text stringlengths 0 196k |
|---|
waliigalteedhaaf shoora isarraa eegamu taphateera jechuun hin |
danda'amu. Keessattuu jalqaba wayita mirgi yaada ofii walaba ta'anii |
ibsachuu hojii irra oolu miidiyaaleen maxxansaa gabaasa sobaa |
adeemsicha danqu oomishuudhaan waan muddamaniif mootummaanis |
suuta suuta ija shakkiitiin ilaaluudhaan deebii barbaachisaa itti kennuuf |
dirqameera. Miirri araaraa ture kallattii isaa jijjiirrachaa dhufuudhaan |
yeroo gabaabaa keessatti haala hammataa ta'e keessaa gara dirree |
siyaasaa dhiphaa fi daanga'aatti jijjiiramuu danda'eera. |
Dhuma bara 1999 A.L.I adeemsichi bakka itti kufee carraa deebi'ee |
olka'uu argatee ture. Jeequmsa filannoo bara 1997 tiin booda ture |
hordofuun hidhamtoota siyaasaa hiiksisuuf koreen jaarsummaa |
biyyoolessaa dhaabachuun yaaliiwwan hedduu erga taasisee booda |
hoggantoonni siyaasaa dhiifamaan hiikamuun isaanii ni yaadatama. Haa |
ta'u malee, adeemsi ittiin hiikamanii fi erga hiikamanii booda, |
keessattuu odeeffannoon miidiyaalee mootummaatiin darbaa ture |
qoqqoodamiinsa moo'ataa fi moo'amaa, dhiifama kennaa fi dhiifama |
gaafataa waan uumeef miirri araaraa jeeqameera. Adeemsi kabaja bara |
barkumee Itoophiyaa yeroo gabaabaan booda kabajame irratti |
namoonni hiikamanis osoo hin hirmaatiin gara biyya alaatti ba'uu isaanii |
fi muraasni qabsoo hidhannoo eegaluuf, kanneen hafan immoo gara |
biyyaatti deebi'uuf murteessuun isaanii adeemsichi akka maseenu |
godheera. |
Waggoottan arfan darban keessa jeequmsa siyaasaa, diinagdee fi |
nageenyaa uumaman furuuf yaada jijjiiramaa karoorfaman hedduu |
keessaa tokko paartiilee dorgomtootaa waliin mari'achuudhaan |
waliigalteerra ga'uu dha. Haa ta'u malee paartiileen biyya keessa jiran |
hundi itti hirmaachuu dhabuun, paartiileen hirmaatanis "waliigaluuf |
waliigalaa deemuu" fi "waa'ee waliigaluu ilaalchisee waliigalaa deemuu" |
irratti yeroo dheeraa waan fudhateef bu'aa qabatamaa fiduu hin |
dandeenye. |
Biyya keenya keessatti yeroo mootummaa ce'uumsaas ta'ee jabana |
mootummaa ofii keessa hoggantoonni turan dorgomtoota isaanii |
humna qaban guutuun ukkaamsuudhaan taphaan ala gochuun |
barmaatiilee fokkisaa barame dha. Kufaatii fi awwaala dorgomtoota |
keenyaa irratti yoo ta'e malee moo'achuu keenya waan mirkaneeffannu |
nutti hin fakkaatu. Kunimmoo hiyyummaa fi gadadoo irraan kan hafe eessanuu akka nu hin |
geenye seenaa biyya keenyaa keessatti irra-deddeebinee |
mirkaneeffanneerra. Har'as amala fokkisaa kana ilaalcha keenyas ta'ee |
jireenya keenya keessaa hin baafne. Jechoonni siyaasaa keenya osoo hin |
hafin "farra" jecha jedhuun kan guutaman ta'uun isaa ragaa guddaa dha. |
Barmaatiileen kun diinaa fi fira jechuun ilaalcha qoqqoodinsaa keessaa |
kan maddu dha. Humnoota kamiyyuu diinummaa fi firummaadhaan |
ibsuun uumama namaa dubbatee waliigaluu fi murteessee jijjiiramuu |
kan faallessu ilaalcha duubatti-hafaa dha. Nama yaadaa fi karaa keenya |
irraa adda ta'e yaadaan caallee amansiisuurra, yoo kana ta'uu |
baatemmoo garaagarummaa keenya kabajuun deemuu caala akka diina |
dhaabbataatti fudhachuudhaan yakkuun ilaalcha duubatti hafaa kana |
keessaa madda. |
Hoggantoonni aangoo uummataa argachuuf kan yaalan yakka |
hoggantoota duraanii tareessudhaani malee ofii isaanii sirna gaarii |
diriirsuun waan gaarii hojjachuudhaan miti. Sababa kanaanis |
dhalootarraa dhalootatti kan darbu yakka hoggantootaa qofa ta'a. Kunis |
dhaala haaloo dhuma hin qabne qabannee akka duubatti hafnu nu |
taasiseera. Haaloo dheengaddaatiif osoo hidhii xuuxnuu kaleessas |
haaloo birootu dhalate; haaloo kaleessaatiif osoo hidhii xuuxnuu har'as |
haalaan biraa dhalate. Kanaafuu, maraammartoo kana keessaa ba'uu |
kan dandeenyu adeemsicha dhiifamaan goolabnee, madaawwan turan |
jaalalaan wal'aannee, adeemsa keenya fuul-duraatiif murtoo kutannaa |
qabu yoo fudhanne dha. Karaa araara ittiin buusuu dandeenyu yoo |
fudhannes muuxannoowwan biyyoota biroo yaada keessa galfachuun |
akkuma jirutti ta'ee duudhaalee biyya keenyaa duguugnee haalan itti |
fayyadamuu qabna. |
Rakkoo wal-xaxaa biyya keenyaa furuudhaan fudhatamummaa aangoo |
mootummaa fi itti-fufiinsa Itoophiyaa mirkaneessuuf dursinee araara |
buusuudhaan miira haaromeen dhimmoota kaan irratti mariidhaan |
waliigaltee ni taasifna. Waliigalteen biyyoolessaa siyaasa qofaa irratti |
kan taasifamu yoo ta'e garuu miira dorgommii fi haalootiin waan |
taasifamuuf bu'a-qabeessa hin ta'u. Araaraan eegallee miira |
tasgabbaa'aa waliigaltee uumuuf mijataa ta'e keessa yoo seenne garuu |
mariin kunis waliigaltee biyyoolessaa bu'a-qabeessa ta'e fida. |
Seenaa marii siyaasaa keessatti waltajjii marii guddaa qopheessee |
dhimmoota siyaasaa adda-dureedhaan waltajjicha irratti furuudhaaf |
yeroon itti yaalame muuxannoo guddaatu jira. Muuxannoon kunis |
dhimmoota ijoo ta'an irratti hayyoonni yoo waliigalan kan hafe adeemsa |
siyaasaatiin kan qulqullaa'u ta'a jechuun kan mari'atame dha. Biyya |
keenya keessattis moggaasni mata-duree marii ifatti kennamuufii |
baatus heerri biyyattii amma jiru kan qophaa'e karaa "marii guddicha" |
kanaani dha. |
Haa ta'u malee, waltajjiiwwan marii akkanaa qeeqaa fi kamii irraa bilisa |
ta'uu hin danda'an. Hagamillee haala gaariin adeemsifamus kamii fi |
mormii irraa bilisa ta'uu hin danda'u. Yeroodhaaf milkaawaa fakkaatus |
xiqqoo turee jeequmsa kaasuun isaa waan hafuu miti. |
kessattuu biyya akka kenyaa gaaffiidhaan xaxamtee jirtu waltajjii marii tokko |
irratti furmaata argata jedhanii yaaduun baay'ee ulfaataa dha kanaraa |
rakkoowwan keenya ija saayinsiitiin xiinxaluun, irratti mari’achuu fi walfalmuuf dursa kenninee tooftaa marii muuxannoodhaan deeggarame yoo |
hordofne milkaa’uu ni dandenya. |
Kana jechuun, rakkinoota jiran akka wal-fakkaatanitti adda qoqqooduun |
furmaata waarawaa itti kennaa deemuun tooftaa marii waitti-fufinsa qabu |
hordofuu jechuu dha. Kunis rakkoowwan irra kessa jiran furuun gaaffileen |
osoo hundeerraa furmaata hina rgatiin deebisuu osoo hin taane, rakkinootaa |
jiran gadi fageenyaan hubachuun hundeerraa furmaata itti gochuu jechuu |
dha. Haala mijataa qo’annoo saayinsii fi tapha siyaasaatiif uumuudhaan |
dhimmota jiran adda qoqqooduun maritti dhiyeessanii furmaata itti |
barbaaduun milkaa’ina waarawaa fida. Kunis adeemsa marii keenyaa |
keessatti wal-hubachuun akka uumamuu fi wal-diddaan hir’achaa akka |
deemu waan taasisuuf waliigaltee biyyoolessaa fiduuf karaa bu’a-qabeessa |
ta’e dha. Dabalataanis, addemsa waliigaltee biyyoolessaa fiduu kessaatti, |
zeeroo irraa ka’uurra hojiiwwanii fi yaaliiwwan keenya duraanii keessaa |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.