda yordam koordinatori Martin Griffits. «Pokistondan tortib Afrikagacha bo‘lgan hududdagi halokatli qurg‘oqchilik va suv toshqinlari. Ukrainadagi urush Yevropaning bir qismini jang maydoniga aylantirdi», deb tushuntirdi u va dunyoda 100 milliondan ortiq odam qochqinga aylangani yoki davlatlar ichida boshqa joyga ko‘chishga majbur bo‘lganini ta’kidladi.
window.yaContextCb.push(()=>{
Ya.adfoxCode.create({
ownerId: 367651,
containerId: 'adfox_163671557394827494',
params: {
pp: 'h',
ps: 'feps',
p2: 'hjmx'
}
})
})
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.