text
stringlengths
0
196k
deeggarsa loltummaa dabalatee Ameerikaa wajjiin waliigaltee waliinii
baay'ee bal'aa ta'e gaggeessuudhaan karaa
galaanaa Chaayinaa dhaabsisuuf yaalaa jirti.
Inni lammaffaan, dhimmi wal-dorgommii biyyoota humna qabeeyyii
adda taasisu siyaasa caalaa bifa diinagdummaa fi loltummaa qabachuu
isaati. Kanaan dura wal-dorgommiin biyyoon humna qaban taasisan
siyaasa irra kan naanna'u ture. Yeroo ammaa kana garuu sadarkaa
addunyaatti wal-dorgommiiwwan siyaas-naannoo taasifamaa jiran
irratti iddoon wal-falmiin yaadaa qabu haphachaa dhufee halli
ol'aantummaa diinagdee fi loltummaa argachuun murteessaa itti ta'e
uumammeera. Poolisiin walitti dhufeenya biyya alaa yeroo waraana
qorraa babal'achuu falmii yaadaatiif jedhamee gargaarsawwan
diinagdee biyyaa miidhan illee otoo hin hafiin hamma godhamanitti
qaqqabsiise yeroo ammaa kana hin jiru. Qabsoon ol'aantummaa falmii
yaadaatiif taasifamu cinaatti dhiifamee badhaadhummaa diinagdee
eeguu fi itti fufsiisuuf mala murteessaa galmaa ta'eera,
Waliigalteewwan ol'aantummaa siyaasaa fi diinagdee mirkaneessuuf
dandeessisan taasisuun, kooliidariiwwan galaana irraa daldala
addunyaawaa furtuu ta'an to'achuu fi nageenya isaanii eegsisuun,
sararoota lafa irraa akka filannootti tajaajilan diriirsuun, akkasumas liqii
fi kennaa dhiyeessuudhaan bilisummaa diinagdee biyyootaa to'achuunii
fi dhiyeessii meeshaalee dheedhii amansiisaa taasisuun galmawwan
murteessaa ji'oo-istiraateejikii ta'aa dhufaniiru. Waan kana ta'eef, biyyi
keenya, karaa tokkoon, bilisummaa siyaasaa haalichi uumu fayyadamuu;
akkasumas karaa biraatiin, hirkattummaa diinagdee hir'isuudhaan
filannoowwan walitti dhufeenyawwan daldalaa bu'aa qabeeyyii ta'an
ittiin taasisuun danda'amu addaan baafachuun hojjechuu qabdi.
Amalli addaa wal-dorgommii biyyoota humna qabanii si'anaa inni
sadaffaan, taatonni miti-mootummaa ta'an heddummachuu fi hunma
irra caalu argachuu isaaniiti. Haala addunyaa keessatti argamnuu
keessatti qaamoleen miti-mootummaa guddina siyaasaa, diinagdee fi
teeknooloojii irraa kan ka'e dandeettiin siyaasaa isaanii guddateera.
Waan kana ta'eef, taatonni kunniin karaa hundaan mootummaa irratti
dhiibbaa haalli isaan itti gochuu danda'an uumamee jira. Moototarratti
dabalataan dhaabbileen walitti dhufeenya mootummootaa kanneen
miti-mootummaa ta'anii, dhaabbileen tola ooltummaa,
kaampaaniiwwan gurguddoo fi kanneen biroonis dhiibbaan isaan
uumanii fi waliin ga'insi isaanii biyyoota hundumaa irratti daangaa
malee kan qaqqabu ta'uun isaa ba'ee mul'achaa dhufeera. Waan kana
ta'eef, taateewwan idileetiin alatti dhaabilee kana wajjiin walitti
dhufeenya gaarii uumuudhaan faayidaa fi fedhii biyya keenyaa
eegsisuuf socho'uun barbaachisaa dha.
Akka fakkeenyaatti, shororkeessitoonni iddoowwan addunyaa keenyaa
qoroomina irraa fagoo jiran keessa riphanii jiran teeknooloojii akka
meeshaatti gargaaramuudhaan dhiibbaan isaan geessisaa jiran kanaaf
agarsiistuu gaarii dha. Dargaggoota iddoo fagoo irratti argaman
mankaraarsa amantiitiin fayyaduun gocha shororkeessummaa akka
raawwatan isaan taasisu. Uummanni irratti xiyyeeffatame
shororkeeffamee mootummaan poolisii isaa akka geeddaru haalli ittiin
taasifamu mul'ateera. Dabalataanis, dhaabbileen siyaasaa fi diinagdee
idil-addunyaa kanneen miti-mootummaa ta'an aangoo murteessuu
mootummootaa rakkoo keessa galchuurratti argamu. Akka fakkenyaatti
dhiibbaa dhaabbilee teeknooloojii ilaaluun nidanda'ama. Karaa
tokkoon, guddinni teeknooloojii namni daangaa lafaa kam irraa iyyuu
jiru odeeffannoo akka argatu gochuudhaan yeroo beekumsaaf fudhatu
gabaabsuudhaan carraa gaarii uumee jira.
Karaa biraatiin garuu, biyyoonnii fi namoonni dhuunfaa sadarkaa ol
aanaa irra jiran guddina teeknooloojiitiinis caalaatti jabaachaa
garaagarummaan isaan gidduu jiru akka bal'atu taasisuudhaan
qoqqoodaminsa teeknooloojii uumuu isaatiin biyyoonni booddeetti
hafoon caalaatti booddeetti hafummaadhaan akka rakkatan taasisa.
Kanaafis, odeeffannoowwan sobaa miidiyaaleedhaan tamsaasaman
wajjiin wal-qabatee qaawwaa uumamu akka fakkeenyaatti fudhachuu
dandeenya. Ameerikaan odeeffannoowwan sobaa filannoo ishii irratti
dhiibbaa dhibbeentaa 0.004 qaqqabsiiseera sababa jedhuun
ittigaafatamtoota feesbuukii, tiwiitarii fi googilii irra deddeebiidhaan
koongirasiitti dhiyeessuudhaan mudditee qabuu yoo dandeessu,
biyyoonni kaan garuu rakkoo nageenyaa biyya siaanii kan qoru yoo
isaan irraan ga'e iyyuu dandeettiin isaan ittiin waltajjii dhaabbilee
dhiyeessitootaa gaafatamtoota ittiin taasisan baay'ee gadi bu'aa dha.
Murteessummaan kaampaaniiwwan teeknooloojii miti-mootummaa
kanneen wal-jajjiilee tamsaasa odeeffannoo tasgabbii keessaa
biyyootaatiif qormaata ta'an dhiyeessanii agarsiistuuwwan warreen
ta'ani dha. Dhiyeessitoonni waltajjii miidiyaalee hawaasaa harka caalu
kaampaaniiwwan gurguddoo wajjiin walitti ida'amuu kanneen danda'an
yoo ta'anillee, waliin ga'insii fi dhiibbaan isaanii biyyoota hundumaa
irratti daangaa malee kan qaqqabu ta'uun isaa beekamaa dha.
Dhaabbileen miidiyaalee hawaasaa kunniin akka dhaabbilee daldalaa
gurguddootti damee banachuu yookiin bakka bu'aa dhaabuun otoo
isaan hin barbaachisiin tajaajila isaanii fiixee addunyaa mara kan waliin
ga'anii fi dhiibaan isaan uumanis ol-aanaa ta'uun isaa adda isaan taasisa.
Itoophiyaan uummata miliyoona dhibba tokkoo ol kan qabduu fi isaan
kana keessaas lakkoofsi dargaggeeyyii ol-aanaa ta'uu isaatiin
dhaabbilee kanaaf gabaa guddaa ta'uu carraa ittiin taatu qabdi. Haa ta'u
malee, diinagdee dijitaalaa fi hojiilee gabaa carraa kana gara qabeenya
qabatamaatti ceesisuudhaaf dandeessisu haala quubsaadhaan
hojjetamuu dhabuu isaatiin damee isaanii kan baha Afriikaa jiru
Itoophiyaa caalaa Keeniyaa keessa godhachuudhaaf dirqamanii jiru.
Waan kana ta'eef, dhaabbilee kana wajjiin walitti dhufeenya gaarii
uumuudhaan wajjiin hojjechuuf socho'uun faayidaan isaa guddaa dha.
Walumaagalatti, wal-dorgommiin biyyoota guddatanii dhiibbaan inni
biyya keenyaaf qabu yoo yaadamu wal-dorgommichi duuba isatii
dhimmoota siyaasaa fi diinagdee hedduu kan qabu ta'uu isaatiin miira
dorgommii isaan gidduu jiru yeroo tokkoon qabbaneessu jedhamee hin
yaadamu. Wal-dorgommiin siyaasaa, loltummaa fi diinagdee kun karaa
tokkoonis haa ta'uu karaa biraatiin dhiibaan isaa Itoophiyaa qaqqabuun
isaa hin hafu. Fakkenyaaf, gumiin daldalaa fi misoomaa mootummoota
gamtoomanii qorannoo dhiyeenya kana gaggeesseen akka beeksisetti
waraanni taarifaa Ameerikaa keessatti eegalame biyyoota miidhu 30