text stringlengths 80 6.25k | text_len int64 32 3.12k | src stringclasses 7 values |
|---|---|---|
Welke screening, wanneer screenen en eventuele behandelingen worden samengebracht in een zorgpad Hierdoor is optimale afstemming tussen de verschillende Wanneer samengewerkt wordt in een multidisciplinaire setting is het noodzakelijk de taakverdeling en verantwoordelijkheden duidelijk af te spreken en vast te leggen Gezamenlijke spreekuren van de verschillende specialismen maken optimale afstemming van het zorgplan mogelijk Gezamenlijk spreekuren resulteren in minder ziekenhuisbezoeken voor kind en Een deel van de behandelingen die een kind met craniosynostose moet ondergaan kan buiten het craniosynostose expertisecentrum geboden worden mits voldaan wordt aan een aantal voorwaarden, zoals bij voorbeeld een normale anatomie van de bovenste luchtwegen in het geval narcose nodig is De afweging of een specifieke behandeling buiten het craniosynostose <INSTELLING> veilige zorg betreft wordt door het craniosynostose expertisecentrum gemaakt en afgestemd met de zorgverlener in de eigen regio van de patiënt Specifieke onderdelen van het zorgtraject kunnen uitgevoerd worden in de eigen regio op verzoek De multidisciplinaire samenwerking maakt het noodzakelijk dat iemand de overkoepelende verantwoordelijkheid neemt Deze wordt belegd bij de teamvoorzitter van een van de De multidisciplinaire samenwerking maakt het noodzakelijk dat iemand #) toeziet op het tijdig (laten) uitvoeren van de verschillende onderzoeken binnen en buiten het expertisecentrum, en #) zorg draagt voor de onderlinge communicatie tussen de verschillende partijen Deze taak wordt belegd bij de zorgcoördinator van het craniosynostose expertiseteam afgesproken Onderliggend aan dit besluit is onder meer de richtlijn âAnesthesiologie bij kinderenâ van de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie uit ### Syndromale craniosynostose word en het meest complex is wat betreft de aangezichtsoperaties (bv <PERSOON> fort III, monobloc en facial bipartition) Gezien de complexiteit van pathologie en behandeling van syndromale craniosynostose en de zeer lage incidentie, is centralisatie van deze behandeling in <LOCATIE> in # <INSTELLING> Een expertisecentrum heeft de verantwoordelijkheid om zich toetsbaar op te stellen en zorg te dragen voor een continue kwaliteitsmonitoring binnen het team Dit kan worden bereikt via het rapporteren van uitkomsten van zorg in een jaarverslag en het jaarlijks uitvoeren van een interne audit Aanvullend aan deze interne toets wordt door het Ministerie VWS een <LEEFTIJD>-jaarlijkse toetsing Tegenover de centralisatie van expertise in twee centra staat dat dit voor een aantal patiënten meer reistijd betekent Omdat een groot deel van de zorg voor craniosynostose electieve zorg betreft, leidt dit zelden tot medisch ongewenste situaties Daar waar mogelijk worden delen van zorg in de eigen regio georganiseerd, onder regie van het expertisecentrum logopedisten, orthodontisten, kindertandartsen, kinderartsen, klinisch genetici, gynaecologen, prenataal artsen, jeugdartsen, huisartsen, fysiotherapeuten, verloskundigen, neurologen, Leidend bij het opstellen van de criteria waaraan een craniosynostose expertisecentrum moet voldoen en hoe de zorg in <LOCATIE> georganiseerd dient te worden is het bieden van de meest optimale zorg aan kinderen met craniosynostose en hun ouders De beoordeling en behandeling van deze aandoening is complex en heeft een levenslange impact op de kinderen Dit vraagt een toewijding van zorgverleners om zich voortdurend te blijven nascholen in alle aspecten van deze.
| 554 | nvog |
complex is wat betreft de aangezichtsoperaties (bv <PERSOON> fort III, monobloc en facial bipartition) Gezien de complexiteit van pathologie en behandeling van syndromale craniosynostose en de zeer lage incidentie, is centralisatie van deze behandeling in <LOCATIE> in # <INSTELLING> Een expertisecentrum heeft de verantwoordelijkheid om zich toetsbaar op te stellen en zorg te dragen voor een continue kwaliteitsmonitoring binnen het team Dit kan worden bereikt via het rapporteren van uitkomsten van zorg in een jaarverslag en het jaarlijks uitvoeren van een interne audit Aanvullend aan deze interne toets wordt door het Ministerie VWS een <LEEFTIJD>-jaarlijkse toetsing Tegenover de centralisatie van expertise in twee centra staat dat dit voor een aantal patiënten meer reistijd betekent Omdat een groot deel van de zorg voor craniosynostose electieve zorg betreft, leidt dit zelden tot medisch ongewenste situaties Daar waar mogelijk worden delen van zorg in de eigen regio georganiseerd, onder regie van het expertisecentrum logopedisten, orthodontisten, kindertandartsen, kinderartsen, klinisch genetici, gynaecologen, prenataal artsen, jeugdartsen, huisartsen, fysiotherapeuten, verloskundigen, neurologen, Leidend bij het opstellen van de criteria waaraan een craniosynostose expertisecentrum moet voldoen en hoe de zorg in <LOCATIE> georganiseerd dient te worden is het bieden van de meest optimale zorg aan kinderen met craniosynostose en hun ouders De beoordeling en behandeling van deze aandoening is complex en heeft een levenslange impact op de kinderen Dit vraagt een toewijding van zorgverleners om zich voortdurend te blijven nascholen in alle aspecten van deze multidisciplinaire setting Een zorgpad dient vastgelegd te zijn ï· De zorgcoördinator (veelal verpleegkundig specialist) neemt de coördinatie van zorg op zich en is aanspreekpunt voor patiënt en medebehandelaars van buiten het team Richtlijn âAnesthesie bij kinderenâ Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie, ### Van de beschreven perioperatieve maatregelen die bloedverlies mogelijk verminderen is de Follow-up studies van minstens <LEEFTIJD> jaar zouden moeten aantonen of een conservatief beleid voor Follow-up studies van minstens <LEEFTIJD> jaar zouden moeten aantonen in een prospectieve directe vergelijking of een minimaal invasieve techniek een vergelijkbare esthetische correctie van de schedelvorm en neurocognitieve uitkomst geeft ten opzichte van open schedelcorrectie Prevalentiestudies naar tekenen van verhoogde ICP zoals papiloedeem voorafgaand aan een operatie ontbreken voor coronanaad en lambdoïdnaad synostose Oogheelkundige resultaten bij coronanaad synostose moeten specifiek worden gerelateerd aan timing, ernst van presentatie en type chirurgie Follow-up studies op de leeftijd van minimaal <LEEFTIJD> jaar zouden moeten aantonen of een expectatief beleid voor multisuturale en syndromale craniosynostose, waarbij een operatie pas wordt uitgevoerd als verhoogde ICP is vastgesteld, gerechtvaardigd is ten aanzien van esthetische resultaten, Het lange termijn resultaat wat betreft esthetiek, neurocognitie en visus van stripcraniëctomieën bij multisuturale en syndromale craniosynostose zou moet bepaald worden in studies met grotere een operatie en gedurende minimaal <LEEFTIJD> jaar follow-up is nagenoeg onbekend Vervolgonderzoek zou moeten aantonen of een schedelverruimende operatie binnen het eerste levensjaar inderdaad beter neurocognitieve uitkomsten geeft en of deze periode nog nader gespecificeerd kan worden Dit dient te gebeuren voor ieder type van multisuturale en syndromale.
| 570 | nvog |
De zorgcoördinator (veelal verpleegkundig specialist) neemt de coördinatie van zorg op zich en is aanspreekpunt voor patiënt en medebehandelaars van buiten het team Richtlijn âAnesthesie bij kinderenâ Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie, ### Van de beschreven perioperatieve maatregelen die bloedverlies mogelijk verminderen is de Follow-up studies van minstens <LEEFTIJD> jaar zouden moeten aantonen of een conservatief beleid voor Follow-up studies van minstens <LEEFTIJD> jaar zouden moeten aantonen in een prospectieve directe vergelijking of een minimaal invasieve techniek een vergelijkbare esthetische correctie van de schedelvorm en neurocognitieve uitkomst geeft ten opzichte van open schedelcorrectie Prevalentiestudies naar tekenen van verhoogde ICP zoals papiloedeem voorafgaand aan een operatie ontbreken voor coronanaad en lambdoïdnaad synostose Oogheelkundige resultaten bij coronanaad synostose moeten specifiek worden gerelateerd aan timing, ernst van presentatie en type chirurgie Follow-up studies op de leeftijd van minimaal <LEEFTIJD> jaar zouden moeten aantonen of een expectatief beleid voor multisuturale en syndromale craniosynostose, waarbij een operatie pas wordt uitgevoerd als verhoogde ICP is vastgesteld, gerechtvaardigd is ten aanzien van esthetische resultaten, Het lange termijn resultaat wat betreft esthetiek, neurocognitie en visus van stripcraniëctomieën bij multisuturale en syndromale craniosynostose zou moet bepaald worden in studies met grotere een operatie en gedurende minimaal <LEEFTIJD> jaar follow-up is nagenoeg onbekend Vervolgonderzoek zou moeten aantonen of een schedelverruimende operatie binnen het eerste levensjaar inderdaad beter neurocognitieve uitkomsten geeft en of deze periode nog nader gespecificeerd kan worden Dit dient te gebeuren voor ieder type van multisuturale en syndromale Er is nagenoeg geen literatuur te vinden over de prevalentie van verhoogde ICP na correctie van nietsyndromale, unicoronale synostose en unilambdoidnaad synostose, terwijl die voor syndromale craniosynostose beperkt is in aantal en omvang van aantal geïncludeerde patiënten De betrouwbaarheid van de verschillende screeningsmethoden op verhoogde ICP bij unicoronale Vergelijkende (multicenter) studies naar verschillende behandelmethoden van verhoogde ICP Het ontbreekt aan studies die de lange termijn resultaten beschrijven van hydrocephalus behandeling in craniosynostose Met name een vergelijkende studie naar de verschillende behandelopties wordt Er is geen betrouwbare informatie beschikbaar over de prevalentie van ChiariChiari bij SaethreChotzen syndroom of Muenke syndroom Er is geen onderzoek naar de leeftijd waarop Chiari ontstaat, symptomatisch wordt of een syrinx ontstaat Daardoor is het niet duidelijk op welke Het is onduidelijk of behandeling van asymptomtische Chiari op lange termijn gezondheidswinst oplevert Noch of dit afhankelijk is van de leeftijd waarop preventieve ingreep gedan wordt, met het intrinsieke factoren die onderdeel zijn van de aandoening versus factoren die door een behandeling te verbeteren zijn is zinvol om te weten welke visuele uitkomsten realistisch haalbaar zijn De beschikbare literatuur richt zich met name op de prevalentie van gehoorverlies maar heeft weinig informatie over ernst van het gehoorverlies, over type behandeling en over behandelresultaten Echter is er nog onvoldoende kennis over dentofaciale afwijkingingen en orthodontische behandeling in syndromale craniosynostosis patiënten In hoeverre ook patiënten met een ander syndroom zoals Saethre-Chotzen en Muenke even ernstig zijn aangedaan als Apert en Crouzon syndroom is onduidelijk Zeker daarom is het van groot belang dat de behandelcentra zowel nationaal als.
| 559 | nvog |
van verhoogde ICP na correctie van nietsyndromale, unicoronale synostose en unilambdoidnaad synostose, terwijl die voor syndromale craniosynostose beperkt is in aantal en omvang van aantal geïncludeerde patiënten De betrouwbaarheid van de verschillende screeningsmethoden op verhoogde ICP bij unicoronale Vergelijkende (multicenter) studies naar verschillende behandelmethoden van verhoogde ICP Het ontbreekt aan studies die de lange termijn resultaten beschrijven van hydrocephalus behandeling in craniosynostose Met name een vergelijkende studie naar de verschillende behandelopties wordt Er is geen betrouwbare informatie beschikbaar over de prevalentie van ChiariChiari bij SaethreChotzen syndroom of Muenke syndroom Er is geen onderzoek naar de leeftijd waarop Chiari ontstaat, symptomatisch wordt of een syrinx ontstaat Daardoor is het niet duidelijk op welke Het is onduidelijk of behandeling van asymptomtische Chiari op lange termijn gezondheidswinst oplevert Noch of dit afhankelijk is van de leeftijd waarop preventieve ingreep gedan wordt, met het intrinsieke factoren die onderdeel zijn van de aandoening versus factoren die door een behandeling te verbeteren zijn is zinvol om te weten welke visuele uitkomsten realistisch haalbaar zijn De beschikbare literatuur richt zich met name op de prevalentie van gehoorverlies maar heeft weinig informatie over ernst van het gehoorverlies, over type behandeling en over behandelresultaten Echter is er nog onvoldoende kennis over dentofaciale afwijkingingen en orthodontische behandeling in syndromale craniosynostosis patiënten In hoeverre ook patiënten met een ander syndroom zoals Saethre-Chotzen en Muenke even ernstig zijn aangedaan als Apert en Crouzon syndroom is onduidelijk Zeker daarom is het van groot belang dat de behandelcentra zowel nationaal als wordt en een beter inzicht verkregen kan worden in het beloop van de syndromale craniosynostose tijdens de groei evenals van het effect van operaties daarop Daarom zullen de conclusies met enige Studies over de betrouwbaarheid van een #D-foto versus ioniserende techniek (X-schedel of CT) voor Studies waarin de betrouwbaarheid van diverse panelanalyse methoden met een gouden standaard Studie waarin is onderzocht op welk moment tijdens de follow-up de esthetische resultaten het esthetisch eindresultaat bij kinderen met unisuturale craniosynostose voorspellen, ontbreken Dit implementatieplan is opgesteld ter bevordering van de implementatie van de richtlijn Behandeling en zorg voor craniosynostose Voor het opstellen van dit plan is een inventarisatie gedaan van de mogelijk bevorderende en belemmerende factoren voor het naleven van de aanbevelingen Daarbij heeft de richtlijncommissie een advies uitgebracht over het tijdspad voor implementatie, de daarvoor benodigde randvoorwaarden en de acties die door verschillende - per wanneer de aanbeveling overal geïmplementeerd moet kunnen zijn; - de verwachte impact van implementatie van de aanbeveling op de zorgkosten; Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen âsterk geformuleerde aanbevelingenâ en âzwak geformuleerde aanbevelingenâ In het eerste geval doet de richtlijncommissie een duidelijke uitspraak over iets dat zeker wel of zeker niet gedaan moet worden In het tweede geval wordt de aanbeveling minder zeker gesteld (bijvoorbeeld âOverweeg om â¦â) en wordt dus meer ruimte gelaten voor alternatieve opties Voor âsterk geformuleerde aanbevelingenâ zijn bovengenoemde punten in principe meer uitgewerkt dan voor de âzwak geformuleerde Voor âsterk geformuleerde aanbevelingenâ geldt dat zij zo spoedig mogelijk geïmplementeerd.
| 565 | nvog |
Counseling en behandeling van vrouwen met een verzoek om reductie van de labia minora Dit protocol beoogt aan de hand van kritisch beoordeeld wetenschappelijk onderzoek aanbevelingen te doen over de wijze waarop gynaecologen en plastisch chirurgen om kunnen gaan met een verzoek van vrouwen om reductie van de labia minora Chirurgische ingrepen aan de labia minora van meisjes of vrouwen als gevolg van congenitale afwijkingen, genitale verwondingen, postpartum rupturen of gender dysforie worden in Niet alleen in de Nederlandse media maar ook elders is âfemale cosmetic surgery' de laatste jaren in toenemende mate onderwerp van discussie (Essen et al , ###; <PERSOON> et al , ###) De electieve reductie van de labia minora is ter sprake gekomen tijdens de wetenschappelijke najaarsvergadering van de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (NVPC) op <DATUM> <PERSOON>, tijdens het congres van de European Association of Plastic Surgeons (Euraps) op <DATUM> te Madrid, Spanje, tijdens de COBRA dagen (Chirurgische Opleiding en Bijscholing Randstad Academies) in ###, tijdens het Gynaecongres te Papendal ( ###), tijdens het symposium âAt your Service' van de Nederlandse Vereniging van Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) op <DATUM> tijdens een congres van Vlaamse en Nederlandse seksuologen in Antwerpen ( ###) en tijdens het congres van de International Society of Psychosomatic Obstetrics and Gynaecology (ISPOG) op ##-<DATUM> te Kyoto, Japan, en tijdens de wetenschappelijke najaarsvergadering van de NVPC op <DATUM> <PERSOON> Daarnaast heeft de Inspectie voor de Gezondheidszorg in haar rapport 'Geen vrouwenbesnijdenis in klinieken aangetroffen' (d d <DATUM> aan de NVPC verzocht veldnormen op te stellen over ingrepen aan de vrouwelijke genitalia met een duidelijke stelling over de daarbij in acht te nemen grenzen Vertegenwoordigers van de NVOG en de NVPC hebben gezamenlijk het initiatief genomen een modelprotocol op te stellen als handreiking naar artsen die in de praktijk met een verzoek om reductie van de labia minora te De laatste jaren neemt het aantal vrouwen die een gynaecoloog, plastisch chirurg of arts werkzaam in een cosmetisch <INSTELLING> verzoeken om een operatieve reductie van de labia minora (labiumreductie), toe Als gevolg van het ontbreken van een landelijke registratie is het evenwel nog onduidelijk hoe vaak vrouwen met dit verzoek op de polikliniek worden gezien en hoeveel labiumreducties er per jaar worden verricht De motivatie van het verzoek om een labiumreductie valt grofweg uiteen in twee groepen Enerzijds betreft het vrouwen die de door hen ervaren vulvaire klachten toeschrijven aan te grote labia minora; anderzijds betreft Bij de eerste groep betreft het veelal klachten tijdens, of na, fietsen, paardrijden en het dragen van strakke broeken, maar ook oppervlakkige dyspareunie en/of het gevoel abnormaal te functioneren De gynaecoloog of plastisch chirurg kan de vulvaire klachten van pijn en irritatie niet objectief vaststellen, waardoor na lichamelijk onderzoek niet duidelijk is of de subjectieve klachten samenhangen met de breedte/grootte van de labia minora In dergelijke gevallen is het dan ook onzeker of een labiumreductie tot een verbetering van de.
| 582 | nvog |
vrouwenbesnijdenis in klinieken aangetroffen' (d d <DATUM> aan de NVPC verzocht veldnormen op te stellen over ingrepen aan de vrouwelijke genitalia met een duidelijke stelling over de daarbij in acht te nemen grenzen Vertegenwoordigers van de NVOG en de NVPC hebben gezamenlijk het initiatief genomen een modelprotocol op te stellen als handreiking naar artsen die in de praktijk met een verzoek om reductie van de labia minora te De laatste jaren neemt het aantal vrouwen die een gynaecoloog, plastisch chirurg of arts werkzaam in een cosmetisch <INSTELLING> verzoeken om een operatieve reductie van de labia minora (labiumreductie), toe Als gevolg van het ontbreken van een landelijke registratie is het evenwel nog onduidelijk hoe vaak vrouwen met dit verzoek op de polikliniek worden gezien en hoeveel labiumreducties er per jaar worden verricht De motivatie van het verzoek om een labiumreductie valt grofweg uiteen in twee groepen Enerzijds betreft het vrouwen die de door hen ervaren vulvaire klachten toeschrijven aan te grote labia minora; anderzijds betreft Bij de eerste groep betreft het veelal klachten tijdens, of na, fietsen, paardrijden en het dragen van strakke broeken, maar ook oppervlakkige dyspareunie en/of het gevoel abnormaal te functioneren De gynaecoloog of plastisch chirurg kan de vulvaire klachten van pijn en irritatie niet objectief vaststellen, waardoor na lichamelijk onderzoek niet duidelijk is of de subjectieve klachten samenhangen met de breedte/grootte van de labia minora In dergelijke gevallen is het dan ook onzeker of een labiumreductie tot een verbetering van de zijn als gevolg van de gewoonte om het schaamhaar gedeeltelijk of volledig te verwijderen Bijgevolg is het vulvaire uiterlijk van naaktmodellen waarmee de vrouw zich zou kunnen vergelijken ook beter zichtbaar geworden Er is echter weinig bekend over de normale variatie van labia minora bij vrouwen en meisjes Bij vijftig vrouwen zonder functionele vulvaire klachten bij wie de labia minora onder narcose op een gestandaardiseerde wijze met minimale tractie naar lateraal, van proximaal naar distaal (vanaf de hymenaalring) werden gemeten, varieerde de breedte van labia minora tussen # en ## mm (<PERSOON> et al , Tot dusverre werden slechts in één publicatie de resultaten en complicaties van een chirurgische labiumreductie beschreven naast de tevredenheid van de vrouwen achteraf (Rouzier et al , ###) De ingreep (een wigexcisie) werd in deze studie alleen verricht bij een afstand tussen basis en vrije rand van het labium van meer dan ## mm Door de betreffende auteurs werd pas vanaf deze grootte een samenhang met de klachten verondersteld en kon er volgens hen slechts in dat geval verbetering van een reductie verwacht worden Bij de ### patiënten traden geen ernstige postoperatieve complicaties op Vierenzestig procent van de vrouwen had last van postoperatieve pijn gedurende # tot ## dagen, ##% had postoperatief last van lichamelijk ongemak en ##% had last van oppervlakkige dyspareunie gedurende de eerste # tot ## dagen na de ingreep Tien procent van de vrouwen was niet tevreden met het cosmetisch resultaat en #% van de.
| 566 | nvog |
van de gewoonte om het schaamhaar gedeeltelijk of volledig te verwijderen Bijgevolg is het vulvaire uiterlijk van naaktmodellen waarmee de vrouw zich zou kunnen vergelijken ook beter zichtbaar geworden Er is echter weinig bekend over de normale variatie van labia minora bij vrouwen en meisjes Bij vijftig vrouwen zonder functionele vulvaire klachten bij wie de labia minora onder narcose op een gestandaardiseerde wijze met minimale tractie naar lateraal, van proximaal naar distaal (vanaf de hymenaalring) werden gemeten, varieerde de breedte van labia minora tussen # en ## mm (<PERSOON> et al , Tot dusverre werden slechts in één publicatie de resultaten en complicaties van een chirurgische labiumreductie beschreven naast de tevredenheid van de vrouwen achteraf (Rouzier et al , ###) De ingreep (een wigexcisie) werd in deze studie alleen verricht bij een afstand tussen basis en vrije rand van het labium van meer dan ## mm Door de betreffende auteurs werd pas vanaf deze grootte een samenhang met de klachten verondersteld en kon er volgens hen slechts in dat geval verbetering van een reductie verwacht worden Bij de ### patiënten traden geen ernstige postoperatieve complicaties op Vierenzestig procent van de vrouwen had last van postoperatieve pijn gedurende # tot ## dagen, ##% had postoperatief last van lichamelijk ongemak en ##% had last van oppervlakkige dyspareunie gedurende de eerste # tot ## dagen na de ingreep Tien procent van de vrouwen was niet tevreden met het cosmetisch resultaat en #% van de Elf van de ### patiënten moesten opnieuw geopereerd worden vanwege een wonddehiscentie Tien daarvan waren uiteindelijk tevreden met het Aan welke minimale voorwaarden moet een lichamelijk onderzoek voldoen? Elk verzoek om een labiumreductie dient serieus geëxploreerd te worden Een open houding (âde ingreep is uiteraard bespreekbaar, maar laten we een en ander eerst eens op een rijtje zetten ') is essentieel om ruimte te creëren voor een gesprek over de klacht en de gevolgen daarvan Er wordt nagegaan welke psychologische, fysiologische of seksuologische factoren, danwel welke cosmetische overwegingen of een combinatie van deze ten grondslag liggen aan het verzoek Daarnaast wordt aandacht geschonken aan de eventuele cognitieve, emotionele, gedragsmatige en sociale gevolgen van de klacht in het dagelijks leven Naar traumatische (seksuele) ervaringen in het verleden wordt expliciet gevraagd Vervolgens worden de verwachtingen van patiënte aangaande het resultaat van een ingreep besproken, evenals de haalbaarheid Indien (een deel van) de klachten en de gevolgen ervan niet door een labiumreductie kunnen worden opgelost, kan het aangewezen zijn om het anamnestische traject te ondersteunen door samenwerking met een (seksuologisch gespecialiseerd) psycholoog, die vanuit zijn/haar deskundigheid met patiënte nogmaals stilstaat bij genoemde items Een psycholoog kan bovendien de mogelijkheid van een âbody dismorphic disorder' of andere psychopathologie onderzoeken Een verwijzing naar de psycholoog heeft echter alleen zin als patiënte daartoe gemotiveerd is Indien de gynaecoloog of plastisch chirurg voor een dergelijke verwijzing aanleiding ziet, zal uitleg over de reden ervan daarom essentieel zijn Deze valt samen te vatten als âeen.
| 588 | nvog |
opnieuw geopereerd worden vanwege een wonddehiscentie Tien daarvan waren uiteindelijk tevreden met het Aan welke minimale voorwaarden moet een lichamelijk onderzoek voldoen? Elk verzoek om een labiumreductie dient serieus geëxploreerd te worden Een open houding (âde ingreep is uiteraard bespreekbaar, maar laten we een en ander eerst eens op een rijtje zetten ') is essentieel om ruimte te creëren voor een gesprek over de klacht en de gevolgen daarvan Er wordt nagegaan welke psychologische, fysiologische of seksuologische factoren, danwel welke cosmetische overwegingen of een combinatie van deze ten grondslag liggen aan het verzoek Daarnaast wordt aandacht geschonken aan de eventuele cognitieve, emotionele, gedragsmatige en sociale gevolgen van de klacht in het dagelijks leven Naar traumatische (seksuele) ervaringen in het verleden wordt expliciet gevraagd Vervolgens worden de verwachtingen van patiënte aangaande het resultaat van een ingreep besproken, evenals de haalbaarheid Indien (een deel van) de klachten en de gevolgen ervan niet door een labiumreductie kunnen worden opgelost, kan het aangewezen zijn om het anamnestische traject te ondersteunen door samenwerking met een (seksuologisch gespecialiseerd) psycholoog, die vanuit zijn/haar deskundigheid met patiënte nogmaals stilstaat bij genoemde items Een psycholoog kan bovendien de mogelijkheid van een âbody dismorphic disorder' of andere psychopathologie onderzoeken Een verwijzing naar de psycholoog heeft echter alleen zin als patiënte daartoe gemotiveerd is Indien de gynaecoloog of plastisch chirurg voor een dergelijke verwijzing aanleiding ziet, zal uitleg over de reden ervan daarom essentieel zijn Deze valt samen te vatten als âeen onderzoeken of er andere manieren zijn om met de klachten en gevolgen ervan om te gaan' waardoor psychologische ondersteuning meer aangewezen zal zijn (<PERSOON> et al , ###) Het lichamelijk onderzoek wordt verricht terwijl de patiënte meekijkt met een spiegel Voor sommige vrouwen is dat de eerste keer dat zij hun labia minora zo grondig bekijken Patiënte ligt in steensnedeligging Na spreiden van elk labium minus onder zo min mogelijk tractie, zal de proximaal-distale afstand tussen de hymenaalring (herkenbaar aan de carunculae hymenales) en het laterale uiteinde van het labium ter plaatse van het breedste deel ervan, met een (bij voorkeur disposable) meetlint in millimeters worden gemeten ( #) Beide labia minora worden op deze manier gemeten Ten behoeve van een landelijke registratie is het essentieel dat er consensus is over de wijze van meting Men dient zich te realiseren dat de intra-en interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van de meting desondanks niet Bespreking met de patiënte en voorstel van behandeling De bevindingen bij lichamelijk onderzoek worden besproken waarbij de patiënte ook geïnformeerd wordt over de variabiliteit in grootte en de leeftijdsafhankelijke fysiologische veranderingen van labia minora (<PERSOON> et al ###) De gerapporteerde normaalwaarden (<PERSOON> et al , ###) dienen hierbij te worden genoemd ter illustratie Voorlichting en geruststelling door de specialist blijken vaak voldoende te zijn om de vraag om een labiumreductie weg te nemen Soms is seksuologische, bekkenfysiotherapeutische of psychotherapeutische De gevolgen van de klacht in het dagelijks leven worden geresumeerd waardoor het voor zowel de arts als de.
| 585 | nvog |
manieren zijn om met de klachten en gevolgen ervan om te gaan' waardoor psychologische ondersteuning meer aangewezen zal zijn (<PERSOON> et al , ###) Het lichamelijk onderzoek wordt verricht terwijl de patiënte meekijkt met een spiegel Voor sommige vrouwen is dat de eerste keer dat zij hun labia minora zo grondig bekijken Patiënte ligt in steensnedeligging Na spreiden van elk labium minus onder zo min mogelijk tractie, zal de proximaal-distale afstand tussen de hymenaalring (herkenbaar aan de carunculae hymenales) en het laterale uiteinde van het labium ter plaatse van het breedste deel ervan, met een (bij voorkeur disposable) meetlint in millimeters worden gemeten ( #) Beide labia minora worden op deze manier gemeten Ten behoeve van een landelijke registratie is het essentieel dat er consensus is over de wijze van meting Men dient zich te realiseren dat de intra-en interbeoordelaarsbetrouwbaarheid van de meting desondanks niet Bespreking met de patiënte en voorstel van behandeling De bevindingen bij lichamelijk onderzoek worden besproken waarbij de patiënte ook geïnformeerd wordt over de variabiliteit in grootte en de leeftijdsafhankelijke fysiologische veranderingen van labia minora (<PERSOON> et al ###) De gerapporteerde normaalwaarden (<PERSOON> et al , ###) dienen hierbij te worden genoemd ter illustratie Voorlichting en geruststelling door de specialist blijken vaak voldoende te zijn om de vraag om een labiumreductie weg te nemen Soms is seksuologische, bekkenfysiotherapeutische of psychotherapeutische De gevolgen van de klacht in het dagelijks leven worden geresumeerd waardoor het voor zowel de arts als de Deze aanpak biedt aanknopingspunten voor de meest gepaste behandeling van de individuele patiënte De centrale vraag is immers of een operatie de oplossing is van het probleem (de problemen) waar de vrouw mee zit Indien in één consult niet tot een afgewogen besluit aangaande de juiste behandeling kan worden gekomen, zal Alvorens tot een chirurgische labiumreductie te kunnen besluiten, dient de patiënte ook uitleg te krijgen over de techniek, de resultaten en de mogelijke complicaties van een dergelijke ingreep Hematoomvorming, nabloeding, infectie en wonddehiscenties worden gemeld als algemeen voorkomende complicaties die kunnen leiden tot een cosmetisch ongewenst resultaat Het is echter niet bekend hoe vaak deze complicaties voorkomen Bovendien is niet bekend of de labiumreductie tot ongewenste gevolgen op langere termijn kan In het voorkomende geval wordt met de patiënte besproken of de ingreep voor vergoeding door de zorgverzekeraar in aanmerking komt, hetgeen voor een deel afhankelijk is van de criteria opgesteld door de ziektekostenverzekeraar van de patiënte De NVPC en NVOG zijn van mening dat er sprake kan zijn van een Het is raadzaam om direct voorafgaand aan de ingreep duidelijk op de labia te tekenen welk gedeelte ervan zal worden verwijderd terwijl de patiënte meekijkt in een spiegel Dit voorkomt achteraf problemen rond het thema âte kort', âte lang' of âte asymmetrisch' Dit impliceert dat de operateur zelf preoperatief met de patiënte de gewenste reductie vaststelt indien een collega de indicatie tot operatie heeft gesteld.
| 569 | nvog |
Deze aanpak biedt aanknopingspunten voor de meest gepaste behandeling van de individuele patiënte De centrale vraag is immers of een operatie de oplossing is van het probleem (de problemen) waar de vrouw mee zit Indien in één consult niet tot een afgewogen besluit aangaande de juiste behandeling kan worden gekomen, zal Alvorens tot een chirurgische labiumreductie te kunnen besluiten, dient de patiënte ook uitleg te krijgen over de techniek, de resultaten en de mogelijke complicaties van een dergelijke ingreep Hematoomvorming, nabloeding, infectie en wonddehiscenties worden gemeld als algemeen voorkomende complicaties die kunnen leiden tot een cosmetisch ongewenst resultaat Het is echter niet bekend hoe vaak deze complicaties voorkomen Bovendien is niet bekend of de labiumreductie tot ongewenste gevolgen op langere termijn kan In het voorkomende geval wordt met de patiënte besproken of de ingreep voor vergoeding door de zorgverzekeraar in aanmerking komt, hetgeen voor een deel afhankelijk is van de criteria opgesteld door de ziektekostenverzekeraar van de patiënte De NVPC en NVOG zijn van mening dat er sprake kan zijn van een Het is raadzaam om direct voorafgaand aan de ingreep duidelijk op de labia te tekenen welk gedeelte ervan zal worden verwijderd terwijl de patiënte meekijkt in een spiegel Dit voorkomt achteraf problemen rond het thema âte kort', âte lang' of âte asymmetrisch' Dit impliceert dat de operateur zelf preoperatief met de patiënte de gewenste reductie vaststelt indien een collega de indicatie tot operatie heeft gesteld Esthetische ingrepen in de genitaalstreek zoals een labiumreductie worden bij voorkeur pas uitgevoerd wanneer het betreffende gebied uitgegroeid is, wat meestal omtrent het ##e levensjaar het geval is Een verzoek daartoe vóór deze leeftijd is een reden om de vrouw te counselen in samenwerking met een Wanneer er een discrepantie bestaat tussen de mate/ernst of soort van klachten en de bij lichamelijk onderzoek vastgestelde grootte van de labia minora dient te worden afgezien van operatief ingrijpen Dit geldt ook bij een niet te corrigeren irreëel verwachtingspatroon bij patiënte Wanneer de vrouw niet alleen in verschillende situaties, maar ook spontaan pijn aan de vulva ervaart, dient Ter ondersteuning van de voorlichting is een CD-ROM beschikbaar met afbeeldingen van de variatie in de anatomie van labia minora (Disciplinegroep Obstetrie & Gynaecologie van het <INSTELLING>, ###) Bovendien is een fotoboekje verkrijgbaar, dat een goede weergave geeft van ## We adviseren het aantal verzoeken om labiumreducties en het aantal daadwerkelijk uitgevoerde correcties jaarlijks per kliniek bij te houden en te vermelden in het jaarverslag <PERSOON> onderzoek naar dit onderwerp is geboden in verband met het ontbreken van âevidence based medicine' op het gebied van de indicatiestelling, De beschikbare case studies beschrijven kleine series waarin een specifieke operatietechniek werd toegepast In principe zijn er drie basis technieken met modificaties De techniek waarmee de operateur het meeste ervaring heeft lijkt in zijn of haar handen âde beste' techniek Bij de âclamp and cut'-methode wordt het te reduceren deel van het labium in een klem gevat en vervolgens.
| 567 | nvog |
voorkeur pas uitgevoerd wanneer het betreffende gebied uitgegroeid is, wat meestal omtrent het ##e levensjaar het geval is Een verzoek daartoe vóór deze leeftijd is een reden om de vrouw te counselen in samenwerking met een Wanneer er een discrepantie bestaat tussen de mate/ernst of soort van klachten en de bij lichamelijk onderzoek vastgestelde grootte van de labia minora dient te worden afgezien van operatief ingrijpen Dit geldt ook bij een niet te corrigeren irreëel verwachtingspatroon bij patiënte Wanneer de vrouw niet alleen in verschillende situaties, maar ook spontaan pijn aan de vulva ervaart, dient Ter ondersteuning van de voorlichting is een CD-ROM beschikbaar met afbeeldingen van de variatie in de anatomie van labia minora (Disciplinegroep Obstetrie & Gynaecologie van het <INSTELLING>, ###) Bovendien is een fotoboekje verkrijgbaar, dat een goede weergave geeft van ## We adviseren het aantal verzoeken om labiumreducties en het aantal daadwerkelijk uitgevoerde correcties jaarlijks per kliniek bij te houden en te vermelden in het jaarverslag <PERSOON> onderzoek naar dit onderwerp is geboden in verband met het ontbreken van âevidence based medicine' op het gebied van de indicatiestelling, De beschikbare case studies beschrijven kleine series waarin een specifieke operatietechniek werd toegepast In principe zijn er drie basis technieken met modificaties De techniek waarmee de operateur het meeste ervaring heeft lijkt in zijn of haar handen âde beste' techniek Bij de âclamp and cut'-methode wordt het te reduceren deel van het labium in een klem gevat en vervolgens Slechts een perifeer deel van de het labium wordt aldus verwijderd Bij deze techniek is het zaak om de geplande reductie vooraf goed op de labia aan te tekenen omdat door tractie makkelijk te veel lengte in de klem wordt gevat Overigens is de kans op complicaties bij deze techniek klein Daar staat tegenover dat de buitenrand niet meer het aspect heeft van de normale schaamlip Tevens zijn er auteurs die waarschuwen tegen contractie van het rechte litteken en tegen pijnlijke neuromen, die beide kunnen ontstaan aan de rand van het labium Daarom is er een w-vormige modificatie (ook wel âzigzag'-techniek genoemd) beschreven om deze littekenklachten te voorkomen (<PERSOON> et al , ###; <PERSOON>, ###) Juiste uitvoering van deze modificatie vergt ervaring Bij deze techniek wordt een V-vormige wig verwijderd uit het deel van de schaamlip dat het meest prolabeert De resterende delen worden vervolgens spanningsloos tegen elkaar gehecht Bij deze techniek omvat de resectie een deel van de perifere rand én een deel van het centrale gedeelte van het labium Het is belangrijk de wig niet te breed te plannen teneinde spanning op het litteken en, bijgevolg, wonddehiscentie te voorkomen Daarom dient de chirurg ervaren te zijn in deze techniek De wigexcisie wordt met name om cosmetische redenen aanbevolen omdat de natuurlijke contour en pigmentatie van de perifere rand van het labium ermee beter behouden zouden blijven (Alter, ###; Alter, ###).
| 568 | nvog |
deel van de het labium wordt aldus verwijderd Bij deze techniek is het zaak om de geplande reductie vooraf goed op de labia aan te tekenen omdat door tractie makkelijk te veel lengte in de klem wordt gevat Overigens is de kans op complicaties bij deze techniek klein Daar staat tegenover dat de buitenrand niet meer het aspect heeft van de normale schaamlip Tevens zijn er auteurs die waarschuwen tegen contractie van het rechte litteken en tegen pijnlijke neuromen, die beide kunnen ontstaan aan de rand van het labium Daarom is er een w-vormige modificatie (ook wel âzigzag'-techniek genoemd) beschreven om deze littekenklachten te voorkomen (<PERSOON> et al , ###; <PERSOON>, ###) Juiste uitvoering van deze modificatie vergt ervaring Bij deze techniek wordt een V-vormige wig verwijderd uit het deel van de schaamlip dat het meest prolabeert De resterende delen worden vervolgens spanningsloos tegen elkaar gehecht Bij deze techniek omvat de resectie een deel van de perifere rand én een deel van het centrale gedeelte van het labium Het is belangrijk de wig niet te breed te plannen teneinde spanning op het litteken en, bijgevolg, wonddehiscentie te voorkomen Daarom dient de chirurg ervaren te zijn in deze techniek De wigexcisie wordt met name om cosmetische redenen aanbevolen omdat de natuurlijke contour en pigmentatie van de perifere rand van het labium ermee beter behouden zouden blijven (Alter, ###; Alter, ###) reductie, geëxcideerd of slechts gedeëpithelialiseerd teneinde het aspect van de vrije rand van het labium te behouden Na excisie volgt approximeren van de wondranden, veelal in een stervormig patroon Na deëpithelialisatie wordt het gedeëpithelialiseerde deel in zichzelf gevouwen en begraven middels hechten van de gevormde wondranden Deze laatste techniek spaart de neurovasculaire voorziening van het perifere deel (<PERSOON> et al , ###) Vanwege de complexiteit van planning en uitvoering van de operatie en gelet de bulk aan weefsel die na deëpithelialisatie in het centrale deel van het labium ontstaat, zijn deze technieken ons inziens In beginsel kan de labiumreductie onder lokale, regionale of algehele anaesthesie worden uitgevoerd, maar beperking tot lokale anaesthesie laat een rustige planning en uitvoering van de ingreep veelal niet goed toe Wordt er toch gekozen voor lokale anaesthesie dan wordt geadviseerd om marcaïne met adrenaline te gebruiken vanwege de langere periode van (postoperatieve) pijnstilling De geplande reductie dient bij lokale infiltratietechnieken steeds vóór die infiltratie op het labium aangetekend te worden Hoewel algehele anaesthesie veelal niet nodig is, dient bij de keuze van anaesthesie eveneens rekening te worden gehouden met de beleving en draagkracht van de patiënte alsmede met de inschatting en ervaring Alter GJ A new technique for aesthetic labia minora reduction <PERSOON> GJ Central wedge nymphectomy with a ##-degree Z-plasty for aesthetic reduction of the labia minora <PERSOON> V In search of (better) sexual pleasure Female genital 'cosmetic surgery'.
| 565 | nvog |
labium te behouden Na excisie volgt approximeren van de wondranden, veelal in een stervormig patroon Na deëpithelialisatie wordt het gedeëpithelialiseerde deel in zichzelf gevouwen en begraven middels hechten van de gevormde wondranden Deze laatste techniek spaart de neurovasculaire voorziening van het perifere deel (<PERSOON> et al , ###) Vanwege de complexiteit van planning en uitvoering van de operatie en gelet de bulk aan weefsel die na deëpithelialisatie in het centrale deel van het labium ontstaat, zijn deze technieken ons inziens In beginsel kan de labiumreductie onder lokale, regionale of algehele anaesthesie worden uitgevoerd, maar beperking tot lokale anaesthesie laat een rustige planning en uitvoering van de ingreep veelal niet goed toe Wordt er toch gekozen voor lokale anaesthesie dan wordt geadviseerd om marcaïne met adrenaline te gebruiken vanwege de langere periode van (postoperatieve) pijnstilling De geplande reductie dient bij lokale infiltratietechnieken steeds vóór die infiltratie op het labium aangetekend te worden Hoewel algehele anaesthesie veelal niet nodig is, dient bij de keuze van anaesthesie eveneens rekening te worden gehouden met de beleving en draagkracht van de patiënte alsmede met de inschatting en ervaring Alter GJ A new technique for aesthetic labia minora reduction <PERSOON> GJ Central wedge nymphectomy with a ##-degree Z-plasty for aesthetic reduction of the labia minora <PERSOON> V In search of (better) sexual pleasure Female genital 'cosmetic surgery' <PERSOON> HY, <PERSOON> KT A new method for aesthetic reduction of labia minora (the deepithelialized reduction of Disciplinegroep Obstetrie & Gynaecologie van het <INSTELLING> Als je het niet <PERSOON> genital mutilation in the West traditional circumcision versus genital cosmetic Green FJ From clitoridectomies to 'designer vaginas' <PERSOON> medical construction of heteronormative female bodies and sexuality through female genital cutting Sexualities Evolution and <PERSOON> JJ Vijftig jaar plastische chirurgie in <LOCATIE> III Constructieve chirurgie van de genitaliën Ned <PERSOON> JJ, Paarlberg KM, Weijenborg PhThM Het genitale uiterlijk Medisch Contact Liao LM, Creighton SM Requests for cosmetic genitoplasty How should healthcare providers respond? BMJ <PERSOON> CL, Liao LM, Creighton SM Female genital appearance "normality" unfolds BJOG <PERSOON-##> JJ Functional and aesthetic labia minora reduction Plast Reconst Surg ###; ###(#) Paarlberg KM, Weijenborg PTM Request for operative reduction of the labia minora; proposal for a practical <PERSOON-##> of labia minora experience with ### Waard de <PERSOON-##> PTM, ter <PERSOON-##> FW Verzoek om labiumcorrectie Soms meer dan een Dhr <PERSOON-##>, plastisch chirurg, <PERSOON-##> Ziekenhuis, <LOCATIE> Dhr <PERSOON-##> B <PERSOON-##>, plastisch chirurg, Onze <PERSOON-##> Mw <PERSOON-##> M.
| 581 | nvog |
Zie bij hoofdstuk âBeleid en Interventieâ de link naar de module ââVerbetert het geven van ursodeoxycholzuur En bij hoofdstuk âActief versus expectatief beleidâ een link naar de module âWelke plaats heeft inleiden/sectio Zwangerschapscholestase is een aandoening gekarakteriseerd door (intense) jeuk zonder huidafwijkingen (behalve krabeffecten) in combinatie met een verhoogde concentratie van random serumgalzuren <DATUM> Er bestaat een relatie tussen zwangerschapscholestase en het optreden van foetale complicaties toename van Maternale morbiditeit wordt gekenmerkt door intense jeuk en slaapdeprivatie Deze richtlijn zal ingaan op diagnostiek en perinatale risico's van zwangerschapscholestase en beschrijft de mogelijkheden en Synoniemen voor zwangerschapscholestase zijn pruritus gravidarum, verwijzend naar het belangrijkste symptoom jeuk, en icterus gravidarum, verwijzend naar de veel minder frequent optredende icterus Het voor de diagnose noodzakelijke symptoom is jeuk zonder huidafwijkingen (behalve krabeffecten) De jeuk is in eerste instantie meestal alleen 's nachts aanwezig en begint vaak aan handpalmen en voetzolen Jeuk kan echter over het hele lichaam voorkomen en kan over de tijd variëren in ernst Bij continue aanwezigheid van jeuk is deze vaak heftiger tijdens de nacht met als gevolg slaapdeprivatie en vermindering van kwaliteit van leven De jeuk hoort post partum binnen enkele dagen te verdwijnen Zwangerschapscholestase kan gepaard gaan met steatorroe, donkere urine (##%), ontkleurde feces (##%) en een oncomfortabel gevoel in de rechter bovenbuik (##%) <DATUM> van de vrouwen ontwikkelt <DATUM> weken na het begin van de jeuk (milde) icterus #,#,##,## In aanwezigheid van steatorroe of bij gebruik van colestyramine kunnen door verminderde opname van vitamine K zowel foetale als maternale bloedingcomplicaties optreden ##,##,## De prevalentie van zwangerschapscholestase varieert in Europa van #,<DATUM> #%#,#,#,##,## en wordt beïnvloed door genetische, hormonale en omgevingsfactoren Dat genetische en externe factoren een rol spelen blijkt uit het frequenter voorkomen bij sommige Zuid-Amerikaanse (##-##%) en Aziatische populaties (#,#%), het herhalingsrisico (##-##%) in een volgende zwangerschap, het familiair (##-##%) voorkomen en de gevonden De etiologie van zwangerschapscholestase is multifactorieel en grotendeels onopgehelderd Zwangerschapscholestase wordt gekenmerkt door intrahepatische stase van gal optredend tijdens de zwangerschap en verdwijnend na de bevalling Indirect bewijs voor de rol van hormonale factoren wordt gevonden in het meestal optreden in het derde trimester als oestrogeenspiegels maximaal zijn en het vaker optreden tijdens meerlingzwangerschappen ##-## Predispositie wordt zowel door genetische als door omgevingsfactoren bepaald Sommige vrouwen zijn door een specifiek defect in het oestrogeenmetabolisme of door een ander onopgehelderd mechanisme gevoeliger voor de cholestatische effecten van oestrogenen # Ook het progesteronmetabolisme is verstoord #,##,## Exogene toediening van progesteron is geassocieerd met Verschillende genmutaties zijn beschreven Het meest frequent is de ABCB#-mutatie die wordt gevonden bij Het mechanisme dat verantwoordelijk is voor het optreden van cholestatische jeuk is onopgehelderd en fluctuaties zijn karakteristiek zowel over de dag als over langere periodes # Jeuk wordt niet veroorzaakt door galzuren #,## Er zijn aanwijzingen dat de jeuk gerelateerd is aan de aanwezigheid van verhoogde Wat betreft de oorzaak van foetale complicaties is er een toegenomen transport van galzuren van het maternale naar het foetale compartiment.
| 651 | nvog |
vitamine K zowel foetale als maternale bloedingcomplicaties optreden ##,##,## De prevalentie van zwangerschapscholestase varieert in Europa van #,<DATUM> #%#,#,#,##,## en wordt beïnvloed door genetische, hormonale en omgevingsfactoren Dat genetische en externe factoren een rol spelen blijkt uit het frequenter voorkomen bij sommige Zuid-Amerikaanse (##-##%) en Aziatische populaties (#,#%), het herhalingsrisico (##-##%) in een volgende zwangerschap, het familiair (##-##%) voorkomen en de gevonden De etiologie van zwangerschapscholestase is multifactorieel en grotendeels onopgehelderd Zwangerschapscholestase wordt gekenmerkt door intrahepatische stase van gal optredend tijdens de zwangerschap en verdwijnend na de bevalling Indirect bewijs voor de rol van hormonale factoren wordt gevonden in het meestal optreden in het derde trimester als oestrogeenspiegels maximaal zijn en het vaker optreden tijdens meerlingzwangerschappen ##-## Predispositie wordt zowel door genetische als door omgevingsfactoren bepaald Sommige vrouwen zijn door een specifiek defect in het oestrogeenmetabolisme of door een ander onopgehelderd mechanisme gevoeliger voor de cholestatische effecten van oestrogenen # Ook het progesteronmetabolisme is verstoord #,##,## Exogene toediening van progesteron is geassocieerd met Verschillende genmutaties zijn beschreven Het meest frequent is de ABCB#-mutatie die wordt gevonden bij Het mechanisme dat verantwoordelijk is voor het optreden van cholestatische jeuk is onopgehelderd en fluctuaties zijn karakteristiek zowel over de dag als over langere periodes # Jeuk wordt niet veroorzaakt door galzuren #,## Er zijn aanwijzingen dat de jeuk gerelateerd is aan de aanwezigheid van verhoogde Wat betreft de oorzaak van foetale complicaties is er een toegenomen transport van galzuren van het maternale naar het foetale compartiment afgenomen, waardoor een hoge concentratie galzuren in vruchtwater, navelstrengbloed en meconium wordt gevonden #,##,## Door onrijpheid van de foetale lever is de foetus afhankelijk van de placenta voor de excretie Er zijn aanwijzingen dat hoge concentraties galzuren een direct nadelig effect hebben op de functie van foetale cardiomyocyten ##,## Bij dierexperimenteel onderzoek met cardiomyocyten zijn verschillende effecten van galzuren waargenomen reversibele afname van de frequentie en contractiliteit en irreversibele fibrillatie ##-## Bij humane cardiomyocyten is vastgesteld dat deze foetale gevoeligheid voor galzuren in cellen van volwassenen niet meer aantoonbaar is ## De hypothese is dat het optreden van acute foetale sterfte wordt veroorzaakt door aritmieën (ventrikelfibrilleren) bij hoge foetale galzurenconcentraties ##,## Ook is een concentratie-afhankelijk vasoconstrictief effect van galzuren op chorionvenen beschreven Verminderde foetale perfusie en oxygenatie kan mogelijk het optreden van foetale asfyxie verklaren ## Een mogelijke verklaring voor het optreden van preterme weeënactiviteit wordt gevonden in de toegenomen gevoeligheid voor oxytocine en toegenomen expressie van oxytocinereceptoren bij vrouwen met De diagnose zwangerschapscholestase wordt gesteld in geval van jeuk meestal optredend in de tweede helft van de zwangerschap (##%) zonder huidafwijkingen en in aanwezigheid van verhoogde serumgalzuren <DATUM> ##,## De concentratie totale galzuren in het serum varieert over de dag en neemt na een maaltijd met een factor <DATUM> toe, waarbij de piekwaarde na ##-## min wordt bereikt In het geval van pathologisch verhoogde galzuren zijn deze fysiologische veranderingen minder uitgesproken en het is daarom niet nodig om nuchter te bepalen ## Gebruikte afkapwaarden voor de definitie zwangerschapscholestase verschillen in de verschillende studies.
| 649 | nvog |
galzuren in vruchtwater, navelstrengbloed en meconium wordt gevonden #,##,## Door onrijpheid van de foetale lever is de foetus afhankelijk van de placenta voor de excretie Er zijn aanwijzingen dat hoge concentraties galzuren een direct nadelig effect hebben op de functie van foetale cardiomyocyten ##,## Bij dierexperimenteel onderzoek met cardiomyocyten zijn verschillende effecten van galzuren waargenomen reversibele afname van de frequentie en contractiliteit en irreversibele fibrillatie ##-## Bij humane cardiomyocyten is vastgesteld dat deze foetale gevoeligheid voor galzuren in cellen van volwassenen niet meer aantoonbaar is ## De hypothese is dat het optreden van acute foetale sterfte wordt veroorzaakt door aritmieën (ventrikelfibrilleren) bij hoge foetale galzurenconcentraties ##,## Ook is een concentratie-afhankelijk vasoconstrictief effect van galzuren op chorionvenen beschreven Verminderde foetale perfusie en oxygenatie kan mogelijk het optreden van foetale asfyxie verklaren ## Een mogelijke verklaring voor het optreden van preterme weeënactiviteit wordt gevonden in de toegenomen gevoeligheid voor oxytocine en toegenomen expressie van oxytocinereceptoren bij vrouwen met De diagnose zwangerschapscholestase wordt gesteld in geval van jeuk meestal optredend in de tweede helft van de zwangerschap (##%) zonder huidafwijkingen en in aanwezigheid van verhoogde serumgalzuren <DATUM> ##,## De concentratie totale galzuren in het serum varieert over de dag en neemt na een maaltijd met een factor <DATUM> toe, waarbij de piekwaarde na ##-## min wordt bereikt In het geval van pathologisch verhoogde galzuren zijn deze fysiologische veranderingen minder uitgesproken en het is daarom niet nodig om nuchter te bepalen ## Gebruikte afkapwaarden voor de definitie zwangerschapscholestase verschillen in de verschillende studies Bij zwangerschapscholestase wordt een milde verhoging van transaminasen, γGT of bilirubine gevonden bij respectievelijk ##%, ##% en ##% van de patiënten ##,## Galzuren kunnen verhoogd zijn zonder dat levertesten gestoord zijn#,#,##,##,## en bepaling van galzuren is obligaat aangezien er een associatie bestaat tussen de hoogte van de serumgalzuren en het optreden van foetale complicaties #,##,## De jeuk kan voorafgaan aan de met cholestase geassocieerde laboratoriumafwijkingen en bij persisteren van jeuk wordt geadviseerd laboratoriumonderzoek met een interval van # à # weken te herhalen ## Andere oorzaken van jeuk en/of leverfunctiestoornissen zijn preëclampsie, virale infecties, acute leververvetting, galstenen, zwangerschapsdermatosen en allergische reacties (tabel #) Voorbeelden van medicijnen die cholestase kunnen induceren zijn oestrogenen, progestagenen, carbamazepine, amoxicilline-clavulaanzuur, <PERSOON> partum horen laboratoriumafwijkingen binnen <DATUM> weken te normaliseren # Er bestaat een relatie tussen zwangerschapscholestase en het optreden van foetale complicaties toename intra-uteriene vruchtdood (expectatief beleid <DATUM> , actief beleid <DATUM> ) #,#,#-##,##,##,## De spontane vroeggeboorte treedt meestal op tussen ## en ## weken # In een grote prospectieve cohortstudie werden #<DATUM> zwangeren gescreend # Bij ### vrouwen (#,#%) die gegeneraliseerde jeuk kregen, werd vervolgens wekelijks de concentratie nuchtere galzuren in het bloed bepaald Zwangerschapscholestase gedefinieerd als jeuk en galzuren ⥠## µmol/l werd gediagnosticeerd bij ### vrouwen (#,#%) Deze groep werd gevolgd door middel van wekelijks controle met bloedafname, jeuk Visual Analogue Score (VAS) en cardiotocografie (CTG) Er werd geen advies gegeven ten aanzien van het moment van bevallen.
| 677 | nvog |
zwangerschapscholestase wordt een milde verhoging van transaminasen, γGT of bilirubine gevonden bij respectievelijk ##%, ##% en ##% van de patiënten ##,## Galzuren kunnen verhoogd zijn zonder dat levertesten gestoord zijn#,#,##,##,## en bepaling van galzuren is obligaat aangezien er een associatie bestaat tussen de hoogte van de serumgalzuren en het optreden van foetale complicaties #,##,## De jeuk kan voorafgaan aan de met cholestase geassocieerde laboratoriumafwijkingen en bij persisteren van jeuk wordt geadviseerd laboratoriumonderzoek met een interval van # à # weken te herhalen ## Andere oorzaken van jeuk en/of leverfunctiestoornissen zijn preëclampsie, virale infecties, acute leververvetting, galstenen, zwangerschapsdermatosen en allergische reacties (tabel #) Voorbeelden van medicijnen die cholestase kunnen induceren zijn oestrogenen, progestagenen, carbamazepine, amoxicilline-clavulaanzuur, <PERSOON> partum horen laboratoriumafwijkingen binnen <DATUM> weken te normaliseren # Er bestaat een relatie tussen zwangerschapscholestase en het optreden van foetale complicaties toename intra-uteriene vruchtdood (expectatief beleid <DATUM> , actief beleid <DATUM> ) #,#,#-##,##,##,## De spontane vroeggeboorte treedt meestal op tussen ## en ## weken # In een grote prospectieve cohortstudie werden #<DATUM> zwangeren gescreend # Bij ### vrouwen (#,#%) die gegeneraliseerde jeuk kregen, werd vervolgens wekelijks de concentratie nuchtere galzuren in het bloed bepaald Zwangerschapscholestase gedefinieerd als jeuk en galzuren ⥠## µmol/l werd gediagnosticeerd bij ### vrouwen (#,#%) Deze groep werd gevolgd door middel van wekelijks controle met bloedafname, jeuk Visual Analogue Score (VAS) en cardiotocografie (CTG) Er werd geen advies gegeven ten aanzien van het moment van bevallen waarbij complicaties pas optraden vanaf een concentratie galzuren â¥## µmol/l (tabel #) # Al eerder was een significante correlatie beschreven tussen galzuren ) ## µmol/l en het optreden van CTG-afwijkingen (tabel In een andere studie werd gevonden dat de onbehandelde concentratie serumgalzuren en de termijn waarop de jeuk begint onafhankelijke variabelen zijn voor de predictie van vroeggeboorte, met respectievelijke OR #,<DATUM> # en OR #,#, ##%-CI #,<DATUM> De in het verleden (###-###) gevonden hoge perinatale sterfte van #<DATUM> levendgeborenen wordt in latere studies niet bevestigd ## In een rapport van dezelfde groep over de ###-### is de perinatale sterfte na invoeren van actief beleid (CTG-bewaking en electieve inleiding à terme) gedaald naar #<DATUM> # In de ACOG-richtlijn over foetale sterfte wordt deze bij zwangerschapscholestase geschat op ##-<DATUM> In deze richtlijn zijn publicaties van ### - ### geincludeerd De aanwezigheid van de risicofactor zwangerschapscholestase geeft een OR #,<DATUM> # op foetale sterfte vergeleken met ontbreken van de risicofactor ## Met name in onderzoeken na ### wordt minder hoge perinatale sterfte gerapporteerd (tabel #) #,##,##-## Men veronderstelt dat dit een gevolg is van actief beleid, dat wil zeggen toename van foetale bewaking en tijdig nastreven van de bevalling #,##,##,##,## Een normaal CTG sluit het optreden van intra-uteriene vruchtdood op korte termijn echter niet uit #,#,##,##,## Indien intra-uteriene sterfte optreedt is deze vaak acuut en worden bij obductie alleen afwijkingen passend bij acute hypoxie gevonden #,#,##,##,##,##,## Foetale sterfte bij eenlingzwangerschappen treedt voornamelijk op in de laatste maand van de zwangerschap met de mediaan bij ## weken #,#,##,##,## Placentahistologie toont aspecifieke veranderingen die kunnen passen bij veranderde membraantransportmechanismen en milde hypoxie.
| 795 | nvog |
was een significante correlatie beschreven tussen galzuren ) ## µmol/l en het optreden van CTG-afwijkingen (tabel In een andere studie werd gevonden dat de onbehandelde concentratie serumgalzuren en de termijn waarop de jeuk begint onafhankelijke variabelen zijn voor de predictie van vroeggeboorte, met respectievelijke OR #,<DATUM> # en OR #,#, ##%-CI #,<DATUM> De in het verleden (###-###) gevonden hoge perinatale sterfte van #<DATUM> levendgeborenen wordt in latere studies niet bevestigd ## In een rapport van dezelfde groep over de ###-### is de perinatale sterfte na invoeren van actief beleid (CTG-bewaking en electieve inleiding à terme) gedaald naar #<DATUM> # In de ACOG-richtlijn over foetale sterfte wordt deze bij zwangerschapscholestase geschat op ##-<DATUM> In deze richtlijn zijn publicaties van ### - ### geincludeerd De aanwezigheid van de risicofactor zwangerschapscholestase geeft een OR #,<DATUM> # op foetale sterfte vergeleken met ontbreken van de risicofactor ## Met name in onderzoeken na ### wordt minder hoge perinatale sterfte gerapporteerd (tabel #) #,##,##-## Men veronderstelt dat dit een gevolg is van actief beleid, dat wil zeggen toename van foetale bewaking en tijdig nastreven van de bevalling #,##,##,##,## Een normaal CTG sluit het optreden van intra-uteriene vruchtdood op korte termijn echter niet uit #,#,##,##,## Indien intra-uteriene sterfte optreedt is deze vaak acuut en worden bij obductie alleen afwijkingen passend bij acute hypoxie gevonden #,#,##,##,##,##,## Foetale sterfte bij eenlingzwangerschappen treedt voornamelijk op in de laatste maand van de zwangerschap met de mediaan bij ## weken #,#,##,##,## Placentahistologie toont aspecifieke veranderingen die kunnen passen bij veranderde membraantransportmechanismen en milde hypoxie In geval van dreigende vroeggeboorte kan het normale beleid t a v tocolyse en corticosteroïden ter bevordering van de foetale longrijping worden aangehouden Geadviseerd wordt terughoudend te zijn met het * Helsinki University Central Hospital, Helsinki, Finland ** Royal <PERSOON>, NSW, Australia Klik hier tevens voor de aanvullende module âVerbetert het geven van ursodeoxycholzuur (UDCA) bij Voor diagnostiek en behandeling van zwangerschapscholestase is verwijzing naar de tweede lijn geïndiceerd Gezien het verhoogde risico op intrapartum-asfyxie wordt continue foetale bewaking durante partu De behandeling is met name gericht op maternaal comfort, dat wil zeggen jeukreductie Bij medicamenteuze behandeling van maternale jeuk is met name bij gebruik van ursodeoxycholzuur daling van maternale en foetale galzuren beschreven Het is niet bewezen dat deze daling de foetale uitkomsten verbetert #,#,##,## Lokale behandeling Lokale behandeling van jeuk kan met bases en indifferente middelen plaatsvinden Koelzalf FNA, lotio alba FNA en levomentholcrème #% FNA of gel #% FNA, lidocaïne-levomentholgel <DATUM> Ursodeoxycholzuur is de eerste keus voor de behandeling van symptomatische zwangerschapscholestase in een startdosering van ## mg/kg/dag te verhogen tot maximaal ## mg/kg/dag Het is verreweg het meest gebruikt en onderzocht maar niet geregistreerd voor de indicatie zwangerschapscholestase Door sterke binding aan albumine is de placentapassage nihil en kan ursodeoxycholzuur veilig worden gebruikt in het tweede en derde trimester van de zwangerschap ##,## Ursodeoxycholzuur is geregistreerd voor de behandeling van primaire biliaire cirrose waar het een gunstig effect heeft op de biochemische en histologische parameters van de intrahepatische cholestase.
| 711 | nvog |
van dreigende vroeggeboorte kan het normale beleid t a v tocolyse en corticosteroïden ter bevordering van de foetale longrijping worden aangehouden Geadviseerd wordt terughoudend te zijn met het * Helsinki University Central Hospital, Helsinki, Finland ** Royal <PERSOON>, NSW, Australia Klik hier tevens voor de aanvullende module âVerbetert het geven van ursodeoxycholzuur (UDCA) bij Voor diagnostiek en behandeling van zwangerschapscholestase is verwijzing naar de tweede lijn geïndiceerd Gezien het verhoogde risico op intrapartum-asfyxie wordt continue foetale bewaking durante partu De behandeling is met name gericht op maternaal comfort, dat wil zeggen jeukreductie Bij medicamenteuze behandeling van maternale jeuk is met name bij gebruik van ursodeoxycholzuur daling van maternale en foetale galzuren beschreven Het is niet bewezen dat deze daling de foetale uitkomsten verbetert #,#,##,## Lokale behandeling Lokale behandeling van jeuk kan met bases en indifferente middelen plaatsvinden Koelzalf FNA, lotio alba FNA en levomentholcrème #% FNA of gel #% FNA, lidocaïne-levomentholgel <DATUM> Ursodeoxycholzuur is de eerste keus voor de behandeling van symptomatische zwangerschapscholestase in een startdosering van ## mg/kg/dag te verhogen tot maximaal ## mg/kg/dag Het is verreweg het meest gebruikt en onderzocht maar niet geregistreerd voor de indicatie zwangerschapscholestase Door sterke binding aan albumine is de placentapassage nihil en kan ursodeoxycholzuur veilig worden gebruikt in het tweede en derde trimester van de zwangerschap ##,## Ursodeoxycholzuur is geregistreerd voor de behandeling van primaire biliaire cirrose waar het een gunstig effect heeft op de biochemische en histologische parameters van de intrahepatische cholestase ursodeoxycholzuur in gal de hoeveelheid toxische galzuren vermindert, de galproductie verhoogt en een immunomodulerend effect heeft op de levercelmembranen ## Bij zwangerschapscholestase is in vergelijking met placebo of andere medicatie een gunstig effect van ursodeoxycholzuur op biochemische parameters en transport van galzuren van het foetale naar het maternale compartiment ##,##,## Als er een indicatie bestaat om (de jeuk) systemisch te behandelen is ursodeoxycholzuur de voorkeurstherapie Het wordt oraal toegediend en heeft bewezen effect op de jeuk (##-##%), en waarschijnlijk een gunstig effect op onderliggende pathofysiologische mechanismen en op foetale uitkomsten van zwangerschapscholestase ##,## Het mogelijk positieve effect op de foetale uitkomsten zal in grotere onderzoeken moeten worden bevestigd # De gepubliceerde onderzoeken hebben onvoldoende power om een effect op foetale uitkomsten te kunnen bevestigen; in één studie traden significant minder vroeggeboorten op ##,##,##-## Er zijn geen schadelijke effecten voor moeder en foetus beschreven ## Gelijktijdige toediening met colestyramine of een antacidum met aluminiumhydroxide vermindert de resorptie van ursodeoxycholzuur Colestyramine onderbreekt de enterohepatische kringloop van galzuren door hiermee in de darm een onoplosbaar complex te vormen dat met de feces wordt uitgescheiden Het is niet geregistreerd voor de behandeling van zwangerschapscholestase, wel voor de behandeling van jeuk Colestyramine heeft significant minder effect op jeuk en laboratoriumparameters van zwangerschapscholestase en meer bijwerkingen dan ursodeoxycholzuur ##,## Er kan door verminderde opname van vetoplosbare vitamines waaronder vitamine K een verhoogde bloedingsneiging optreden ##,## Aanvullend laboratoriumonderzoek bestaat uit bepaling van de protrominetijd #,# Zie ook onder vitamine K.
| 611 | nvog |
in gal de hoeveelheid toxische galzuren vermindert, de galproductie verhoogt en een immunomodulerend effect heeft op de levercelmembranen ## Bij zwangerschapscholestase is in vergelijking met placebo of andere medicatie een gunstig effect van ursodeoxycholzuur op biochemische parameters en transport van galzuren van het foetale naar het maternale compartiment ##,##,## Als er een indicatie bestaat om (de jeuk) systemisch te behandelen is ursodeoxycholzuur de voorkeurstherapie Het wordt oraal toegediend en heeft bewezen effect op de jeuk (##-##%), en waarschijnlijk een gunstig effect op onderliggende pathofysiologische mechanismen en op foetale uitkomsten van zwangerschapscholestase ##,## Het mogelijk positieve effect op de foetale uitkomsten zal in grotere onderzoeken moeten worden bevestigd # De gepubliceerde onderzoeken hebben onvoldoende power om een effect op foetale uitkomsten te kunnen bevestigen; in één studie traden significant minder vroeggeboorten op ##,##,##-## Er zijn geen schadelijke effecten voor moeder en foetus beschreven ## Gelijktijdige toediening met colestyramine of een antacidum met aluminiumhydroxide vermindert de resorptie van ursodeoxycholzuur Colestyramine onderbreekt de enterohepatische kringloop van galzuren door hiermee in de darm een onoplosbaar complex te vormen dat met de feces wordt uitgescheiden Het is niet geregistreerd voor de behandeling van zwangerschapscholestase, wel voor de behandeling van jeuk Colestyramine heeft significant minder effect op jeuk en laboratoriumparameters van zwangerschapscholestase en meer bijwerkingen dan ursodeoxycholzuur ##,## Er kan door verminderde opname van vetoplosbare vitamines waaronder vitamine K een verhoogde bloedingsneiging optreden ##,## Aanvullend laboratoriumonderzoek bestaat uit bepaling van de protrominetijd #,# Zie ook onder vitamine K Een aantal antihistaminica (bijvoorbeeld hydroxyzinetabletten ##-## mg per/dag) kunnen in de zwangerschap worden voorgeschreven Het sedatieve effect zorgt voor een betere nachtrust en minder slaapdeprivatie Er is In een gerandomiseerde onderzoek waarin intraveneus dexamethason (## mg/dag gedurende # week) wordt vergeleken met ursodeoxycholzuur en placebo had dexamethason geen effect op jeuk of transaminasen en was het minder effectief dan ursodeoxycholzuur in verlagen van galzuren en bilirubine Geen verschil werd aangetoond in foetale uitkomstparameters ## Er zijn aanwijzingen dat dexamethason effectiever is in verminderen van jeuk dan ursodeoxycholzuur bij Aziatische en Zuid-Amerikaanse vrouwen ## Vitamine K (# dd ## mg oraal) kan worden toegediend bij optreden van steatorroe of colestyraminegebruik in verband met verminderde resorptie ven vetoplosbare vitamines, of bij verlengde protrombinetijd #,#,## Gezien de gevonden associatie met het optreden van foetale complicaties is bepaling en vervolgen van galzuren geïndiceerd Als de galzuren op enig moment in de zwangerschap ⥠## µmol/l geweest zijn moet de zwangerschap beschouwd worden als hoog risico voor obstetrische complicaties (spontane vroeggeboorte, foetale asfyxie, meconiumhoudend vruchtwater) #,##,##,##,##,## Dit geldt dus ook als de galzuren dalen, bijvoorbeeld door medicatiegebruik (ursodeoxycholzuur), aangezien het nog onvoldoende duidelijk is of dit foetale risico's vermindert of de foetale uitkomsten verbetert # Er is geen correlatie tussen serumspiegels van galzuren en andere levertesten zoals γGT, transaminasen en bilirubine #,##,##,## Gangbare methoden van foetale bewaking blijken onvoldoende in staat om het optreden van intra-uteriene vruchtdood te voorspellen Dit geldt voor CTG, echoscopie, amniocentesis of amnioscopie voor vaststellen meconiumhoudend vruchtwater, en maternale registratie van kindsbewegingen Echoscopie is geen betrouwbare methode om.
| 650 | nvog |
kunnen in de zwangerschap worden voorgeschreven Het sedatieve effect zorgt voor een betere nachtrust en minder slaapdeprivatie Er is In een gerandomiseerde onderzoek waarin intraveneus dexamethason (## mg/dag gedurende # week) wordt vergeleken met ursodeoxycholzuur en placebo had dexamethason geen effect op jeuk of transaminasen en was het minder effectief dan ursodeoxycholzuur in verlagen van galzuren en bilirubine Geen verschil werd aangetoond in foetale uitkomstparameters ## Er zijn aanwijzingen dat dexamethason effectiever is in verminderen van jeuk dan ursodeoxycholzuur bij Aziatische en Zuid-Amerikaanse vrouwen ## Vitamine K (# dd ## mg oraal) kan worden toegediend bij optreden van steatorroe of colestyraminegebruik in verband met verminderde resorptie ven vetoplosbare vitamines, of bij verlengde protrombinetijd #,#,## Gezien de gevonden associatie met het optreden van foetale complicaties is bepaling en vervolgen van galzuren geïndiceerd Als de galzuren op enig moment in de zwangerschap ⥠## µmol/l geweest zijn moet de zwangerschap beschouwd worden als hoog risico voor obstetrische complicaties (spontane vroeggeboorte, foetale asfyxie, meconiumhoudend vruchtwater) #,##,##,##,##,## Dit geldt dus ook als de galzuren dalen, bijvoorbeeld door medicatiegebruik (ursodeoxycholzuur), aangezien het nog onvoldoende duidelijk is of dit foetale risico's vermindert of de foetale uitkomsten verbetert # Er is geen correlatie tussen serumspiegels van galzuren en andere levertesten zoals γGT, transaminasen en bilirubine #,##,##,## Gangbare methoden van foetale bewaking blijken onvoldoende in staat om het optreden van intra-uteriene vruchtdood te voorspellen Dit geldt voor CTG, echoscopie, amniocentesis of amnioscopie voor vaststellen meconiumhoudend vruchtwater, en maternale registratie van kindsbewegingen Echoscopie is geen betrouwbare methode om # Zwangerschapscholestase gaat niet gepaard met De voorspellende waarde van een normaal CTG voor het optreden van foetale sterfte is beperkt door het mechanisme van acute anoxie #,#,##,##,##,##,##,## De zwangere krijgt normale instructies ten aanzien van het Klik hier tevens voor de aanvullende module âWelke plaats heeft inleiden/sectio voor ## weken bij vrouwen Wat is het optimale tijdstip van bevallen? Een recente review vond dat in ##% sprake is van preterme partus # Gemiddelde amenorroe bij de bevalling is in alle publicaties (ruim) voor de ## weken Hieruit en uit de inclusiecriteria van de verschillende studies waarin alleen voor de ## weken wordt geïncludeerd, kan worden afgeleid dat bij zwangerschapscholestase ⥠## weken zelden een afwachtend beleid wordt gevoerd Of dit inderdaad de reden is dat er de laatste decennia geen verhoogde relatie met intra-uteriene vruchtdood meer wordt gevonden, is speculatief Het nastreven van een bevalling vanaf de ##e-##e week wordt na vaststelling van longrijpheid in een aantal studies en reviews geadviseerd zonder dat hiervoor anders dan indirect bewijs wordt geleverd #,##,##,##,##,## De genoemde argumenten zijn het feit dat de foetale sterfte (bij eenlingen) merendeels optreedt na ## weken en de geobserveerde afname van intra-uteriene vruchtdood na invoering van een beleid waarbij liberaal wordt ingeleid In verschillende richtlijnen wordt gesteld dat er onvoldoende bewijs is om dit beleid te steunen of te verwerpen Geadviseerd wordt om het moment van bevallen op individuele basis met patiënten te bespreken #,# Van inleiden van de baring kon geen netto voordeel noch.
| 659 | nvog |
# Zwangerschapscholestase gaat niet gepaard met De voorspellende waarde van een normaal CTG voor het optreden van foetale sterfte is beperkt door het mechanisme van acute anoxie #,#,##,##,##,##,##,## De zwangere krijgt normale instructies ten aanzien van het Klik hier tevens voor de aanvullende module âWelke plaats heeft inleiden/sectio voor ## weken bij vrouwen Wat is het optimale tijdstip van bevallen? Een recente review vond dat in ##% sprake is van preterme partus # Gemiddelde amenorroe bij de bevalling is in alle publicaties (ruim) voor de ## weken Hieruit en uit de inclusiecriteria van de verschillende studies waarin alleen voor de ## weken wordt geïncludeerd, kan worden afgeleid dat bij zwangerschapscholestase ⥠## weken zelden een afwachtend beleid wordt gevoerd Of dit inderdaad de reden is dat er de laatste decennia geen verhoogde relatie met intra-uteriene vruchtdood meer wordt gevonden, is speculatief Het nastreven van een bevalling vanaf de ##e-##e week wordt na vaststelling van longrijpheid in een aantal studies en reviews geadviseerd zonder dat hiervoor anders dan indirect bewijs wordt geleverd #,##,##,##,##,## De genoemde argumenten zijn het feit dat de foetale sterfte (bij eenlingen) merendeels optreedt na ## weken en de geobserveerde afname van intra-uteriene vruchtdood na invoering van een beleid waarbij liberaal wordt ingeleid In verschillende richtlijnen wordt gesteld dat er onvoldoende bewijs is om dit beleid te steunen of te verwerpen Geadviseerd wordt om het moment van bevallen op individuele basis met patiënten te bespreken #,# Van inleiden van de baring kon geen netto voordeel noch foetale sterfte) en nadelen (neonatale respiratoire morbiditeit, hypoglykemie) met patiënte besproken Actief beleid bestaat uit het vervolgen van galzuren, regelmatige CTG-bewaking, onderzoek naar de mate van foetale longrijping en/of de aanwezigheid van meconiumhoudend vruchtwater, en electieve inleiding bij een amenorroeduur van ##-## weken In vier prospectieve studies met samen ### vrouwen en protocollair een actief beleid regelmatige bloedafname, CTG-bewaking en termineren van de zwangerschap bij aangetoonde foetale longrijpheid of bereiken van à terme termijn, trad geen perinatale sterfte op ##,##,##,## Ante partum abnormaal CTG wordt gevonden in #-##% ##,##,## Intra partum CTG-afwijkingen treden op bij ##-##% #,##,## De foetale sterfte in een groep met actief beleid is vergeleken met gepubliceerde studies waarvoor dezelfde inclusiecriteria werden gehanteerd, maar met expectatief beleid Het actieve beleid bestond uit #Ã/week CTG, wekelijks vaststellen van foetale longrijpheid bij ernstige laboratoriumafwijkingen voor de ## weken, en inleiden bij ## weken of direct als diagnose na ###/# weken werd gesteld De foetale sterfte was significant lager in de groep met actief beleid (#/###) vergeleken met de serie onderzoeken met expectatief beleid (<DATUM> p = #,###) Er was geen verschil in het percentage sectio's caesarea ##,## Het is niet onderzocht in welke mate individuele factoren uit het actieve beleid hebben bijgedragen aan de De werkgroep adviseert om baring na te streven vanaf ## weken bij ernstige zwangerschapscholestase (eenmalig ⥠## µmol/l) Er wordt in alle gevallen geadviseerd de zwangerschap niet voorbij de ## weken te.
| 687 | nvog |
sterfte) en nadelen (neonatale respiratoire morbiditeit, hypoglykemie) met patiënte besproken Actief beleid bestaat uit het vervolgen van galzuren, regelmatige CTG-bewaking, onderzoek naar de mate van foetale longrijping en/of de aanwezigheid van meconiumhoudend vruchtwater, en electieve inleiding bij een amenorroeduur van ##-## weken In vier prospectieve studies met samen ### vrouwen en protocollair een actief beleid regelmatige bloedafname, CTG-bewaking en termineren van de zwangerschap bij aangetoonde foetale longrijpheid of bereiken van à terme termijn, trad geen perinatale sterfte op ##,##,##,## Ante partum abnormaal CTG wordt gevonden in #-##% ##,##,## Intra partum CTG-afwijkingen treden op bij ##-##% #,##,## De foetale sterfte in een groep met actief beleid is vergeleken met gepubliceerde studies waarvoor dezelfde inclusiecriteria werden gehanteerd, maar met expectatief beleid Het actieve beleid bestond uit #Ã/week CTG, wekelijks vaststellen van foetale longrijpheid bij ernstige laboratoriumafwijkingen voor de ## weken, en inleiden bij ## weken of direct als diagnose na ###/# weken werd gesteld De foetale sterfte was significant lager in de groep met actief beleid (#/###) vergeleken met de serie onderzoeken met expectatief beleid (<DATUM> p = #,###) Er was geen verschil in het percentage sectio's caesarea ##,## Het is niet onderzocht in welke mate individuele factoren uit het actieve beleid hebben bijgedragen aan de De werkgroep adviseert om baring na te streven vanaf ## weken bij ernstige zwangerschapscholestase (eenmalig ⥠## µmol/l) Er wordt in alle gevallen geadviseerd de zwangerschap niet voorbij de ## weken te dat de frequentie van foetale sterfte is afgenomen door actief beleid Na de partus verdwijnt de jeuk binnen een paar dagen Bij persisteren van de jeuk moet de diagnose worden heroverwogen Het normaliseren van de laboratoriumparameters kan enkele weken duren #,##,## Leverenzymen en galzuren worden bepaald bij de postpartumcontrole ter bevestiging van terugkeer naar normaal # Zwangerschapscholestase is geen contraïndicatie voor borstvoeding # Medicatie kan meestal kort na de bevalling worden gestopt Er zijn geen gegevens over het gebruik van ursodeoxycholzuur tijdens borstvoeding Gezien de sterke eiwitbinding is het niet waarschijnlijk dat het in grote hoeveelheden overgaat in de moedermelk Colestyramine wordt nauwelijks geresorbeerd en directe nadelige effecten zijn onwaarschijnlijk Wel moet rekening worden gehouden met een indirect effect omdat dit middel interfereert met de opname van vetoplosbare vitaminen door de moeder ## Vrouwen met zwangerschapscholestase in de voorgeschiedenis hebben hoger risico op het krijgen van (cholesterol)galstenen/cholecystitis (RR #,#, CI #,<DATUM> #) #,##,##,##,## Zwangerschapscholestase kan recidiveren in een volgende zwangerschap (##-##%) en treedt dan vaak eerder op #,## Bij familieleden is de kans op het optreden van zwangerschapscholestase verhoogd #,## Genetische screening wordt alleen uitgevoerd in onderzoeksverband en is (nog) niet bruikbaar Men moet erop bedacht zijn dat na doorgemaakte zwangerschapscholestase de kans op cholestase tijdens gebruik van de combinatiepil verhoogd is Combinatiepreparaten kunnen worden voorgeschreven en worden gestopt bij het optreden van klachten passend bij cholestase #,# Progestageenbevattende anticonceptie kan # Zwangerschapscholestase is een aandoening die vooral optreedt in de tweede helft van de zwangerschap waarbij foetale complicaties en late intra-uteriene sterfte zijn toegenomen #.
| 686 | nvog |
Na de partus verdwijnt de jeuk binnen een paar dagen Bij persisteren van de jeuk moet de diagnose worden heroverwogen Het normaliseren van de laboratoriumparameters kan enkele weken duren #,##,## Leverenzymen en galzuren worden bepaald bij de postpartumcontrole ter bevestiging van terugkeer naar normaal # Zwangerschapscholestase is geen contraïndicatie voor borstvoeding # Medicatie kan meestal kort na de bevalling worden gestopt Er zijn geen gegevens over het gebruik van ursodeoxycholzuur tijdens borstvoeding Gezien de sterke eiwitbinding is het niet waarschijnlijk dat het in grote hoeveelheden overgaat in de moedermelk Colestyramine wordt nauwelijks geresorbeerd en directe nadelige effecten zijn onwaarschijnlijk Wel moet rekening worden gehouden met een indirect effect omdat dit middel interfereert met de opname van vetoplosbare vitaminen door de moeder ## Vrouwen met zwangerschapscholestase in de voorgeschiedenis hebben hoger risico op het krijgen van (cholesterol)galstenen/cholecystitis (RR #,#, CI #,<DATUM> #) #,##,##,##,## Zwangerschapscholestase kan recidiveren in een volgende zwangerschap (##-##%) en treedt dan vaak eerder op #,## Bij familieleden is de kans op het optreden van zwangerschapscholestase verhoogd #,## Genetische screening wordt alleen uitgevoerd in onderzoeksverband en is (nog) niet bruikbaar Men moet erop bedacht zijn dat na doorgemaakte zwangerschapscholestase de kans op cholestase tijdens gebruik van de combinatiepil verhoogd is Combinatiepreparaten kunnen worden voorgeschreven en worden gestopt bij het optreden van klachten passend bij cholestase #,# Progestageenbevattende anticonceptie kan # Zwangerschapscholestase is een aandoening die vooral optreedt in de tweede helft van de zwangerschap waarbij foetale complicaties en late intra-uteriene sterfte zijn toegenomen <DATUM> Vrouwen met zwangerschapscholestase bij wie de galzuren ⥠## µmol/l zijn geweest of vrouwen met systemisch behandelde zwangerschapscholestase worden beschouwd als hoogrisicopatiënten Er zijn aanwijzingen dat in deze gevallen een actief beleid de zwangerschapsuitkomsten verbetert # De werkgroep is van mening dat bij niet-behandelde zwangerschapscholestase (galzuren ⥠## µmol/l) # Het is aannemelijk dat bij ernstige jeuk ursodeoxycholzuur de voorkeur heeft voor behandeling van de moeder (bewijskrachtniveau B) Er zijn aanwijzingen dat ursodeoxycholzuur een gunstig effect heeft # De werkgroep adviseert het moment van bevallen op individuele basis met de patiënte te bespreken en adviseert een baring na te streven vanaf ## weken bij ernstige (galzuren ⥠## µmol/l) en # <PERSOON> HU, Mattsson LA Intrahepatic cholestasis of pregnancy Relationships between bile acid levels and fetal complication rates Hepatology ###; ##(#) ##<DATUM> # Hay JE Liver disease in pregnancy <PERSOON> cholestasis of pregnancy In Berghella V, ed Maternal-fetal evidence based # <PERSOON> cholestasis of pregnancy molecular # EASL Clinical Practice Guidelines Management of cholestatic liver diseases <PERSOON> OM, <PERSOON> TM Intrahepatic cholestasis of pregnancy perinatal outcome associated with expectant management <PERSOON> ###; ###(# <PERSOON> MC, <PERSOON> F.
| 609 | nvog |
Vrouwen met zwangerschapscholestase bij wie de galzuren ⥠## µmol/l zijn geweest of vrouwen met systemisch behandelde zwangerschapscholestase worden beschouwd als hoogrisicopatiënten Er zijn aanwijzingen dat in deze gevallen een actief beleid de zwangerschapsuitkomsten verbetert # De werkgroep is van mening dat bij niet-behandelde zwangerschapscholestase (galzuren ⥠## µmol/l) # Het is aannemelijk dat bij ernstige jeuk ursodeoxycholzuur de voorkeur heeft voor behandeling van de moeder (bewijskrachtniveau B) Er zijn aanwijzingen dat ursodeoxycholzuur een gunstig effect heeft # De werkgroep adviseert het moment van bevallen op individuele basis met de patiënte te bespreken en adviseert een baring na te streven vanaf ## weken bij ernstige (galzuren ⥠## µmol/l) en # <PERSOON> HU, Mattsson LA Intrahepatic cholestasis of pregnancy Relationships between bile acid levels and fetal complication rates Hepatology ###; ##(#) ##<DATUM> # Hay JE Liver disease in pregnancy <PERSOON> cholestasis of pregnancy In Berghella V, ed Maternal-fetal evidence based # <PERSOON> cholestasis of pregnancy molecular # EASL Clinical Practice Guidelines Management of cholestatic liver diseases <PERSOON> OM, <PERSOON> TM Intrahepatic cholestasis of pregnancy perinatal outcome associated with expectant management <PERSOON> ###; ###(# <PERSOON> MC, <PERSOON> F a # Fisk NM, Storey GN Fetal outcome in obstetric cholestasis <PERSOON> on behalf of the Guidelines and Audit Committee of the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, editor <PERSOON-##> outcome with intrahepatic cholestasis <PERSOON-##> RM, Shennan AH Obstetric cholestasis, outcome with active management a series of ## cases <PERSOON-##> of premature delivery in patients with intrahepatic cholestasis of pregnancy <PERSOON-##> complications of obstetric cholestasis <PERSOON-##> CA Liver disease in the pregnant <PERSOON-##> of <PERSOON-##> AJ, Ivankovic MB, Manzur A, <PERSOON-##> F, <PERSOON-##> SR, Parer JT et al Intrahepatic cholestasis of pregnancy a retrospective case-control study of perinatal outcome <PERSOON> ###; ## <PERSOON-##> MM, Abdo KR Intrahepatic cholestasis of pregnancy review of the literature and evaluation of ## <PERSOON-##> O et al Clinical outcome in a.
| 517 | nvog |
a # Fisk NM, Storey GN Fetal outcome in obstetric cholestasis <PERSOON> on behalf of the Guidelines and Audit Committee of the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, editor <PERSOON> outcome with intrahepatic cholestasis <PERSOON> RM, Shennan AH Obstetric cholestasis, outcome with active management a series of ## cases <PERSOON> of premature delivery in patients with intrahepatic cholestasis of pregnancy <PERSOON> complications of obstetric cholestasis <PERSOON> CA Liver disease in the pregnant <PERSOON> of <PERSOON> AJ, Ivankovic MB, Manzur A, <PERSOON> F, <PERSOON-##> SR, Parer JT et al Intrahepatic cholestasis of pregnancy a retrospective case-control study of perinatal outcome <PERSOON-##> ###; ## <PERSOON-##> MM, Abdo KR Intrahepatic cholestasis of pregnancy review of the literature and evaluation of ## <PERSOON-##> O et al Clinical outcome in a <PERSOON-##> cholestasis of pregnancy-current achievements and ## <PERSOON-##> Ph Hepatic disease In Gabbe S, editor Obstetrics-Normal and <PERSOON-##> fetal intracranial haemorrhage during treatment with cholestyramine for intrahepatic cholestasis of pregnancy <PERSOON-##> No ### management of stillbirth <PERSOON-##> cholestasis of pregnancy prevalence and ethnic ## <PERSOON-##> of pregnancy Clinical and laboratory studies ## <PERSOON-##> of obstetric cholestasis in sisters of index ## <PERSOON-##> cholestasis of pregnancy <PERSOON-##> Dis ###; # ## ## Reyes H, <PERSOON-##> FR Intrahepatic cholestasis of pregnancy an estrogen-related disease <PERSOON-##> acids and progesterone metabolites in intrahepatic cholestasis of pregnancy ## <PERSOON-##> of bile acid measurement in pregnancy <PERSOON-##> of ursodeoxycholic acid on conjugated bile acids and progesterone metabolites in serum and urine of patients with intrahepatic ##.
| 447 | nvog |
<PERSOON> cholestasis of pregnancy-current achievements and ## <PERSOON> Ph Hepatic disease In Gabbe S, editor Obstetrics-Normal and <PERSOON> fetal intracranial haemorrhage during treatment with cholestyramine for intrahepatic cholestasis of pregnancy <PERSOON> No ### management of stillbirth <PERSOON> cholestasis of pregnancy prevalence and ethnic ## <PERSOON> of pregnancy Clinical and laboratory studies ## <PERSOON> of obstetric cholestasis in sisters of index ## <PERSOON> cholestasis of pregnancy <PERSOON> Dis ###; # ## ## Reyes H, <PERSOON-##> FR Intrahepatic cholestasis of pregnancy an estrogen-related disease <PERSOON-##> acids and progesterone metabolites in intrahepatic cholestasis of pregnancy ## <PERSOON-##> of bile acid measurement in pregnancy <PERSOON-##> of ursodeoxycholic acid on conjugated bile acids and progesterone metabolites in serum and urine of patients with intrahepatic ## Functional variants of the central bile acid sensor FXR identified in intrahepatic cholestasis of pregnancy <PERSOON-##> H, <PERSOON-##> W et al Intrahepatic cholestasis of pregnancy the severe form is associated with common variants of the hepatobiliary phospholipid ## <PERSOON-##> of multidrug resistance # deficiency in pediatric and adult liver disease one gene ## <PERSOON-##> E et al Heterozygous MDR# missense mutation associated with intrahepatic cholestasis of pregnancy evidence for a defect ## <PERSOON-##> W et al Hepatobiliary phospholipid transporter ABCB#, MDR# gene variants in a large cohort of Italian women with intrahepatic cholestasis of pregnancy <PERSOON-##> W et al Intrahepatic cholestasis of pregnancy three novel MDR# gene mutations <PERSOON-##> R, <PERSOON-##> F et al Contribution of Variant Alleles of ABCB## to Susceptibility to Intrahepatic Cholestasis of <PERSOON-##> S, Vie-Buret V et al ABCB# gene mutations and single nucleotide polymorphisms in women with intrahepatic cholestasis of pregnancy J Med Genet ##.
| 447 | nvog |
FXR identified in intrahepatic cholestasis of pregnancy <PERSOON> H, <PERSOON> W et al Intrahepatic cholestasis of pregnancy the severe form is associated with common variants of the hepatobiliary phospholipid ## <PERSOON> of multidrug resistance # deficiency in pediatric and adult liver disease one gene ## <PERSOON> E et al Heterozygous MDR# missense mutation associated with intrahepatic cholestasis of pregnancy evidence for a defect ## <PERSOON> W et al Hepatobiliary phospholipid transporter ABCB#, MDR# gene variants in a large cohort of Italian women with intrahepatic cholestasis of pregnancy <PERSOON> W et al Intrahepatic cholestasis of pregnancy three novel MDR# gene mutations <PERSOON> R, <PERSOON> F et al Contribution of Variant Alleles of ABCB## to Susceptibility to Intrahepatic Cholestasis of <PERSOON> S, Vie-Buret V et al ABCB# gene mutations and single nucleotide polymorphisms in women with intrahepatic cholestasis of pregnancy J Med Genet ## Intrahepatic cholestasis of pregnancy Amelioration of pruritus by UDCA is associated with decreased progesterone disulphates ## <PERSOON-##> cholestasis of pregnancy changes in maternal-fetal bile acid balance and ## Laatikainen TJ Fetal bile acid levels in pregnancies complicated by maternal intrahepatic cholestasis ## <PERSOON-##> hepatobiliary-like excretory function of the placenta A review ## <PERSOON-##> MJ, Blazquez AG, Arrese M et al Molecular bases of the fetal liver-placenta-maternal liver excretory pathway for cholephilic compounds <PERSOON-##> MG, Monte MJ, Bravo MP, Oliveira N et al Beneficial effect of ursodeoxycholic acid on alterations induced by cholestasis of pregnancy in bile acid transport across ## <PERSOON-##> MJ et al Effect of ursodeoxycholic acid on the impairment induced by maternal cholestasis in the rat placenta-maternal liver tandem excretory ## <PERSOON-##> bile acid taurocholate impairs rat cardiomyocyte function a proposed mechanism for intra-uterine fetal death in obstetric cholestasis ## <PERSOON-##> M et al Taurocholate induces changes in rat cardiomyocyte contraction and calcium dynamics <PERSOON-##> of the.
| 446 | nvog |
is associated with decreased progesterone disulphates ## <PERSOON> cholestasis of pregnancy changes in maternal-fetal bile acid balance and ## Laatikainen TJ Fetal bile acid levels in pregnancies complicated by maternal intrahepatic cholestasis ## <PERSOON> hepatobiliary-like excretory function of the placenta A review ## <PERSOON> MJ, Blazquez AG, Arrese M et al Molecular bases of the fetal liver-placenta-maternal liver excretory pathway for cholephilic compounds <PERSOON> MG, Monte MJ, Bravo MP, Oliveira N et al Beneficial effect of ursodeoxycholic acid on alterations induced by cholestasis of pregnancy in bile acid transport across ## <PERSOON> MJ et al Effect of ursodeoxycholic acid on the impairment induced by maternal cholestasis in the rat placenta-maternal liver tandem excretory ## <PERSOON> bile acid taurocholate impairs rat cardiomyocyte function a proposed mechanism for intra-uterine fetal death in obstetric cholestasis ## <PERSOON> M et al Taurocholate induces changes in rat cardiomyocyte contraction and calcium dynamics <PERSOON> of the ## <PERSOON> SH, <PERSOON-##> G et al Embryonic stem cell-derived cardiomyocytes as a model to study fetal arrhythmia related to maternal disease <PERSOON-##> MA, <PERSOON-##> MI Vasoconstrictive effect of bile acids on isolated human placental chorionic veins <PERSOON-##> ###; ##(#) #<DATUM> ## <PERSOON-##> AM, <PERSOON-##> JA, Valenzuela GJ, Valdes GL, Glasinovic JC Bile acids increase response and expression of human myometrial oxytocin receptor <PERSOON-##> EJ, Guzman ML, Campos GA Maximal response to oxytocin of the isolated myometrium from pregnant patients with intrahepatic cholestasis <PERSOON-##> RM, Shennan AH Pruritus may precede abnormal liver function tests in pregnant women with obstetric cholestasis a longitudinal analysis ## <PERSOON-##> bile acids in cholestasis of pregnancy <PERSOON-##> cholestasis outcome with active management <PERSOON-##> BA, Willms M A prospective study of ## patients with cholestasis of ## <PERSOON-##> serum bile acid levels and fetal distress in cholestasis of ## Ikonen E.
| 476 | nvog |
<PERSOON> G et al Embryonic stem cell-derived cardiomyocytes as a model to study fetal arrhythmia related to maternal disease <PERSOON> MA, <PERSOON> MI Vasoconstrictive effect of bile acids on isolated human placental chorionic veins <PERSOON> ###; ##(#) #<DATUM> ## <PERSOON> AM, <PERSOON> JA, Valenzuela GJ, Valdes GL, Glasinovic JC Bile acids increase response and expression of human myometrial oxytocin receptor <PERSOON> EJ, Guzman ML, Campos GA Maximal response to oxytocin of the isolated myometrium from pregnant patients with intrahepatic cholestasis <PERSOON> RM, Shennan AH Pruritus may precede abnormal liver function tests in pregnant women with obstetric cholestasis a longitudinal analysis ## <PERSOON> bile acids in cholestasis of pregnancy <PERSOON-##> cholestasis outcome with active management <PERSOON-##> BA, Willms M A prospective study of ## patients with cholestasis of ## <PERSOON-##> serum bile acid levels and fetal distress in cholestasis of ## <PERSOON-##> ###; ## suppl ### ## <PERSOON-##> prognosis in obstetric hepatosis <PERSOON-##> JC et al A randomised controlled trial of ursodeoxycholic acid and S-adenosyl-l-methionine in the treatment of gestational cholestasis ## <PERSOON-##> E, <PERSOON-##> death in a patient with intrahepatic cholestasis of ## Londero F, San <PERSOON-##> cholestasis of pregnancy are we really able to predict fetal ## Costoya AL, <PERSOON-##> MA Morphological study of placental terminal villi in intrahepatic cholestasis of pregnancy histochemistry, light and electron microscopy <PERSOON-##> for treating cholestasis in pregnancy Cochrane ## <INSTELLING> geneesmiddelen, zwangerschap en borstvoeding # ed ### ## Ursodeoxycholic acid for primary biliary cirrhosis <PERSOON-##> prospective comparative study of ursodeoxycholic acid and S-adenosyl-L-methionine in the treatment of intrahepatic cholestasis of pregnancy <PERSOON-##> HU, <PERSOON-##> LA Intrahepatic cholestasis of pregnancy a randomized controlled trial comparing dexamethasone and ursodeoxycholic acid <PERSOON-##> and safety of ursodeoxycholic acid versus ##.
| 495 | nvog |
De richtlijnontwikkeling werd gefinancierd uit de Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten schriftelijk of per e-mail en uitsluitend bij de uitgever aanvragen Adres en e-mailadres zie Onderstaande is een samenvatting van de belangrijkste aanbevelingen uit de richtlijn âPremenstrueel Syndroomâ Deze richtlijn is tot stand gekomen conform de evidencebased richtlijnontwikkeling (EBRO) methodiek Lezers worden voor overwegingen inzake en de onderbouwing van deze aanbevelingen naar de volledige richtlijn verwezen Aanbevelingen voor de diagnostiek van het premenstrueel syndroom De diagnose PMS dient te worden gesteld aan de hand van de diagnostische criteria zoals De PMS kalendertest is aan te bevelen als hulpmiddel bij het stellen van de diagnose PMS Er moet onderscheid gemaakt worden tussen PMS enerzijds en door de menstruele cyclus Het is een optie een proefbehandeling met GnRH analogen te gebruiken ter bevestiging van de diagnose PMS Wanneer de klachten daarmee niet verdwijnen is dit een sterke aanwijzing voor een onderliggend lijden, niet vallend onder PMS Indien geen PMS wordt aangetoond dient men terug te verwijzen naar de huisarts Indien er een ander onderliggend lijden herkend wordt dient men specifiek te verwijzen Aanbevelingen voor de behandeling van het premenstrueel syndroom Indien er sprake is van PMS en van een behoefte aan anticonceptie kan voor sommige vrouwen een OAC een werkzame optie zijn Bij onvoldoende of averechts resultaat kan een drospirenonhoudend OAC met een regime van ## om # dagen gegeven worden Contraindicaties voor OACâs gelden ook bij de behandeling van PMS Wanneer een vrouw met PMS wordt behandeld met GnRH analogen - Om verlies van botdichtheid te voorkomen moeten er algemene adviezen worden gegeven over de invloed van lichaamsbeweging, dieet en roken - Indien add-back therapie gewenst is kan tibolon worden overwogen Bij vrouwen die langdurig () # maanden) antihormonale medicatie gebruiken moet conform de CBO richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie (###) gehandeld worden Behandeling van PMS met oestrogenen wordt gezien de benodigde hoge dosering en de Progesteron en progestativa hebben geen plaats in de behandeling van vrouwen met PMS De werkgroep acht een operatieve behandeling van PMS alléén in de regel niet geïndiceerd Een operatieve ingreep ter behandeling van PMS en eventuele bijkomende gynaecologische pathologie dient pas in multidisciplinair overleg overwogen te worden nadat andere behandelmethoden geen effect gesorteerd hebben, waaronder minimaal drie maanden een GnRH analoog, waarbij tijdens volledige onderdrukking van de cyclus door het analoog de Indien een operatieve ingreep mede vanwege PMS wordt overwogen dient men zich bij Het heeft de voorkeur om SSRI´s alleen in de symptomatische (luteale) fase te geven Een Aanpassingen in de leefstijl zoals meer lichaamsbeweging, dieetadviezen, het actief blijven participeren in sociale contacten, het zoeken naar afleiding enzovoort zijn doorgaans goede, de algemene gezondheid betreffende adviezen die gegeven dienen te worden vóór het begin Cognitieve gedragstherapie kan als behandeling van PMS worden overwogen Complementaire therapiëen worden niet aangeraden in de behandeling van PMS Bij de counseling van een patiënte worden de volgende aspecten aanbevolen.
| 543 | nvog |
behandeld met GnRH analogen - Om verlies van botdichtheid te voorkomen moeten er algemene adviezen worden gegeven over de invloed van lichaamsbeweging, dieet en roken - Indien add-back therapie gewenst is kan tibolon worden overwogen Bij vrouwen die langdurig () # maanden) antihormonale medicatie gebruiken moet conform de CBO richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie (###) gehandeld worden Behandeling van PMS met oestrogenen wordt gezien de benodigde hoge dosering en de Progesteron en progestativa hebben geen plaats in de behandeling van vrouwen met PMS De werkgroep acht een operatieve behandeling van PMS alléén in de regel niet geïndiceerd Een operatieve ingreep ter behandeling van PMS en eventuele bijkomende gynaecologische pathologie dient pas in multidisciplinair overleg overwogen te worden nadat andere behandelmethoden geen effect gesorteerd hebben, waaronder minimaal drie maanden een GnRH analoog, waarbij tijdens volledige onderdrukking van de cyclus door het analoog de Indien een operatieve ingreep mede vanwege PMS wordt overwogen dient men zich bij Het heeft de voorkeur om SSRI´s alleen in de symptomatische (luteale) fase te geven Een Aanpassingen in de leefstijl zoals meer lichaamsbeweging, dieetadviezen, het actief blijven participeren in sociale contacten, het zoeken naar afleiding enzovoort zijn doorgaans goede, de algemene gezondheid betreffende adviezen die gegeven dienen te worden vóór het begin Cognitieve gedragstherapie kan als behandeling van PMS worden overwogen Complementaire therapiëen worden niet aangeraden in de behandeling van PMS Bij de counseling van een patiënte worden de volgende aspecten aanbevolen - heb aandacht voor de psyche en beleving van de patiënt; - geef leefstijladviezen, bijvoorbeeld over voeding (verminderen van alcoholgebruik, caffeïne en koolhydraten met een hoge glycaemische index) en lichamelijke activiteit; - verwijs aanvullend naar goede betrouwbare informatie over PMS, bijvoorbeeld in een folder - verwijs eventueel naar een psycholoog die gespecialiseerd is in PMS; - geef duidelijke uitleg over de behandeling, de werking en bijwerkingen van (mogelijke) Er is geen behandeling beschikbaar die effectief is voor alle vrouwen met PMS SSRI´s verdienen de voorkeur (fluoxetine, paroxetine, sertraline, fluvoxamine, citalopram) in de behandeling van PMS nadat leefstijladviezen enzovoort niet succesvol zijn gebleken Indien SSRIâs onvoldoende effect hebben kunnen GnRH analogen worden overwogen Wanneer een voorgeschreven therapie onvoldoende effect heeft op PMS dient herevaluatie plaats te vinden waarbij wederom onderliggende psychopathologie moet worden nagegaan Indien er tevens een anticonceptiewens is kunnen OAC (eventueel met drospirenon) worden Na een adequate instelling van de behandeling kan de followup van PMS in overleg met en <PERSOON>, gynaecoloog, Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Mw <PERSOON>, gynaecoloog, Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en <PERSOON>, gynaecoloog, Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie Prof <PERSOON>, hoogleraar gezondheidspsychologie, Wenckebach Mw <PERSOON>, gynaecoloog in opleiding, Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en <PERSOON>, klinisch epidemioloog, Orde van Medisch Specialisten, <LOCATIE> Mw <PERSOON>, adviseur richtlijnontwikkeling Nederlandse Vereniging voor.
| 555 | nvog |
- geef leefstijladviezen, bijvoorbeeld over voeding (verminderen van alcoholgebruik, caffeïne en koolhydraten met een hoge glycaemische index) en lichamelijke activiteit; - verwijs aanvullend naar goede betrouwbare informatie over PMS, bijvoorbeeld in een folder - verwijs eventueel naar een psycholoog die gespecialiseerd is in PMS; - geef duidelijke uitleg over de behandeling, de werking en bijwerkingen van (mogelijke) Er is geen behandeling beschikbaar die effectief is voor alle vrouwen met PMS SSRI´s verdienen de voorkeur (fluoxetine, paroxetine, sertraline, fluvoxamine, citalopram) in de behandeling van PMS nadat leefstijladviezen enzovoort niet succesvol zijn gebleken Indien SSRIâs onvoldoende effect hebben kunnen GnRH analogen worden overwogen Wanneer een voorgeschreven therapie onvoldoende effect heeft op PMS dient herevaluatie plaats te vinden waarbij wederom onderliggende psychopathologie moet worden nagegaan Indien er tevens een anticonceptiewens is kunnen OAC (eventueel met drospirenon) worden Na een adequate instelling van de behandeling kan de followup van PMS in overleg met en <PERSOON>, gynaecoloog, Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Mw <PERSOON>, gynaecoloog, Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en <PERSOON>, gynaecoloog, Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie Prof <PERSOON>, hoogleraar gezondheidspsychologie, Wenckebach Mw <PERSOON>, gynaecoloog in opleiding, Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en <PERSOON>, klinisch epidemioloog, Orde van Medisch Specialisten, <LOCATIE> Mw <PERSOON>, adviseur richtlijnontwikkeling Nederlandse Vereniging voor <PERSOON>, informatiespecialist, voor het verrichten van de Wat is de definitie van PMS, wat zijn de diagnostische criteria? ## Waar moet verder aan worden gedacht (alternatieve diagnosen, comorbide Is ovulatieremming met behulp van orale anticonceptiva (oac), gonadotrophin releasing hormone analogen (GnRH), danazol, progestagenen, oestrogenen of door chirurgische verwijdering van de ovaria effectief bij de behandeling van premenstruele a Zijn GnRH analogen (GnRHa) effectief in de behandeling van PMS? ## b Blijft behandeling met GnRHa effectief wanneer er add back wordt Zijn middelen of methoden die geen directe invloed hebben op de hormonale <DATUM> # b Kunnen SSRIâs alleen in de luteale (symptomatische) fase gegeven worden Veel vrouwen hebben last van milde premenstruele symptomen Wanneer er echter sprake is van hevige symptomatologie kan er sprake zijn van het premenstrueel syndroom (PMS) Dit komt bij <DATUM> van alle vrouwen in de vruchtbare leeftijd voor Recent is internationale consensus bereikt over de definitie en diagnostiek van PMS Dit maakt het mogelijk de wetenschappelijke ontwikkelingen over diagnostiek en therapie te vertalen naar een praktische richtlijn en de huidige, verouderde, richtlijn te herzien De NVOG heeft het initiatief genomen tot herzien van de richtlijn âPremenstrueel Syndroomâ Het ministerie van VWS en de Orde van Medisch Specialisten zijn overeengekomen om.
| 561 | nvog |
<PERSOON>, informatiespecialist, voor het verrichten van de Wat is de definitie van PMS, wat zijn de diagnostische criteria? ## Waar moet verder aan worden gedacht (alternatieve diagnosen, comorbide Is ovulatieremming met behulp van orale anticonceptiva (oac), gonadotrophin releasing hormone analogen (GnRH), danazol, progestagenen, oestrogenen of door chirurgische verwijdering van de ovaria effectief bij de behandeling van premenstruele a Zijn GnRH analogen (GnRHa) effectief in de behandeling van PMS? ## b Blijft behandeling met GnRHa effectief wanneer er add back wordt Zijn middelen of methoden die geen directe invloed hebben op de hormonale <DATUM> # b Kunnen SSRIâs alleen in de luteale (symptomatische) fase gegeven worden Veel vrouwen hebben last van milde premenstruele symptomen Wanneer er echter sprake is van hevige symptomatologie kan er sprake zijn van het premenstrueel syndroom (PMS) Dit komt bij <DATUM> van alle vrouwen in de vruchtbare leeftijd voor Recent is internationale consensus bereikt over de definitie en diagnostiek van PMS Dit maakt het mogelijk de wetenschappelijke ontwikkelingen over diagnostiek en therapie te vertalen naar een praktische richtlijn en de huidige, verouderde, richtlijn te herzien De NVOG heeft het initiatief genomen tot herzien van de richtlijn âPremenstrueel Syndroomâ Het ministerie van VWS en de Orde van Medisch Specialisten zijn overeengekomen om Een richtlijn is een document met aanbevelingen ter ondersteuning van de dagelijkse praktijkvoering In de conclusies wordt aangegeven wat de wetenschappelijke stand van zaken is De aanbevelingen zijn gericht op het expliciteren van optimaal medisch handelen en zijn gebaseerd op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en overwegingen van de werkgroep Deze richtlijn beoogt een leidraad te geven voor het diagnosticeren en behandelen van vrouwen met het premenstruele syndroom (PMS) in de dagelijkse praktijk De richtlijn is primair bedoeld voor gynaecologen en artsen in opleiding tot gynaecoloog (AIOâs) Daarnaast kan de richtlijn worden gebruikt door andere betrokken zorgverleners, In deze richtlijn worden de diagnostiek en behandeling van het premenstrueel syndroom door de gynaecoloog beschreven De diagnostiek verdient de aandacht vanwege een aantal moeilijkheden Veel vrouwen ervaren soms premenstruele symptomen; wanneer de vaak fysiologische verschijnselen overgaan in de hinderlijke klachten en symptomen van het premenstrueel syndroom (PMS) is echter controversieel Ook is vaak onduidelijk hoe de klachten op een universele, gevalideerde en eenduidige wijze in kaart te brengen zijn PMS kende vele definities en het doel van onze richtlijn is tot a) een algemeen aanvaarde en welomschreven definitie te komen; b) een beschrijving van de meest voorkomende en methode te identificeren om de klachten en symptomen te meten en te registreren en; d) een beschrijving te geven van een gevalideerde methode om aan de hand van het voorgaande volgens de definitie de diagnose PMS te kunnen stellen bij vrouwen met premenstruele.
| 558 | nvog |
Een richtlijn is een document met aanbevelingen ter ondersteuning van de dagelijkse praktijkvoering In de conclusies wordt aangegeven wat de wetenschappelijke stand van zaken is De aanbevelingen zijn gericht op het expliciteren van optimaal medisch handelen en zijn gebaseerd op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en overwegingen van de werkgroep Deze richtlijn beoogt een leidraad te geven voor het diagnosticeren en behandelen van vrouwen met het premenstruele syndroom (PMS) in de dagelijkse praktijk De richtlijn is primair bedoeld voor gynaecologen en artsen in opleiding tot gynaecoloog (AIOâs) Daarnaast kan de richtlijn worden gebruikt door andere betrokken zorgverleners, In deze richtlijn worden de diagnostiek en behandeling van het premenstrueel syndroom door de gynaecoloog beschreven De diagnostiek verdient de aandacht vanwege een aantal moeilijkheden Veel vrouwen ervaren soms premenstruele symptomen; wanneer de vaak fysiologische verschijnselen overgaan in de hinderlijke klachten en symptomen van het premenstrueel syndroom (PMS) is echter controversieel Ook is vaak onduidelijk hoe de klachten op een universele, gevalideerde en eenduidige wijze in kaart te brengen zijn PMS kende vele definities en het doel van onze richtlijn is tot a) een algemeen aanvaarde en welomschreven definitie te komen; b) een beschrijving van de meest voorkomende en methode te identificeren om de klachten en symptomen te meten en te registreren en; d) een beschrijving te geven van een gevalideerde methode om aan de hand van het voorgaande volgens de definitie de diagnose PMS te kunnen stellen bij vrouwen met premenstruele behandelingen effectief claimen te zijn Doel van deze richtlijn is de wetenschappelijke onderbouwing van deze claims te onderzoeken en de vraag te beantwoorden welke therapie Voor het ontwikkelen van de richtlijn is eind ### een werkgroep ingesteld, bestaande uit drie gynaecologen een gynaecoloog in opleiding, gemandateerd door hun wetenschappelijke Door alle werkgroepleden is een belangenverklaring ingevuld, een overzicht hiervan vindt u De werkgroep werkte aan de totstandkoming van de conceptrichtlijn Bij de start van het ontwikkeltraject analyseerden de werkgroepleden de knelpunten De knelpunten werden vervolgens vertaald in uitgangsvragen Aan de hand van de gedefinieerde uitgangsvragen werden vervolgens zoekvragen opgesteld De zoekacties werden in samenwerking met informatiespecialisten uitgevoerd Uit een oriënterende search bleek dat de Britse Richtlijn van het Royal College of Obstetricians and Gynaecologists Management of premenstrual syndrome (Panay, ###) op een groot deel van de opgestelde uitgangsvragen een evidence based antwoord gaf en zodoende bruikbaar was voor het ontwikkelen van de Nederlandse richtlijn De RCOG richtlijn vormt dan ook de basis voor deze richtlijn De zoekstrategie van de Britse richtlijn is opgevraagd, herhaald en geactualiseerd door de informatiespecialist Relevante literatuur werd door de werkgroepleden beoordeeld op kwaliteit en inhoud Nagekomen relevante literatuur is meegenomen Vervolgens stelden zij teksten op De Er bestaat op dit moment geen patiëntenvereniging meer voor de aandoening PMS Ook het meer algemeen opererende âInformatiecentrum Gynaecologieâ, dat tot voor kort als algemene patiëntenverenging gynaecologie kon worden aangemerkt, was niet langer actief op het moment dat met het schrijven van deze richtlijn gestart werd.
| 550 | nvog |
van deze richtlijn is de wetenschappelijke onderbouwing van deze claims te onderzoeken en de vraag te beantwoorden welke therapie Voor het ontwikkelen van de richtlijn is eind ### een werkgroep ingesteld, bestaande uit drie gynaecologen een gynaecoloog in opleiding, gemandateerd door hun wetenschappelijke Door alle werkgroepleden is een belangenverklaring ingevuld, een overzicht hiervan vindt u De werkgroep werkte aan de totstandkoming van de conceptrichtlijn Bij de start van het ontwikkeltraject analyseerden de werkgroepleden de knelpunten De knelpunten werden vervolgens vertaald in uitgangsvragen Aan de hand van de gedefinieerde uitgangsvragen werden vervolgens zoekvragen opgesteld De zoekacties werden in samenwerking met informatiespecialisten uitgevoerd Uit een oriënterende search bleek dat de Britse Richtlijn van het Royal College of Obstetricians and Gynaecologists Management of premenstrual syndrome (Panay, ###) op een groot deel van de opgestelde uitgangsvragen een evidence based antwoord gaf en zodoende bruikbaar was voor het ontwikkelen van de Nederlandse richtlijn De RCOG richtlijn vormt dan ook de basis voor deze richtlijn De zoekstrategie van de Britse richtlijn is opgevraagd, herhaald en geactualiseerd door de informatiespecialist Relevante literatuur werd door de werkgroepleden beoordeeld op kwaliteit en inhoud Nagekomen relevante literatuur is meegenomen Vervolgens stelden zij teksten op De Er bestaat op dit moment geen patiëntenvereniging meer voor de aandoening PMS Ook het meer algemeen opererende âInformatiecentrum Gynaecologieâ, dat tot voor kort als algemene patiëntenverenging gynaecologie kon worden aangemerkt, was niet langer actief op het moment dat met het schrijven van deze richtlijn gestart werd organiseerde de NVOG een focusgroep met als doel vanuit het patiëntenperspectief inzichtelijk maken hoe de zorg aan vrouwen met het premenstrueel syndroom patiëntgerichter kan worden gemaakt In verschillende klinieken zijn patiënten bij wie de diagnose PMS gesteld is benaderd voor deelname Tevoren zijn de vrouwen geïnformeerd over het doel van het focusgroepgesprek Er zijn ook oproepen geplaatst op drie (WEBLINK) - om vrouwen met PMS te werven; er was echter geen respons op deze oproepen via internet Het focusgroepgesprek werd begeleid door een neutrale moderator met ervaring in focusgroepgesprekken In totaal namen vijf vrouwen deel aan het focusgroepgesprek De resultaten zijn samengevat en staan beschreven in bijlage # Er werd eerst oriënterend gezocht naar bestaande richtlijnen in de databases van het ((WEBLINK)) Tevens werd gezocht naar systematische reviews in de Cochrane Library Vervolgens is de zoekstrategie van de RCOG opgevraagd, geactualiseerd en herhaald tot en met september ### Er waren enkele uitgangsvragen over diagnostiek die niet werden behandeld in de RCOG richtlijn, maar waar de International Society for Premenstrual Disorders (ISPMD) recent consensus over heeft bereikt (<PERSOON> et al , ###) Er is aanvullend handmatig gezocht naar studies van de literatuurlijsten van de opgevraagde artikelen In eerste instantie werd gezocht naar (systematische reviews of van RCTâs werd verder gezocht naar prospectieve gecontroleerde onderzoeken, De searches werden verder gelimiteerd op literatuur in het <PERSOON> De specifieke zoekactie met gebruikte zoektermen staan in bijlage #.
| 561 | nvog |
NVOG een focusgroep met als doel vanuit het patiëntenperspectief inzichtelijk maken hoe de zorg aan vrouwen met het premenstrueel syndroom patiëntgerichter kan worden gemaakt In verschillende klinieken zijn patiënten bij wie de diagnose PMS gesteld is benaderd voor deelname Tevoren zijn de vrouwen geïnformeerd over het doel van het focusgroepgesprek Er zijn ook oproepen geplaatst op drie (WEBLINK) - om vrouwen met PMS te werven; er was echter geen respons op deze oproepen via internet Het focusgroepgesprek werd begeleid door een neutrale moderator met ervaring in focusgroepgesprekken In totaal namen vijf vrouwen deel aan het focusgroepgesprek De resultaten zijn samengevat en staan beschreven in bijlage # Er werd eerst oriënterend gezocht naar bestaande richtlijnen in de databases van het ((WEBLINK)) Tevens werd gezocht naar systematische reviews in de Cochrane Library Vervolgens is de zoekstrategie van de RCOG opgevraagd, geactualiseerd en herhaald tot en met september ### Er waren enkele uitgangsvragen over diagnostiek die niet werden behandeld in de RCOG richtlijn, maar waar de International Society for Premenstrual Disorders (ISPMD) recent consensus over heeft bereikt (<PERSOON> et al , ###) Er is aanvullend handmatig gezocht naar studies van de literatuurlijsten van de opgevraagde artikelen In eerste instantie werd gezocht naar (systematische reviews of van RCTâs werd verder gezocht naar prospectieve gecontroleerde onderzoeken, De searches werden verder gelimiteerd op literatuur in het <PERSOON> De specifieke zoekactie met gebruikte zoektermen staan in bijlage # het kopje âOnderbouwingâ Wanneer er nauwelijks goede gecontroleerde onderzoeken werden gevonden voor dit onderwerp zijn de studies alleen samengevat in de tekst en niet in evidencetabellen Het wetenschappelijk bewijs is vervolgens kort samengevat in een conclusie De belangrijkste literatuur waarop deze conclusie is gebaseerd staat bij de conclusie vermeld inclusief de mate van bewijs (zie tabel #) Tabel # Niveau van bewijskracht van de conclusie op basis van het aan de conclusie Voor een aanbeveling zijn naast het wetenschappelijke bewijs ook andere aspecten van belang, zoals patiëntenvoorkeuren, kosten, beschikbaarheid van voorzieningen of organisatorische aspecten Deze aspecten worden, voor zover niet wetenschappelijk onderzocht, vermeld onder het kopje âoverwegingenâ Bij de overwegingen spelen de ervaringen en opvattingen van de werkgroepleden een rol De âaanbevelingenâ geven een antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op zowel het beschikbare In de verschillende fasen van de richtlijnontwikkeling is geprobeerd rekening te houden met de implementatie van de richtlijn in zijn algemeenheid en de praktische uitvoerbaarheid van de aanbevelingen Daarbij is uitdrukkelijk gelet op factoren die de invoering van de richtlijn in De richtlijn is / wordt verspreid onder de beroepsgroep gynaecologen Daarnaast is / wordt een samenvatting van de richtlijn gepubliceerd in het Nederlands Tijdschrift voor Obstetrie en Gynaecologie en is de richtlijn te downloaden vanaf de website van de NVOG op bewijs gebaseerd zijn Zorgverleners kunnen in het streven kwalitatief goede of âoptimaleâ zorg te verlenen deze aanbevelingen volgen Omdat deze aanbevelingen gebaseerd zijn op.
| 566 | nvog |
gecontroleerde onderzoeken werden gevonden voor dit onderwerp zijn de studies alleen samengevat in de tekst en niet in evidencetabellen Het wetenschappelijk bewijs is vervolgens kort samengevat in een conclusie De belangrijkste literatuur waarop deze conclusie is gebaseerd staat bij de conclusie vermeld inclusief de mate van bewijs (zie tabel #) Tabel # Niveau van bewijskracht van de conclusie op basis van het aan de conclusie Voor een aanbeveling zijn naast het wetenschappelijke bewijs ook andere aspecten van belang, zoals patiëntenvoorkeuren, kosten, beschikbaarheid van voorzieningen of organisatorische aspecten Deze aspecten worden, voor zover niet wetenschappelijk onderzocht, vermeld onder het kopje âoverwegingenâ Bij de overwegingen spelen de ervaringen en opvattingen van de werkgroepleden een rol De âaanbevelingenâ geven een antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op zowel het beschikbare In de verschillende fasen van de richtlijnontwikkeling is geprobeerd rekening te houden met de implementatie van de richtlijn in zijn algemeenheid en de praktische uitvoerbaarheid van de aanbevelingen Daarbij is uitdrukkelijk gelet op factoren die de invoering van de richtlijn in De richtlijn is / wordt verspreid onder de beroepsgroep gynaecologen Daarnaast is / wordt een samenvatting van de richtlijn gepubliceerd in het Nederlands Tijdschrift voor Obstetrie en Gynaecologie en is de richtlijn te downloaden vanaf de website van de NVOG op bewijs gebaseerd zijn Zorgverleners kunnen in het streven kwalitatief goede of âoptimaleâ zorg te verlenen deze aanbevelingen volgen Omdat deze aanbevelingen gebaseerd zijn op zorgverleners op basis van hun professionele autonomie zo nodig in individuele gevallen afwijken van de richtlijn Afwijken van richtlijnen is in bepaalde gevallen soms zelfs noodzakelijk Wanneer van deze richtlijn wordt afgeweken is het verstandig om dit te beargumenteren, met de patiënt te bespreken en te documenteren De Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie is als houder van deze richtlijn de eerstverantwoordelijke voor de actualiteit van deze richtlijn Uiterlijk in ### bepaalt het bestuur van de NVOG of deze richtlijn nog actueel is <PERSOON>, C N et al (###) Towards a consensus on diagnostic criteria, measurement and trial design of the premenstrual disorders the ISPMD Ongeveer #% van alle vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft ernstige premenstruele symptomen (<PERSOON>, ###) Dit getal is vrij consistent voor verschillende landen en zelfs continenten (Heinemann, Damonte, & Korner, ###) en is ook in een Nederlandse huisartsenpraktijk bevestigd (Kolthoff, Labots- Vogelesang, & LagroJanssen, ###) In dit onderzoek trof PMS vooral vrouwen in de leeftijdscategorie van ##-## Vrouwen hadden vroeger soms maar enkele menstruaties Dit kwam door een late menarche, veel zwangerschappen, langdurige lactatie, vroege menopauze en een slechte voedingstoestand In Westerse landen heeft een vrouw tegenwoordig soms wel ### cycli in haar leven Ook zijn veel vrouwen door het gebruik van orale anticonceptiva (OACâs) langdurig blootgesteld aan cyclische fluctuaties van synthetische geslachtshormonen (Grady-Weliky, ###) Vanuit dat perspectief gezien is het voorstelbaar dat bij sommige.
| 583 | nvog |
individuele gevallen afwijken van de richtlijn Afwijken van richtlijnen is in bepaalde gevallen soms zelfs noodzakelijk Wanneer van deze richtlijn wordt afgeweken is het verstandig om dit te beargumenteren, met de patiënt te bespreken en te documenteren De Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie is als houder van deze richtlijn de eerstverantwoordelijke voor de actualiteit van deze richtlijn Uiterlijk in ### bepaalt het bestuur van de NVOG of deze richtlijn nog actueel is <PERSOON>, C N et al (###) Towards a consensus on diagnostic criteria, measurement and trial design of the premenstrual disorders the ISPMD Ongeveer #% van alle vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft ernstige premenstruele symptomen (<PERSOON>, ###) Dit getal is vrij consistent voor verschillende landen en zelfs continenten (Heinemann, Damonte, & Korner, ###) en is ook in een Nederlandse huisartsenpraktijk bevestigd (Kolthoff, Labots- Vogelesang, & LagroJanssen, ###) In dit onderzoek trof PMS vooral vrouwen in de leeftijdscategorie van ##-## Vrouwen hadden vroeger soms maar enkele menstruaties Dit kwam door een late menarche, veel zwangerschappen, langdurige lactatie, vroege menopauze en een slechte voedingstoestand In Westerse landen heeft een vrouw tegenwoordig soms wel ### cycli in haar leven Ook zijn veel vrouwen door het gebruik van orale anticonceptiva (OACâs) langdurig blootgesteld aan cyclische fluctuaties van synthetische geslachtshormonen (Grady-Weliky, ###) Vanuit dat perspectief gezien is het voorstelbaar dat bij sommige een op zich natuurlijke achtergrondsensatie van hormoonfluctuaties treedt op de voorgrond en kan alleen al daardoor, zeker als aan het fenomeen nog negatieve sociale connotaties kleven, snel verworden tot een ongemak Wat precies de oorzaak is voor het ontstaan van een abnormale respons op fysiologische hormoonfluctuaties is onbekend Verschillen in hormoonconcentraties tussen vrouwen met PMS en controlegroepen zijn nooit aangetoond Endocrinologisch onderzoek is dan ook niet zinvol Wel is een sterke genetische predispositie voor PMS aangetoond in een groot Een aantal onderzoeksbevindingen ondersteunt de gedachte dat er bij PMS sprake is van een door hormonen uitgelokte respons Hierbij dient men te beseffen dat de relatie tussen hormonale veranderingen tijdens de cyclus en PMS een conditioneel of voorwaardelijk <INSTELLING> kent en geen oorzakelijk <INSTELLING> (<PERSOON> et al , ###); niet iedere menstruerende vrouw heeft last van PMS Voor de puberteit, bij zwangerschap en na de menopauze komt PMS niet voor Verder is er sprake van een plausibele, theoretische verklaring veranderingen teweeg in het opioïde, het γ-aminobutyrinezuur(GABA)- en het serotoninerge systeem (Bethea, ###; Majewska, <PERSOON>, ###) Bij een patiënt die gevoelig is voor deze hormoonfluctuaties kan een sterke reactie van een of meer van deze systemen de symptomen van PMS verklaren Als laatste lijkt serotonine hierbij een sleutelrol te spelen PMS-patiënten hebben in vergelijking tot controlegroepen in hun luteale fase namelijk lagere serotonineserumspiegels, een lagere opname van serotonine in bloedplaatjes en hogere.
| 586 | nvog |
een op zich natuurlijke achtergrondsensatie van hormoonfluctuaties treedt op de voorgrond en kan alleen al daardoor, zeker als aan het fenomeen nog negatieve sociale connotaties kleven, snel verworden tot een ongemak Wat precies de oorzaak is voor het ontstaan van een abnormale respons op fysiologische hormoonfluctuaties is onbekend Verschillen in hormoonconcentraties tussen vrouwen met PMS en controlegroepen zijn nooit aangetoond Endocrinologisch onderzoek is dan ook niet zinvol Wel is een sterke genetische predispositie voor PMS aangetoond in een groot Een aantal onderzoeksbevindingen ondersteunt de gedachte dat er bij PMS sprake is van een door hormonen uitgelokte respons Hierbij dient men te beseffen dat de relatie tussen hormonale veranderingen tijdens de cyclus en PMS een conditioneel of voorwaardelijk <INSTELLING> kent en geen oorzakelijk <INSTELLING> (<PERSOON> et al , ###); niet iedere menstruerende vrouw heeft last van PMS Voor de puberteit, bij zwangerschap en na de menopauze komt PMS niet voor Verder is er sprake van een plausibele, theoretische verklaring veranderingen teweeg in het opioïde, het γ-aminobutyrinezuur(GABA)- en het serotoninerge systeem (Bethea, ###; Majewska, <PERSOON>, ###) Bij een patiënt die gevoelig is voor deze hormoonfluctuaties kan een sterke reactie van een of meer van deze systemen de symptomen van PMS verklaren Als laatste lijkt serotonine hierbij een sleutelrol te spelen PMS-patiënten hebben in vergelijking tot controlegroepen in hun luteale fase namelijk lagere serotonineserumspiegels, een lagere opname van serotonine in bloedplaatjes en hogere Bovendien nemen PMSsymptomen af na toediening van fenfluramine, een serotonine-agonist, en verergeren ze na van metergoline, een serotonine-antagonist, aan met fluoxetine behandelde vrouwen met PMS resulteerde in een terugkeer van hun klachten (Roca et al , ###) SSRI´s zijn tenslotte effectief in de behandeling van <PERSOON>, ###) Onderzoek liet tot nu toe geen verschil in persoonlijkheidsfactoren zien tussen vrouwen met PMS en een controlegroep (Fontana & Palfai, ###) Veel vrouwen met PMS geven aan stress te ervaren maar de mate van stress liet slechts een gering effect zien op de ernst van de PMS-klachten Het is daarom waarschijnlijk dat stress eerder het gevolg dan de oorzaak is van <PERSOON>, ###) Het vinden van een definitief antwoord op de vraag wat PMS veroorzaakt blijft lastig door de steeds wisselende interactie van alle PMS en andere onbegrepen klachten met een sterke belevingscomponent vormen zowel voor patiënten als voor behandelaars een groot probleem Herkenning en erkenning als 'echteâ - ziekte spelen daarbij een belangrijke rol bij de lijdensdruk, omdat dat patiënte de mogelijkheid geeft beter met de aandoening om te gaan Verwarring treedt ook op omdat sommige hulpverleners het bestaan van PMS ontkennen, terwijl andere hulpverleners de aandoening behandelen In bijlage # wordt aandacht besteed aan het belang van erkenning <PERSOON> predictive role of psychosocial stress on symptom severity in Bethea, C L (###).
| 568 | nvog |
PMSsymptomen af na toediening van fenfluramine, een serotonine-agonist, en verergeren ze na van metergoline, een serotonine-antagonist, aan met fluoxetine behandelde vrouwen met PMS resulteerde in een terugkeer van hun klachten (Roca et al , ###) SSRI´s zijn tenslotte effectief in de behandeling van <PERSOON>, ###) Onderzoek liet tot nu toe geen verschil in persoonlijkheidsfactoren zien tussen vrouwen met PMS en een controlegroep (Fontana & Palfai, ###) Veel vrouwen met PMS geven aan stress te ervaren maar de mate van stress liet slechts een gering effect zien op de ernst van de PMS-klachten Het is daarom waarschijnlijk dat stress eerder het gevolg dan de oorzaak is van <PERSOON>, ###) Het vinden van een definitief antwoord op de vraag wat PMS veroorzaakt blijft lastig door de steeds wisselende interactie van alle PMS en andere onbegrepen klachten met een sterke belevingscomponent vormen zowel voor patiënten als voor behandelaars een groot probleem Herkenning en erkenning als 'echteâ - ziekte spelen daarbij een belangrijke rol bij de lijdensdruk, omdat dat patiënte de mogelijkheid geeft beter met de aandoening om te gaan Verwarring treedt ook op omdat sommige hulpverleners het bestaan van PMS ontkennen, terwijl andere hulpverleners de aandoening behandelen In bijlage # wordt aandacht besteed aan het belang van erkenning <PERSOON> predictive role of psychosocial stress on symptom severity in <PERSOON> serotonin reuptake inhibitors for premenstrual syndrome <PERSOON>, J , & <PERSOON>, T (###) d-Fenfluramine suppresses the increased calorie and carbohydrate intakes and improves the mood of women with premenstrual <PERSOON> fluid levels of monoamine metabolites A preliminary study of their relation to menstrual cycle phase, sex steroids, and pituitary hormones in healthy women and in women with premenstrual syndrome <PERSOON> factors in premenstrual dysphoria stressors, appraisal, and <PERSOON> practice Premenstrual dysphoric disorder <PERSOON-##> of health related quality of life and economic effects in patients with premenstrual disorders Obstetrics and gynecology, ###, ##<PERSOON-##> population-based twin study of retrospectively reported premenstrual symptoms and lifetime major depression Am.
| 431 | nvog |
<PERSOON> serotonin reuptake inhibitors for premenstrual syndrome <PERSOON>, J , & <PERSOON>, T (###) d-Fenfluramine suppresses the increased calorie and carbohydrate intakes and improves the mood of women with premenstrual <PERSOON> fluid levels of monoamine metabolites A preliminary study of their relation to menstrual cycle phase, sex steroids, and pituitary hormones in healthy women and in women with premenstrual syndrome <PERSOON> factors in premenstrual dysphoria stressors, appraisal, and <PERSOON> practice Premenstrual dysphoric disorder <PERSOON> of health related quality of life and economic effects in patients with premenstrual disorders Obstetrics and gynecology, ###, ##<PERSOON> population-based twin study of retrospectively reported premenstrual symptoms and lifetime major depression <PERSOON>, T (###) Het premenstrueel syndroom Prevalentie en kenmerken van patiënten in een huisartspraktijk Huisarts en Wetenschap, ##, #<DATUM> Majewska, M D , <PERSOON-##>, J L , & <PERSOON-##> hormone metabolites are barbiturate-like modulators of the GABA receptor <PERSOON-##> of metergoline on symptoms in women with premenstrual dysphoric disorder <PERSOON-##> of effect of induced menses on symptoms in women with premenstrual syndrome <PERSOON-##>, A G (###) Effect of sex steroids on beta-endorphin in hypophyseal portal blood <PERSOON-##> syndrome Lancet, ###, ###-###.
| 322 | nvog |
, <PERSOON>, T (###) Het premenstrueel syndroom Prevalentie en kenmerken van patiënten in een huisartspraktijk Huisarts en Wetenschap, ##, #<DATUM> Majewska, M D , <PERSOON>, J L , & <PERSOON> hormone metabolites are barbiturate-like modulators of the GABA receptor <PERSOON> of metergoline on symptoms in women with premenstrual dysphoric disorder <PERSOON> of effect of induced menses on symptoms in women with premenstrual syndrome <PERSOON>, A G (###) Effect of sex steroids on beta-endorphin in hypophyseal portal blood <PERSOON> syndrome Lancet, ###, ###-### Waar moet verder aan worden gedacht (alternatieve diagnosen, comorbide condities, Deze richtlijn tracht duidelijkheid te scheppen in de wirwar van definities en classificerende diagnoses van PMS en zoekt naar een manier om tot een algemeen aanvaarde en welomschreven definitie van PMS te komen Daarbij zal ook gezocht worden naar een gevalideerde methode om de klachten en symptomen te identificeren, te meten en te De zoekstrategie is weergeven in de tabel in bijlage # PMS is een syndroomdiagnose Er zijn in de literatuur honderden klachten en symptomen van zowel psychische als lichamelijke aard beschreven die kunnen passen bij PMS De International Society for Premenstrual Disorders (ISPMD) heeft recent (###) de huidige definities en diagnostische criteria geëvalueerd Zij spreken van PMD (premenstrual disorder) maar wij verkiezen Nederlandse terminologie in een Nederlandse richtlijn en beschouwen PMS identiek aan PMD De ISPMD heeft op basis van consensus vastgesteld # er geen onderscheidende symptomen voor PMS zijn; sommige symptomen worden # het essentieel is dat de symptomen in ovulatoire cycli voorkomen en dat er dus sprake moet zijn van een aantal klachtenvrije dagen kort na de menstruatie; # het tevens essentieel is dat er sprake is van lijdensdruk, dat wil zeggen dat de klachten moeten interfereren met de dagelijkse bezigheden en afbreuk doen aan de # De symptomen moeten prospectief gescoord worden in minimaal twee cycli Ten aanzien van punt # en # met name de gedragsgerelateerde symptomen zijn het duidelijkst aanwezig <DATUM> dagen voor aanvang van de menstruatie; de ernst van de klachten.
| 442 | nvog |
Deze richtlijn tracht duidelijkheid te scheppen in de wirwar van definities en classificerende diagnoses van PMS en zoekt naar een manier om tot een algemeen aanvaarde en welomschreven definitie van PMS te komen Daarbij zal ook gezocht worden naar een gevalideerde methode om de klachten en symptomen te identificeren, te meten en te De zoekstrategie is weergeven in de tabel in bijlage # PMS is een syndroomdiagnose Er zijn in de literatuur honderden klachten en symptomen van zowel psychische als lichamelijke aard beschreven die kunnen passen bij PMS De International Society for Premenstrual Disorders (ISPMD) heeft recent (###) de huidige definities en diagnostische criteria geëvalueerd Zij spreken van PMD (premenstrual disorder) maar wij verkiezen Nederlandse terminologie in een Nederlandse richtlijn en beschouwen PMS identiek aan PMD De ISPMD heeft op basis van consensus vastgesteld # er geen onderscheidende symptomen voor PMS zijn; sommige symptomen worden # het essentieel is dat de symptomen in ovulatoire cycli voorkomen en dat er dus sprake moet zijn van een aantal klachtenvrije dagen kort na de menstruatie; # het tevens essentieel is dat er sprake is van lijdensdruk, dat wil zeggen dat de klachten moeten interfereren met de dagelijkse bezigheden en afbreuk doen aan de # De symptomen moeten prospectief gescoord worden in minimaal twee cycli Ten aanzien van punt # en # met name de gedragsgerelateerde symptomen zijn het duidelijkst aanwezig <DATUM> dagen voor aanvang van de menstruatie; de ernst van de klachten vijf dagen voor de menses Van de vele beschreven symptomen lijken agressiviteit en prikkelbaarheid de meeste hinder te geven (Pearlstein, Yonkers, Fayyad, & Gillespie, ###) Tabel # Sleutel/ karakteristieke symptomen van PMS, uit <PERSOON> ### Een veel gebruikte term is PMDD (premenstrual dysphoric disorder) Dit is een DSM-IV diagnose die apart geclassificeerd wordt van PMS, maar hij is te beschouwen als een bijzonder onderdeel van PMS De diagnose PMDD (volgens DSM-IV) stelt eisen aan het aantal, de ernst en het type klachten De nadruk bij PMDD ligt op het voorkomen van psychische klachten zoals depressie, angst, spanning, prikkelbaarheid en labiliteit Zo kan het voorkomen dat vrouwen met zeer ernstige PMS klachten van vooral lichamelijke aard De consensusgroep (<PERSOON> et al , ###) identificeert vervolgens nog een aparte diagnosegroep, de zogeheten variant PMS (als aanvulling op de kern PMS, waarvan de progesteron geïnduceerde PMS treedt vaak op bij exogeen toegediende progestagenen (<PERSOON>, PMS zonder menstruatie bijvoorbeeld na endometriumablatie, uterusextirpatie of bij Er bestaat op dit moment geen laboratoriumtest om de diagnose PMS te kunnen stellen Verschillen in hormoonconcentraties tussen vrouwen met PMS en controlegroepen zijn nooit aangetoond Alleen met vragenlijsten kan de diagnose worden gesteld Gezien de definitie, waarin een cyclisch klachtenpatroon centraal staat, dient men voor het stellen van de diagnose de patiënte gedurende ten minste twee menstruatiecycli dagelijks een klachtendagboek te laten bijhouden Hoewel bewerkelijk, deze diagnostische procedure is de moeite waard.
| 573 | nvog |
Van de vele beschreven symptomen lijken agressiviteit en prikkelbaarheid de meeste hinder te geven (Pearlstein, Yonkers, Fayyad, & Gillespie, ###) Tabel # Sleutel/ karakteristieke symptomen van PMS, uit <PERSOON> ### Een veel gebruikte term is PMDD (premenstrual dysphoric disorder) Dit is een DSM-IV diagnose die apart geclassificeerd wordt van PMS, maar hij is te beschouwen als een bijzonder onderdeel van PMS De diagnose PMDD (volgens DSM-IV) stelt eisen aan het aantal, de ernst en het type klachten De nadruk bij PMDD ligt op het voorkomen van psychische klachten zoals depressie, angst, spanning, prikkelbaarheid en labiliteit Zo kan het voorkomen dat vrouwen met zeer ernstige PMS klachten van vooral lichamelijke aard De consensusgroep (<PERSOON> et al , ###) identificeert vervolgens nog een aparte diagnosegroep, de zogeheten variant PMS (als aanvulling op de kern PMS, waarvan de progesteron geïnduceerde PMS treedt vaak op bij exogeen toegediende progestagenen (<PERSOON>, PMS zonder menstruatie bijvoorbeeld na endometriumablatie, uterusextirpatie of bij Er bestaat op dit moment geen laboratoriumtest om de diagnose PMS te kunnen stellen Verschillen in hormoonconcentraties tussen vrouwen met PMS en controlegroepen zijn nooit aangetoond Alleen met vragenlijsten kan de diagnose worden gesteld Gezien de definitie, waarin een cyclisch klachtenpatroon centraal staat, dient men voor het stellen van de diagnose de patiënte gedurende ten minste twee menstruatiecycli dagelijks een klachtendagboek te laten bijhouden Hoewel bewerkelijk, deze diagnostische procedure is de moeite waard lijden, blijkt namelijk uit een dagelijks bijgehouden klachtenlijst dat er geen premenstrueel Een retrospectieve inschatting van klachten lijkt van beperkte waarde hoewel de <PERSOON>, ###) mogelijk wel bruikbaar is volgens de consensusgroep (<PERSOON> et al , ###) Zie bijlage # Een wereldwijd veel gebruikte en gevalideerde techniek om klachten prospectief te scoren is de Daily Record of Severity of Problems (DRSP, Endicott, Nee, & <PERSOON>, ###) De primaire focus van deze scorekaart ligt op de psychologische factoren en wat minder op de fysieke De vrouw vult daarbij zelf dagelijks tijdens twee cycli in welke klachten zij wanneer ervaart en als hoe ernstig zij die ervaart (zie bijlage #) Deze kaart is wel bewerkelijk en wordt daarom voornamelijk bij wetenschappelijk onderzoek gebruikt De ISPMD is het er over eens dat simpelere methoden wenselijk zijn Een voorbeeld daarvan is de PMS kalendertest (zie figuur #), die vijf psychische en twee fysische symptomen prospectief scoort op een dagelijkse basis Deze test is gevalideerd (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, & Haspels, ###) Het voordeel van de kalendertest is dat in een oogopslag gezien kan worden of er een premenstrueel patroon van de klachten aanwezig is en of de voor diagnose PMS vereiste symptoomvrije periode aanwezig is Zowel algemene medische aandoeningen als psychische stoornissen kunnen premenstrueel verergeren Dit valt in principe onder de variant PMS zoals onder <DATUM> beschreven Enkele somatische aandoeningen die kunnen verergeren in de luteale fase zijn.
| 592 | nvog |
klachtenlijst dat er geen premenstrueel Een retrospectieve inschatting van klachten lijkt van beperkte waarde hoewel de <PERSOON>, ###) mogelijk wel bruikbaar is volgens de consensusgroep (<PERSOON> et al , ###) Zie bijlage # Een wereldwijd veel gebruikte en gevalideerde techniek om klachten prospectief te scoren is de Daily Record of Severity of Problems (DRSP, Endicott, Nee, & <PERSOON>, ###) De primaire focus van deze scorekaart ligt op de psychologische factoren en wat minder op de fysieke De vrouw vult daarbij zelf dagelijks tijdens twee cycli in welke klachten zij wanneer ervaart en als hoe ernstig zij die ervaart (zie bijlage #) Deze kaart is wel bewerkelijk en wordt daarom voornamelijk bij wetenschappelijk onderzoek gebruikt De ISPMD is het er over eens dat simpelere methoden wenselijk zijn Een voorbeeld daarvan is de PMS kalendertest (zie figuur #), die vijf psychische en twee fysische symptomen prospectief scoort op een dagelijkse basis Deze test is gevalideerd (<PERSOON>, ###; <PERSOON>, & Haspels, ###) Het voordeel van de kalendertest is dat in een oogopslag gezien kan worden of er een premenstrueel patroon van de klachten aanwezig is en of de voor diagnose PMS vereiste symptoomvrije periode aanwezig is Zowel algemene medische aandoeningen als psychische stoornissen kunnen premenstrueel verergeren Dit valt in principe onder de variant PMS zoals onder <DATUM> beschreven Enkele somatische aandoeningen die kunnen verergeren in de luteale fase zijn psychische aandoeningen kunnen bestaan uit depressie en angststoornissen, die vaak samen optreden Indien er uit de registratie geen (cyclisch) premenstrueel patroon blijkt, bijvoorbeeld door het ontbreken van een klachtenvrije periode, dan lijkt een ander In het algemeen is het van belang dat een eventueel onderliggend lijden herkend wordt, zodat specifieke verwijzing naar de betreffende specialist kan plaatsvinden Het is relevant dat deze specialist zich bewust wordt van de mogelijke cyclische exacerbatie van klachten Indien onduidelijkheid bestaat over het onderliggend lijden in combinatie met een afwezige symptoomvrije week in de folliculaire fase moet worden aangenomen dat PMS De experts zijn van mening dat voor het stellen van de diagnose PMS de klachten een cyclisch <INSTELLING> moeten hebben en moeten optreden in een ovulatoire cyclus; na de menstruatie moet er een aantal klachtenvrije dagen zijn Ook moet de ernst van de klachten zodanig zijn dat ze het normaal dagelijks De experts onderscheiden een aparte diagnosegroep, de zogeheten variant PMS, waaronder premenstruele exacerbatie van reeds aanwezige symptomen, De DRSP (Daily Record of Severity of Problems) is de best gevalideerde De experts zijn van mening dat de bewerkelijke DRSP (Daily Record of Severity de diagnose PMS te kunnen stellen, maar dat een gemakkelijker methode Het onderscheid in kern PMS en variant PMS is relevant omdat de variantgroep soms een afwijkende behandeling vraagt De PMS zonder menstruatie (na uterusextirpatie, endometriumablatie of hormoonhoudend iud) kan als kern PMS worden beschouwd, omdat de hormonale (ovulatoire) achtergrond dezelfde is en de behandeling ook identiek kan zijn.
| 569 | nvog |
aandoeningen kunnen bestaan uit depressie en angststoornissen, die vaak samen optreden Indien er uit de registratie geen (cyclisch) premenstrueel patroon blijkt, bijvoorbeeld door het ontbreken van een klachtenvrije periode, dan lijkt een ander In het algemeen is het van belang dat een eventueel onderliggend lijden herkend wordt, zodat specifieke verwijzing naar de betreffende specialist kan plaatsvinden Het is relevant dat deze specialist zich bewust wordt van de mogelijke cyclische exacerbatie van klachten Indien onduidelijkheid bestaat over het onderliggend lijden in combinatie met een afwezige symptoomvrije week in de folliculaire fase moet worden aangenomen dat PMS De experts zijn van mening dat voor het stellen van de diagnose PMS de klachten een cyclisch <INSTELLING> moeten hebben en moeten optreden in een ovulatoire cyclus; na de menstruatie moet er een aantal klachtenvrije dagen zijn Ook moet de ernst van de klachten zodanig zijn dat ze het normaal dagelijks De experts onderscheiden een aparte diagnosegroep, de zogeheten variant PMS, waaronder premenstruele exacerbatie van reeds aanwezige symptomen, De DRSP (Daily Record of Severity of Problems) is de best gevalideerde De experts zijn van mening dat de bewerkelijke DRSP (Daily Record of Severity de diagnose PMS te kunnen stellen, maar dat een gemakkelijker methode Het onderscheid in kern PMS en variant PMS is relevant omdat de variantgroep soms een afwijkende behandeling vraagt De PMS zonder menstruatie (na uterusextirpatie, endometriumablatie of hormoonhoudend iud) kan als kern PMS worden beschouwd, omdat de hormonale (ovulatoire) achtergrond dezelfde is en de behandeling ook identiek kan zijn bifasische temperatuurcurve de luteale fase te identificeren en daarmee de relatie tussen cyclus en klachten vast te stellen Bij de behandeling van pre-existente klachten die premenstrueel verergeren lijkt het logisch de nadruk te leggen op het onderliggend lijden, waarbij de behandelend specialist (op het gebied van dat onderliggend lijden) zich dan wel bewust moet zijn van het cyclische <INSTELLING> oftewel het syndroom moet herkennen en onderkennen Bij de behandeling van progesteron/progestativa geïnduceerde klachten is het logisch deze niet of zo min mogelijk aan de patiënte voor te schrijven GnRH analoga als diagnosticum voor PMS is in het algemeen niet aan te raden in verband met de vele bijwerkingen In sommige gevallen kan het zinvol zijn een proefbehandeling te geven met GnRH analoga gedurende <DATUM> maanden Wanneer de klachten dan niet verdwijnen is dit een sterke aanwijzing voor een onderliggend lijden, niet vallend onder PMS Met het oog op de beschikbare behandelingen is het van belang om eerdere behandelingen, (een wens voor) het gebruik van anticonceptie of een eventuele zwangerschapswens uit te vragen Er moet bij de patiënte nagegaan worden voor welk type behandeling zij voelt De menstruele geschiedenis frequentie, duur, hevigheid van het bloedverlies, pijn, Premenstruele symptomen <INSTELLING>, timing in de cyclus, af- of aanwezigheid na de Beperkingen/ beïnvloeden van het dagelijks functioneren het effect op werk, school, sociale activiteiten, familie, partner, collegaâs en het niveau van ongemak; Is er een onderliggend probleem (psychisch, lichamelijk) dat verslechtert voor de.
| 565 | nvog |
luteale fase te identificeren en daarmee de relatie tussen cyclus en klachten vast te stellen Bij de behandeling van pre-existente klachten die premenstrueel verergeren lijkt het logisch de nadruk te leggen op het onderliggend lijden, waarbij de behandelend specialist (op het gebied van dat onderliggend lijden) zich dan wel bewust moet zijn van het cyclische <INSTELLING> oftewel het syndroom moet herkennen en onderkennen Bij de behandeling van progesteron/progestativa geïnduceerde klachten is het logisch deze niet of zo min mogelijk aan de patiënte voor te schrijven GnRH analoga als diagnosticum voor PMS is in het algemeen niet aan te raden in verband met de vele bijwerkingen In sommige gevallen kan het zinvol zijn een proefbehandeling te geven met GnRH analoga gedurende <DATUM> maanden Wanneer de klachten dan niet verdwijnen is dit een sterke aanwijzing voor een onderliggend lijden, niet vallend onder PMS Met het oog op de beschikbare behandelingen is het van belang om eerdere behandelingen, (een wens voor) het gebruik van anticonceptie of een eventuele zwangerschapswens uit te vragen Er moet bij de patiënte nagegaan worden voor welk type behandeling zij voelt De menstruele geschiedenis frequentie, duur, hevigheid van het bloedverlies, pijn, Premenstruele symptomen <INSTELLING>, timing in de cyclus, af- of aanwezigheid na de Beperkingen/ beïnvloeden van het dagelijks functioneren het effect op werk, school, sociale activiteiten, familie, partner, collegaâs en het niveau van ongemak; Is er een onderliggend probleem (psychisch, lichamelijk) dat verslechtert voor de Amenorroe heeft de patiënte een behandeling ondergaan die resulteerde in amenorroe (hysterectomie met in situ laten van de ovaria, IUD, endometriumablatie) Is er behoefte aan anticonceptie? Is het gezin compleet of is er een Zijn er andere medische diagnosen, in het bijzonder gynaecologische (menorrhagie, endometriose, buikpijn, dyspareunie, afwijkingen van cervix cytologie)? Welke behandelingen heeft de patiënte zelf al gebruikt of welke zijn al eens voorgeschreven en wat waren de positieve en negatieve effecten daarvan? <PERSOON> of the menstrual cycle on medical disorders Arch Intern Med , ###, Endicott, J , Nee, J , & <PERSOON> of Severity of Problems (DRSP) reliability and validity <PERSOON>, S (###) <PERSOON> one induce premenstrual symptomatology in women with prior hysterectomy and bilateral oophorectomy? <PERSOON> syndrome, premenstrual dysphoric disorder, and beyond a clinical primer <PERSOON> pattern of symptom expression <PERSOON>, A A (###) A simple strategy to detect significant premenstrual changes <PERSOON>, L K.
| 508 | nvog |
resulteerde in amenorroe (hysterectomie met in situ laten van de ovaria, IUD, endometriumablatie) Is er behoefte aan anticonceptie? Is het gezin compleet of is er een Zijn er andere medische diagnosen, in het bijzonder gynaecologische (menorrhagie, endometriose, buikpijn, dyspareunie, afwijkingen van cervix cytologie)? Welke behandelingen heeft de patiënte zelf al gebruikt of welke zijn al eens voorgeschreven en wat waren de positieve en negatieve effecten daarvan? <PERSOON> of the menstrual cycle on medical disorders Arch Intern Med , ###, Endicott, J , Nee, J , & <PERSOON> of Severity of Problems (DRSP) reliability and validity <PERSOON>, S (###) <PERSOON> one induce premenstrual symptomatology in women with prior hysterectomy and bilateral oophorectomy? <PERSOON> syndrome, premenstrual dysphoric disorder, and beyond a clinical primer <PERSOON> pattern of symptom expression <PERSOON>, A A (###) A simple strategy to detect significant premenstrual changes <PERSOON> behavioral effects of gonadal steroids in women with and in those without premenstrual syndrome <PERSOON> premenstrual symptoms screening tool (PSST) for chirurgische verwijdering van de ovaria effectief bij de behandeling van Blijft behandeling met GnRH effectief wanneer er add back wordt gegeven? Is er plaats voor een salpingo-oophorectomie of gecombineerde hysterosalpingooophorectomie in de behandeling van PMS? Zijn middelen of methoden die geen directe invloed hebben op de hormonale cyclus b kunnen SSRIâs bij premenstruele aandoeningen alleen in de luteale fase worden voorgeschreven of dient men een SSRI continue te gebruiken? Uiteenlopende behandelingen - van orale anticonceptiva tot cognitieve gedragstherapie, van een veelvoud aan farmacologische middelen tot aan een chirurgische behandeling (verwijderen van ovaria) - en alternatieve (complementaire) therapieën claimen effectiviteit bij de behandeling van PMS Doel van deze richtlijn is de wetenschappelijke onderbouwing van deze claims te onderzoeken en de vraag te beantwoorden welke therapieën het beste kunnen worden toegepast Omdat na staken van de therapie de premenstruele klachten vrijwel altijd terugkeren (Pearlstein & Stone, ###) en PMS pas na de menopauze ophoudt, moet elke interventie behalve effectief ook bij langdurig gebruik (in een populatie die potentieel zwanger kan worden) veilig (teratogene effecten) en relatief vrij van ernstige bijwerkingen zijn PMS kent een complexe en slecht begrepen pathofysiologie en tot op.
| 456 | nvog |
<PERSOON> behavioral effects of gonadal steroids in women with and in those without premenstrual syndrome <PERSOON> premenstrual symptoms screening tool (PSST) for chirurgische verwijdering van de ovaria effectief bij de behandeling van Blijft behandeling met GnRH effectief wanneer er add back wordt gegeven? Is er plaats voor een salpingo-oophorectomie of gecombineerde hysterosalpingooophorectomie in de behandeling van PMS? Zijn middelen of methoden die geen directe invloed hebben op de hormonale cyclus b kunnen SSRIâs bij premenstruele aandoeningen alleen in de luteale fase worden voorgeschreven of dient men een SSRI continue te gebruiken? Uiteenlopende behandelingen - van orale anticonceptiva tot cognitieve gedragstherapie, van een veelvoud aan farmacologische middelen tot aan een chirurgische behandeling (verwijderen van ovaria) - en alternatieve (complementaire) therapieën claimen effectiviteit bij de behandeling van PMS Doel van deze richtlijn is de wetenschappelijke onderbouwing van deze claims te onderzoeken en de vraag te beantwoorden welke therapieën het beste kunnen worden toegepast Omdat na staken van de therapie de premenstruele klachten vrijwel altijd terugkeren (Pearlstein & Stone, ###) en PMS pas na de menopauze ophoudt, moet elke interventie behalve effectief ook bij langdurig gebruik (in een populatie die potentieel zwanger kan worden) veilig (teratogene effecten) en relatief vrij van ernstige bijwerkingen zijn PMS kent een complexe en slecht begrepen pathofysiologie en tot op De zoekstrategie is weergeven in de tabel in bijlage # Er zijn maar weinig placebogecontroleerde trials gedaan naar de behandeling van PMS met OAC Er is één RCT verricht naar de effectiviteit van OAC bij vrouwen met PMS ## vrouwen met de diagnose PMS werden gerandomiseerd voor een driefasen combinatiepil (ethinyl estradiol #,### mg dag # tot ## en norethindron, #,# mg dag <DATUM> # mg tijdens dag #-## en #,# mg tijdens dag ##-##) of placebopil gedurende drie maanden Premenstruele klachten van mastalgie, oedemen en een opgeblazen gevoel namen significant meer af bij gebruik van de driefasenpil vergeleken met placebobehandeling In beide groepen werden na drie prikkelbaarheid De uitkomsten toonden echter geen voordelen van de driefasenpil ten opzichte van de placebopil (<PERSOON> & <PERSOON>, ###) OAC gebruik onderdrukt de ovulatie effectief maar de ervaring leert (<PERSOON>, ###) dat de exogene cyclus, die geïntroduceerd wordt, vaak de symptomen van PMS opnieuw oproept Verondersteld wordt dat dit vooral komt door de progestagene component in orale kunnen zo PMS klachten oproepen bij hiervoor gevoelige vrouwen (Andreen et al , ###; Klatzkin, Morrow, Light, Pedersen, & Girdler, ###; Rapkin, ###) In de Cochrane review van <PERSOON> et al (<PERSOON>, & Helmerhorst, ###) over de effectiviteit van drospirenonhoudende OAC in de behandeling van premenstrueel syndroom werden vijf trials geïncludeerd met in totaal ### vrouwen In twee trials werden vrouwen met PMDD gerandomiseerd voor een drospirenonpil met ## μg ethinyl estradiol (EE) of.
| 601 | nvog |
weergeven in de tabel in bijlage # Er zijn maar weinig placebogecontroleerde trials gedaan naar de behandeling van PMS met OAC Er is één RCT verricht naar de effectiviteit van OAC bij vrouwen met PMS ## vrouwen met de diagnose PMS werden gerandomiseerd voor een driefasen combinatiepil (ethinyl estradiol #,### mg dag # tot ## en norethindron, #,# mg dag <DATUM> # mg tijdens dag #-## en #,# mg tijdens dag ##-##) of placebopil gedurende drie maanden Premenstruele klachten van mastalgie, oedemen en een opgeblazen gevoel namen significant meer af bij gebruik van de driefasenpil vergeleken met placebobehandeling In beide groepen werden na drie prikkelbaarheid De uitkomsten toonden echter geen voordelen van de driefasenpil ten opzichte van de placebopil (<PERSOON> & <PERSOON>, ###) OAC gebruik onderdrukt de ovulatie effectief maar de ervaring leert (<PERSOON>, ###) dat de exogene cyclus, die geïntroduceerd wordt, vaak de symptomen van PMS opnieuw oproept Verondersteld wordt dat dit vooral komt door de progestagene component in orale kunnen zo PMS klachten oproepen bij hiervoor gevoelige vrouwen (Andreen et al , ###; Klatzkin, Morrow, Light, Pedersen, & Girdler, ###; Rapkin, ###) In de Cochrane review van <PERSOON> et al (<PERSOON>, & Helmerhorst, ###) over de effectiviteit van drospirenonhoudende OAC in de behandeling van premenstrueel syndroom werden vijf trials geïncludeerd met in totaal ### vrouwen In twee trials werden vrouwen met PMDD gerandomiseerd voor een drospirenonpil met ## μg ethinyl estradiol (EE) of , ###) De actieve pil werd gedurende ## dagen ingenomen gevolgd door vier dagen met een placebopil Na drie maanden hadden vrouwen in de drospirenongroep (plus ethinyl estradiol (EE) ##μg) minder ernstige premenstruele symptomen dan de vrouwen in de placebogroep (WMD -# ##; ##% BI -## ## tot -# ##) In de drospirenongroep werd een grotere afname gezien van beperking in productiviteit (WMD -# ##; ##% BI -# ## tot -# ##), in sociale activiteiten (WMD # ##; ##% CI -# ## tot -# ##) en in relaties (WMD -# ##; ##% CI -# ## to -# ##) Bijwerkingen die meer voorkwamen bij het gebruik van de gecombineerde orale anticonceptiva in vergelijking met placebo waren misselijkheid, intermenstrueel bloedverlies en mastalgie In de drie trials waarin vergeleken werd met een placebo werd een groot placebo-effect gevonden afname in de placebogroepen van de premenstruele symptomen bij ## â ##% Het is niet onderzocht of drospirenon bevattende combinatiepillen effectiever zijn dan andere OAC bij de behandeling van premenstruele aandoeningen als PMS Ook is onbekend of het effect van drospirenon bevattende OACâs na # maanden aanhoudt (<PERSOON> bovengenoemde Cochrane review werden alleen cyclische regimes met de combinatiepil geanalyseerd Er werden geen trials gevonden waarin PMS patiënten werden gerandomiseerd voor een continue dan wel cyclisch regime Het is aangetoond dat een combinatiepil met laag gedoseerde oestrogenen en drospirenon bij gebruik gedurende drie maanden een klinisch relevante afname van premenstruele symptomen geeft bij vrouwen met PMS in vergelijking met placebo.
| 702 | nvog |
pil werd gedurende ## dagen ingenomen gevolgd door vier dagen met een placebopil Na drie maanden hadden vrouwen in de drospirenongroep (plus ethinyl estradiol (EE) ##μg) minder ernstige premenstruele symptomen dan de vrouwen in de placebogroep (WMD -# ##; ##% BI -## ## tot -# ##) In de drospirenongroep werd een grotere afname gezien van beperking in productiviteit (WMD -# ##; ##% BI -# ## tot -# ##), in sociale activiteiten (WMD # ##; ##% CI -# ## tot -# ##) en in relaties (WMD -# ##; ##% CI -# ## to -# ##) Bijwerkingen die meer voorkwamen bij het gebruik van de gecombineerde orale anticonceptiva in vergelijking met placebo waren misselijkheid, intermenstrueel bloedverlies en mastalgie In de drie trials waarin vergeleken werd met een placebo werd een groot placebo-effect gevonden afname in de placebogroepen van de premenstruele symptomen bij ## â ##% Het is niet onderzocht of drospirenon bevattende combinatiepillen effectiever zijn dan andere OAC bij de behandeling van premenstruele aandoeningen als PMS Ook is onbekend of het effect van drospirenon bevattende OACâs na # maanden aanhoudt (<PERSOON> bovengenoemde Cochrane review werden alleen cyclische regimes met de combinatiepil geanalyseerd Er werden geen trials gevonden waarin PMS patiënten werden gerandomiseerd voor een continue dan wel cyclisch regime Het is aangetoond dat een combinatiepil met laag gedoseerde oestrogenen en drospirenon bij gebruik gedurende drie maanden een klinisch relevante afname van premenstruele symptomen geeft bij vrouwen met PMS in vergelijking met placebo Het is niet onderzocht of drospirenon bevattende combinatiepillen effectiever zijn Aangetoond is dat vrouwen met PMS statistisch significant vaker andere genetische polymorfismen vertonen voor pre-synaptische serotonine receptoren dan vrouwen die geen last van premenstruele aandoeningen hebben (Dhingra et al , ###) Verschillen in deze polymorfismen verklaren wellicht de heterogeniteit van niet alleen de reactie van vrouwen op progestativa en diens metabolieten, maar ook de verschillen in respons op therapie in het algemeen Niet zelden moet men met de patiënte zoeken naar een middel dat wel een gunstig effect heeft, terwijl een gelijksoortig middel soms een averechts effect sorteert Opgemerkt wordt dat veel van de trials waarin de effectiviteit van drospirenonhoudende orale anticonceptiva wordt onderzocht zijn gesponsord door de farmaceutische industrie (Foidart et al , ###; Freeman et al , ###a; Pearlstein et al , ###; Yonkers et al , ###) Daarbij zijn er te weinig goede methodologische studies verricht naar de effectiviteit van nietdrospirenonhoudende orale anticonceptiva Dit maakt het lastig een uitgebalanceerde aanbeveling te maken wat betreft de behandeling met orale anticonceptiva Er zijn geen studies die de effectiviteit van OAC bij de behandeling van premenstruele aandoeningen over langere perioden hebben onderzocht Ook het continue doorslikken van een OAC is niet De effecten van OAC zijn in de regel bestudeerd bij vrouwen met anticonceptiewens Het is niet plausibel dat het effect bij vrouwen zonder anticonceptiewens anders zou zijn Omdat ovariële/geslachtssteroïden betrokken zijn bij het ontstaan van premenstruele symptomen lijken behandelingen gericht op het onderdrukken van deze hormonen de meest.
| 640 | nvog |
onderzocht of drospirenon bevattende combinatiepillen effectiever zijn Aangetoond is dat vrouwen met PMS statistisch significant vaker andere genetische polymorfismen vertonen voor pre-synaptische serotonine receptoren dan vrouwen die geen last van premenstruele aandoeningen hebben (Dhingra et al , ###) Verschillen in deze polymorfismen verklaren wellicht de heterogeniteit van niet alleen de reactie van vrouwen op progestativa en diens metabolieten, maar ook de verschillen in respons op therapie in het algemeen Niet zelden moet men met de patiënte zoeken naar een middel dat wel een gunstig effect heeft, terwijl een gelijksoortig middel soms een averechts effect sorteert Opgemerkt wordt dat veel van de trials waarin de effectiviteit van drospirenonhoudende orale anticonceptiva wordt onderzocht zijn gesponsord door de farmaceutische industrie (Foidart et al , ###; Freeman et al , ###a; Pearlstein et al , ###; Yonkers et al , ###) Daarbij zijn er te weinig goede methodologische studies verricht naar de effectiviteit van nietdrospirenonhoudende orale anticonceptiva Dit maakt het lastig een uitgebalanceerde aanbeveling te maken wat betreft de behandeling met orale anticonceptiva Er zijn geen studies die de effectiviteit van OAC bij de behandeling van premenstruele aandoeningen over langere perioden hebben onderzocht Ook het continue doorslikken van een OAC is niet De effecten van OAC zijn in de regel bestudeerd bij vrouwen met anticonceptiewens Het is niet plausibel dat het effect bij vrouwen zonder anticonceptiewens anders zou zijn Omdat ovariële/geslachtssteroïden betrokken zijn bij het ontstaan van premenstruele symptomen lijken behandelingen gericht op het onderdrukken van deze hormonen de meest GnRH analogen (GnRHa) onderdrukken de productie van de ovariële In een meta-analyse uit ### werden GnRH analogen vergeleken met placebo in de behandeling van PMS (Wyatt, Dimmock, <PERSOON>, & <PERSOON>, ###) Als primaire geanalyseerd Tussen de studies was er heterogeniteit in de toegepaste meetmethode Vijf RCTâs konden worden geïncludeerd (n=### voor analyse) (<PERSOON>, verschil (SMD) voor alle studies was -#,## (CI -#,## tot -#,##); de odds ratio was #,## (##% CI # ##-## ## ) De werkzaamheid was groter voor de lichamelijke symptomen dan voor gedrags gerelateerde symptomen In deze meta-analyse werden verschillende typen en doseringen GnRHa gepoold (leuprolide, goserelin, buserelin, depot doseringen en dagelijkse doseringen) Dit zou van een oorzaak kunnen zijn voor het weinig precieze en specifieke resultaat In één van de vijf trials werd een dosering gegeven waarmee de ovulatie niet wordt onderdrukt (### ug busereline neusspray # dd) en werd geen significant effect gevonden, in tegenstelling tot drie van de vijf trials waar het regime gericht was op anovulatie (Sundstrom Blijft behandeling met GnRHa effectief wanneer er add back wordt gegeven? Uit de meta-analyse van Wyatt blijkt dat vrouwen met PMS die GnRH analogen krijgen een drie maal verhoogde kans hebben op bijwerkingen dan degenen die een placebo gebruikten De meest voorkomende bijwerkingen zijn opvliegers, pijnen, nachtzweten, misselijkheid en hoofdpijn.
| 607 | nvog |
GnRH analogen (GnRHa) onderdrukken de productie van de ovariële In een meta-analyse uit ### werden GnRH analogen vergeleken met placebo in de behandeling van PMS (Wyatt, Dimmock, <PERSOON>, & <PERSOON>, ###) Als primaire geanalyseerd Tussen de studies was er heterogeniteit in de toegepaste meetmethode Vijf RCTâs konden worden geïncludeerd (n=### voor analyse) (<PERSOON>, verschil (SMD) voor alle studies was -#,## (CI -#,## tot -#,##); de odds ratio was #,## (##% CI # ##-## ## ) De werkzaamheid was groter voor de lichamelijke symptomen dan voor gedrags gerelateerde symptomen In deze meta-analyse werden verschillende typen en doseringen GnRHa gepoold (leuprolide, goserelin, buserelin, depot doseringen en dagelijkse doseringen) Dit zou van een oorzaak kunnen zijn voor het weinig precieze en specifieke resultaat In één van de vijf trials werd een dosering gegeven waarmee de ovulatie niet wordt onderdrukt (### ug busereline neusspray # dd) en werd geen significant effect gevonden, in tegenstelling tot drie van de vijf trials waar het regime gericht was op anovulatie (Sundstrom Blijft behandeling met GnRHa effectief wanneer er add back wordt gegeven? Uit de meta-analyse van Wyatt blijkt dat vrouwen met PMS die GnRH analogen krijgen een drie maal verhoogde kans hebben op bijwerkingen dan degenen die een placebo gebruikten De meest voorkomende bijwerkingen zijn opvliegers, pijnen, nachtzweten, misselijkheid en hoofdpijn patiënten (n=##) (Di <PERSOON> C et al , ###; <PERSOON> therapieën werden als add-back gegeven (oestradiol + norethisteron acetaat, equine oestrogeen + medroxyprogesteron acetaat en depot leuprolide + tibolon) Er werd geen verschil gevonden in effectiviteit ten aanzien van de premenstruele klachten (SMD #,##, ##% BI = -#,## â #,##), maar ook niet in de presentatie van bijwerkingen Twee van de geïncludeerde trials lijken tegenstrijdige resultaten te hebben DiCarlo et al vonden een hogere incidentie van bijwerkingen in de groep vrouwen die enkel GnRHa kregen vergeleken met de groep vrouwen die GnRHa + add back in de vorm van tibolon kregen Daarentegen rapporteerden Leather et al een relatief hogere uitval in de groep vrouwen die GnRHa + norethisteron acetaat kregen vergeleken met de groep vrouwen die enkel GnRHa kregen Tibolon gaf in dit onderzoek minder bijwerkingen In een recente trial werden drie typen add-back therapie gegeven aan ## vrouwen met PMS De studie was gerandomiseerd en dubbel blind met cross-over Vergeleken met een lagere dosering oestradiol met progesteron en een dosering met enkel oestrogenen associeerde de hoogste dosering oestradiol met progesteron met de meest uitgesproken recidieve van PMS symptomen als angst, irritatie, depressie, opvliegers en mastalgie (Segebladh, Borgstrom, Het is aangetoond dat verschillende samenstellingen en doseringen van GnRH analogen waarmee anovulatie wordt bewerkstelligd een klinisch relevante Het is aangetoond dat PMS vrouwen die GnRH analogen krijgen een drie maal verhoogde kans hebben op bijwerkingen als opvliegers, pijnen, nachtzweten,.
| 630 | nvog |
et al , ###; <PERSOON> therapieën werden als add-back gegeven (oestradiol + norethisteron acetaat, equine oestrogeen + medroxyprogesteron acetaat en depot leuprolide + tibolon) Er werd geen verschil gevonden in effectiviteit ten aanzien van de premenstruele klachten (SMD #,##, ##% BI = -#,## â #,##), maar ook niet in de presentatie van bijwerkingen Twee van de geïncludeerde trials lijken tegenstrijdige resultaten te hebben DiCarlo et al vonden een hogere incidentie van bijwerkingen in de groep vrouwen die enkel GnRHa kregen vergeleken met de groep vrouwen die GnRHa + add back in de vorm van tibolon kregen Daarentegen rapporteerden Leather et al een relatief hogere uitval in de groep vrouwen die GnRHa + norethisteron acetaat kregen vergeleken met de groep vrouwen die enkel GnRHa kregen Tibolon gaf in dit onderzoek minder bijwerkingen In een recente trial werden drie typen add-back therapie gegeven aan ## vrouwen met PMS De studie was gerandomiseerd en dubbel blind met cross-over Vergeleken met een lagere dosering oestradiol met progesteron en een dosering met enkel oestrogenen associeerde de hoogste dosering oestradiol met progesteron met de meest uitgesproken recidieve van PMS symptomen als angst, irritatie, depressie, opvliegers en mastalgie (Segebladh, Borgstrom, Het is aangetoond dat verschillende samenstellingen en doseringen van GnRH analogen waarmee anovulatie wordt bewerkstelligd een klinisch relevante Het is aangetoond dat PMS vrouwen die GnRH analogen krijgen een drie maal verhoogde kans hebben op bijwerkingen als opvliegers, pijnen, nachtzweten, Er zijn aanwijzingen dat tibolon als add-back therapie minder bijwerkingen geeft Langdurig gebruik van meer dan zes maanden van GnRH analogen bij premenstruele aandoeningen is niet onderzocht Vanwege hun bijwerkingen (gerelateerd aan de geïnduceerde menopauze) en hoge kosten zijn het geen middelen die in de regel in aanmerking komen om langdurig voorgeschreven te worden bij PMS Ook dient men zich te realiseren dat een analoog geen adequate vorm van anticonceptie biedt Wel kan men als diagnosticum gedurende enkele maanden een behandeling met een GnRH analoog overwegen Verdwijnen de premenstruele klachten dan is de diagnose PMS vrijwel zeker Verdwijnen de klachten niet of verergeren ze dan dient men zich op (psychiatrische) comorbiditeit te concentreren <PERSOON> et al toonden aan dat add-back therapie met oestrogenen en progestagenen bij vrouwen die behandeld werden met een analoog en die tevoren gediagnosticeerd waren als hebbende PMS opnieuw premenstruele klachten uitlokte,terwijl dit bij vrouwen die tevoren geen premenstruele klachten hadden, niet gebeurde (<PERSOON> vergeleek in een placebogecontroleerde studie de effectiviteit van een GnRH analoog bij een groep vrouwen die voldeden aan de DSM-IV criteria voor PMDD met een groep vrouwen die leden aan een premenstruele verergering van hun depressieve stoornis Verdwenen de klachten vrijwel volledig in de eerste groep, bij de premenstruele verergering van de depressieve stoornis trad geen verbetering op (Freeman et al , ###) Het kan daarom nuttig zijn om met.
| 558 | nvog |
Er zijn aanwijzingen dat tibolon als add-back therapie minder bijwerkingen geeft Langdurig gebruik van meer dan zes maanden van GnRH analogen bij premenstruele aandoeningen is niet onderzocht Vanwege hun bijwerkingen (gerelateerd aan de geïnduceerde menopauze) en hoge kosten zijn het geen middelen die in de regel in aanmerking komen om langdurig voorgeschreven te worden bij PMS Ook dient men zich te realiseren dat een analoog geen adequate vorm van anticonceptie biedt Wel kan men als diagnosticum gedurende enkele maanden een behandeling met een GnRH analoog overwegen Verdwijnen de premenstruele klachten dan is de diagnose PMS vrijwel zeker Verdwijnen de klachten niet of verergeren ze dan dient men zich op (psychiatrische) comorbiditeit te concentreren <PERSOON> et al toonden aan dat add-back therapie met oestrogenen en progestagenen bij vrouwen die behandeld werden met een analoog en die tevoren gediagnosticeerd waren als hebbende PMS opnieuw premenstruele klachten uitlokte,terwijl dit bij vrouwen die tevoren geen premenstruele klachten hadden, niet gebeurde (<PERSOON> vergeleek in een placebogecontroleerde studie de effectiviteit van een GnRH analoog bij een groep vrouwen die voldeden aan de DSM-IV criteria voor PMDD met een groep vrouwen die leden aan een premenstruele verergering van hun depressieve stoornis Verdwenen de klachten vrijwel volledig in de eerste groep, bij de premenstruele verergering van de depressieve stoornis trad geen verbetering op (Freeman et al , ###) Het kan daarom nuttig zijn om met volledig onderdrukt inzicht te krijgen in het relatieve aandeel van hormoongerelateerde klachten Onderliggende psychopathologie zal in de regel geen respons vertonen GnRH-analogen, wanneer deze zonder add-back worden gegeven, mogen volgens hun registratie voorgeschreven worden voor gebruik gedurende zes maanden GnRH analogen zijn niet geregistreerd voor de behandeling van PMS De toevoeging van een add-back oestrogeen of tibolon vermindert het trabeculaire botverlies Bij vrouwen die langdurig antihormonale medicatie gebruiken moet conform de CBO richtlijn Osteoporose en Uit gegevens blijkt dat symptomen als gevolg van de hypo-oestrogene staat (conditie) door gebruik van een GnRH analoog nagenoeg kunnen worden weggenomen en dat de mineraaldichtheid van botten kan worden behouden met het gebruik van HRT Continue gecombineerde therapie of tibolon is te verkiezen boven sequentieel gecombineerde therapie met het oog op het minimaliseren van de door de progestagenen uitgelokte PMS Orale preparaten geven meestal onvoldoende (hoge) estradiol spiegels om de ovulatie te onderdrukken In studies naar de effectiviteit van oestrogenen in de behandeling van PMS worden daarom oestrogenen middels implantaten of pleisters toegediend in doseringen die meestal wel ovulatieremmend zijn In een placebogecontroleerde studie uit ### werd aangetoond dat het ##β estradiol implantaat gecombineerd met cyclische progestageen doeltreffend is voor het behandelen van lichamelijke en psychische symptomen van ernstig PMS Toediening in de vorm van een ### microgram implantaat bleek effectief in vergelijking met toediening van een placebo (Magos et al , ###) Daarnaast is er een trial waarin ## norethisteron (# per week ### microgram) versus placebopleisters + # mg norethisteron,.
| 553 | nvog |
Onderliggende psychopathologie zal in de regel geen respons vertonen GnRH-analogen, wanneer deze zonder add-back worden gegeven, mogen volgens hun registratie voorgeschreven worden voor gebruik gedurende zes maanden GnRH analogen zijn niet geregistreerd voor de behandeling van PMS De toevoeging van een add-back oestrogeen of tibolon vermindert het trabeculaire botverlies Bij vrouwen die langdurig antihormonale medicatie gebruiken moet conform de CBO richtlijn Osteoporose en Uit gegevens blijkt dat symptomen als gevolg van de hypo-oestrogene staat (conditie) door gebruik van een GnRH analoog nagenoeg kunnen worden weggenomen en dat de mineraaldichtheid van botten kan worden behouden met het gebruik van HRT Continue gecombineerde therapie of tibolon is te verkiezen boven sequentieel gecombineerde therapie met het oog op het minimaliseren van de door de progestagenen uitgelokte PMS Orale preparaten geven meestal onvoldoende (hoge) estradiol spiegels om de ovulatie te onderdrukken In studies naar de effectiviteit van oestrogenen in de behandeling van PMS worden daarom oestrogenen middels implantaten of pleisters toegediend in doseringen die meestal wel ovulatieremmend zijn In een placebogecontroleerde studie uit ### werd aangetoond dat het ##β estradiol implantaat gecombineerd met cyclische progestageen doeltreffend is voor het behandelen van lichamelijke en psychische symptomen van ernstig PMS Toediening in de vorm van een ### microgram implantaat bleek effectief in vergelijking met toediening van een placebo (Magos et al , ###) Daarnaast is er een trial waarin ## norethisteron (# per week ### microgram) versus placebopleisters + # mg norethisteron, Na drie maanden laten beide groepen over het algemeen een significante verbetering van de klachten zien De groep die daarna wisselde van oestradiol naar placebo scoorde in de maanden # tot # significant slechter, terwijl de groep die wisselde van placebo naar oestradiol een significante toename van de verbetering van klachten liet zien (<PERSOON>, Studd, Savvas, Garnett, & Een daaropvolgende gerandomiseerde studie (<PERSOON>, ###) liet zien dat wanneer estradiol pleisters van ### microgram tweemaal per week werden gegeven in vergelijking met # maal ### microgram, dit net zo effectief was in het verminderen van de Opgemerkt wordt dat de placebogecontroleerde trials voor de behandeling van premenstruele klachten met behulp van oestradiol enkele decennia geleden plaatsvonden In die tijd bestond er nog geen overeenstemming over de diagnostische criteria Na ### zijn er geen trials meer uitgevoerd naar de effectiviteit van oestrogenen (<PERSOON> is bovendien het ### microgram estradiol implantaat uit productie Het is aangetoond dat estradiol in een dosering hoog genoeg om ovulatie te remmen via een implantaat of pleister en gecombineerd met cyclisch progestagenen, doeltreffend is voor het behandelen van lichamelijke en Estradiol in een dosering van ### microgram per week geeft minder bijwerkingen vergeleken met de dosering van ### microgram per week Volgens enkele oudere studies kan estradiol in de vorm van pleister of implantaten worden voorgeschreven bij vrouwen met premenstruele aandoeningen Echter, de dosering moet voldoende hoog zijn om de ovulatie te remmen en geeft daardoor een hoog risico op bijwerkingen.
| 575 | nvog |
een significante verbetering van de klachten zien De groep die daarna wisselde van oestradiol naar placebo scoorde in de maanden # tot # significant slechter, terwijl de groep die wisselde van placebo naar oestradiol een significante toename van de verbetering van klachten liet zien (<PERSOON>, Studd, Savvas, Garnett, & Een daaropvolgende gerandomiseerde studie (<PERSOON>, ###) liet zien dat wanneer estradiol pleisters van ### microgram tweemaal per week werden gegeven in vergelijking met # maal ### microgram, dit net zo effectief was in het verminderen van de Opgemerkt wordt dat de placebogecontroleerde trials voor de behandeling van premenstruele klachten met behulp van oestradiol enkele decennia geleden plaatsvonden In die tijd bestond er nog geen overeenstemming over de diagnostische criteria Na ### zijn er geen trials meer uitgevoerd naar de effectiviteit van oestrogenen (<PERSOON> is bovendien het ### microgram estradiol implantaat uit productie Het is aangetoond dat estradiol in een dosering hoog genoeg om ovulatie te remmen via een implantaat of pleister en gecombineerd met cyclisch progestagenen, doeltreffend is voor het behandelen van lichamelijke en Estradiol in een dosering van ### microgram per week geeft minder bijwerkingen vergeleken met de dosering van ### microgram per week Volgens enkele oudere studies kan estradiol in de vorm van pleister of implantaten worden voorgeschreven bij vrouwen met premenstruele aandoeningen Echter, de dosering moet voldoende hoog zijn om de ovulatie te remmen en geeft daardoor een hoog risico op bijwerkingen langere tijd van estradiol-pleisters (in combinatie met cyclisch progestagenen of een LNGIUS) De werkgroep vindt dat het effect van de behandeling met oestrogenen (in een In een Cochrane systematische review (<PERSOON>, ###) naar behandeling van PMS met progesteron vergeleken met placebobehandeling konden van de dertien verrichte trials er slechts twee geïncludeerd worden (Magill, ###; Vanselow, Dennerstein, Greenwood, & de, ###) De conclusie van de auteurs van de Cochrane review luidt dat niet kon worden aangetoond dat progesteron een effectieve behandeling is Er is geen gunstig effect van progesteron aangetoond in de behandeling van In <LOCATIE> zijn geen effectieve geneesmiddelen voor de indicatie PMS geregistreerd Lynestrenol # mg dd van dag #-## van de cyclus is in ons land als enig middel wel voor de behandeling van PMS geregistreerd; er is voor dit middel echter geen wetenschappelijke onderbouwing De ervaring leert dat bij veel vrouwen met PMS het toedienen van een permanente vorm van het wegnemen van ovariële activiteit Deze ingreep met als indicatie PMS wordt slechts zelden verricht Vanwege de irreversibiliteit en de grote kans op iatrogene schade wordt door ons deze ingreep niet geadviseerd Data uit een retrospectieve studie naar de ervaring van ## vrouwen van gemiddeld <LEEFTIJD> jaar oud na hysterectomie en bilaterale ovariëctomie wegens onder andere PMS lieten een blijvende afname van de premenstruele klachten zien De meerderheid van de vrouwen was kort na de ingreep tevreden Er zijn geen data over hun algemene welbevinden na langere tijd (Cronje, Vashisht, & Studd, ###).
| 592 | nvog |
met cyclisch progestagenen of een LNGIUS) De werkgroep vindt dat het effect van de behandeling met oestrogenen (in een In een Cochrane systematische review (<PERSOON>, ###) naar behandeling van PMS met progesteron vergeleken met placebobehandeling konden van de dertien verrichte trials er slechts twee geïncludeerd worden (Magill, ###; Vanselow, Dennerstein, Greenwood, & de, ###) De conclusie van de auteurs van de Cochrane review luidt dat niet kon worden aangetoond dat progesteron een effectieve behandeling is Er is geen gunstig effect van progesteron aangetoond in de behandeling van In <LOCATIE> zijn geen effectieve geneesmiddelen voor de indicatie PMS geregistreerd Lynestrenol # mg dd van dag #-## van de cyclus is in ons land als enig middel wel voor de behandeling van PMS geregistreerd; er is voor dit middel echter geen wetenschappelijke onderbouwing De ervaring leert dat bij veel vrouwen met PMS het toedienen van een permanente vorm van het wegnemen van ovariële activiteit Deze ingreep met als indicatie PMS wordt slechts zelden verricht Vanwege de irreversibiliteit en de grote kans op iatrogene schade wordt door ons deze ingreep niet geadviseerd Data uit een retrospectieve studie naar de ervaring van ## vrouwen van gemiddeld <LEEFTIJD> jaar oud na hysterectomie en bilaterale ovariëctomie wegens onder andere PMS lieten een blijvende afname van de premenstruele klachten zien De meerderheid van de vrouwen was kort na de ingreep tevreden Er zijn geen data over hun algemene welbevinden na langere tijd (Cronje, Vashisht, & Studd, ###) gynaecologische pathologie naast PMS, terwijl tien vrouwen preoperatief helemaal geen specialistische begeleiding hadden gekregen voor hun premenstruele klachten Voorafgaande aan de ingreep lijkt het geven van GnRH analogen om de effecten van een oophorectomie te voorspellen waardevol Deze strategie is echter nooit wetenschappelijk onderzocht (Wyatt et al , ###) Indien óók sprake is van endometriosis, ovariële cystevorming of een uterus myomatosus dan zal volgens de daarvoor bestaande richtlijnen moeten worden behandeld; chirurgie is ook hier geen eerste optie Kortdurende behandeling met GNRH analogen zal bij het bestaan van dergelijke gynaecologische pathologie eventueel ook verlichting geven en ten onrechte de weg naar een ovariëctomie openen Indien de behandeling met analogen zonder add-back wordt gegeven zullen er ook zoveel andere oestrogeendervingsklachten optreden dat beoordeling van het resultaat van een daaropvolgende adnexextirpatie kan worden bemoeilijkt of onmogelijk worden gemaakt Indien er wel add-back wordt gegeven is het resultaat daarvan nog steeds niet vergelijkbaar met de situatie na een chirurgische adnexextirpatie Bij goed effect op de klachten verdient het dan eerder aanbeveling om met de combinatie analogen en add-back door te gaan dan Vrouwen bij wie alleen een hysterectomie is gedaan, met behoud van de ovaria, zullen naar ###) Omgekeerd zal een ovariëctomie met of zonder uterusextirpatie de cyclische klachten Experts zijn van mening dat in de behandeling van vrouwen met een ernstige combinatie met een uterusextirpatie, een afname van premenstruele klachten geeft Er zijn geen data over het algemene welbevinden op langere termijn van.
| 573 | nvog |
naast PMS, terwijl tien vrouwen preoperatief helemaal geen specialistische begeleiding hadden gekregen voor hun premenstruele klachten Voorafgaande aan de ingreep lijkt het geven van GnRH analogen om de effecten van een oophorectomie te voorspellen waardevol Deze strategie is echter nooit wetenschappelijk onderzocht (Wyatt et al , ###) Indien óók sprake is van endometriosis, ovariële cystevorming of een uterus myomatosus dan zal volgens de daarvoor bestaande richtlijnen moeten worden behandeld; chirurgie is ook hier geen eerste optie Kortdurende behandeling met GNRH analogen zal bij het bestaan van dergelijke gynaecologische pathologie eventueel ook verlichting geven en ten onrechte de weg naar een ovariëctomie openen Indien de behandeling met analogen zonder add-back wordt gegeven zullen er ook zoveel andere oestrogeendervingsklachten optreden dat beoordeling van het resultaat van een daaropvolgende adnexextirpatie kan worden bemoeilijkt of onmogelijk worden gemaakt Indien er wel add-back wordt gegeven is het resultaat daarvan nog steeds niet vergelijkbaar met de situatie na een chirurgische adnexextirpatie Bij goed effect op de klachten verdient het dan eerder aanbeveling om met de combinatie analogen en add-back door te gaan dan Vrouwen bij wie alleen een hysterectomie is gedaan, met behoud van de ovaria, zullen naar ###) Omgekeerd zal een ovariëctomie met of zonder uterusextirpatie de cyclische klachten Experts zijn van mening dat in de behandeling van vrouwen met een ernstige combinatie met een uterusextirpatie, een afname van premenstruele klachten geeft Er zijn geen data over het algemene welbevinden op langere termijn van Indien er andere redenen zijn voor een operatieve verwijdering van uterus en/of een adnex bij vrouwen met ernstige, onbehandelbare premenstruele klachten kan men met de patiënte bespreken of bovengenoemde ingreep een optie is In de regel is de werkgroep van mening dat met de indicatie PMS voor het verwijderen van ovaria men uiterst terughoudend moet zijn Er zal tevoren uitgebreide counseling moeten plaatsvinden over de ingrijpende (overige) gevolgen van adnexextirpatie zoals de premature climacteriële status, het toegenomen risico op osteoporose en hart-vaatlijden, seksuele disfuncties, depressiviteit, agitatie, stemmingswisselingen en vaginale droogheid Deze gevolgen overlappen deels de PMS klachten Ook de noodzaak van hormoonsubstitutie (waarbij progestagenen weer symptomen kunnen uitlokken) tot aan de natuurlijke overgangsleeftijd, dient met de patiënte te worden besproken Verder dient multidisciplinair overleg gevoerd te worden alvorens voor deze indicatie tot adnexextirpatie wordt overgegaan Tevens dient er tevoren een gesprek plaats te vinden met een psycholoog cq psychiater met expertise over PMS zodat de uiteindelijke beslissing een zo breed mogelijk draagvlak krijgt Bij vrouwen jonger dan <LEEFTIJD> jaar bestaat er volgens de werkgroep nooit een indicatie voor operatie met alleen de diagnose Kunnen SSRIâs alleen in de luteale (symptomatische) fase gegeven worden in In de Cochrane review zijn ## RCTâs geïncludeerd waarin bij vrouwen met de diagnose PMS het effect van behandeling met SSRIâs werd vergeleken met het effect van placebo (<PERSOON>, ###) Zes verschillende SSRIâs werden in de studies geanalyseerd (fluoxetine, sertraline, citalopram, fluvoxamine en paroxetine ) De uitkomsten.
| 568 | nvog |
een operatieve verwijdering van uterus en/of een adnex bij vrouwen met ernstige, onbehandelbare premenstruele klachten kan men met de patiënte bespreken of bovengenoemde ingreep een optie is In de regel is de werkgroep van mening dat met de indicatie PMS voor het verwijderen van ovaria men uiterst terughoudend moet zijn Er zal tevoren uitgebreide counseling moeten plaatsvinden over de ingrijpende (overige) gevolgen van adnexextirpatie zoals de premature climacteriële status, het toegenomen risico op osteoporose en hart-vaatlijden, seksuele disfuncties, depressiviteit, agitatie, stemmingswisselingen en vaginale droogheid Deze gevolgen overlappen deels de PMS klachten Ook de noodzaak van hormoonsubstitutie (waarbij progestagenen weer symptomen kunnen uitlokken) tot aan de natuurlijke overgangsleeftijd, dient met de patiënte te worden besproken Verder dient multidisciplinair overleg gevoerd te worden alvorens voor deze indicatie tot adnexextirpatie wordt overgegaan Tevens dient er tevoren een gesprek plaats te vinden met een psycholoog cq psychiater met expertise over PMS zodat de uiteindelijke beslissing een zo breed mogelijk draagvlak krijgt Bij vrouwen jonger dan <LEEFTIJD> jaar bestaat er volgens de werkgroep nooit een indicatie voor operatie met alleen de diagnose Kunnen SSRIâs alleen in de luteale (symptomatische) fase gegeven worden in In de Cochrane review zijn ## RCTâs geïncludeerd waarin bij vrouwen met de diagnose PMS het effect van behandeling met SSRIâs werd vergeleken met het effect van placebo (<PERSOON>, ###) Zes verschillende SSRIâs werden in de studies geanalyseerd (fluoxetine, sertraline, citalopram, fluvoxamine en paroxetine ) De uitkomsten lichamelijke symptomen en functionele symptomen (moeilijkheden op het werk en in het sociale leven) werden vergeleken in groepen waar SSRIâs versus placebo werden voorgeschreven Er is een grote verscheidenheid aan zelfrapportage methoden waarmee (de mate van) PMS kan worden beoordeeld, vandaar dat als primaire uitkomstmaat in deze Cochrane review een afname in âoverallâ premenstruele symptomen werd gekozen De resultaten van de Cochrane review lieten een hoge effectiviteit van SSRIâs als behandeling werd voor alle SSRIâs aangetoond (fluoxetine, paroxetine, sertraline, fluvoxamine, en citalopram) SSRIâs hadden een positief effect op lichamelijke (SMD -# ##, ##% CI -# ## to # ##; P ( # ###), functionele (SMD -# ##, ##% CI -# ## to -# ##; P ( # ###) en en dosering in de luteale fase bleken effectief (Freeman, Rickels, Sondheimer, & Polansky, ###) Wel werd er een ruim twee maal verhoogde odds op staken van medicatie gevonden P ( # ###) Er zijn geen vergelijkende studies tussen de verschillende SSRIâs bij de behandeling van PMS Een meta-analyse laat voor de diverse SSRIâs steeds een vergelijkbaar effect zien (<PERSOON> et al , ###) SSRIâs bleken in één onderzoek beter te RCTâs ondersteunen het gebruik van SNRIâs zoals venlafaxine voor <PERSOON> et al , Het is aangetoond dat SSRI´s effectief zijn in de behandeling van PMS Behandeling had een positief effect op lichamelijke, functionele en Luteale dosering van SSRI´s is even effectief als continue dosering in de De keuze voor een SSRI kan gemaakt worden op basis van kosten, ervaring, voorkeur van.
| 665 | nvog |
op het werk en in het sociale leven) werden vergeleken in groepen waar SSRIâs versus placebo werden voorgeschreven Er is een grote verscheidenheid aan zelfrapportage methoden waarmee (de mate van) PMS kan worden beoordeeld, vandaar dat als primaire uitkomstmaat in deze Cochrane review een afname in âoverallâ premenstruele symptomen werd gekozen De resultaten van de Cochrane review lieten een hoge effectiviteit van SSRIâs als behandeling werd voor alle SSRIâs aangetoond (fluoxetine, paroxetine, sertraline, fluvoxamine, en citalopram) SSRIâs hadden een positief effect op lichamelijke (SMD -# ##, ##% CI -# ## to # ##; P ( # ###), functionele (SMD -# ##, ##% CI -# ## to -# ##; P ( # ###) en en dosering in de luteale fase bleken effectief (Freeman, Rickels, Sondheimer, & Polansky, ###) Wel werd er een ruim twee maal verhoogde odds op staken van medicatie gevonden P ( # ###) Er zijn geen vergelijkende studies tussen de verschillende SSRIâs bij de behandeling van PMS Een meta-analyse laat voor de diverse SSRIâs steeds een vergelijkbaar effect zien (<PERSOON> et al , ###) SSRIâs bleken in één onderzoek beter te RCTâs ondersteunen het gebruik van SNRIâs zoals venlafaxine voor <PERSOON> et al , Het is aangetoond dat SSRI´s effectief zijn in de behandeling van PMS Behandeling had een positief effect op lichamelijke, functionele en Luteale dosering van SSRI´s is even effectief als continue dosering in de De keuze voor een SSRI kan gemaakt worden op basis van kosten, ervaring, voorkeur van Er dient met een zo laag mogelijke dosering gestart te worden (bijvoorbeeld fluoxetine ## mg per dag) De dosis kan bij uitblijven van afdoende respons opgehoogd worden Het voorschrijven van deze medicatie moet beperkt blijven tot medici met expertise op dit gebied De minimum voorwaarden voor de anamnese worden vermeld in het hoofdstuk diagnose Bij vermoeden van suïcidaliteit moet de patiënte onverwijld door de gynaecoloog verwezen worden Vrouwen met PMS die behandeld worden met een SSRI dienen gewezen te worden op het mogelijk optreden van bijwerkingen zoals misselijkheid, slapeloosheid en afname van libido en orgasmestoornissen Deze bijwerkingen zijn deels van voorbijgaande aard en dosisafhankelijk Bij intermitterende Net als bij de behandeling van depressie met antidepressiva moet sterk overwogen worden eerst gedragsregels voor te schrijven en psychologische begeleiding of cognitieve De werkzaamheid van een SSRI op lichamelijke klachten kan verklaard worden omdat er ook perifeer serotoninereceptoren aanwezig zijn zoals ook in het gastrointestinale stelsel Gastrointestinale klachten, hoofdpijn, angst, duizeligheid, paresthesie, slaapstoornissen, vermoeidheid, libidoverlies, griepachtige symptomen en zweten zijn de meest voorkomende kenmerken van het abrupt staken van een SSRI of een duidelijke vermindering van de dosis Bij langdurig continue gebruik moet langzaam worden afgebouwd Wanneer een SSRI de klachten niet afdoende laat afnemen of wanneer de bijwerkingen van het SSRI onvoldoende verdwijnen, kan een ander SSRI geprobeerd worden (Freeman, Jabara, Sondheimer, & Auletto, ###) Ernstige PMS verbeterde significant met escitalopram tijdens de luteale fase of volgens een symptoomonset dosering (= starten op het moment dat de symptomen beginnen).
| 657 | nvog |
met een zo laag mogelijke dosering gestart te worden (bijvoorbeeld fluoxetine ## mg per dag) De dosis kan bij uitblijven van afdoende respons opgehoogd worden Het voorschrijven van deze medicatie moet beperkt blijven tot medici met expertise op dit gebied De minimum voorwaarden voor de anamnese worden vermeld in het hoofdstuk diagnose Bij vermoeden van suïcidaliteit moet de patiënte onverwijld door de gynaecoloog verwezen worden Vrouwen met PMS die behandeld worden met een SSRI dienen gewezen te worden op het mogelijk optreden van bijwerkingen zoals misselijkheid, slapeloosheid en afname van libido en orgasmestoornissen Deze bijwerkingen zijn deels van voorbijgaande aard en dosisafhankelijk Bij intermitterende Net als bij de behandeling van depressie met antidepressiva moet sterk overwogen worden eerst gedragsregels voor te schrijven en psychologische begeleiding of cognitieve De werkzaamheid van een SSRI op lichamelijke klachten kan verklaard worden omdat er ook perifeer serotoninereceptoren aanwezig zijn zoals ook in het gastrointestinale stelsel Gastrointestinale klachten, hoofdpijn, angst, duizeligheid, paresthesie, slaapstoornissen, vermoeidheid, libidoverlies, griepachtige symptomen en zweten zijn de meest voorkomende kenmerken van het abrupt staken van een SSRI of een duidelijke vermindering van de dosis Bij langdurig continue gebruik moet langzaam worden afgebouwd Wanneer een SSRI de klachten niet afdoende laat afnemen of wanneer de bijwerkingen van het SSRI onvoldoende verdwijnen, kan een ander SSRI geprobeerd worden (Freeman, Jabara, Sondheimer, & Auletto, ###) Ernstige PMS verbeterde significant met escitalopram tijdens de luteale fase of volgens een symptoomonset dosering (= starten op het moment dat de symptomen beginnen) Vrouwen met ernstig PMS reageren mogelijk beter wanneer een luteale fase dosering van ## dagen wordt gegeven in vergelijking met een symptoomonset dosering (<PERSOON>âs op basis van meta-analyses (<PERSOON> et al , ###; <PERSOON>, ###) steeds meer gezien worden als middel van eerste keus bij de behandeling van PMS en <PERSOON>, ###) blijkt in de praktijk dat ongeveer ##% van de vrouwen met PMS of PMDD vanwege onbekende oorzaken onvoldoende reageren op de behandeling met Er werd in de literatuur één systematische review gevonden waarin de beschikbare literatuur over het effect van lichaamsbeweging op PMS en geassocieerde / gerelateerde symptomatologie werd samengevat (<PERSOON>, ###) Er werden één RCT, twee gecontroleerde trials en één pre-to-post studie gevonden Alle studies rapporteerden positieve effecten van lichaamsbeweging interventies op PMS en PMS-gerelateerde klachten De methodologische kwaliteit van de studies was echter laag en de sample sizes waren klein Naar andere leefstijlaanpassingen is weinig onderzoek met een methodiek van goede Er was één systematische review beschikbaar waarin multiple casestudies (<PERSOON>, ###), vergelijkende trials (<PERSOON>, ###) én drie RCTâs (Blake, Salkovskis, Gath, Day, & Garrod, ###; Hunter et al , ###; Morse, Dennerstein, Farrell, & Varnavides, ###) werden beschreven en geanalyseerd (Lustyk, Gerrish, Shaver, & Keys, ###) De therapeutische effectiviteit in de geïncludeerde studies varieert sterk en er is veel heterogeniteit in de toegepaste interventies.
| 622 | nvog |
Vrouwen met ernstig PMS reageren mogelijk beter wanneer een luteale fase dosering van ## dagen wordt gegeven in vergelijking met een symptoomonset dosering (<PERSOON>âs op basis van meta-analyses (<PERSOON> et al , ###; <PERSOON>, ###) steeds meer gezien worden als middel van eerste keus bij de behandeling van PMS en <PERSOON>, ###) blijkt in de praktijk dat ongeveer ##% van de vrouwen met PMS of PMDD vanwege onbekende oorzaken onvoldoende reageren op de behandeling met Er werd in de literatuur één systematische review gevonden waarin de beschikbare literatuur over het effect van lichaamsbeweging op PMS en geassocieerde / gerelateerde symptomatologie werd samengevat (<PERSOON>, ###) Er werden één RCT, twee gecontroleerde trials en één pre-to-post studie gevonden Alle studies rapporteerden positieve effecten van lichaamsbeweging interventies op PMS en PMS-gerelateerde klachten De methodologische kwaliteit van de studies was echter laag en de sample sizes waren klein Naar andere leefstijlaanpassingen is weinig onderzoek met een methodiek van goede Er was één systematische review beschikbaar waarin multiple casestudies (<PERSOON>, ###), vergelijkende trials (<PERSOON>, ###) én drie RCTâs (Blake, Salkovskis, Gath, Day, & Garrod, ###; Hunter et al , ###; Morse, Dennerstein, Farrell, & Varnavides, ###) werden beschreven en geanalyseerd (Lustyk, Gerrish, Shaver, & Keys, ###) De therapeutische effectiviteit in de geïncludeerde studies varieert sterk en er is veel heterogeniteit in de toegepaste interventies geïncludeerde RCTâs heeft er maar één een echte controlegroep (Blake et al , ###) Morse et al en Hunter et al bestudeerden drie typen behandelingen, waaronder cognitieve gedragstherapie (CGT) In maar één studie wordt adequaat het effect op meerdere momenten in de tijd beoordeeld In geen van de studies wordt een significant behandeleffect van CGT gevonden (Hunter et al , ###) De auteurs van de review stellen dat er aan de hand van de bestudeerde literatuur geen conclusies getrokken kunnen worden over de effectiviteit van cognitieve therapieën in vergelijking met pharmacologische therapieën, De effecten van cognitieve gedragstherapie in de behandeling van PMS zijn Voor het formuleren van een evidencebased aanbeveling schiet het gevonden wetenschappelijke bewijs over lichaamsbeweging en premenstruele klachten tekort Daarvoor zullen meer RCTâs - vooral met hogere kwaliteit - verricht moeten worden Echter, gezien de forse depressie component bij PMS en de positieve reactie van depressieve klachten op lichaamsbeweging lijkt het plausibel dat lichaamsbeweging de symptomen kan Daarnaast zijn er veel andere voordelen van lichaamsbeweging en nauwelijks nadelen Het is een belangrijk principe om de voorkeur te geven aan eenvoudige conservatieve adviezen, zoals meer lichaamsbeweging, alvorens complexe gynaecologische en hormonale ingrepen Cognitieve gedragstherapie omvat doorgaans aanpassingen in de leefstijl en interventies gericht op het doorbreken van gevoelens van machteloosheid en depressie Ook hiervan zijn weinig tot geen negatieve bijwerkingen bekend en kan daarom worden overwogen Welke complementaire behandelingen kunnen worden toegepast in de behandeling.
| 615 | nvog |
RCTâs heeft er maar één een echte controlegroep (Blake et al , ###) Morse et al en Hunter et al bestudeerden drie typen behandelingen, waaronder cognitieve gedragstherapie (CGT) In maar één studie wordt adequaat het effect op meerdere momenten in de tijd beoordeeld In geen van de studies wordt een significant behandeleffect van CGT gevonden (Hunter et al , ###) De auteurs van de review stellen dat er aan de hand van de bestudeerde literatuur geen conclusies getrokken kunnen worden over de effectiviteit van cognitieve therapieën in vergelijking met pharmacologische therapieën, De effecten van cognitieve gedragstherapie in de behandeling van PMS zijn Voor het formuleren van een evidencebased aanbeveling schiet het gevonden wetenschappelijke bewijs over lichaamsbeweging en premenstruele klachten tekort Daarvoor zullen meer RCTâs - vooral met hogere kwaliteit - verricht moeten worden Echter, gezien de forse depressie component bij PMS en de positieve reactie van depressieve klachten op lichaamsbeweging lijkt het plausibel dat lichaamsbeweging de symptomen kan Daarnaast zijn er veel andere voordelen van lichaamsbeweging en nauwelijks nadelen Het is een belangrijk principe om de voorkeur te geven aan eenvoudige conservatieve adviezen, zoals meer lichaamsbeweging, alvorens complexe gynaecologische en hormonale ingrepen Cognitieve gedragstherapie omvat doorgaans aanpassingen in de leefstijl en interventies gericht op het doorbreken van gevoelens van machteloosheid en depressie Ook hiervan zijn weinig tot geen negatieve bijwerkingen bekend en kan daarom worden overwogen Welke complementaire behandelingen kunnen worden toegepast in de behandeling te beoordelen omdat ze vrij verkrijgbaar zijn zonder recept, met weinig controle van de werkzaamheid of veiligheid Bovendien zijn de meeste onderzoeken met deze middelen gedaan met slecht gedefinieerde patiëntengroepen bij wie de diagnose niet altijd goed gesteld werd en is de dosering van de gebruikte middelen niet altijd eenduidig weergegeven Er zijn nog tal van andere methodologische kritieken mogelijk (<PERSOON> & dat het beter werkt dan een placebo in de behandeling van PMS Vitex agnus castus (chasteberry) is in enkele matige RCTâs in sterk wisselende doseringen wel effectiever gebleken dan een placebo (<PERSOON>, ###); het kan echter op basis van Tot slot er kunnen geneesmiddel interacties zijn of ontstaan met andere geneesmiddelen In het bijzonder sint-janskruid heeft een lange lijst van interacties De experts zijn van mening, dat er onvoldoende evidence is voor de werkzaamheid van complementaire therapie bij de behandeling van PMS PMS is voor veel vrouwen een ingrijpende en soms invaliderende aandoening Zoals iedere interventie begint ook voorlichting en begeleiding van vrouwen met PMS met het expliciet begrip tonen voor de patiënte en haar klachten Dat klinkt vanzelfsprekend maar in de praktijk wordt PMS gemakkelijk gebagatelliseerd De toch al bij de aandoening horende psychische klachten als depressie, hulpeloosheid en irritatie worden door onbegrip versterkt en al snel kan een vicieuze cirkel ontstaan Het is bij chronische aandoeningen als PMS belangrijk dit patroon te doorbreken Het is immers dit cluster van hulpeloosheid, machteloosheid en verlies van het eigen probleemoplossend vermogen, vaak samengevat als demoralisatie, dat patiënten richting professionele hulpverlening drijft.
| 570 | nvog |
weinig controle van de werkzaamheid of veiligheid Bovendien zijn de meeste onderzoeken met deze middelen gedaan met slecht gedefinieerde patiëntengroepen bij wie de diagnose niet altijd goed gesteld werd en is de dosering van de gebruikte middelen niet altijd eenduidig weergegeven Er zijn nog tal van andere methodologische kritieken mogelijk (<PERSOON> & dat het beter werkt dan een placebo in de behandeling van PMS Vitex agnus castus (chasteberry) is in enkele matige RCTâs in sterk wisselende doseringen wel effectiever gebleken dan een placebo (<PERSOON>, ###); het kan echter op basis van Tot slot er kunnen geneesmiddel interacties zijn of ontstaan met andere geneesmiddelen In het bijzonder sint-janskruid heeft een lange lijst van interacties De experts zijn van mening, dat er onvoldoende evidence is voor de werkzaamheid van complementaire therapie bij de behandeling van PMS PMS is voor veel vrouwen een ingrijpende en soms invaliderende aandoening Zoals iedere interventie begint ook voorlichting en begeleiding van vrouwen met PMS met het expliciet begrip tonen voor de patiënte en haar klachten Dat klinkt vanzelfsprekend maar in de praktijk wordt PMS gemakkelijk gebagatelliseerd De toch al bij de aandoening horende psychische klachten als depressie, hulpeloosheid en irritatie worden door onbegrip versterkt en al snel kan een vicieuze cirkel ontstaan Het is bij chronische aandoeningen als PMS belangrijk dit patroon te doorbreken Het is immers dit cluster van hulpeloosheid, machteloosheid en verlies van het eigen probleemoplossend vermogen, vaak samengevat als demoralisatie, dat patiënten richting professionele hulpverlening drijft Aandacht voor de psyche en beleving van de patiënte staat hierbij centraal Een fysieke diagnose dient uitgesloten te worden maar de focus hoeft hier niet op te liggen, bijvoorbeeld door het doen van herhaaldelijk lichamelijk onderzoek PMS dient onderscheiden te worden van andere of comorbide psychische problematiek, zoals depressieve - of angststoornissen De zorg is suboptimaal als een andere aanwezige stoornis niet gediagnosticeerd en Inhoudelijk richt voorlichting zich vooral op het bieden van inzicht in de problematiek en het leren leven met een chronische aandoening Zo kan het vermijden van extra belasting in de kwetsbare periode, gekoppeld aan begrip uit de directe omgeving, veel vrouwen helpen om de demoralisatie te doorbreken Men krijgt weer controle over het leven In dat kader kunnen ook tal van conservatieve therapieën en leefregels effectief zijn Als eenmaal de diagnose met zekerheid is gesteld zijn er diverse mogelijkheden om de symptomen te verlichten Voorlichting, verandering in leefstijl (bijvoorbeeld adviezen ten aanzien van voeding en effectief zijn Hierbij kan ook nog verwezen worden naar extra informatiebronnen zoals internet ((WEBLINK)) of een folder Hormoontherapie in de vorm van drospirenon bevattend OAC is een optie als er ook behoefte is aan anticonceptie SSRIâs gegeven in de luteale fase van de cyclus kunnen eveneens bijdragen aan een verbetering van de kwaliteit van leven, maar vergen - gezien het stigmatiserende <INSTELLING> van SSRIâs - gedegen voorlichting en begeleiding, Een goede uitleg zal de acceptatie ervan verhogen en een patiënte kan dit.
| 558 | nvog |
Aandacht voor de psyche en beleving van de patiënte staat hierbij centraal Een fysieke diagnose dient uitgesloten te worden maar de focus hoeft hier niet op te liggen, bijvoorbeeld door het doen van herhaaldelijk lichamelijk onderzoek PMS dient onderscheiden te worden van andere of comorbide psychische problematiek, zoals depressieve - of angststoornissen De zorg is suboptimaal als een andere aanwezige stoornis niet gediagnosticeerd en Inhoudelijk richt voorlichting zich vooral op het bieden van inzicht in de problematiek en het leren leven met een chronische aandoening Zo kan het vermijden van extra belasting in de kwetsbare periode, gekoppeld aan begrip uit de directe omgeving, veel vrouwen helpen om de demoralisatie te doorbreken Men krijgt weer controle over het leven In dat kader kunnen ook tal van conservatieve therapieën en leefregels effectief zijn Als eenmaal de diagnose met zekerheid is gesteld zijn er diverse mogelijkheden om de symptomen te verlichten Voorlichting, verandering in leefstijl (bijvoorbeeld adviezen ten aanzien van voeding en effectief zijn Hierbij kan ook nog verwezen worden naar extra informatiebronnen zoals internet ((WEBLINK)) of een folder Hormoontherapie in de vorm van drospirenon bevattend OAC is een optie als er ook behoefte is aan anticonceptie SSRIâs gegeven in de luteale fase van de cyclus kunnen eveneens bijdragen aan een verbetering van de kwaliteit van leven, maar vergen - gezien het stigmatiserende <INSTELLING> van SSRIâs - gedegen voorlichting en begeleiding, Een goede uitleg zal de acceptatie ervan verhogen en een patiënte kan dit Gezien het feit dat de expressie van PMS sterk individueel bepaald is door een wisselend krachtenspel tussen de verschillende etiologische mogelijkheden blijft aandacht voor het klachtenpatroon van elke individuele patiënte in haar eigen context noodzakelijk en vooralsnog uitgangspunt van de behandeling Steeds dient men het effect van de behandeling met de patiënte te evalueren en waar nodig aan te passen Als eenmaal de diagnose met zekerheid is gesteld zijn er diverse mogelijkheden om de symptomen te verlichten Voorlichting, verandering in leefstijl en cognitieve gedragstherapie zijn voor veel vrouwen met premenstruele klachten afdoende om hun aandoening hanteerbaar te maken Voor een kleine groep is daarnaast een farmacologische interventie gegeven in de luteale fase van de cyclus kunnen eveneens bijdragen aan een verbetering van de kwaliteit van leven, maar vergen gedegen kennis bij de arts en voorlichting en begeleiding van de patiënte Bij PMS-patiënten met anticonceptiewens kan een OAC (eventueel met drospirenon in een regime van <DATUM> dagen) een optie zijn Hoewel er goede redenen zijn voor een combinatietherapie bij de behandeling van PMS, bijvoorbeeld synergistische effecten van SSRIâs en ovulatie suppressie methoden, zijn er geen data die In het algemeen zijn huisartsen goed in staat om zorg te dragen voor de followup van PMS Indien een gynaecoloog de indicatie stelt tot het voorschrijven van SSRIâs maar zich daar niet vertrouwd mee voelt, kan met de huisarts hierover overlegd worden <PERSOON>, T (###).
| 545 | nvog |
dat de expressie van PMS sterk individueel bepaald is door een wisselend krachtenspel tussen de verschillende etiologische mogelijkheden blijft aandacht voor het klachtenpatroon van elke individuele patiënte in haar eigen context noodzakelijk en vooralsnog uitgangspunt van de behandeling Steeds dient men het effect van de behandeling met de patiënte te evalueren en waar nodig aan te passen Als eenmaal de diagnose met zekerheid is gesteld zijn er diverse mogelijkheden om de symptomen te verlichten Voorlichting, verandering in leefstijl en cognitieve gedragstherapie zijn voor veel vrouwen met premenstruele klachten afdoende om hun aandoening hanteerbaar te maken Voor een kleine groep is daarnaast een farmacologische interventie gegeven in de luteale fase van de cyclus kunnen eveneens bijdragen aan een verbetering van de kwaliteit van leven, maar vergen gedegen kennis bij de arts en voorlichting en begeleiding van de patiënte Bij PMS-patiënten met anticonceptiewens kan een OAC (eventueel met drospirenon in een regime van <DATUM> dagen) een optie zijn Hoewel er goede redenen zijn voor een combinatietherapie bij de behandeling van PMS, bijvoorbeeld synergistische effecten van SSRIâs en ovulatie suppressie methoden, zijn er geen data die In het algemeen zijn huisartsen goed in staat om zorg te dragen voor de followup van PMS Indien een gynaecoloog de indicatie stelt tot het voorschrijven van SSRIâs maar zich daar niet vertrouwd mee voelt, kan met de huisarts hierover overlegd worden <PERSOON>, T (###) negative mood may be explained by the paradoxical effect mediated by GABAA modulators <PERSOON> therapy for premenstrual syndrome a <PERSOON>, C S , <PERSOON> of depot leuprolide in premenstrual syndrome effect of symptom severity and type in a controlled trial <PERSOON> efficacy of cognitive behaviour therapy in treating premenstrual <PERSOON> and tolerability of premenstrual use of venlafaxine (flexible dose) in the treatment of premenstrual dysphoric disorder <PERSOON> and bilateral oophorectomy for severe <PERSOON> and premenstrual symptomatology a comprehensive review <PERSOON> treatments for alleviating premenstrual symptoms a systematic review <PERSOON-##>, A A , & <PERSOON-##> receptor #A C(-###)G polymorphism associated with premenstrual dysphoric disorder.
| 419 | nvog |
mood may be explained by the paradoxical effect mediated by GABAA modulators <PERSOON> therapy for premenstrual syndrome a <PERSOON>, C S , <PERSOON> of depot leuprolide in premenstrual syndrome effect of symptom severity and type in a controlled trial <PERSOON> efficacy of cognitive behaviour therapy in treating premenstrual <PERSOON> and tolerability of premenstrual use of venlafaxine (flexible dose) in the treatment of premenstrual dysphoric disorder <PERSOON> and bilateral oophorectomy for severe <PERSOON> and premenstrual symptomatology a comprehensive review <PERSOON> treatments for alleviating premenstrual symptoms a systematic review <PERSOON>, A A , & <PERSOON-##> receptor #A C(-###)G polymorphism associated with premenstrual dysphoric disorder Gynecol , ###, ##<DATUM> Di <PERSOON-##>, C (###) Use of leuprolide acetate plus tibolone in the treatment of severe premenstrual syndrome <PERSOON-##> of selective serotonin-reuptake inhibitors in premenstrual syndrome a systematic review <PERSOON-##>, R (###) A comparative investigation of contraceptive reliability, cycle control and tolerance of two monophasic oral contraceptives containing either drospirenone or desogestrel <PERSOON-##> for premenstrual syndrome <PERSOON-##>, R (###) Citalopram in PMS patients with prior SSRI treatment failure a preliminary study <PERSOON-##>, K et al (###a) Evaluation of a unique oral contraceptive in the treatment of premenstrual dysphoric disorder <PERSOON-##> Med , ##,.
| 340 | nvog |
, ###, ##<DATUM> Di <PERSOON>, C (###) Use of leuprolide acetate plus tibolone in the treatment of severe premenstrual syndrome <PERSOON> of selective serotonin-reuptake inhibitors in premenstrual syndrome a systematic review <PERSOON>, R (###) A comparative investigation of contraceptive reliability, cycle control and tolerance of two monophasic oral contraceptives containing either drospirenone or desogestrel <PERSOON> for premenstrual syndrome <PERSOON>, R (###) Citalopram in PMS patients with prior SSRI treatment failure a preliminary study <PERSOON>, K et al (###a) Evaluation of a unique oral contraceptive in the treatment of premenstrual dysphoric disorder <PERSOON> response to antidepressants in women with premenstrual syndrome/premenstrual dysphoric disorder a randomized controlled trial <PERSOON>, G V (###b) Venlafaxine in the treatment of premenstrual dysphoric disorder <PERSOON>, M D , <PERSOON-##> subtypes of premenstrual syndrome and responses to sertraline treatment <PERSOON-##>-releasing hormone agonist in the treatment of premenstrual symptoms with and without ongoing dysphoria a controlled study <PERSOON-##>, T , & <PERSOON-##>, H (###) A preliminary study of luteal phase versus symptom-onset dosing with escitalopram for premenstrual dysphoric disorder <PERSOON-##>, ##, <PERSOON-##>, C A & <PERSOON-##>, B B (###) A prospective treatment study of premenstrual symptoms using a <PERSOON-##>, M (###) A randomized comparison of.
| 368 | nvog |
<PERSOON> response to antidepressants in women with premenstrual syndrome/premenstrual dysphoric disorder a randomized controlled trial <PERSOON>, G V (###b) Venlafaxine in the treatment of premenstrual dysphoric disorder <PERSOON>, M D , <PERSOON> subtypes of premenstrual syndrome and responses to sertraline treatment <PERSOON>-releasing hormone agonist in the treatment of premenstrual symptoms with and without ongoing dysphoria a controlled study <PERSOON>, T , & <PERSOON>, H (###) A preliminary study of luteal phase versus symptom-onset dosing with escitalopram for premenstrual dysphoric disorder <PERSOON>, ##, <PERSOON>, C A & <PERSOON-##>, B B (###) A prospective treatment study of premenstrual symptoms using a <PERSOON-##>, M (###) A randomized comparison of <PERSOON-##> in premenstrual symptoms and irrational thinking following cognitive-behavioral <PERSOON-##> of histories of depression and PMDD diagnosis with allopregnanolone concentrations following the oral administration of <PERSOON-##> prevention of bone loss in young women treated with GnRH analogues with "add-back" estrogen therapy <PERSOON-##> treatment of severe premenstrual syndrome with goserelin with and without 'add-back' estrogen therapy a placebo-controlled study <PERSOON-##> contraceptives containing drospirenone for premenstrual syndrome <PERSOON-##>-behavioral therapy for premenstrual syndrome and premenstrual dysphoric disorder a systematic review <PERSOON-##> of the efficacy of progesterone pessaries in the relief of symptoms of premenstrual syndrome progesterone Study Group Br J Gen Pract , ##, ##<DATUM> Magos, A L.
| 362 | nvog |
in premenstrual symptoms and irrational thinking following cognitive-behavioral <PERSOON> of histories of depression and PMDD diagnosis with allopregnanolone concentrations following the oral administration of <PERSOON> prevention of bone loss in young women treated with GnRH analogues with "add-back" estrogen therapy <PERSOON> treatment of severe premenstrual syndrome with goserelin with and without 'add-back' estrogen therapy a placebo-controlled study <PERSOON> contraceptives containing drospirenone for premenstrual syndrome <PERSOON>-behavioral therapy for premenstrual syndrome and premenstrual dysphoric disorder a systematic review <PERSOON> of the efficacy of progesterone pessaries in the relief of symptoms of premenstrual syndrome progesterone <PERSOON> effects of norethisterone in postmenopausal women on oestrogen replacement therapy a model for the premenstrual <PERSOON> of premenstrual syndromes and premenstrual <PERSOON>, K (###) A comparison of hormone therapy, coping skills training, and relaxation for the relief of premenstrual syndrome <PERSOON-##> Med , ##, ##<DATUM> Morse, C , <PERSOON-##> effects of rationalemotive therapy and relaxation training on <PERSOON-##> treatment of severe premenstrual syndrome by combined use of gonadotropin-releasing hormone agonist and estrogen/progestin <PERSOON-##>, L A , & <PERSOON-##> premenstrual syndrome Effects of "medical Nederlandse Vereniging voor Reumatologie (###) Richtlijn osteoporose en fractuurpreventie <PERSOON-##> and management of premenstrual disorders <PERSOON-##> intolerance and compliance with hormone replacement therapy in <PERSOON-##> of premenstrual dysphoric.
| 320 | nvog |
<PERSOON> effects of norethisterone in postmenopausal women on oestrogen replacement therapy a model for the premenstrual <PERSOON> of premenstrual syndromes and premenstrual <PERSOON>, K (###) A comparison of hormone therapy, coping skills training, and relaxation for the relief of premenstrual syndrome <PERSOON> Med , ##, ##<DATUM> Morse, C , <PERSOON> effects of rationalemotive therapy and relaxation training on <PERSOON> treatment of severe premenstrual syndrome by combined use of gonadotropin-releasing hormone agonist and estrogen/progestin <PERSOON>, L A , & <PERSOON> premenstrual syndrome Effects of "medical Nederlandse Vereniging voor Reumatologie (###) Richtlijn osteoporose en fractuurpreventie <PERSOON> and management of premenstrual disorders <PERSOON-##> intolerance and compliance with hormone replacement therapy in <PERSOON-##> of premenstrual dysphoric <PERSOON-##>, A B (###) Long-term fluoxetine treatment of late luteal phase dysphoric disorder <PERSOON-##>, A (###) A review of treatment of premenstrual syndrome and premenstrual dysphoric disorder <PERSOON-##>, S (###) A comparative study of monophasic oral contraceptives containing either drospirenone # mg or levonorgestrel ### microg on premenstrual symptoms <PERSOON-##> of different addback estradiol and progesterone treatments to gonadotropin-releasing hormone agonist treatment in patients with <PERSOON-##> serotonin reuptake inhibitors for premenstrual syndrome and premenstrual dysphoric disorder a meta-analysis <PERSOON-##> treatments for negative symptoms <PERSOON-##>, E F (###) A randomised comparison over # months of ### micrograms and ### micrograms twice weekly doses of transdermal oestradiol in the treatment of severe <PERSOON-##> and depression in women <PERSOON-##>, T (###).
| 408 | nvog |
<PERSOON>, A B (###) Long-term fluoxetine treatment of late luteal phase dysphoric disorder <PERSOON>, A (###) A review of treatment of premenstrual syndrome and premenstrual dysphoric disorder <PERSOON>, S (###) A comparative study of monophasic oral contraceptives containing either drospirenone # mg or levonorgestrel ### microg on premenstrual symptoms <PERSOON> of different addback estradiol and progesterone treatments to gonadotropin-releasing hormone agonist treatment in patients with <PERSOON> serotonin reuptake inhibitors for premenstrual syndrome and premenstrual dysphoric disorder a meta-analysis <PERSOON> treatments for negative symptoms <PERSOON>, E F (###) A randomised comparison over # months of ### micrograms and ### micrograms twice weekly doses of transdermal oestradiol in the treatment of severe <PERSOON> and depression in women <PERSOON>, T (###) syndrome with gonadotropin-releasing hormone agonist in a low dose regimen <PERSOON-##> B (###) Effect of progesterone and its # alpha and # beta metabolites on symptoms of premenstrual syndrome according to route of administration <PERSOON-##> of severe premenstrual syndrome with oestradiol patches and cyclical oral norethisterone <PERSOON-##>, P W , <PERSOON-##> effectiveness of GnRHa with and without 'add-back' therapy in treating premenstrual syndrome a meta analysis <PERSOON-##> of a new low-dose oral contraceptive with drospirenone in premenstrual dysphoric disorder Obstet Gynecol, ###, ### Een focusgroep gesprek aan de basis van de ontwikkeling van een NVOG richtlijn over het In dit document worden de aandachtspunten die volgden uit het focusgroep gesprek van # Vanuit het patiëntenperspectief inzichtelijk maken hoe de zorg aan vrouwen met het premenstrueel syndroom, patiënt gerichter kan worden toegesneden.
| 393 | nvog |
syndrome with gonadotropin-releasing hormone agonist in a low dose regimen <PERSOON> B (###) Effect of progesterone and its # alpha and # beta metabolites on symptoms of premenstrual syndrome according to route of administration <PERSOON> of severe premenstrual syndrome with oestradiol patches and cyclical oral norethisterone <PERSOON>, P W , <PERSOON> effectiveness of GnRHa with and without 'add-back' therapy in treating premenstrual syndrome a meta analysis <PERSOON> of a new low-dose oral contraceptive with drospirenone in premenstrual dysphoric disorder Obstet Gynecol, ###, ### Een focusgroep gesprek aan de basis van de ontwikkeling van een NVOG richtlijn over het In dit document worden de aandachtspunten die volgden uit het focusgroep gesprek van # Vanuit het patiëntenperspectief inzichtelijk maken hoe de zorg aan vrouwen met het premenstrueel syndroom, patiënt gerichter kan worden toegesneden premenstruele syndroomâ Door de werkgroepleden van de richtlijn PMS zijn in verschillende klinieken patiënten benaderd waarbij de diagnose PMS gesteld is Tevoren zijn de vrouwen geïnformeerd over het doel van het focus groep gesprek Er is ook geprobeerd via drie verschillende internetsites vrouwen met PMS te werven Er was echter geen respons op deze oproepen Er waren # deelneemsters aan het focusgroepgesprek; drie deelneemsterd zeiden een dag van tevoren af Mogelijk zegt de lage opkomst iets over onze zoektocht naar deelneemsters, of over de gevoeligheid van potentiële kandidaten voor het gesprek Het blijft daarmee ook de vraag of deze vrouwen representatief zijn voor de doelgroep Algemene punten, voor verbetering van het multidisciplinaire zorgproces Serieus genomen worden in de klachten en herkenning van het ziektebeeld Er wordt door alle deelnemers duidelijk aangegeven dat er aanvankelijk geen erkenning van het ziektebeeld was, men voelde zich niet gehoord Er lijkt nog weinig bekendheid omtrent de diagnose en bijbehorende klachten Dit speelt zowel bij huisartsen als bij Bejegening, empathie en professionele attitude bij de gynaecoloog zijn uiterst belangrijk De focusgroep deelneemsters bemerken veelal dat artsen beperkt begrip hebben voor patiënten met het premenstrueel syndroom en hierin weinig inleving tonen Velen richten zich op het uitsluiten van een fysieke diagnose (door te focussen op lichamelijk onderzoek), er moet meer aandacht zijn voor de psyche en Meer kennis over PMS bij alle specialisten, zodat het herkend kan worden en er adequate behandeling en zo nodig doorverwijzing kan plaatsvinden Bijvoorbeeld klachten van het bewegingsapparaat die ook veroorzaakt kunnen worden door PMS.
| 466 | nvog |
klinieken patiënten benaderd waarbij de diagnose PMS gesteld is Tevoren zijn de vrouwen geïnformeerd over het doel van het focus groep gesprek Er is ook geprobeerd via drie verschillende internetsites vrouwen met PMS te werven Er was echter geen respons op deze oproepen Er waren # deelneemsters aan het focusgroepgesprek; drie deelneemsterd zeiden een dag van tevoren af Mogelijk zegt de lage opkomst iets over onze zoektocht naar deelneemsters, of over de gevoeligheid van potentiële kandidaten voor het gesprek Het blijft daarmee ook de vraag of deze vrouwen representatief zijn voor de doelgroep Algemene punten, voor verbetering van het multidisciplinaire zorgproces Serieus genomen worden in de klachten en herkenning van het ziektebeeld Er wordt door alle deelnemers duidelijk aangegeven dat er aanvankelijk geen erkenning van het ziektebeeld was, men voelde zich niet gehoord Er lijkt nog weinig bekendheid omtrent de diagnose en bijbehorende klachten Dit speelt zowel bij huisartsen als bij Bejegening, empathie en professionele attitude bij de gynaecoloog zijn uiterst belangrijk De focusgroep deelneemsters bemerken veelal dat artsen beperkt begrip hebben voor patiënten met het premenstrueel syndroom en hierin weinig inleving tonen Velen richten zich op het uitsluiten van een fysieke diagnose (door te focussen op lichamelijk onderzoek), er moet meer aandacht zijn voor de psyche en Meer kennis over PMS bij alle specialisten, zodat het herkend kan worden en er adequate behandeling en zo nodig doorverwijzing kan plaatsvinden Bijvoorbeeld klachten van het bewegingsapparaat die ook veroorzaakt kunnen worden door PMS Ontbreken van kennis omtrent de diagnose PMS bij de huisarts dan wel Andere problemen moeten geïdentificeerd worden, PMS moet onderscheiden worden van andere / comorbide psychische problematiek Zoals depressieve stoornissen, angststoornissen, ADHD Zorg is suboptimaal wanneer een andere aanwezige Vaak ontbreekt bij de hulpverlener het uitvragen van het cyclische <INSTELLING> Dit speelt zowel in de #e lijn (huisarts, psycholoog, GGZ) als in de #e lijn (gynaecoloog) Leefstijl adviezen, bijvoorbeeld over voeding en activiteiten worden niet altijd gegeven, terwijl er wel interesse naar is vanuit de PMS vrouwen <PERSOON> voorlichting ontbreekt vaak Er is behoefte aan goede betrouwbare informatie over PMS, bijvoorbeeld in een folder en/of op internet, met daarin een uitgebreide beschrijving van eventuele symptomen, zodat vrouwen zich daar in kunnen In de sociale omgeving van de vrouwen is er vaak weinig bekendheid over het premenstrueel syndroom Dit leidt tot onbegrip vanuit de sociale contacten van de PMS-vrouwen Wellicht dat het onbegrip afneemt wanneer er in het algemeen meer De gynaecoloog moet ook aandacht voor de psyche van de vrouw hebben en aanbieden om eventueel door te verwijzen naar een psycholoog die gespecialiseerd De focusgroep geeft de voorkeur aan meer intercollegiaal overleg met in ieder De vrouwen uit de focusgroep hadden verschillende ervaringen met medicamenteuze behandelingen Enkelen hadden zeer goed gereageerd op voorgeschreven medicatie en waren sindsdien klachtenvrij, anderen waren afwachtend gebleven en stonden ambivalent tov evt ssri gebruik en waren er dus niet aan begonnen De pil had bij.
| 549 | nvog |
Ontbreken van kennis omtrent de diagnose PMS bij de huisarts dan wel Andere problemen moeten geïdentificeerd worden, PMS moet onderscheiden worden van andere / comorbide psychische problematiek Zoals depressieve stoornissen, angststoornissen, ADHD Zorg is suboptimaal wanneer een andere aanwezige Vaak ontbreekt bij de hulpverlener het uitvragen van het cyclische <INSTELLING> Dit speelt zowel in de #e lijn (huisarts, psycholoog, GGZ) als in de #e lijn (gynaecoloog) Leefstijl adviezen, bijvoorbeeld over voeding en activiteiten worden niet altijd gegeven, terwijl er wel interesse naar is vanuit de PMS vrouwen <PERSOON> voorlichting ontbreekt vaak Er is behoefte aan goede betrouwbare informatie over PMS, bijvoorbeeld in een folder en/of op internet, met daarin een uitgebreide beschrijving van eventuele symptomen, zodat vrouwen zich daar in kunnen In de sociale omgeving van de vrouwen is er vaak weinig bekendheid over het premenstrueel syndroom Dit leidt tot onbegrip vanuit de sociale contacten van de PMS-vrouwen Wellicht dat het onbegrip afneemt wanneer er in het algemeen meer De gynaecoloog moet ook aandacht voor de psyche van de vrouw hebben en aanbieden om eventueel door te verwijzen naar een psycholoog die gespecialiseerd De focusgroep geeft de voorkeur aan meer intercollegiaal overleg met in ieder De vrouwen uit de focusgroep hadden verschillende ervaringen met medicamenteuze behandelingen Enkelen hadden zeer goed gereageerd op voorgeschreven medicatie en waren sindsdien klachtenvrij, anderen waren afwachtend gebleven en stonden ambivalent tov evt ssri gebruik en waren er dus niet aan begonnen De pil had bij Knelpunt is dat het gebruik van SSRIâs een stigmatiserend <INSTELLING> heeft Het is van belang dat er goede uitleg wordt gegeven over de indicatie en werking van SSRIâs Dit zal de acceptatie ervan verhogen Een patiënte kan dit dan eventueel ook beter uitleggen aan familie Binnen de geneeskunde rekent men PMS tot de onbegrepen of klachten met een sterke belevingscomponent Dit soort klachten vormt een groot probleem, zowel voor de patiënt als voor de behandelaar Voor behandelaars speelt dat onbegrepen klachten tot bescheidenheid nopen; veel is nog onbekend en onbegrepen in de geneeskunde Dat verhoudt zich slecht tot de rol van de alwetende, die vooral in de beschouwende vakken nogal eens voorkomt Bovendien blijken dit soort klachten vaak dermate therapieresistent dat ze ons confronteren met onze eigen machteloosheid Dat is voor de doeners in de snijdende hoek weer problematisch In dat kader spreekt men dan ook niet voor niets van âcrux medicorumâ In meer praktische zin is van belang dat juist patiënten met onbegrepen klachten een beslag doen op de zorg Er zijn er veel van en ze vragen relatief veel tijd en aandacht Spekkens (Speckens, Spinhoven, & van <PERSOON>, ###) toonde aan dat ruim de helft van alle patiënten die de poliklinieken Interne Geneeskunde bezoeken leed aan onbegrepen buikklachten De gynaecologie kent zelfs een eigen aandachtsgebied i c de psychosomatische gynaecologie In vrijwel ieder (ander) vakgebied zijn dit soort ziektebeelden met een sterke.
| 559 | nvog |
het gebruik van SSRIâs een stigmatiserend <INSTELLING> heeft Het is van belang dat er goede uitleg wordt gegeven over de indicatie en werking van SSRIâs Dit zal de acceptatie ervan verhogen Een patiënte kan dit dan eventueel ook beter uitleggen aan familie Binnen de geneeskunde rekent men PMS tot de onbegrepen of klachten met een sterke belevingscomponent Dit soort klachten vormt een groot probleem, zowel voor de patiënt als voor de behandelaar Voor behandelaars speelt dat onbegrepen klachten tot bescheidenheid nopen; veel is nog onbekend en onbegrepen in de geneeskunde Dat verhoudt zich slecht tot de rol van de alwetende, die vooral in de beschouwende vakken nogal eens voorkomt Bovendien blijken dit soort klachten vaak dermate therapieresistent dat ze ons confronteren met onze eigen machteloosheid Dat is voor de doeners in de snijdende hoek weer problematisch In dat kader spreekt men dan ook niet voor niets van âcrux medicorumâ In meer praktische zin is van belang dat juist patiënten met onbegrepen klachten een beslag doen op de zorg Er zijn er veel van en ze vragen relatief veel tijd en aandacht Spekkens (Speckens, Spinhoven, & van <PERSOON>, ###) toonde aan dat ruim de helft van alle patiënten die de poliklinieken Interne Geneeskunde bezoeken leed aan onbegrepen buikklachten De gynaecologie kent zelfs een eigen aandachtsgebied i c de psychosomatische gynaecologie In vrijwel ieder (ander) vakgebied zijn dit soort ziektebeelden met een sterke Het feit dat de medische wereld lijdt onder onbegrepen klachten treft ook de patiënt De patiënt met PMS heeft vaak last van een scala aan fysieke en psychische klachten (zie inleiding) Dat gaat gepaard met pijn en beperkingen in het persoonlijk functioneren Maar ook het interpersoonlijke contact en sociale participatie lopen fors terug onder invloed van PMS Kortom, PMS-patienten worden sterk gehinderd in hun normale burgerschap en gezien het chronische <INSTELLING> van de aandoening, ervaren velen PMS dan ook als een handicap In deze bijdrage wordt ingegaan op het belang van erkenning van hun PMS-klachten door De wereld waarin we leven is dermate complex dat ordenen en classificeren een van onze belangrijkste overlevingstaken is die gelukkig vooral onbewust plaatsvindt Voor professionals is bewuste ordening een deel van het vak en spreken we van classificatie of taxonomie Een voorbeeld van toegepaste taxonomie is de nosologie of ziekteleer in de geneeskunde Een bepaalde entiteit, in dit geval ziekte, wordt voorzien van een naam en bijbehorende predicaten Deze naamgeving en classificatie zijn belangrijk omdat (medisch) redeneren de beschikking vereist over woorden en taal Voor dingen die geen naam hebben, bijvoorbeeld ziekten die niet als zodanig worden erkend, geldt als het ware dat ze niet bestaan Voor professionals is voorts een eenduidige classificatie van belang om inhoudelijke misverstanden te voorkomen en daarmee onderlinge samenwerking mogelijk te Niet alleen voor professionals is naamgeving en de bijbehorende maatschappelijke erkenning relevant Ook voor patiënten is dit aspect van hun klachten en problemen essentieel.
| 553 | nvog |
treft ook de patiënt De patiënt met PMS heeft vaak last van een scala aan fysieke en psychische klachten (zie inleiding) Dat gaat gepaard met pijn en beperkingen in het persoonlijk functioneren Maar ook het interpersoonlijke contact en sociale participatie lopen fors terug onder invloed van PMS Kortom, PMS-patienten worden sterk gehinderd in hun normale burgerschap en gezien het chronische <INSTELLING> van de aandoening, ervaren velen PMS dan ook als een handicap In deze bijdrage wordt ingegaan op het belang van erkenning van hun PMS-klachten door De wereld waarin we leven is dermate complex dat ordenen en classificeren een van onze belangrijkste overlevingstaken is die gelukkig vooral onbewust plaatsvindt Voor professionals is bewuste ordening een deel van het vak en spreken we van classificatie of taxonomie Een voorbeeld van toegepaste taxonomie is de nosologie of ziekteleer in de geneeskunde Een bepaalde entiteit, in dit geval ziekte, wordt voorzien van een naam en bijbehorende predicaten Deze naamgeving en classificatie zijn belangrijk omdat (medisch) redeneren de beschikking vereist over woorden en taal Voor dingen die geen naam hebben, bijvoorbeeld ziekten die niet als zodanig worden erkend, geldt als het ware dat ze niet bestaan Voor professionals is voorts een eenduidige classificatie van belang om inhoudelijke misverstanden te voorkomen en daarmee onderlinge samenwerking mogelijk te Niet alleen voor professionals is naamgeving en de bijbehorende maatschappelijke erkenning relevant Ook voor patiënten is dit aspect van hun klachten en problemen essentieel zij erdoor ervaren (lijdensdruk), wordt namelijk in belangrijke mate bepaald door sociale steun en door het subjectieve gevoel ergens invloed op uit te kunnen uitoefenen <PERSOON>, ### Zowel voor het mobiliseren van sociale steun als voor het kunnen uitoefenen van invloed, is het van belang klachten te kunnen verwoorden, bij voorkeur in sociaal geaccepteerde en (h)erkende termen Het is vooral de medische beroepsgroep die bepaalt of bepaalde begrippen acceptabel zijn of niet, waarbij belangrijke culturele invloeden een rol spelen Wie zich in <LOCATIE> beroept op termen als âboze geestenâ kan niet op veel steun rekenen Wie zich daarentegen als een klok gedraagt en zegt âopgewondenâ dan wel âvan slagâ te zijn, wordt begripvol bejegend Het gebruik van dit soort talige metaforen maakt duidelijk dat het ontbreken van een universele en empirisch getoetste âwaarheidâ geen obstakel is voor âinadequaat medisch handelen de lijdensdruk van mensen die wel klachten hebben, maar die zij niet kunnen verwoorden dan wel die niet passen binnen een maatschappelijk erkende classificatie, is daardoor extra groot Niet alleen is er sprake van ervaren lijdensdruk (draaglast), maar bovendien ontbeert men de draagkracht om hiermee adequaat om te gaan Een zeer stressvolle situatie is hiervan het gevolg; deze stress wordt bovendien nog vergroot doordat op sommige plaatsen de aandoening wordt ontkend, op andere plaatsen behandeling X plaatsvindt, terwijl weer elders dit juist ten sterkte wordt ontraden Behandeling Y is het devies! Gevolg van deze interne verdeeldheid onder medische experts is dat de patiënt niet zelden.
| 566 | nvog |
mate bepaald door sociale steun en door het subjectieve gevoel ergens invloed op uit te kunnen uitoefenen <PERSOON>, ### Zowel voor het mobiliseren van sociale steun als voor het kunnen uitoefenen van invloed, is het van belang klachten te kunnen verwoorden, bij voorkeur in sociaal geaccepteerde en (h)erkende termen Het is vooral de medische beroepsgroep die bepaalt of bepaalde begrippen acceptabel zijn of niet, waarbij belangrijke culturele invloeden een rol spelen Wie zich in <LOCATIE> beroept op termen als âboze geestenâ kan niet op veel steun rekenen Wie zich daarentegen als een klok gedraagt en zegt âopgewondenâ dan wel âvan slagâ te zijn, wordt begripvol bejegend Het gebruik van dit soort talige metaforen maakt duidelijk dat het ontbreken van een universele en empirisch getoetste âwaarheidâ geen obstakel is voor âinadequaat medisch handelen de lijdensdruk van mensen die wel klachten hebben, maar die zij niet kunnen verwoorden dan wel die niet passen binnen een maatschappelijk erkende classificatie, is daardoor extra groot Niet alleen is er sprake van ervaren lijdensdruk (draaglast), maar bovendien ontbeert men de draagkracht om hiermee adequaat om te gaan Een zeer stressvolle situatie is hiervan het gevolg; deze stress wordt bovendien nog vergroot doordat op sommige plaatsen de aandoening wordt ontkend, op andere plaatsen behandeling X plaatsvindt, terwijl weer elders dit juist ten sterkte wordt ontraden Behandeling Y is het devies! Gevolg van deze interne verdeeldheid onder medische experts is dat de patiënt niet zelden zowel vanuit professioneel als patiëntenperspectief is het van belang dat klachten worden gelegitimeerd Naamgeving en maatschappelijke erkenning vormen daarvoor het is van belang dat artsen en hulpverleners zich realiseren, dat deze legitimatie niet zozeer gebonden is aan een absolute waarheid, maar sterk beïnvloed wordt door <PERSOON> behandeling van patiënten met onverklaarde lichamelijke klachten Cognitieve gedragstherapie Bohn, Stafleu Van Loghum # e herziene druk, ##<DATUM> <PERSOON>, W C M , Wiel, <PERSOON> and cancer in Hebt u één of enkele van de volgende premenstruele symptomen, die beginnen vóór uw menstruatie en eindigen na enkele dagen bloedverlies? Geef aan in welke mate u last heeft gehad van de hieronder genoemde â Noteer iedere dag, beginnende bij de eerste dag van uw menstruatie â Vul het cijfer van <DATUM> in wat het beste de ernst van uw klacht =Zeker merkbaar voor uzelf en/of anderen die u goed kennen =Duidelijk merkbaar voor uzelf en/of anderen die u goed =Zeer merkbaar voor uzelf en/of anderen die u goed =Het is zo ernstig dat het niet alleen zeer merkbaar is voor uzelf maar zelfs voor mensen die u niet zo goed Voor de laatste drie vragen #, #, #, ## en ## geldt dat u nog wel in staat bent geweest # Ik had minder zin in de dingen die ik gewoonlijk.
| 562 | nvog |
Verbetert het geven van ursodeoxycholzuur (UDCA) bij zwangerschapscholestase de foetale en Bespreek met de zwangere dat ursodeoxycholzuur wordt aanbevolen om maternale klachten te verlichten, maar dat er geen bewijs is dat het de foetale en neonatale uitkomsten verbetert Zwangerschapscholestase treedt met name op in het #e en #e trimester De diagnose wordt gesteld op basis van de kenmerken maternale jeuk en verhoogde totale serumgalzuurconcentratie De jeuk kan ondraaglijk zijn, is vaak gegeneraliseerd maar prominenter aanwezig op handpalmen en voetzolen en met name in de nacht waarbij er behoudens krabeffecten geen huidafwijkingen zijn Naast deze maternale klachten is het risico op perinatale problemen verhoogd (meconiumhoudend vruchtwater, vroeggeboorte, foetale nood durante partu, foetale sterfte (Burrows, ###, Johnston ###) De pathofysiologie van de aandoening is niet goed opgehelderd en de toegepaste behandelingen zijn dan ook empirisch iatrogene vroeggeboorte, lokale behandeling van de jeuk en systemische behandeling met als doel de excretie van galzuren te bevorderen Voor dit laatste wordt ursodeoxycholzuur het meest gebruikt waarbij er een gunstig effect op de jeuk en de serumgalzuren is aangetoond De NVOG-richtlijn âZwangerschapscholestaseâ uit ###, concludeert dat het aannemelijk is dat bij ernstige jeuk ursodeoxycholzuur de voorkeur heeft voor behandeling van de moeder (bewijskracht B) en dat er aanwijzingen zijn dat deze medicatie ook een gunstig effect heeft op In de voorliggende module is een actuele literatuursearch gedaan om het effect van Om de uitgangsvraag te kunnen beantwoorden, is er een systematische literatuuranalyse Wat zijn de effecten van medicatie (ursodeoxycholzuur) ten opzichte van geen medicatie op de Foetale en neonatale mortaliteit, opname op de NICU en duur van opname op de NICU De werkgroep achtte foetale en neonatale mortaliteit en opname op de Neonatale Intensive Care Unit (NICU) voor de besluitvorming kritieke uitkomstmaten; en duur van opname op de De werkgroep definieerde niet a priori de genoemde uitkomstmaten, maar hanteerde de in de Als grens voor de klinisch relevante verschillen werden door de werkgroep voor de dichotome In de databases Medline (Ovid) en Embase (Ovid) is op <DATUM> met relevante zoektermen gezocht naar populatie (P) en interventie (I) De zoekverantwoording is op te vragen bij de literatuurzoekactie leverde ### treffers op Studies werden geselecteerd op grond van de waarbinnen een vergelijking wordt gemaakt tussen behandeling met ursodeoxycholzuur en geen medicatie of placebobehandeling met betrekking tot ten minste één van de boven beschreven uitkomstmaten bij zwangeren met zwangerschapscholestase Studies waarvan alleen een abstract beschikbaar was werden geëxcludeerd De werkgroep beoordeelde de in de studies gebruikte definitie van zwangerschapscholestase, de hoogte van de galzure zouten was hierbij geen in- of exclusiecriteria Op basis van titel en abstract werden in eerste instantie ## publicaties voorgeselecteerd Na raadpleging van de volledige tekst, werden vervolgens ## publicaties geëxcludeerd (zie exclusietabel onder het tabblad Verantwoording), en twee artikelen definitief geselecteerd Hiervan beschreef één artikel de resultaten van een RCT en één artikel was een systematische review waarin vijf voor de uitgangsvraag bruikbare studies waren Er zijn dus in totaal zes RCTâs beschreven in de twee opgenomen artikelen in deze evidencetabellen.
| 587 | nvog |
op de Foetale en neonatale mortaliteit, opname op de NICU en duur van opname op de NICU De werkgroep achtte foetale en neonatale mortaliteit en opname op de Neonatale Intensive Care Unit (NICU) voor de besluitvorming kritieke uitkomstmaten; en duur van opname op de De werkgroep definieerde niet a priori de genoemde uitkomstmaten, maar hanteerde de in de Als grens voor de klinisch relevante verschillen werden door de werkgroep voor de dichotome In de databases Medline (Ovid) en Embase (Ovid) is op <DATUM> met relevante zoektermen gezocht naar populatie (P) en interventie (I) De zoekverantwoording is op te vragen bij de literatuurzoekactie leverde ### treffers op Studies werden geselecteerd op grond van de waarbinnen een vergelijking wordt gemaakt tussen behandeling met ursodeoxycholzuur en geen medicatie of placebobehandeling met betrekking tot ten minste één van de boven beschreven uitkomstmaten bij zwangeren met zwangerschapscholestase Studies waarvan alleen een abstract beschikbaar was werden geëxcludeerd De werkgroep beoordeelde de in de studies gebruikte definitie van zwangerschapscholestase, de hoogte van de galzure zouten was hierbij geen in- of exclusiecriteria Op basis van titel en abstract werden in eerste instantie ## publicaties voorgeselecteerd Na raadpleging van de volledige tekst, werden vervolgens ## publicaties geëxcludeerd (zie exclusietabel onder het tabblad Verantwoording), en twee artikelen definitief geselecteerd Hiervan beschreef één artikel de resultaten van een RCT en één artikel was een systematische review waarin vijf voor de uitgangsvraag bruikbare studies waren Er zijn dus in totaal zes RCTâs beschreven in de twee opgenomen artikelen in deze evidencetabellen Gurung (###) heeft in een systematische review diverse behandelingen van zwangerschapscholestase vergeleken De search van deze review werd uitgevoerd op <DATUM> en er is gezocht in de volgende databases Cochrane Pregnancy and Childbirth Groupâs Trials Register (bevat trials geïdentificeerd uit CENTRAL, MEDLINE, EMBASE, handmatige search uit ## tijdschriften en wekelijkse alerts van ## andere tijdschriften en maandelijks BioMed Central e-mail alerts) In totaal konden er ## trials worden geïncludeerd Gezien de PICO en inclusiecriteria, zijn in deze literatuursamenvatting alleen de vijf studies geïncludeerd waarin een vergelijking is gemaakt tussen UDCA en placebo of geen behandeling, en waarbij in Gurung (###) of in het individuele artikel gegevens over het aantal gevallen van mortaliteit, het aantal ###; Diaferia, ###; Palma, ### en PITCH, ###) Naast Gurung (###) is er nog een publicatie gevonden die de PICO beantwoordt, namelijk Joutsiniemi (###) Hier volgt een korte beschrijving van de zes studies zwangerschapscholestase deelgenomen aan de zes geïncludeerde studies Het belangrijkste inclusiecriterium was de diagnose âzwangerschapscholestaseâ Hierbij waren verhoogde leverfunctie enzymen en maternale jeuk de belangrijkste criteria Daarbij keken vier studies ook naar de zwangerschapsduur Zwangeren werden geëxcludeerd wanneer andere oorzaken ten grondslag lagen aan de jeuk, of wanneer andere medicatie reeds werd toegediend Zwangeren die waren geloot naar de interventiegroep ontvingen ursodeoxycholzuur, waarbij de doseringen sterk varieerden tussen de studies van ### mg/dag (Joutsiniemi, ###) tot <PATIENTNUMMER># mg/dag (PITCH, ### Glantz, ###, Palma, ###) In vijf van de zes studies werd het effect.
| 649 | nvog |
Gurung (###) heeft in een systematische review diverse behandelingen van zwangerschapscholestase vergeleken De search van deze review werd uitgevoerd op <DATUM> en er is gezocht in de volgende databases Cochrane Pregnancy and Childbirth Groupâs Trials Register (bevat trials geïdentificeerd uit CENTRAL, MEDLINE, EMBASE, handmatige search uit ## tijdschriften en wekelijkse alerts van ## andere tijdschriften en maandelijks BioMed Central e-mail alerts) In totaal konden er ## trials worden geïncludeerd Gezien de PICO en inclusiecriteria, zijn in deze literatuursamenvatting alleen de vijf studies geïncludeerd waarin een vergelijking is gemaakt tussen UDCA en placebo of geen behandeling, en waarbij in Gurung (###) of in het individuele artikel gegevens over het aantal gevallen van mortaliteit, het aantal ###; Diaferia, ###; Palma, ### en PITCH, ###) Naast Gurung (###) is er nog een publicatie gevonden die de PICO beantwoordt, namelijk Joutsiniemi (###) Hier volgt een korte beschrijving van de zes studies zwangerschapscholestase deelgenomen aan de zes geïncludeerde studies Het belangrijkste inclusiecriterium was de diagnose âzwangerschapscholestaseâ Hierbij waren verhoogde leverfunctie enzymen en maternale jeuk de belangrijkste criteria Daarbij keken vier studies ook naar de zwangerschapsduur Zwangeren werden geëxcludeerd wanneer andere oorzaken ten grondslag lagen aan de jeuk, of wanneer andere medicatie reeds werd toegediend Zwangeren die waren geloot naar de interventiegroep ontvingen ursodeoxycholzuur, waarbij de doseringen sterk varieerden tussen de studies van ### mg/dag (Joutsiniemi, ###) tot <PATIENTNUMMER># mg/dag (PITCH, ### Glantz, ###, Palma, ###) In vijf van de zes studies werd het effect PITCH ### en Joutsiniemi, ###) In <PERSOON> (###) bestond de controleconditie uit âgeen behandeling waarbij bedrust werd voorgeschreven in combinatie met een low-fat dieet plus een combinatie van ##% glucose, vitamine C en Inosineâ De duur van de interventie was onbekend in één van de studies (PITCH, ###), in één van de studies ontvingen de patiënten UDCA tot aan de bevalling (Palma, ###), en varieerde van ## dagen in Joutsiniemi (###) en <PERSOON> (###) tot ## dagen in Diaferia (###) en Glantz (###) In de studie van Joetsiniemi (###) was er een duidelijk verschil in de pruritisscores zoals bepaald met een VAS-schaal tussen de twee groepen Gurung (###) rapporteerde dat er in de geïncludeerde studies twee keer sprake was geweest van foetale en/of neonatale mortaliteit, in beide cases was de moeder geloot naar de placeboconditie In twee studies (Diaferia, ### en <PERSOON>, ###) was mortaliteit geen uitkomstmaat, maar gezien de tekst in de artikelen (Diaferia, ### âall infants were thriving normally at # months follow upâ en <PERSOON>, ### âall newborns were thriving normally during a follow up period of # months after deliveryâ) mogen we er vanuit gaan dat er geen sprake was Gezien het kleine aantal cases, is er geen statistische analyse uitgevoerd Eén studie geïncludeerd in Gurung (###) heeft ook gekeken naar het aantal opnames op de NICU (PITCH, ###) Chappell et al (###) rapporteerden dat vijf kinderen in de interventiegroep (N=##) en ## kinderen in de controlegroep (N=##) opgenomen moesten worden, het verschil.
| 761 | nvog |
### en Joutsiniemi, ###) In <PERSOON> (###) bestond de controleconditie uit âgeen behandeling waarbij bedrust werd voorgeschreven in combinatie met een low-fat dieet plus een combinatie van ##% glucose, vitamine C en Inosineâ De duur van de interventie was onbekend in één van de studies (PITCH, ###), in één van de studies ontvingen de patiënten UDCA tot aan de bevalling (Palma, ###), en varieerde van ## dagen in Joutsiniemi (###) en <PERSOON> (###) tot ## dagen in Diaferia (###) en Glantz (###) In de studie van Joetsiniemi (###) was er een duidelijk verschil in de pruritisscores zoals bepaald met een VAS-schaal tussen de twee groepen Gurung (###) rapporteerde dat er in de geïncludeerde studies twee keer sprake was geweest van foetale en/of neonatale mortaliteit, in beide cases was de moeder geloot naar de placeboconditie In twee studies (Diaferia, ### en <PERSOON>, ###) was mortaliteit geen uitkomstmaat, maar gezien de tekst in de artikelen (Diaferia, ### âall infants were thriving normally at # months follow upâ en <PERSOON>, ### âall newborns were thriving normally during a follow up period of # months after deliveryâ) mogen we er vanuit gaan dat er geen sprake was Gezien het kleine aantal cases, is er geen statistische analyse uitgevoerd Eén studie geïncludeerd in Gurung (###) heeft ook gekeken naar het aantal opnames op de NICU (PITCH, ###) Chappell et al (###) rapporteerden dat vijf kinderen in de interventiegroep (N=##) en ## kinderen in de controlegroep (N=##) opgenomen moesten worden, het verschil de controlegroep (n=#) Er zijn geen statistische analyses uitgevoerd # Duur van opname op de neonatale intensive care unit Eén van de studies, geïncludeerd in Gurung (###), rapporteerde de duur van opname op de NICU (PITCH, ###) in de interventiegroep besloeg de duur van de opname op de NICU ##,# (##,#) dagen en in de controlegroep was dat ##,# (##,#) dagen Er zijn geen statistische analyses De vijf andere studies hebben geen data gerapporteerd over de duur van de opname op de De bewijskracht voor de uitkomstmaten mortaliteit en de duur van de NICU-opname kan niet RCTâs beginnen hoog De bewijskracht voor de uitkomstmaat aantal NICU-opnamen is met twee niveaus verlaagd gezien de inclusie van twee kleine studies met een gering aantal patiënten en De behandeling met ursodeoxycholzuur lijkt ten opzichte van placebo- of geen behandeling geen effect te hebben op het aantal kinderen dat wordt opgenomen Vanwege de schaarsheid van data (te weinig casus) is het niet mogelijk een conclusie te trekken over het effect van ursodeoxycholzuur vergeleken met geen Ursodeoxycholzuur (UDCA) bevordert via een aantal mechanismen de uitscheiding van de galzure zouten Het middel wordt al jaren gebruikt voor onder meer chronische cholestatische leverziekten en daarbij zijn geen klinisch relevante bijwerkingen geregistreerd Ursodeoxycholzuur is niet geregistreerd voor gebruik bij zwangerschapscholestase, maar wordt daarvoor wel op grote schaal, ook internationaal, gebruikt en de veiligheid is in meerdere studies aangetoond (Marschall, ###) Het Lareb geeft aan dat de beperkte ervaring met.
| 716 | nvog |
controlegroep (n=#) Er zijn geen statistische analyses uitgevoerd # Duur van opname op de neonatale intensive care unit Eén van de studies, geïncludeerd in Gurung (###), rapporteerde de duur van opname op de NICU (PITCH, ###) in de interventiegroep besloeg de duur van de opname op de NICU ##,# (##,#) dagen en in de controlegroep was dat ##,# (##,#) dagen Er zijn geen statistische analyses De vijf andere studies hebben geen data gerapporteerd over de duur van de opname op de De bewijskracht voor de uitkomstmaten mortaliteit en de duur van de NICU-opname kan niet RCTâs beginnen hoog De bewijskracht voor de uitkomstmaat aantal NICU-opnamen is met twee niveaus verlaagd gezien de inclusie van twee kleine studies met een gering aantal patiënten en De behandeling met ursodeoxycholzuur lijkt ten opzichte van placebo- of geen behandeling geen effect te hebben op het aantal kinderen dat wordt opgenomen Vanwege de schaarsheid van data (te weinig casus) is het niet mogelijk een conclusie te trekken over het effect van ursodeoxycholzuur vergeleken met geen Ursodeoxycholzuur (UDCA) bevordert via een aantal mechanismen de uitscheiding van de galzure zouten Het middel wordt al jaren gebruikt voor onder meer chronische cholestatische leverziekten en daarbij zijn geen klinisch relevante bijwerkingen geregistreerd Ursodeoxycholzuur is niet geregistreerd voor gebruik bij zwangerschapscholestase, maar wordt daarvoor wel op grote schaal, ook internationaal, gebruikt en de veiligheid is in meerdere studies aangetoond (Marschall, ###) Het Lareb geeft aan dat de beperkte ervaring met foetus of de neonaat laat zien (Teratologie Informatie Service, ###) Het is onbekend welke Al eerder, maar ook in de voor deze module geanalyseerde literatuur, wordt een positief effect op de door ons onderzochte foetale en neonatale klinische uitkomstmaten is geen bewezen Op theoretische gronden is een positief effect op de foetale en neonatale uitkomsten wel te verwachten De galzure zouten bij de foetus van zwangeren met cholestase zijn door een aantal mechanismen verhoogd en er zijn toxische effecten van deze verhoogde galzuren beschreven op Behandeling met UDCA liet deze morfologische veranderingen weer verdwijnen (Geenes, ###) In studies wordt bij met ursodeoxycholzuur behandelde vrouwen na de bevalling een lagere concentratie galzure zouten gemeten in het navelstrengbloed dan in het navelstrengbloed van De werkgroep adviseert bij zwangerschapscholestase ursodeoxycholzuur voor te schrijven om de maternale klachten te verlichten, maar te bespreken met de zwangere dat er geen bewijs is dat Het is onvoldoende onderzocht of behandeling van de moeder met ursodeoxycholzuur tot een verbetering of een verslechtering van de neonatale uitkomsten (foetale en neonatale mortaliteit <PERSOON> for treating cholestasis in pregnancy Cochrane Database Syst Rev ###;(#) CD### Review Update in <PERSOON> acid therapy in pregnant women with cholestasis <PERSOON> C.
| 549 | nvog |
Informatie Service, ###) Het is onbekend welke Al eerder, maar ook in de voor deze module geanalyseerde literatuur, wordt een positief effect op de door ons onderzochte foetale en neonatale klinische uitkomstmaten is geen bewezen Op theoretische gronden is een positief effect op de foetale en neonatale uitkomsten wel te verwachten De galzure zouten bij de foetus van zwangeren met cholestase zijn door een aantal mechanismen verhoogd en er zijn toxische effecten van deze verhoogde galzuren beschreven op Behandeling met UDCA liet deze morfologische veranderingen weer verdwijnen (Geenes, ###) In studies wordt bij met ursodeoxycholzuur behandelde vrouwen na de bevalling een lagere concentratie galzure zouten gemeten in het navelstrengbloed dan in het navelstrengbloed van De werkgroep adviseert bij zwangerschapscholestase ursodeoxycholzuur voor te schrijven om de maternale klachten te verlichten, maar te bespreken met de zwangere dat er geen bewijs is dat Het is onvoldoende onderzocht of behandeling van de moeder met ursodeoxycholzuur tot een verbetering of een verslechtering van de neonatale uitkomsten (foetale en neonatale mortaliteit <PERSOON> for treating cholestasis in pregnancy Cochrane Database Syst Rev ###;(#) CD### Review Update in <PERSOON> acid therapy in pregnant women with cholestasis <PERSOON> C pregnancy Placenta ### Dec;##(##) ###-## doi <DATUM> j placenta ##<DATUM> ### <PERSOON> P, <PERSOON> JG Interventions for treating cholestasis in Johnston WG, Baskett TF Obstetric cholestasis A ## year review <PERSOON> acid in the treatment of intrahepatic cholestasis of pregnancy a randomized controlled trial Archives of <PERSOON> acid in the treatment of intraheptic cholestasis of pregnancy <PERSOON> Sci Technolog Med Sci ###;##(#) ###-# Marschall HU Management of intrahepatic cholestasis of pregnancy Expert Rev Gaseroenetrol Mazella G, <PERSOON> R, <PERSOON-##> S <PERSOON-##> B et al Ursodeoxycholic acid administration in patients with cholestasis of pregnancy Effects on primary bile acids in babies and mothers strength of recommendations <PERSOON-##> Zit in de SR van Gurung, ###, maar geëxcludeerd omdat de uitkomsten van deze studie niet overeen kwamen â AND (exp Drug Therapy/ or Ursodeoxycholic Acid/ or ursodeoxychol* ab,ti or ursochol* ab,ti or udca ab,ti or literature) adj# review$#) tw or (systematic adj overview$#) tw or exp "Review Literature as Topic"/ or cancerlit ab or ((selection criteria or data extraction) ab and "review"/)) not (Comment/ or Editorial/ or Letter/ RCTs.
| 546 | nvog |
Onderstaande is een samenvatting van de belangrijkste aanbevelingen uit de evidencebased klinische richtlijn âPostoperatieve pijnbehandelingâ De richtlijn postoperatieve pijnbehandeling van de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie uit ### vormde De herziene richtlijn geeft de accuratesse van de volgende punten weer # de organisatie van de postoperatieve pijnbehandeling Wie is op welk moment voor # wat is het effect van nieuwe pijnmedicatie en hoe staat dat in verhouding tot de In deze samenvatting ontbreken het wetenschappelijk bewijs en de overwegingen die tot de aanbevelingen geleid hebben Lezers van deze samenvatting worden voor deze informatie verwezen naar de volledige richtlijntekst Deze samenvatting van aanbevelingen staat niet op zichzelf Bij medische besluitvorming dient rekening te worden gehouden met de omstandigheden en voorkeuren van de patiënt Behandeling en procedures met betrekking tot de individuele patiënt berusten op wederzijdse - gezien de relatief lage voorspelbaarheid van de kwalitatieve sensorische test en de nog te ontwikkelen genetische tests, raadt de werkgroep aan om een eenvoudig postoperatieve pijn wil voorspellen Het predictiemodel bevat de volgende risicofactoren geslacht, leeftijd, type chirurgie, verwachte incisie grootte (â¥## cm), - de werkgroep is van mening dat voor een goede postoperatieve pijnbehandeling zowel de verpleegkundige, de snijdend specialist als de anesthesioloog betrokken dienen te zijn Alle betrokken disciplines moeten de principes van pijn en - de werkgroep is van mening dat elke instelling dient te zorgen voor een anesthesiologen en een pijnconsulent betrokken zijn Complexe technieken van - de werkgroep is van mening dat de APS zodanig georganiseerd dient te worden dat deze in de organisatiestructuur van het ziekenhuis past De APS dient de richtlijnen - de werkgroep is van mening dat de verpleegkundige discipline centraal moet staan - de werkgroep is van mening dat de APS verantwoordelijk is voor de organisatie van postoperatieve pijnbehandeling, waarbij zij zorg draagt voor de transparantie van de afspraken tussen de betrokken disciplines en de uitvoering van het VMS-programma ondersteund Hierbij dient de APS gefaciliteerd te worden vanuit de instelling en - de werkgroep is van mening dat de volgende uitgangspunten van belang zijn voor - hanteer de aanbevelingen uit VMS Veiligheidsprogramma Praktijkgids thema Pijn - stel een coördinator aan (bijvoorbeeld een speciaal opgeleide pijnconsulent); - stel het beleid bij, op basis van regelmatige evaluatie van de uitvoering - de werkgroep is van mening dat jaarlijkse scholing van alle betrokken disciplines, met name de afdelingsverpleegkundige en afdelingsartsen, noodzakelijk is voor een - de werkgroep is van mening dat preoperatieve patiëntenvoorlichting essentieel is - de werkgroep is van mening dat gedurende de gehele opname en bij ontslag - bij voorkeur wordt voor pijnmeting de Numeric Rating Scale toegepast Bij patiënten met een uitingsbeperking dient een observatieschaal voor desbetreffende - de werkgroep beveelt het gebruik van de Ramsay score bij het gebruik van opiaten - de werkgroep is van mening dat voor de continue toediening van analgetica voor postoperatieve pijnbestrijding, bij voorkeur ready-to-use preparaten of door de - de werkgroep is van mening dat voor effectieve en veilige uitvoering van de.
| 565 | nvog |
zodanig georganiseerd dient te worden dat deze in de organisatiestructuur van het ziekenhuis past De APS dient de richtlijnen - de werkgroep is van mening dat de verpleegkundige discipline centraal moet staan - de werkgroep is van mening dat de APS verantwoordelijk is voor de organisatie van postoperatieve pijnbehandeling, waarbij zij zorg draagt voor de transparantie van de afspraken tussen de betrokken disciplines en de uitvoering van het VMS-programma ondersteund Hierbij dient de APS gefaciliteerd te worden vanuit de instelling en - de werkgroep is van mening dat de volgende uitgangspunten van belang zijn voor - hanteer de aanbevelingen uit VMS Veiligheidsprogramma Praktijkgids thema Pijn - stel een coördinator aan (bijvoorbeeld een speciaal opgeleide pijnconsulent); - stel het beleid bij, op basis van regelmatige evaluatie van de uitvoering - de werkgroep is van mening dat jaarlijkse scholing van alle betrokken disciplines, met name de afdelingsverpleegkundige en afdelingsartsen, noodzakelijk is voor een - de werkgroep is van mening dat preoperatieve patiëntenvoorlichting essentieel is - de werkgroep is van mening dat gedurende de gehele opname en bij ontslag - bij voorkeur wordt voor pijnmeting de Numeric Rating Scale toegepast Bij patiënten met een uitingsbeperking dient een observatieschaal voor desbetreffende - de werkgroep beveelt het gebruik van de Ramsay score bij het gebruik van opiaten - de werkgroep is van mening dat voor de continue toediening van analgetica voor postoperatieve pijnbestrijding, bij voorkeur ready-to-use preparaten of door de - de werkgroep is van mening dat voor effectieve en veilige uitvoering van de - de werkgroep is van mening dat het mogelijk is om non-farmacologische interventies toe te passen om het comfort van patiënten te verhogen - de werkgroep is van mening dat het gebruik van codeïne bij de postoperatieve - bij lichte of matige postoperatieve pijn wordt paracetamol als analgeticum - oraal ### mg maximaal # dd , intraveneus ### mg maximaal # dd ; - dipyron is een goed alternatief voor NSAIDâs en aan te bevelen bij patiënten met een - op basis van het aspect effectiviteit kan niet aan een bepaald NSAID de voorkeur worden gegeven Er dient bij pijnbehandeling na ingrepen met lichte of middelmatige pijn een keuze te worden gemaakt op basis van andere criteria (zoals - de werkgroep is van mening dat NSAIDâs waardevol zijn in de postoperatieve pijnbehandeling Het verdient aanbeveling in de kliniek te kiezen voor een zo beperkt mogelijk assortiment NSAIDâs Een duidelijke voorkeur is niet uit te spreken; - de werkgroep is van mening dat bij gebruik van klassieke NSAIDâs bij patiënten met - het risico op renale en cardiovasculaire bijwerkingen van <PERSOON>-# remmers is vergelijkbaar met die van niet specifieke NSAIDâs Het gebruik van <PERSOON>-# specifieke remmers heeft in een populatie met risico op renaal- of hartfalen geen voordeel ten - <PERSOON>-# specifieke remmers hebben bij postoperatieve pijnstilling een vergelijkbaar analgetisch effect ten opzichte van traditionele NSAIDâs Ze geven minder gastrointestinale bijwerkingen en hebben minder effecten op de bloedstolling dan traditionele NSAIDâs CeleCoxib, pareCoxib en etoriCoxib kunnen worden overwogen.
| 592 | nvog |
is van mening dat het mogelijk is om non-farmacologische interventies toe te passen om het comfort van patiënten te verhogen - de werkgroep is van mening dat het gebruik van codeïne bij de postoperatieve - bij lichte of matige postoperatieve pijn wordt paracetamol als analgeticum - oraal ### mg maximaal # dd , intraveneus ### mg maximaal # dd ; - dipyron is een goed alternatief voor NSAIDâs en aan te bevelen bij patiënten met een - op basis van het aspect effectiviteit kan niet aan een bepaald NSAID de voorkeur worden gegeven Er dient bij pijnbehandeling na ingrepen met lichte of middelmatige pijn een keuze te worden gemaakt op basis van andere criteria (zoals - de werkgroep is van mening dat NSAIDâs waardevol zijn in de postoperatieve pijnbehandeling Het verdient aanbeveling in de kliniek te kiezen voor een zo beperkt mogelijk assortiment NSAIDâs Een duidelijke voorkeur is niet uit te spreken; - de werkgroep is van mening dat bij gebruik van klassieke NSAIDâs bij patiënten met - het risico op renale en cardiovasculaire bijwerkingen van <PERSOON>-# remmers is vergelijkbaar met die van niet specifieke NSAIDâs Het gebruik van <PERSOON>-# specifieke remmers heeft in een populatie met risico op renaal- of hartfalen geen voordeel ten - <PERSOON>-# specifieke remmers hebben bij postoperatieve pijnstilling een vergelijkbaar analgetisch effect ten opzichte van traditionele NSAIDâs Ze geven minder gastrointestinale bijwerkingen en hebben minder effecten op de bloedstolling dan traditionele NSAIDâs CeleCoxib, pareCoxib en etoriCoxib kunnen worden overwogen die gepaard gaan met een verhoogd bloedverlies of bij patiënten met NSAID - tramadol is geïndiceerd bij matige pijn Gelijktijdig gebruik van tramadol met andere - buprenorfine is, in het algemeen, niet het voorkeursmiddel bij postoperatieve pijnbehandeling Door het ontbreken van actieve metabolieten kan bij patiënten met - de werkgroep adviseert bij toepassing van S-ketamine een intraveneuze bolus voor de incisie te combineren met een infuus tijdens en/of na de ingreep tot ## uur postoperatief (indien geïndiceerd wordt de infusie ketamine langer dan ## uur - opioïden dienen een vast onderdeel van de farmacologische pijnbehandeling bij - opioïden dienen individueel getitreerd te worden op geleide van de pijnscore en (keuze van opioïd, dosis, timing, interval en toedieningwijze) dient hierop ingericht te zijn Bij ouderen dient de initiële dosis aangepast te worden Bij patiënten met nierfunctiestoornissen dient, met name bij morfine, het doseringsinterval aangepast - het is aan te bevelen een keuze te maken voor een beperkt assortiment opioïden - de werkgroep is van mening dat morfine en piritramide de opioïden van keuze zijn bij matige tot ernstige pijn Oxycodon is ook een mogelijkheid indien de orale - bij gebruik van opioïden in combinatie met sedativa dient men waar mogelijk - bij gebruik van opioïden dient afhankelijk van opioïd en toedieningwijze het - POMB door opioïden kan verminderd worden door toepassing van adjuvante - de werkgroep is van mening dat bij het optreden van ernstige jeuk overwogen moet - de werkgroep is van mening dat de subcutane toediening van opioïden niet de.
| 608 | nvog |
een verhoogd bloedverlies of bij patiënten met NSAID - tramadol is geïndiceerd bij matige pijn Gelijktijdig gebruik van tramadol met andere - buprenorfine is, in het algemeen, niet het voorkeursmiddel bij postoperatieve pijnbehandeling Door het ontbreken van actieve metabolieten kan bij patiënten met - de werkgroep adviseert bij toepassing van S-ketamine een intraveneuze bolus voor de incisie te combineren met een infuus tijdens en/of na de ingreep tot ## uur postoperatief (indien geïndiceerd wordt de infusie ketamine langer dan ## uur - opioïden dienen een vast onderdeel van de farmacologische pijnbehandeling bij - opioïden dienen individueel getitreerd te worden op geleide van de pijnscore en (keuze van opioïd, dosis, timing, interval en toedieningwijze) dient hierop ingericht te zijn Bij ouderen dient de initiële dosis aangepast te worden Bij patiënten met nierfunctiestoornissen dient, met name bij morfine, het doseringsinterval aangepast - het is aan te bevelen een keuze te maken voor een beperkt assortiment opioïden - de werkgroep is van mening dat morfine en piritramide de opioïden van keuze zijn bij matige tot ernstige pijn Oxycodon is ook een mogelijkheid indien de orale - bij gebruik van opioïden in combinatie met sedativa dient men waar mogelijk - bij gebruik van opioïden dient afhankelijk van opioïd en toedieningwijze het - POMB door opioïden kan verminderd worden door toepassing van adjuvante - de werkgroep is van mening dat bij het optreden van ernstige jeuk overwogen moet - de werkgroep is van mening dat de subcutane toediening van opioïden niet de - de werkgroep is van mening dat er, op indicatie, voor de intrathecale toediening van zeer lage doses morfine (( #,# mg) een plaats is in de postoperatieve - de werkgroep is van mening dat gekozen moet worden voor een toedieningwijze die effectief, snel, veilig en kosteneffectief is Een voldoende op pijn getitreerde - de werkgroep is van mening dat, waar mogelijk, voor de intraveneuze toedieningwijze van opioïden gekozen moet worden (getitreerd opladen tot gewenst analgetisch effect) Dit geldt zeker voor de verkoeverkamer Voor andere afdelingen kunnen andere overwegingen, zoals het ontbreken van continue bewaking en - oraal toegediende opioïden hebben in de direct postoperatieve fase niet de voorkeur Indien de orale route gebruikt moet worden, zijn morfine en oxycodon een mogelijkheid Bij gebruik van orale opioïden zijn afspraken over snelwerkende - de werkgroep is van mening dat de intramusculaire toediening van opioïden niet de - de werkgroep adviseert een multimodale preventieve langdurige pijnbehandeling gedurende de gehele peri-operatieve periode met waar nodig een combinatie van opioïden en niet-opioïde analgetica en perifere en neuraxiaal werkzame locale anesthetica die op zoveel mogelijk verschillende niveaus van de pijnbanen - de werkgroep is van mening dat bij gebruik van opioïden in de postoperatieve fase - bij onvoldoende pijnstillend effect van meer traditionele pijnmedicatie in de postoperatieve periode kan clonidine als additivum worden overwogen Wegens de significante verhoging van de incidentie van hypotensie, bradycardie en sedatie, kan het continue toedienen van clonidine slechts plaatsvinden onder continue bewaking - voorlopig kan pregabalin overwogen worden bij patiënten met chronische.
| 593 | nvog |
van mening dat er, op indicatie, voor de intrathecale toediening van zeer lage doses morfine (( #,# mg) een plaats is in de postoperatieve - de werkgroep is van mening dat gekozen moet worden voor een toedieningwijze die effectief, snel, veilig en kosteneffectief is Een voldoende op pijn getitreerde - de werkgroep is van mening dat, waar mogelijk, voor de intraveneuze toedieningwijze van opioïden gekozen moet worden (getitreerd opladen tot gewenst analgetisch effect) Dit geldt zeker voor de verkoeverkamer Voor andere afdelingen kunnen andere overwegingen, zoals het ontbreken van continue bewaking en - oraal toegediende opioïden hebben in de direct postoperatieve fase niet de voorkeur Indien de orale route gebruikt moet worden, zijn morfine en oxycodon een mogelijkheid Bij gebruik van orale opioïden zijn afspraken over snelwerkende - de werkgroep is van mening dat de intramusculaire toediening van opioïden niet de - de werkgroep adviseert een multimodale preventieve langdurige pijnbehandeling gedurende de gehele peri-operatieve periode met waar nodig een combinatie van opioïden en niet-opioïde analgetica en perifere en neuraxiaal werkzame locale anesthetica die op zoveel mogelijk verschillende niveaus van de pijnbanen - de werkgroep is van mening dat bij gebruik van opioïden in de postoperatieve fase - bij onvoldoende pijnstillend effect van meer traditionele pijnmedicatie in de postoperatieve periode kan clonidine als additivum worden overwogen Wegens de significante verhoging van de incidentie van hypotensie, bradycardie en sedatie, kan het continue toedienen van clonidine slechts plaatsvinden onder continue bewaking - voorlopig kan pregabalin overwogen worden bij patiënten met chronische kader van een multimodaal pijnbeleid of als ultimum refugium bij patiënten bij wie de pijn niet op een andere manier te bestrijden is In het kader van potentiële - het gebruik van pregabalin en gabapentin als middel bij postoperatieve pijnstilling - patiënt gecontroleerde pijnbehandeling intraveneus (PCIA) kan bij risicopatiënten gepaard gaan met een hoge incidentie van respiratoire depressie PCIA moet dan - geadviseerd wordt om PCIA toe te passen bij (geselecteerde) patiënten die enerzijds de PCA-techniek begrijpen en anderzijds een zodanige ingreep ondergaan dat toediening van een opioïd voor langere duur noodzakelijk is; - toevoegen van een achtergrondinfuus aan PCIA is niet aan te bevelen - de werkgroep is van mening dat de beslissing om een epidurale techniek te kiezen bij een patiënt met een relatieve contra-indicatie dient te geschieden op basis van de balans tussen enerzijds het mogelijke voordeel van de epidurale pijnbehandeling en anderzijds het risico van de epidurale techniek bij de individuele patiënt Hierbij is - epidurale pijnbehandeling zou kunnen worden overwogen bij patiënten die een verhoogd risico lopen op postoperatieve pulmonale complicaties bij grote - ter voorkoming van GI motiliteitsstoornissen na abdominale chirurgie kan de - het valt te overwegen om patiënten die een vaatchirurgische ingreep moeten ondergaan, een epidurale anesthesie/analgesie te geven Aangezien er geen cardiaal beschermend effect is, is het niet raadzaam om noodzakelijke anticoagulantia te staken voor het prikken van een neuraxiale blokkade, tenzij dit vereist is volgens de - bij patiënten die naar verwachting een grote kans hebben op matige tot ernstige.
| 578 | nvog |
een multimodaal pijnbeleid of als ultimum refugium bij patiënten bij wie de pijn niet op een andere manier te bestrijden is In het kader van potentiële - het gebruik van pregabalin en gabapentin als middel bij postoperatieve pijnstilling - patiënt gecontroleerde pijnbehandeling intraveneus (PCIA) kan bij risicopatiënten gepaard gaan met een hoge incidentie van respiratoire depressie PCIA moet dan - geadviseerd wordt om PCIA toe te passen bij (geselecteerde) patiënten die enerzijds de PCA-techniek begrijpen en anderzijds een zodanige ingreep ondergaan dat toediening van een opioïd voor langere duur noodzakelijk is; - toevoegen van een achtergrondinfuus aan PCIA is niet aan te bevelen - de werkgroep is van mening dat de beslissing om een epidurale techniek te kiezen bij een patiënt met een relatieve contra-indicatie dient te geschieden op basis van de balans tussen enerzijds het mogelijke voordeel van de epidurale pijnbehandeling en anderzijds het risico van de epidurale techniek bij de individuele patiënt Hierbij is - epidurale pijnbehandeling zou kunnen worden overwogen bij patiënten die een verhoogd risico lopen op postoperatieve pulmonale complicaties bij grote - ter voorkoming van GI motiliteitsstoornissen na abdominale chirurgie kan de - het valt te overwegen om patiënten die een vaatchirurgische ingreep moeten ondergaan, een epidurale anesthesie/analgesie te geven Aangezien er geen cardiaal beschermend effect is, is het niet raadzaam om noodzakelijke anticoagulantia te staken voor het prikken van een neuraxiale blokkade, tenzij dit vereist is volgens de - bij patiënten die naar verwachting een grote kans hebben op matige tot ernstige - de werkgroep is van mening dat epidurale pijnbehandeling bij patiënten met een pre-existente neurologische aandoening op medische gronden, niet gecontraindiceerd is De enige terughoudendheid zou gebaseerd kunnen zijn op medicolegale aspecten Geadviseerd wordt een en ander te documenteren Welke plexusblokkades en lokale infiltratie analgesie zijn geschikt bij postoperatieve - voor langdurende pijnbehandeling bij bepaalde ingrepen in de dagchirurgie kunnen perifere blokkades toegepast worden, mits duidelijke postoperatieve instructies - bij pijnlijke ingrepen en bij patiënten die veel pijn ervaren preoperatief, kan de - wanneer intermediaire tot sterke postoperatieve pijn gedurende enige dagen na een schouderoperatie te verwachten is, is het plaatsen van een interscaleen katheter - door oppervlakkige ligging kan de supraclaviculaire blokkade echogeleid snel en eenvoudig uitgevoerd worden Indien de gehele bovenste extremiteit verdoofd moet worden, kan dit blok als âall in one blokâ gekozen worden; - voor chirurgie distaal van de schouder (maar proximaal van de elleboog) kan gekozen worden voor een supraclaviculairblok of een infraclaviculairblok; een - het wordt aanbevolen om bij gebruik van een perineuraal katheter een infraclaviculaire techniek te gebruiken Indien er een contra-indicatie bestaat voor ernstige pulmonaal lijden), is een axillair katheter een geschikt alternatief Het axillairblok is een alternatief voor een supra- of infraclaviculairblok bij ingrepen gezien de potentiële risicoâs en geringe voordelen van het psoas compartmentblok, voor thoracotomieën heeft een continue paravertebrale blok een lichte voorkeur boven een epiduraal, omdat minder bijwerkingen te verwachten zijn Bovendien is bij paravertebrale blokken de waarschijnlijkheid voor een ernstige neurologische.
| 570 | nvog |
is van mening dat epidurale pijnbehandeling bij patiënten met een pre-existente neurologische aandoening op medische gronden, niet gecontraindiceerd is De enige terughoudendheid zou gebaseerd kunnen zijn op medicolegale aspecten Geadviseerd wordt een en ander te documenteren Welke plexusblokkades en lokale infiltratie analgesie zijn geschikt bij postoperatieve - voor langdurende pijnbehandeling bij bepaalde ingrepen in de dagchirurgie kunnen perifere blokkades toegepast worden, mits duidelijke postoperatieve instructies - bij pijnlijke ingrepen en bij patiënten die veel pijn ervaren preoperatief, kan de - wanneer intermediaire tot sterke postoperatieve pijn gedurende enige dagen na een schouderoperatie te verwachten is, is het plaatsen van een interscaleen katheter - door oppervlakkige ligging kan de supraclaviculaire blokkade echogeleid snel en eenvoudig uitgevoerd worden Indien de gehele bovenste extremiteit verdoofd moet worden, kan dit blok als âall in one blokâ gekozen worden; - voor chirurgie distaal van de schouder (maar proximaal van de elleboog) kan gekozen worden voor een supraclaviculairblok of een infraclaviculairblok; een - het wordt aanbevolen om bij gebruik van een perineuraal katheter een infraclaviculaire techniek te gebruiken Indien er een contra-indicatie bestaat voor ernstige pulmonaal lijden), is een axillair katheter een geschikt alternatief Het axillairblok is een alternatief voor een supra- of infraclaviculairblok bij ingrepen gezien de potentiële risicoâs en geringe voordelen van het psoas compartmentblok, voor thoracotomieën heeft een continue paravertebrale blok een lichte voorkeur boven een epiduraal, omdat minder bijwerkingen te verwachten zijn Bovendien is bij paravertebrale blokken de waarschijnlijkheid voor een ernstige neurologische implantatie van een Totale Knie Artroplastiek Infiltratie met ### ml ropivacaïne #mg/ml met #,# ml adrenaline # mg/ml intra-operatief van het posterieure kapsel (## ml), het anterieure kapsel (## ml), en de subcutis (## ml) is thans een Het verdient aanbeveling om direct postoperatief een compressieverband aan te Welke medicatie is geschikt voor postoperatieve pijnbestrijding bij kinderen? - de werkgroep is van mening dat de kinderpijngroepen in <LOCATIE> moeten - door de werkgroep wordt aanbevolen om afspraken te maken over het gebruik van uitingsbeperking en de conditie van het kind Van nul tot vier jaar wordt een observatieschaal gebruikt (COMFORT neo, FLACC), aangevuld met de VAS Vanaf vier jaar kan de FLACC of zelfrapportage middels de Faces Pain Scale- revisited (FPS-R) pijnbeoordeling aan een bestaand behandelplan, waarbij de VMS praktijkgids âVeilige zorg bij zieke kinderenâ als leidraad kan dienen; - door de werkgroep wordt aanbevolen om op ziekenhuisniveau afspraken te maken - paracetamol is een veilig en effectief analgeticum bij lichte pijn dat gebruikt kan boven rectale, en laatst genoemde boven orale toediening, met name als snelle - de doseringen van paracetamol bij kinderen dienen te worden aangepast bij slechte algemene conditie, lever- en nierfunctiestoornissen, myopathie, bij gebruik van medicatie met dezelfde âpathwayâ en bij gebruik langer dan drie dagen; - diclofenac en ibuprofen zijn voor kinderen vanaf de leeftijd van drie/vier maanden de meest geschikte NSAID voor de bestrijding van matige pijn, al dan niet in combinatie met paracetamol en/of opioïden Het reduceert misselijkheid en braken.
| 597 | nvog |
met ### ml ropivacaïne #mg/ml met #,# ml adrenaline # mg/ml intra-operatief van het posterieure kapsel (## ml), het anterieure kapsel (## ml), en de subcutis (## ml) is thans een Het verdient aanbeveling om direct postoperatief een compressieverband aan te Welke medicatie is geschikt voor postoperatieve pijnbestrijding bij kinderen? - de werkgroep is van mening dat de kinderpijngroepen in <LOCATIE> moeten - door de werkgroep wordt aanbevolen om afspraken te maken over het gebruik van uitingsbeperking en de conditie van het kind Van nul tot vier jaar wordt een observatieschaal gebruikt (COMFORT neo, FLACC), aangevuld met de VAS Vanaf vier jaar kan de FLACC of zelfrapportage middels de Faces Pain Scale- revisited (FPS-R) pijnbeoordeling aan een bestaand behandelplan, waarbij de VMS praktijkgids âVeilige zorg bij zieke kinderenâ als leidraad kan dienen; - door de werkgroep wordt aanbevolen om op ziekenhuisniveau afspraken te maken - paracetamol is een veilig en effectief analgeticum bij lichte pijn dat gebruikt kan boven rectale, en laatst genoemde boven orale toediening, met name als snelle - de doseringen van paracetamol bij kinderen dienen te worden aangepast bij slechte algemene conditie, lever- en nierfunctiestoornissen, myopathie, bij gebruik van medicatie met dezelfde âpathwayâ en bij gebruik langer dan drie dagen; - diclofenac en ibuprofen zijn voor kinderen vanaf de leeftijd van drie/vier maanden de meest geschikte NSAID voor de bestrijding van matige pijn, al dan niet in combinatie met paracetamol en/of opioïden Het reduceert misselijkheid en braken - diclofenac en ibuprofen lijken de incidentie van postoperatieve nabloedingen, waarvoor chirurgische interventie noodzakelijk is, niet te verhogen, maar zijn - diclofenac en ibuprofen kunnen gebruikt worden bij kinderen met goed ingesteld - op basis van de beperkte beschikbare literatuur zou het gebruik van Dipyrone als analgeticum bij kinderen kunnen worden overwogen Meer onderzoek is gaande om - tramadol kan oraal, rectaal of intraveneus gebruikt worden bij matige pijn bij kinderen vanaf de leeftijd van één jaar, met name als NSAID gecontra-indiceerd zijn - morfine is bij kinderen het opioïd van keuze voor het bestrijden van ernstige pijn na grote ingrepen Morfinetoediening via continu infuus of middels PCA verdient de voorkeur, in combinatie met paracetamol en/of NSAID Bij de dosering en bewaking dient rekening gehouden te worden met techniek, leeftijd, gewicht en onderliggend - bewakingsadvies Naast de pijnscore en controles van de ademhaling, is het - in de eerste levensmaand (à terme) bewaking op intensive care, special care of - in de leeftijd van één tot zes maanden, prematuren onder de leeftijd van één ziekten) of bij gelijktijdig gebruik van sedativa bewaking op verkoever en daarna - bij kinderen ouder dan zes maanden zonder bovengenoemde problemen, die geen sedativa krijgen toegediend, kan men met pijn- en sedatiescore en controle van de ademhaling op de verkoever en daarna op de afdeling volstaan - oxycodone kan als alternatief voor morfine worden gebruikt in kinderen vanaf zes jaar die geen intraveneuze toegangsweg (nodig) hebben, met name in de periode na - de werkgroep is van mening dat Esketamine bij kinderen zorgvuldig moet worden.
| 618 | nvog |
noodzakelijk is, niet te verhogen, maar zijn - diclofenac en ibuprofen kunnen gebruikt worden bij kinderen met goed ingesteld - op basis van de beperkte beschikbare literatuur zou het gebruik van Dipyrone als analgeticum bij kinderen kunnen worden overwogen Meer onderzoek is gaande om - tramadol kan oraal, rectaal of intraveneus gebruikt worden bij matige pijn bij kinderen vanaf de leeftijd van één jaar, met name als NSAID gecontra-indiceerd zijn - morfine is bij kinderen het opioïd van keuze voor het bestrijden van ernstige pijn na grote ingrepen Morfinetoediening via continu infuus of middels PCA verdient de voorkeur, in combinatie met paracetamol en/of NSAID Bij de dosering en bewaking dient rekening gehouden te worden met techniek, leeftijd, gewicht en onderliggend - bewakingsadvies Naast de pijnscore en controles van de ademhaling, is het - in de eerste levensmaand (à terme) bewaking op intensive care, special care of - in de leeftijd van één tot zes maanden, prematuren onder de leeftijd van één ziekten) of bij gelijktijdig gebruik van sedativa bewaking op verkoever en daarna - bij kinderen ouder dan zes maanden zonder bovengenoemde problemen, die geen sedativa krijgen toegediend, kan men met pijn- en sedatiescore en controle van de ademhaling op de verkoever en daarna op de afdeling volstaan - oxycodone kan als alternatief voor morfine worden gebruikt in kinderen vanaf zes jaar die geen intraveneuze toegangsweg (nodig) hebben, met name in de periode na - de werkgroep is van mening dat Esketamine bij kinderen zorgvuldig moet worden misselijkheid en braken of indien een chronisch pijnsyndroom kan worden verwacht - geadviseerd wordt om een intraveneuze bolus voor de incisie (om in een vroege fase - de werkgroep is van mening dat er onvoldoende gegevens in de literatuur zijn om gabapentine te adviseren als adjuvans bij kinderen in de perioperatieve fase; - het verdient aanbeveling om EMLA bij zowel pasgeborenen als bij kinderen te gebruiken bij lumbaalpunctie, venapunctie en bij het plaatsen van een infuus Ook bij arteriepunctie, centraal veneuze puncties, het aanprikken van een port-a-cath - de voorkeur gaat uit naar Rapydan® bij de plaatsing van een infuus bij kinderen vanaf de leeftijd van drie jaar indien een snelle inwerking is gewenst; - de werkgroep is van mening dat men locoregionaal technieken bij kinderen kan toepassen met name in die situaties waarbij het optreden van ademdepressie door het gebruik van opioïden extra risicoâs oplevert (dagbehandeling, prematuren, neonaten) Meer onderzoek is noodzakelijk om de voordelen van regionale analgesie - de werkgroep is van mening dat locoregionaal technieken bij kinderen onder algehele anesthesie moeten worden toegepast, met in acht neming van de âbasic Welke middelen kunnen profylactisch tegen postoperatieve misselijkheid en braken - droperidol in lage doseringen (# ###mg -#,## mg) kan als profylactisch middel bij - niet-medicamenteuze therapie wordt niet aangeraden als profylaxe voor POMB; - bij patiënten met een middelmatig tot hoog risico op POMB, wordt geadviseerd om - voor de behandeling van POMB worden dexamethason, droperidol en #-HT# antagonisten geadviseerd Metoclopramide is het minst effectief <PERSOON> L.
| 600 | nvog |
en braken of indien een chronisch pijnsyndroom kan worden verwacht - geadviseerd wordt om een intraveneuze bolus voor de incisie (om in een vroege fase - de werkgroep is van mening dat er onvoldoende gegevens in de literatuur zijn om gabapentine te adviseren als adjuvans bij kinderen in de perioperatieve fase; - het verdient aanbeveling om EMLA bij zowel pasgeborenen als bij kinderen te gebruiken bij lumbaalpunctie, venapunctie en bij het plaatsen van een infuus Ook bij arteriepunctie, centraal veneuze puncties, het aanprikken van een port-a-cath - de voorkeur gaat uit naar Rapydan® bij de plaatsing van een infuus bij kinderen vanaf de leeftijd van drie jaar indien een snelle inwerking is gewenst; - de werkgroep is van mening dat men locoregionaal technieken bij kinderen kan toepassen met name in die situaties waarbij het optreden van ademdepressie door het gebruik van opioïden extra risicoâs oplevert (dagbehandeling, prematuren, neonaten) Meer onderzoek is noodzakelijk om de voordelen van regionale analgesie - de werkgroep is van mening dat locoregionaal technieken bij kinderen onder algehele anesthesie moeten worden toegepast, met in acht neming van de âbasic Welke middelen kunnen profylactisch tegen postoperatieve misselijkheid en braken - droperidol in lage doseringen (# ###mg -#,## mg) kan als profylactisch middel bij - niet-medicamenteuze therapie wordt niet aangeraden als profylaxe voor POMB; - bij patiënten met een middelmatig tot hoog risico op POMB, wordt geadviseerd om - voor de behandeling van POMB worden dexamethason, droperidol en #-HT# antagonisten geadviseerd Metoclopramide is het minst effectief <PERSOON> L - <PERSOON>, senior adviseur, afdeling Ondersteuning Professionele - <PERSOON>, adviseur, afdeling Ondersteuning Professionele Kwaliteit, Orde van <DATUM> Vergelijking van effectiviteit van analgetica - Methode van Moore (###) ## Pregabalin en gabapentin bij de behandeling van acute postoperatieve pijn #<DATUM> # Epidurale pijnbehandelingen uitkomsten en complicaties #<DATUM> # Regionale zenuwblokkade van de plexus brachialis #<DATUM> # Georganiseerde postoperatieve pijnbehandeling voor kinderen ### Overzicht verenigingen die de richtlijn geautoriseerd hebben ### In ### heeft de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie (NVA) de richtlijn âPostoperatieve pijnbehandelingâ uitgebracht Doelstelling van de richtlijn was een leidraad te geven voor de dagelijkse praktijk van de preventie/behandeling van postoperatieve pijn, geschreven voor patiënten met acute postoperatieve pijn, zowel voor volwassenen als voor kinderen Deze richtlijn was aan herziening toe, aangezien.
| 599 | nvog |
<PERSOON>, senior adviseur, afdeling Ondersteuning Professionele - <PERSOON>, adviseur, afdeling Ondersteuning Professionele Kwaliteit, Orde van <DATUM> Vergelijking van effectiviteit van analgetica - Methode van Moore (###) ## Pregabalin en gabapentin bij de behandeling van acute postoperatieve pijn #<DATUM> # Epidurale pijnbehandelingen uitkomsten en complicaties #<DATUM> # Regionale zenuwblokkade van de plexus brachialis #<DATUM> # Georganiseerde postoperatieve pijnbehandeling voor kinderen ### Overzicht verenigingen die de richtlijn geautoriseerd hebben ### In ### heeft de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie (NVA) de richtlijn âPostoperatieve pijnbehandelingâ uitgebracht Doelstelling van de richtlijn was een leidraad te geven voor de dagelijkse praktijk van de preventie/behandeling van postoperatieve pijn, geschreven voor patiënten met acute postoperatieve pijn, zowel voor volwassenen als voor kinderen Deze richtlijn was aan herziening toe, aangezien Daarnaast moeten ziekenhuizen sinds ### de Inspectie van Volksgezondheid jaarlijks inzicht geven over het beleid betreffende pijn na operaties Er is veel veranderd rondom de organisatie van postoperatieve pijn; de komst het Elektronisch Patiënten Dossier is De huidige richtlijn moet de accuratesse van de volgende punten weergeven - de organisatie van de postoperatieve pijnbehandeling Wie is op welk moment van - wat is het effect van nieuwe pijnmedicatie en hoe staat dat in verhouding tot de Het effectief bestrijden van postoperatieve pijn is niet alleen om humanitaire redenen zeer wenselijk Steeds vaker wordt bewezen dat dit belangrijke fysiologische voordelen biedt Niet alleen verloopt het postoperatieve herstel mede hierdoor soepeler en sneller met meer tevreden patiënten, tevens kan het ontstaan van een chronisch pijnsyndroom Deze richtlijn is geschreven voor de behandeling van postoperatieve pijn De werkgroep hanteert de definitie van pijn, zoals door de International Association for the Study of - pijn is âEen onaangename sensorische en emotionele ervaring geassocieerd met feitelijke of mogelijke weefselbeschadiging of beschreven in termen van dergelijke - postoperatieve pijn is acute pijn ten gevolge van een operatieve ingreep Deze richtlijn is geschreven voor alle leden van de beroepsgroepen die betrokken zijn bij Deze richtlijn is opgesteld aan de hand van het âAppraisal of Guidelines for Research & Evaluation IIâ (AGREE II) instrument ((WEBLINK)) Dit is een internationaal breed geaccepteerd instrument voor de beoordeling van de kwaliteit van Voor het herzien van de richtlijn is in ### een multidisciplinaire werkgroep ingesteld,.
| 576 | nvog |
moeten ziekenhuizen sinds ### de Inspectie van Volksgezondheid jaarlijks inzicht geven over het beleid betreffende pijn na operaties Er is veel veranderd rondom de organisatie van postoperatieve pijn; de komst het Elektronisch Patiënten Dossier is De huidige richtlijn moet de accuratesse van de volgende punten weergeven - de organisatie van de postoperatieve pijnbehandeling Wie is op welk moment van - wat is het effect van nieuwe pijnmedicatie en hoe staat dat in verhouding tot de Het effectief bestrijden van postoperatieve pijn is niet alleen om humanitaire redenen zeer wenselijk Steeds vaker wordt bewezen dat dit belangrijke fysiologische voordelen biedt Niet alleen verloopt het postoperatieve herstel mede hierdoor soepeler en sneller met meer tevreden patiënten, tevens kan het ontstaan van een chronisch pijnsyndroom Deze richtlijn is geschreven voor de behandeling van postoperatieve pijn De werkgroep hanteert de definitie van pijn, zoals door de International Association for the Study of - pijn is âEen onaangename sensorische en emotionele ervaring geassocieerd met feitelijke of mogelijke weefselbeschadiging of beschreven in termen van dergelijke - postoperatieve pijn is acute pijn ten gevolge van een operatieve ingreep Deze richtlijn is geschreven voor alle leden van de beroepsgroepen die betrokken zijn bij Deze richtlijn is opgesteld aan de hand van het âAppraisal of Guidelines for Research & Evaluation IIâ (AGREE II) instrument ((WEBLINK)) Dit is een internationaal breed geaccepteerd instrument voor de beoordeling van de kwaliteit van Voor het herzien van de richtlijn is in ### een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, postoperatieve pijnbehandeling te maken hebben (zie hiervoor de samenstelling van de De werkgroepleden werden door hun beroepsverenigingen gemandateerd voor deelname De werkgroep werkte gedurende twee jaar aan de totstandkoming van de Werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of ze in de laatste vijf jaar een (financieel ondersteunde) betrekking onderhielden met commerciële bedrijven, organisaties of instellingen die in verband staan met het onderwerp van de richtlijn Een overzicht hiervan is te vinden in bijlage # De belangenverklaringen zijn op te vragen bij het De inbreng van patiënten werd meegenomen door te kijken naar de uitkomstmaat âpijnâ Daarnaast werd een oriënterende literatuursearch uitgevoerd gericht op het patiëntenperspectief Dit leverde drie mogelijk interessante artikelen op, waarvan uiteindelijk één werd gebruikt in de tekst organisatie van zorg Tijdens de voorbereidende fase zijn in samenwerking met de voorzitter van de werkgroep de knelpunten geïnventariseerd De knelpunten zijn met de werkgroep besproken en op basis hiervan zijn er uitgangsvragen geformuleerd Aan de hand van de Er werd eerst oriënterend gezocht naar bestaande richtlijnen via Medline (OVID), Artsennet en de database van het Guideline International Network (GIN) en naar systematische reviews (Medline-OVID) Vervolgens werd voor de belangrijkste knelpunten een systematische literatuursearch gedaan door de literatuurspecialist van de Orde Dit betrof de onderwerpen COX-#, gabapentine, ketamine, metamizol, IV morfine versus transdermaal morfine, orale opiaten versus systemische morfine en postoperatieve pijn bij kinderen (rapydan en paracetamol) Hiervoor werd aan de hand van specifieke zoektermen werd gezocht naar gepubliceerde wetenschappelijke studies in de elektronische databases.
| 573 | nvog |
hebben (zie hiervoor de samenstelling van de De werkgroepleden werden door hun beroepsverenigingen gemandateerd voor deelname De werkgroep werkte gedurende twee jaar aan de totstandkoming van de Werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of ze in de laatste vijf jaar een (financieel ondersteunde) betrekking onderhielden met commerciële bedrijven, organisaties of instellingen die in verband staan met het onderwerp van de richtlijn Een overzicht hiervan is te vinden in bijlage # De belangenverklaringen zijn op te vragen bij het De inbreng van patiënten werd meegenomen door te kijken naar de uitkomstmaat âpijnâ Daarnaast werd een oriënterende literatuursearch uitgevoerd gericht op het patiëntenperspectief Dit leverde drie mogelijk interessante artikelen op, waarvan uiteindelijk één werd gebruikt in de tekst organisatie van zorg Tijdens de voorbereidende fase zijn in samenwerking met de voorzitter van de werkgroep de knelpunten geïnventariseerd De knelpunten zijn met de werkgroep besproken en op basis hiervan zijn er uitgangsvragen geformuleerd Aan de hand van de Er werd eerst oriënterend gezocht naar bestaande richtlijnen via Medline (OVID), Artsennet en de database van het Guideline International Network (GIN) en naar systematische reviews (Medline-OVID) Vervolgens werd voor de belangrijkste knelpunten een systematische literatuursearch gedaan door de literatuurspecialist van de Orde Dit betrof de onderwerpen COX-#, gabapentine, ketamine, metamizol, IV morfine versus transdermaal morfine, orale opiaten versus systemische morfine en postoperatieve pijn bij kinderen (rapydan en paracetamol) Hiervoor werd aan de hand van specifieke zoektermen werd gezocht naar gepubliceerde wetenschappelijke studies in de elektronische databases Voor de overige onderwerpen werd de literatuur geactualiseerd door de werkgroepleden Indien nodig werd aanvullend gezocht naar studies In eerste instantie werd gezocht naar (systematische reviews of meta-analyses van) gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken (RCTâs) In afwezigheid van RCTâs werd verder gezocht naar prospectieve vergelijkende gecontroleerde onderzoeken en prospectieve nietvergelijkende onderzoeken De werkgroepleden selecteerden artikelen op basis van op uitgangsvraag te beantwoorden De gebruikte zoekstrategieën staan in bijlage # De geselecteerde artikelen zijn beoordeeld op kwaliteit van het onderzoek en gegradeerd naar de mate van bewijs volgens de EBRO methodiek Individuele studies werden beschreven in evidencetabellen (bijlage #) De studies werden individueel beoordeeld op onderzoeksopzet/design Naar aanleiding van deze beoordeling werd het bewijsniveau van studies bepaald volgens de classificatie in tabel <DATUM> Een samenvatting van de literatuur en het bewijsniveau van de relevante studies zijn in de richtlijntekst Tabel <DATUM> EBRO indeling van de kwaliteit van individuele studies <PERSOON>-analyse van min # onafhankelijk van elkaar uitgevoerde onderzoeken van A#-niveau beoordeling van resultaten, met voldoende grote serie van Voor een aanbeveling zijn er naast het wetenschappelijke bewijs nog andere aspecten van belang, zoals de expertise van de werkgroepleden, patiëntenvoorkeuren, kosten, beschikbaarheid van voorzieningen of organisatorische facetten Deze aspecten worden, voor zover niet wetenschappelijk onderzocht, vermeld onder het kopje âoverwegingenâ De aanbevelingen geven een antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op zowel De Inspectie voor de Gezondheidszorg (###) heeft kwaliteitsindicatoren samengesteld op het gebied van postoperatieve pijnbestrijding Daarmee wordt de kwaliteit van âPijn.
| 588 | nvog |
werd de literatuur geactualiseerd door de werkgroepleden Indien nodig werd aanvullend gezocht naar studies In eerste instantie werd gezocht naar (systematische reviews of meta-analyses van) gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken (RCTâs) In afwezigheid van RCTâs werd verder gezocht naar prospectieve vergelijkende gecontroleerde onderzoeken en prospectieve nietvergelijkende onderzoeken De werkgroepleden selecteerden artikelen op basis van op uitgangsvraag te beantwoorden De gebruikte zoekstrategieën staan in bijlage # De geselecteerde artikelen zijn beoordeeld op kwaliteit van het onderzoek en gegradeerd naar de mate van bewijs volgens de EBRO methodiek Individuele studies werden beschreven in evidencetabellen (bijlage #) De studies werden individueel beoordeeld op onderzoeksopzet/design Naar aanleiding van deze beoordeling werd het bewijsniveau van studies bepaald volgens de classificatie in tabel <DATUM> Een samenvatting van de literatuur en het bewijsniveau van de relevante studies zijn in de richtlijntekst Tabel <DATUM> EBRO indeling van de kwaliteit van individuele studies <PERSOON>-analyse van min # onafhankelijk van elkaar uitgevoerde onderzoeken van A#-niveau beoordeling van resultaten, met voldoende grote serie van Voor een aanbeveling zijn er naast het wetenschappelijke bewijs nog andere aspecten van belang, zoals de expertise van de werkgroepleden, patiëntenvoorkeuren, kosten, beschikbaarheid van voorzieningen of organisatorische facetten Deze aspecten worden, voor zover niet wetenschappelijk onderzocht, vermeld onder het kopje âoverwegingenâ De aanbevelingen geven een antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op zowel De Inspectie voor de Gezondheidszorg (###) heeft kwaliteitsindicatoren samengesteld op het gebied van postoperatieve pijnbestrijding Daarmee wordt de kwaliteit van âPijn Om deze indicator te beoordelen moeten de wat is het percentage pijnscores hoger dan zeven in de eerste ## uur De richtlijnwerkgroep koos ervoor aansluiting te zoeken bij deze bestaande indicatoren, zie hiervoor ook Hoofdstuk #, p ## Aan deze bestaande set werden geen nieuwe Tijdens de ontwikkeling van deze richtlijn is systematisch gezocht naar onderzoeken waarvan de resultaten bijdragen aan een antwoord op de uitgangsvragen Bij elke De conceptrichtlijn werd aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen voorgelegd voor commentaar De commentaren werden verzameld en besproken met de werkgroep Naar aanleiding van de commentaren werd de conceptrichtlijn aangepast en definitief vastgesteld door de werkgroep De definitieve richtlijn werd aan de besturen De richtlijn is/wordt verspreid onder alle relevante beroepsgroepen en ziekenhuizen Daarnaast is/wordt er een samenvatting van de richtlijn geschreven voor het Nederlands verenigingen Ook is de richtlijn te downloaden vanaf de website van de NVA Richtlijnen zijn geen wettelijke voorschriften, maar op âevidenceâ gebaseerde inzichten en aanbevelingen waaraan zorgverleners moeten voldoen om kwalitatief goede zorg te bewijs voor optimale zorg voor de gemiddelde patiëntâ, kunnen zorgverleners op basis van hun professionele autonomie zo nodig in individuele gevallen afwijken van de richtlijn Afwijken van richtlijnen kan in bepaalde situaties zelfs noodzakelijk zijn Wanneer van de richtlijn wordt afgeweken, dient dit beargumenteerd en gedocumenteerd te worden en waar relevant in overleg met de patiënt Uiterlijk in ### bepaalt het bestuur van de NVA of deze richtlijn nog actueel is Zo nodig.
| 575 | nvog |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.