text stringlengths 0 196k |
|---|
Hir'inni wal-simachuu dhabuu daldalaa, hir'inni baajataa, wal-simachuu |
dhabuu liqii fi investimentii, hir'ina sharafa biyya alaa fi ulfaatinni liqii fi |
rakkoowwan diinagdee waliigalaa (macroeconomy) kana fakkaatan |
kanneen biroos adda-dureedhaan rakkinoota guddina diinagdeetiin |
wal-qabatanii dhufan akka ta'an beekamus, dadhabinni hoggansa |
tarsiimawaa mootummaan qabu itti dabalamee haalli rakkinoonni |
kunniin wal-xaxaa fi hammaataa itti ta'an biyya keenyatti waggoottan |
darban mul'ateera. Rakkoowwan diinagdee xixiqqaa kana wal-simachuu |
dhabuu madaallii keessaa fi alaa jechuun bakka lamatti qooduun |
ilaaluun ni danda'ama. |
Wal-simachuu dhabuu madaallii diinagdee keessaa jalatti hir'ina |
baajataa fi qusannaa biyya keessaa fi investimentiin wal-simachuu |
dhabuun isa bu'uuraati. Galiin mootummaa galii biyya keessaa, |
deeggarsaa fi liqii biyya alaa irraa argama. Kana keessaa gahee ol-aanaa |
kan qabuu fi irra-caalatti amansusaa kan ta'u galii gibiraati. |
Xiyyeeffannoon imaammata mootummaa inni guddaan galii gibiraa |
guddisuu fi sekteroota bu'aa misoomaa ol-aanaa argamsiisuu danda'an |
irratti baajata isaa dhangalaasu dha. Biyya keenyatti waggoottan |
saddeettan darban galiin gibiraa guddina jajjabeeffamuu qabu |
argamsiisuudhaan pirojektoota misoomaa gurguddaa adeemsisuu |
irratti gumaacha guddaa taasisus, galiin gibiraa gaheen oomisha biyya |
keessaa waliigalaa irraa qabu hir'achaa dhufeera. |
Qabeenyi galii gibiraa bara baraan hir'achaa dhufuusaa qofa osoo hin |
taane, galii gibira biyyoota gita guddina biyya keenyaatiin jiranii gadi |
dha. Galii gibiraa guddisuuf bulchiinsa gibiraa ammayyeessuu, bu'uura |
isaa bal'isuu; akkasumas, aadaa kaffaltii taaksii fedhii irratti hundaa'e |
dagaagsuu barbaachisa. |
Walumaagalatti, baasiin baajata Itoophiyaa harki guddaan hojiiwwan |
kaappitaalaatiif kan ramadamu ta'uun isaa gaarii ta'ee osoo jiruu, baasii |
idileetiif kan ramadamu yeroo mara xiqqaa ta'uunsaa hojiiwwan |
raawwachiisummaa akka miidhaman taasiseera. Karaa biraatiin, |
faayinaansiin misoomaa biyya keessaa qofa osoo hin taane liqii biyya |
alaa irraa illee kan dhufe yoo ta'u, biyyittiin dhiibbaa idaa ulfaataa ta'ee |
keessa akka seentu taasiseera. |
Walumaagalatti, gama galii fi baasii mootummaatii n qormaanni jiru kan |
agarsiisu laafina galii biyya keessaa funaanuu irratti qabnu, idaa biyya |
alaa of-irraa galchuun baay'ee gad-aanaa ta'uusaa, akkasumas, fedhiin |
baasii keenyaa yeroodhaa gara yerootti hanga qabeenya galiin keenya |
itti guddatuu olitti dabalaa jiraachuu isaati. Sababii kanaanis hir'inni |
baajataa daangaa kaa'ame bira akka hin darbineef jecha fedhiin akka |
daanga'u taasifameera. Kunis adeemsa fedhii misooma bu'uuraa |
lammiileen keenya qaban guutuu keessatti dhiibbaa hir'inaa uumee jira. |
Gama madaala diinagdee biyya keessaa eeguutiin qusannaa fi |
investimentii gidduutti wal-irraa fageenyajiru dhiphisuu hin dandeenye. |
Qusannaan biyya keessaa fi investimentiin waantota faallaa walii |
deemaa jirani dha. Qusannaan biyya keessaa wayita guddatu, |
maallaqichi madda kaappitaala investimentiif oolu waan ta'uuf; |
investimentiinis qixuma sanaan akka guddatutu eegama. Haata'u malee, |
biyya keenyatti guddina qusannaa fi guddina investimentii gidduu |
garaagarummaan jiru bal'achaa deemaa jira. Investimentii hedduun |
biyya keessaa maallaqa qusannaatiin osoo hin taane maallaqa biyya alaa |
(liqii fi gargaarsaan) aguugamuun isaa hir'ina dha. |
Qusannaa biyya keessaa sadarkaa mootummaa, kaampaaniiwwanii fi |
maatitti hanga barbaadame akka hin guddanne qormaata kan itti ta'e |
dhimmi tokko aadaan sooramuu garmalee dagaagaa dhufuu isaati. |
Ka'umsi keenya hiyyummaa hamaa keessaa waan ta'eef galiin yeroo |
dabalu aadaan haalaan sooramuu dabaluun waan nama dinqu miti. |
Sababiin isaas, dhalli namaa qusannaa caala fedhiiwwan bu'uuraa isaa |
akka guutuuf dursa kenna. Lammiileen galii isaanii hunda, yoo |
hammaate immoo liqii fudhachuun, ni sooratu yoo ta'e qusannaan |
jiraachuu hin danda'u. Qusatanii fi duudhaalee ijaaranii jireenya |
dhuunfaafi maatii isaaniitiif qabeenyaa yeroo rakkootiif ooluu fi |
dhaloota dhaalchisuu danda'an horachuu hin danda'an. |
Karaa biraatiin, barnoonni maallaqaan wal-qabatan qulqullinaanis ta'ee |
bal'inaan hin kennamne. Kunis lammiileen hubannoon waa'ee baankii fi |
tajaajila maallaqaa qaban daanga'aa akka ta'u gochuun qusannoon |
keenya hanga barbaadame akka hin guddanne taasiseera. Murtoon |
qusachuu hubannoodhaan alatti dhimma faayidaa soorachuu fi |
qusachuu waliin madaaluun kan caalatti na fayyada jedhan irratti |
murteessuuti. |
Gama kanaan fedhii qusachuu lammiileen qaban kan dadhabsiise |
bu'aan dhala qusannaa sababii ol-ka'iinsa gatiitiin waan gadi bu'eef. |
akkasumas, karaa dhaabbilee faayinaansiitiin tajaajilli qusannaa |
jajjabeessu waan hin babal'anneefidha. Gama mootummaatiinis |
inshuraansii fi hojiiwwan gurgurtaa boondii qusannaa deeggaran |
diriirsuun bu'aa gaariin kan itti argame ta'ullee haalli hojmaataa |
qusannaa ga'aan waan hin diriirfaminiif qusannaan hanga sadarkaa |
eegamee akka hin guddanne taasiseera. Sababuma kanaan, qusannaa |
biyya keessaa hanga barbaadame guddisuun waan hin danda'amneef |
qusannaa biyya alaatti garmalee maxxantuu taanee akka jiraannu nu |
taasiseera. Mudoon kun babal' achaa kan deemu yoo ta'e dhiibbaa |
biyyoota alaatiif kan nu saaxiluu fi walabummaa imaammataa kan nu |
dhabsiisu ta'uu caalayyuu carraan amansiisaa ta'uu fi itti-fufiinsa |
qabaachuu isaa baay'ee xiqqoo dha. |
Agarsiiftuun madaala irraa baduu diinagdee waliigalaa inni biraa, |
madaalli biyya alaa karaa gadi dhiisuu isaa yoo ta'u, adda-dureedhaan |
madaallii raawwii baasii fi galii daldalaatiin wal-qabata. Haala sadarkaa |
oomishtummaa diinagdee biyya keenyaa amma jiruutiin, shaqaxootas |
ta'ee meeshaalee misoomaa sochii diinagdee biyya keenyaatiif |
barbaachisoo ta'an biyya keessatti guutuun waan hin danda'amneef |
alaa galchuun dirqama ta'a. Kana milkeessuufis dhiyeessiin sharafa alaa |
murteessaa dha. Hir'inni madaallii daldalaa hir'ina sharafa alaa |
yaaddessaa ta'eef nu saaxileera. Hangi sharafa birrii ija maallaqa jajjaboo |
idil-addunyaatiin ol-ka'uun isaa daldala alaa caala daldala galii bu'a |
qabeessa taasisuun rakkina mataasaa uumeera. |
Dhiyeessiin sharafa alaa keenya madda amansiisaa kan ta'e haala |
raawwii daldala shaqaxootaa biyya alaa fooyyessuurra haala gadi aanaa |
ta'erraa gara hallayyaatti deemaa jira. Fedhiin meeshaalee galii |
diinagdichaa waggaarraa gara waggaatti dabalaa waan deemeef |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.