Split (2)

train · 10.4M rows

text stringlengths 7 335k
Bu kasalliklarni davolash qiyin bo‘lganligi uchun profilaktik chora-tadbirlarga, ya’ni kana va uy hayvonlarining aloqasiga (uchralishiga) yo‘l qo‘ymaslik kerak. Uy hayvonlarini dashtga emas, madaniy ekinzarlarda boqish, buzoqlarni bog‘lab boqish, kapalarpi yo‘qotish uchun akaritsidlardai foydalanish, molxonalarni akaritsidlar bilan ishlov berish yaxshi natijalar beradi. Keyingi yillarda kimyoviy profilaktikaga, immunizatsiyaga katta e’tibor berilmoqda. Sporalilar evolyutsiyasining asosiy yo‘nalishlari. Spoyeralilar kelib chiqishiga ko‘ra parazit solia hayvonlarning ma’lum maksalga (parazitlikka) yo‘naltirichgan guruhidir. Jinssiz ko‘payish, har bir organoidlarning bittaligi ular uchun xarakterlidir. Sporalilar ravojlanish sikli jinssiz ko‘payish (shizogoniya), jinsiy ko‘payish va sporogoniya bosqichlarining navbatlashuvidan iborat bo‘lsa ham yagona jarayon hisoblanadi. Sloralilar rivojlanish siklining evoshotsiyasi 3 ta yo‘nalish bo‘yicha borgan: 1. Rivojlanish siklining ikkilamchi qisqarishi; 2. Rivojlanish siklining ikkilamchi murakkablashuvi; 3. Endogen va ekzogen rivojlanish siklining o‘zgarishi. Ba’zi holatlarda sporalilarning (Yeyurgevagiida, Rijososstida) jinssiz ko‘payishi soddalashgan. Turning saqlanib qolinishi uchun zarur bo‘lgan yuqori mahsuldorligi, ootsisga hosil bo‘lishi, sizigiy paydo bo‘lgan. Sporalilar rivojlanish siklining murakkablashuvi ularning rivojlanish siklida oraliq xo‘jayin ishtirok etishi bilan izohlanadi. Oralik xo‘jayinning ishtiroki doimiy xo‘jayin xususiyatlari, jumladan, uning yirtqichligi bilan izohlanadi. Doimiy xo‘jayin, ya’ni yirtqich xo‘jayin tuproq yoki to‘xtab qolgan suv (u yerlarda oopista bo‘ladi) bilan aloqada bo‘lmaydi. Bu esa doimiy xo‘jayinning zararlanmasligiga olib keladi, Bunday holatlarda doimiy xo‘jayin ovqatlanish zanjiri orqali (yirtqich-o‘lja) zararlanadi. Oralik xo‘jayin vazifasini esa tuproq bilan aloqada bo‘ladigan kemiruvchilar, o‘txo‘r hayvonlar bajaradi. Boshqa holatlarda oraliq xo‘jayin vazifasini har xil qon so‘ruvchi umurtqasizlar { zuluklar, kanalar, hasharotlar) bajaradi va parazitni bir umurtqali hayvondan boshqasiga o‘tkazadi. Ba’zi ixtisoslashgan parazitlar (Adekida, Rkor!avishda, Nagtovrotsdida) oralik xo‘jayin organizmida rivojlanish siklining ancha qismini o‘tkazadi (gametogenez, kopulyatsiya, sporogoniya). Ko‘pchilik sporalilarda ekzogen va endogen rivojlanishini almashtirib turishi xarakterlilir. Ammo V.A DogelB ta’kidlaganidek, 270
ni safarbar qilishining sabablari nimada» Nega ushbu vositalarning axloqsiz ekanligini yoxud yovuzlik faqat ikkinchi bir yovuzlikni keltirib chiqarishi va bunda g‘oliblar bo‘lmasligini anglagani barobarida undan maqbul vosita sifatida foydalanib kelinadi? Urushlarni keltirib chiqarayotgan sabablarning asl mohiyati nimada2 Afsuski, insoniyat o‘z tarixida mohiyatan o‘xshash bo‘lgan tarixiy tahdidlarning yangi ko‘rinishlarini takrorlab keladi. Demak, tahdid insondan tashqari hodisa emas, aksincha, uning tabiatida yashiringan so‘ngra, amaliy faoliyatga ko‘chib o‘tadigan hol ekan. Shu tariqa urushlar o‘z mohiyatiga ko‘ra insonlar tomonidan adolatli va adolatsiz urushlarga bo‘linib kelingan. Har bir xalqda o‘z haqiqati bilan yo‘g‘rilgan adolatini uqtirish mayli ustuvor bo‘lganligini ko‘ramiz. Shu sababdan urushlarning moddiy manfaatdorlik asosi mafkuraviy vajlar bilan berkitib kelingan. Siyosatshunos olim K.S.Gadjiyev bu borada shunday deydi: Urushlar bilan bog‘liq bo‘lgan xalqlarning butun bir tarixi aslida insonning o‘yin-kulgu va qo‘shiqqa mayli bo‘lgani kabi, uning tabiatida namoyon bo‘ladi» "7: Shu tariqa, inson o‘z mayllarini qondirish yo‘lida vositalarni ixtiro qiladi. Qudratli vositalarga ega bo‘lish unga kuch, zavq bag‘ishlaydi, hukmronlik qilish imkoniyatini yaratadi. Ayni paytda, ushu vositalar bilan tabiatni ham o‘z manfaatlariga bo‘ysundirishni, moslashtirishni, kerak bo‘lsa, uni qaytadan o‘zlashtirishni istaydi. Aslida, tabiatga nisbatan bunday xuruj insonning o‘ziga qaratilgan tahdidlarning kuchayishiga olib kelishini tan olgisi kelmaydi. Inson o‘zi anglol-magan holatda borliqqa da’vo qiladi. Oqibatda i 7 insonni kamolotga eltuvchi aql va tafakkur nishonasining xiralashuvi oqibatida o‘zligini, tabiat bilan bog‘liqligini va uning uchun oliy hukmdor mavjud ekanligini unutishga olib keladi. Pirovard natijada, tabiat ustidan inson emas, balki u yaratgan texnologiya g‘olib keladi. Oqibatda insonning o‘zi tabiatdan–mavjudlik olamidan begonalashdi. Texnologiya insondan ko‘ra hukmdorroq va yovuzroq bo‘lib, insonni o‘ziga tobe qiladi. Shu tariqa insoniyatning bundan keyingi hayoti, nafaqat taqlikali, balki fojiali bo‘lib ham qolmoqda "22 Adbatta, masalaga qo‘yilgan bunday nisbat kishini vahimaga soladi, ammo insoniyat yaratgan qurollar bashariyat istiqboliga tahlika solib turgani aniq. E. Fromm o‘zining «Insonning hozirgi holati» nomli maqolasida insoniyat yaratgan fojialar ko‘lamini yoki ular bilan bog‘liq bo‘lgan ijtimoiy illatlarni turlarga ajratadi."?! Ya’ni, insonning ekspluatatsiya qilishga bo‘lgan istagi, mol-dunyo to‘plashga ishtiyoqi kabi ruhiy holatlarini ochib beradi. Ayni ana shu ruhiy holatlar mohiyatida insonning axloqsiz faoliyati yashiringanligini e’tirof etadi. Xulosa qilish mumkinki, insoniyat o‘z tarixida ekspluatatsiyaning ko‘plab ko‘rinishlarini bartaraf etish jarayonida, uning boshqacha, nisbatan taraqqiy etgan turlarini kashf etib kelgan. Davomli iste’molchiga aylanib qolgan inson, faqat moddiylik darajasining mavjudlik qiymati bilan ijtimoiy munosabatlarini quradi va shu tariqa g‘yatenglik: falsafasini tengsiz holatda takomillashtiradi. Bu savolga Freyd-ning «Biz bundan buyon ham insonning tabiiy istak-mayllari oldida aqlA-idrokimiz ojiz ekanligini tan olamiz va bunday deyishga haqlidir-155
4. Qisqa tutashuv tavsifi I; —f (i4) quyidagicha olinadi. Qisqa tutashuv tajribasini o‘tkazish uchun yakor zanjiri qisqa tutashtiriladi va Ig; —f (19) bog‘lislik olinadi (buholda Uy, —0 bo‘ladi). Ryuk 1 Ur 27 KY VIY co AД A b 7 / V 1 ” - г-г- - г-Ҳ / 7 501 { (21 – IZ – sh——)- 0) 8.1-rasm. Mustaqil qo‘zg‘atishli o‘zgarmas tok generatori tavsiflarini tajribada tekshirishga oid elektr sxema. (JBM-birlamchi motor, G-generator yakori, QCH-qo‘zg‘’atish chulg‘ami, A,-kam qiymatli tokni o‘lchaydigan ampermetr, A»-katta qiymatli tokni o‘lchaydigan ampermetr) 8.1-jadval
404 ipga olib o’stirish (Us-ing rope to grow sorps prastise is) foydalanish uchun o‘simliklarni ipga olib o‘stiriladi. use of ground in door. Kichik xajmli gidroponika (Small volume hydroponis) o‘simliklarni organik xamda noorganik substratlarda yetishtirish. represents the prastise of using organis and inorganis substrate to grow srops in door. Substratlar (Substrates) torf, mineral paxta, vermikulit, perlit, kokos bulakchalar. are peat, mineral tissuye, ver-misulite, perpit, sosonut husks.
tashqari. eski va nodir qo‘lyozmalar bilan shug‘ullanuvchi alohida kitob do‘konlari ham mavjud edi. Tojiri kutublar shaharu qishloqlarni kezib, kitoblarning chakana savdosini va bir paytning o‘zida ularning targ‘ibotini ham uyushtirar edi. Turkistonlik kitobfurushlar aholiga sharq va g‘arb xalqlari tillaridagi toshbosma va qo‘lyozmalarning turli xilini taqdim etar hamda kishilarning kitobga bo‘lgan ehtiyojini qondirish bilan birga bu ehtiyojni o‘stirishga. uni muayyan maqsadga yo‘naltirishga ham erishar edi. Ro‘znoma sahifalari, kitob va jurnallarning so‘nggi varag‘ida bosilajak u yoki bu nashr haqidagi axborotlar chiqib turar. nashriyotlar va kitob savdosi tashkilotlarining ro‘yxatlari. kitob do‘konlari. nashriyotlar va yangi chiqarilayotgan maxsus kitoblar jadvallari reklama sifatida alchida chop etilar edi. Ikki asr oralig‘idagi Turkiston kitob bozorining xo‘jalik holatini bir necha omil belgilab berdi. Bir tomondan kitobat madaniyatida qo‘lyozma va toshbosma kitoblarning yonma-yon rivojlanib borishi dastlabki pavtda ular o‘rtasidagi keskin raqobatga sabab bo‘ldi. Bu jarayonning avj olishida mahalliy va chet el savdogarlari, kitobfurushlari bu erga Hindiston, Erondan olib kirgan ko‘plab arzon baholi litografik nashrlari. Turkiyadan keltirilgan harf terish usuli bilan bosilgan kitoblar ham o‘z ta’sirini ko‘rsatdi. Ikkinchi tomondan, Turkistonning umumrossiya bozoriga asta-sekin kirib borishi va Turkiston shaharlarida ko‘psonli rus tilli kitobxonlarning paydo bo‘lishi bu erga Rossiyadan rus hamda ba’zi evropa tillaridagi kitoblarning kirib kelishiga yo‘l ochdi. Shuningdek, mamlakat kitob bozori Boku va Qozonda nashr etilgan harf terish usuli bilan bosilgan turkiy tillardagi, fors-tojik va arab tillaridagi kitoblar evaziga boyib bordi. Bu jarayonlar pirovard natijada muomalada bo‘lgan kitoblarning mavzu va til tizimiga, kitob savdosi do‘konlarining assortimentiga hamda davlat. ijtimoiy. shaxsiy kutubxonalarning o‘zagini yaratishda hal qiluvchi ta’sir ko‘rsatdi. O‘z xususiyatlari va kitob assortimentiga ko‘ra kitob savdosi muassasalari bir necha xilga bo‘linar edi: faqat turkiy, forsiy va arab tillaridagi qo‘lyozma kitoblarning savdosi bilan shug‘ullanuvchi do‘konlar: qo‘lyozma va litografik nashrlar bilan savdo qiluvchi do‘konlar: sharq qo‘lyozma va toshbosmalar bilan bir qatorda, cheklangan miqdorda bo‘lsa-da, harf terish usuli bilan bosilgan rus tilidagi kitoblar sotuvchi do‘konlar; faqat rus va evropa xalqlari tillaridagi kitoblarni jamlagan do‘konlar; evropa va sharq tillaridagi kitoblar aralash holda sotiladigan 447
mashhur. Optimistik fojia xarakteriga ega bo‘lgan «Karmen» operasi (1974, P. Merime novellasi asosida) B. ijodining hamda fransuz realistik operasining cho‘qqisidir. B. kuylaridan foydalanib, rus kompozitori R. Shchedrin mashhur «Karmensyuita» baletini (1967, A. Alonso librettosi) yaratgan. B.ning «Karmen» va «Marvarid izlovchilar» operalari Navoiy nomidagi Katta akademik opera va balet teatrida sahnalashtirilgan. BIZERTA — Tunis shim.dagi shahar. Bizerta viloyatining ma’muriy markazi. Aholisi 95 ming kishidan ziyod. O‘rta dengizga kanal b-n tutashgan Bizerta ko‘li sohilidagi yirik port, t.y. stansiyasi. Mamlakatning savdo-sanoat markazi. B da dastlab finikiyaliklar, so‘ngra qad. rimliklar, 698 y.dan arablar, 1535—72 y.larda ispanlar hukmronlik qilgan. 1881—1956 y.larda Fransiya protektorata va 1963 y.gacha yirik harbiydengiz bazasi bo‘lgan. Neftni qayta ishlash z-di, rangli metallurgiya, sement, kemasozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Hunarmandchilik (gilam, to‘r to‘qish) rivojlangan. B. orqali chetga temir rudasi, qo‘rg‘oshin, sement, zaytun moyi va b. q.x. mahsulotlari chiqariladi. BIZNES (ing. business) —daromad keltiradigan yoki boshqa naf beradigan xo‘jalik faoliyati (kasbkor, mashg‘ulot); fonda olish maqsadlari ko‘zlangan va qonunlarga xilof bo‘lmagan har qanday tashkiliy faoliyat. Milliy (davlat) qonunlar va xalqaro shartnomalar b-n tartibga solinadi; B. xo‘jalik yuritish ko‘lamiga qarab, yirik, o‘rta va kichik turlarga bo‘linadi. Yirik B. ishlab chiqarishda 500 dan ortiq kishi band bo‘lgan, o‘rtaB. esa 20—500 kishi band bo‘lgan korxona (firma)lar, kichik B. 10 —20 va undan kam kishi ishlaydigan korxonalarni qamraydi. Yirik va o‘rta B.ga, asosan, yirik i.ch., ko‘psonli tovarlar chiqaradigan, mexanizatsiyalashgan hamda avtomatlashgan sohalar kiradi. Kichik B. qishloq xo‘jaligi, aholiga xizmat ko‘rsatish sohalarida keng tarqalgan. Kichik B. sharoitga tez moslasha olishi b-n boshqalaridan farqlanadi va shu bois-u keng tarqalgan. BIZNES INKUBATOR—kichik va o‘rta biznesni yuritish malakalari berish va tadbirkorlik madaniyatini tarbiyalash b-n shug‘ullanadigan ixtisoslashgan muassasa. B. i., asosan, xo‘jalik yurituvchi subyektlarga dastlabki faoliyatida bozor iqgisodiyoti bo‘yicha zarur bilimlarni o‘rgatish, biznes reja tuzish, mablag‘lar topish, xalqarr grantlar olishda ko‘maklashish, tadbirkorlik g‘oyalarini amaliy loyihalarga aylantirish va joriy etish, shuningdek kichik va o‘rta korxonalarga menejment va marketing xizmatlari, tashkiliy, texnikaviy, iqtisodiy yo‘sindagi xizmatlar ko‘rsatish kabi vazifalarni bajaradi. B.i. tadbirkorlik malakalarini rivojlantirish va mahalliy ishbilarmonlarni, shu jumladan yoshlar, ayollar va aholining boshqa guruhlarini xalq xo‘jaligiga jalb etishni kuchaytirish muammolarini yechishga xizmat ko‘rsatadi. B.i. faoliyat turiga ko‘ra korxona inkubatorlari, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash markazlari, innovatsiya va menejment markazlariga bo‘linadi. Dastlabki B. i.lar 20-a.ning 70—80 y. larida AQSH da paydo bo‘ldi. Keyinchalik jahondagi boshqa mamlakatlarda ham keng tarqala boshladi. Ho». paytda dunyo bo‘yicha 2000 dan ortiq yirik B.i.lar isholib boradi. O‘zbekistonda birinchi B.i. 1995 y.da BMTning YUNIDO tashkiloti va O‘zR Davlat mulk qo‘mitasining hamkorlikdagi «O‘zbekistonda biznes inkubatorlar tarmog‘ini shakllantirish va rivojlantirish» loyihasi asosida tashkil etildi. Respublikada jami 25 B.i. mavjud bo‘lib, ular yirik shaharlar va viloyat markazlarida faoliyat
«Savdo siyosati – eng muhim ustuvor vazifa Bizning maqsadimiz nima: mijoz keladi, mashina uchun pul to'laydi va uni darhol olib ketadi Bu birinchi navbatda ta'minlashimiz kerak bo'lgan narsa Agar odam pulining 85 foizini to'lasa, mashina zavodniki emas, balki uning o'zinikidir Bizning ustuvor vazifa – mijozni sotib olish vaqtida avtomobil bilan ta'minlash», – dedi Salimov jurnalistlarga
Byudjet daromadining asosiy qismi: 25 -45 Y0 to‘g‘ri soliqlarga kiruvchi aholi daromadlari solig‘i hisobidan tashkil etiladi. Ushbu soliq murakkab progressiya uslubida yig‘iladi va soliq solishning ikki tizimi qo‘llaniladi: - shedulyar yoki ingliz tizimi. O‘“zoq vaqtlar davomida Buyuk Britaniyada (1842-1973 yy.) qo‘llanilgan va daromadni manbalarining o‘zida to‘g‘ridan to‘g‘ri soliqqa tortish bilan tavsiflanadi. -global tizimi soliq to‘lovchining yalpi daromadiga nisbatan qo‘llaniladi. Ushbu soliq turi bo‘yicha tushumlar ulushini yuqoriligiga qaramay aksariyat rivojlangan rivojlanayotgan mamlakatlarda qo‘llanilayotgan stavkalar hajmining sekin-asta pasayish tendensiyalari yaqqol ko‘zga tashlanadi. Misol uchun AQShda XX asrning 50 yillar oxiri va 60 yillar boshida daromad solig‘i bo‘yicha maksimal stavka 9190 ga teng edi. -65-80 yillarda: -7090 -81-86 yillarda: -5090 va 14 ta oraliq stavka mavjud edi. -86 -88 yillar soliq reformasidan so‘ng oraliq stavkalar bekor qilinib bor yo“g‘i ikki stavka 15 va 2890 qoldi. Egri soliqlar ichida QQS va boshqa individual aksizlar (tamaki, spirtli ichimliklar, pivo va boshq.) katta ahamiyatga ega. QQS Yevropa ittifoqining hamma mamlakatlari hamda Norvegiya, Isroil va ko‘plab mamlaktlarda amal qiladi. AQSh va Yaponiyada esa u qo‘llanilmaydi. Individual aksizlardan Buyuk Britaniyada vino, tamaki va benzinga, Germaniyada sigaretlar,pivo, tuz, choy, uksus, o‘yin kartalariga va Yaponiyada individual aksizlar bilan 600 dan ortiq tovarga nisbatan joriy etilgan soliqqa tortiladi. O‘zbekistonda aksizlar 20 dan ortiq mahsulotga belgilangan. 4. O‘zbekiston respublikasi soliq islohotlarida davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari “Davlat soliq xizmati to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining qonuniga muvofiq quyidagi tashkilotlar davlat soliq organlari deb belgilangan: O‘zbekiston Respublikasining Davlat soliq qumitasi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Toshkent shahrining davlat soliq 43
ilg‘or qisini orqaga. orqa qismni ilg‘or O‘ri dushmanga tashlandi. Kofirlar bularni tanimay Ezrga madad keldi, deb diliga qo‘rquv tushib, qocha boshi Musulmonlar ularni ta’qib qilib, misli darajada katta talafot yetkazdilar, minglab) kod Qirilib ketdi. Bu jangda ko‘rsatgan katta mahora Xolid ibn Balidni Janob Rasululloh "Sayfullohi, XOllohning qilichi deb nomladilar). "Ibn Umar raziyallohu anhu shahidlarni oralab Ja’farning jasadi ustida to‘xtadilar, sanab ko‘r Ja’rarning badanida ellikta jarohat bor erkan, birontasi ham orqa tomondan urilgan ermas E deydilar Nofi’. "Abdulloh ibn Umar raziyallozu anzu bunday d «janob Rasululloh Muta g‘azotida Zayd ibn askarlarga amir etib tayinladilar-da» {Agar 38 rilsa, o‘rniga Ja’far, u ham o‘ldirilsa. o‘rniga Ibn Buvoha amir bo‘ladi»,—dedilar. Men ham shu si Ular birlan birga erdim. Ja’farni yorasidan topdik, uning jasadida to‘qsondan ortiq Nayzaning zarbi bor erdi. "Anas ibn Molik raziyallohu anhudan naql, «payg‘ambar alayhissalom Zayd, Ja’far va Ibn R bo‘lajagini ular o‘ldirilgani haqida xabar burun bunday deb bashorat qildilar: "Bayroqni Zayd. oldi, shahid bo‘ldi, so‘ng Ja’far oldi, shahid bu "Ibn Ruvoha oldi, shahid bo‘ldi, (shunda ikki ko‘zi quyilib ketdi), so‘ng bayroqni Ollohning 60 dan biri qo‘liga olib erdi, musulmonlar g‘alaba map». I isha raziyallohu anho bunday der erdilarg 4 Rasulullohga Ibn Horisa, Ja’far va Abdu» Ruvohaning o‘limi haqidagi xabar kelganda xafaliklari bilinib turardi, men eshikning tir qarab turgandim. Bir odam kelib: Ja’farning xotinlari yig‘idan to‘xtamayotiri, nob Rasululloh unga xotinlarni yig‘idan to‘xt tib kelib, ular bor b qaytib kelib, yig‘idan to‘xtash o‘rniga badtarroq yotganini aytdi. Janob Rasululloh darg‘azab bu bo‘lsa, og‘ziga tuproq to‘ldirgin) —dedilar. SHU odamni chaqirib: yaBurning tuproqqa ishqaltur Qilyapsan, nimaga Rasulullohning tashvishlari tiryapsanr —deb urishib berdim. Ojir raziyallohu anhu aytadilarki, Abdulloh 90 kalon "an o‘tli Abdullohni ko‘rib qolsalar, unga: = 52 echki kurib kealard ay bo‘lar (yizrar Mutoda izi o‘lanlari bar dri ali i ri B mening qo‘lim; i qilich sindi, faqat Yaman qilichi butun qoldi» —— Bu yerdagi hadis ham X. ri Xazoin 7 aa mi Validdan. marviy bo‘lib, yamon Bashir bunday deyd. A Py xasan Oa Xojai ea, Gi Eran onasi Opa I, g quvvati!» — y i a Yi nu boi TS = meni mulzam qilishdit,—dedi norozi bu-e ori hadisda aytilganidek) so abr Vishir, «(Aaa hadis, eyagi qoroiqon hon Eye maga oy Xoin iya oa rdi, shu boisdan ham Abdulloh o‘lganda opasi yig‘lamadi»,— Usoma ibn Zayd bunday E deyd : a 3y alayhi va sallam bizni Juhayna qabilasidan lari ixiga yubordilar, biz ularga tongda hujum qilib tor-mor ldik. Men va bir ansoriy shmandan. ining b, qurshab olgan nayi 52 72 ilib y imizda u «JIo 2 keltirdi, shu ondayoq ansoriy o‘ndan qo‘lizi taran ayza birlan urib o‘ldi qo‘ydim. qaytganimizda Janob bsulullohga bu haqda tandan keyin ham o‘ldirdinginyz —dedi miy, — u joni shirinlik qilib shunday dedi-dar «Men Janob Rasu: lulloh b tnashdim. Ul zot o‘zlari bormay, an g‘azotlarning to‘qqiztasida o”
42 orasida kenjasi bo‘lgan Buzrukhon Buxoro madrasasida ta’lim olgan60. Shu sababdan o‘z davrida Oltiariqning diniy ulamolaridan biri bo‘lgan. Afsuski, Sho‘rolar zamonida uni bosmachilarning sherigi, uyidan eskicha kitob chiqib qoldi, degan ayblov bilan qamoqqa olishgan ekan61. Bunga qadar Buzrukhon marg‘ilonlik Achaxon ismli ayolga uylanib, undan Tojixon ismli qiz farzand ko‘rgan. Hozirda Tojixonning farzandlari Toshkent shahrida istiqomat qilishmoqda. 8. Qosimov Xalil–1887-yilda tug‘ilgan. Oltiariq tumani Oltiariq qishlog‘idan. Bosmachilikning sobiq ishtirokchisi, hibsga olingan vaqtda kolxoz a’zosi. NKVDning Oltiariq rayon bo‘limi taqdim etgan 13709-sonli ish bo‘yicha 10-yil mehnat tuzatuv lageriga hukm etilgan, jazo muddati 1937-yil 12-sentyabrdan hisoblangan. Aholi orasida aksilinqilobiy, kolxozga qarshi mag‘lubiyatchilik targ‘iboti olib borganlikda, xalq dushmanlarini maqtaganlikda ayblangan62. Hozirda qarilik gashtini surayotgan Komiljon Xalilov otasining qatag‘on etilishi xususida shunday xotirlaydi: «Mening otam Xaliljon Qosimov Oltiariqning dongdor paxtakorlaridan biri bo‘lgan edi. «Fayzulla Xo‘jayev» nomli kolxozning raisi bo‘lgan kezlari kecha-kunduz daladan kelmas, kezi kelganda raisligini ham unutib o‘zi yerni haydashga tushib ketardi. Sodda va samimiyligi tufayli elning nazariga tushgan. Yildan yilga otam raislik qilayotgan kolxoz paxta rejasini orttirib bajara boshladi. Kolxozning erishayotgan yutuqlaridan xabar topgan xalq komissarlari raisi Fayzulla Xo‘jayev63 30-yilarda 60 Dala tadqiqotlari 2012-yil. Oltiariq tumani, Oltiariq shaharchasida yashovchi (1925-yilda tug‘ilgan) Ubaydullo Mahramovdan yozib olindi. 61 Dala tadqiqotlari 2012-yil. Oltiariq tumani, Oltiariq shaharchasida yashovchi (1934-yilda tug‘ilgan) Buvichaxon Mahramovadan yozib olindi. 62 Shamsutdinov R. Qatag‘on qurbonlari (1937-yil 10-avgust-5 noyabr). Ikkinchi kitob. –T.: “Sharq”, 2007.261-b. 63 Fayzulla Xo‘jayev (18961938) –taniqli davlat va siyosat arbobi. Savdogar oilasida tug‘ilgan. Buxorodagi jadidchilik harakatining taniqli namoyondalaridan va Yosh buxoroliklar partiyasining asoschilaridan biri. Buxoroda madrasa tahsilini olgan va Moskvada xususiy muallimlar qo‘lida o‘qigan. Otasidan qolgan katta boylikni yangi usul maktablarini ochishga sarflagan. 1917-yildan boshlab Fitrat bilan birga Yosh buxoroliklar partiyasining so‘l qanotiga boshchilk qilib, Buxoroda avval konstitutsion monarxiya, so‘ngra demokratik respublika tuzish uchun kurashdi.
Qotish holati vujudga kelmagan taqdirda ham, yonilg‘i tarkibidagi mavjud mayda kristallami yonilg‘i filtrlariga o‘tirib qolishi natijasida dvigatelga yonilg‘i yetkazib berilishi to‘xtab qoladi. Shu sababli dizel yonilg‘ilari bo‘yicha standartlarda yonilg‘i tarkibidagi uglevodorodlarning kristallana boshlanishini (xiralashish harorati) va yonilg‘i harakatlanuvchanligining yo‘qolishini (qotish harorati) tavsiflovchi ko‘rsatkichlar kiritilgan. Xiralashish harorati bu, tarkibida suv bo‘lmagan tiniq dizel yonilg‘isini sovitish jarayonida yonilg‘ining loyqalanishining (xiralashishi) dastlabki belgilari kuzatiladigan haroratdir. Bunda yonilg‘ining faza bo‘yicha bir jinsliligi yo‘qoladi. Yanilg‘ini xiralashishiga yuqorida aytib o‘tilganidek, past haroratlarda yonilg‘i tarkibidagi yuqori haroratlarda eriydigan uglevodorodlar kristallarining paydo bo‘lishi sabab bo‘ladi. Yozgi dizel yonilg‘ilari uchun xiralashish harorati minus 59C dan, . Гг HH) nN III YR TATA 44 T—— — 2 Ўpa) PO 7 E qishki yonilg‘ilar uchun minus 259C — minus 309Cdan yuqori bo‘lmasligi kerak. Agar yonilg‘i tarkibida suv bo‘lsa, u 0—minus 19C haroratdayoq xiralasha A boshlaydi. Yonilg‘ining qotish haroratini aniqlash pa da 450 burchak ostida qiyalatib o‘rnatish mumkin bo‘lgan standart asbobdan foydalaniladi (3.2-rasm). Yeonilg‘ining qotish harorati deganda, 450 qiyalikda o‘matilgan probirkadagi 2 yonilg‘i 1 min davomida oqib chiqib ketishi barham topadigan harorat tushuniladi, ya’ni bu haroratda 1min 7:7390. Yonilg‘ining vaqt o‘tgandan so‘ng yonilg‘i asbobdan omla asbobi: (probirkadan) oqib tushmaydi. 1-shisha idish; Dizel yonilg‘isining xiralashish va #2-sinalayotgan yonilg‘i qotish haroratlari bo‘yicha ekspluatat-to‘ldirilgan probirka; sion baholash yonilg‘i bakidan dvigatel- “ “A T tOrMONSEri Y 9 9 5-aralashtirgich. 30 Na 63
Geologiya sohasida zamonaviy universitet tashkil etiladi — Teleradio.uz Geologiya va geofizika instituti, Gidrogeologiya va injyenerlik geologiyasi instituti, Mineral resurslar instituti, Neft va gaz konlari geologiyasi hamda qidiruvi institutlari negizida yaxlit majmua – zamonaviy universitet tashkil etilishi rejalashtirilgan. Prezident geologiya sohasida faoliyat ko‘rsatadigan yangi universitet kampusiga tamal toshi qo‘ydi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 31 yanvar kuni poytaxtimizning Olimlar ko‘chasidagi ilmiy-tadqiqot institutlariga tashrif buyurdi. «Ma’lumki, 2020 yil mamlakatimizda Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili deb e’lon qilindi. Davlatimiz rahbari Oliy Majlisga Murojaatnomasida shu boradagi maqsadlarga to‘xtalar ekan, har yili ilm-fanning bir nechta ustuvor yo‘nalishini rivojlantirish zarurligini ta’kidladi. Shu bois Prezidentimiz bu sohani alohida nazoratiga olib, uning rivojlantirish asoslarini yangidan tashkil etib bermoqda», deyiladi prezident matbuot xizmati xabarida. Bugungi kunda yer qa’rini geologik o‘rganish bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlari Davlat geologiya va mineral resurslar qo‘mitasi tizimidagi 4 ta muassasa – Geologiya va geofizika instituti, Gidrogeologiya va injyenerlik geologiyasi instituti, Mineral resurslar instituti, Neft va gaz konlari geologiyasi hamda qidiruvi instituti tomonidan olib boriladi. Davlat rahbari tashabbusi bilan mazkur institutlar negizida yaxlit majmua – zamonaviy universitet tashkil etilishi rejalashtirilgan. — Bir paytlar O‘zbekistonda geologiya ancha rivojlangan, raqobatbardosh soha edi. Hatto boshqalar kelib, yurtimiz mutaxassislaridan tajriba o‘rganib ketardi. Lekin oxirgi o‘ttiz yilda bu soha e’tibordan chetda qolib ketdi. Bor salohiyatni saqlab qololmadik. Olimlarga yo‘nalish, rag‘bat bo‘lmadi. Zamonaviy kadrlar yetishib chiqmadi. Aslida, geologik tadqiqotlar iqtisodiyotning hamma sohalari uchun kerak. Tashxissiz bemorni operatsiya qilib bo‘lmaganidek, geologiyasiz sanoatni rivojlantirib bo‘lmaydi. Biz bugun shu soha rivojiga asos bo‘ladigan ilm dargohiga poydevor qo‘ymoqdamiz, — dedi Shavkat Mirziyoyev. Davlat rahbari Geologiya fanlari universiteti qurilishiga oid loyihalar bilan tanishdi. O‘quv binolari va laboratoriyalarni chet el tajribasi hamda kasb spetsifikasidan kelib chiqib qurish, maydonlardan samarali foydalanish bo‘yicha ko‘rsatmalar berdi. Mahalliy / Xabarlar 31.01.2020
Azaldan, mol so’yish, go’sht chopish bilan maxsus kishilar – qassoblar shug’ullangan Chunki, qassob bo’lish uchun, u kishining qassob bo’lishi yoki biror qassobdan qo’l olishi shart bo’lgan Aks holda uning sog’ligiga zarar yetishi mumkin bo’lgan Qolaversa, qassoblik kasbi ko’pincha avloddan avlodga o’tgan
ANIQ VA ERKIN TARJIMA O‘RTASIDAGI MASOFA QANCHA2 Qissaning yangi o‘rischa tarjimasida shoirona torlarining pardalari hamohang bo‘lgan ikki siymo: Sharof Rashidov bilan Nikolay Gribachevning nigohlari, ovozlari, uslublari bir-biri bilan uchrashdi. 132
XXI BOB. MOLIYA TIZIMI VA MOLIYAVIY SIYOSAT Takror ishlab chiqarish jarayonida vujudga kelib, rivojla-nadigan turli xil o`zaro bogʻliq aloqalar pul vositasida amalga oshiriladi. Pul vositasida takror ishlab chiqarishning bir bosqichidan boshqasiga o`tiladi hamda ma'lum bir maqsadga qaratilgan ijtimoiy fondlar vujudga keltiriladi. Bu fondlar oʻz navbatida takror ishlab chiqarishning uzluksiz davom etishini va uning kengaytirilishini ta'minlaydi. Yalpi milliy mahsulotni yaratish, taqsimlash va undan foydalanish jarayonida pul mustaqil harakat qilib, turli xoʻjalik yurituvchi boʻgʻinlar, uy xoʻjaliklari va davlatning pul mablag`lari fondini tashkil etadi. Pul fondlarining hosil bo`lish manbalari va amal qilish tavsifi. maqsadlari va foydalanish usullariga qarab moliya va kredit shakllari tusini oladi. Biz bu bobda moliya tizimi, uning asosiy boʻgʻini boʻlgan davlat byudjeti va byudjet mablagʻlarining shakllanishida soliqlarning rolini qarab chiqamiz. 18. Moliyaning mohiyati va vazifalari. Moliya tizimi «? v”Har qanday mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishi eng avvalo, davlat, uning turli mintaqa va hududlari, iqtisodi-yotning tarmoq va sohalari, ishlab chiqarish birliklari, aholi turli qatlamlari oʻrtasidagi pul mablagʻlari oqimining samarali tashkil etilishiga bog'liq boʻladi. Bunday pul oqimlari jamiyat real hayoti jarayonlarini aks ettirib, mamlakatdagi fuqarolar hamda yuridik muassasalar oʻrtasida oʻzaro munosabat va alo-qalarni o`rnatadi. Davlat korxona va tashkilotlar, turli moli-yaviy muassasalar, aholi ustidan oʻzining barcha vazifalarini aynan moliya mexanizmi orqali amalga oshiradi. Moliya mil-liy iqtisodiyot va aholi farovonligining oʻsishini aks ettirib, korxonalar ishlab chiqarish xarajatlarining pasayishi va ularn-583
T BOB.YASASHGA DOIR MASALALAR YeCHISH BOSQICHLARI 19 Analizda tuzilgan plan bo‘yicha izlanganDA AVS ni yasang. 2-masala. Ikki to‘g‘ri chiziq va ularda yotmagan nuqta berilgan; bu nuqtadan berilgan to‘g‘ri chiziqlar orasidagi kesmasi shu nuqtada teng ikkiga bo‘linadigan to‘g‘ri chiziq o‘tkazing. Analiz. Masala yechildi deb faraz qilib, unga tegishli chizmani taxminan chizib qo‘yamiz (2-1 chizma). Izlangan chiziq, berilgan R nuqtadan o‘tib, berilgan AV va SP to‘g‘ri chiziqlarni X va F nuqtalarda kesuvchi MM to‘g‘ri chiziq bo‘lsin. Unda masalaning shartiga bi-v noan: RX = RO (1) tenglikni yoza olamiz. Izlangan to‘g‘ri chiziqni topish uchun uning V nuqtasidan boshqa yana birorta nuqtasini, masalan, izlangan chiziqning berilgan AV to‘g‘ri chiziq bilan kesishgan X. nuqtasini topsak kifoya. 2-1 chizma. X nuqtani AV bilan yana birorta to‘g‘ri chiziqning kesishish nuqtasi sifatida aniqlashga intilamiz. Buning uchun X nuqtadan berilgan SP) to‘g‘ri chiziqqa parallel KT. to‘g‘ri chiziq o‘tkazaylik:
Shuningdek, salbiy va ijobiy ruxiy kuchlanishlarini hosil qiladigan omillar kirishi mumkin Keltirilgan, turli omillar xammasi bir xildagi nospetsifik himoya reaktsiyasini yuzaga keltiradi, ya’ni moslashishning nospetsifik himoya reaktsiyasini ishga tushiradi Bu mexanizm gomeostatik boshqarilish, organizmning himoya kuchlarining safarbar etishi va ayni vaziyatda hayot faoliyatini ta’minlash bilan bevosita bog’liq bo’lmagan funktsiyalarning to’xtalishini ta’minlaydi Masalan: kuchli charchashda ovqat hazm qilish funktsiyasi susayadi Yuqori haroratda ham shunday bo’ladi
Qarshi shahrining markaziy ko‘chalari hamda avtomobillar tirband bo‘ladigan yo‘llarga shovqin chiqaruvchi chiziqlar chizib chiqildi. Bu haqda “Daryo”ga xabar bergan Yo‘l harakati xavfsizligi Qarshi shahar bo‘limi boshlig‘i Ahror Usmonovning so‘ziga ko‘ra, bu harakat xavfsizligini ta’minlash maqsadida amalga oshirilgan. “Ichki ishlar vazirligi YHXBB topshirig‘i bilan shahar hududida yo‘l transport xodisalarining oldini olish maqsadida shahar hududidan o‘tuvchi xalqaro ahamiyatga ega bo‘lgan yo‘llarda va transport oqimi ko‘p bo‘lgan ko‘chalardagi xavfli burilishlarda shovqin chiqaruvchi chiziqlar chizildi”, — deydi Ahror Usmonov. Ta’kidlanishicha, bu kabi shovqin chiziqlar sinov tariqasida Qarshi shahri, Qarshi, G‘uzor, Koson, Chiroqchi va Qamashi tumanidagi markaziy ko‘chalarga chizib chiqilgan bo‘lib, o‘zini oqlasa boshqa tuman yo‘llarida ham chiziladi. Eslatib o‘tamiz, O‘zbekistonda yil boshidan buyon sodir etilgan YTHlarning qariyb 650 tasi o‘lim bilan yakunlangan. Yo‘l-transport hodisalarining 1154 tasi (48,3 foizi) piyodalar, 383 tasi (16 foizi) bolalar va 101 tasi (4,2 foizi) velosipedchilar ishtirokida sodir etilgan.
Binobarin, 2016 yil avgust oyida Braziliyaning Rio-de-Janeyro shahrida bo‘lib o‘tgan XXXI yozgi olimpiada o‘yinlarida o‘zbek o‘g‘lonlari dunyo boks tarixida alohida sahifa ochganliklari ham bejiz emas Olimpiada shovqinlari uzoqlamasdan turib xalqaro boks federatsiyasi, mamlakat terma jamoalari ishtirokidagi musobaqaga start berdi
Xizmat sohasida ham talab va taklif muvozanatining yaratilmaganligi kuzatiladi. Bu sohada ham xizmat turlarini, hajmlarini ko‘paytirish ko‘p miqdorda kapital sarmoyalar va investitsiyalar kiritilishini talab etadigan, murakkab ish hisoblanadi. Bu uzoq muddatda amalga oshiriladigan jarayon. Shunday bo‘lsa ham, kapital sarmoyalar va investitsiyalarni olib kirish mamlakatimizda yildan-yilga ortib bormoqda. Keyingi yillarda xorijiy investitsiyalarni ko‘plab jalb qilish siyosati tufayli tovarlar va xizmatlar ishlab chiqarish sur’atini oshirish imkonini berdi. Oxirgi uch yilda (2004-yildan boshlab) sanoat mahsulotlari ishlabchiqarish hajmini 7,5—7,8 foizga, xizmatlar hajmi esa 11—12 foizga o‘sish sur’atiga erishildi. Sarf-xarajatlarni kamaytirish Tovarlar, xizmatlar ishlab chiqarishga qilinadigan xarajatlarni kamaytirish uchun barcha xarajat turlarini oldindan hisoblab chiqish, ularni sarflash me’yorlarini ishlab chiqish, xarajatlar jarayoni monitoringini ishlab chiqish, vaziyatga ta’sir ko‘rsatish tizimini amalga oshirish talab etiladi. Agar firma, kompaniyalar har bir ishlab chiqiladigan mahsulot va xizmatlar turi bo‘yicha ish haqi, energiya, yoqilg‘i-moylash materiallari, xomashyo, boshqa xarajatlarga tegishli me’yorlarni ishlab chiqib amalga oshirsalar ijobiy natijalarga erishishlari mumkin. Har bir firma, kompaniyaning strategik vazifasi bo‘lib ishlab chiqarish xarajatlarini rejalashtirish, ularni hisobga olish hisoblanadi. Xarajatlarni moddalar bo‘yicha monitoring olib borish maqsadga muvofiqdir. Xarajatlarni har bir modda bo‘yicha belgilangan me’yordan oshib ketish sabablari aniqlanib borishi lozim. - Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, O‘zbekistonda faoliyat 8
"Gidromelioratsiya" fakultetining Yoshlar bilan ishlash bo‘yicha dekan o‘rinbosari X To‘ychiyev axboroti
sanoatining ba’zi tarmoqlarini, ayniqsa janubiy Rodeziyada va Bel’giya Kongosida, shuningdek Keniya, Nigeriya va Fransuz G‘arbiy Afrikasi mamlakatlarida rivojlanishiga olib keldi. Janubiy Afrika ittifoqida og‘ir sanoat rivojlana bordi. Afrika ichidagi savdo aloqalar birmuncha o‘sdi. Metropoliya bilan aloqalarning susayishi bir qator Afrika mamlakatlari iqtisodiyotiga AQSHning kirib kelishiga zamin yaratdi. Urush-yillarida Afrikada mustamlakachilikka qarshi kayfiyatlar kuchaydi. Bunga butun dunyo miqyosida o‘sib borayotgan antifashistik va irqchilikka qarshi tendensiyalar ham o‘z ta’sirini ko‘rsatdi. Urushning borishida mag‘lubiyatga uchragan metropoliyalarning obro‘-e’tibori yo‘qoldi. Afrikada yangi siyosiy partiyalar va tashkilotlar vujudga keldi.Ular ichida eng muhimi 1944-yil avgustda tuzilgan Nigeriya va Kamerunning Milliy Kengashi edi. Kengash Britaniya hamdo‘stligi doirasida mustaqillikka erishish, demokratik konstitutsiyani joriy qilish, ta’limni har tomonlama keng yoyish, mamlakat birligini mustahkamlash to‘g‘risida qaror qabul qildi. Partiya tezlik bilan o‘z ta’sirini asosan Ibo xalqi yashaydigan Sharqiy Nigeriyada kengaytirdi. Kengashning bosh kotibligiga keyinchalik mustaqil Nigeriyaning birinchi prezidenti bo‘lgan N.Azikive saylandi. Ikkinchi jahon urushi davrida Afrika mamlakatlarida sodir bo‘lgan iqtisodiy va siyosiy siljishlar, dunyoda demokratik kuchlarni o‘sishi Afrika xalqlari bilan mustamlakachilar o‘rtasidagi ziddiyatlarni keskinlashishi va urushdan keyingi mustamlakachilikka qarshi kurashning kuchayishi shart-sharoitlarini yaratib berdi. Urushdan keyingi milliy-ozodlik harakatini ko‘tarilishi. Beshinchi Panafrika kongressi Urushdan so‘ng metropoliyalar Afrika mamlakatlaridan keladigan ayniqsa xom-ashyo resurslari va oziq-ovqat mahsulotlariga juda ham muhtoj edilar. Metropoliyalar kuchaytirilgan ekspluatatsiya hisobiga o‘zlarining vayron bo‘lgan iqtisodiyotlarini tiklab olishni mo‘ljallagan edilar. Biroq haddan oshib ketgan iqtisodiy va ijtimoiy zulm, 1941-yildagi Antlantika hartiyasida g‘arb davlatlari tomonidan va’da qilingan siyosiy o‘z taqdirini o‘zibelgilashga bo‘lgan umidlarni puchga chiqishi Afrika xalqlarini harakatga keltirdi. ’ 337
12 afzalliklari, virtual stendlar va ularning ahamiyati, ulardan amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlarida foydalanish, virtual stendlarni talabalar o‘zlari uchun qulay va zarur vaqtlarda ko‘rish, ishlarni takror bajarish, muhokama qilish kabi ustunliklari, mustaqil ta’lim jarayonida ham AKTdan foydalanish samarali bo‘lishi, axborot texnologiyalarining multimediali vositalaridan foydalanish afzalliklari bayon qilingan. Kompyuter texnologiyalarini o‘quv jarayoniga tatbiq etishda ma’ruza mashg‘ulotlariga alohida e’tibor beriladi va bu o‘qitish metodi oliy ta’limda muhim o‘qitish shakllaridan biri hisoblanadi. Shu sababli mazkur bobda talabalar mustaqil faoliyat yuritadigan kompyuterlar, ularning turlari haqida ham to‘xtalib o‘tilgan. Dissertatsiyaning “Oliy ta’limda Elektrodinamika bo‘limini o‘qitishni AKT vositasida takomillashtirish” deb nomlangan uchinchi bobida Elektrodinamika bo‘limini o‘qitishning o‘ziga xosligidan kelib chiqib, uni takomillashtirish va uning mazmunini axborot texnologiyalari asosida boyitish imkoniyatlari bayon qilingan. Xususan, Elektrodinamika bo‘limining o‘zlashtirilishi qiyin va fundamental mavzularining axborot texnologiyalari asosidagi mukammallashgan mazmunini ishlab chiqishga va elektrodinamik sistema hisoblangan atom va molekulalar, ularning elektron qobiqlarini o‘rganishga doir mavzularni axborot texnologiyalari yordamida o‘qitish yo‘llariga bag‘ishlangan. Axborot texnologiyalari imkoniyatlarini qo‘llagan holda, o‘zlashtirilishi qiyin bo‘lgan mavzular bo‘yicha mashg‘ulotlar ishlanmalari yaratilgan hamda mashg‘ulotlarni samarali tashkil etish yo‘llari, shuningdek, zaryad va zaryadlar sistemasi hosil qilgan elektr maydoni va ekvipotensial sirtlar tasvirlarini yaratish hamda ularni ekranda namoyish qilish metodikasi Maple dasturi yordamida ishlab chiqilgan va batafsil bayon qilingan. Bu dasturga elektr zaryadlari miqdorlari va ishoralari ixtiyoriy kiritilishi imkoniyati mavjudligi hamda ularga mos tasvirlar hosil qilinishi talabalarning elektr maydoni to‘g‘risidagi 2 va 3 o‘lchamli tasavvurlari kengayishi hamda mustahkamlanishiga olib keladi (1-rasm). Maydonning ayni nuqtadagi yo‘nalishini aniqlash uchun birlik vektordan foydalanish kerakligi va bu birlik vektorni qanday hosil qilish va dasturga kiritish, zaryadlarning elektr maydoni tasvirini hosil qilishda Maple dasturining qulayligi asoslangan. 1-rasm. Elektr zaryadlari sistemasining elektr maydoni va ekvipotensial sirtlarining Maple dasturi asosidagi 2 va 3 o‘lchamli tasvirlari.
Dunyoning 25 ta eng yirik banki - Gooper.uz Bosh sahifa Yangiliklar Iqtisodiyot Dunyoning 25 ta eng yirik banki Dunyoning 25 ta eng yirik banki 11:45 18/09/2016 Facebook Xitoy banklari jahonning eng yirik banklari har yilgi ro’yhati Forbes Global 2000’da yana birinchi o’rinlarni egalladi. Xitoyning Commercial Bank of China, China Construction Bank va Agricultural Bank of China banklari Xitoy iqtisodiyoti sekinlashgani va buning daromadlarga salbiy ta`sir qilganiga qaramasdan, o’z pozitsiyalarini saqlab qoldilar, deb yozadi “Kun” nashri. Forbes Global 2000 renkingi tushum, daromad, aktiv va bozordagi kapitallashuvning baholanishi asosida shakllantiriladi. 2016 yilgi renkingda hammasi bo’lib 63 ta davlat kompaniyalari ishtirok etib, bu kompaniyalarning umumiy tushumi 35 trln dollar, daromadi 2,4 trln dollar, aktivlari 162 trln dollar hamda bozordagi kapitallashuvi 44 trln dollarga baholangan. Quyida dunyoning 25 ta eng yirik banki ro’yhati keltirilgan: Global 2000’dagi pozitsiyasi: 1 Tushum: 171,1 mlrd dollar Daromad: 44,2 mlrd dollar Aktivlar: 3,4 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 198 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 2 Tushum: 146,8 mlrd dollar Daromad: 36,4 mlrd dollar Aktivlar: 2,8 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 162,8 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 3 Tushum: 131,9 mlrd dollar Daromad: 28,8 mlrd dollar Aktivlar: 2,7 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 152,7 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 5 Tushum: 99,9 mlrd dollar Daromad: 23,5 mlrd dollar Aktivlar: 2,4 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 234,2 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 6 Tushum: 122 mlrd dollar Daromad: 27,2 mlrd dollar Aktivlar: 2,6 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 143 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 7 Tushum: 91,4 mlrd dollar Daromad: 22,7 mlrd dollar Aktivlar: 1,8 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 256 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 13 Tushum: 85,9 mlrd dollar Daromad: 15,8 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 138,1 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 14 Mamlakat: Velikobritaniya Tushum: 70,3 mlrd dollar Daromad: 13,5 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 133 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 24 Tushum: 74,9 mlrd dollar Daromad: 7,4 mlrd dollar Aktivlar: 2,2 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 76,8 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 34 Tushum: 44,2 mlrd dollar Daromad: 7,9 mlrd dollar Aktivlar: 2,5 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 73,5 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 36 Tushum: 57 mlrd dollar Daromad: 10,6 mlrd dollar Aktivlar: 1,1 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 55,7 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 37 Tushum: 49,8 mlrd dollar Daromad: 6,6 mlrd dollar Aktivlar: 1,5 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 72,5 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 38 Tushum: 48,2 mlrd dollar Daromad: 9,2 mlrd dollar Aktivlar: 843,1 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 66,8 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 52 Tushum: 33,1 mlrd dollar Daromad: 7,7 mlrd dollar Aktivlar: 853 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 90,7 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 54 Mamlakat: Shveytsariya Tushum: 39,9 mlrd dollar Daromad: 6,4 mlrd dollar Aktivlar: 941,9 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 63,7 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 55 Tushum: 55,7 mlrd dollar Daromad: 5,5 mlrd dollar Aktivlar: 914,4 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 49,4 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 57 Tushum: 41,4 mlrd dollar Daromad: 8,1 mlrd dollar Aktivlar: 776,8 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 55,2 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 58 Daromad: 6,9 mlrd dollar Aktivlar: 657 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 99,2 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 59 Tushum: 45 mlrd dollar Daromad: 8 mlrd dollar Aktivlar: 832 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 47,3 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 63 Tushum: 50,9 mlrd dollar Aktivlar: 324,1 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 50,5 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 65 Tushum: 42,4 mlrd dollar Aktivlar: 696,5 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 49,3 mlrd dollar Tushum: 29,8 mlrd dollar Daromad: 6,2 mlrd dollar Aktivlar: 834 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 81,8 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 70 Tushum: 39,6 mlrd dollar Daromad: 5,8 mlrd dollar Aktivlar: 1,6 trln dollar Bozordagi kapitallashuvi: 48,2 mlrd dollar Global 2000’dagi pozitsiyasi: 72 Tushum: 30,2 mlrd dollar Daromad: 6,3 mlrd dollar Aktivlar: 571 mlrd dollar Bozordagi kapitallashuvi: 80,6 mlrd dollar Korzinka.uz supermarketlari rahbari Zafar Hoshimovning yoqilg’i narxi haqidagi mushohadalari 11:35 24/10/2016 O‘zbekistonda benzin narxi o‘rtacha uchdan biriga oshirildi 15:00 23/10/2016 O‘zbekistonda benzinning chakana narxlari bir xil etib belgilandi 14:00 23/10/2016 Shavkat Mirziyoyev: Xalq davlat organlariga emas, davlat organlari xalqimizga xizmat qiladigan... 20:00 22/10/2016 O`zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni 08:30 22/10/2016 СЕРВИС menyusiga oid buyruqlar va ularning tavsifi 13:37 07/03/2013 Oilada erkak va ayolning majburiyatlari 06:00 10/05/2016 Qiziqarli faktlar… 20:53 03/01/2013 Kechki taom uchun 10 taklif 22:00 14/09/2016 Tishlar uchun «tez yordam» 13:25 24/10/2016 Ko'proq BIZ HAQIMIZDAGooper.uz bu o'zbek tilidagi eng keng qamrovli internet nashr. Gooper.uz har kuni inson hayotida muhim, qiziq va foydali bo'lgan ma'lumotlarni taqdim etib boradi. Biz haqimizda
— Y o‘l l a nmam Na v o iy ga ber il ga n , — b o‘sh a sh i b r oq ja v ob q ay tar d im . — Y o‘q , siz Tosh k ye n t da ya sh a sh ing iz k yer ak . Buyuq l ar da n b ir i : « Sho ir l ar q ish l o k da t u g‘ ili b , p oy tax t da o‘l a d i » , — deb ay t ga n eka n . P oy tax t — p oy tax t da . . — Y o‘l l a nma nima b o‘l a d i ? — Bu yog‘ ini m-e nga q o‘ya v yer ing . A v va l o , Ba d i iy ak a demiya u-yu sh ma si ga a ’ z o b uli b kir ish ing iz k yer ak . Shun- da n s o‘ng siz uchun u s tax ona , t ur ar-joy m-u amm osi ha l b o‘l a d iq o‘ya d i . Fa q a t va q t i-va q t i b il a n b iz ni m-e x m onga cha q ir i b t ur s a ng iz b o‘l ga ni ... Shu b il a n q ar a b- siz ki , oz mud da t da d un yoda g i eng ba da v l a t , eng z o‘r r a s s oml ar q a tor ida n joy ol a siz , va s s a l om ... — U q ix q ix da b k ul a d i . K uli b bosh q imir l a t ga n da n chak k a si- da n t ye p a ga — bosh ining ta q ir joy i ga q ar a ta tar a l- gan b ir t utamg ina s ochi p a st ga t u sh i b k yeta v yer a d i . U es a i k ki q o‘l l a b t inmay tol a l ar ni o‘r ni-o‘r ni ga joy- l a sh t ir ish da n er inmay d i ... Bu yer da n chiq i b k yetar k a nma n , yur a g im j uda g‘ash e d i . T yer l a b t ur ga n q uli , chak k a sida g i b ir t o‘tam s och- l ar i — hamma si yoq imsiz e d i . L ye kin ak a demiya u-yu sh ma si ga a ’ z oli k , p oy tax t da g i uy-joy , u s tax ona , ma sh- hur r a s s oml ar q a tor ida n o‘r in olish — bo‘l ar ga tom on y o‘l shu o dam or q a li o‘t ish ini b ir l ah z a dayoq t u p g o‘n gan d im . * * * Muk a d da s o p a niho ya t da ma da niya t li ayol ek a n . K ay f iya t imga q ar ay d i — gap l a sh ish ga ta ’ b im bor li- g ini p ay q a s a gap lash adi , b o‘l ma s a m-e n b il a n ish i ham y o‘q . K uch-g‘ ay r a t , hay r a t un da t uli b-tosh i b yot i b d i . Tog‘ ning eng ba l a n d ch o‘q q isi ga u-yu sh t ir il ga n hech q ay- si ek s k ur siya da n , b ir on ta muz-ey da n , t ur li uch r a shuv- l ar , k on s yer t l ar da n q ol may d i . Char cha d im , demay d i . Sho kir ak a ning t ur ish-t ur m-u sh ini , kiy inish i , ga p- s o‘z l ar ini , il t i f ot l ar ini t inmay ga pir a d i . « Uni m-e n da n a n cha yosh deb o‘y l a ga n d im . T ye ng dosh ek a nmiz . B iz ning sh ahar da in s t it ut ni b it ir ga n ek a n ...» K yech- q ur un l ar i de ng iz b o‘y ida ul ar ning k ul gil ar i i i , o‘z a- r o ga p l ar ini eshitama n . F i k r u x ayoli , d un yoq ar a sh l a- r i , q iz iq ish l ar i m os k yeli b q oli b d ida , deb ul ar ga ha va sim ham k yel a d i . Muk a d da s o p a ba ’ z i-ba ’ z ida o‘ g ta n hayot ida n ga pir i b ham q ol a d i . B ir t o‘ da bol a-109
5.6. Cheklagichlar Cheklagichlarning ikki turi farqlanadi. Birinchisi signal oniy qivmatlariini cheklagichlar. ikkinchisi signal amplitudasini cheklagichlar. Signal oniy qiyrnatini cheklagichlari quyidagi turlarga boMinadi: - signal oniy qiyrnatini yuqoridan cheklagich: - signal oniy qiyrnatini pastdan cheklagich; - signal oniy qiyrnatini ikki tokmonlama - yuqoridan va pastdan cheklagich. Signal oniy qiyrnatini cheklagichlarning asosiv xarakteristikasi uning chiqishidagi signal oniy qiymatining kirishdagi signal oniy qivmatiga bogManganligi hisoblanadi. Odatda cheklagichlar kirishiga sathi nisbatan katta kuchlanishlar beriladi, shuning uchun NE VAXsini siniq chiziq bilan approksimatsiyalash mumkin. Kirish signalining NE da cheklash rejimi boshlanishiga mos keluvchi sathi cheklash bo'sag'asi deb ataladi. Hozirda cheklagichlarda NE sifatida asosan yarim o'tkazgichli diodlardan fbydalaniladi. 5.15-rasmda yuqoridan (5.15a-rasm). pastdan (5.15b-rasm) va ikki tomonlama (5.15v-rasm) cheklagich sxemalari keltirilgan. Bunda Rw vuklama qarshiligi diod ochiq holati ichki qarshiligi /?„ juda katta va diod yopiq holatidagi ichki qarshiligidan Rj juda kichik. ya’ni R()«Ryu«R, boMishi shart. Bu uch turli cheklagichlarda chegaralash sathi NE zanjirga E - kuchlanishi berish bilan o'rnatiladi. Ikki tomonli chegaralagichlardan garmonik tebranishlar shaklidagi kuchlanishdan trapesiyasimon va urrtburchak ko'rinishidagi signallarni olishda harn qo’llanadi. Oniy chegaralagichlar chiqishidagi kuchlanish dioddan o4tayotgan tok shaklini takrorlaydi. chunki /?;7/dan tokning hamma spektral tashkil etuvchilari o'tadi va kuchlanish hosil qiladi. Amplituda cheklagichi (ACh) deb, kirishidagi o'zgaruvchan amplitudali signalni o'zgarmas amplitudali signalga aylantirib beruvchi qurilmaga avtiladi. 5.16-rasmda amplituda cheklagichning strukturaviy va soddalashgan elcktr sxemasi keltirilgan. ACh ni nochiziqli elementlar (diod. tranzistor) vordamida amalga oshiriladi. 78
Kerakli asboblar - Umumiy biologiya Pastki kovak vena Ishni rasmiylashtirishga oid tavsiyalar Riva-Rochchi sfigmomonometri yoki tanometr asboblari yordamida, N. C. Korotkov usulida 3.2. Qon va qon aylanish sistemasi bo’limlarini o`qitishda qo`llanadigan uslub va vositalar. 6-rasm. Standart elеktrokardiogramma olish usullari. 7-rasm. Yurak innеrvatsiyasi Kerakli asboblar: plakat, tablitsa, mulyaj, planshet, maket, qog’oz, qalam, o`chirg`ich, chizg`ich, hamda yelim. Ishning borishi: Laboratoriya darsi ma’ruza darsida foydalanilgan holda olib boriladi. Mavzuga oid maket, plakat, tablitsa, mulyaj, planshetlar orqali talabalarga tushuntiriladi. Vena qon tomirlarining devori arteriya qon tomirlariga o`xshab 3 qavatdan tuzilsa-da, yupqa bo’ladi.Vena qon tomirlari yuza ( teri ostida ) va chuqur ( arteriyalar bilan birga ) yo`naladi. Venalarning tuzilishidagi yana bir farq-ularning ko`p qismida qopqa ( klaran) lar bo’lib, ular yurak tomon yo`nalayotgan qonning teskari oqishiga yo`l qo`ymaydi. Vena klapanlari ochiq tomoni yurak tomonga qaragan cho’ntakka o`xshab tuzilgan. Venada qonning yurishida muskullarning qisqarishi, anonevrozlar, ko’krak qafasidagi manfiy bosim va nihoyat, yurakning qisqarib – kengayishi katta ahamiyatga ega . Odatda, venalar yo`ldosh arteriya nomi bilan ataladi. Masalan, son arteriyasi bilan yo`nalgan vena son venasi deb ataladi. Y uqori yurak vena 6-8 sm uzunlikda bo’lib, koks oraliining oldingi bo`lagida o`ng va chap tomondagi yelka – bosh venalarning qo`shilishidan hosil bo’ladi. Bu vena pastroqqa tushib yurak xaltasidan o`tib, yurakning o`ng bo`lmachasiga quyiladi. Quyilish joyidan bir oz yuqoriroqda toq venani qabul qiladi. Yuqori kovak vena devorida muskul tolalari ham uchraydi, klapanlar bo`lmaydi. 5 - rasm. 1 - Boshning tomirlari; 2 - Aorta yoylari; 3 - O‘pka arteriyasi; 4 - O‘pka venasi; 5-Yurak; 6-Oyoq tomirlari; 7-Ichki a‘zolar tomirlari; 8-Pastki kovak vena; 9-Aorta; 10- Yuqorigi kovak vena. Pastki kovak vena IV yoki V bel umurtqalari ro`parasida o`ng va chap umumiy yonbosh venalarning qo`shilishidan hosil bo’ladi. Bu vena yuqoriga ko`tarilgan sari o`ng tomonga buriladi va jigarning orqa tomonidagi egatchada joylashadi. Uning shu joyiga jigar venalari qo`shiladi. Pastki kovak vena o`z yo`lida bel venalarini, erkaklarda moyak venasi, buyrak va buyrak usti bezi venalari hamda diafragmaning pastki venalarini qabul qilib, so`ngra diafragma orqali ko’krak qafasiga o’tadi. Bu joyda bir oz oldinga yo`nalib, so`ngra yurakning o`ng bo`lmachasiga quyiladi. Mavzuga doir barcha ma’lumotlar aytilgandan so`ng talaba vena qon tomirlari va uning tarmoqlarini harakatlanish sistemasini ketma-ketlik tartibda laboratoriya daftarga yozadi. Ishni rasmiylashtirishga oid tavsiyalar: Vena qon tomirlari va ularning tarmoqlari yuqori kovak vena hamda pastki kovak venalarni alohida-alohida qilib al’bomingizga chizing. Vena qon tomirlarining qon aylanish sistemasida tutgan o’rni haqida daftaringizga yozing. Qon bosimi o’rganish. Qon bosimi qonning tomirlar devoriga ko`rsatayotgan bosim kuchidan yuzaga keladi. Qon bosimi ham pulsga o`xshab ikki xil bo`ladi: arterial va vena bosimi. Odatda, yurak qon tomir sistemasining ish faoliyati asosan arterial bosimni o`lchash yo`li bilan aniqlanadi. Arterial bosim ikki xil: maksimal va minimal bo`ladi. Maksimal bosim yurakning chap qorinchasi qisqarganda qonning aorta va boshqa arteriya tomirlariga yuqori bosim bilan chiqarilishi natijasida hosil bo`ladi. Maksimal bosim yurak yurak qorinchasi qisqargan (sistola vaqtda hosil bo`lganligi uchun sistolik bosim ham deyiladi). Minimal bosim yurakning chap qorinchasi kengaygan vaqtda aorta va boshqa arteriya tomirlarida bosimning kamayishi natijasida yuzaga keladi. Minimal bosim yurak qorinchasi kengayganda (diastola vaqtda yuzaga kelganligi uchun diastolic bosim ham deyiladi) Katta yoshli sog`lom odamda tinch holatda maksimal arterial bosim 110-120 mm, minimal arterial bosim 70-80 mm simob ustuniga teng. Arterial bosim Riva-Rochchi sfigmomonometri yoki tanometr asboblari yordamida, N. C. Korotkov usulida elka manjeti bilakning tirsak bo`g`imidan yuqori qismiga o`raladi. So`ng asbobning rezina ballonchasini qisish yuli bilan manjet ichiga havo yuboriladi. Manjet havo bilan shishgan sari, u bilak arteriyasini qisadi va qonning pastga tomon oqishi to`xtaydi. Shtativdagi simob ustuni esako`tarilib, 200-300 mm ga etkaziladi. Shunda tirsak arteriyasida puls sezilmay qoladi. Shu payt fonendoskop asbobining bir uchuni quloqqa o`rnatib, ikkinchi uchini tirsak bo`g`imining chuqurchasiga, ya’ni bilak arteriyasi ustiga quyilganda hech narsa eshitilmaydi. Shundan so`ng asbob ballonchasidagi vintni ozroq bo`shatib manjetdan havo sekin-asta chiqariladi va fonendoskop orqali bilak arteriyasi eshitib turiladi. Bu arteriyada yurakning qisqarish tovushi eshitilishi bilanoq shtativning simob ustuniga qaraladi. Uning ko`rsatgan raqami maksimal arterial bosim bo`ladi. Arteriyani eshitish davom ettiriladi va unda yurak qisqarishi tovushining yuqolishi bilanoq simob ustuniga qaraladi, uning ko`rsatgan raqami minimal arterial bosim bo`ladi. Odamda arterial qon bosimining normaga nisbatan ortishi gipertaniya, pasayishi gipotoniya deyiladi, ya’ni maksimal bosim 125-130 mm dan ko`tarilsa va maksimal bosim 85 mm dan oshsa gipertoniya deyiladi. Maksimal bosim 110 mm dan va minimal bosim 70 mm dan pasaysa gipotoniya deyiladi. Agar odam hayojonlansa, achchiqlansa, qo`rqsa arterial bosimi vaqtincha ortadi, jiymoniyish, sport mashg`ulotlari vaqtincha, ayniqsa tez yugurganda maksimal arterial bosim 150-200 mm gacha ko`tariladi, minimal arterial bosim esa 40-20 mm gacha, ba’zan 0 gacha pasayadi. Bu normal xolat bo`lib, 3-5 minut dam olgandan keyin yana normaga qaytadi. Lekin yuragining ish faoliyati kuchsizlangan odam yuqoridagi kabi jismoniy harakatlarni bajarganda, arterial bosimning o`zgarishi 5-10 minutda normaga qaytmaydi va yuragi tez urishi, nafas qisishi, rangining oqarishi kabi noxush belgilar yuzaga keladi. Yurakning xaraktеrli xususiyatlaridan biri uning avtomatiyasidir. Avtomatiya dеb organ, to’qima yoki hujayraning tashqi ta'surotlarsiz ularning o’zida kеlib chiqadigai impulslar ta'siri bilan qo’zg’ala olish xususiyatiga aytiladi. Yurak avtomatiyasini ajratib olingan, ya'ni organizmdan tashqariga chiqarib olingan yurakda, masalan, baqa yuragida kuzatsa bo’ladi. Yurakdan Ringеr eritmasi o’tkazib turiladigan bo’lsa, u mahalda yurak bir nеcha soat davomida qisqarib turavеradi. Yurak tomirlaridan 37—38° gacha isitilib, kislorod bilan to’yintirilgan Ringеr-Lokk eritmasi o’tkazib turiladigan (pеrfuziya qilib turiladigan) bo’lsa, u holda ajratib olingan issiq qonli hayvon yuragi ham uzoq muddat qisqarib turavеrishi mumkin. Rus olimi A. A. Kulyabko zotiljam kasalligidan nobud bo’lgan bolaning yuraginn o’limdan kеyin 20 soat o’tgach birinchi marta tiriltirgan. Kеyinchalik odam murdasidan olingan yurak faoliyatini o’limdan 20 sutka kеyin tiklashgan, shu bilan birga yurak dеyarli 13 soat davomida ishlab turgan. Mana shu tajribalar yurakning bir maromda, ya'ni ritmik tarzda qisqarib turishiga sabab bo’ladigan impulslar uning o’zida paydo bo’lishini aniq ko’rsatib bеradi. Yurakda impulslar paydo bo’lib turadigan joy. Yurak qisqarishlarini ta'minlovchi impulslarning yurak o’tkazuvchi sistеmasida paydo bo’lishi va shu еrdan tarqalib borishi ma'lum bo’ldi. Sut emizuvchi hayvonlar va odamda qo’zg’alish sinoatrial tugunda paydo bo’ladi. Mana shu joydan qo’zg’alish atriovеntrikulyar tugunga tomon boradigan Purkinе tolalari bo’ylab tarqalib boradi. So’ngra Gis to’tami va oyoqchalari bo’ylab impulslar o’ng va chap qorincha muskullarga o’tadi. Impulslarning shu tariqa tarqalib borishi, bir tomondan, bo’lmalar bilan qorinchalarning ritmik tarzda qisqarib turishini va shu bilan bir vaqtda, ikkinchi tomondan, yurakning o’ng va chap bo’limlari qisqarib borishini ta'minlab turadi. Yurak o’tkazuvchi sistеmasi ayrim qismlarining uning faoliyatida qanday ahamiyatga ega ekanligi turli mеtodlar bilan aniqlangan. Jumladan, Stannius bog’lamlari dеgan usullardan foydalanilgan. Baqa vеnoz sinusi tagiga bog’ solinib (bu hayvonlarda sinus tuguni shu joyda joylashgan), uni vеnoz sinus bilan bo’lmalar o’rtasidagi chеgarada tortib bog’lansa, u holda yurak qisqarishlari to’xtab qoladi, chunki qo’zg’alish sinus tugunidan atriovеntrikulyar tugunga o’tmay qo’yadi (Stanniusning birinchi bog’i). Vеnoz sinusning o’zi esa ritm bilan qisqarishda davom etavеradi, chunki sinus tugunida yuzaga kеladigan impulslar uning dеvorlariga tarqalib boravеradi. So’ngra bo’lmalar bilan qorinchalar orasidagi chеgaraga ip solinadi (Stanniusning ikkinchi bog’i). Ip tortib quyiladigan bo’lsa, u holda qorincha qisqara boshlaydi-yu, lеkin vеnoz sinus bilan bo’lmaga qaraganda sustroq sur'atda qisqaradi. Birinchi bog’ solinganidan kеyin to’xtab qolgan yurakda qorincha qisqarishlarining yana tiklannshi shunga bog’liqki, ikkinchi ip antriovеntikulyar tugunni ta'sirlantiradi, unda qorincha qisqarishlariga sabab bo’ladigan impulslar vujudga kеladi. Ikkinchi ip solinmasa ham, birmuncha vaqtdan kеyin qorincha qisqarishga boshlashi mumkin. Modomiki shunday ekan, bu tugun ham avtomatiya xossasiga ega. qorincha qisqarishlarining vеnoz sinus (yoki bo’lmalar) qisqarishlariga qaraganda birmuncha sustroq maromda bo’lishi shunga bog’liqki, antriovеntrikulyar tugunda qo’zg’alishlar sinus tugunidagidan ko’ra kamroq chastota bilan paydo bo’ladi. Ikkinchi bog’ solinganida ba'zan qorincha qisqarmay turgani holda bo’lmalar qisqarishga boshlaydi. Ip antriovеntrikulyar tugun qorincha tomonida qolmay, balki bo’lmalar tomonida qoladigan qilib bog’langan bo’lsa, ana shunday hodisa ro’y bеrishi mumkin. Nihoyat, qorincha ham xuddi bo’lmalar kabi qisqaravеradigan bo’lishi mumkin. Bog’ tugunni ikkiga bo’lib, bir qismi bo’lmalar tomonida, bir qismi qorincha tomonida qoladigan bo’lsa, ana shunday bo’lishi mumkin. Stannius bog’lari bilan quyiladigan tajribalar yurakni qisqarishga majbur etadigan impulslarning sinus tugunida vujudga kеlishini va shu еrdan yurak o’tkazuvchi sistеmasining qolgan qismlariga tarqalib borishini isbot etadi. Shuning uchun sinus tugunini yurak ritmining boshqaruvchisi (pеysmеkеr) yoki birinchi tartibidagi avtomatiya markazi dеb ataladi. Antriovеntrikulyar tugun ikkinchi tartibdagi avtomatiya markazi dеyiladi, chunki u impulslarni sinus tuguniga qaraganda taxminan ikki baravar kamroq chastota bilan paydo qilib turadi. Gis tutami va Purkinе tolalari ham avtomatiya xossasiga ega, lеkin ularning ritmik aktivligi bo’lmacha-qorincha tugunidagidan ko’ra birmuncha pastroq bo’ladi. Fiziologik sharoitlarda yurak ritmining boshqaruvchisi sinus tugunidir. O’tkazuvchi sistеmaning boshqa bo’lim-lar qo’zg’alish o’tkazgichlari bo’lib ishlaydi, xolos. Sinus tugunining faoliyati susayib kolganida antriovеntrikulyar tugunga ritmik impulslar oqimi kеlmay qo’yadi va bunday sharoitlarda yurak o’tkazuvchi sistеmasi shu bo’limlarining o’z avtomatiyasi ishga tusha boshlaydi. Avtomatiya tabiati. To’qimalar kulturasidagi aloxida yurak muskul tolalari xossalarini tеkshirish ba'zi hujayralar aloxida qilib qo’yilganidan kеyin bir nеcha soat o’tgach minutiga 10 martadan to 150 martagacha qisqarishga boshlashini ko’rsatib bеrdi (taxminan 100 tadan bittasi). Organizmdan tashqarida parvarish qilib borilayotgan ana shunday hujayralar avtomatiyasini 40 kun davomida quvvatlab borish mumkin bo’ladi, shu bilan birga ayrim hujayralarning qisqarish ritmi odatda har xil bo’ladi, Biroq, hujayralarning kulturada o’sishi protsеssida ular orasida funktsional aloqalar boshlanishi bilan bu xujayralar hammadan tеz qisqarayotgan hujayraga xos bo’lgan bir ritmda qisqara boshlaydi. Birmuncha ko’proq avtomatiya xossasiga ega bo’lgan shu hujayra, aftidan, boshqa hujayralarning avtomatiyaga layoqatini susaytirib qo’yadi. Yurak hujayralari avtomatiyasining qonkrеt mеxanizmlari to’g’risidagi masala hali hal etilgan emas. Chamasi, avtomatik aktivlik mazkur xujayralardagi o’ziga xos moddalar almashinuvining ifodasidir. Yurak muskulining asosiy xossalari. Yurak muskuli ham, xuddi boshqa har qanday muskul singari qo’zg’aluvchanlik, o’tkazuvchanlik va qisqaruvchanlik xossalariga ega. Elеktr, mеxanik, tеrmik yoki kimyoviy ta'surotlar kor qilganida yurak muskulida qo’zg’alish paydo bo’ladi va u qisqaradi. Ta'surot kuchi bo’sag’adan past bo’lsa, yurak muskuli bunday ta'surotga odatda qo’zg’alish bilan javob bеrmaydi-yu, lеkin ta'surot kuchi bo’sag’a darajasiga еtganida hammadan katta, eng zo’r qisqarishga sabab bo’ladi, ta'surot kuchini yana oshirilsa ham, qisqarish bundan ortiq zo’raymaydi. Ana shu faktlarga asoslanib turib, yurak uchun «bor yo yo’q» qonuni ta'riflangan. Shu qonunga muvofiq yurak bo’sag’a ta'surotga mumkin qadar eng katta qisqarish bilan javob boradi. Biroq, «bor yo yo’q» qonuni shu ma'noda chеklangan ahamiyatga egaki, bo’sag’a kuchdagi ta'surotga bo’ladigan eng zo’r javobning o’z kattaligi yurak atrofidagi muxit tеmpеraturasiga, yurakdan o’tkazib turilayotgan fiziologik eritma tarkibiga, yurakning nеchog’li charchaganligi va boshchalarga qarab o’zgarishi mumkin. Yurak muskulining rеfraktеrligi. Yurak muskuli ham, boshqa har qanday muskul singar^ko’zgalganidan kеyin har qancha kuch bilan ta'sirlanganida ham birmuncha vaqt qo’zg’almaydigan bo’lib turadi. Ana shunday qo’zg’almaslik holati absolyut rеfraktеrlik yoki absolyut rеfraktеr faza dеb ataladi, uning muddati turli muskullarda turlicha bo’ladi. Yurakda absolyut rеfraktеr faza dеyarli butun yurak sistolasi davri mobaynida, ya'ni sеkund atrofida davom etadi. Absolyut rеfraktеr faza tugaganidan kеyin muskul ko’zgaluvchanligi asta-sеkin tiklanib, avvalgi darajasiga kеlib qoladi. Mana shu davr nisbiy rеfraktеr faza dеb ataladi va 0.03 sеkund atrofida davom etadi. Shu vaqtning boshidan oxirigacha yurak faqatgina bo’sag’a usti kuchiga ega bo’lgan ta'surotga javob bеradi. Shundan kеyin juda qisqa davom etadigan ortiqcha, qo’zraluvchanlik-supеrnormal faza boshlanadi, bunda muskul bo’sag’a osti ta'surotga ham qisqarish bilan javob bеradigan bo’ladi. Kеyinchalik uning qo’zg’aluvchanligi avvalgi darajasiga qaytib kеladi. Normada ritmni boshqaruvchi markaz dan chiqadigan navbatdagi har bir impuls yurak muskuliga rеfraktеr fazasi tugallanib, uning ko’zgaluvchanligi asliga kеlib qolgan mahalda еtib kеladi. Yurakda qo’zg’alish va qo’zg’alishni o’tkazish. Elеktrokardiogramma. Yurak muskulining qo’zg’alishi, barcha qo’zg’aluvchan to’qimalarda bo’lgani kabi muskul tolasi pardasining ichki yuzasi bilan tashqi yuzasi o’rtasida va muskulning qo’zg’algan qismi bilan qo’zg’almagan qismi o’rtasida elеktr potеntsiallari farqining o’zgarishi bilan birga davom etib boradi. Tinchlik holatida muskul tolasi mеmbranasining ichki yuzasi tashqi yuzasiga nisbatan manfiy zaryadga ega bo’ladi va uning mеmbran potеntsiali 80-90 mV ga tеng kеladi. Qo’zg’alish vaqtida yurak muskuli bo’ylab tarqalib boradigan harakat potеntsiali paydo bo’ladi. Yurak muskul tolalarida harakat potеntsiali skеlеt muskulaturasi tolalaridagi potеntsialdan uzoqroq davom etadi va muddati yurak minutiga 70 martadan qisqarib turadigan mahalda 0,3 sеkundni tashkil qiladi. Harakat potеntsialining muddati qisqarishlar ritmiga qarab o’zgarib turadi: yurak ritmi tеzlashganida uning muddati qisqaradi va ritmi sеkinlashganida o’zayadi. Yurak bo’lmasi bilan qorinchalari miokardidan qo’zg’alishni o’tkazish tеzligi 1 m-s atrofida bo’lsa, qorinchalarning Purkinе tolalardan tashkil topgan o’tkazuvchi sistеmasida ancha katta bo’lib, 2-4,2 m-s ga еtadi. Yurakning turli joylariga elеktrodlar qo’yib qo’yish yo’li bilan qo’zg’alish o’tishini qayd qilib olish mumkin, chunki qo’zg’algan joy qo’zg’almay turgan joyga nisbatan manfiy zaryadli bo’lib qoladi. Yurakda biopotеntsiallar paydo bo’lishi va tarqalishnni yurak yuzasiga elеktrodlar kuyib qo’yish yo’li bilangina emas, balki tana yuzasiga elеktrodlar kuyib qo’yish yo’li bilan ham tеkshirish mumkin. Yurak elеktr aktivligini tеkshirishning ana shunday mеtodikasi elеktrokardiografiya dеb, shu mеtodika yordamida olinadigan I (yuqorida) II (o’rtada) va III (pastda) a — usullar sxеmasi. Strеlkalar I (yuqorida), II (5rtada) va III (pastda) usullarda elеktrodlar tananing qaysi qismlariga qo’yilishini ko’rsatadi; b — elеktrokardiogramma. Egri chiziq esa elеktrokardiogramma dеb ataladi. Elеktrokardiografiya nazariyasini ishlab chiqish va uni amaliy tibbiyotga joriy etishga atoqli rus fiziologi A. S. Samoylov katta hissa qo’shgan, Elеktrokardiogrammani tеkshirish uchun elеktrokardiograflar dеb ataladigan maxsus asboblar qo’llaniladi, bunday asboblar biotoklarni kuchaytirib, ularni qayd qilib olishni ta'minlab bеradi. Shunday asboblar yaratilganki, bularning yordamida inson elеktrokardiogrammasini undan ancha narida turib yozib olsa bo’ladi. Shunday asboblar tеlеelеktrokardiograflar dеb ataladi va elеktr signallarini radio orqali uzatish printsipiga asoslangan bo’ladi. Yurak ko’krak bo’shlig’ida asimmеtrik holda joylashgan bo’lgani uchun bioelеktr maydonning kuch chiziqlari butun tana yuzasi bo’ylab notеkis tarqaladi. Shu munosabat bilan potеntsiallar tananing qaysi joyidan olinishiga qarab elеktrokardiogramma shakli har xil bo’ladi. Ularni standart dеgan uchta usulga olish hammadan,ko’ra ko’proq rasm bo’lgan: I usul — elеktrodlar o’ng qo’l bilan chap qo’lga quyiladi; II usul — elеktrodlar o’ng qo’l bilan chap oyoqga quyiladi; III usul — elеktrodlar chap qo’l bilan chap oyoqga o’rnatiladi. Yuqorida ko`rsatilgan ana shu usullar va elеktrodlar tеgishlicha qo’yilganda olinadigan elеktrokardiogrammalarning shakli sxеma tarzida kеltirilgan. Biopotеntsiallarni to’g’ridan-to’g’ri ko’krak qafasidan olish yo’li bilan ham elеktrokardiogramma yoziladi (unipolyar usullar). Har bir yurak sikli elеktrokardiogrammasida 5 ta tishcha tafovut qilinadi: R, Q, R, S, T. R tishcha yurak bo’lmalarining qo’zg’alish davrini aks ettiradi. R—Q sеgmеnti bo’lma-qorincha tuguni orqali impuls o’tadigan davrdir QPST tishchalari komplеksi qorinchalardagi qo’zg’alish protsеssin aks ettiradi. Pastga tomon yo’nalgan R tishchasi so’rg’ichsimon muskullar qo’zg’alishiga mos kеladi. Yuqoriga qaragan hammadan baland tishcha qo’zg’alishning qorinchalar asoslarn bo’ylab tarqalishini aks ettiradi. Pastga yo’nalgan 5 tishcha qorinchalarni -oyoq qo’zg’alish egallab olganiga to’g’ri kеladi. T tishcha va S—T sеgmеnti miokarddagi mеtabolik protsеsslarni aks ettiradi. Yurak faoliyatini elеktrokardiogramma yordamida tеkshirish mеtodi ancha aniq va sеzgir mеtoddir. Shuning uchun yurak faoliyatining turli-tuman o’zgarishlarini tеkshirishda, jumladan, miokard infarkti va aritmiyalar diagnostikasida elеktrokardiografiya qilish klinikada kеng qo’llaniladi. Yurakda rеgulyatsiya buzilgani va yurak muskulidagi moddalar almashinuvi aynagan hollarda ko’pincha yurak avtomatizmi, miokard qo’zg’aluvchanligi yoki o’tkazuvchanligi izdan chiqib qoladi. Avtomatizmning buzilishi yo taxikardiya shaklida yoki bradikardiya shaklida namoyon bo’ladi. Qo’zg’aluvchanlikning izdan chiqishn yurakning navbatdan tashqari qisqarib turishi bilan namoyon bo’ladiki, navbatdan tashqari kеladigan ana shunday qisqarishlar ekstrasistolalar dеb ataladi. Miokard qo’zg’aluvchanligi buzilishining birmuncha murakkabroq bo’ladigan boshqa shakllari ham uchraydi. Miokard o’tkazuvchanligining har xil darajada buzilishi, xattoki bo’lmalardan qorinchalarga qo’zg’alish o’tishi butunlay to’xtab qoladigan hollar ham tasvirlangan. To’la bo’lma-qorincha blokida qorinchalar o’z avtomatiyasi hisobiga qisqarib turadi, shuning natijasida bo’lmalar bilan qorinchalarning qisqarish chastotasi bir-biriga to’g’ri kеlmay qoladi. Ayni vaqtda qorinchalar birmuncha sustroq sur'at bilan qisqarib turadi. Yurak bloklarining sababi yurak o’tkazuvchi sistеmasining turli еrida yuzaga kеlgan patologik o’zgarishlardir. Yurak innеrvatsiyasi Yurak to’xtab qolganda ko’krak qafasinn yorib turib, yurakni qo’l bilan ritmik tarzda qisish yo’li bilan (yurakni bеvosita massaj qilish) yoki ko’krak qafasnni bosib-bosib qisish yo’li bilan (bilvosita massaj) uni mеxaniq ta'sirlash usuli ham qo’llaniladi. Ana shunday choralar bilan koronar tomirlar hamda tomirlarida qon aylanishini birmuncha vaqt quvvatlab turish, to’xtab qolgan yurak qisqarishlarini asliga kеltirish mumkin. Hayot faoliyat protsеssida organ va sistеmalarning qon bilan ta'minlanishga ehtiyoji o’zgarib turishiga yarasha yurak ishi ham mudom o’zgarib boradi. Miokard funktsiyasini o’zgartirib turuvchi nеrv ta'sirlari yurak faoliyatini organizm ehtiyojlariga moslashtirib turadi. Yurak innеrvatsiyasi. Yurak faoliyatiga vеgеtativ nеrvlar ta'siri. Yurak yaxshy rivojlangan parasimpatik va simpatik innеrvatsiyaga ega. Yurakni ta'minlovchi prеganglionar parasimpatik tolalar uzunchoq miya adashgan nеrvi (n.vagus) ning dorsal va vеntral yadrolarida joylashgan nеrv hujayralarining aksonlaridir. Bu tolalar adashgan nеrv tarkibida boradi, shu nеrv ko’krak bo’shlig’iga o’tganidan kеyin ustki, o’rta va pastki yurak nеrvlarini hosil qiluvchi shoxchalarni bеradi. Prеganglionar parasimpatik tolalar yurakka kirib, yurakda parasimpatik gangliylarni hosil qiluvchi nеyronlarda tugallanadi. Ana shu hujayralardan kalta postganglionar parasimpatik tolalar chiqib, yurak o’tkazuvchi sistеmai elеmеntlari va muskul tolalarini mo’l-ko’l innеrvatsiya qiladi. Yurakning prеganglionar simpatik tolalari orqa miya ustki bеshta ko’krak sigmеntlarining yon shoxlarida joylashgan nеyronlardan boshlanadi. Bu nеyronlarning aksonlari Bo’yin va ustki ko’krak simpatik gangliyalarida tugaydi. Mana shu gangliyalarda simpatik nеrv sistеmasining ikkinchi nеyronlari joylashgan. Bulardan posttanglionar nеrv tolalarini hosil qiluvchi o’simtalar chiqadi, shu bilan birga ularning ko’p qismi yuqori ko’krak gangliyasi (yulduzsimon gangliya) hujayralaridan boshlanadi. Postganglionar tolalar yurak simpatik tolalariga o’tib, yurak o’tkazuvchi sistеmasi elеmеntlari va muskul tolalarini innеrvatsiya qiladi . Yurakka adashgap nsrvlar ta'siri. Adashgan nеrvini еtarlicha kuch bilan ta'sirlash yurakning to’xtab qolishiga, birmuncha kuchsizroq ta'sirlash esa yurak qisqarishlarining sеkinlashib qolishiga sabab bo’lishini 1845 yili aka-uka Vеbеrlar aniqlashgan. Yurak qisqarishlarining sеkinlashib qolishi adashgan nеrviing manfiy xronotrop ta'siri dеb ataladi. Ayni vaqtda yurak qisqarishlarining amplitudasi ham kichrayadiki, manfiy inotrop ta'sir dеb shuni aytiladi Adashgan nеrv ta'sirlanganida yurak muskulining qo’zg’aluvchanligi pasayadi, o’tkazuvchanligi esa yomonlashadi. Adashgan nеrv ta'siri ostida yurak qo’zg’aluvchanligining susayishi manfiy batmotrop ta'sir dеb atalsa, o’tkazuvchanligining yomonlashuvi adashgan nеrvning manfiy dromotrop ta'siri dеyiladi. Adashgan nеrvning ta'sirlanishi davom etavеradigan bo’lsa, oldiniga to’xtab qolgan yurak qisqarishlari yana boshlanadi, lеkin birmuncha siyrak suratda boshlanadi. Ana shu hodisani adashgan nеrv ta'siridan «yurakning qochib kеtishi» dеyiladi. Yurak batamom dеnеrvatsiya qilinganidan kеyin yurak urishlarining soni moslashib, ya'ni faqat mahalliy effеktlar yo’li bilan tеzlasha olishn so’nggi yillarda aniqlangan. O’sha effеkt-lar yurak ichidagi nеrv sistеmasi ishtiroki bilan yuzaga chiqadi, ba'zi hollarda esa to’qimaga bеvosita pеysmеkеr (sinus tuguni)-ning mеxanik ta'siriga bog’liq bo’ladi. Biroq, moslanishning organ ichidagi mana shu mеxanizmlarini markaziy ekstrakardial innеrvatsiya nazorat qilib boradi, dеb taxmin qilinadi. Odam kuchli xis-hayajonlar vaqtida qo’rqqanida, g’azablanganida, shodlanganida, xavotirlanganida yurak faoliyati o’zgarib qoladi va hokazo. Odatda, yurak urishlari tеzlashib kеtadi va xatto aritmiya boshlanishi mumkin. His-xayajonlarning yurak faoliyatiga ta'sir etishi yurak ishini idora qilib borishda bosh miya po’stlog’i va gipotalamus muhim rol o’ynashini ko’rsatadi. Mana shu protsеssda miya po’stlog’i ishtirok etishini ko’rsatadigan bеvosita dalil yurak urishlarining kuchi bilan sonini o’zgartiruvchi shartli rеflеkslar hosil qilish kinlngidir. Masalan, yurak ishini o’zgartiradigan dori moddalarni (nitroglitsеrin, strofantin, kofеin, morfin va boshqalarni) har qanday indiffеrеnt ta'surot (tovush, yorug’lik va boshqalar) I bilan payvasta qilib turib, qayta-qayta yuborish shunga olib kеladiki, ilgari indiffеrеnt bo’lgan ta'surot endi yakka holda bеriladigan bo’lsa, uning o’zi ham yurak ishini xuddi dori moddasi yuborilgandagi kabi o’zgartirib qo’yadi. Ko’z soqqalariga barmoq pilan bosib turish bilan bir vaqtda tovush, yoruglik yoki ma'lum bir so’zni aytib borib, xuddi shunday mеtod bilan odamda yurak qisqarishlari ritmini susaytiradigan shartli rеflеks hosil qilish mumkin. Sportchilarda start oldidan, masalan, yugurishga shay bo’lib turilgan mahalda yurak faoliyati, nafas, moddalar almashinuvida xuddi yugurish vaqtidagidеk o’zgarishlar boshlanishi «allaqachon aniqlangan. Yurak faoliyatining gumoral yo’l bilan idora etilishi. Yurak funktsiyasini idora etishda ichki sеkrеtsiya bеzlari, boshqa organlar va to’qimalardan qonga o’tib turadigan bir qancha moddalar muhim ahamiyatga ega. Ana shunday moddalar jumlasiga asosan yurak faoliyatini sеkinlashtiradigan va tormozlaydigan atsstilxolin, yurak qisqarishlarini kuchaytiradigan va tеzlashtiradigan noradrеnalin kiradi. Adrеnalin gormoni qonga buyrak usti bеzlaridan o’tib turadi va yurakka xuddi simpatik nеrv sistеmasining qo’zg’alishi singari ta'sir ko’rsatadi — yurak qisqarishlari amplitudasini va chastotasini oshiradi. Biroq, gipеrtеnziya tufayli adrеnalin adashgan nеrv markazi tonusini bir yo’la oshirishi ham mumkin. Shunga ko’ra qonga adrеnalin yuborilganida ko’pincha yurak qisqarishlari siyraklashib qoladi. qalqonsimon bеz gormoni-tiroksin yurak qisqarishlari chastotasini ko’paytiradi. Yurak faoliyatini idora etuvchi gumoral omillar jumlasiga ba'zi elеktrolitlar kiradi. Kaliy va kaltsiy tuzlari kontsеntratsiyasining o’zgarib qolishi yurak avtomatiyasiga, ko’zgaluvchanligi va qisqaruvchanligiga juda katta ta'sir ko’rsatadi. qondagi kaliy miqdori xiyla ko’payib kеtadigan bo’lsa, yurak faoliyati susayib qoladi, kaltsiyning ma'lum kondеntratsiyalar diapazonidan ortiqcha bo’lishi esa bunga qarama-qarshi yunalishda ta'sir ko’rsatadi. Shunday qilib, yurak faoliyati markaziy va pеrifеrik nеrv apparatlari va nеrv-gumoral omillarning butun bir komplеksi bilan idora etib turiladi va yurak faoliyatining organizm talab-ehtiyojlariga moslashib borishi ta'minlanadi. Qon tomirlari tizimi mavzusini o`qitishda bir qancha uslub va vositalardan foydalaniladi. O`quv bilish faoliyatini tashkil qilish va amalga oshirish jarayonini o`zi o`zatish, qabul qilish, anglash, o`quv axborotlarini esda saqlashni hamda olinadigan bilim va ko`nikmalarni amaliyotda qo`llay olishni nazarda tutadi.
Agarda burilish ochiq bo‘lsa, ya’ni uning orqasida yo‘l ko‘rinsa, velosiped yo‘lini to‘g‘irlab olish mumkin. Bu burilish radiusini orttirib, 72
19-sentabr kuni Meksikaning Michoakan shtati g‘arbiy sohillarida 7,6 magnitudali zilzila yuz berdi, deb xabar beradi Reuters. Kamida ikki kishi halok bo‘lgani aytilmoqda. Okean va atmosfera tadqiqotlari milliy boshqarmasi sunami xavfi haqida e’lon qildi. USGS ma’lumotlariga ko‘ra, yer silkinishi Plasita de Morelos shaharchasidan 46 km janubi-sharqda qayd etilgan, zilzila o‘chog‘i 10 km chuqurlikda joylashgan. Shunisi e’tiborga loyiqki, ushbu yer silkinishi Meksikada 1985 va 2017-yillarda ikkita halokatli zilzila qayd etilgan kunda yuz berdi. Shu zilzilalardan keyin har yili 19-sentabr kuni butun mamlakat bo‘ylab Milliy fuqarolar mudofaasi kuni doirasida profilaktik mashg‘ulotlar o‘tkazib kelinadi. 1985-yil 19-sentabrdagi zilzila Tinch okeanida Kokos tektonik plitasi sinishi natijasida yuz bergan va magnitudasi 8,1 ga teng bo‘lgan edi. Oqibatda 10 mingga yaqin odam halok bo‘lib, 30 ming kishi jabrlangan, 3 mingdan ortiq bino zarar ko‘rgandi. Ikkinchi zilzila 2017-yil 19-sentabrda sodir bo‘lgan, epitsentri Morelos shtatidagi Axochyapan aholi punktidan 12 km janubi-sharqda joylashgan edi. 7 magnitudali yer silkinishida 65 kishi halok bo‘lib, qariyb 200 kishi jabrlandi. Ijtimoiy tarmoqlarda vayron bo‘lgan binolar aks etgan videolar tarqalmoqda. Mahalliy OAVlar Mansanilyo shahrida ikki kishi halok bo‘lgani haqida yozmoqda. Mamlakatning beshta mintaqasida qariyb 1,2 million iste’molchi chiroqsiz qolgan.
Vazirlar Mahkamasining 2011 yil 10 maydagi 129-son qarori bilan tasdiqlangan Rieltorlik faoliyatini litsenziyalash to‘g‘risida Nizomning 9-bandi “v” va “g” kichik bandlaridan “yuridik shaxs muhri bilan tasdiqlangan” so‘zlari chiqarib tashlanadi Vazirlar Mahkamasining 2011 yil 16 maydagi 136-son qarori bilan tasdiqlangan Xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalar tomonidan o‘z ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun olib kelinayotgan mol-mulkni aniqlash tartibi to‘g‘risidagi Nizomning 7-bandi birinchi xatboshisidan “va ariza beruvchining muhri” so‘zlari chiqarib tashlanadi Vazirlar Mahkamasining 2011 yil 25 maydagi 149-son qarori bilan tasdiqlangan Qonun hujjatlari buzilganligi uchun ushlangan transport vositalarini to‘xtash joylariga olib kelish, joylashtirish va saqlash tartibi to‘g‘risidagi Nizomda:a) 6-band ikkinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etiladi:“transport vositasini to‘xtash joyiga joylashtirish maqsadida uni qabul qilish uchun yonida xizmat guvohnomasiga hamda yuridik shaxs tomonidan berilgan va uning muhri bilan tasdiqlangan (tadbirkorlik sub'yektlari bundan mustasno) transport vositalarini tashish (evakuatsiya qilish) huquqini beruvchi ishonchnomaga ega bo‘lishi kerak”;b) 10-band ikkinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etiladi:“Ushbu ruxsatnoma lavozimi, unvoni (mavjud bo‘lsa), familiyasi, ismi, otasining ismi, sana va vaqt ko‘rsatilgan va muhr bilan tasdiqlangan holda (tadbirkorlik sub'yektlari bundan mustasno) rahbar yoki vakolatli mansabdor shaxs tomonidan imzolanadi” Vazirlar Mahkamasining 2011 yil 17 noyabrdagi 306-son qarori bilan tasdiqlangan Aholi bilan pulli hisob-kitoblarni amalga oshirishda fiskal xotiraga ega bo‘lgan nazorat-kassa mashinalarini qo‘llash tartibi to‘g‘risidagi Nizomga 1-ilovaning 5-bandi “z” kichik bandidan “xo‘jalik yurituvchi sub'yektning muhri bilan tasdiqlangan” so‘zlari chiqarib tashlanadi Vazirlar Mahkamasining 2012 yil 15 martdagi 72-son qarori bilan tasdiqlangan Audiovizual asarlarni, fonogrammalar va EHM uchun yaratilgan dasturlarni takrorlash, sotish, prokatga berish, shuningdek fonogrammalarni tayyorlash bo‘yicha faoliyat turlarini litsenziyalash to‘g‘risidagi Nizomda:a) 19-band beshinchi, sakkizinchi, o‘n birinchi va o‘n beshinchi xatboshilaridan “yuridik shaxsning muhri bilan tasdiqlangan” so‘zlari chiqarib tashlanadi;b) 35-band uchinchi xatboshidan “lisenziat muhri bilan tasdiqlangan” so‘zlari chiqarib tashlanadi Vazirlar Mahkamasining 2012 yil 13 apreldagi 109-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi temir yo‘l transportida yo‘lovchilar, bagaj va yuk bagaj tashish Qoidalarining 28-bandi ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etiladi:“Buyurtmanoma yuridik shaxs rahbari va bosh hisobchisi tomonidan imzolangan hamda muhr bilan tasdiqlangan (tadbirkorlik sub'yektlari bundan mustasno) bo‘lishi kerak Unda yuridik shaxs nomi, talab qilinadigan joylar soni, yo‘lovchi tashish poyezdi tartib raqami, jo‘nash sanasi hamda jo‘nash va yetib kelish stansiyasi ko‘rsatiladi” Vazirlar Mahkamasining 2013 yil 27 dekabrdagi 344-son qarori bilan tasdiqlangan Xo‘jalik yurituvchi sub'yektlar birlashmalarini tashkil etishga, xo‘jalik yurituvchi sub'yektlarni qo‘shib yuborishga va qo‘shib olishga oldindan rozilik berish tartibi to‘g‘risidagi Nizomning 8-bandi beshinchi xatboshisidan “va muhr bilan tasdiqlanadi” so‘zlari chiqarib tashlanadi Vazirlar Mahkamasining 2014 yil 6 martdagi 53-son qarori bilan tasdiqlangan Moddiy madaniy meros obektlarini va ularga tutash hududlarni ularni obodonlashtirish va zarur holatda saqlash bo‘yicha investitsiya majburiyatlari olgan holda ijaraga berish tartibi to‘g‘risidagi Nizomning 30-bandi “uni muhr bilan tasdiqlaydi” so‘zlaridan keyin “tadbirkorlik sub'yektlari bundan mustasno” so‘zlari blan to‘ldiriladi Vazirlar Mahkamasining 2014 yil 1 avgustdagi 213-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasida avtomobil transportida yuklarni tashish Qoidalarida:a) 57-banddan “shuningdek muhr” so‘zlari chiqarib tashlanadi;b) 86-band uchinchi xatboshidan “muhr va” so‘zlari chiqarib tashlanadi Vazirlar Mahkamasining 2014 yil 8 sentabrdagi 250-son qarori bilan tasdiqlangan Yoshlarning ko‘p kvartirali uylaridan yosh oilalarga kvartiralar berish masalalarini ko‘rib chiqish tartibi to‘g‘risidagi Nizomning 7-bandi “d” kichik bandi quyidagi tahrirda bayon etiladi:“ish beruvchining muhri bilan tasdiqlangan (tadbirkorlik sub'yektlari bundan mustasno) mehnat daftarchasi nusxasi”
Birinchi qism TURKISTONLIK TALABALARNING GERMANIYAGA O‘QISHGA BORISHI Tarixga bir nazar JX. asrning ikkinchi yarmida O‘rta Osiyo Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingach, bu yerlarda chorizm o‘zining ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy va ma’rifiy sohalarda mustamlakachilik siyosatini boshlab yubordi. O‘lkani ruslashtirish, rus-tuzem maktablari va gimnaziyalarni ochish bilan birga milliy maktab, maorif va madaniyat ishlarining rivojlanishiga, mahalliy ziyolilarning yuqori malakali milliy kadrlarni yetishtirish borasidagi sa’y-harakatlarga qattiq qarshilik ko‘rsata boshladi. Chorizmning maorif va madaniyat sohasidagi mustamlakachilik siyosatini o‘z vaqtida anglay boshlagan taraqqiyparvar ziyolilar o‘lkada yangi usul maktablarini ochish, maorifni jonlantirish, milliy matbuot va teatr ishlarini tashkil qilishga katta e’tibor berdilar. Ayni paytda malakali milliy kadrlarni tayyorlash rejasini tuzib, Buxorodagi «Ma’rifat», Toshkentdagi «Ko‘mak» kabi xayriya jamiyatlari orqali iste’dodli yoshlarni Ichki Rossiyaning Peterburg, Saratov, Qozon, Ufa, Orenburg shaharlaridagi oliy maktab va madrasalar bilan birga Istanbul, Kohira kabi xorijiy shaharlardagi dorilfununlarga o‘qishga yubordilar. Keyinchalik shunday talabalar orasidan Fitrat, G‘ozi Olim Yunusov, Xolid Sayd, Eson afandi Musayev kabi yozuvchi va olimlar, Mustafo Cho‘qayev, Ubaydulla Xo‘jayev, Norbo‘tabekov kabi huquqshunoslar yotishib chiqdi. Ular yurtimizning yangi maorifi, madaniyati, ilm-fanini rivojlantirish va milliy istiqlolga erishishi yo‘lida faoliyat olib bordilar. Shunday kishilarning sa’y-harakatlari bilan 1919- yil oktyabrida Qo‘qonda, garchand qisqa umr ko‘rgan bo‘lsa-da, Turkiston Muxtoriyat hukumati barpo etildi.
Ushbu anjumanga tayyorgarlik ko’rish jarayonida Iordaniya Hoshimiylar Podshohligi qiroli maxsus elchi yuborib, bugungi kunning eng ko’zga ko’ringan muassasa va olimlaridan o’n beshtasidan â€œAqiydaviy, fiqhiy va sulukiy mazhabdagi kishilarni mazhabi va fikri boshqa bo’lgani uchun kofir deyish mumkinmi?â€ deb so’ralgan So’ralganlarning barchasi bir ovozdan â€œmumkin emasâ€ deb javob berganlar va o’z hujjat va dalillarini keltirganlar
Doʻrmoncha tepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: III—VIII asrlar. Andijon viloyatining Boʻston tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Doʻrmoncha aholi punkti, “Yangi obod” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan. Manbalar Oʻzbekistondagi arxeologiya yodgorliklari
yashayotgan yoshlarning siyosiy kurash maydoni sari intilishiga sabab bo‘ldi. Bot-u 1918-yilda "Vatan" maktabi qoshida Said Ahroriy tashabbusi bilan tashkil etilgan "Izchi" to‘dasining, 1919 —1921-yillarda esa Fitrat tashabbusi bilan tuzilgan "Chig‘atoy gurungi" tashkilotining faoliyatida ishtirok etdi. O‘zbekistonga turk zobitlari qatorida kelgan Said Ahroriyning ham, Fitratning ham o‘z tashkilotlarini tuzishdan maqsadi yoshlarda vatanparvarlik va millatparvarlik tuyg‘ularini shakllantirish edi. Bot-u shu davrda, ayniqsa, Fitrat ta’sirida bo‘lib, ustozi muharrirlik qilgan "Tong" jurnalining nashr etilishiga kotib sifatida hissa qo‘shdi. Shu murakkab tarixiy davrda Bot-u singari ilg‘or yoshlarni o‘z ta’sir doirasiga tortmoqchi va kelajakda ulardan siyosiy maqsadlari yo‘lida foydalanmoqchi bo‘lgan boshqa kuchlar ham yo‘q emas edi. Shunday kuchlar tufayli Bot-u 1921- yilda "Farg‘ona" gazetasiga muharrir etib tayinlanadi, 1922- yilda esa Moskvaga, Pokrovskiy nomidagi institut qoshidagi ishchilar fakuletetiga o‘qishga yuboriladi. Bot-u o‘qishni tugatgach, 1923 — 1927-yillar mobaynida 1-Moskva Davlat universiteti ijtimoiy fakultetining iqtisod bo‘limida tahsil ko‘radi. Falakning gardishi bilan shu yillarda Fitrat va Cho‘lpon ham Moskvaga borib qolgan, ularning biri Jonli Sharq tillari institutida, ikkinchisi esa O‘zbek drama studiyasida ishlayotgan edilar. Bot-u Moskvadagi qaynoq siyosiy-ijtimoiy hayotda nafas olish bilan birga bu ustozlarining ta’sir doirasida ham yashadi. Bot-u Moskvada tahsil ko‘rgan yillarida otasi Maqsud aka xastalikka chalinadi. To‘ng‘ich farzand bo‘lgani uchun Bot-u Moskvadagi Buxoro maorif uyida faoliyat olib borib, Maorif institutida dars berib, ba’zi bir risolalarni tarjima qilib, topgan qo‘shimcha pulini ota-onasiga muntazam ravishda yuborib turadi. Botuning 1923-yildan keyingi quvonch va iztiroblarga to‘la hayoti Valentina Petrovna Vasilveva nomi bilan chambarchas bog‘liq. Valentina 1904-yili Kursk viloyatida tug‘ilgan, 1922-yili Moskva Davlat universitetiga o‘qishga borishidan avval esa Ashxobod shahriga ko‘chib borib, yoshlar tashkilotida ishla-287
tenglamalar sasi bilan aniqlangan va : = (x(a), y(B)), B = (x(B), Y(B)) Бo" Isin, Shu egri лapдa X.x. y) funksiya berilgan. Teorema. Agar f(x,y) funksiya AB da uzluksiz bo‘lsa, u holda birinchi tur egri chiziqli integral ’ J F(x.y)ds
bois tushib ketsa-da, u idish chil-parchin bo‘ladi. Bizning ham har birimizning qo‘limizda uzoq yillar mehnatimiz samarasi billur idishlar bor. Bu ma’noda biz ham o‘sha ayoldan zarracha ham boyroq emasmiz. Shu boisdan qo‘limizdagi juda qimmatbaho, juda chiroyli. juda mo‘rt billur idishni tushirib yubormaslikka harakat qilmog‘imiz kerak. Ota-bobolarimiz qo‘llaridagi billur idishlarini omon saqlashlari uchun siz aytgan irimlardan ham bir vosita sifatida foydalanganlar. Shuning uchun bizning Ham bu usum-dan foydalanishimiz foydadan holi bo‘lmas deb o‘ylayman. Suhbatimizni yakunlab ko‘chaga chiqqanimda mayin bahor shabada-sn esib, qushlar vijir-vijiri quloqlarga xush yoqar, oftob nuri ko‘zni muloyimgina qamashtirar edi. FOMINA Ye. UD-U dotsenti.
asosida iqtisodiyotning turli tarmoqlari va ijtimoiy sohada quyosh energiyasi imkoniyatlaridan amaliy foydalanish bo‘yicha takliflar tayyorlash bilan shug‘ullanadi. Quyosh nurlanishi bepul, Quyosh fotoelektr tizimlarni (QFT) ish jarayonida shovqinni va ifloslanishni chiqarmaydi. To‘g‘ri loyihalangan va o‘rnatilgan QFT katta hajmdagi texnikaviy xizmatlarni talab qilmaydi, uzoq xizmat muddatiga ega hamda ishlatishda ishonchli. QFTlarning ishlash muddati 20 dan to 50 yilgacha bo‘ladi, shu bilan uzoqqa chidamlilik ta’minlanadi. QFT tarkibiga va bajaradigan vazifasiga qarab, quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin: avtonom, rezerv (ehtiyot) va tarmoqqa doimiy ulangan tizimlar (On-Grid, Grid-Tied).
Aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini va tadbirkorlik sub'yektlarini qo‘shimcha qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha Prezidentimizning 2020 yil 27 apreldagi “Koronavirus pandemiya davrida aholi va tadbirkorlik sub'yektlarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5986-sonli Farmoni imzolandi Farmonga asosan, O‘zbekiston “Mahalla” xayriya jamoat fondiga, “Saxovat va ko‘mak" fondiga, “O‘zbekiston mehr-shafqat va salomatlik" jamoat fondiga, shu jumladan ularning Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahri, tumanlar va shaharlardagi bo‘linmalariga, shuningdek, mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan shakllantiriladigan ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashga muhtoj bo‘lganlar ro‘yxatiga kiritilgan jismoniy shaxslarga beg‘araz beriladigan:pul mablag‘lari va tovarlar (xizmatlar) foyda solig‘ini hisoblashda chegiriladigan xarajatlar sifatida qaraladi;tovarlar (xizmatlar) qo‘shilgan qiymat solig‘idan ozod qilinadi va aylanmadan olinadigan soliq bo‘yicha soliq solish obektiga kiritilmasligi belgilandi Davlat soliq qo‘mitasi matbuot xizmatining yozishicha, masalan, agar korxona 40 mln so‘mlik qishloq xo‘jaligi mahsulotini xayriya uchun jamg‘armaga bergan bo‘lsa, shu miqdordan 15 foizlik QQS stavkasi bo‘yicha budjetga 6 mln so‘m to‘lamaydi Bundan tashqari, tadbirkor ushbu xayriya qilgan mablag‘lari chegiriladigan xarajatlari tarkibiga kiritilib, foyda solig‘iga tortilmaydi Korxonaning foyda solig‘i bazasi 100 mln so‘mni tashkil etgan holda, 15 foizlik foyda solig‘i stavkasi bo‘yicha budjetga 15 mln so‘m o‘tkazishi lozim edi Lekin, foyda solig‘i bazasi xayriyaga yo‘naltirilgan mahsulotning qiymati (xayriya - 40 mln so‘m)ga kamaytiriladi (100 mln so‘m – 40 mln so‘m) va o‘sha qismidan foyda solig‘i hisoblamaydi Bildirilishicha, jahon tajribasida xayriya yordam ko‘rsatish soliqlarning to‘lashdan qochishning eng ko‘p tarqalgan usullarini qo‘llashga zamin yaratishini ta'kidlab, bunday ko‘rinishdagi yordam ko‘rsatishdan asta sekinlik bilan voz kechilmoqda Mustaqil davlatlar hamdo‘stligi (MDH) davlatlarini misolida ko‘riladigan bo‘lsa, xayriya yordam ko‘rsatishda soliq imtiyozlarni qo‘llash hamma davlatlarda ham mavjud emas, mavjudlarida esa faqat ko‘rsatilgan xayriyaning 3 foizdan 10 foizgachasi foyda solig‘ini hisoblashda chegiriladigan xarajatlar tarkibiga kiritiladi Prezident tomonidan koronavirus infeksiyasi tarqalishiga qarshi kurashish davrida eng asosan aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini qo‘llab-quvvatlash maqsadida, ularga ko‘rsatiladigan xayriya ko‘maklari uchun qator soliq imtiyozlarni qo‘llash bo‘yicha Farmon qabul qilindi Shu bilan birga, Farmon bilan 2020 yilda xodimga to‘lanadigan, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘iga tortilmaydigan moddiy yordam summasi mehnatga haq to‘lash eng kam miqdorining 4,22 baravari (2,8 mln so‘m)dan 7,5-baravari (5,1 mln so‘m)gacha oshirildi Xayriya yordamini berayotganlar hamda ularni olayotgan jismoniy shaxslar to‘g‘risida ma'lumotlar O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Huzuridagi davlat xizmatini rivojlantirish agentligining “saxovat argos uz” saytida shakllanib bormoqda Ushbu saytda shakllanayotgan ma'lumotlar yuqorida qayd etilgan Farmon bilan belgilangan soliq imtiyozlarini qo‘llash uchun asos bo‘lib hisoblanadi Belgilangan soliq imtiyozlarini qo‘llash uchun saxovatpesha tadbirkorlar tomonidan ko‘rsatilayotgan xayriya yordamlari to‘g‘risida ma'lumotlarni agentlikning qayd etilgan saytiga joylashtirib borish so‘ralgan Qayd etilishicha, soliq organlari, tegishli idoralardan olinayotgan ma'lumotlar asosida xayriya yordamini ko‘rsatayotgan tadbirkorlik sub'yektlari va ularni olayotgan jismoniy shaxslarga yuqorida qayd etilgan soliq imtiyozlarini to‘g‘ri va to‘liq qo‘llashlari bo‘yicha amaliy yordam ko‘rsatib boradilar
Shu yerda davlatimiz rahbariga Toshkent yerusti halqa metro liniyasini qurish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar to‘g‘risida ma’lumot berildi
Ani"lashtirish AG bilan kechuvchi endokrin kasalliklarni ko‘rib chiqish va ularni ko‘zdan kechirish, etiologiyasini, klinik simitomlarini, laborator va instrumental ma’lumotlarni analiz qilish, taqqosiy tash?islash "o‘tkazish, endokrinli AG bemorlarni davolash usullarini mubokamaqilish. Talabalar bilishi kerak: Endokrin genezli AG sabablarini farqlash, AG bemorlarda endokrin belgilarni ajrata olish va patogenetik davolash, nozndokrin va endokrinli gipertoniyani farqlay bilish. Fezxro’tio ATOM A Feoxromotsitorma (FXS Qxromffipoma) -buyrak usti bezidan tashqari kromoffin to‘qimadan va buyrak usti bezining miya qavatidan rivojlanuvchi gormonal o‘sma Xramoffin to‘qimadan rivojlangan o‘smani go"ida par eganglioma deb etaladi Xramoffin to‘qimali o‘sma kagexolamin sekretsiyalaydi. FXS "avfli va xavfsiz bo‘ladi. 9054 "ollarda FXS buyrak ustida joylashgan (ko‘proq o‘ng), 1095 "allarda Ikki tomonlama, taxminan 10975 bitta oilada ani lanadi, 105oga yaqini bolalarda aqiqlangan va shuning uchun FX nigo"idak (12 lio‘smav deyishadi F.X.Sch astotasi YUS I taaoliga 1-3 ta to‘g‘ri keladi. Buyrak usti bezidan tash"aridagi FXS ko‘proq qorinaorgaatrofidagi simsh agikzanjirda" Sukerkanda’zoda qorin zortasidan oldinda joylashgan xromoffin to‘"imada, pastki mezenterial erteriya so"asida, ko‘krak bo‘shlig‘ida, siydik pufagi sohasida bosh, bo‘yinda joylashadi. FUS APUD -tizimi o‘smasiga kiradi va ko‘pgina endakrin 2A tipli (M2N-2A) neoplaziyalar bilan birga. giperparatireoz «Ginl sindromi ) va qalqonsimon bezning medullyar o‘smasi bilan birgalikda, kamroq (MZN-2A) nevropatiya qo‘shilishi, shiliq Qavatlar nevrinomalari skelet va mushak patologiyasi (Gorlin sindromi) birgalikda uchrashi mumkin.
Hazrat sohibqiron Dilshod og‘o bilan zifof qilg‘oni Qola Alloh-u taborak va taolo: Fa-ankihu mo tabi lakum minan-niso’i masna va sulosa va rubo’a""". Hazrat Alloh fayzi mundog‘ voqi’ bo‘lub tururkim, to‘rt xotun olinglar, sohibqironi juvonbaxtqa ul sahroyi dilkushoda mayl bo‘ldikim, Dilshod og‘oni olg‘ay, to‘y asbobiga hukm qildi. Bayt:
TEMIRJON AZIM O‘G‘LI OTAQO‘ZIYEV. ERKIN TEMIRJONOVICH OTAQO‘ZIYEV BOG‘LOVCHI MODDALARNING KIMYOVIY TEXNOLOGIYASI Oliy o‘quv yurtlari bakalavrlari uchun darslik Muharrir To‘lqin Alimov Rassom Uyg‘un Solihov Badiiy muharrir Shuhrat Odilov Texnik muharrir Yelena Tolochko Musahhiha Mahmuda Usmonova Kompyuterda sahifalovchi Shoira Yo‘ldosheva 18 X209-200 Bosishga ruxsat etildi 27.12.2005. Bichimi 60x90 ’/,,, Tayms TAD garniturasi. Shartli b. t. 16,0. Nashr b. t. 17,3. 1000 nusxa. Shartnoma Ne 76—2003. Buyurtma No187. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. Toshkent, 700129, Navoiy ko‘chasi, 30. «Arnaprint» MCHJ bosmaxonasida chop etildi. 700182, Toshkent, H.Boyqaro ko‘chasi, 41-uy.
Xo‘sh, bugun maktab direktori deputatlik faoliyatini qay darajada olib bormoqda? Muammolarni bartaraf etish bo‘yicha amaliy ishlarni yo‘lga qo‘ya olyaptimi? “Shaxs va jamiyat” rukni ostida berib borilayotgan bugungi suhbatda muxbirimiz aynan ushbu savollarga javob izlaydi. — Gulziraxon, direktorlik mas’uliyatli kasb, shu bilan birga deputatlik faoliyatini ham olib boryapsiz. Deputatlik sizga qanday mas’uliyatni yukladi? — Deputatlik mas’uliyati o‘ylaganimdan ham qiziq va maroqli. Qiziqligi shundaki, mahallada yashayotgan har bir oilaning uyiga kirib, ularning yashash sharoiti bilan tanishib, ularga o‘z yaqini, dardkashidek bo‘lib qolasiz. Ba’zan hatto tushingizga ham kirmagan voqealarga duch kelasiz. Aniqlangan muammolarni tegishli tashkilotlarga yetkazib, uni bartaraf etish uchun oxirigacha kurashish esa men uchun ham maroqli, ham savobli ish. — Aholi bilan muloqot qilgan paytingiz sizga ko‘proq qanday muammolar bo‘yicha murojaat qilishadi? — Keyingi paytlarda vaqtimning asosiy qismini xonadonlarga kirishga ajratyapman. Xalq bilan muloqot qilganimda ko‘p oilalar notinchligini ko‘raman, arzimagan narsalarga er-xotin janjali, qaynona kelinni urishgani, uy-joy talashganini ko‘rib achinasiz. Bunday oilalarga imkon qadar mol-dunyo o‘tkinchi ekanini tushuntiraman, ularni murosaga keltirishga harakat qilaman. Afsuski, hech bir insonning pand-nasihatlariga ko‘nmaydigan qaysar, injiq odamlar ham bor. Ayniqsa, davlat meni boqishga majbur, degan qarash bilan yashovchi, yetti muchasi sog‘ bo‘la turib mehnat qilishni istamaydigan dangasa erkaklarning borligi achinarli. Bunday odamlar davlatdan yordam olaverib, mazaxo‘rak bo‘lib qolgan. Olma pish, og‘zimga tush, deb yashashni odat tusiga aylantirishgan. Bunday otalar tarbiyalayotgan farzandlarning ertasi meni tashvishga soladi. Axir hozir yurtimizda ishlayman, mehnat qilaman, degan odam uchun imkoniyatlar yetarliku. Odam kambag‘allikdan chiqish uchun o‘zi ham harakat qilishi zarur. Shunday kayfiyatda yashovchi insonlarning mehnatga layoqatini oshirish uchun targ‘ibot-tashviqot ishlarini yanada oshirishimiz, ularni ish bilan ta’minlash maqsadida bandlik markazlari bilan hamkorlikda tez-tez tadbirlar o‘tkazishimiz zarur. — Faoliyatingiz davomida qanday muammolar bartaraf etilishiga hissa qo‘shdingizu qaysilarini yechishda qiynalyapsiz? — Savolingiz o‘rinli, chunki inson mehnatining samarasini boshqalarga ham ko‘rsata olishi kerak. Deputatlik faoliyatimda mahallaga ko‘cha chiroqlarini olib kirishda, internet tarmog‘iga ulanish, kam ta’minlangan, nogironligi bo‘lgan oilalarga qo‘limdan kelguncha yordam berib kelyapman. Lekin bu hali o‘z oldimga qo‘ygan vazifalarni bajardim, degani emas. Ba’zi maktablarni kapital va joriy ta’mirlash zarur. Ma’lum tibbiyot muassasalari, birlamchi bo‘g‘indagi oilaviy poliklinikalarda bugungi kun talabiga javob beradigan sharoit yo‘q. O‘zimga bog‘liq bo‘lmagan, tuman hamda viloyat miqyosida yechilishi kutilayotgan muammolar ham bor. Sekin-astalik bilan qolgan muommolar ham yechiladi, degan umiddaman. — Shunday holatlar ham bo‘lmoqdaki, maktab o‘quvchisi o‘z o‘qituvchisidan ko‘p mablag‘ topayotgan voqealarga guvoh bo‘lyapmiz. Aytaylik, 20 soat dars beradigan o‘qituvchi bir oyda uch million so‘m maosh oladi. Ammo hali 10-11 sinfda o‘qib yurgan o‘quvchi darsdan so‘ng kunbay ishlab, ustozidan ko‘p pul topadi. Bu holatga qanday munosabat bildirasiz? — "Ustozidan o‘tmagan shogird, shogird emas", degan xalq maqoli bejizga emas. O‘quvchilarning maktabdan tashqari pul topishlariga qarshi emasman. Sababi u o‘quvchi o‘z oilasi rivojiga moliyaviy hissa qo‘shadi. Buni hech qanday yomon tomoni yo‘q. — O‘qishi-chi, ishlayman deb o‘qishi qolib ketmaydimi? — Hamma ota-ona ham farzandini o‘qitishni, oliy ma’lumot egasi bo‘lishini istaydi. Ammo shartnoma pulini to‘lash, farzandiga o‘qishi uchun sharoit yetkazib berolmaydigan oilalar ham ko‘p. Shularni nazarda tutgan holda men o‘quvchilarni tadbirkorlik bilan shug‘ullanishlarini, pul topishlarini to‘g‘ri baholayman. Agar bu ish maktabda yo‘lga qo‘yilsa, yana ham yaxshiroq bo‘lardi. — Qanday taklif berasiz? — Masalan, har birmaktabning foydalanilmay turgan yer maydoni bo‘ladi. Agar maktab direktorining o‘zida tadbirkorlik layoqati bo‘lsa, ana o‘sha yerdan unumli foydalanishni yo‘lga qo‘yadi. Ishlovchi o‘quvchilarni yoniga olib, o‘sha yerga issiqxona qursa, ko‘chatlar yetishtirib sotish yo‘lga qo‘yilsa... Yoki maktabga to‘rt-besh dona tikuv mashinasi o‘rnatib, ishlovchi qizlarni tikish-bichishga o‘rgatib, ularni mablag‘ bilan ta’minlasa, bu ham o‘quvchiga foyda, ham ota-onasiga yordam bo‘ladi. Demoqchimanki, shu yo‘l orqali o‘quvchilarni pul topishlariga imkon berilsa bo‘ladi. Hamma narsa insonning niyati, harakatiga bog‘liq. Nigora Rahmonova suhbatlashdi, O‘zA
Maksimal ruxsat etilgan kontsentratsiyasi 0,5 mg / m dir Ishni teri va ko'zlarga tegmaslik kerak, masalan tasodifan tegishi mumkin, zarar etkazilgan qismlarni, Kaliy Humateni yuvish uchun suvdan foydalanishingiz va keyin 5% sirka kislotasi, tartarik kislota, gidroxlorik kislota yoki limon kislotasi eritmasi bilan namlashingiz mumkin; ko'zni susaytirishi, suv yoki sho'r suvni yaxshilab qo'llash kabi ehtiyotkorlik bilan 10 ~ 30 minutni yuvib tashlang va keyin karnivakainning 2% yoki kardain eritmasining 0,5% ni bosing Amaliyot kiyimlar, kiyim-kechak, kalta Humate, rezina qo'lqop kiygan, manfalar, old oyoq kiyimlari, poyabzal kiyish va boshqa mehnat sug'urtasi mahsulotlari bilan jihozlangan bo'lishi kerak, qo'llar neytral va hidrofobik malham bilan qoplangan bo'lishi kerak
Nega bilimi va salohiyati bir xil insonda ikki xil taqdir yo’lini ko’rish mumkin? Biri taniqli siyosatchi yoki yirik biznesmen, boshqasi esa oddiy, […] 1 Avstraliyada yashovchi yovvoyi odamlarning erkagi uchun uylanishdan oson ish yo’q U o’ziga yoqqan qizni topadi, ko’zdan panaroq yerga borishini kutadi, […] Sevgi-muhabbat abstrakt tushuncha bo’lib, asta-sekinlik bilan yoxud birdaniga kirib keladigan ruhiy jarayon hisoblanadi Muhabbat sevgan insoni bilan yoqimli hayotga qarashlarning, qiziqishlarning, hislarning […] Toshkent shahrida non (buxanka) yo’q! «Toshkent-non» sababini aytishdan bosh tortdi Nega?! Ijtimoiy tarmoqlarda kechadan buyon shov-shuv Toshkentdagi juda ko’p do’konlarni aylanib chiqdik, non qidirib Ishonasizmi, non yo’q! Dastlab bu xabarga odatiy mish-mish deya […]
Janubiy Shetlend orollari - Vikipediya Janubiy Shetlend orollari — Atlantika okeanining janubidagi vulqon orollari Janubiy Amerikaning janubida, Dreyk boʻgʻozida 11 ta yirik va bir qancha mayda orol hamda qoyalardan iborat Maydoni 4300 km² Yer yuzasi togʻlik, balandligi 2300 m gacha, koʻp qismi qor va muz bilan qoplangan Yanv ning oʻrtacha temperaturasi G, iyulniki —10° Mox va lishayniklar oʻsadi Ross tyuleni, dengiz mushugi, dengiz fili bor Doimiy aholisi yoʻq Argentina, Buyuk Britaniya, Chili davlatlariga qarashli ilmiy st-yalar joylashgan Orol 1819 yilda ingliz dengizchi sayyohi U Smit tomonidan kashf qilingan [1]
9 Uyg‘oq yurak USMON NOSIRGA USMON NOSIRGA USMON NOSIRGA USMON NOSIRGA USMON NOSIRGA Ko‘ngli oqqa belanib Usmon Sochiga oq tushmasdan ketdi. Valisher Vohidov Valisher Vohidov Valisher Vohidov Valisher Vohidov Valisher Vohidov Ona, men qaytaman, xavotir olma, Ozroq savol-javob qilishar ekan. Kerakmas, xaltamga yegulik solma, Tekshirib qolishsa kulishar ekan. Ona, men qaytaman, xavotir olma, Ozgina o‘tirsam javob berarkan. Siqilma, bu yerning azobi holva, Faqat sog‘inch yomon azob berarkan. Ona, men qaytaman, xavotir olma, Kim ham yov bo‘ladi menday kibrga. Ammo ko‘rib kelay endi biryo‘la, Yo‘llanma berishdi bugun Sibirga. Ona, men qaytaman, xavotir olma, Yig‘lama, yuragim to‘xtab qoladi. Azroil ololmay yongan jonimni Sening ko‘zlaringning yoshi oladi.
141 tanlaganlarga beriladi, Shotlandiyada–professional malaka to‘g‘risidagi Shotland guvohnomasi (SVQs) beriladi. Yangi professional-texnik malakalarni ishlab chiqish kompetentlikning professional standartlariga asoslanilgan bo‘lib, ularning asosida turli xil kontekstdagi ishlarning funksional tahlili yotadi ( 9 ). Boshqa (NVQ/SVQ) professional-texnik malakalar yonma-yon rivojlanadi. Masalan, menejment standartlari iqtisodiyotning turli sektorlarida faoliyat ko‘rsatayotgan 3000 dan ziyod menejerlarni o‘rganish orqali yaratilgan va sinovdan o‘tkazilgan. Professional standartlar kalit rollarni belgilab beradi, ular ko‘plagan kompetentliklar ko‘rinishida yuqoridan pastga qarab qayta quriladi. Keyin ular sub-darajalarga bo‘linadilar, har bir subdaraja uchunishning konkret kriteriylari belgilangan, ular baholovchilar uchun indikatorlar diapazoniga ega bo‘lgan baholash bazasini shakllantiradilar. Professional standartlar real ishda keng qo‘llanilib (9), ish beruvchilar tarmoq kasaba uyushmalari bilan birgalikda ularni qo‘llash uchun yaroqliligini asoslashda yetakchi rolni o‘ynaydilar. Ammo ish beruvchilarning professional malakalar tizimidagi ishtiroki, ular ish beruvchilarning ehtiyojlariga birmuncha yetarlicha yo‘nalmaganligini idrok etganliklari uchun, qisman baholash protseduralari bilan bog‘liq byurokratiya sababli, tizimli emas. VQs ga baholash xodimlar kompetentligini shahodatlashni o‘z ichiga oladi va u ishlabchiqarish sharoitlarida prognostik qimmatini ta’minlash uchun yaratilgan ( 10 ), vaholanki baholash “noformal” o‘qitish natijalaridan ko‘p narsalarni qamrab olish imkoniga ega emasligi to‘g‘risida ma’lumotlar bor. VQs ning yana bir tanqidiy jihati nazariy bazaning yaqqol yetishmasligi bilan bog‘liq. Kompetentlik asosidagi yondashuv bo‘la turib, VQs tizimli o‘zlashtiriladigan bilimlarda emas, balki ish o‘rnida namoyon bo‘ladigan “yaqqol” kompetentliklarda jamlangan. Ammo “yaqqol” bilimlar City and Guilds of London Institute (CGLI) malakalarini ishlab chiqishda har doim yetakchi rol o‘ynagan, yangi VQs doirasida ham bu tendensiya davom etmoqda, chunki City and Guilds buyurtmachi institutlardan biriga aylangan ( 2 ). Tanqid, ehtimol, ta’lim muassasalarining kompetentlilik yondashuviga ma’lum darajada qarshiligini ham aks ettiradi. NVQs bo‘yicha Britaniya ilmiy sohaviy adabiyotidagi ko‘pchilik ilk manbalar o‘sha paytda ommaviy bo‘lgan kompetensiyaviy yondashuvga nisbatan akademik tanqid ta’siri ostida bo‘lgan ( 7 ). NVQs ni Hyland ( 6 ) ta’lim va o‘qitishning kundalik va kelajakdagi ehtiyojlariga yaroqsiz va mos kelmaydigan deb xarakterlagan. Smithers ( 13 ) Germaniyada qo‘llaniladigan VQs ga qiyoslab NVQs ning asosiy jihatlarini tanqid qiladi. Management Charter Initiative (MCI) doirasida ishlab chiqilgan menejment Standartlari Britaniya biznes-maktablariga, AQSHda AACSB tomonidan kompetensiyalarning qabul qilinishi bilan taqqoslaganda, juda kam ta’sirga ega bo‘lgan. VET ga nisbatan kompetensiyaviy yondashuv qo‘llanib boshlangan vaqtdanoq asosiy urg‘u funksional kompetensiyalarga va ishni samarali bajarish uchun zarur bo‘lgan standartlarga mos keladigan ishni namoyish qilish qobiliyatiga berilib kelinadi ( 8 ). Professional kompetensiyaga ishga joylashtirish bo‘yicha komissiya tomonidan berilgan va “Odamlarga investorlar” dasturi tomonidan o‘zlashtirilgan (xususiy kompaniyalarning professional ta’limga investitsiyasini rag‘batlantirishga da’vat etuvchi davlat dasturi; belgilangan talablarga mos keluvchi tashkilotlar, davlat sertifikati va ayrim soliq imtiyozlarini olishadi) ta’rif quyidagicha: “kasblar uchun qo‘llaniladigan standartlar doirasida ish o‘rinlarida xatti-harakatlarni bajarish qobiliyati”. Mansfield i Mitchell ta’kidlashlaricha, bu model “go‘yoki, modellarning: ishdan kutishlar, ishga kirishda (bilimlar va malakalarni ) o‘lchash va psixologik belgilar qorishmasiga asoslanadi ( 9 ). Haqiqatan ham, menejmentning birlamchi Standartlari xulq-atvor indikatorlarini aniqlash maqsadida MCI kompetentlik modeli bilan to‘ldirildi. MSC kompetensiyalar ta’rifi oqibatda professional standartlarni ishlab chiqishda bandlik Departamenti ishida rasmiy ta’rif sifatida qabul qilindi (mazkur professional sohada ishlayotgan odam qila olishi kerak bo‘lgan, namoyish qila oladigan nimanidir tavsifi) ( 9 ). Professional-texnik malakalarning 1996-yilda Hukumat tomonidan ko‘rib chiqilishi natijasida kompetensiyaga berilgan ta’rif: “Talab qilinadigan standartlarga mos ravishda bilimlar, tushunish va malakalarni qo‘llay olish qobiliyati. Bu o‘z ichiga: muammolarni yechish va o‘zgaruvchan talablarga mos kelishni oladi” –deb o‘zgartirildi. Buyuk Britaniyada bosh yondashuv funksional kompetentlikka asoslanayotgan bir vaqtda, ayrimish beruvchilar menejerlar uchun o‘zlarining kompetensiyalar modellarini rivojlantira
AQSh Xitoy OAVga talab qo‘ydi AQSh Adliya vazirligi Xitoyning ikkita OAVni ular xorijiy agentlar sifatida ro‘yxatdan o‘tishi kerakligi haqida xabardor etdi. Bu haqda The Wall Street Journal manbalarga tayangan holda yozmoqda. Aniqlik kiritilishicha, gap CGTN xalqaro axborot kanali va «Sinxua» axborot agentligi haqida ketmoqda. Manbalarning so‘zlariga ko‘ra, AQSh Adliya vazirligi «so‘nggi haftalar» ichida ko‘rsatilgan OAVga murojaat qilgan. Amerika tomoni talablari lobbistlar faoliyati to‘g‘risidagi qonun bilan izohlanadi. Bundan tashqari, ta'kidlanishicha, bu AQSh umumiy kursining bir qismi bo‘lib, u hozirda Xitoyga nisbatan juda qat'iy pozitsiyada bo‘lib turibdi. Eslatib o‘tamiz, avvalroq Tramp Xitoydan tovarlarga qo‘shimcha bojlar joriy etilishini e'lon qilgandi.
Qozog‘istonda bolalar uylarida yashayotgan nogiron bolalarning achinarli qismati 12 июл 2020, Тошкент вақти: 20:15 Qozog‘istonda taqriban 1 700 nafar aqliy imkoniyati cheklangan bola maxsus internat-uylarda yashaydi. Hukumat boshqaruvidagi bolalar uylariga safar qilgan huquqshunos Aygul Shakibayeva Ozodlik bilan suhbatda ulardagi dahshatli sharoitlar haqida so‘zlab berdi. - Bolalarda o‘z ismlari yo‘q, buning o‘rniga ularning yotoqlari va kiyimlariga raqam yozib qo‘yishgan - dedi Shakibayeva. Shakibayeva «Imanaliyev nomidagi imkoniyati cheklangan shaxslar huquqlarini himoya qilish komissiyasi»ga yetakchilik qiladi.Unga ko‘ra, alohida ehtiyojli bolalar uchun mo‘ljallangan muassasalarda yashovchi bolalarning o‘z jihoz va kiyimlari deyarli umuman yo‘q¸ ularning hamma narsasi¸hatto ich kiyimlari ham o‘rtada. Shakibayeva 2019 yilda Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkilotining (YeXHT) Nur-Sultondagi ofisi hamda Qozog‘iston inson huquqlari Ombudsmani qo‘llovi bilan bir guruh mutaxassis bilan 20 ta alohida ehtiyojli bolalar yashaydigan markazga bordi. - Istalgan viloyatda nogiron bolalar palatalariga kirar ekansiz, dahshatli manzarani ko‘rasiz. Bolalarga psixotrop dori berishadi. Bolalarning tillari osilib qolgan, ko‘zlari alang-jalang bo‘layotganiga guvoh bo‘lish mumkin, - deya so‘zini davom ettirdi faol. Shakibayrvaning bu gaplari Human Rights Watch (HRW) tashkiloti xulosalariga mos keladi. Qozog‘iston rasmiylari esa hukumat alohida ehtiyojli bolalar uchun mo‘ljallangan muassasalarga jiddiy qarashini aytib keladi. Mehnat va ijtimoiy himoya vazirligi rasmiysi Ozodlik bilan suhbatda keyingi yillarda nogironlar uylarida tibbiy va ijtimoiy qarovni yaxshilash, ishchilar malakasini va maoshini oshirish uchun muayyan choralar ko‘rilganini ta’kidladi. Qozog‘istondagi aksar ota-ona nogiron tug‘ilgan bolasidan voz kechadi. Ko‘p holatlarda yangi tug‘ilgan chaqaloq nogiron ekanligi ma’lum bo‘lganidan keyin, ona tug‘ruqxonani tark etishdan oldin undan voz kechadi. Mamlakatda sog‘lom bolalarni boqib olishni istaydiganlar ko‘p, ammo nogiron bolalarni kamdan-kam holatda boqib olishadi. Ota-onasi voz kechgan bolalarni tug‘ruqxonadan bolalar uylariga yuborishadi. Bola to‘rt yoshga to‘lganidan keyin, uni alohida ehtiyojli shaxslar uchun mo‘ljallangan markazlarga o‘tkazishadi. Qozog‘istonlik shifokor va ota-onalar nogiron bolani katta qilish mas’uliyati oilalar buzilishiga sabab bo‘lishini aytadi. Shakibayeva buni o‘z boshidan kechirgan. Faolning o‘g‘li 10 yil oldin Daun sindromi bilan tug‘ilgan¸ ko‘p o‘tmay eri tashlab ketgan. Faol ayni damda farzandini yakka o‘zi katta qilmoqda. Shuningdek u vaqtini davlatga qarashli nogironlar uylarida yashovchi bolalar huquqlarini himoya qilishga sarflaydi. Shakibayeva hukumat hamda jamoatchilikni nogiron bola tug‘ilgan oilalarni qo‘llashga chorlab keladi. Mehnat va ijtimoiy himoya vaziri o‘rinbosari Yerlan Aukenov Ozodlik bilan suhbatda keyingi yillarda mamlakat bo‘ylab kunduzi nogiron bolalar borishi mumkin bo‘lgan 72 da maxsus markaz qurilganini aytdi. Bunday markazlarda¸ uning aytishicha¸ bolalar bilan psixiatr, logoped, psixoterapevt va boshqa mutaxassislar shug‘ullanadi. Qozog‘istonning har bir viloyatida kamida bitta nogiron bolalar markazi bor. Ammo ko‘p holatlarda ular viloyat poytaxtidan olisda joylashgan. Masalan, Sharqiy Qozog‘iston viloyatida nogiron bolalar uyi Ayag‘oz shahrida joylashgan bo‘lib, viloyat poytaxtidan u yerga poyezdda 12 soatda yetish mumkin. Qozog‘istondagi ko‘plab yetimxona imorati tashqaridan qaraganda zamonaviy, yaxshi ta’mirlangan. Ammo Shakibayeva imorat ichiga kirgandan keyin¸ vaziyatning aslida o‘ta achinarli va og‘ir ekani namoyon bo‘lishini aytadi. Faolning so‘zlariga ko‘ra, «agressiv» deb ko‘riluvchi bolalarga o‘z xonalarini tark etishga izn berilmaydi. Ayrim markazlarda ishchilar bolalar qo‘llarini bog‘lab qo‘yadi. Ularning so‘zlariga ko‘ra, bolalar o‘zlariga shikast yetkazmasliklari uchun shunday chora ko‘riladi. Ayrim markazlarda esa og‘ir kasal bolalar kechayu kunduz yotoqda yotadi. Ammo ayrim markazlarda agressiv bolalarga yengiga qo‘lqop tikilgan kiyim berib, ular o‘zlariga shikast yetkazishi oldi olinmoqda. Ba’zi bolalar uylari xodimlari esa yotoqqa mixlanib qolgan bolalar quyoshni ko‘rishi uchun ularning yotoqlariga g‘ildirak o‘rnatgan va onda-sonda ularni toza havoga olib chiqadi. Shakibayeva kamida oltita bolalar uyida agressiv xulq-atvorga ega nogiron bolalarga psixotrop dorilar berilishini aniqlaganini aytadi. Faol bunday markazlarga dori o‘rniga ziyoni kamroq metodlardan foydalanishni tavsiya qilib keladi. Shakibayeva, shuningdek, bolalar uylari ishchilari eng avvalo bolalarni o‘zlarini agressiv tutishiga nima majburlayotganini aniqlashi kerakligini aytadi. - Bu bolalar so‘zlay olmagani uchun, ularni nima bezovta qilayotganini ayta olmaydilar. Balki tishlari og‘riyapti. Bolalar o‘z muammolarini tushuntira olmaganlari, boshqalar ularni tushunmayotgani uchun o‘zlarini agressiv tutadilar. Psixotrop dorilar yechim emas. Faol bunday dorilar bolaning rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishini qo‘shimcha qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, nogiron bolalar tez-tez yomon munosabat va zo‘ravonlik qurboni ham bo‘lishadi. HRW tashkiloti 2019 yilda e’lon qilingan hisobotiga ko‘ra, Qozog‘istonda bolalar uylari xodimlari bolalarni tinchlantirish uchun psixotrop dorilardan foydalanadi. Odatda bunday dorilar shizofreniya, uyqusizlik va qattiq og‘riqdan aziyat chekayotganlarga beriladi. HRW hisobotida, shuningdek, nogiron bolalar e’tiborsizlik va zo‘ravonlik qurboni bo‘layotgani hamda ular o‘z oilalari va jamiyatdan ajratib qo‘yilgani aytildi. Nogiron bolalar uylarida ulg‘aygan o‘smirlar xodimlar o‘zlarini ko‘p holatlarda urgani va ishlashga majburlaganini aytadi. Ayrim holatlarda ishchilar bolalarning boshini devorga urgan, yoshroq bolalar tagligini almashtirishga majburlashgan. Aukenov nogironlar uylarida bolalarga bo‘lgan munosabat haqidagi savolga javoban vazirlik muntazam ravishda tekshiruv o‘tkazishini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, so‘nggi 4,5 yil ichida 2500 tekshiruv o‘tkazilgan. Aukenov o‘nlab muassasada qoidabuzarliklar aniqlangani, natijada markaz ishchilari jarimaga tortilganini aytdi.
Yoxud Hofiz Xorazmiy qalamiga mansub bu g`azalning shimoliy muzliklarga nima aloqasi bor? Albatta, Jahongir Otajonovning mazkur qo`shig`i so`zlarining muallifi haqida unga jo`r bo`lib kuylayotgan tinglovchilarning o`ndan biri ham etarlicha ma`lumotga ega bo`lmasa kerak. Chunki, internet tarmoqlarida tarqalib ketgan videolavhalarda ham klip ijodkorlari haqida ma`lumotlar bo`lsa-da, she`r muallifi esga olinmagan. ...1870 yilda Hindistonning Haydarobod shahri Salarjang muzeyidan antiqa qo`lyozma – XV asrga mansub devon topiladi. Undagi she`rlar turkiy tilda bitilgan bo`lib, ularda Hofiz taxallusi qo`llangan edi. Mutaxassislarning uzoq yillik izlanishlari natijasida 34 mingdan ortiq she`riy baytlarni o`z ichiga olgan devonXIV-XV asrlarda yashab o`tgan o`zbek shoiri Hofiz Xorazmiyga tegishli ekani ma`lum bo`ldi. Izlanishlarga ko`ra, bu shoir aslida Xorazmda tug`ilgan, keyinchalik temuriylar hukmronligi ostida bo`lgan Sherozga ko`chib o`tgan, umrining oxirigacha shu erda yashagan. U fors adabiyotining buyuk namoyandasi Hofiz Sheroziy she`riyatiga katta ixlos qo`ygan, shu bois, o`ziga ham shu taxallusni tanlagan edi. Hofizni ko`rung ushbu zamon turk tilida, Gar keldi esa, Forsda ul Hofizi Sheroz - misralari ham shoirning turkiy tilda Hofiz Sheroziy darajasida ijod qilishni o`z oldiga maqsad qilgani ko`rinadi. G`azal nima haqda? Keyiling endi mashhur xit-qo`shiqqa asos bo`lgan g`azalning baytlarini sharhlashga kuchimiz va idrokimiz etgancha urinib ko`raylik: Qadi sarvi uza zulfi kamande Chu soldi, bo`ldi jong`a poybande. Ma`shuqa (yor) ning sarvdan tik qomati ustidagi sochi – zulfi kamand (ovchilar ishlatadigan uzun arqon) solganida, jonim xuddi oyog`idan to`rga ilingan o`ljadek asir bo`ldi. Etishmas xoki posig`a aning sarv, Agarchi chekdi bas qaddi balande. Hatto sarv bo`yi har qancha baland bo`lsa-da, uning xoki poyiga – oyog`i ostidagi tuproqqa ham eta olmaydi. Yuzi ustindagi ul donai xol, Yonar o`t uzra erur chun sipande. Cho`g`dek lovullab turgan yuzi ustidagi qora xoli xuddi olov ustiga tashlangan sipand (hazorsipand, adrasmon ham deyiladi) – isiriq tuxumiga o`xshaydi. Shakar guftorlar bordur, valekin, Aningtek yo`qturur bir no`shxande. Shakardek shirin gapiradiganlar ko`p, lekin xuddi Uningdek kulgusi jonga orom beradigani yo`q. So`ziyu ko`ziyu shirin dudog`i, Erur shakkar, taqi bodomu qande. So`zi, ko`zi va labi shakar, bodom va qandga o`xshaydi. Bu o`rinda mumtoz adabiyotdagi laff va nashr (yig`ish va yoyish) badiiy san`ati qo`llangan. Ya`ni birinchi misrada Yorning so`zi, ko`zi va dudog`i tilga olingan bo`lsa, ikkinchisida ularga o`xshatilgan shakar, bodom va qand tashbehlari keltiriladi. G`arib ermas, pisand etmasa meni, Chun andog` yo`q jahonda xudpisande. Agar u meni pisand qilmasa, buni ajablanadigan joyi yo`q. chunki, jahonda hech kimuningdek takabbur emas. Eshiginda bu Hofizdek ko`runmas, G`aribe, xasta miskin dardmande. Uning eshigida bu Hofiz (ya`ni muallif)dek g`arib, faqir va dardmand odam bo`lmasa kerak. E`tibor qilinsa, bundan oldingi misradan g`arib so`zi ajablanarli ma`nosida kelgan bo`lsa, keyingi misrada g`arib, bechora singari ma`nolarni beradi. G`azal bir qarashda oshiqona mazmunga ega bo`lib ko`rinsa-da, unda ikkilamchi tasavvufiy ma`no, ya`ni bandaning Yaratganga bo`lgan ilohiy ishqi ham aks etadi. Qo`shiq qanday kuylangan? Xonanda Jahongi ijrosidagi “Qaddai baland” qo`shig`i ko`pchilik muxlislarni mumtoz adabiyotimizning ko`pchilik umrida eshitmagan g`azal bilan qisman bo`lsa-da tanishtira oldi. Shu o`rinda savol tug`iladi: , qo`shiq ijrosi, unga ishlangan klip g`azal mazmuniga to`g`ri kelarmikin? Ammo, qo`shiq ijrosi, unga ishlangan klip g`azal mazmuni qanchalik moq tushadi? Avvalo, mazkur qo`shiqda Hofiz g`azalining faqat uch bayti ishlatilgan xolos. Xonanda “zulfi kamande” so`zini talaffuz qilarkan, negadir klipda o`q-yoy tasviri namoyon bo`ladi. Holbuki, kamon va kamand mutlaqo boshqa-boshqa narsalar. Qolarversa, badiiy adabiyotda yorning zulfi emas, qoshlari kamonga o`xshatiladi. Ochig`ini aytganda, klipdagi manzaralar – “lirik qahramon”ningArktikamuzliklari oralab kemada suzishi, qimmatbaho avtomashinalardagi sayohati, katta yo`lning qoq o`rtasida to`xtab, raqs tushishi, diskotekadagi ko`ngilxushliklar bilan Hofiz Xorazmiy g`azali mazmunini bog`lash oson bo`lmasa kerak. Shuningdek, qo`shiqdagi “chuv-chuv”, “voy-bo`”, “shov-shuv” so`zlari ham g`azalning tarkibiyu mohiyatiga begona. To`g`ri, ushbu qo`shiqning yoshlarning qalbiga etib bora oladigan ohangda, uslubda kuylanishini uning yutug`i deyish mumkin. Har qalay umrida mumtoz adabiyotni qo`liga olmagan yigit-qizlar ikki-uch misra bo`lsa-da, buyuk shoirimiz Hofiz Xorazmiyning ijodidan yod oldi-ku? (Uning ma`nosini tushunib etish – bu endi boshqa masala!) . Lekin, baribir buyuk bobolarimizdan meros qolgan badiiy adabiyot durdonalariga ko`proq mas`uliyat va chuqurroq hurmat bilan yondashilsa, nur ustiga a`lo nur bo`lardi.
{ PEr 8212–O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi rasmiy sayt ma’lumotlari. Si
Shayx o’z atrofidagilarning hammasini bir-birlariga dushman qilib qo’ygandi Ular doim bir gap topishga intilar edilar Bunday gaplarni shayx berilib tinglar va gap keltirgan odamni rag’batlantirgani bois ham bu ish avjiga chiqqandi
Bu mashina tarkibida zig‘ir trestasidan to‘shama hosil qiluvchi mexanizm (2) mavjud. Bu mexanizmning asosiy vazifasi—ezish mashinasini bir xil qalinlikda xomashyo bilan ta’minlashdir. Juvalarning harakati natijasida zig‘ir trestalari mashina uzunligi bo‘yicha har bir juft qirrali juvalari orasidan o‘tib, oldinga harakatlanadi. Bu davrda zig‘ir poyalari bir necha bor ezish jarayoniga uchraydi. natijada trestaning yog‘ochlari sinadi. Yozilgan xom ashyoni titish va undan uzun tolalarni ajratish uchun yaxshi sharoit hosil qilinadi. Zig‘ir xom ashyosini titish. Zig‘ir xom ashyosini titish turli xildagi titish mashinalarida bajariladi. Zig‘ir xomashyosidan uzun tola olish uchun asosan MT-OOG agregati ishlatiladi. Agregatning birinchi qismida odatda poyaning pastiga, ikkinchi qismida esa zig‘ir poyasining tepasiga ishlov beriladi (1.15-rasm). Agregatning har bir qismida ikkitadan titish barabani 7 o‘rnatilgan bo‘lib, ularni uchtadan titgichlari (2—3) mavjud. Agregatning har bir qismining ustida qisqichli tashigich bor (4) uning yordamida qisilgan xomashyo A titish doirasiga olib kiriladi va olib chiqiladi. Xomashyoni titib tozalash barabanlar bilan ikki tomonlama ishlov berish natijasida amalga oshiriladi.
AKM.MAMOXMA KORXONATARI y JIHOZLARI ! O‘quv oli : o an G‘A IA,
Haqiqatan ham o‘zbek tarixiy fonetikasining juda murakkab masalalaridan biri"! bo‘lgan o-lashning paydo bo‘lishi faqat o‘zbek shevalari uchungina emas, balki prof. V. V. Reshetov ko‘rsatganidek bir qator turkiy tillar uchun ham keng ko‘lamdagi turkologik kuzatishlar natijasida hal qilinishi kerak bo‘lgan umumturkologik masaladir", O‘zbek tilida (ayniqsa shahar shevalarida) (2) fonemas ning paydo bo‘lishi va rivojlanishi ,eronlashish" hodisa-ya’ni Eron (tojik) tili vokalizmi ta’siri natijasi deb qarash, o‘zbek tilining o‘z ichki ni ko‘rmaslik demakdir. Shuni qayd etish kerakki,". Toji tilida o-lash (cho‘ziq d. o‘rnida ening paydo bo‘lishi)ning o‘zi izohtalab qiladi", bek tiliga kelsak, bu hodisa, avvalo, shu til materiallari zaminida, uning fonetik rivojlanish asosida paydo bo‘ldi". Buning to‘g‘riligini boshqa turkiy. tillarda hech qanday tashqi ta’sirsiz o-lashning paydo bu— layotgani ham tasdiqlaydi. -lash hodisasining pozitsion sabablarini Toshkent shevasi materiallari juda aniq yoritib beradi, j-lovchi va y-lovchi shevalar materiallari esa bu hodisaning sabablarini aniqlashda m. O-lash hodisasi o‘zbek shevalarida ikki xil yo‘sinda yuzaga kelgan. 1, lab-lab {v) tovushi ta’sirida, masalan: Toshk. bor-som’z barsovuz 2 borsouziborsouza; borom’zi boravuz) borzuz— borouzoch, Farg. savat 2 Sova’,
[OKOZ:1.08.00.00.00 Uy-joy qonunchiligi. Kommunal xo‘jalik / 08.06.00.00 Noturar joylar. Ma’muriy binolar / 08.06.02.00 Noturar joy fondi obyektlariga mulk huquqi va boshqa huquqlar. Balansdan balansga berish][TSZ:1.Ijtimoiy-madaniy masalalar / Uy-joy qonunchiligi. Kommunal xizmat]O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar MahkamasiningqaroriO‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTI HUZURIDAGI VAZIRLAR MAHKAMASINING 1992-YIL 7-MARTDAGI 108-SON QARORIGA O‘ZGARTIShLAR KIRITISh TO‘G‘RISIDA Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasining “Chet el diplomatik vakolatxonalarini joylashtirish uchun ma’muriy binolarni Toshkent shahar hokimligi ixtiyoriga berish to‘g‘risida” 1992-yil 7-martdagi 108-son qaroriga 1 va 3-ilovalardan Xalqlar do‘stligi ko‘chasi, 42-uydagi p/ya-Yu-9942 Texnika xizmati ko‘rsatish markazi va Chilonzor ko‘chasi, 6-uydagi “O‘zsuzdrenaj” tresti binolari chiqarib tashlansin. 2. Muqimiy ko‘chasi, 43-uydagi Toshkent hisoblash texnikasi va axborot korxonasining binosi “O‘zdehqonchiliksanoatbank” balansiga o‘tkazilsin, Xalqlar do‘stligi ko‘chasi, 42-uydagi obyekt qurilishida o‘zlashtirilgan markazlashtirilgan kapital mablag‘lar respublika budjetiga kompensatsiya qilinsin. 3. Toshkent hisoblash texnikasi va axborot ijara korxonasini joylashtirish uchun unga Xalqlar do‘stligi ko‘chasi, 42-uyda qurilayotgan “Texnika xizmati ko‘rsatish markazi” obyekti haq olmasdan jamoa mulki qilib berilsin. Davlat mulkini boshqarish va xususiylashtirish qo‘mitasi Toshkent hisoblash texnikasi va axborot korxonasiga Xalqlar do‘stligi ko‘chasi, 42-uydagi obyektga jamoa mulki huquqini tasdiqlovchi tegishli hujjatlar bersin. 4. Toshkent shahar hokimligining Toshkent shahar prokuraturasini joylashtirish uchun Chilonzor ko‘chasi, 6-uyda joylashgan binoni O‘zbekiston Respublikasi Prokuraturasi balansiga o‘tkazish, uning Gogol, ko‘chasi, 1-uydagi bo‘shatiladigan binosiga esa respublika Prokuraturasining tashqi iqtisodiy faoliyat sohasida uyushgan jinoyatchilikka, talon-torojga hamda suiiste’molchiliklarga qarshi kurash Boshqarmasini joylashtirish haqidagi taklifi qabul qilinsin.O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. MUTALOV Toshkent sh.,1992-yil 12-oktabr,468-son
Qo‘lyozmada "Muhabbatnoma" dostonidan keyin uning ko‘chirilgan sanasi shunday qayd etiladi: Tamam bold’ Muhab (b) atndma kitabm. Qutlug‘ bolsun tarix sokiz yuz ot-u» beshte chichqan yil rajab aynin altisinda Yazd shahrinda Mir Jalal(id)din buyurg‘an uchun bu faqir Mansur baxsh! bitFi)di. Asarning boshqa nusxalari arab yozuvidadir. Arab yozuvli nusxalardan biri HUT asr boshlariga (1508—1509) mansub, Qo‘lyozma Britan muzeyida Ad. 7914 raqami ostida saqlanadi. Bu qo‘lyozmasi ilm dunyosiga dastlab topilgan nusxadir. Ganjay, A. Shcherbak, A. Najib dastlab mana shu yuqorida tilga olingan ikki qo‘lyozma asosida nashrlar e’lon qildilar. Keyinchalik asarning arab xatidagi yana ikki qo‘lyozmasi ma’lum bo‘ldi. Turk olimi U. Sartqaya mazkur nusxalarni nashr ettirgan. Mazkur ikki qo‘lyozma to‘liq emas. MAHMUD KOSHG‘ARIY TURKIY DIALEKTLAR HAQIDA Mahmud Koshg‘ariyning "Devon-u lug‘atit turk" asari eski turkiy tilning dialektal xususiyatlarini o‘rganishda qimmatli manbadir. Mazkur asarda, o‘rni bilan, dialektlar orasidagi farqlar, ularning fonetik, leksik-semantik, morfologik jihatlari bayon etiladi. Muallif ta’biri bilan aytganda, unda "Har bir habilaning o‘ziga xos xususiyatlariga ko‘ra qiyosiy qoidalar tuzilgan" (1, 47). Mahmud Koshg‘ariy dialektlarning katta bir guruhini (bu o‘rinda yetakchi dialektlarga asoslangan adabiy til nazarda tutiladi) "turk", ma’lum bir dialekt, qabila, urug‘larni ularning nomi bilan (jumladan, o‘g‘uz, qipchoq, chigil va 6.) umumlashtiradi. Ora-orada ularning yetakchi dialektlardan (ya’ni "turkcha"dan) farqli tomonlari, o‘ziga xosliklari qayd etib o‘tiladi. Sug‘daq, kanjak, arg‘ular, xo‘tanlilar, tubut va tan-gutlarning ba’zilari sug‘dcha va turkcha so‘zlashuvchilar guruhiga kiritilgan. Muallif turkcha va sug‘dcha so‘zlashuvchilar haqida gapirib, ularning tilida "buzuqlik bor"ligini qayd etadi (T, 65). Chamasi bu o‘rnida mazkur ikki tilli xalqlarning turkiy tilni buzib gapirishlari nazarda tutilgan. Quyida devonda berilgan dialektal xususiyatlar haqidagi ma’lumotlar ustida to‘xtalamiz. 89
Emdi biling ikkilari ushal yerda, Mozorlari Sherri Xudoning yonida. Birodarlar Alloh o‘zi sherim degon, Rasululloh valiyulloh debon suyg‘on. Ul muborak ravzalari yerda turur, Yetib borib ziyoratin qilmasmusan!. Ko‘ktosh ziyoratgohi. Shohimardonning Ko‘ktosh mahallasida joylashgan. Axborotchilarning bergan ma’lumotlariga ko‘ra, astoydil ixlos bilan ziyoratga kelgan kishilarga bu yerda ko‘k kiyimli otliq ko‘rinar emish. Ushbu ko‘ktoshga avvalgi davrlarda ko‘kyo‘talga chalingan bolalarni olib kelganlar va ko‘ktoshni yalatganlar. Shu tarzda bolalar shifo topganlar. Ta’kidlab o‘tish kerakki, bu xildagi toshlar bilan bog‘liq ziyoratgohlar Farg‘ona vodiysining barcha hududlarida uchraydi. Masalan, Farg‘ona shahridan 5 km janubda joylashgan Oqtepa arxeologik yodgorligida ham Toshqiz va Tosh yigit deb ataluvchi ulkan xarsangtoshlar bor. Bular haqida mahalliy aholi orasida quyidagi rivoyat saqlanib qolgan: Aytishlaricha, Mug‘poshshoning g‘o‘zalikda tengsiz sohibjamol qizi bor ekan. Kunlarning birida sohibjamol malikaning ishqi cho‘pon yigitga tushibdi. Ularning ishq muhabbati bora-bora chinakam sevgiga aylanibdi. Malika va cho‘pon yigitning sevgisidan xabar topgan Mug‘poshsho qattiq g‘azablanib, ikkalasini jodu bilan toshga aylantiribdi. Ular hatto qiyomatgacha bir-birini ko‘rolmasliklari uchun navkarlariga tuproq olib kelib, ikki sevishganlarning o‘rtasiga tog‘ ko‘tarishni buyuribdi. Garchand malika va cho‘pon yigit tosh qotgan bo‘lsalarda, odamlar ularni ziyorat qilib Toshyigit va Toshqiz deya atay boshlabdilar.
92. 92 dz 4 cos —) xaos bu erda cosa — = —; dala dx A Aa 5 a 3 9 A. co5 B = — = ——; g = –— (62 =a a) S’daA 3255 "325 6. Berilgan differensial tenglamalarning umumiy yechimini toping: a) , , dy y’cosxz(ytlidsini;2 ти EA ДA Xx 85
YON bilan bir qatorda Hofizning g‘azalsarolikda tengi V SH yo‘qligi, o‘ziga ustozligini ta’kidlaydi. U boshqa (F 2; = asarlarida ham ustozi nomini tez-tez tilga oladi. Hofiz " Is h 1 ijodiga xolisona va yuksak baho beradi. Masalan, { 44 "Nasoim ul-muhabbat" asarida: "ShSHamsiddin «Muhammad Yo! ep Hofiz Sheroziy– alar lisonul-g‘ayb va tarjimon ul-8 b asrordurlar. "2–deydi. Shuningdek, "Mahbub ul-qulub" (2 5 asarining o‘n oltinchi faslidagi "Nazm gulistonining Va "1 xushnag‘ma qushlari zikrida"": va "Ishq zikrida"" «— FA boblarida ham ulug‘ shoir xususida iliq gaplarni aytadi. Yo Navoiy davri an’anasiga ko‘ra, turkiy tilda ijod O! e qiluvchilar o‘z qalamlari kuchini Rudakiy, Firdavsiy, {2 »?! Xusrav Dehlaviy, Sa’diy, Hofiz kabi nazmpirolarni Yo.- YI yetkazib bergan fors-tsjik she’riyatida sinab ko‘rishgan. (9 M Jumladan, Navoiy fors-tojik tilida Foniy taxallusi (5. eV bilan barkamol nazm namunalarini yaratdi. Uning bu o 8 lisondagi she’rlarining ko‘pchiligi Hofiz g‘azallariga (875 4 javobiyadir. Buni XG‘X asrning ikkinchi yarmida yashagan { 131 samarqandlik tazkiranavis shoir Abdumutalib Xojar– Yo{ Samarqandiy-Fahmiy o‘z tazkirasida ta’kidlab: "Va dar «! } ash’ori turki taxallusi vay Navoi ast va dar forsi (25 A? Foni taxallus nihoda... Dar shuhrat hamon hukm dorad, (96 4 ki dar forsi ash’ori obdori Mavlono Jomi va devoni } i F.i hazrati Xoja Hofizi Sheroziro javob g‘ufta..." «! VA ("turkiy she’rda taxallusi Navoiydur va forsiyda (= ya Foniy taxallus... Mavlono Jomiyning go‘zal u she’rlariga 5 va FE Hofiz Jo Dazrallariniyg b i «OlIijomj oli «bari? «A? Ha, Navoiy Xusrav Dehlaviy va Abdurahmon Jomiy g
88 zonasi bevosita Qozog‘iston, Turkmaniston va O‘zbekiston hududlarini, bilvosita esa, Qirg‘iziston va Tojikiston hududlarini qamrab oladi. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko‘ra, bugun Orolning qurigan qismida 5,5 mln. gektarga teng hududda yangi tuzli cho‘l paydo bo‘lgan. Bu hududlarda yiliga 90 kundan ortiq davr mobaynida chang bo‘ronlari sodir bo‘ladi va 100 mln. tonnadan ortiqchang va zaharli tuzlarni atmosferaga ko‘tarib, minglab kilometrlarga yoyib yuboradi. Shuning uchun ham Orol inqirozining atrof-muhit va Orolbo‘yi mintaqasi aholisi hayotiga salbiy ta’sirini qisqartirish, shuningdek iqlim ta’sirining yanada yomonlashishini yumshatish yoki oldini olish bugungi kundagi eng muhim vazifalardan sanaladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti BMT Bosh Assambleyasining 72–sessiyasida so‘zlagan nutqida ham Orol dengizining ekologik fojiasiga alohida e’tibor qaratgandi. Chunki Orol dengizi qurishi oqibatlarini bartaraf etish xalqaro sa’y-harakatlarning faol mustahkamlanishini talab qiladi. Shundan kelib chiqib, 2018 yilning 24 avgust kuni Turkmanboshi shahrida bo‘lib o‘tgan Orolni qutqarish xalqaro jamg‘armasi ta’sischi davlatlari rahbarlarining sammitida O‘zbekiston rahbari tomonidan Orolbo‘yi mintaqasini ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar zonasi deb e’lon qilish taklif etildi. Ushbu tashabbus ekologik toza texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy etishga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish maqsadida shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlarini ishlab chiqish, yashil iqtisodiyot tamoyillarini, ekologik toza, energiya va suvni tejaydigan zamonaviy texnologiyalarni kompleks amalga oshirish, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlovchi texnologiyalarni joriy etish, cho‘llanishning oldini olish, ekologik migratsiya va ekoturizmni rivojlantirishga qaratilgani bilan ahamiyatlidir. Prezident Shavkat Mirziyoev BMT Bosh Assambleyasining 75-sessiyasidagi nutqida anjuman ishtirokchilari e’tiborini yana bir bor Orol dengizi qurishining halokatli oqibatlariga qaratgani bejiz emas. Chunki hozirgi
Gerodotning «Tarix», “SHerak” («Shiroq», «Sirak») Polienning «Harbiy hiylalar» kitobida, «Zarina va Striangey» esa sitsiliyalik Diodorning «Kutubxona» asarida Kteziy kitobidagi bayon asosida saqlangan. Shuni ta’kidlash lozimki, yevropalik mualliflar miflar mazmunini o‘z millatdoshlariga tushunarli bo‘lishi uchun qayta ishlaganlar. Ularda nomlari kelgan qahramonlarning ismlarini istaganlaricha yevropalashtirganlar. Bu esa qissalarning ba’zi jihatlarini idrok qilishga xalaqit beradi. Miloddan avvalgi VI asrda ahmoniylar shohi Kir O‘rta Osiyoga bostirib kirdi. Bu yerdagi xalqlar Kirga qarshi mardonavor kurasholib bordilar. Lekin asosiy voqea Kirning Massagetlar malikasi Tomir/ bilan to“qnashuvida sodir bo‘ldi, ya’ni u m.a. 529 yilda Malika Tomir tomonidan o‘ldirildi. Bu haqda xalq qahramonlik qissasini to“qidi. Uning mazmuni quyidagicha. Eron shohi Kir ko‘pgina sharqiy mamlakatlarni bosib olgach, massagetlar yurtini ham o‘ziga bo‘ysundirishni o‘yladi. Massagetlar jasur qavmlardan hisoblanib, ular ko‘psonli edi. Sharqda, Arak daryosining orqasida, kunchiqar tomonda, issedonlarga yonma-yon yashar edilar. Ular skiflarga mansub qavm edi. Arak Dunaydan katta daryodir. Ayrimlar uni kichik deb hisoblaydilar. Arakda hajm jihatidan Egiy dengizidagi orol— Lesbos bilan tenglashadigan bir necha orollar mavjud. Bu orollarda yashaydigan odamlar yozoylarida yerdan turli xil tomirlarni kavlab olishadi va qaynatib ichishadi. Daraxtlardan pishgan mevalarni terishadi va ularni saqlab qo‘yishadi. Bu yerda yana boshqa bir mevali daraxt ham bo‘ladi. U mevaning alohida navi hisoblanardi. Massagetlar bu joyga to‘planishib, gulxan yoqishadi, atrofiga o‘tirishadi, bu mevalarni olovga tashlashadi. Gulxanda yonayotgn meva ajoyib hid taratadi va u odamlarni sarxush etadi, xuddi ellinlar vino ichib, mast bo‘lganlariga o‘xshaydi. Massagetlar mevani gulxanga qanchalik
Londondagi yong`inda halok bo`lgan italiyalik juftlik o`limi oldidan ota-onasi bilan vidolashdi 14 iyun kuni London shahridagi 24-qavatli uyda chiqqan yong`in tufayli italiyalik er-xotin Gloriya Trezivan va Marko Gottardilar ham halok bo`ldi, deb xabar berdi Tengrinews.kz nashri. Italiya OAVlarining ma`lumot berishicha, Gloriya o`limi muqarrarligini sezib, vataniga — onasiga qo`ng`iroq qilgan. Qizning so`nggi vidolashuv so`zlarini oilaning advokati ma`lum qildi. “Alvido, onajon! Men uchun nimaiki qilgan bo`lsangiz, barchasi uchun rahmat aytaman. Sizga endi samodan turib yordam beraman”, dedi Gloriya. Gloriya va Marko osmono`par binoning 23-qavatida yashagan. Ular Buyuk Britaniyada arxitekor bo`lib ishlashgan va mamlakatga kelganlariga atigi bir necha oy bo`lgan. Gloriya o`tgan yili o`qishni tamomlagan. 14 iyundagi yong`indan keyin ular bedarak yo`qolgan, deb hisoblangan edi. Keyinchalik ularning halok bo`lgani ma`lum bo`ldi. Advokatning aytishicha, Gloriyaning ota-onasi qashshoqlikda kun kechirgan. Ular bir necha oy ilgari uylaridan ayrilgani bois, Gloriya ota-onasiga yordam berish maqsadida Londonga kelgan, u Italiyada karera qilolmagan. “Ular o`z hayotlaridan juda mamnun edi. May oyida Londonga, yoshlarning uyiga mehmonga kelgandik. Kvartira juda ham shinam va zamonaviy, yaqinda ta`mirdan chiqqandi. O`shanda mazkur kvartira ularning hayotiga xavf solishi mumkinligi xayolimga ham kelmagan edi. So`nggi daqiqalarga qadar o`t o`chiruvchilar ularni qutqarishiga ishongandik”, - dedi Markoning otasi Janino Gottardi italiyalik jurnalistlarga. Uning aytishicha, yong`in paytida o`g`li u bilan muntazam aloqada bo`lgan, xovliqmay, xotirjam ohangda ularni tinchlantirishga harakat qilgan. Kvartirani batamom qora tutun qoplagandan keyin aloqa uzilgan. Yong`in paytida bino ichida 600 nafarga yaqin odam bo`lib, ularning asosiy qismi Afrika va Yaqin Sharq fuqarolari bo`lgan. Fojia oqibatidan 70 kishi halok bo`ldi. Ma`lum bo`lishicha, binoning ta`mirlash ishlari bilan shug`ullangan kompaniya eng arzon va tez yonuvchi qurilish materiallaridan foydalangan.
Ochiq sistemalarda teskari aloqa va nazorat mexanizmi mavjud bo‘lmaydi. Demak yuqorida keltirilgan sistema yopiq sistema deb ataladi. Albatta sistemaning ichida boshqa bir sistemalar xam mavjud bo‘lishi mumkin. Bunday sistemalar murakkab sistemalarga kiradi va ular qism sistemalarni o‘z ichiga qamrab oladi. Xar bir sistema boshqalaridan chegaralar orqali ajratilib turadi. Agarda sistema tashki muhit ko‘rsatgichlari o‘zgarganda xam, o‘z-o‘zini o‘zgartira va boshqara olsa, bunday sistemalarni adaptiv sistemalar deb ataladi. Xilma xil sistemalarning o‘zaro aloqasi interfeyslar orqali amalga oshiriladi. Xar qanday informatsion sistemani quyidagi xolda sxematik ravishda ifodalash mumkin: INFORMATSION SISTEMA Tashki muhit Tashkilotning informatsion sistemasi Nazorat Kirish Chiqish Qayta ishlash Teskari aloqa signallari Teskari aloqa signallari Nazorat Signallari Nazorat Signallari People Resources: End Users and IS specialists Axborot resurslarining kirishi Informatsion mahsulotlar ning chiqishi Ma’lumot resurslari saklanadigan ombor Sistema o‘zgarishini nazorat qilish Ma’lumotni informatsiyaga qayta ishlash Resurslar: Ma’lumotlar, Modellar va Bilimlar bazasi
Xizmatdan foydalanish Ko`p beriladigan savollarTanlangan xizmatlarga qo`shish UMUMIY MA`LUMOTLARHUJJATLARMUDDATLAR VA TO`LOVNATIJAXizmat haqida O`zbekiston Respublikasi Xalq ta`limi vazirligi huzuridagi bolalar sportini rivojlantirish jamg`armasi O‘zbekiston Respublikasi Tashqi savdo vazirligi O’zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi Qoraqalpog'iston Respublikasi Beruniy tumani Qoraqalpog'iston Respublikasi Qonlikul tumani hokimligi Andijon viloyati Qorasuv shahar hokimligi Andijon viloyati Xonobod shahri hokimligi Buxoro viloyati Buxoro shahar hokimligi Buxoro viloyati Kogon shahar hokimligi Buxoro viloyati Olot tuman hokimligi Buxoro viloyati Buxoro tuman hokimligi Buxoro viloyati Vobkent tuman hokimligi Buxoro viloyati G'ijduvon tuman hokimligi Buxoro viloyati Jondor tuman hokimligi Buxoro viloyati Kogon tuman hokimligi Buxoro viloyati Qorakul tuman hokimligi Buxoro viloyati Qoravulbozor tuman hokimligi Buxoro viloyati Peshku tuman hokimligi Buxoro viloyati Romiton tuman hokimligi Buxoro viloyati Shofirkon tuman hokimligi Buxoro viloyati Buxoro shahar hokimligi Buxoro viloyati Kogon shahar hokimligi Buxoro viloyati Olot tuman hokimligi Buxoro viloyati Buxoro tuman hokimligi Buxoro viloyati Vobkent tuman hokimligi Buxoro viloyati G'ijduvon tuman hokimligi Buxoro viloyati Jondor tuman hokimligi Buxoro viloyati Kogon tuman hokimligi Buxoro viloyati Qorakul tuman hokimligi Buxoro viloyati Qoravulbozor tuman hokimligi Buxoro viloyati Peshku tuman hokimligi Buxoro viloyati Romiton tuman hokimligi Buxoro viloyati Shofirkon tuman hokimligi Jizzaх viloyati hokimligi "Uzvinosanoat-xolding" xolding kompaniyasi O’zagroservis “Dori-Darmon” AK "O‘zbektelekom" aksiyadorlik kompaniyasi Barcha davlat va xo'jalik boshqaruvi, mahalliy davlat hokimiyati organlari.Xizmatni ko`rsatish uchun kerak bo`ladigan hujjatlar
Osiyo Chempionlar Ligasi 4-turida OKMK «Shabob Al Ahli»ga imkoniyatni boy berdi. Guruhning ikkinchi o‘yinida esa «Istiqlol» kutilmaganda mezbon «Al Hilol»ni yirik hisobda mag‘lub etdi. 4-turdan so‘ng «Istiqlol» (7 ochko) birinchi, «Al Hilol» (7) ikkinchi, «Shabob Al Ahli» (4) uchinchi, OKMK (4) to‘rtinchi pog‘onaga joylashgan. OChL, 4-tur, 24 aprel Shabob Al Ahli — OKMK 3:1 Gollar: Suhayl (3), Eduardu (11), Alhashmi (30) — Gadoyev (14). Shabob Al Ahli — Nosir, Sanqur, Salmin, Al Kamoli, Abbos, An Naqbi, Hassan, Masharipov, Karlos Eduardu (M.Marzuq, 76), Suhayl (Alg‘assani, 90+1), Alhashmi. OKMK — Suhrob Sultonov, Dilshod Ahmadaliyev (Mirg‘iyos Sulaymonov, 35), Bobur Yo‘ldoshev, Sardor Rahmonov, Akrom Komilov, Yovan Jokich, Sanjar Tursunov (Dilshod Jo‘rayev, 74), Mirjamol Qosimov (Sanjar Shoahmedov, 46), Elvin Fortes (Sanjar Jumaboyev, 52), Aleksandr Kasyan, Shohrux Gadoyev (Husniddin G‘ofurov, 46). Istiqlol — Al Hilol 4:1 Gollar: M.Jalilov (39, 44), M.Safarov (49, 53) — Gomis (24).
zodagonlar-bosqoqlar, dorug‘alar va boshqalar bo‘lishgan. Xo‘jalik asosini ko‘chmanchilar xo‘jaligi – ayllar tashkil etgan. Dehqonlardan kalon, chorvadorlardan qopchur solig‘i olingan. Tez orada Oltin O‘rdaning o‘zi ham parchalana boshlaydi. Jumladan, Qora dengizning shimolidagi hududlar dorug‘asi No‘g‘ay ma’lum muddat Oltin O‘rdaga ham o‘z ta’sirini o‘tkazgan. O‘rda tarkibidagi Bulg‘or, Qrim, Xorazm viloyatlari mahalliy zodagonlar yoki O‘rdadan tayinlangan amaldorlar tomokidan boshqarilgan. Mo‘g‘ullar Rus’ yerlarini birdaniga istilo qilmagan. Shimoli-g‘arbiy va g‘arbiy yerlar bosqinga uchramagan. Galich-VolinB hududlari shimoli-sharqdagi yerlarga nisbatan kam vayron qilingan. Botuxon 1243-yili o‘z huzuriga Vladimir kiyazi Yaroslav Vsevolodovichni chaqirib, uni butun Rus yerlari oqsoqoli etib tayinlab, unga yorlik beradi. Unga ko‘ra, Rus kiyazlari mo‘g‘ullar yurishlarida o‘z qo‘shini bilan qatnashmog‘i lozim edi. Knyazliklar aholisi O‘rda hisobiga soliqqa tortiladi. O‘z hokimiyatini kuchaytirish maqsalida mo‘g‘ullar bosqinlar uyushtirib turganlar. Ular knyazlar orasiga nizo solishga, siyosiy tarqoqlikni kuchaytirishga intilganlar. 1245-yili Saroyda Chernigov knazi o‘ldirilgan. 1246-yili Qoraqurumda zahar berib Yaroslav yo‘qkotiladi. Undan so‘ng Buyuk knyazv etib, uning o‘g‘li Andrey Yaroslavich tayinlanadi. Berka sulton (1257-1266-yy.) Rus’ yerlarida aholini ro‘yxatga olish tadbirini o‘tkazadi. Dastlab, soliq O‘rda tayinlagan amaldorlar tomonidan yig‘ilgan bo‘lsa, so‘ng boy musulmon savdogarlar soliq yig‘ish huquqi-barotni ola boshlaydi. Natijada, soliq to‘lay olmaganlarni qullikka olib ketilishi, zo‘ravonliklar kuchayadi. Nazorat uchun O‘rdadan har bir knyazlikka bosqoqlar yuborilgan. Vladimir shahrida yashagan bosh bosqoq, o‘z harbiy bo‘linmasiga ega bo‘lgan. Ayrim knyazlar, jumladan, Galich-Volin’ hukmdori Daniil mustaqil seyosat olib borishga intilib, mo‘g‘ullarga katga boj to‘lab, 1252-va 1254-yillari Botuxonning 60 minglik ko‘shinvi hujumini qaytarsada, oxir-oqibat, 1259-yildan ularga itoat etishga majbur bo‘ladi. O‘rdaning 70-80-yillardagi bosqinlari Janubi-G‘arbiy Rus’ yerlari qishloq xo‘jaligi, hunarmandchiligi, savdosini inqirozga uchratadi. Rusning shimoli-sharqiy hududlarida Aleksandr Nevskiy (1252-1263-yy.) buyuk knyaz bo‘lgan. U otasi singari g‘arbdan hujumlarni qaytarib, O‘rda bilan tinch munosabatlarni saqlash tarafdori bo‘lgan.
Shavkat Mirziyoyev Ostona shahriga yetib bordi 9 sentabr kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Qozog‘iston Prezidenti Nursulton Nazarboyevning taklifiga binoan Ostona shahriga keldi. Prezident matbuot xizmatida shu haqida xabar berildi. Davlat rahbarini Ostona xalqaro aeroportida Qozog‘iston Respublikasi bosh vazirining birinchi o‘rinbosari Asqar Mamin va boshqa rasmiy shaxslar kutib olishdi. Shavkat Mirziyoyev 10 sentabr kuni Islom hamkorlik tashkilotining Fan va texnologiyalar bo‘yicha birinchi sammitida hamda "EXPO-2017" xalqaro ixtisoslashgan ko‘rgazmasining rasmiy yopilish marosimida ishtirok etadi. Shuningdek, Prezidentimizning xorijiy delegatsiyalar rahbarlari bilan ikki tomonlama uchrashuvlar o‘tkazishi ham rejalashtirilgan.
d) Halqaro kredit. Halqaro darajada amalga oshiriladigan kredit munosabatlari tuplamini o‘z ichiga oladi. Ushbu kredit munosabatlari qatnashchilari sifatida halqaro moliya-kredit tashkilotlari (HVF, Jahon banki va boshqalar), mamlakatlarning xukumatlari, va alohida yuridik shaxslar bo‘lishi mumkin. 7-MAVZU. KREDIT TIZIMI VA UNING TASHKILIY TARKIBI. MARKAZIY BANK VA UNING FUNKSIYALARI Darsning o‘quv maqsadi: talabalarda kredit tizimining tashkiliy Nazorat savollari tarkibi: bank va nobank kredit tashkilotlari, ikki bo‘g‘inli bank tizimi 4, Ssuda kapitali deganda nima tushuniladi? tushunchasi, mission banklarning roli, markaziy emission banklarning 2. Ssuda kapitalining ikki asosiy manbasini ko‘rsating. б funksiyalari va operatsiyalari,O“zbekiston Respublikasi Markaziy 3. Ssuda kapitaliga kimning ehtiyoji mavjud? I banki va uning pul-kredit siyosatihaqida bilim, ko‘nikma va tasavvur 4. Kreditning asosiy tamoyilparini sanab bering. I nN hosil qildirishdan iborat. 5, Kreditning bazaviy funksiyalari nima? B Asosiy savollar 6. Tijorat va bank kreditlarini farqlarini ko‘rsatib bering. Ё I. Kredit tizimining tashkiliy tarkibi: bank va nobank kredit 7. Iste’mol krediti deganda nimani tushunasiz? g tashkilotlari. g 2) Ikki bo‘g‘inli bank tizimi tushunchasi. Emission Mustaqil ish topshiriqlari b banklarning roli. 1. Kreditning rivojlanish bosqichlari. k 3. Markaziy emission banklarning funksiyalari —va 2: O‘zbekiston sharoitida kredit berishning asosiy tamoyillari. EE operatsiyalari. 3. O‘zbekistonda keng tarqalgan kredit turlari va ularning E 4. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki va uning pul-xususiyatlari. v kredit siyosati. Tavsiya etiladigan adabiyotlar = 1. Karimov 1.A. “Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, Б Mavzuni o‘rganish bilan bog‘liq tayanch iboralar: O‘zbekiston sharoitida uni bartaraf etish yo‘llari va choralari” T.: kredit BAR xujjatlarni pul-kredit “O‘zbekiston”. 2009. = inkassatsiyalash siyosati 2. Kaптoy I.A. O‘zbekiston Respublikasining 2008 yildagi ; ; g ; “ochiq ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishing yakunlari va 2009 yildagi g op гa oya bozor”dagi islohotlarning ustuvor yo‘nalishlari. O‘zbekiston Respublikasi tashkilotlari ДИP operatsiyalar Prezidenti I.A. Karimovning Vazirlar Mahkamasining yil yakunlariga B 5 2,33 majburiy bag‘ishlangan majlisdagi ma’ruzasi. // Xalq so‘zi 13 fevral 2009 yil. uchyot stavkasi emishon benk rezervlar normasi 3; Karimov I.A. Iqtisodiyotni e€erkinlashtirish va chuqurlashtirish - O‘zbekiston mustaqilligini mustahkamlashning B: 1. Kredit tizimining tashkiliy tarkibi: bank va nobank kredit asosi-T.: O‘zbekiston, 2000. -285 b. EF tashkilotlari 4. Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz —jamiyatni = demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh Г Zamonaviy kredit tizimi ssuda kapitallari bozorida faoliyat etishdir. —T.: O‘zbekiston, 2005. —96 b. s yurituvchi va pul kapitalini jalb qilish va-yo‘naltirish bilan 5. I. A. Karimov. "O‘zbekiston XXI asr busag‘asida. " T. 5 shug‘ullanuvchi turli kredit-moliya institutlari to‘plamidir. 1997g. ; Kredit tizimi odatda uch bo‘g‘indan iborat bo“lib Markaziy bank, tijorat banklari va ixtisoslashgan kredit-moliya tashkilotlarini o‘z 54 55
ue i Ona, meni quchog‘ingga ol, Torlik qildi qizlar quchog‘i. Kulsa, ustimdan kuldi iqbol, Nurab tushdi ko‘ksim o‘chog‘i. Muzlayapman–boqmas hech kimsa, Quvrab borar tobora ilkim. Nahot to‘ng‘ich ustuning sinsa, Kuzatasan, onajonim, jim 1 Pichirlashar qizchalar: g‘iybat... Raqiblarim chorlashar to‘yga. Mayxo‘r do‘stim osadi qiymat: "Dunyo ishqqa tupurib qo‘ygan". Tupuraman... ammo qayerga Ishqim–yerni qoplagan gilam. Ketgim kelar havosiz yerga, Ketgim kelar yantog‘lar bilan. Endi meni kim ham suyadi, Endi menga kim bo‘lar qalqon Gardun–keli, jonim tuyadi, Gardun meni qiladi talqon. Qochay desam–Zamin menday shol, Quyosh boshim yerga egmoqda. Onajonim, quchog‘ingga ol– Men suygan qiz... erga tegmokdat » k i i Meni eslab yig‘laysiz hali, Atirgulday to‘kilib g‘arib- Lolalardek ko‘pga bormasdan, Nilufargulmisol oqarib... Zirqiratar xudbin bulbullar, Meni eslab yig‘laysiz hali – Hasad ila iljaygan gullar Yig‘ilishsa g‘iybat etgali. Injilasiz... yuksalish istab, Tirmashasiz uzoqdan uzoq. . Meni eslab yig‘laysiz hali, Botqoq bo‘lib tuyuladi Tor. Dilingizni tinglamas hech kim, Rimirlaydi ko‘l kabi qa’ri. Baliq bo‘lib kuzataman jim, Meni eslab yig‘laysiz hali... R.P.ga Xayr, xayr... balki alvido, Ketmoqlikka qildingizmi ahd Sizni o‘zi kechirsin Xudo, Sizga bersin yo‘llar qadar baxt. Qorishmasman qismat ishiga, Hayotimdan haqqimni oldim. Suyganlarim tark etishiga Bugun ancha ko‘nikib qoldim. To‘g‘ri, men–she’r yozuvchi kazzob, To‘g‘ri, mendan chiqmas raso er. To‘g‘ri, sizga ne berar azob, To‘g‘ri, sizga nima kerak she’r To‘g‘ri, sizni istovchilar ko‘p, Sumbatingiz malikaga xos. Sil qilmaydi unda taloto‘p, Unda sizni yig‘latmaslar, rost. Chiroq erta o‘chadi unda, Faryod solmas uyto‘la kitob. Yasan-tusan qilasiz kunda, Hatto betob bo‘lmaysiz, betob. Men-chi Shoir... Yozug‘im –toqat, O‘z-o‘zimni tuzatolmayman. Xayr, xayr... Alvido, faqat... Uzr, sizni... kuzatolmayman... kg Ufqimda qizardi mingchaman, Aybimni barg ila yopmadim. Yeunchalar munchalar mungchalar, Sizni men gulshanda topmadim. Jimirlar, g‘imirlar to‘rt tomon, Yuragim yugurar–ko‘r tamom. Olomon lol hamon... Al’amon!.. Sizni men gulshanda topmadim. Ongimda bong urar ismingiz, Tongimda tong turar izingiz, Gullarga achisin ichingiz, Sizni men gulshanda topmadim. Yuragim sitilar–sirtilar, Keling... yomaktubday yirtilar, Chertilar... Sher talar... She’r tilar... Sizni men gulshanda topmadim. Tovusday tovlansa bu dunyo, Hovuzday g‘ovlansa bu dunyo, Yovlansa-ovlansa bu dunyo... Sizni men gulshanda topmadim. Bir kuni uyg‘onib chopasiz, Aybingiz barg ila yopasiz, Meni gulqabrimdan topasiz– Sizni men gulshanda topmadim... M. Lermontovdan D.ga Avvalgiday yonimda qolgin, Hech bo‘lmasa bironta so‘z ayt. Toki shu bir so‘zingdan qalbim Ichikkanin topolsin albat. Omon bo‘lsa umid uchquni Yuragimda–jonlanar asta. Ko‘zyosh paydo bo‘lar-u, uni Yumalatar epkin birpasda. Bitta so‘z bor–anglatish mushkul Borlig‘im shu bir so‘zga asir. Tirilaman, yangrab qolsa ul Lek o‘zgaga etmagay ta’sir. O, ishongin, guldudog‘ingni Sovuq so‘zlar tashlagay tilib. Xuddi tozagul yaprog‘ini Bulg‘aganday ilonning tili). Intiho Tamom, bitdi... O‘, o‘chog‘imni Tashlab qochdi o‘t: Yonar lov-lov – Yigirma bir yillik bog‘imni Bir lahzada yamlagan olov. Kuldek uchar chaman chog‘larim, Men tamomman–ne kutayapsan Kuysa-kuydi mening bog‘larim, Lekin nega... sen tutayapsan! 2 Meni sevmat! Och itdek ulib, Kirib chiqdim duch kelgan inga. Ey, o‘n sakkiz yoshimning guli, Arzimayman toza sevgingga. Arzimayman.. sho‘rladim.- endi... - Manglayimda dunyo tuzi jam. Faqat.. nafratlanma sen mendan– Arzimayman nafratingga ham! 1997
Kaliy bilan natriy davriy sistemada yonma—yon turishiga qaramasdan, ularning geokimyoviy xossalari bir— biridan farq qiladi. Bu farq elementlarning kimyoviy xususiyatlariga, jumladan ion radiuslariga va gidrotatsiya jarayonini belgilaydigan gidratlanish darajasiga bog‘liq. Suyultirilgan eritmalarda natriy ioniga 9—11 molekula, K ga esa 5—6 molekula gidratli suv to‘g‘ri keladi. Buning natijasida natriy ionining radiusi K ga nisbatan kichikligiga qaramasdan, gidratlangan ion radiusi 0,79 nm ga yetadi, kaliyniki esa 0,532 nm bo‘ladi. Natriy dala shpatlarining tarkibida bo‘ladi. Kaliyni slyudalarda ko‘pligi ularning kristall kimyoviy xossalaridan kelib chiqadi. Kaliy va natriyning bu xususiyatlari ularning tuproq fraksiyalaridagi miqdorlarida o‘z aksini topgan. 12—jadval Mexanik K va Ma 9, Fraksiyalar A lam nomi k 001 1—0 005—0,01 1— 0,25—0,5 12—jadval ma’lumotlariga ko‘ra, zarrachalarning o‘lchami ortgan sari, bu elementlarning miqdori kamayib boradi. Har ikkala element ham qum frakdiyasida tuproqqa nisbatan keskin 10—20 marta kamaygan. Il fraksiyalarida esa bularning miqdori keskin ortadi. Yana shuni aytish joizki, natriy miqdori sho‘rtob tuproqlarda va sho‘rtuproqlarda kaliydan ko‘p tarqalgan. Almashinuvchi kaliy tuproqlarda bir tekisda tarqalgan bo‘lsa, buni natriy uchun aytish qiyin. Bunga sabablardan biri slyudalar kaliyni natriyga nisbatan mustahkam ushlab turadi. Kaliy va natriyning oson eriydigan tuzlari sho‘r yerlarda va arid mintaqalardagi cho‘kmalarda ko‘p miqdorda to‘planishi mumkin. Ammo shunday joylarda ham tuproq va landshaftlarning geokimyoviy xususiyatlaridan kelib chiqib, natriy kaliyga nisbatan ko‘proq to‘planadi. Kaliy va natriy atomlar massasining farqi natriy foydasiga deyarli 2 barobar ortiq, ya’ni kaliy atom massasi 39, natriyniki esa 23. Demak, agar biz ularni landshaftlardagi tuproqlarda tarqalganlik miqdorini foizlarda yoki boshqa birliklarda emas, balki atomlar soni bilan bersak, u holda natriy miqdori yana ham ortadi. Ishqoriy yer metallariga xarakteristika Kalsiy, magniy elementlarining birikmalari kaliy va natriy birikmalariga nisbatan bir muncha ko‘proq tarqalgan. Bular turg‘un silikatlardan tashqari karbonatlar, sulfatlar tarkibiga tuproq singdirish kompleksiga kiradi. Shu boisdan bu elementlar faqat arid ishqoriy yer metallariga zona tuproqlaridagina emas, dashtda, ba’zan esa taygada kam uchraydi. Ishqoriy yer metallari dala shpatlari, fel’dishpatitlar, silikatlar tarkibiga kiradi. Ulardan magniy slyudasimon minerallar (talk), xlritlar tarkibida ko‘proq uchraydi. Ishqoriy yer metallariga ega bo‘lgan minerallar tarkibi 13—jadvalda ko‘rsatilgan. Jadvalda murakkab minerallar qatorida oddiy, lekin geokimyoviy nuqtayi nazardan muhim ahamiyatga ega bo‘lgan karbonatlar, 44
Baytda qo‘llanilgan maqsad gavhari–gavhari maqsud tushunchasi fanodan keyin keladigan baqo maqomining badiiy ifodasi. Fano maqomida chekkan iztiroblar, mashaqqatlar, ya’ni ko‘zyosh to‘kib hosil etgani–fano dengizida g‘avvoslik qilgani evaziga u boqiylikka erishmoqda. Buni shoir gavhar, bahr, g‘avvos kabi so‘z-obrazlar tanosubida tushuntiradi. Shunisi e’tiborliki, Navoiy ijodini yaxshi o‘rganish uning biror she’ri yoki baytida o‘rtaga qo‘yilgan muammoning sharhi yoxud izohini ikkinchi bir g‘azal yobaytdan topish imkonini ham beradi. Jumladan, shoirning yuqoridagi fikrlarini uning quyidagi bayti yordamida izohlash ham mumkin: Fano bahriga cho‘mmoqdin g‘araz tolibqa vasl o‘ldi Ki, g‘avvos o‘lmakiga g‘arq o‘lub, gavhar erur bois (4, 199). Shunday qilib, fano bahri–orif inson erishgan ma’rifat va haqiqat olami; g‘avvos–oriflikka talabgor solik; gavhar– Haq huzuri, buzilmaydigan, o‘zgarmaydigan va abadiy ma’naviy-ruhiy halovat manbai bo‘lgan maqom. Shoir bunda qadimiy hunarlardan biri–dengizga sho‘ng‘ib gavhar olib chiqish kasbi-ta ishora etgan (bu tashbeh boshqa shoirlarda ham bor): gavhar– dengizda chig‘anoq (sadaf) ichida hosil bo‘ladi va g‘avvoslar suvga sho‘ng‘ib, uni topib olib chiqadilar. Bu juda xavfli va mashaqqatli kasb, jasorat va ko‘pyillik mashqni talab qiladi. Shu bois ham tariqat soliki g‘avvosga o‘xshatilgan. Gavhar esa eng oliy-qiymat, buzilmaydigan, doim bir xil jilolanib turadigan tosh –boylik, ya’ni parvardigor jamoli, ilm-u hikmati timsoli. Solik fano bahriga sho‘ng‘imasdan bu boylikka ega bo‘lolmaydi. Ana shunday dunyoviy tashbeh va tasvir bilan Navoiy hazratlari ilohiy ma’rifatga erishish mashaqqatini tushuntirgan. Ovuch qoqarmen o‘z ahvolima tahayyurdin, Ramida ko‘nglum erur bu usul ila raqqos. Bayt mazmuni shayx Zunnun Misriyning: "Ma’rifatning haqiqati hayratdir" (5, 199), degan so‘zlariga hamohang. Avvalgi baytdagi fikrlar uzviy davom ettirilgan ushbu baytda maqsad gavharini qo‘lga kiritgan solik ahvolini anglasak, ajab emas. Borliqni yangicha idrok etayotgan solik-shoir maqomdan maqomga o‘tgani sari latiflashib borayotgan (hurkak) ko‘nglini tasvirlash bilan o‘zida kechayotgan kechinmalarni ifodalashga muyassar bo‘ladi. Shuni aytish kerakki, avvalgi baytlarda fikr bayoni–shoirning fano haqidagi orifona qarashlari ifodasi ko‘zga tashlansa, mazkur baytda endi shoir "holatga kirib", fikrini hissiy kechinmalar orqali yetkazmoqda. Boshqacha aytganda, shoir "lirik qahramon" sifatida ham ishtirok etib, qalb haroratini izhor qiladi. Natijada jonlantirish–tashxis san’ati orqali aytilayotgan fikrlarning ta’sirchanligi oshirilgan. Maqta’dan avvalgi bayt foniylikka erishishdagi muhim masalaga bag‘ishlanadi: Desang, bu yo‘lda o‘lay, nafsni burun o‘ltur Ki, ishq shar’ida go‘yo bu nav’ keldi qisos. Nafsni o‘ldirish–solik "uchun eng mashaqqatli amallardan. Busiz u hech qachon maqsadiga erisha olmaydi. O‘ldirmoq, qisos (ya’ni qasos) kabi tushunchalar tanosubida shoir nafsni o‘ldirmay turib, bu yo‘lga kirish mumkin emasligini, ishq yo‘liga kirganlar uchun shunday qasos olish shakli borligini ta’kidlaydi. Bu o‘rinda ham, demak, hayotiy detalga murojaat qilingan: shariatda qasos olish shartlari bor. Ishq shariatida ham shu xildagi qasos olish bor, deydi shoir. Chindan nafsni o‘ldirmay, tom ma’noda oshiq bo‘lish mumkin emas. So‘nggi baytda yana bir so‘fiyona atamaga duch kelamiz: Rizo yo‘lida Navoiy borur qayon cheksang, Chu ishq bog‘ladi bo‘yniga rishtayi ixlos. Navoiy rizo yo‘lida qay tomonga yo‘llasang ham boraveradi, chunki ishq uning bo‘yniga ixlos rishtasini bog‘ladi, –degan mazmun anglashilgan baytda tariqatning so‘nggi maqomi–rizo bilan bog‘liq mulohazalar o‘z ifodasini topgan. "Rizo qalbdan qabohat–kirlarning ketishi, qazovu qadar hukmiga bo‘ysunish, nafs roziligidan chiqib, Haq roziligiga kirishdir. Qazo amriga
Rahmatilla Inog‘omov Ko‘ngil bermish so‘zumga... (Jahon adabiyotining azamat siymosiz (V. M. Jirmunskiy) Alisher Navoiy ijodi faqat o‘zbek shoirlariga emas, balki butun Sharq adabiyotiga samarali ta’sir ko‘rsatgan. Taniqli hind adibi Xo‘jaAhmad Abbos bu haqda: Navoiyni, uning yaratgan ajoyib obrazlarini hind xalqi yaxshi biladi va sevadi», deb yozgan edi. Navoiy o‘z ijodida O‘rta Osiyo xalqlari adabiyotidagi barcha ilg‘or g‘oya va an’analarni umumlashtirgan. Shuning uchun ham ulug‘ shoirni turkiy she’riyatning oqsoqoli, deb ataganlar. Bu o‘rinda atoqli rus olimi Yo. E. Bertel’sning quyidagi fikri yodga keladi: «Navoiyning muborak nomi keng xalq ommasi «rasida haligacha yashaydi. Uning lirik she’rlari xalq og‘zida qo‘shiq bo‘lib ketgan. O‘zbekistondagina emas; balki Turkmanistonda ham, Qozog‘iston va Afg‘onistonda ham uni hurmat bilan eslaydilari. Shoirning g‘azallari, ishqiy-lirik dostonlari turkman xalqi o‘rtasida ham keng tarqalgan. Navoiy asarlari inqilobdan ancha ilg‘ariyoq turkman maktab va madrasalarida o‘quv kitobi sifatida foydalanilgan. Uning nomi turkman ziyolilari-orasida ham, mehnatkash xalq orasida ham mazlumlar baxti uchun qayg‘urishning buyuk timsoli sifatida hurmat bilan tilga olinadi. Shoir turkmanlar bilan bevosita aloqada bo‘lgan. Navoiy davlat ishlari, mamlakatning turli yerlarida ko‘tarilib turadigan isyonlarni yaxshilik yo‘li bilan hal etish, madaniy qurilishlarga rahbarlik qilish maqsadida ko‘p marta turkman yerlarida bo‘lgan. Tarixiy manbalarda Navoiy Mari (Mara), Mahna, Abivard singari turkman shaharlarida bo‘lgani haqida ma’lumotlar bor. Shoir ijodida turkman xalqi, shahar va qishloqlarning ismi zikr etilgan g‘azallar anchagina uchraydi. Ulug‘ san’atkor turkman xalqiga, og‘zaki, ijodiyoti va muzika san’atiga yuqori baho beradi, hunarmandlarining didi, chavandozlarining mahoratiga qoyil qoladi, go‘zallari. yuragini rom etganini aytadi: . Chiqib ishq o‘ti ko‘ksim chokidin, boshimdan oshibdur, Bu eskirgan yog‘ochga o‘z ichindan. o‘t tutoshibdur. Navoiy Marv (Mari)ni juda yoqtirgan, shuning uchun ham bu yerda bo‘lish o‘ziga ilhom bag‘ishlashi, ruhini ko‘tarishini yozgan edi: Maskanim hijronda bo‘lsa edi Marvi izohi jon, Bergay erdi hajrdin o‘lsam, tanimga shoh jon. 1 Shoir mamlakat osoyishtaligi tashvishida yurgan vaqtlarida bir necha marotaba Marvda to‘xtagan, bu shaharni obodonlashtirishga hissa qo‘shgan. Hirot va mamlakatning boshqa shaharlarida 370 ga. yaqin madrasa, kutubxona va shifoxona qurdirgan Navoiyning bevosita ko‘magi va rahbarligi ostida bu shaharda ham 1476-yilda. «Xisraviya» madrasasi qurilgan. Talabalar to‘liq Navoiyning shaxsiy ta’minotidan bahramand bo‘lganlar." Adib Hirot, Astrobod, Xurosonda yashovchi turkmanlar bilan yaxshi munosabatda bo‘lgan. Ularning oqko‘ngil yo‘lboshchisi Yoqub sulton bilan do‘stlashgani va Jomiy qo‘li bilan, yozilgan ajoyib bir bayozni unga hadya etgani xususida tarixiy manbalarda ma’lumotlar bor. O‘zbek adabiyotining asoschisi Alisher Navoiy turkman shoirlarining ham ma’naviy padari, ustozi hisoblanadi, —deb yozadi Turkmaniston Fanlar Akademiyasining akademigi B. A. Karriyev «Navoiy va turkman adabiyoti» maqolasida. — Shunisi xarakterliki, turkmanistonlik ba’zi shoirlar Navoiyning bevosita shogirdlari bo‘lganlar. Buyuk gumanist shoir ularga she’riyat sirlarini ochgan, ijod etishlariga ko‘maklashgan... Serahslik MirSaid Qobuliy, uning akasi MuhammadAli G‘aribiy, uning kichik o‘g‘li Sabuhiyni Navoiy tarbiyalagan... Navoiy barhayot davrlarida ana shunday edi. Biroq uning o‘limidan so‘ng ham 5 asr davomida bu olijanob vazifani Navbiyning o‘lmas asarlari bajarib keldi va bajarmoqda» («O‘zbek tili va adabiyoti», 1968; Me3, 41-bet). Ma’lumki, Navoiy Majolisun nafois asarida o‘z salaflari va zamondoshlari bo‘lgan shoir va olimlar haqida ma’lumot beradi. Bular orasida turkmanistonlik bir qator. shoirlar ham tilga olinadi. Alisher Navoiyning Mavlono Ruhiy Yorziy, Xo‘ja Muayyod Mehna, Doiy, Mavlono Yusufshoh, Nursaidbek, Mirsaid Hasan Abivardiy, Xo‘ja Husayn Kirangiy, Xo‘ja Abu Isloh, Xo‘ja AbuSaid, Xo‘ja Abu Nosiriy kabi ijodkorlar haqidagi-fikrlari turkman adabiyotining ilk namoyandalari, umuman olganda, turkman ijtimoiy fikrini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi. Shoirning aruz ilmi qonun-qoidalari sharhiga bag‘ishlangan «Mezonul-avzon» asarida ham o‘zbek she’r tuzilishi haqidagi fikrlar bilan birga, turkiy tilda ijod etuvchi boshqa xalqlar, jumladan, turkman pozziyasi haqida ham ayrim mulohazalar bor. Navoiy ijodi turkman adabiyotiga shunchalik yaqin va mustahkam aloqadorki, mashhur rus olimlari A. Samoylovich, Ye. E. Berteleslar turkman adabiyoti tarixini chuqur o‘rganish uchun ulug‘ o‘zbek shoiri ijodini sinchiklab tekshirish lozimligini ta’kidlagan edilar. Bu fikr Navoiy asarlari turkman adabiyoti bilan ham chambarchas aloqada bo‘lganligini ko‘rsatadi. Buning qator sabablari bor. Navoiy g‘azallari, dostonlariga kirgan qo‘shiqlari juda uzoq vaqtlardan beri turkman 188 a i . i olasi 2.
Jami Armanistonda sakkizta kazino mavjud Ular Flamingo, Fir'avn, Shangri La, senator va boshqalar qimorxona hisoblanadi Ushbu qimor o'ynash muassasalarining har birida o'yinchilarga qimor o'yinlari va yuqori sifatli xizmat ko'rsatishning keng assortimenti taklif etiladi
KNAUF Buxoro viloyatida gipsokarton listlarini ishlab chiqaruvchi yangi liniyani ochdi – Gazeta.uz KNAUF Buxoro viloyatida gipsokarton listlarini ishlab chiqaruvchi yangi liniyani ochdi Buxoro viloyatidagi KNAUF korxonasida gipsokarton listlarini ishlab chiqaruvchi yangi liniya ochildi. Loyiha qiymati — 16 mln dollardan ziyod. 17 may 2018, 17:47 Iqtisodiyot 16 may kuni Buxoro viloyatida KNAUF-listlar ishlab chiqarish bo‘yicha KNAUF liniyasining rasmiy ochilishi bo‘lib o‘tdi. Bu haqda kompaniya vakili «gazeta.uz"ga xabar qildi. Tadbirda O‘zbekiston bosh vaziri Abdulla Aripov, KNAUF Manfred Grundke xalqaro guruhining boshqaruvchi hamkori Manfred Grundke, Germaniyaning O‘zbekistondagi elchisi Gyunter Overfeld ishtirok etdi. Rekonstruksiyadan so‘ng gipsokarton KNAUF-listlarni ishlab chiqarish hajmi 30 mln kv.m.dan ortiqni tashkil etadi, ishlab chiqarish liniyasini kengaytirishga investitsiyalar esa 22 mln AQSH dollariga yetadi. Loyihaga kiritilgan qo‘yilmalar hajmi 16 mln dollardan ziyodroqni tashkil etdi. KNAUF kompaniyasining O‘zbekistondagi 20 yildan ortiqroq faoliyati davomida KNAUF kompaniyasi Buxorodagi ikkita korxonaga 75 mln dollar sarmoya kiritdi. Buxoro viloyatida ishlab chiqarilgan qurilish materiallari mamlakat iqtisodiyoti raqobatbardoshligi va eksport salohiyatini oshiradi. Buxoro viloyatida KNAUF ishlab chiqarish rivojining keyingi bosqichi yakunlangach, sarmoyalar hajmi 100 mln dollarga yetadi. Yangi ishlab chiqarish liniyasi «KNAUF GIPS BUXORO» hududida quriladi. Mamlakat bosh vaziri Abdulla Aripov o‘z so‘zida zavodning ochilishida ishtirok etgan kompaniya egalaridan biri Nikolaus Knaufga Buxoro zavodi texnologik jihozlanish va ishlab chiqarish sifati bo‘yicha Germaniyadagi KNAUF korxonasidan qolishmasligi uchun minnatdorlik bildirdi. Aripov KNAUF kompaniyasini respublikaning boshqa mintaqalarida ham ishlab chiqarishni boshlashga taklif qilib, yangi loyihalar hukumat tomonidan qo‘llab-quvvatlanishini bildirdi. «Газета.uz» 758
Pandemiyadan keyin davlatlar iqtisodiyotida qanday tendensiyalar kuzatila boshlashi mumkin? Britaniyadagi Surrey universiteti ilmiy xodimi, iqtisodchi Simon Meyr pandemiyadan keyingi iqtisodiy hayotning 4 xil ssenariysini taxmin qildi. Unga ko‘ra, iqtisodiy nuqtayi nazardan pandemiyadan keyingi kelajakning 4 xil variantini taxmin qilish mumkin: davlat kapitalizmi, varvarlik, davlat sotsializmi, o‘zaro yordamga asoslangan tizim. 1-ssenariy: davlat kapitalizmi Bu – hozir aksariyat davlatlar qo‘llayotgan dominant siyosat shakli. Kapitalizm tovar ayirboshlash jarayoni (ya'ni oldi-berdi)ni iqtisodiyotni harakatga keltiruvchi asosiy kuch sifatida ko‘radi, shu bois savdo va ishlab chiqarish jarayonini tiklashga zo‘r beradi. Ammo ishchilar o‘z salomatligidan xavfsiragani uchun ishga chiqmay qolishi ehtimoli yo‘q emas. Oqibatda bozor inqiroz yoqasiga kelib qolganda davlat yordamiga bog‘liq bo‘lib qoladi. Natijada davlat kredit berish tizimini kengaytirishga, tadbirkorlik sub'yektlariga mablag‘ manbalarni taqdim qilishga o‘ta boshlaydi. Bu ssenariy pandemiya qisqa vaqt davom etganda va uni nazorat qilish mumkin bo‘lib turgandagina qo‘l kelishi mumkin. Uzoq davom etadigan pandemiya sharoitida esa davlat bozorni ushlab turish uchun tobora ko‘proq resurs tikishiga to‘g‘ri keladi, ammo buning uddasidan qanchalik chiqa olishi mavhum. 2-ssenariy: varvarlik Bu – sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan eng yomon ssenariy. Pandemiya xavfi hali yuqori bo‘lib turgan vaziyatda odatiy turmush tarziga qaytishga harakat qila boshlagan davlatlarda shunday ssenariy kuzatilishi mumkin. Ya'ni oldi-berdi harakatlarini tiklash asosiy prinsip bo‘lib, aholi hayot xavfsizligi ikkilamchi masalaga aylanadi. Davlat inqirozli vaziyatlarga chidamli mexanizmlarga ega bo‘lmagani holda bozorni saqlashga harakat qiladi. Salomatligi bilan bog‘liq muammolar yoki ishsizlik tufayli bozordan tashqarida bo‘lib qolgan aholi qatlami qo‘llab-quvvatlanmaydi. Aholi salomatligi bilan bog‘liq masalalar ko‘rib chiqilmay, shifoxonalar yomon ishlasa, davlat tadbirkorlik sub'yektlari va bozorlarni saqlab qolish uchun samarali mexanizmlar yarata olishning uddasidan chiqmasa, xaos va varvarlik yuzaga kela boshlaydi. Iqtisodiy beqarorlik ijtimoiy va siyosiy xavotirlarga sabab bo‘ladi, davlat tizimi jamiyat farovonligini ta'minlashning uddasidan chiqa olmaydi. 3-ssenariy: davlat sotsializmi Hukumatlar tanlashi kerak bo‘lgan eng qulay yo‘l shu. Ishchilarga pul to‘lash – bozorni himoya qilish instrumenti sifatida emas, balki aholi hayotini himoya qilish maqsadida qilinadi. Davlat iqtisodiyotning hayot uchun zarur bo‘lgan sohalarigagina – oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish, energiya, turar-joy masalasiga aralashadi. Bundan tashqari, davlat insonlarning birlamchi hayotiy ehtiyojlari bozor manfaatlari uchun o‘ljaga aylanib qolmasligini ta'minlaydi. Shifoxonalar milliylashtiriladi, aholiga bazaviy ehtiyoj tovarlariga ega bo‘lish uchun imkoniyati yaratib beriladi. Bu ssenariyda fuqarolar o‘z ish beruvchilariga yashab qolishlari uchun asosiy najotkor sifatida qarashmaydi. Har bir fuqaro bozordagi oldi-berdiga qanchalik aloqador bo‘lishidan qat'i nazar, yashash sharoitiga ega bo‘ladi. Davlat sotsializmi uzoq davom etgan pandemiyadan so‘ng davlat kapitalizmi transformatsiyasi natijasida paydo bo‘lishi mumkin. Davlat hamma sohalar emas, eng muhimlari haqida bosh qotira boshlaydi. Chuqur inqiroz, mahsulot yetkazib berish zanjirida uzilishlar bo‘la boshlasa, an'anaviy choralar – qog‘oz pullar chiqarish, kredit ajratish naf bermay qolishi mumkin. Mazkur ssenariyning xavfli tomoni shundaki, u avtoritar boshqaruvga o‘tib ketishi kerak emas. 4-ssenariy: o‘zaro yordamga asoslangan tizim Bu yo‘ldan ketilganda, aholining salomatligi haqida qayg‘urish iqtisodiyotning ustuvor tamoyiliga aylanadi. Bunda davlat muhim rol o‘ynamaydi – alohida shaxslar, kichik guruhlar o‘zlari mansub bo‘lgan jamiyatni qo‘llab-quvvatlash, unga yordam berishni boshlashadi. Odamlar jamoalarga birlashib, o‘z hududida xavfsizlik va barqarorlikni ta'minlash bo‘yicha choralar rejasini ishlab chiqishi, ehtiyojmand aholi qatlami haqida qayg‘urish norasmiy guruhlarning gardaniga tushishi mumkin. Bunday tizim ikki holatda paydo bo‘ladi – davlat o‘z vazifalarini bajara olmasa yoki jamiyat inqirozli holatga pragmatik munosabatda bo‘la boshlasa. Kichik guruhlar jamiyatdagi muammolarni hal qilish uchun resurslarni tezkorlik bilan yo‘naltira olmasligi mumkin. Ammo bir qancha kichik guruhlar o‘zaro aloqalarni yo‘lga qo‘ygan holda samarali tizimni tashkil qilsa, bu muammo ham yechim topadi. O‘zaro yordam tizimi yuqorida keltirilgan uch ssenariyning mantiqiy davomi sifatida yuzaga kelishi ham mumkin. Davlat kapitalizmi o‘zini oqlamasa, varvarlik xavfi paydo bo‘lsa yoki davlat sotsializmiga yordam sifatida kichik guruhlar harakatlari o‘rtaga chiqishi ehtimoldan yiroq emas. Bu to‘rt ssenariy – voqealarning taxminiy rivoji xolos. Ular bir-biriga qo‘shilgan shaklda ham namoyon bo‘lishi mumkin. Kuchli demokratik davlat katta salohiyatga ega sog‘liqni saqlash tizimi yaratishi, bozor iqtisodiyotining injiqliklariga moslasha olmagan qatlam himoyasini ta'minlashi, fuqarolarga yordam guruhlarini tashkil etishlari uchun imkon yaratishi kerak. Muhimi, inqirozlar uchun ta'sir formalari faqatgina iqtisodiy manfaatlar emas, insonparvarlikka asoslanishi zarur.
· Bitta qalam bilan 64 820 metr uzunlikdagi chiziq chizish yoki 50 000 ta so‘z yozish mumkin
O’zbekiston-Qirg’iziston: Amaliy ishlar vaqti keldi O'shdagi chegaradamiz: Qirg'iziston-O'zbekiston O'zbekiston-Qirg'iziston rahbarlari uchrashuvi, Bishkek O'zbekiston va Qirg'iziston: Hamkorlik yo'lidagi to'siqlarni olib tashlaymiz Atambayev AQSh va Rossiya, temir yo’l, turk litseylari haqida gapirdi Janubiy Qirg’iziston - qadim ziyoratgohlar makoni Qirg'iziston jamoatchiligi Rossiyadagi xuruj haqida nima deydi? Yevropa Ittifoqi Qirg'izistonga millionlab yevro yordam va'da qildi Qirg'iziston yoshlari to'g'ri diniy tarbiya olyaptimi? Qirg'izistonda qahraton qish Qirg’iziston bolalari yozgi ta’tilda nima bilan mashg'ul? Qirg'iziston: Turli kasb va qiziqishlarga ega odamlar hayotidan Qirg'iziston janubida e'tiqod va ibodat Qirg'iziston janubida 2010-yilning yozida olingan suratlar Qirg'iziston farzandlari Etnik xunrezlikdan besh yil o'tib O'sh, Qirg'iziston
AVAZ O‘TAR (1884—1919) U o‘zining xalqchillik, ma’rifatparvarlik g‘oyalari bilan sug‘orilgan jo‘shqin ijodi bilan o‘zbek xalqining sevikli shoirlaridan biri darajasiga ko‘tarildi. O‘zbek mumtoz she’riyati tarixida uqimiy, Furqat, Zavqiy kabi yetuk zamondoshlari qatoridan Muqimiy, Furqat, Zavqiy kabi yetuk toshlari qatorid o‘rin oldi. G‘azallar Fidoiy xalqim o‘lsun tanda jonim, Bo‘eib qurbon anga ruhi ravonim. Gar o‘lsam darbadar mazlumlar uchun, Budur maqsudi qalbi notavonim. Mani solsa fano yo‘liga davron, Yurur ustimdin avlodi zamonim. Umidim: yashasin maktab bolasi, Alar har biri bir she’ri jayonim. Na yaxshi o‘ylakim, ma’qul-u manzur, Avaz, xalqim uchun to‘kulsa qonim. er. Topar erkan qachon, yorab, hayoti jovidon millat? Topib ilm-u hunar birla maorifdan nishon millat?
Vertikal yuklama ta’sir qilayotgan paytda egarsimon qismlarni muvozanatlashda va gorizontal kuch ta’sirida ularni sezilarli burilish burchagida protezning barqarorligini tuzatish zarur. Protezning vertikal stabilizatsiyasining buzilishi , odatda, 1 va P sinf nuqsonlarida kuzatiladi, bunday holatlarda alveolyar chekkaning ikkala tomonida qolip olish vaqtida shilliq qavatni bir tekis siqish imkoniyati bo‘lmaydi. Vertikal tekislikda stabillikni tuzatish o‘z-o‘zidan qattiqlashuvchi plastmassa yordamida, egarsimon qismni chaynash mushaklari bosimi ta’sirida boshqa joyga ko‘chirish orqali amalga oshirilishi mumkin. Ushbu usul protezning egarsimon qismi bo‘ylab tish milkining bir tekisda yuklanishiga yordam beradi. Protezning vertikal stabilizatsiyasining buzilishi distal va mezial tayanchli P sinf protezlarida, sun’iy tish qatorining cho‘zilishida yuzaga kelishi mumkin. Ikkinchi molyar tishlarni qarshilik markazi ortiga joylashtirilganda, u egarsimon qism uzunligini 273 ga teng masofada yotadi, egarsimon qismning qarshilik markazi orti kuchlari ta’siri ostida otilib ketishi kuzatiladi. Yoyning yetarli darajada qattiqligi, klammerlarning ahamiyatsiz stabillovchi ta’siri, alveolyar o‘simtalarning pastligi va milklarning yetarlicha egiluvchanligi gorizontal kuch ta’sirida protezning chidamliligini buzilishiga sabab bo‘lishi mumkin. Dastlabki ikkita holatda stabillikni yaxshilashni iloji yo‘q. Alveolyar o‘simtalarning pastligi va milklarning yetarlicha egiluvchanligida protezning lateral ekskursiyasini kamaytirishga asosning chekkalarini uzaytirish, milklarni siqish va vertikal yuklamani gorizontal komponentini maksimal darajada kamaytirish hisobiga erishish mumkin. Shuni ta’kidlash kerakki, protezni perebazirovka-ko‘chirish bilan uni stabillashishini korreksiyasi egarsimon qismlarning juda kuchli balansida protezni kiritish kunida amalga oshirilishi kerak. Sezilarsiz balansda perebazirovkani yaxshisi 23 kun ichida amalga oshirish kerak. Protez asoslarining yakuniy 124
Maʼlumki, zamonaviy xalqaro munosabatlar ularda koʻp tomonlama diplomatiyaning roli ortib borayotganligi bilan ham xarakterlanadi. Oxirgi bir necha yil barcha sohalarda amalda oshirilgan ijtimoiy-siyosiy oʻzgarishlar, tub islohotlar va bu borada erishilgan ulkan yutuqlar miqyos jihatidan mustaqil Oʻzbekiston tarixida misli koʻrilmagan hodisa boʻldi va xalqaro munosabatlar, tashqi siyosiy va tashqi iqtisodiy aloqalarda yangi davrni boshlab berdi. Ayni paytda, muvaffaqiyat bilan amalga oshirilgan muhim tashqi siyosiy tashabbuslar natijasi oʻlaroq, xalqaro maydonda keng miqyosdagi yuksak natijalarga erishilmoqda. Maʼlumki, zamonaviy xalqaro munosabatlar ularda koʻp tomonlama diplomatiyaning roli ortib borayotganligi bilan ham xarakterlanadi. Koʻp tomonlama diplomatiya xalqaro hayotning Birlashgan millatlar tashkiloti (BMT) va boshqa universal xalqaro tashkilotlarning faoliyati bilan bogʻliq koʻplab muhim jabhalarini qamrab oladi. Oʻtgan qisqa davrda Oʻzbekiston Respublikasi tashqi siyosatining belgilovchi asosiy yoʻnalishlaridan biri — turli xil universal va mintaqaviy tashkilotlar bilan hamkorlikni mustahkamlash maqsadida BMT va boshqa nufuzli xalqaro tuzilmalar bilan sherikligimiz sifat jihatidan yangi bosqichga koʻtarildi. Xalqaro munosabatlardagi hozirgi murakkab sharoitda Oʻzbekiston tashqi siyosiy faoliyatida jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuv, shu jumladan, BMT bilan har tomonlama oʻzaro manfaatli va konstruktiv hamkorlik aloqalarini yanada taraqqiy ettirish yoʻnalishi jadal ilgarilamoqda va uni tartibga solishga qaratilgan davlat siyosati ham evolyutsion rivojlanish yoʻlidan ketmoqda. BMTning yuqori minbaridan Oʻzbekiston bugun dunyoni tashvishga solayotgan dolzarb masalalar boʻyicha nafaqat munosabat bildiruvchi, balki ularning yechimi boʻyicha aniq taklif berayotgan, kun tartibini oʻz mavqeiga ega davlat sifatida oʻzini namoyon qilmoqda. BMT Bosh Assambleyasining “Markaziy Osiyo mintaqasida tinchlik, barqarorlik va izchil taraqqiyotni taʼminlash boʻyicha mintaqaviy va xalqaro hamkorlikni mustahkamlash”, “Maʼrifat va diniy bagʻrikenglik”, “Markaziy osiyoda barqaror turizm va barqaror rivojlanish” deb nomlangan uchta maxsus rezolyutsiyalari qabul qilinishi BMT Bosh Assambleyasi tomonidan bir ovozdan maʼqullanishi Oʻzbekistonning BMT faoliyatiga qoʻshayotgan hissasining eʼtirofidir. Oʻzbekiston BMTning Yoshlar huquqlari toʻgʻrisidagi xalqaro konvensiyasini qabul qilishga doir yana bir tashabbusni ilgari surmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) xalqaro tinchlik va xavfsizlikni mustahkamlashga, davlatlar oʻrtasidagi hamkorlikni rivojlantirishga yoʻnaltirilgan, davlatlar xalqaro hayoti va hamkorligining barcha yoʻnalishlarida faoliyat koʻrsatadigan betakror, tarixan muhim va universal tashkilotdir. 1945-yil 24-oktyabrda kuchga kirgan BMT Nizomida tashkilotning tuzilmasi, mojarolarni hal qilish va tajovuzkor harakatlar, tinchlik va xavfsizlikka tahdidlarga javob berishning asosiy tamoyillari mustahkamlangan. Ushbu sana BMT tashkil topgan kun sifatida butun dunyoda keng nishonlanadi. Tashkilot tuzilgandan keyin oʻtgan deyarli 75 yil ichida birinchi va ikkinchi jahon urushlariga oʻxshash urush boshqa yuzaga kelmasligi uchun xalqaro munosabatlarni mustahkamladi. Hozirgi kunda BMT zamonaviy xalqaro munosabatlarning butun tizimidagi markaziy institutsional boʻgʻin hisoblanadigan muqobili yoʻq universal tashkilotdir. Maʼlumki, bundan 28 yil oldin, 1992-yil 2-mart kuni yangi suveren davlat —Oʻzbekiston Respublikasi jahon hamjamiyatining teng huquqli aʼzosiga aylandi. Shundan buyon biz oʻz masalalarimizni hal etishda har doim BMTning koʻmagiga tayanib kelmoqdamiz. Global munozaralarning birinchisi — “Oʻzbekiston va BMT: Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish yoʻlidagi hamkorlik” deb nomlandi. Anjuman 2020-yil 26-iyun kuni Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Milliy markazi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari hamda BMTning Oʻzbekistondagi vakolatxonasi tomonidan videokonferensaloqa shaklida tashkil etildi. Prezident Shavkat Mirziyoyev Forum ishtirokchilariga murojaatida taʼkidlaganidek, “Oʻzbekiston BMTning Nizomi, Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi va boshqa xalqaro shartnomalarning maqsad va tamoyillariga sodiq hamda oʻz zimmamizga olgan majburiyatlarimizni ogʻishmasdan bajarib kelmoqdamiz. Bu biz amalga oshirayotgan, 2017-2021-yillarga moʻljallangan Milliy harakatlar strategiyasining eng muhim yoʻnalishlaridan biridir”. Global munozaralarning ikkinchisi — 2020-yil 21-iyul kuni “Barqaror rivojlanish maqsadlari va barqaror ijtimoiy taraqqiyot: COVID-19 asoratlaridan keyin samarali tiklanish” mavzuida videokonferensaloqa shaklida tashkil etildi. Unda parlament palatalari, tegishli vazirlik va idoralar, BMT va uning ixtisoslashtirilgan tuzilmalari, mamlakatimizda akkreditatsiyadan oʻtkazilgan diplomatik korpus vakillari ishtirok etdi. Global munozaralarning uchinchisi — 2020-yilning 12-13-avgust kunlari oʻtkazilgan “Yoshlar-2020: global birdamlik, barqaror taraqqiyot va inson huquqlari” mavzuidagi Samarqand veb-forumi. Bu global munozara, Oʻzbekiston Prezidenti taʼbiri bilan aytganda, “Nafaqat mamlakatimiz, balki jahon yoshlari hayotini yaxshilash uchun global hamkorlikni kuchaytirishga qaratilgani bilan muhim ahamiyat kasb etadi”. Unda “Yoshlar-2020: global birdamlik, barqaror taraqqiyot va inson huquqlari” nomli Samarqand rezolyutsiyasi qabul qilindi. Taʼkidlash joizki, 2020-yil 13-oktyabr kuni BMT Bosh Assambleyasi sessiyasida Oʻzbekiston milliy davlatchiligimiz tarixida ilk bor BMTning Inson huquqlari boʻyicha kengashi aʼzoligiga uch yil muddatga — 2021-2023-yillarga saylanishi mamlakatimizda olib borilayotgan keng koʻlamli islohotlarning jahon hamjamiyati tomonidan toʻliq eʼtirof etilayotgani belgisi hamda bu Oʻzbekistonning BMT doirasidagi muhim xalqaro tashabbuslar ijodkoriga aylanib borayotganidan dalolat. Shu tariqa Oʻzbekiston hamda BMT oʻrtasidagi koʻp qirrali hamkorlik muvaffaqiyat bilan ravnaq topmoqda. Bundan keyin ham Oʻzbekiston Respublikasining jahondagi yirik xalqaro tashkilot BMT bilan munosabatlari tenglik va manfaatli sheriklik asosida rivojlanib boraveradi.
O‘sha manbalarda Davan aholisi 300 ming kishini tashkil etgani ham ta’kidlanadi va uning eng katta shahri Ershi deb aytilgan. Davan, qishloq xo‘jaligi yuqori darajada rivojlangan mamlakat sifatida ta’rif etiladi, bu yurtda keng maydonlarda tokzorlar mavjud bo‘lib, ulardan vino tayyorlangani va bu vinolar o‘nlab yillar davomida saqlanishi, Katta maydonlarda bedazorlar yastanib yotgani haqida hikoya qilinadi. Bu manbalarda Davan otlari alohida ta’rif etilgan. Qo‘shni davlatlar, xususan, Xitoy zodagonlari Farg‘ona arg‘umoqlarini juda qadrlaganligi aytilgan. Ammo bu davrda Farg‘onada (Davanda) uning hukmdorlari tomonidan zarb etilgan tangalar hozirgacha topilgani iuq. Kushonlar davlati taxminan eramizdan avvalgi P asrning oxiri— Gasrning boshlarida tashkil topadi. Kushon-lar sulolasiga oid tangalar ko‘plab topilgan. Ayniqsa o‘sha davrlardagi Baqtriya, So‘g‘diyona va Marg‘iyona joylashgan hududlarda ko‘plab miqdorda kushonlar hukmdori Garay nomi bitilgan va uning surati tasvirlangan tangalar topilgan. Tangalardagi zarblar asosida Kushonlar imperiyasi eramizning T!U asrigacha hukmronlik qilgani haqida xulosa chiqarsa bo‘ladi. Eramizning GU asri boshlarida kushonlar davlati qo‘shni Eronda kuchayib ketgan Sosoniylar hujumlari natijasida tanazZUlga uchraydi: Hozirgi O‘zbekiston hududi 100—150- yil davomida turli ko‘chmanchi qabilalarning hujumlari 1 natijasida qo‘ldan qo‘lga o‘tib turgan. Bu voqealar haqida aniq, ishonchli manbalar mavjud emas. Faqat ba’zi manbalarda xionitlar deb nomlangan qabilalarning So‘g‘diyonaga va O‘rta Osiyoning janubiy viloyatlariga bostirib kirganligi haqida ma’lumotlar uchraydi. O‘rta Osiyo eramizning-u asrida tarixan qisqa muddat davomida Sosoniylar tasarrufida bo‘lgan. Bu davRDa hozirgi O‘zbekiston hududida turli davrlarda zarb etilgan tangalar muomalada bo‘lgan. Jumladan, sosoniylar tangalari asosan oltin, kumush va bronzadan zarb I qilingan bo‘lib, ularda sosoniy shohlarining suratlari bilan birga, turli hayvonlar va qushlar aksi ham tushirilgan. Ba’zi tangalarda shoh bilan birga uning vorisi surati ham tushirilgan. Ayrim hollarda uchinchi portret—mali-10 —nt
TONGGI BEDAZOR Tun qizlarin billur ko‘zyoshi— . Nur taratib titrar shudringlar-Qayda mening o‘n olti yoshim, Dilga kiprik sanchgan kelinlar-Tong hurlarin xushbo‘y nafasi — Yastanadiyam-yashil havo... " Qayda qoldigullar va’dasi, Qayda qoldi o‘n olti navo2.. Marvaridlar sochilgan dala va shamolda bo‘m-bo‘sh halinchak... Qayda menga tabassum ila oq shudringlar sochgan kelinchak 7 Tong qizlariyam-yashil qushlar... Yastanadiyam-yashil havo. Endi bo‘m-bo‘sh chimildiq tushlar, = Endi unut o‘n olti navo.
xoni Borin Ami moxi y vasayado shartnomasi imzo. binoan Buyuk Britaniyaning ayrim tovarlari boj solik-idan oqa qilindi, uning fuqarolari ega Eron parklarida er-kish joylashish xukukipi salilar, fravshuzlarning Hindisto hujumi yuz bergan taqdiraya, Eron Afg‘onistonga qo‘lini kir i ham oldi, Imlolangan shartisma faqat Fransiya emas. Rossiyaga ham qarshi qaratilgan edi. "roining fikricha. "uning Kavkaz ortini qo‘shib olish yo‘lidagi urinishiga faqat Rossiya to‘siq bo‘layotgan edi. Ayniqsa, 1801-yili Sharqiy Gruz-ana Rossiyata qo‘pib olinganidan so‘shg, bu karashi vakillari yanada faonlashdilar. Biroq 1805-yili Napoleon ittifoq, shartiomasi
– Yangi kelinligimda qaynonamning yaxshi ko`rgan idishini sindirib qo`yganman Ko`rib qolmaslaridan tezgina yig`ishtirib ola qolay deganim-da, qaynonam kirib kelgan «Oyijon, yaxshi ko`rgan idishingizni sindirib qo`ydim, atay qilmadim», deganman yig`lamsirab Oyijonim bo`lsa, «Xafa bo`lmang, yaxshilikka bo`lsin, joningiz sog` bo`lsa bo`ldi, qizim», degan Shu voqeani eslasam, o`sha paytda rosa uyatga qolganim ko`z oldiga keladi
188 Korxonahoi istehsoloti kimiyovӣ —in yak qator korxona-hoyeand, ki dar onho ҷarayonhoi ziyode sodir megardand va ba vositayi onho tarkibi kimiyovii ashyoi xom omӯxta meshavad. Texno-logiyai kimiyovӣ dar korxonahoi kimiyovӣ donishhoi nazariyavӣ, amaliyavӣ va ilmiro meomӯzad. Xulosa on, ki, texnologiyai kimiyovӣ —in ilmest, ki usulhoi istehsoli mahsuloti sifatiro meomӯzad, ki dar ҷarayoni on miqdori kami energiya va ashyoi xom sarf shavad. Asosi ҷarayonhoi istehsoloti kimiyoviro reaksiyahoi kimiyovӣ tashkil medihand. Ҷorӣ namudani ilm dar boray reaksiyahoi kimiyovӣ, omilhoi ta’sirkunandai sur’ati reaksiyai kimiyovӣ, muvozinati kimiyovӣ, omilhoi ta’sirkunandai muvozinati kimiyovӣ dar asosi nazariyai kinetikai kimiyovӣ ba texnologiyai kimiyovӣ —inkishofi sur’atnoki fanni kimiyoro nishon medihad. Shumo bo qonuniyathoi chunin reaksiyahoi barnagardandaye shinos shuded, ba monandi sӯzishi angishtsang, sulfur, kolchedan va reaksiyahoi bargardanda, ba monandi oksidshavii oksidi sulfur (IV), payvasti nitrogen bo gidrogen, oksidshavii ammiak. Tatbiqi reaksiyahoi mazkur ba istehsolot yake a» mas’alahoi muhimi ҷarayo-ni texnologӣ ba shumor meravad. Istiqboli inkishofi ilmi kimiyo va sanoati kimiyo dar Ӯzbekiston Ilmi kimiyo va sanoati kimiyovӣ dar ta’minoti hayoti farovoni inson ahamiyati muhim dorad. Holo kimiyo va sanoati kimiyovӣ sahmi arzandai xudro dar mahsuloti zarurӣ —obi sof, ozuqavorӣ, libosvorӣ, doruvorӣ, ҷihozhoi kayhonӣ, vositahoi shustushӯӣ, mavodhoi binokorӣ meguzorad. Inchunin kimiyo misli fanhoi digari tabiӣ: fizika, biologiya, matematika, ҷug‘rofiya, geologiya, ma’danshinosӣ, sitorashinosӣ sahmi xudro dar omӯzishi tarafhoi noma’lumi tabiat meguzorad. Tadqiqoti ilmӣ a» rӯi sohahoi gunoguni xoҷagi xalq dar yak qator pajӯhishgohhoi Akademiyai fanho va fakultahoi kimiyo, kafedrahoi universitethoi Ӯzbekiston baroi ravnaqi kimiyo guza ronida meshavand. Dar sohai tib chunin payvastagihoi fa’o-189 li fiziologiro bamisli Logoden, Timoptin, Gazolidone, ki olimoni Instituti bioorganika peshkash namudaand va Fera-monhoro dar xoҷagii dehot vase’ istifoda mebarand. Dar sohai tib chunin preparathoye istifoda meshavad, ba monandi Allopinin, K-strofantin, olitorizid, eksidene, ki olimoni Instituti kimiyoi moddahoi nabototӣ peshnihod namudaand. Dar xoҷagii dehot yak qator nurihoi mineralӣ, defoliant va moddahoi fa’oli digari fizikӣ istifoda meshavand, ki onhoro olimoni Instituti ilmӣ-tadqiqotii kimiyo hosil namudaand. Polimeri halshavandaye, ki akademik K.S.Ahmedov ixtiro’ namudaast, dar sohahoi gunoguni xoҷagii xalq istifoda meshavad. Preparathoi namudi «K» dar nigohdorii xok a» eroziya, mustahkamkunii regi ravon, inchunin dar istehsoli beton va keramika iste’mol meshavad. Akademik Z.Z.Salimov dar asosi texnologiyai bepartov furӯ barandai sferikӣ va nimsferikii bug‘hoi aseton —partovi korxonai naxhoi kimiyovii Farg‘onaro kor karda, onro ҷorӣ namudaast. Inchunin ӯ dastgohi «Pnevmo»-ro, ki a» ҷihati iqtisodӣ naf’ovar ast, ixtiro’ kardaast. In dastgoh dar korxonahoi ravg‘ankashӣ ҷorӣ shudaast. Uzvi payvastai Farhangistoni ulumi Respublikai Ӯzbekiston N.Q.Abӯbakirov tarkibi kimiyovӣ va xosiyati farmokologii glikozidhoi tabiiro omӯxta, chunin doruhoi tabiӣ: «Erizimozid», «Asetati strofantidin», «Psorolen»-ro ҷudo namuda, dar amal ҷorӣ namud. Soli 1991 ba’daz sohibistiqlol gardidani Respublikai Ӯzbekiston hukumat ba sertifikathoi mahsulot diqqati maxsusero dod va hamatarafa aholii xudro hifz namud. Tamomi dunyo ilmi navero, ki dar Ӯzbekiston bunyod gardid, qabul kardaast, ilmi mazkur dar ta’mini aholӣ bo mahsuloti sifatnok va a» nigohi ekologӣ tozai xӯrokvorӣ, libosvorӣ va g‘ayra ahamiyati amalӣ dorad. Dar asosi tarkibi kimiyovӣ ba har yak ash’yoi xom yo mahsulot sertifikat doda meshavad. 13–Kimiyo, sinfi 9.
O‘ZBEK ShEVALARINING LINGVOMADANIY TADQIQI 65
O’zbekiston ahli nima bo’lsa ham tinchlik bo’lsin deydi Islom Karimov vaziyatni ushlab turibdi, usiz izdan chiqib ketishi mumkin degan qarash keng tarqalgan
ne’matlar ishlab chiqariladi yoki ma’lum xizmatlar ko‘rsatiladi. Demak, mehnat jarayoni, ya’ni moddiy ne’matlar ishlab chiqarish yoki xizmatlar ko‘rsatish jarayonida mehnat resurslarining bevosita mehnati muhim rol o‘ynaydi. Mehnat resurslaridan samarali foydalanishga yo‘naltirilgan boshqarish, tashkil etish va rejalashtirish hozirgi iqtisodiy islohotlarning chuqurlashuvi sharoitida muhim ahamiyat kasb etmoqda. SHu sababli, mehnatni oqilona tashkil etish va boshqarish, uni maqsadga muvofiq sarflash, bekordan-bekorga isrof bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik va ular asosida ishlabchiqarish samaradorligini oshirish bozor iqtisodiyotining hozirgi sharoitidagi muhim va dolzarb muammolaridan biridir. Hozirgi vaqtga qadar xodimlarni boshqarish degan tushuncha bizning boshqaruv amaliyotimizda yo‘q edi. Har bir tashkilotda va korxonalarda mehnat resurslari bilan shug‘ullanuvchi bo‘limlar mavjud edi. Masalan, korxonalardagi xodimlar bo‘limi, mehnatni tashkil etish bo‘limi va shu singari bo‘limlar. Ularning funktsiyalari ko‘pincha xodimlar bilan ishlashning faqatgina bir tomonini qamrab olar edi, holos. Xodimlarni boshqarish bo‘yicha ishlarni ko‘p hollarda korxonadagi bo‘limlarning rahbarlari bajarar edilar. Tashkilotlardagi xodimlarni boshqarish bo‘yicha asosiy bo‘limlardan biri xodimlar bo‘limi hisoblanadi. Ushbu bo‘limga xodimlarni ishga qabul qilish va ishdan bo‘shatish vazifalari yuklatilgan. Xodimlar tayyorlash bo‘limi bo‘lmagan tashkilotlarda xodimlar bo‘limiga yana xodimlarni o‘qitish, tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish singari ishlar ham yuklatilgan. Korxonadagi xodimlar bo‘limi uslubiy jihatdan ham, axborotaviy jihatdan ham muvofiqlashtirish bo‘yicha yagona markaz hisoblanmagan. Ular faqat o‘z vazifalari bo‘lgan—xodimlarni ishga qabul qilish va ularni ishdan bo‘shatish vazifalarini bajarib kelganlar. Ushbu bo‘lim xodimlarni boshqarish bo‘yicha katta hajmdagi ishlarni bajarayotgan boshqa bo‘limlar bilan o‘zaro bog‘lanmagan holda faoliyat olib borgan, ya’ni mehnat va ish haqini tashkil etish bo‘limi, mehnat muxofazasi bo‘limi, yuridik bo‘limlar hammasi alohida-alohida faoliyat olib 313
hushli qiz ekansan», deb erkalatib aytgan ikki og‘iz shirinso‘zi meni eritib yubordimi... Qismatim, toleim, hayotimning butun achchiq-chuchuklari, azob-uqubatlari mana shu bir qop tezakdan boshlanganini yaxshi bilaman, bunga imonim komil. Bunday deyishimning boisi shuki, o‘sha kuni bu qilmishimning oxiri nima bo‘ladi, deb o‘ylab-netib o‘tirmay, umrimda birinchi marta yurak yutib ko‘nglim tortgan ishga tavakkal qadam qo‘ydim. O‘rtoqlarim meni tashlab ketishgandan keyin yugurib Duyshenning maktabiga qaytib bordim, qopdagi tezakni eshik tagiga to‘kdim-da, tezak terish uchun g‘izillab yana adirga tushib ketdim. Kattakon bir ishni qoyil qilib qo‘yganday, yuragim dukillab, sevinchim ichimga sig‘may ketdi. Quch-g‘ayratim jo‘sh urib, to‘g‘ri kelgan tomonga chopqillab ketaveribman. Baxtiyorligimdan quyosh ham xabardor-u, u ham quvonchimga sherikday, qushday parvoz qilib ketishimdan uning ko‘ngli ochilganini o‘zim ham bilardim. Nega deganda, hozirgina, savob ish qilgan edim-da Quyosh tepalar ustiga yaqin kelib qolgan edi-yu, lekin, nazarimda, nigohimga to‘yib olgisi kelganday, hali-veri botgisi yo‘q edi. Quyosh yo‘limga poyondoz solib, oyoqlarim ostidagi kuz tuprog‘ini to‘q qizil, pushti va och qizil nur bilan bezab turardi. Gir atrofimda kapalakchalar Lip-lip etib olovday yonadi. Ming yamo kamzulimning kumushrang tugmalarida quyosh olovday yonib turadi. O‘zim G‘izillab chopib ketyapman-u, yer, osmon, shamolga qarab: meni ko‘rib qo‘yinglar! Qo‘rdingizmi, g‘ururdan boshim osmonda Men endi maktabda o‘qiyman, boshqa bolalarni ham o‘zim bilan o‘qishga olib boraman... —deb shodligim ichimga sig‘may ketyapti. — Shu ko‘yi o‘zimda yo‘q, o‘ynoqlab yugurib borayotgan edim, bir vaqt tezak terish esimga tushib qoldi. Qiziq, yoz bo‘yi bu yerlardan poda arimas, har qadamda tezak uchrardi. Endi, aksiga olib, tezakdan nom-nishon ham ko‘rinmasa-ya, xuddi yer yutganday Yo. o‘zim qidirma-dimmiyo Tezak axtarib yuraveribman, u zormanda qol-g‘ur hamonda-sonda bir ko‘rinib qoladi deng. Qorong‘i tushguncha qopim to‘lmay qolsa-ya, deb yuragimni vahima bosib, shoshilganimdan chiy butalari orasida adashib qolibman. O‘zim qo‘rqib ketyapmai. Bir amallab qopimni yarimlaganimda kun botib, adirlarga bir zumda, qorong‘i tushdi-qo‘ydi.
Cho‘lpon parida tentirab yurgan xapqni qayerga va qaysi yo‘llar bilan olib borishni avvapdan his eta va ko‘ra bipa-dipar. Agar Cho‘pponning 20-yiplargacha yozgan, hatto 20-yillarda ham uning qalamidan to‘kipgan asarlarga nazar tashaasak, yozuvchining aniq-tayin g‘oyaviy maqsadi, o‘z xalqini yetaklab bormoqchi bo‘lgan manzipi mana men. deb ko‘rinib turadi. Bu, xapqni mustamla-kachipik kishandaaridan ozod etib, uning ruhiga erkin-pik baxsh etish, Tengpik, Mippiy Mustaqillik va Taraqqiyot bayroqlari hippirab turgan manziplar sari eptishdir. Cho‘lpon, dastavval, shoirdir. Uning Go‘zal, "Binaf-shaz, "Sirlardang, "Qo‘ngilz, (Amapning o‘pimiz singari she’rlaridagi go‘zap insoniy tuyg‘u va kechinmalar tasviri o‘ziga xos va porpoqdir. Ammo Cho‘ppon mus-tampaka xalqining shoiri edi. Shuning uchun ham uning sozidan taralgan kuylar qafasdagi bulbul xonishini ko‘proq eslatadi. U o‘z xapqining oyoqlaridagi kishanlarni parchalab tashlashni orzu qildi. Ammo bu kishanaarni uning o‘zidan boshqa hech kimning parcha-pashi mumkin emas. Shuning uchun ham :Buzipgan o‘pka-gaz, "Xalpq., "Vijdon erki» singari she’rlarida undagi aplaqachon so‘nib upgurgan kurash tuyg‘usiga yangi hayot nafasini purkamoqchi bo‘adi. Shu maqsadda yana talaygina hikoyalar yozib, uning qay ahvopda yashayotganini, xuddi ko‘zgudagidek, ko‘rsatishga urindi. «Oydin kecha-parda, "Qor qo‘ynida popa-, "Novvoy qiz singari hiko-yaparida haqqoniy tasviraangan voqealar o‘sha :Qurboni jahoplat-da ipk bor qalamga opingan mavzuning yangi-yangi qirralaridir. Bu "qirralar. bipan izchil tanishgan kitobxon o‘zbek xalqi yashayotgan sharoitnigina emas, ayni paytda uning ongini ham o‘zgartirish pozim, degan hukmga kepishi tayin edi. "Kecha va qunduz. romani ana shu hikoyapardan o‘sib-unib chiqdi. Bu asar qog‘ozga tusha boshlagan kezparda o‘zbek adabiyotida Abduppa Qodiriyning ikki romanidan bo‘lak 326
Program minimax; Const п— 100; MYek=aттay 1..п) o7 гeд1; Var I:integer; I x,y:real; a,b,c:vek; procedure minimax(a:vek;var min,max:real); var i:integer; begin min:#afl); шax:–a ); (oг 1—1 п 00 begin if afij min then min:-alfij ; if ajij»max then max:qafil ; end; end: Ҳ.o begin for i;-1 ton do read(afil);readin; for i:—1 to‘n do read(b(ij);readin; юғ 1 юплдoc = a 15; minimax(c,X,y); мгйeш "ши" ,x:12:4,7 шax=",y:12:5); oғ E—1 (oп дo c = a ГPЪШ; тaй пax (c,x,y); ятпeш ("ши ,x:12:4," шax=",y:12:5); end. Qism dasturlar tuzishga oid misollar keltiramiz. 1-misol. y-e’t x? 4 15x funksiyaning qiymatini —2 5x52 oгaшддa Ax =0,4 дaдaт ЪПaп, 3555 oгa-Hддa Ax = 0,5 дaйaт Ъйaп, 65510 oгaйддa Ax =1 qadam bilan hisoblang. 229
3. Reaksiyaning tenglamasi moddalar massasining saqlanish qonuni asosida tuziladi, ya’ni o‘ng va chap qismlardagi atomlar soni bir xil bo‘lishi kerak. Bunga erishish uchun moddalarning formulalari oldiga koeffitsientlar qo‘yiladi. Reaksiya tenglamasini, masalan, suvning parchalanish reaksiyasi tenglamasini tuzish uchun chap tomonga reaksiya uchun olingan moddaning (agar ular bir necha bo‘lsa, olingan barcha moddalarning), o‘ng tomonga esa reaksiya natijasida hosil. bo‘lgan moddalarning formulalarini yozamiz. Boshlang‘ich moddalarning formulalarini ham, hosil bo‘lgan moddalarning formulalarini ham ,, 4“ ishora bilan o‘zaro qo‘shib yozamiz: suv —vodorod 4 kislorod HO0O— H, $4 0, Formulalar oldiga koeffitsientlar qo‘yib, chap va o‘ng qismdagi har qaysi element atomlarining sonini tenglashtirish kerak. Shunday fikr yuritamiz. Bitta ikki atomli kislorod molekulasi (O,) hosil bo‘lishi uchun ikki atom kislorod kerak. Buning uchun ikki molekula suv parchalanishi lozim. Demak, H,O formulasi oldiga 2 koeffitsientni qo‘yish zarur: 2H,0—H, 8 O, O‘ng va chap qismlarda kislorod atomlari soni bir xil—2 ga teng bo‘ldi. Lekin vodorod atomlarining soni tenglashtirilganligi yo‘q. Ikki molekula suv parchalanganda to‘rtta atom vodorod, boshqacha aytganda, vodorodning ikkita ikki atomli molekulasi olinadi. Demak, o‘ng tomondagi H, formulasining oldiga 2 koeffitsientni qo‘yish kerak. Endi chap va o‘ng qismlardagi vodorod atomlarining soni ham tenglashtirildi va biz ular orasiga tenglik ishorasini qo‘yishimiz mumkin: 2H,0 —2H,40, Tuzilgan tenglama shunday o‘qiladi: ikki-ash-ikki-o ikki-ash-ikki plus O‘jikkiga teng. Bu ayni reaksiyada ikki atom vodorod va bir atom kisloroddan tarkib topgan har ikki suv molekulasidan ikkita ikki atomli vodorod molekulasi va bitta ikki atomli kislorod molekulasi hosil bo‘lishini bildiradi. Algebraik tenglamalardan farqli ravishda, kimyoviy tenglamalarda tenglamaning chap va o‘ng qismlari almashtirib yozilsa, tenglamaning ma’nosi mutlaqo o‘zgarib ketadi. Agar 2H,0—2H, 40, tenglama o‘rniga 2H,40,-2H,O tenglama yozilsa, u boshqa sharoitlarda sodir bo‘ladigan mutlaqo boshqa reaksiyani ifodalaydi. Kimyoviy reaksiyalarning tenglamalarida moddalarning formulalari oldiga qo‘yilgan koeffitsientlar stexiometrik koeffitsientlar deyiladi. Kimyoviy tenglamaning ikkala qismidagi koeffitsientlarni bir xil tarzda ko‘paytirish yoki kamaytirish mumkin. 2—Kimyo 17
Ovul Eshonyop kanalining har ikkala sohili janub tomondan Kuik ko‘pir ovuli, sharqdan esa Jumurtau –Gurlan yo‘li bilan chegaradosh. Ovulda maktab, fel’lsher-akusherlik punkti. aloqa va "Xalq banki" bo‘limlari, hammom, 250 o‘rinli klub, bolalar bog‘chasi va «uni mavjud. llik Adamboy Eshchanov, Ollayor Shomurotov, Reyim-boa Abdullayev, Reyimooy qurbonov va O‘rozboy Davlatboyev kabi insonlar fidokorona mehnatlari bilan elda obro‘-e’tibor qozonganlar. Eshonqal’a ovulida 45-sonli umumta’lim maktabi; bolalar bog‘chasi, klub, kutubxona va fel’dsherlik-akusherlik punkti mavjud. Ovuldan yetishib chiqqan Mehnat Qahramoni Oyim Kamolova mexanizatorlikdan xo‘jalik raisigacha bo‘lgan mehnat yo‘lini bosib o‘tgan. U xo‘jalikka qariyb 35-yildan ortiq raislik qilgan. va Ovulning umuman, xo‘jalikning obod bo‘lishida, xalqning turmushlaray farovon bo‘lishida fidoyilik ko‘rsatgan. Hozirgi kunda Mehnat Qahramoni Oyim Kamolova ko‘p yillar rahbarlik qilgan xo‘jalik uning nomi bilan yuritiladi. Bundan tashqari, ushbu ovuldan yetishib chiqqan O‘zbekiston DavlatJahon tillari universiteti rektori, professor Norboy Ortiqov, Qo‘chqor baxshi, Sitmamut bolomonchi, Jumat surnaychi, Shomurot, Jumamurog va Rimboy baxshilar, Nurimboy polvon, lvon, Ko‘klan polvon kabi atoqli polvonlar, Xudoybergan tabib, Tojiniyoz Sulton, Q.Matqurbonov, Sh.Rahimov sin-tari taniqli shifokorlar nomlarini alohida tilga olib o‘tsa arziydi. «oqoltin» OVUL FUQAROLAR YIG‘INI "Oq oltin" baul fuqarolar iilii hudulila 5 ta ovul bo‘lib Ular "Qo‘pa basu", "Toza basu", "Oyoqchi", "Bo‘zchi" va "Jiydali kulon" nomlari. (95 yuritiladi. Jami aholi soni 5449 nafarni tashkil qiladi, jumladan: = "Ko‘na basu" ovulida 1376 nafar aholi istiqomat qiladi, ovulda 41-sonli maktab va chorvachilik fermasi faoliyat yuritadi. 168 yerdan Qozoq Eshonov singari xizmat ko‘rsatgan iqtisodchilar (6 chiqqan. Ovuldan tuman markazigacha bo‘lgan masofa 15 km tashkil qiladi. «Toza basut ovulida 1513 nafar kishi yashaydi; bu srda ndi umumta’lim maktabi, bolalar bog‘chasi; qishloq vrach-punkti, MMTP ustaxonasi, savdo do‘konlari va choyxona, hamda dehqon. bozori mavjud. Tuman markazigacha bo‘lgan Yuy qirg‘oqlari, to‘qayzor orqali chegaradosh bo‘lib, ovul marka-n Qipchoq arna oqib o‘tadi. 1969 yilgi suv toshqini dav-ovul butunlay vayronaga aylangan va keyinchalik uning a.qaytadan yangi posyolka bunyod qilingan. "Bo‘zchi" ovulida 11845 nafar kishi yashaydi va tuman. igacha 12 km masofani tashkil qiladi. Ovulda 7-sonli (ta’lim maktabi, bolalar bog‘chasi, klub, biolaboratoriya, sherlik-akusherlik punkti va xo‘jalikning paxta toza-y. Xolimbetov hamda A. Alimov kabi qishloq xo‘jaligi. dim fidoyilari yetishib chiqqan. Jiydali qulon" ovulida 997 nafar aholi istiqomat. , ovulda 71-sonli umumta’lim maktabi, klub, sholi va irmoni mavjud. Ovuldan Xudoyor Shukurullayev va Juma-Xudoyorov kabi qishloq xo‘jaligi fidoyilari yetishib, "Oqoltin" ovul fuqarolar yig‘inining 9796 tabiiy gaz ta’minlangan, ko‘chalari asfaltlangan va vodoprovod I aholi toza ichimlik suvi bilan ta’minlagan. Ma»-hudud Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi mining 2002-yil 13-noyabrdagi 396-sonli qaroriga fiq, bugungi kunda ovul bilan chegaradosh Bobur nomli. fuqarolar yig‘ini hududidan ajralib chiqqan 169
2 5 5 nl , 2(-1 d) = fxadx = — = 8, дa, = fe cosnxdx —0, b, = fxsin nxdx — hh) ,. (meN) 3 21, 3 3 70 Funksiyaning uzluksizlik nuqtalarida ushbu Co) = 4-yiI SIN 7170 7M 1=1 yoyilma o‘rinli bo‘ladi (16.11-chizma). A Y x A 2 a # # # Y 7 И 7 4 # # # ў 4 7 # # y p p P Чa. м – 10 1 3 5 7 n 16.11-chizma.
1 4-rasm Sog‘liqni saqlash muassasalarining tavsifi Tibbiy xizmatlarni moliyalashtirish va ularga haq to‘lash masalalari dunyoning barcha mamlakatlari uchun dolzarbdir, chunki yil sayin sog‘liqni ham tibbiy xizmat ko‘rsatish bir vaqtning o‘zida ham rentabelli, ham barcha aholi qatlamlari uchun bir xil bo‘la olmaydi Shu bois deyarli barcha sog‘liqni yorug‘ kelajagimizning asosiy omilidir” O‘zbekiston Milliy axborot agentligi, 2013 yil 6 dekabr
Mamlakatimizda barcha sohalar qatori dunyoqarashi keng, xorijiy tillarni puxta o‘rgangan, hozirjavob va hayot haqiqatlarini dadil ko‘rsatib beradigan jurnalist kadrlar tayyorlashga alohida e’tibor berilmoqda Bu borada, ta’lim yo‘nalishida amalga oshirilayotgan yangiliklarni sanab adog‘iga yetolmaymiz Bular barchasi milliy jurnalistikamiz rivoji va xalqaro miqyosda obro‘sini ko‘tarishga qaratilgan, albatta Lekin keyingi paytda ko‘pchilik tengdoshlarimning matbuotdan uzoqlashib ketayotganidan tashvishlanaman Hatto ziyolilar orasida ham gazetaning yangi soni chiqishini sabrsizlik bilan kutadiganlar kam Buning sababi nimada? Keling, birgalashib o‘ylab ko‘ramiz
Mahmudxo"ja Behbudiy Abduqodir Shukuri; Munavvarqori Abdulla Avloniy (1875, Samarqand— Abdushukur o‘g‘li Abdurashidxonov (1878, (1878, Toshkent— 1919.25.3, Qarshi) (Abdushukur, 1875-1943) Toshkent—1931.23.4, 1934.24.8) Moskva) lr дe oo 5 u Ubaydullaxo‘ja To‘lagan Xo‘jamyorov— Abdurauf Abdurahim o‘g‘li Obidjon Mahmudov Asadullaxo‘jayev Tavallo (1883, Fitrat (1886, Buxoro— (1858–Qo‘qon—1936) (Xo‘ja Ybaydulla, 1878, Toshkent - 1937.10.11) 1938.4.10, Toshkent) Toshkent—1973)
Raul Kastro Kuba rahbari lavozimidan ketishini tasdiqladi Kuba davlat kengashi va vazirlar kengashi raisi Raul Kastro o‘z lavozimini 2018 yil aprelda tark etishini tasdiqladi. Bundan avval OAVda uning 2018 yil 19 aprelda o‘z lavozimidan ketishi haqida xabar qilingandi. Kastro bu haqda mamlakat parlamenti – Xalq hukumati milliy assambleyasi yig‘ilishida aytib o‘tdi. “19 aprelda Xalq hukumati milliy assambleyasining yangi tarkibi shakllantiriladi, mening davlat va hukumat rahbari lavozimidagi oxirgi va ikkinchi muddatim yakunlanadi”, deb aytgan 86 yoshli Kastro. Raul Kastro davlat kengashi raisi lavozimini 2008 yildan beri egallab keladi. U bu lavozimni akasi, Kuba inqilobi yetakchisi Fidel Kastro iste'fosidan keyin egallagan. Kastroning lavozimini egallashi mumkin bo‘lgan nomzodlar orasida uning o‘rinbosari, 57 yoshli Migel Dias-Kanelya nomi keltirilmoqda. Shu bilan birga Raul Kastro 2021 yilgacha Kubadagi yagona siyosiy partiya hisoblanuvchi Kommunistik partiya rahbari bo‘lib qoladi.

Subsets and Splits

No community queries yet

The top public SQL queries from the community will appear here once available.