text stringlengths 80 6.25k | text_len int64 32 3.12k | src stringclasses 7 values |
|---|---|---|
Van de # artikelen waren er # artikelen met een prospectieve opzet (Chou et al ###;Wood et betroffen in totaal ### patiënten # artikelen waren retrospectief van opzet met in totaal artikel was een ongecontroleerde retrospectieve studie (Ben-Hur et al ###) en # was een expert opinion (<PERSOON> et al ###a) Dit laatste artikel betrof een Delphi studie, hier werd geen consensus bereikt over de relevantie van ureterstents tijdens LH Verder valt op te merken dat in slechts # artikelen alleen de LH de onderzochte ingreep was In de overige artikelen betrof het een onderzochte groep van allerlei gynaecologische en/of pelviene chirurgische ingrepen Daarbij werden de oncologische indicaties niet geëxcludeerd in verband met de beperkte beschikbare evidence en het feit dat oncologische behandelingen niet verschillend zijn wanneer men spreekt over de indicatie van ureterstents # a Incidentie van ureterletsel en effectiviteit van ureterstents In # studies werd het aantal complicaties beschreven na ingrepen waarbij ureterstents geplaatst werden In de studies van Redan et al (###) en Ben-Hur et al (###) waren er geen controlegroepen en werden in de ureterstents groepen van ## patiënten (Redan et al ###) en ### (Ben-Hur et al ###) geen ureterletsel gezien De andere #studies vergeleken de groepen met en zonder ureterstents en data werden gepooled voor meta-analyse Daaruit werd geen significant verschil gezien met betrekking tot het optreden van ureterletsel na een ingreep met of zonder stents (OR # ## [# ##; ## ##]) Het gebruik van ureterstents werd geëvalueerd in # studies De ureterstents werden pre- of peroperatief geplaatst De procedure van plaatsing varieerde tussen de # en ## minuten en deze verliep gemakkelijk In de RCT van Chou et al (###) werd beschreven dat de identificatie en dissectie van ureters verbeterde met de stent In de RCT van Chou et al (###) ondergingen in totaal ### patiënten âgroteâ gerandomiseerd tussen een ingreep met plaatsing van ureter katheters versus zonder plaatsing In de groep van ureter katheter plaatsing ontstonden ## ureterletsels (<DATUM> LAVH) en in de controlegroep ## (<DATUM> LAVH) Dit was een niet significant verschil (p=# ###) Een andere prospectieve studie liet zien dat van ### patiënten die grote gynaecologische ingrepen ondergingen ### patiënten ureterstents kregen en ## niet (Quinlan et al ###) In de ureterstent groep kwamen geen ureterletsels vooren in de controle groep kwam dit één maal Tanaka et al (###) bestudeerden in hun retrospectieve studie van ## patiënten die een LH ondergingen, ## patiënten met ureterstents versus ## zonder stents In de controle groep ontstond één ureterletsel versus geen ureterletsel in de stent groep In een grote retrospectief cohort van <PERSOON> et al (###), werden ### casus van alle grote gynaecologische ingrepen onderzocht In ### casus (<DATUM> ) was er sprake van een ureterstent ureterletsels werden geïdentificeerd, twee in de ureterstent groep en twee in de groep zonder stent plaatsing, alle vier tijdens laparotomische ingrepen Redan et al.
| 688 | nvog |
Het gebruik van ureterstents werd geëvalueerd in # studies De ureterstents werden pre- of peroperatief geplaatst De procedure van plaatsing varieerde tussen de # en ## minuten en deze verliep gemakkelijk In de RCT van Chou et al (###) werd beschreven dat de identificatie en dissectie van ureters verbeterde met de stent In de RCT van Chou et al (###) ondergingen in totaal ### patiënten âgroteâ gerandomiseerd tussen een ingreep met plaatsing van ureter katheters versus zonder plaatsing In de groep van ureter katheter plaatsing ontstonden ## ureterletsels (<DATUM> LAVH) en in de controlegroep ## (<DATUM> LAVH) Dit was een niet significant verschil (p=# ###) Een andere prospectieve studie liet zien dat van ### patiënten die grote gynaecologische ingrepen ondergingen ### patiënten ureterstents kregen en ## niet (Quinlan et al ###) In de ureterstent groep kwamen geen ureterletsels vooren in de controle groep kwam dit één maal Tanaka et al (###) bestudeerden in hun retrospectieve studie van ## patiënten die een LH ondergingen, ## patiënten met ureterstents versus ## zonder stents In de controle groep ontstond één ureterletsel versus geen ureterletsel in de stent groep In een grote retrospectief cohort van <PERSOON> et al (###), werden ### casus van alle grote gynaecologische ingrepen onderzocht In ### casus (<DATUM> ) was er sprake van een ureterstent ureterletsels werden geïdentificeerd, twee in de ureterstent groep en twee in de groep zonder stent plaatsing, alle vier tijdens laparotomische ingrepen Redan et al (###) bestudeerden bij ### patiënten, die allerlei het gebruik van een verlichte ureterstent Ze beschreven geen ureterletsels in de groep van stent plaatsing versus twee ureterletsels in de controle groep, maar de controle groep werd Bij de prospectieve cohort studie van Wood et al (###) werd bij ## patiënten van de ### patiënten die een LH ondergingen een ureter katheter geplaatst, echter de studie werd voortijdig gestaakt in verband met complicaties bij # van de ## casussen waarbij een ureter katheter was geplaatst De complicaties betroffen oligurie en anurie Tevens vond de onderzoeksgroep een afwezigheid van bewijs dat ureterstents ureterletsels zouden In de studie van Tanaka et al (###) was er sprake in de groep van ureterstents van tijdelijke Redan et al (###) Fanning et al (###) bespraken dat het routinematig gebruiken van ureterstents tijdens een LAVH zorgde voor extra kosten, te weten ### dollar Redan et al (###) beschreven dat het gebruik van ureterstents tijdens complexe pelviene chirurgie wel ### dollar duurder was, maar wel kosteneffectief was, aangezien het de operatieve procedure trokken een vergelijkbare conclusie zonder cijfers te noemen In hun studie bleef het echter Wat is de toegevoegde waarde van een cystoscopie aan het einde van een LH? verricht naar de volgende zoekvraag âIs aan het einde van elke LH standaard een cystoscopie standaard cystoscopie aan het einde van deze ingreep De werkgroep achtte de uitkomst complicaties (zowel het voorkomen van ureter en blaas.
| 665 | nvog |
(###) bestudeerden bij ### patiënten, die allerlei het gebruik van een verlichte ureterstent Ze beschreven geen ureterletsels in de groep van stent plaatsing versus twee ureterletsels in de controle groep, maar de controle groep werd Bij de prospectieve cohort studie van Wood et al (###) werd bij ## patiënten van de ### patiënten die een LH ondergingen een ureter katheter geplaatst, echter de studie werd voortijdig gestaakt in verband met complicaties bij # van de ## casussen waarbij een ureter katheter was geplaatst De complicaties betroffen oligurie en anurie Tevens vond de onderzoeksgroep een afwezigheid van bewijs dat ureterstents ureterletsels zouden In de studie van Tanaka et al (###) was er sprake in de groep van ureterstents van tijdelijke Redan et al (###) Fanning et al (###) bespraken dat het routinematig gebruiken van ureterstents tijdens een LAVH zorgde voor extra kosten, te weten ### dollar Redan et al (###) beschreven dat het gebruik van ureterstents tijdens complexe pelviene chirurgie wel ### dollar duurder was, maar wel kosteneffectief was, aangezien het de operatieve procedure trokken een vergelijkbare conclusie zonder cijfers te noemen In hun studie bleef het echter Wat is de toegevoegde waarde van een cystoscopie aan het einde van een LH? verricht naar de volgende zoekvraag âIs aan het einde van elke LH standaard een cystoscopie standaard cystoscopie aan het einde van deze ingreep De werkgroep achtte de uitkomst complicaties (zowel het voorkomen van ureter en blaas Voor nadere informatie over de zoekstrategie, zie bijlage âhoofdstuk <DATUM> #â Studies werden daarna RCTâs, en tot slot vergelijkende cohort studies), maar ook niet vergelijkende cohort studies die de uitkomsten na cystoscopie bij LH onderzochten, werden ook Van de ### unieke artikelen uit de literatuursearch, zijn ## originele artikelen als relevant beschouwd Daarnaast werd gebruik gemaakt van # systematische reviews om inzicht te belangrijkste studiekarakteristieken en resultaten zijn opgenomen in de evidencetabellen, <DATUM> #) De bewijskracht van de literatuur is weergegeven in de GRADE tabellen Hier is ook Er werden twee systematische reviews gevonden Adelman et al (###) onderzochten de incidentie van urinewegletsel na laparoscopische hysterectomie en verrichtten aparte analyses voor de verschillende subtypes van LH Teeluckdharry et al (###) keken aan de hand van een systematische search naar het aantal urinewegletsels die tijdens of na een benigne gynaecologische ingreep gevonden werden Subanalyse voor de LH werd ook uitgevoerd Er werden geen prospectieve vergelijkende (gerandomiseerde) studies gevonden die routinematig gebruik van de cystoscopie vergeleken met selectief of geen cystoscopie # geïncludeerd en een case-serie die een casus van blaas en ureterletsels (<PERSOON> et al ###) beschreef en probeerde risico factoren te identificeren In # studies werd de detectiekans van ureterletsel met een cystoscopie vermeld als maat voor de effectiviteit van een cystoscopie # studies beschreven (ook) de incidentie van complicaties van een cystoscopie Ook werd een expert studie geïncludeerd, waarbij ## gynaecologen gevraagd werden hun mening te geven over onder andere ureterletsel (<PERSOON> et al.
| 630 | nvog |
zie bijlage âhoofdstuk <DATUM> #â Studies werden daarna RCTâs, en tot slot vergelijkende cohort studies), maar ook niet vergelijkende cohort studies die de uitkomsten na cystoscopie bij LH onderzochten, werden ook Van de ### unieke artikelen uit de literatuursearch, zijn ## originele artikelen als relevant beschouwd Daarnaast werd gebruik gemaakt van # systematische reviews om inzicht te belangrijkste studiekarakteristieken en resultaten zijn opgenomen in de evidencetabellen, <DATUM> #) De bewijskracht van de literatuur is weergegeven in de GRADE tabellen Hier is ook Er werden twee systematische reviews gevonden Adelman et al (###) onderzochten de incidentie van urinewegletsel na laparoscopische hysterectomie en verrichtten aparte analyses voor de verschillende subtypes van LH Teeluckdharry et al (###) keken aan de hand van een systematische search naar het aantal urinewegletsels die tijdens of na een benigne gynaecologische ingreep gevonden werden Subanalyse voor de LH werd ook uitgevoerd Er werden geen prospectieve vergelijkende (gerandomiseerde) studies gevonden die routinematig gebruik van de cystoscopie vergeleken met selectief of geen cystoscopie # geïncludeerd en een case-serie die een casus van blaas en ureterletsels (<PERSOON> et al ###) beschreef en probeerde risico factoren te identificeren In # studies werd de detectiekans van ureterletsel met een cystoscopie vermeld als maat voor de effectiviteit van een cystoscopie # studies beschreven (ook) de incidentie van complicaties van een cystoscopie Ook werd een expert studie geïncludeerd, waarbij ## gynaecologen gevraagd werden hun mening te geven over onder andere ureterletsel (<PERSOON> et al In deze Delphi studie werd geen consensus bereikt met betrekking tot het routinematig gebruiken van een cystoscopie aan het einde van een LH Tot slot werd # studie meegenomen die een model voor kosteneffectiviteit had ontworpen (Visco et al ###) Zij lieten zien dat wanneer de incidentie voor blaas- en ureterletsel respectievelijk meer dan <DATUM> en #% was, het kosteneffectief was om na elke In de review van Adelman et al (###) werd een incidentie voor ureterletsel gevonden tussen # ##% en # #% na LH Deze bevinding werd gebaseerd op ## artikelen De incidentie voor blaasletsel werd berekend tussen # ## tot # ##% na LH Geconcludeerd werd dat in tegenstelling tot eerdere publicaties, de incidentie van urineweg letsels na LH vergelijkbaar is De systematische review van Teeluckdharry et al (###) onderzocht het verschil in incidentie tussen groepen met en zonder routinematige cystoscopie Zij vonden tot # keer meer letsel detectie wanneer de cystoscopie peroperatief gebruikt werd In totaal was de incidentie van ureterletsels # #% en van blaas letsels # #% Postoperatief werd # <DATUM> ingrepen ureterletsel ontdekt wanneer cystoscopie standaard gebruikt werd, versus <DATUM> wanneer deze selectief gebruikt werd Voor de blaasletsels werd <DATUM> postoperatief De geïncludeerde studies over dit onderwerp varieerden maximaal qua sensitiviteit (# tot ###%) Sandberg et al (###) beschreven <LOCATIE> s waarbij in ### gevallen peroperatief een cystoscopie werd verricht Geen enkele cystoscopie gaf het vermoeden op blaas- of.
| 640 | nvog |
In deze Delphi studie werd geen consensus bereikt met betrekking tot het routinematig gebruiken van een cystoscopie aan het einde van een LH Tot slot werd # studie meegenomen die een model voor kosteneffectiviteit had ontworpen (Visco et al ###) Zij lieten zien dat wanneer de incidentie voor blaas- en ureterletsel respectievelijk meer dan <DATUM> en #% was, het kosteneffectief was om na elke In de review van Adelman et al (###) werd een incidentie voor ureterletsel gevonden tussen # ##% en # #% na LH Deze bevinding werd gebaseerd op ## artikelen De incidentie voor blaasletsel werd berekend tussen # ## tot # ##% na LH Geconcludeerd werd dat in tegenstelling tot eerdere publicaties, de incidentie van urineweg letsels na LH vergelijkbaar is De systematische review van Teeluckdharry et al (###) onderzocht het verschil in incidentie tussen groepen met en zonder routinematige cystoscopie Zij vonden tot # keer meer letsel detectie wanneer de cystoscopie peroperatief gebruikt werd In totaal was de incidentie van ureterletsels # #% en van blaas letsels # #% Postoperatief werd # <DATUM> ingrepen ureterletsel ontdekt wanneer cystoscopie standaard gebruikt werd, versus <DATUM> wanneer deze selectief gebruikt werd Voor de blaasletsels werd <DATUM> postoperatief De geïncludeerde studies over dit onderwerp varieerden maximaal qua sensitiviteit (# tot ###%) Sandberg et al (###) beschreven <LOCATIE> s waarbij in ### gevallen peroperatief een cystoscopie werd verricht Geen enkele cystoscopie gaf het vermoeden op blaas- of Andere studies respectievelijk ###, ## en ## patiënten die tijdens een LH waarbij #, # en # laesies werden aangetoond bij cystoscopie In de follow-up kwamen er geen laesies bij, er werd dus niets Deze uitkomsten maken dat er een sensitiviteit van de cystoscopie van # tot ###% wordt gerapporteerd De studies van <PERSOON> et al (###) en Vakili et al (###) werden overigens alleen geïncludeerd voor deze uitkomst (aangezien de studies respectievelijk ook ingrepen voor Geen enkele studie had een vals positieve cystoscopie Dit levert een specificiteit van ###% Opvallend was de systematische review van Teeluckdharry et al (###), die concludeerden na analyse, dat er een hogere incidentie van blaas- en ureterletsel was in de groep vrouwen die tijdens een LH routinematig een cystoscopie onderging, ten opzichte van de groep die geen cystoscopie kreeg Zij suggereren dat een gedeelte van de letsels mogelijk wordt De kosten van een cystoscopie werden meegenomen in de studie van Visco et al (###) Zij berekenden dat een cystoscopie bij een LAVH kosteneffectief wordt vanaf een incidentie van ureterletsel boven de <DATUM> #% In hun model gaan zij uit van een specificiteit van ##% en een Het verrichten van een cystoscopie kan gepaard gaan met complicaties zoals blaasletsel en urineweginfecties Dit werd echter niet gezien in de geïncludeerde studies (Sandberg et al ###) In de studie van <PERSOON> et al (###) werd wel een hematurie als bijwerking gevonden bij.
| 649 | nvog |
studies respectievelijk ###, ## en ## patiënten die tijdens een LH waarbij #, # en # laesies werden aangetoond bij cystoscopie In de follow-up kwamen er geen laesies bij, er werd dus niets Deze uitkomsten maken dat er een sensitiviteit van de cystoscopie van # tot ###% wordt gerapporteerd De studies van <PERSOON> et al (###) en Vakili et al (###) werden overigens alleen geïncludeerd voor deze uitkomst (aangezien de studies respectievelijk ook ingrepen voor Geen enkele studie had een vals positieve cystoscopie Dit levert een specificiteit van ###% Opvallend was de systematische review van Teeluckdharry et al (###), die concludeerden na analyse, dat er een hogere incidentie van blaas- en ureterletsel was in de groep vrouwen die tijdens een LH routinematig een cystoscopie onderging, ten opzichte van de groep die geen cystoscopie kreeg Zij suggereren dat een gedeelte van de letsels mogelijk wordt De kosten van een cystoscopie werden meegenomen in de studie van Visco et al (###) Zij berekenden dat een cystoscopie bij een LAVH kosteneffectief wordt vanaf een incidentie van ureterletsel boven de <DATUM> #% In hun model gaan zij uit van een specificiteit van ##% en een Het verrichten van een cystoscopie kan gepaard gaan met complicaties zoals blaasletsel en urineweginfecties Dit werd echter niet gezien in de geïncludeerde studies (Sandberg et al ###) In de studie van <PERSOON> et al (###) werd wel een hematurie als bijwerking gevonden bij LAVH Daarnaast wordt met het gebruik van een cystoscopie de operatieduur verlengd <PERSOON> et al (###) rapporteerden dat de operatieduur met ## minuten werd verlengd door De incidentie van een blaasletsel varieert tussen # ## tot # ##% na LH Ureterstents zijn gemakkelijk in te brengen en verbeteren de identificatie en Routinematig gebruik van ureterstent plaatsing kan onnodige complicaties In een Delphi studie over het onderwerp, werd geen consensus bereikt over Het routinematig uitvoeren van een cystoscopie aan het einde van een LH is niet kosteneffectief voor een LH wanneer er minder dan #% blaas- en Routinematig uitvoeren van een cystoscopie aan het einde van een LH is een veilige ingreep en geeft beperkte verlenging van de duur van de operatie (<PERSOON> et al ###, <PERSOON> et al ###, Sandberg et al ###, Vakili et al Er is geen consensus bereikt over het routinematig uitvoeren van een Ten aanzien van de uitkomst ureterletsel kan met de # prospectief gecontroleerde studies geconcludeerd worden dat profylactische ureterstent plaatsing geen plaats heeft in het voorkomen van ureterletsels tijdens het uitvoeren van een ongecompliceerde LH Indien er sprake is van ernstig verstoorde anatomie (bijvoorbeeld bij diepe endometriose), zouden stents van nut kunnen zijn, maar hiervoor is geen bewijs Daarnaast worden er in een aantal studies ook (tijdelijke) complicaties beschreven ten gevolge van het gebruik van ureterstents, De studies laten allen geen lange follow-up zien, zodat niet gesproken kan worden over het beschermende <INSTELLING> van ureterstents ten aanzien van de latere thermische schade die bij de.
| 634 | nvog |
een cystoscopie de operatieduur verlengd <PERSOON> et al (###) rapporteerden dat de operatieduur met ## minuten werd verlengd door De incidentie van een blaasletsel varieert tussen # ## tot # ##% na LH Ureterstents zijn gemakkelijk in te brengen en verbeteren de identificatie en Routinematig gebruik van ureterstent plaatsing kan onnodige complicaties In een Delphi studie over het onderwerp, werd geen consensus bereikt over Het routinematig uitvoeren van een cystoscopie aan het einde van een LH is niet kosteneffectief voor een LH wanneer er minder dan #% blaas- en Routinematig uitvoeren van een cystoscopie aan het einde van een LH is een veilige ingreep en geeft beperkte verlenging van de duur van de operatie (<PERSOON> et al ###, <PERSOON> et al ###, Sandberg et al ###, Vakili et al Er is geen consensus bereikt over het routinematig uitvoeren van een Ten aanzien van de uitkomst ureterletsel kan met de # prospectief gecontroleerde studies geconcludeerd worden dat profylactische ureterstent plaatsing geen plaats heeft in het voorkomen van ureterletsels tijdens het uitvoeren van een ongecompliceerde LH Indien er sprake is van ernstig verstoorde anatomie (bijvoorbeeld bij diepe endometriose), zouden stents van nut kunnen zijn, maar hiervoor is geen bewijs Daarnaast worden er in een aantal studies ook (tijdelijke) complicaties beschreven ten gevolge van het gebruik van ureterstents, De studies laten allen geen lange follow-up zien, zodat niet gesproken kan worden over het beschermende <INSTELLING> van ureterstents ten aanzien van de latere thermische schade die bij de Echter, men kan zich afvragen of een ureterstent daarin wel afdoende Het gebruik van ureterstents geeft met name een verbetering van peroperatieve identificatie van de ureter bij verstoorde anatomie en zal in die gevallen wel van nut kunnen zijn in het bespoedig identificeren en dissecteren van de ureter, echter dit is tot op heden onvoldoende In de Verenigde Staten wordt aanbevolen om na iedere LH een cystoscopie te verrichten om zo peroperatief laesies aan de blaas en/of ureter te ontdekken en een re-interventie te voorkomen (AAGL Practice Report Practice guidelines for intraoperative cystoscopy in laparoscopic hysterectomy ###) Dit is gebaseerd op het AAGL report uit ### waarbij aan de hand van een literatuuronderzoek de AAGL concludeert dat het merendeel van de urinewegletsels peroperatief ontdekt kunnen worden met cystoscopie (sensitiviteit van ## tot ##%) Ook melden zij dat gezien de lage kosten en het feit dat een cystoscopie weinig invasief is voor patiënten onder narcose, er geen argumenten zijn om het niet te doen In diverse studies wordt echter aangetoond dat het niet altijd mogelijk is ureterletsel met een cystoscopie durante OK op te sporen, helemaal wanneer het een partiële ureterobstructie of thermisch letsel (soms pas later symptomatisch) betreft Er wordt dan ook aan de hoge sensitiviteit van een cystoscopie getwijfeld, zelfs in geval van direct ureterletsel (<PERSOON> verrichten dienen, naast de effectiviteit hiervan, ook de potentiële complicaties en de kosten Complicaties gerelateerd aan de cystoscopie lijken minimaal en slechts in # van de geïncludeerde studies wordt hematurie beschreven na cystoscopie.
| 596 | nvog |
Echter, men kan zich afvragen of een ureterstent daarin wel afdoende Het gebruik van ureterstents geeft met name een verbetering van peroperatieve identificatie van de ureter bij verstoorde anatomie en zal in die gevallen wel van nut kunnen zijn in het bespoedig identificeren en dissecteren van de ureter, echter dit is tot op heden onvoldoende In de Verenigde Staten wordt aanbevolen om na iedere LH een cystoscopie te verrichten om zo peroperatief laesies aan de blaas en/of ureter te ontdekken en een re-interventie te voorkomen (AAGL Practice Report Practice guidelines for intraoperative cystoscopy in laparoscopic hysterectomy ###) Dit is gebaseerd op het AAGL report uit ### waarbij aan de hand van een literatuuronderzoek de AAGL concludeert dat het merendeel van de urinewegletsels peroperatief ontdekt kunnen worden met cystoscopie (sensitiviteit van ## tot ##%) Ook melden zij dat gezien de lage kosten en het feit dat een cystoscopie weinig invasief is voor patiënten onder narcose, er geen argumenten zijn om het niet te doen In diverse studies wordt echter aangetoond dat het niet altijd mogelijk is ureterletsel met een cystoscopie durante OK op te sporen, helemaal wanneer het een partiële ureterobstructie of thermisch letsel (soms pas later symptomatisch) betreft Er wordt dan ook aan de hoge sensitiviteit van een cystoscopie getwijfeld, zelfs in geval van direct ureterletsel (<PERSOON> verrichten dienen, naast de effectiviteit hiervan, ook de potentiële complicaties en de kosten Complicaties gerelateerd aan de cystoscopie lijken minimaal en slechts in # van de geïncludeerde studies wordt hematurie beschreven na cystoscopie langer wanneer cystoscopie wordt uitgevoerd Bovendien zijn niet alle gynaecologen bekwaam om een cystoscopie uit te voeren waardoor de uroloog in consult moet worden gevraagd De werkgroep is van mening dat het aan de klinieken zelf is om te beslissen wie een cystoscopie mag verrichten Daarbij laat de studie van Visco et al (###) zien dat het routinematig gebruik van cystoscopie pas kosteneffectief is wanneer er bij meer dan #% letsels optreden na LAVH In <LOCATIE> werden in ###, ## urinewegletsels gerapporteerd data van de meest recente prospectieve Nederlandse studie uit ###-### zijn nog niet gepubliceerd, maar het aantal urinewegletsels is lager dan in ### (QUSUM) Derhalve kan men concluderen dat voor de Nederlandse situatie het routinematig uitvoeren van een cystoscopie niet kosteneffectief is Dit neemt niet weg dat de werkgroep van mening is dat, wanneer er vermoeden op ureterletsel of blaasletsel bestaat, er wel aanvullende diagnostiek gedaan moet worden Hierbij kan een cystoscopie van toegevoegde waarde kan zijn, maar sluit de aanwezigheid van een letsel niet volledig uit Er dient rekening gehouden te worden met het feit dat een cystoscopie geen thermisch letsel van de ureteren kan uitsluiten, waardoor men altijd postoperatief alert moet blijven In de Nederlandse Delphi studie werd ook aangeraden om bij afwijkende anatomie of beperkte ervaring van de operateur een cystoscopie te overwegen De werkgroep kan zich hier in vinden Plaats niet routinematig ureterstents bij een LH ter voorkoming van ureterletsel.
| 571 | nvog |
wanneer cystoscopie wordt uitgevoerd Bovendien zijn niet alle gynaecologen bekwaam om een cystoscopie uit te voeren waardoor de uroloog in consult moet worden gevraagd De werkgroep is van mening dat het aan de klinieken zelf is om te beslissen wie een cystoscopie mag verrichten Daarbij laat de studie van Visco et al (###) zien dat het routinematig gebruik van cystoscopie pas kosteneffectief is wanneer er bij meer dan #% letsels optreden na LAVH In <LOCATIE> werden in ###, ## urinewegletsels gerapporteerd data van de meest recente prospectieve Nederlandse studie uit ###-### zijn nog niet gepubliceerd, maar het aantal urinewegletsels is lager dan in ### (QUSUM) Derhalve kan men concluderen dat voor de Nederlandse situatie het routinematig uitvoeren van een cystoscopie niet kosteneffectief is Dit neemt niet weg dat de werkgroep van mening is dat, wanneer er vermoeden op ureterletsel of blaasletsel bestaat, er wel aanvullende diagnostiek gedaan moet worden Hierbij kan een cystoscopie van toegevoegde waarde kan zijn, maar sluit de aanwezigheid van een letsel niet volledig uit Er dient rekening gehouden te worden met het feit dat een cystoscopie geen thermisch letsel van de ureteren kan uitsluiten, waardoor men altijd postoperatief alert moet blijven In de Nederlandse Delphi studie werd ook aangeraden om bij afwijkende anatomie of beperkte ervaring van de operateur een cystoscopie te overwegen De werkgroep kan zich hier in vinden Plaats niet routinematig ureterstents bij een LH ter voorkoming van ureterletsel Verricht geen routinematige cystoscopie aan het einde van een LH AAGL Practice Report Practice guidelines for intraoperative cystoscopy in laparoscopic hysterectomy <PERSOON> Ben-Hur, H and <PERSOON> hysterectomy " <PERSOON> Gynecol Laparosc <DATUM> (###) #<DATUM> <PERSOON>, A M , et al "Universal Cystoscopy After Benign Hysterectomy " Obstetrics and Gynecology #<DATUM> (###) ###-## Chou, M T , C J <PERSOON>, and <PERSOON> ureteral catheterization in gynecologic surgery a ##-year randomized trial in a community hospital " <PERSOON>, J , et al "Cost analysis of prophylactic intraoperative cystoscopic ureteral stents in gynecologic surgery " J Am hysterectomy a systematic Delphi procedure among experts " <PERSOON> and prevention of laparoscopic ureter injuries an analysis of ## cases during laparoscopic hysterectomy in the Jelovsek, J E , et al "Incidence of lower urinary tract injury at the time of total laparoscopic hysterectomy " JSLS <DATUM> <PERSOON>, M L , et al "Should cystoscopy be routinely performed after laparoscopy-assisted vaginal hysterectomy?" Koh, L W , et al "A simple procedure for the prevention of ureteral injury in laparoscopic-assisted vaginal hysterectomy " <PERSOON-##>, J , et al "Morbidity of <DATUM> hysterectomies by type of approach " Hum Reprod ##.
| 592 | nvog |
een LH AAGL Practice Report Practice guidelines for intraoperative cystoscopy in laparoscopic hysterectomy <PERSOON> Ben-Hur, H and <PERSOON> hysterectomy " <PERSOON> Gynecol Laparosc <DATUM> (###) #<DATUM> <PERSOON>, A M , et al "Universal Cystoscopy After Benign Hysterectomy " Obstetrics and Gynecology #<DATUM> (###) ###-## Chou, M T , C J <PERSOON>, and <PERSOON> ureteral catheterization in gynecologic surgery a ##-year randomized trial in a community hospital " <PERSOON>, J , et al "Cost analysis of prophylactic intraoperative cystoscopic ureteral stents in gynecologic surgery " J Am hysterectomy a systematic Delphi procedure among experts " <PERSOON> and prevention of laparoscopic ureter injuries an analysis of ## cases during laparoscopic hysterectomy in the Jelovsek, J E , et al "Incidence of lower urinary tract injury at the time of total laparoscopic hysterectomy " JSLS <DATUM> <PERSOON>, M L , et al "Should cystoscopy be routinely performed after laparoscopy-assisted vaginal hysterectomy?" Koh, L W , et al "A simple procedure for the prevention of ureteral injury in laparoscopic-assisted vaginal hysterectomy " <PERSOON-##>, J , et al "Morbidity of <DATUM> hysterectomies by type of approach " <PERSOON-##> with a #-mm laparoscope and suction irrigator " <PERSOON-##>, and G H <PERSOON-##> "Are ureteral catheters in gynecologic surgery beneficial or hazardous?" <PERSOON-##>, J A and <PERSOON-##> the ureters " JSLS <DATUM> (###) ###-## Sandberg, E M , et al "Utility of cystoscopy during hysterectomy " Obstetrics and Gynecology #<DATUM> (###) ###-## Seman, E I , et al "Routine cystoscopy after laparoscopically assisted hysterectomy What's the point?" Gynaecological <PERSOON-##>, A , et al "Cystoscopy after total or subtotal laparoscopic hysterectomy <PERSOON-##> value of a routine procedure " Shen, C C , et al "Effects of closed suction drainage in reducing pain after laparoscopic-assisted vaginal hysterectomy " J <PERSOON-##>, J , et al "Laparoscopic Hysterectomy and Urinary Tract Injury Experience in a Health Maintenance Organization " Tanaka, Y , et al "Ureteral catheter placement for prevention of ureteral injury during laparoscopic hysterectomy " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> at Benign Gynecologic Surgery and the Role of <PERSOON-##> and <PERSOON-##>-analysis " Obstet Gynecol #<DATUM> (###) ###-## Vakili, B , et al "<PERSOON-##> incidence of urinary tract injury during hysterectomy.
| 647 | nvog |
###-## <PERSOON> with a #-mm laparoscope and suction irrigator " <PERSOON>, and G H <PERSOON> "Are ureteral catheters in gynecologic surgery beneficial or hazardous?" <PERSOON>, J A and <PERSOON> the ureters " JSLS <DATUM> (###) ###-## Sandberg, E M , et al "Utility of cystoscopy during hysterectomy " Obstetrics and Gynecology #<DATUM> (###) ###-## Seman, E I , et al "Routine cystoscopy after laparoscopically assisted hysterectomy What's the point?" Gynaecological <PERSOON>, A , et al "Cystoscopy after total or subtotal laparoscopic hysterectomy <PERSOON> value of a routine procedure " Shen, C C , et al "Effects of closed suction drainage in reducing pain after laparoscopic-assisted vaginal hysterectomy " J <PERSOON>, J , et al "Laparoscopic Hysterectomy and Urinary Tract Injury Experience in a Health Maintenance Organization " Tanaka, Y , et al "Ureteral catheter placement for prevention of ureteral injury during laparoscopic hysterectomy " <PERSOON>, and <PERSOON-##> at Benign Gynecologic Surgery and the Role of <PERSOON-##> and <PERSOON-##>-analysis " Obstet Gynecol #<DATUM> (###) ###-## Vakili, B , et al "<PERSOON> incidence of urinary tract injury during hysterectomy Visco, A G , et al "Cost-effectiveness of universal cystoscopy to identify ureteral injury at hysterectomy " Obstet Gynecol Wood, E C , P <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> use of ureteric catheters at laparoscopic hysterectomy may cause <PERSOON-##>, H H , et al "<PERSOON> detection of ureteral injuries after hysterectomy " <PERSOON-##> <DATUM> (###) #<DATUM> Wat zijn belangrijkste adviezen bij het vermoeden van ureterletsel postoperatief? bijlage âhoofdstuk <DATUM> Van de ### artikelen uit de literatuursearch, zijn #artikelen als relevant beschouwd met betrekking tot de detectie van ureterletsel postoperatief In totaal werden # artikelen geïncludeerd Gezien het feit dat er weinig tot geen evidence bestaat over dit onderwerp, werd ook gekeken naar niet-systematische reviews Er werd een systematische review van Adelman et al (###) geïncludeerd in dit hoofdstuk In deze review werd aan de hand van ## artikelen gekeken naar de incidentie van blaas- en ureterletsel Ook werd een case-serie van ## ureterletsels na <PERSOON-##> et al ###) meegenomen en een Delphi studie van dezelfde auteur (<PERSOON-##> et al ###a) In die laatste studie werden aanbevelingen geformuleerd over het voorkomen van urineweglaesies na LH ###;Burks et al ###;<PERSOON-##> et al ###), die allen over schreven over adviezen bij het In de systematische review van Adelman et al werd de incidentie van ureterletsel geschat tussen # ##-# #%.
| 680 | nvog |
G , et al "Cost-effectiveness of universal cystoscopy to identify ureteral injury at hysterectomy " Obstet Gynecol Wood, E C , P <PERSOON>, and <PERSOON> use of ureteric catheters at laparoscopic hysterectomy may cause <PERSOON>, H H , et al "<PERSOON> detection of ureteral injuries after hysterectomy " <PERSOON> <DATUM> (###) #<DATUM> Wat zijn belangrijkste adviezen bij het vermoeden van ureterletsel postoperatief? bijlage âhoofdstuk <DATUM> Van de ### artikelen uit de literatuursearch, zijn #artikelen als relevant beschouwd met betrekking tot de detectie van ureterletsel postoperatief In totaal werden # artikelen geïncludeerd Gezien het feit dat er weinig tot geen evidence bestaat over dit onderwerp, werd ook gekeken naar niet-systematische reviews Er werd een systematische review van Adelman et al (###) geïncludeerd in dit hoofdstuk In deze review werd aan de hand van ## artikelen gekeken naar de incidentie van blaas- en ureterletsel Ook werd een case-serie van ## ureterletsels na <PERSOON> et al ###) meegenomen en een Delphi studie van dezelfde auteur (<PERSOON> et al ###a) In die laatste studie werden aanbevelingen geformuleerd over het voorkomen van urineweglaesies na LH ###;Burks et al ###;<PERSOON> et al ###), die allen over schreven over adviezen bij het In de systematische review van Adelman et al werd de incidentie van ureterletsel geschat tussen # ##-# #% ureterletsels Van die ### werden er ## tijdens de ingreep ontdekt (##%), ## postoperatief (##,#%) en in ## (##,#%) gevallen was het onduidelijk Dit komt overeen met andere nietsystematische review (<PERSOON> et al ###;Esparaz et al ###) waarbij wordt beschreven dat ##% tot ##% van iatrogene ureterletsels postoperatief ontdekt worden In de review van Adelman et al (###) werden letsels tussen # en ## dagen postoperatief ontdekt In de studie van <PERSOON> et al (###) die retrospectief gekeken hebben naar ## ureterletsels, werd zelfs # laesie ### dagen na de operatie ontdekt # letsel werd peroperatief ontdekt, # werden er in de eerste week ontdekt en ##% binnen de eerste maand Het merendeel van de patiënten met ureterletsel moest opnieuw geopereerd worden (Adelman et Over het algemeen wordt het meest distale deel het vaakst beschadigd In de nonsystematische review van Esparaz et al (###) worden de iatrogene ureterletsels ingedeeld in de volgende types transsectie, perforatie, verbrijzeling van de ureter, devascularisatie door elektrocoagulatie welke vervolgens tot ischemie kan leiden De schade bij dit laatste type laesie zullen peroperatief nog niet zichtbaar zijn en pas in een later stadium zal het necrotisch weefsel zich ontwikkelen tot een fistel of fibrose In de systematische review van Adelman et al (###) werden de volgende risicofactoren geassocieerd met ureterletsel keizersnede in de voorgeschiedenis, eerdere andere abdominale ingrepen, endometriose, adhesies, myomen in het ligamentum latum en een operateur met weinig ervaring In de review van Esparaz et al (###) en Manoucheri et al.
| 693 | nvog |
ingreep ontdekt (##%), ## postoperatief (##,#%) en in ## (##,#%) gevallen was het onduidelijk Dit komt overeen met andere nietsystematische review (<PERSOON> et al ###;Esparaz et al ###) waarbij wordt beschreven dat ##% tot ##% van iatrogene ureterletsels postoperatief ontdekt worden In de review van Adelman et al (###) werden letsels tussen # en ## dagen postoperatief ontdekt In de studie van <PERSOON> et al (###) die retrospectief gekeken hebben naar ## ureterletsels, werd zelfs # laesie ### dagen na de operatie ontdekt # letsel werd peroperatief ontdekt, # werden er in de eerste week ontdekt en ##% binnen de eerste maand Het merendeel van de patiënten met ureterletsel moest opnieuw geopereerd worden (Adelman et Over het algemeen wordt het meest distale deel het vaakst beschadigd In de nonsystematische review van Esparaz et al (###) worden de iatrogene ureterletsels ingedeeld in de volgende types transsectie, perforatie, verbrijzeling van de ureter, devascularisatie door elektrocoagulatie welke vervolgens tot ischemie kan leiden De schade bij dit laatste type laesie zullen peroperatief nog niet zichtbaar zijn en pas in een later stadium zal het necrotisch weefsel zich ontwikkelen tot een fistel of fibrose In de systematische review van Adelman et al (###) werden de volgende risicofactoren geassocieerd met ureterletsel keizersnede in de voorgeschiedenis, eerdere andere abdominale ingrepen, endometriose, adhesies, myomen in het ligamentum latum en een operateur met weinig ervaring In de review van Esparaz et al (###) en Manoucheri et al aangevuld door een verstoorde anatomie door bijvoorbeeld een vergrote uterus <PERSOON> et al hebben in hun studie naar ## ureterletsels (###) en met hun Delphi studie (###a) de volgende risico factoren beschreven gebrek aan ervaring (gebaseerd op een minimaal volume van ## ingrepen), het niet gebruiken van een uterusmanipulator en het niet al ###) werd vermeld dat wanneer patiënten koorts ontwikkelen, misselijk zijn, klachten hebben van dysurie of anurie en/of incontinentie, flankpijn, leukocytose en/of een peritonitis, men bedacht moet zijn op een ureterletsel Deze symptomen werden ook gezien in de studie van <PERSOON> et al (###) waarbij #<DATUM> flank- en buikpijn had, <DATUM> koorts en <DATUM> urine In de niet systematische review van Burks et al (###), <PERSOON> et al (###) en Esparaz et al (###) worden de verschillende behandelmogelijkheden uiteen gezet Echografie, intraveneus pyelogram of CT-scan zijn de meest gebruikte beeldvormende onderzoeken om een ureterletsel te detecteren Bij onduidelijkheid, kan ook een retrograad pyelogram gedaan Indien een ureterletsel postoperatief vermoed wordt of ontdekt is, is het raadzaam de uroloog in consult te vragen Beleid moet door dit specialisme bepaald worden en zal afhankelijk zijn van de lokalisatie van het letsel en het moment van ontdekken De literatuur werd niet volgens GRADE beoordeeld aangezien het niet om vergelijkend Incidentie van ureterletsel na een LH wordt geschat tussen # ## gestoorde anatomie en de mate van ervaring van de operateur (Adelman et al ###, Esparaz et al.
| 682 | nvog |
aangevuld door een verstoorde anatomie door bijvoorbeeld een vergrote uterus <PERSOON> et al hebben in hun studie naar ## ureterletsels (###) en met hun Delphi studie (###a) de volgende risico factoren beschreven gebrek aan ervaring (gebaseerd op een minimaal volume van ## ingrepen), het niet gebruiken van een uterusmanipulator en het niet al ###) werd vermeld dat wanneer patiënten koorts ontwikkelen, misselijk zijn, klachten hebben van dysurie of anurie en/of incontinentie, flankpijn, leukocytose en/of een peritonitis, men bedacht moet zijn op een ureterletsel Deze symptomen werden ook gezien in de studie van <PERSOON> et al (###) waarbij #<DATUM> flank- en buikpijn had, <DATUM> koorts en <DATUM> urine In de niet systematische review van Burks et al (###), <PERSOON> et al (###) en Esparaz et al (###) worden de verschillende behandelmogelijkheden uiteen gezet Echografie, intraveneus pyelogram of CT-scan zijn de meest gebruikte beeldvormende onderzoeken om een ureterletsel te detecteren Bij onduidelijkheid, kan ook een retrograad pyelogram gedaan Indien een ureterletsel postoperatief vermoed wordt of ontdekt is, is het raadzaam de uroloog in consult te vragen Beleid moet door dit specialisme bepaald worden en zal afhankelijk zijn van de lokalisatie van het letsel en het moment van ontdekken De literatuur werd niet volgens GRADE beoordeeld aangezien het niet om vergelijkend Incidentie van ureterletsel na een LH wordt geschat tussen # ## gestoorde anatomie en de mate van ervaring van de operateur (Adelman et al ###, Esparaz et al (Burks et al ###, <PERSOON> et al ###, Esperaz et al ###, Bij verdenking op ureterletsel is het raadzaam de uroloog in De incidentie van iatrogeen ureterletsel wordt geschat tussen # ## en # #% (Adelman et al ###) Een onopgemerkt ureterletsel kan postoperatief serieuze gevolgen hebben voor een patiënt in de vorm van een fistel, urinelekkage, hydronefrose of in zeldzame gevallen zelfs acuut nierfalen Het is om die reden uitermate belangrijk om in de eerste plaats ureterletsels te voorkomen (zie hoofdstuk <DATUM> adviezen ten aanzien van het voorkomen van ureterletsel) Indien één of beide ureters geraakt worden, kan veel schade voorkomen worden door snelle peroperatieve herkenning en behandeling Dit werd gezien in de studie van <PERSOON> et al (###), hier werd bij ## patiënten ureterletsel gediagnosticeerd en patiënten bij wie dit in een vroeg stadium ontdekt werd, herstelden sneller en ondergingen meer conservatieve behandelingen Het is echter in de praktijk niet altijd eenvoudig om ureterletsel op te sporen met name wanneer er sprake is van collaterale thermische schade, ook wel âindirect letselâ genoemd Deze schade zal peroperatief nog niet zichtbaar zijn en pas in een later stadium kan het necrotisch weefsel zich ontwikkelen tot een fistel of fibrose Met de toename van laparoscopische ingrepen binnen de gynaecologie, is het risico op âindirecte schadeâ reëel en zal de gynaecoloog en eventueel de huisarts postoperatief hier alert op moeten zijn Indien.
| 637 | nvog |
et al ###, <PERSOON> et al ###, Esperaz et al ###, Bij verdenking op ureterletsel is het raadzaam de uroloog in De incidentie van iatrogeen ureterletsel wordt geschat tussen # ## en # #% (Adelman et al ###) Een onopgemerkt ureterletsel kan postoperatief serieuze gevolgen hebben voor een patiënt in de vorm van een fistel, urinelekkage, hydronefrose of in zeldzame gevallen zelfs acuut nierfalen Het is om die reden uitermate belangrijk om in de eerste plaats ureterletsels te voorkomen (zie hoofdstuk <DATUM> adviezen ten aanzien van het voorkomen van ureterletsel) Indien één of beide ureters geraakt worden, kan veel schade voorkomen worden door snelle peroperatieve herkenning en behandeling Dit werd gezien in de studie van <PERSOON> et al (###), hier werd bij ## patiënten ureterletsel gediagnosticeerd en patiënten bij wie dit in een vroeg stadium ontdekt werd, herstelden sneller en ondergingen meer conservatieve behandelingen Het is echter in de praktijk niet altijd eenvoudig om ureterletsel op te sporen met name wanneer er sprake is van collaterale thermische schade, ook wel âindirect letselâ genoemd Deze schade zal peroperatief nog niet zichtbaar zijn en pas in een later stadium kan het necrotisch weefsel zich ontwikkelen tot een fistel of fibrose Met de toename van laparoscopische ingrepen binnen de gynaecologie, is het risico op âindirecte schadeâ reëel en zal de gynaecoloog en eventueel de huisarts postoperatief hier alert op moeten zijn Indien ook gedacht moeten worden aan een ureterletsel, ook lange tijd na de ingreep Hoe eerder de diagnose duidelijk is, hoe sneller het gebied met urinelekkage ontlast kan worden Geadviseerd wordt om bij vermoeden van ureterletsel de uroloog in consult te vragen Uit de literatuur blijkt dat klachten voornamelijk flankpijn zijn, koorts en/of incontinentie Er is geen eenduidige conclusie te trekken ten aanzien van de risicofactoren die geassocieerd worden met ureterletsel Adhesies en verstoorde anatomie worden regelmatig beschreven, maar ook Blijf postoperatief alert op een ureterletsel Ureterletsels kunnen zich ver na de postoperatieve termijn van # weken nog manifesteren en symptomen kunnen Bij vermoeden op een ureterletsel, vraag altijd de uroloog in consult voor advies over Burks, F N and <PERSOON> of iatrogenic ureteral injury " Therapeutic Advances in Urology <DATUM> (###) <PERSOON>, S P and <PERSOON> injuries External and iatrogenic " Urologic Clinics of <PERSOON>, A M , et al "Iatrogenic Urinary Tract Injuries Etiology, Diagnosis, and Management " Seminars in Interventional hysterectomy a systematic Delphi procedure among experts " <PERSOON>, A , et al "Ureteral injuries during gynecological surgery " <PERSOON>, E , et al "Ureteral injury in laparoscopic gynecologic surgery " <PERSOON>, H H , et al.
| 570 | nvog |
Hoe eerder de diagnose duidelijk is, hoe sneller het gebied met urinelekkage ontlast kan worden Geadviseerd wordt om bij vermoeden van ureterletsel de uroloog in consult te vragen Uit de literatuur blijkt dat klachten voornamelijk flankpijn zijn, koorts en/of incontinentie Er is geen eenduidige conclusie te trekken ten aanzien van de risicofactoren die geassocieerd worden met ureterletsel Adhesies en verstoorde anatomie worden regelmatig beschreven, maar ook Blijf postoperatief alert op een ureterletsel Ureterletsels kunnen zich ver na de postoperatieve termijn van # weken nog manifesteren en symptomen kunnen Bij vermoeden op een ureterletsel, vraag altijd de uroloog in consult voor advies over Burks, F N and <PERSOON> of iatrogenic ureteral injury " Therapeutic Advances in Urology <DATUM> (###) <PERSOON>, S P and <PERSOON> injuries External and iatrogenic " Urologic Clinics of <PERSOON>, A M , et al "Iatrogenic Urinary Tract Injuries Etiology, Diagnosis, and Management " Seminars in Interventional hysterectomy a systematic Delphi procedure among experts " <PERSOON>, A , et al "Ureteral injuries during gynecological surgery " <PERSOON>, E , et al "Ureteral injury in laparoscopic gynecologic surgery " <PERSOON>, H H , et al " <PERSOON> <DATUM> (###) #<DATUM> Het morcelleren van uteri en myomen bij laparoscopische ingrepen is ter discussie gesteld, nadat in ### in de Verenigde Staten een aanvankelijk benigne ogend myoom gemorcelleerd werd, welke later een uterien sarcoom bleek te zijn Als reactie hierop heeft de Amerikaanse FDA (Food and Drug Administration) een verklaring uitgebracht waarin zij het gebruik van morcellatoren in bijna alle gevallen afraadt ( FDA Laparoscopic Uterine Power Morcellation De minimaal invasieve gynaecologische chirurgie staat hiermee voor een dilemma, omdat door het bovenstaande advies het indicatiegebied (preoperatief benigne imponerende aandoeningen, waarbij een doel is het voorkomen van een laparotomie) sterk verkleind dreigt te worden Het doel van dit hoofdstuk is om wetenschappelijk onderbouwde informatie te De werkgroep achtte de uitkomst complicaties, de incidentie van (onverwachte) sarcomen als Bij het verschijnen van de richtlijn staat dit onderwerp, in de literatuur, nog in de kinderschoenen Hierom werd besloten om geen systematische search te verrichten, maar om een overzicht te geven van de beschikbare literatuur Hoofdartikelen van verschillende (internationale) verenigingen en systematische reviews werden voor dit hoofdstuk gebruikt In totaal werden # hoofdartikelen geïncludeerd en deze zullen hieronder verder beschreven (ESGE) een systematische review geschreven waarbij zij de huidige literatuur tot ### bekeken en aanbevelingen formuleerden ten aanzien van het gebruik van de (power) morcellator In totaal werden ### artikelen geïncludeerd in deze review De volgende onderwerpen werden besproken de incidentie van een onverwacht sarcoom, de diagnostiek.
| 548 | nvog |
<PERSOON> <DATUM> (###) #<DATUM> Het morcelleren van uteri en myomen bij laparoscopische ingrepen is ter discussie gesteld, nadat in ### in de Verenigde Staten een aanvankelijk benigne ogend myoom gemorcelleerd werd, welke later een uterien sarcoom bleek te zijn Als reactie hierop heeft de Amerikaanse FDA (Food and Drug Administration) een verklaring uitgebracht waarin zij het gebruik van morcellatoren in bijna alle gevallen afraadt ( FDA Laparoscopic Uterine Power Morcellation De minimaal invasieve gynaecologische chirurgie staat hiermee voor een dilemma, omdat door het bovenstaande advies het indicatiegebied (preoperatief benigne imponerende aandoeningen, waarbij een doel is het voorkomen van een laparotomie) sterk verkleind dreigt te worden Het doel van dit hoofdstuk is om wetenschappelijk onderbouwde informatie te De werkgroep achtte de uitkomst complicaties, de incidentie van (onverwachte) sarcomen als Bij het verschijnen van de richtlijn staat dit onderwerp, in de literatuur, nog in de kinderschoenen Hierom werd besloten om geen systematische search te verrichten, maar om een overzicht te geven van de beschikbare literatuur Hoofdartikelen van verschillende (internationale) verenigingen en systematische reviews werden voor dit hoofdstuk gebruikt In totaal werden # hoofdartikelen geïncludeerd en deze zullen hieronder verder beschreven (ESGE) een systematische review geschreven waarbij zij de huidige literatuur tot ### bekeken en aanbevelingen formuleerden ten aanzien van het gebruik van de (power) morcellator In totaal werden ### artikelen geïncludeerd in deze review De volgende onderwerpen werden besproken de incidentie van een onverwacht sarcoom, de diagnostiek De FDA heeft in ### ook een rapport gepubliceerd waarin het aantal onverwachte sarcomen werd onderzocht Zij includeerde in hun document ## studies uit de literatuur en vonden een In datzelfde jaar hebben de American College of Obstetrics and Gynecology (ACOG) (AAGL practice report Morcellation during uterine tissue extraction ###) ook statements gepubliceerd waarin zij concludeerde dat het morcelleren in een zak nog niet goed onderzocht is en dat het belangrijk is dat er voldoende training komt ten aanzien van het morcelleren en het schatten van het risico Ook adviseren zij in hun rapport om de belangrijkste knelpunten met patiënten preoperatief te bespreken (informed consent) Tot slot pleitten zij voor een, bij voorkeur, nationaal registratie systeem voor het morcelleren In de studie van <PERSOON> et al (###) werd gekeken naar de complicaties gerelateerd aan het morcelleren Hiervoor werd een systematisch literatuuronderzoek uitgevoerd en werd de Siedhoff et al (###) publiceerden een artikel waarin zij in een hypothetisch cohort van ### ### vrouwen de voor- en nadelen van de laparoscopie versus laparotomie beoordeelden bij hysterectomie Zij concludeerden dat de risicoâs geassocieerd met het morcelleren bij laparoscopie niet opwegen tegen de risicoâs van een abdominale hysterectomie Teruggaan naar laparotomie zou niet leiden tot betere uitkomsten in een groot cohort vrouwen Pritts et al (###) hebben ook een systematisch onderzoek uitgevoerd (van ###-###) waarbij hun primaire doel was om inzicht te krijgen in de gevolgen van het morcelleren (en dus spill) op de overleving.
| 604 | nvog |
ook een rapport gepubliceerd waarin het aantal onverwachte sarcomen werd onderzocht Zij includeerde in hun document ## studies uit de literatuur en vonden een In datzelfde jaar hebben de American College of Obstetrics and Gynecology (ACOG) (AAGL practice report Morcellation during uterine tissue extraction ###) ook statements gepubliceerd waarin zij concludeerde dat het morcelleren in een zak nog niet goed onderzocht is en dat het belangrijk is dat er voldoende training komt ten aanzien van het morcelleren en het schatten van het risico Ook adviseren zij in hun rapport om de belangrijkste knelpunten met patiënten preoperatief te bespreken (informed consent) Tot slot pleitten zij voor een, bij voorkeur, nationaal registratie systeem voor het morcelleren In de studie van <PERSOON> et al (###) werd gekeken naar de complicaties gerelateerd aan het morcelleren Hiervoor werd een systematisch literatuuronderzoek uitgevoerd en werd de Siedhoff et al (###) publiceerden een artikel waarin zij in een hypothetisch cohort van ### ### vrouwen de voor- en nadelen van de laparoscopie versus laparotomie beoordeelden bij hysterectomie Zij concludeerden dat de risicoâs geassocieerd met het morcelleren bij laparoscopie niet opwegen tegen de risicoâs van een abdominale hysterectomie Teruggaan naar laparotomie zou niet leiden tot betere uitkomsten in een groot cohort vrouwen Pritts et al (###) hebben ook een systematisch onderzoek uitgevoerd (van ###-###) waarbij hun primaire doel was om inzicht te krijgen in de gevolgen van het morcelleren (en dus spill) op de overleving het en bloc verwijderen van met name laaggradige sarcomen mogelijk tot betere overleving en minder recidief leidt Ook werd de kans op upstaging van het sarcoom door het morcelleren gerapporteerd tussen ##-##% Er zijn echter te weinig studies om verdere harde conclusies te kunnen trekken Daarbij concludeerden zij dat er geen verschil leek te zijn De systematic review van <PERSOON> et al (###) onderzocht de incidentie van Bovengenoemde artikelen worden hieronder besproken per klinische uitkomst Er is momenteel geen diagnosticum voorhanden welke met zekerheid onderscheid tussen benigne en maligne myomatriumweefsel preoperatief kan stellen In de systematische review van de ESGE werd besproken dat klinische kenmerken die bij een sarcoom vaker voorkomen dan bij een myoom, indien in combinatie voorkomend, richting kunnen geven aan een globale risico-inschatting Te denken valt aan leeftijd, postmenopauzale status, abnormaal uterien bloedverlies (met name niet-cyclisch bloedverlies) en kenmerken bij beeldvormend onderzoek zoals grootte van de myomen en het aantal, echogeniciteit en doorbloeding De incidentie van een (onverwacht) sarcoom wordt tussen # ##-# #% geschat De incidentie van parasitaire myomen na morcellatie (zonder zak) werd geschat tussen # ##-# ##% De studie van <PERSOON> et al (###) keek naar de complicaties die geregistreerd werden in de MAUDE database gerelateerd aan het (power) morcellator Tussen ###-### werden ## complicaties gevonden waarvan ##% tijdens de ingreep ontdekt is Complicaties die beschreven werden waren laesies aan de darmen (n=##), vaten (n=##), nieren (n=#), ureter (n=#), blaas (n=#) en diafragma (n=#).
| 648 | nvog |
sarcomen mogelijk tot betere overleving en minder recidief leidt Ook werd de kans op upstaging van het sarcoom door het morcelleren gerapporteerd tussen ##-##% Er zijn echter te weinig studies om verdere harde conclusies te kunnen trekken Daarbij concludeerden zij dat er geen verschil leek te zijn De systematic review van <PERSOON> et al (###) onderzocht de incidentie van Bovengenoemde artikelen worden hieronder besproken per klinische uitkomst Er is momenteel geen diagnosticum voorhanden welke met zekerheid onderscheid tussen benigne en maligne myomatriumweefsel preoperatief kan stellen In de systematische review van de ESGE werd besproken dat klinische kenmerken die bij een sarcoom vaker voorkomen dan bij een myoom, indien in combinatie voorkomend, richting kunnen geven aan een globale risico-inschatting Te denken valt aan leeftijd, postmenopauzale status, abnormaal uterien bloedverlies (met name niet-cyclisch bloedverlies) en kenmerken bij beeldvormend onderzoek zoals grootte van de myomen en het aantal, echogeniciteit en doorbloeding De incidentie van een (onverwacht) sarcoom wordt tussen # ##-# #% geschat De incidentie van parasitaire myomen na morcellatie (zonder zak) werd geschat tussen # ##-# ##% De studie van <PERSOON> et al (###) keek naar de complicaties die geregistreerd werden in de MAUDE database gerelateerd aan het (power) morcellator Tussen ###-### werden ## complicaties gevonden waarvan ##% tijdens de ingreep ontdekt is Complicaties die beschreven werden waren laesies aan de darmen (n=##), vaten (n=##), nieren (n=#), ureter (n=#), blaas (n=#) en diafragma (n=#) belangrijke factor #patiënten overleden aan de complicaties gerelateerd aan het morcelleren De studie van Pritts et al (###) concludeerde dat het en bloc verwijderen van met name laaggradige sarcomen mogelijk tot betere overleving en minder recidief leidt Ook werd de kans op upstaging van het sarcoom door het morcelleren gerapporteerd tussen ##-##% Er zijn echter te weinig studies om verdere harde conclusies te kunnen trekken Siedhoff et al (###) concludeerden dat de risicoâs geassocieerd met het morcelleren bij De mogelijkheden en alternatieven zoals het gebruiken van een zak tijdens het morcelleren De incidentie van een (onverwacht) sarcoom wordt tussen # ##-# #% geschat en stijgt met toename van de leeftijd over de precieze bijdrage van het morcelleren (c q het verspreiden van spill) van een maligniteit op de overleving van patiënten Wel wordt de kans op upstaging van het sarcoom De incidentie van parasitaire myomen wordt geschat tussen Er zijn onvoldoende wetenschappelijke gegevens om het risico op een sarcoom in een verondersteld myoom met enige mate van zekerheid te kunnen voorspellen Wel zijn er klinische kenmerken zoals eerder beschreven, die richting kunnen geven aan een globale risico-inschatting maar deze zijn helaas ook onzeker en niet definitief Een sarcoom in een verondersteld myoom komt in het grootste deel van de rapportages in de literatuur tussen # ##% en # #% voor (zie cijfers, is de werkgroep van mening dat het belangrijk is om data uit grote (nationale) # c Complicaties gerelateerd aan het morcelleren en aanbevelingen/alternatieven voor.
| 646 | nvog |
aan het morcelleren De studie van Pritts et al (###) concludeerde dat het en bloc verwijderen van met name laaggradige sarcomen mogelijk tot betere overleving en minder recidief leidt Ook werd de kans op upstaging van het sarcoom door het morcelleren gerapporteerd tussen ##-##% Er zijn echter te weinig studies om verdere harde conclusies te kunnen trekken Siedhoff et al (###) concludeerden dat de risicoâs geassocieerd met het morcelleren bij De mogelijkheden en alternatieven zoals het gebruiken van een zak tijdens het morcelleren De incidentie van een (onverwacht) sarcoom wordt tussen # ##-# #% geschat en stijgt met toename van de leeftijd over de precieze bijdrage van het morcelleren (c q het verspreiden van spill) van een maligniteit op de overleving van patiënten Wel wordt de kans op upstaging van het sarcoom De incidentie van parasitaire myomen wordt geschat tussen Er zijn onvoldoende wetenschappelijke gegevens om het risico op een sarcoom in een verondersteld myoom met enige mate van zekerheid te kunnen voorspellen Wel zijn er klinische kenmerken zoals eerder beschreven, die richting kunnen geven aan een globale risico-inschatting maar deze zijn helaas ook onzeker en niet definitief Een sarcoom in een verondersteld myoom komt in het grootste deel van de rapportages in de literatuur tussen # ##% en # #% voor (zie cijfers, is de werkgroep van mening dat het belangrijk is om data uit grote (nationale) # c Complicaties gerelateerd aan het morcelleren en aanbevelingen/alternatieven voor een laparotomie hoger ingeschat ten opzichte van een laparoscopie met morcelleren zonder zak (Wiser et al ###) Een alternatief dat is aangedragen voor het mocelleren, is het morcelleren in een zak Het doel van het gebruik van een steriele zak waarbinnen wordt gemorcelleerd is voornamelijk het vermijden van het in de buikholte verspreiden van (maligne) weefsel als gevolg van het morcelleren (âspillâ) Derhalve wordt bovengenoemd Morcelleren in een zak is nog in ontwikkeling en het is nog niet bewezen dat het spill voorkomt Met de nieuwe modellen met een extra ingang is het puncteren niet meer nodig en kan dus in theorie macroscopische verspreiding van weefsel worden voorkomen Dit moet echter nog bewezen worden en in het bijzonder moet er gekeken worden naar de contactmomenten van de instrumenten binnen en buiten de zak, zoals bijvoorbeeld de Indien het bij een voorgenomen laparoscopische (supracervicale) hysterectomie aannemelijk is dat morcelleren nodig is, kunnen de in dit hoofdstuk beschreven overwegingen worden De risico-inschatting berust vanwege het ontbreken van solide onderzoek in belangrijke mate op het klinische pluis- en niet-pluisgevoel van de behandelaar Het toestemmingsvereiste na informeren over de beschikbare opties, is een wezenlijke stap in het behandelproces Gynaecologen die een LH verrichten worden aangeraden zich de techniek van âcontained morcellationâ (met behulp van een zak met extra ingang voor scoop/morcellator) eigen te maken om zo alle opties te kunnen counselen en bieden Daarnaast is de werkgroep van mening dat alle ingrepen geregistreerd dienen te worden, bij voorkeur in een nationaal.
| 584 | nvog |
opzichte van een laparoscopie met morcelleren zonder zak (Wiser et al ###) Een alternatief dat is aangedragen voor het mocelleren, is het morcelleren in een zak Het doel van het gebruik van een steriele zak waarbinnen wordt gemorcelleerd is voornamelijk het vermijden van het in de buikholte verspreiden van (maligne) weefsel als gevolg van het morcelleren (âspillâ) Derhalve wordt bovengenoemd Morcelleren in een zak is nog in ontwikkeling en het is nog niet bewezen dat het spill voorkomt Met de nieuwe modellen met een extra ingang is het puncteren niet meer nodig en kan dus in theorie macroscopische verspreiding van weefsel worden voorkomen Dit moet echter nog bewezen worden en in het bijzonder moet er gekeken worden naar de contactmomenten van de instrumenten binnen en buiten de zak, zoals bijvoorbeeld de Indien het bij een voorgenomen laparoscopische (supracervicale) hysterectomie aannemelijk is dat morcelleren nodig is, kunnen de in dit hoofdstuk beschreven overwegingen worden De risico-inschatting berust vanwege het ontbreken van solide onderzoek in belangrijke mate op het klinische pluis- en niet-pluisgevoel van de behandelaar Het toestemmingsvereiste na informeren over de beschikbare opties, is een wezenlijke stap in het behandelproces Gynaecologen die een LH verrichten worden aangeraden zich de techniek van âcontained morcellationâ (met behulp van een zak met extra ingang voor scoop/morcellator) eigen te maken om zo alle opties te kunnen counselen en bieden Daarnaast is de werkgroep van mening dat alle ingrepen geregistreerd dienen te worden, bij voorkeur in een nationaal <PERSOON>, and <PERSOON> rate of ##,### uteri morcellated during laparoscopic supracervical hysterectomy (LASH) " Arch Gynecol Obstet ##<DATUM> (###) ###-## Einstein, M H , et al "Management of uterine malignancy found incidentally after supracervical hysterectomy or uterine morcellation for presumed benign disease " <PERSOON> <DATUM> (###) ###-## <PERSOON>, M P and <PERSOON> morcellator-related complications " <PERSOON>, P , et al "Prognostic value of initial surgical procedure for patients with uterine sarcoma analysis of ### patients " Oduyebo, T , et al "<PERSOON> value of re-exploration in patients with inadvertently morcellated uterine sarcoma " Pritts, E A , et al "<PERSOON> prevalence of occult leiomyosarcoma at surgery for presumed uterine fibroids a meta-analysis " Seidman, M A , et al "Peritoneal dissemination complicating morcellation of uterine mesenchymal neoplasms " PLoS One Siedhoff, M T , et al "Laparoscopic hysterectomy with morcellation vs abdominal hysterectomy for presumed fibroid tumors in premenopausal women a decision analysis " <PERSOON>, A , et al "erratum to abdominal versus lapaorscopic hysterectomies for benign diseases evaluation of morbidity AAGL practice report Morcellation during uterine tissue extraction <PERSOON> ###;<DATUM> ###.
| 595 | nvog |
<PERSOON>, and <PERSOON> rate of ##,### uteri morcellated during laparoscopic supracervical hysterectomy (LASH) " Arch Gynecol Obstet ##<DATUM> (###) ###-## Einstein, M H , et al "Management of uterine malignancy found incidentally after supracervical hysterectomy or uterine morcellation for presumed benign disease " <PERSOON> <DATUM> (###) ###-## <PERSOON>, M P and <PERSOON> morcellator-related complications " <PERSOON>, P , et al "Prognostic value of initial surgical procedure for patients with uterine sarcoma analysis of ### patients " Oduyebo, T , et al "<PERSOON> value of re-exploration in patients with inadvertently morcellated uterine sarcoma " Pritts, E A , et al "<PERSOON> prevalence of occult leiomyosarcoma at surgery for presumed uterine fibroids a meta-analysis " Seidman, M A , et al "Peritoneal dissemination complicating morcellation of uterine mesenchymal neoplasms " PLoS One Siedhoff, M T , et al "Laparoscopic hysterectomy with morcellation vs abdominal hysterectomy for presumed fibroid tumors in premenopausal women a decision analysis " <PERSOON>, A , et al "erratum to abdominal versus lapaorscopic hysterectomies for benign diseases evaluation of morbidity AAGL practice report Morcellation during uterine tissue extraction <PERSOON> myoma after In de Nederlandse richtlijn âMinimale invasieve chirurgieâ (###) wordt aanbevolen om het inbrengen van een verblijfskatheter te overwegen bij langdurige ingrepen () ## minuten), ingrepen die in de onderbuik plaatsvinden of met lokale verdoving in de vorm van epidurale anesthesie (Richtlijn Minimale invasieve chirurgie ###) Hieruit wordt geconcludeerd dat bij een LH een verblijfskatheter in principe gewenst is Over timing van het postoperatief verwijderen van de verblijfskatheter bestaat echter geen eenduidig advies Dit is ook gebleken uit een landelijke inventarisatie binnen de urogynaecologie (<PERSOON-##> et al ###) In sommige klinieken wordt de verblijfskatheter direct postoperatief verwijderd, terwijl in andere centra dit na ## uur gebeurt De voordelen van de verblijfskatheter (voorkomen van een retentieblaas, het faciliteren van een betrouwbare vochtbalans en het controleren op hematurie) moeten afgezet worden tegen de nadelen (risico op urineweginfecties, minder Het doel van deze PICO is om te bepalen wanneer de verblijfskatheter na een LH het beste verricht naar de volgende zoekvraag âDient een verblijfskatheter direct postoperatief verwijderd (binnen een paar uur) te worden na een laparoscopische hysterectomie (LH) of Het definiëren van risicofactoren geassocieerd met postoperatieve urineretentie De werkgroep achtte de uitkomst urineretentie en urineweginfectie als kritiek voor de besluitvorming en de uitkomsten duur van ziekenhuisopname en moment van mobilisatie als Urineretentie een significant verschil in het niet (volledig) kunnen uitplassen # uur na Urineweginfectie een significant verschil, gebaseerd op de uitslag van het Voor nadere informatie over de zoekstrategie, zie bijlage âhoofdstuk ##â Studies werden.
| 612 | nvog |
after In de Nederlandse richtlijn âMinimale invasieve chirurgieâ (###) wordt aanbevolen om het inbrengen van een verblijfskatheter te overwegen bij langdurige ingrepen () ## minuten), ingrepen die in de onderbuik plaatsvinden of met lokale verdoving in de vorm van epidurale anesthesie (Richtlijn Minimale invasieve chirurgie ###) Hieruit wordt geconcludeerd dat bij een LH een verblijfskatheter in principe gewenst is Over timing van het postoperatief verwijderen van de verblijfskatheter bestaat echter geen eenduidig advies Dit is ook gebleken uit een landelijke inventarisatie binnen de urogynaecologie (<PERSOON> et al ###) In sommige klinieken wordt de verblijfskatheter direct postoperatief verwijderd, terwijl in andere centra dit na ## uur gebeurt De voordelen van de verblijfskatheter (voorkomen van een retentieblaas, het faciliteren van een betrouwbare vochtbalans en het controleren op hematurie) moeten afgezet worden tegen de nadelen (risico op urineweginfecties, minder Het doel van deze PICO is om te bepalen wanneer de verblijfskatheter na een LH het beste verricht naar de volgende zoekvraag âDient een verblijfskatheter direct postoperatief verwijderd (binnen een paar uur) te worden na een laparoscopische hysterectomie (LH) of Het definiëren van risicofactoren geassocieerd met postoperatieve urineretentie De werkgroep achtte de uitkomst urineretentie en urineweginfectie als kritiek voor de besluitvorming en de uitkomsten duur van ziekenhuisopname en moment van mobilisatie als Urineretentie een significant verschil in het niet (volledig) kunnen uitplassen # uur na Urineweginfectie een significant verschil, gebaseerd op de uitslag van het Voor nadere informatie over de zoekstrategie, zie bijlage âhoofdstuk ##â Studies werden slot vergelijkende cohort studies) maar ook niet-vergelijkende studies over uitkomsten De vergelijking ging specifiek over het moment van blaaskatheter verwijdering na een Van de ### artikelen uit de literatuursearch, zijn # artikelen als relevant beschouwd De ##) De bewijskracht van de literatuur is weergegeven in de GRADE tabellen Hier is ook In de RCT van Alessandri et al (###) werd directe verwijdering van de verblijfskatheter vergeleken met verwijdering na # en ## uur bij in totaal ## patiënten die een AUE (n=##), VH (n=##) of LAVH (n=##) ondergingen De primaire uitkomsten waren het aantal rekatheterisaties (c q blaasretentie), het aantal urineweginfecties, tijd tot mobilisatie en de duur van de ziekenhuisopname Blaasretentie werd gedefinieerd als het niet kunnen legen van de blaas # uur na het verwijderen van de katheter (ongeacht van het volume in de blaas) De diagnose urineweginfectie werd gebaseerd op bacteriuria uit een urine sediment in In de RCT van Liang et al (###) werd direct katheter verwijdering (n=##) vergeleken met verwijdering na # dag (n=##) of na # dagen (n=##) na een LAVH Er werd gekeken naar het aantal patiënten met een urineweginfectie postoperatief, het aantal patiënten met een blaasretentie en risicofactoren die hiermee geassocieerd waren Blaasretentie werd gedefinieerd als een residu van meer dan ###ml na mictie Als patiënten niet binnen # uur Ghezzi et al (###) verrichtten een prospectief observationele studie bij ### vrouwen die een VH (n=##) of LH (n=###) ondergingen waarbij direct na de operatie de verblijfskatheter.
| 659 | nvog |
studies) maar ook niet-vergelijkende studies over uitkomsten De vergelijking ging specifiek over het moment van blaaskatheter verwijdering na een Van de ### artikelen uit de literatuursearch, zijn # artikelen als relevant beschouwd De ##) De bewijskracht van de literatuur is weergegeven in de GRADE tabellen Hier is ook In de RCT van Alessandri et al (###) werd directe verwijdering van de verblijfskatheter vergeleken met verwijdering na # en ## uur bij in totaal ## patiënten die een AUE (n=##), VH (n=##) of LAVH (n=##) ondergingen De primaire uitkomsten waren het aantal rekatheterisaties (c q blaasretentie), het aantal urineweginfecties, tijd tot mobilisatie en de duur van de ziekenhuisopname Blaasretentie werd gedefinieerd als het niet kunnen legen van de blaas # uur na het verwijderen van de katheter (ongeacht van het volume in de blaas) De diagnose urineweginfectie werd gebaseerd op bacteriuria uit een urine sediment in In de RCT van Liang et al (###) werd direct katheter verwijdering (n=##) vergeleken met verwijdering na # dag (n=##) of na # dagen (n=##) na een LAVH Er werd gekeken naar het aantal patiënten met een urineweginfectie postoperatief, het aantal patiënten met een blaasretentie en risicofactoren die hiermee geassocieerd waren Blaasretentie werd gedefinieerd als een residu van meer dan ###ml na mictie Als patiënten niet binnen # uur Ghezzi et al (###) verrichtten een prospectief observationele studie bij ### vrouwen die een VH (n=##) of LH (n=###) ondergingen waarbij direct na de operatie de verblijfskatheter Als uitkomstmaten werden mictieproblemen, urineweginfecties en opname duur geregistreerd Blaasretentie in deze studie werd gedefinieerd als niet kunnen urineren # uur na de operatie of een residu na mictie van meer dan ### ml Tot slot werd in de prospectieve studie van Won et al (###) gekeken na mictieproblematiek na laparoscopische ingrepen bij ### patiënten die een ingreep ondergingen voor een benigne aandoening Er werd niet gemeld hoeveel LHâs zijn meegenomen in deze studie Ook is het niet duidelijk hoe lang na de operatie de blaaskatheter verwijderd werd Er wordt alleen gemeld dat de blaaskatheter postoperatief verwijderd werd, na consultatie Blaasretentie werd in deze studie gedefinieerd als een residu van ### ml na mictie of meer dan ### ml zonder aandrang om te urineren, # uur na het verwijderen van de katheter Bovengenoemde artikelen worden hieronder besproken per klinische uitkomstmaat In bijlage In de RCT van Alessandri et al (###) werd bij <DATUM> (n=#) van de groep, waarbij de verblijfskatheter direct werd verwijderd, mictieproblemen vastgesteld Deze # patiënten hadden allen een VH onder spinaal gehad Na # uur (n=##) en ## uur (n=##) werd bij geen In de studie van Liang et al (###) werden ## patiënten eenmalig gekatheteriseerd (<DATUM> ) Bij ## patiënten was de katheter meteen verwijderd na LAVH (##%), bij # patiënten na # dag en bij # patiënten na # dagen Van die ## patiënten ondervonden er ## geen verdere problemen na katheterisatie.
| 689 | nvog |
Als uitkomstmaten werden mictieproblemen, urineweginfecties en opname duur geregistreerd Blaasretentie in deze studie werd gedefinieerd als niet kunnen urineren # uur na de operatie of een residu na mictie van meer dan ### ml Tot slot werd in de prospectieve studie van Won et al (###) gekeken na mictieproblematiek na laparoscopische ingrepen bij ### patiënten die een ingreep ondergingen voor een benigne aandoening Er werd niet gemeld hoeveel LHâs zijn meegenomen in deze studie Ook is het niet duidelijk hoe lang na de operatie de blaaskatheter verwijderd werd Er wordt alleen gemeld dat de blaaskatheter postoperatief verwijderd werd, na consultatie Blaasretentie werd in deze studie gedefinieerd als een residu van ### ml na mictie of meer dan ### ml zonder aandrang om te urineren, # uur na het verwijderen van de katheter Bovengenoemde artikelen worden hieronder besproken per klinische uitkomstmaat In bijlage In de RCT van Alessandri et al (###) werd bij <DATUM> (n=#) van de groep, waarbij de verblijfskatheter direct werd verwijderd, mictieproblemen vastgesteld Deze # patiënten hadden allen een VH onder spinaal gehad Na # uur (n=##) en ## uur (n=##) werd bij geen In de studie van Liang et al (###) werden ## patiënten eenmalig gekatheteriseerd (<DATUM> ) Bij ## patiënten was de katheter meteen verwijderd na LAVH (##%), bij # patiënten na # dag en bij # patiënten na # dagen Van die ## patiënten ondervonden er ## geen verdere problemen na katheterisatie Wanneer de data van de # RCTâs gepooled werd, werd een odds ratio van # ## [# ##, ## ##] In de studie van Ghezzi et al (###), waarbij de blaaskatheter direct verwijderd werd bij ### patiënten, werd in totaal bij ##% van de patiënten mictieproblemen vastgesteld, die in alle gevallen binnen ## uur waren opgelost Specifiek voor de LH werd bij ## patiënten van de Gezien het ontbreken van specifieke informatie over het aantal patiënten dat LH onderging, kan uit de studie van Won et al (###) geen conclusie worden getrokken voor urineretentie In de studie van Alessandri et al (###) werd een urineweginfectie vastgesteld bij slechts # patiënt bij directe verwijdering (<DATUM> ) ten opzichte van # (<DATUM> ) en # patiënten (<DATUM> ) bij verwijdering na respectievelijk # en ## uur Het is onbekend welke type hysterectomie deze In de studie van Liang et al (###) werd een urineweginfectie vastgesteld bij # patiënten (#%) na direct verwijdering, ten opzicht van # (#%) en # patiënten (##%) bij verwijdering na Wanneer de data van de # RCTâs gepooled werd, werd geen verschil gezien tussen beide In de studie van Ghezzi et al (###) hadden # van de ## patiënten met mictieproblemen (<DATUM> ) een urineweginfectie, in vergelijking met # van de ### patiënten zonder mictieproblemen (<DATUM> ) Dit verschil was significant (p= ###) Directe verwijdering van een verblijfskatheter leidt significant vaker tot mictieproblemen na VH vergeleken met LH (OR <DATUM> ##% CI <DATUM> .
| 732 | nvog |
van de # RCTâs gepooled werd, werd een odds ratio van # ## [# ##, ## ##] In de studie van Ghezzi et al (###), waarbij de blaaskatheter direct verwijderd werd bij ### patiënten, werd in totaal bij ##% van de patiënten mictieproblemen vastgesteld, die in alle gevallen binnen ## uur waren opgelost Specifiek voor de LH werd bij ## patiënten van de Gezien het ontbreken van specifieke informatie over het aantal patiënten dat LH onderging, kan uit de studie van Won et al (###) geen conclusie worden getrokken voor urineretentie In de studie van Alessandri et al (###) werd een urineweginfectie vastgesteld bij slechts # patiënt bij directe verwijdering (<DATUM> ) ten opzichte van # (<DATUM> ) en # patiënten (<DATUM> ) bij verwijdering na respectievelijk # en ## uur Het is onbekend welke type hysterectomie deze In de studie van Liang et al (###) werd een urineweginfectie vastgesteld bij # patiënten (#%) na direct verwijdering, ten opzicht van # (#%) en # patiënten (##%) bij verwijdering na Wanneer de data van de # RCTâs gepooled werd, werd geen verschil gezien tussen beide In de studie van Ghezzi et al (###) hadden # van de ## patiënten met mictieproblemen (<DATUM> ) een urineweginfectie, in vergelijking met # van de ### patiënten zonder mictieproblemen (<DATUM> ) Dit verschil was significant (p= ###) Directe verwijdering van een verblijfskatheter leidt significant vaker tot mictieproblemen na VH vergeleken met LH (OR <DATUM> ##% CI <DATUM> Voor de studie van Won et al (###), zijn ook hier geen specifieke conclusies te trekken # c Moment van mobilisatie en duur van ziekenhuisopname In de studie van Alessandri et al (###) werd een verschil gezien in start mobilisatie tussen de verschillende groepen (#<DATUM> uur (<DATUM> na direct verwijdering versus ## # (<DATUM> na # uur versus #<DATUM> (<DATUM> na ## uur) en een kortere opnameduur bij direct verwijderen van de verblijfskatheter (<DATUM> uur (<DATUM> in de direct groep versus <DATUM> (<DATUM> na # uur versus <DATUM> (<DATUM> ) na ## uur) De studie van Ghezzi et al (###) liet zien dat mictieproblematiek geassocieerd was met een verlengde opnameduur van gemiddeld #,# dag Ook in de studie van Won et al (###) werd een duidelijke relatie gezien tussen mictieproblematiek en opnameduur # d Het definiëren van risicofactoren geassocieerd met postoperatieve urineretentie Zowel de studie van Ghezzi et al (###) en Won et al (###) hebben gekeken naar risicofactoren geassocieerd met postoperatieve urineretentie Mictieproblemen in de studie van Ghezzi et al (###) bleken geassocieerd te zijn met het type chirurgische benadering, waarbij er significant vaker mictieproblemen werden gezien bij vaginale benadering ten opzichte van laparoscopische benadering (OR <DATUM> ##% CI <DATUM> In de studie van Liang et al (###) werd diabetes mellitus geassocieerd met een significant verhoogd risico op Belangrijkste bevinding in de studie van Won et al.
| 742 | nvog |
de studie van Won et al (###), zijn ook hier geen specifieke conclusies te trekken # c Moment van mobilisatie en duur van ziekenhuisopname In de studie van Alessandri et al (###) werd een verschil gezien in start mobilisatie tussen de verschillende groepen (#<DATUM> uur (<DATUM> na direct verwijdering versus ## # (<DATUM> na # uur versus #<DATUM> (<DATUM> na ## uur) en een kortere opnameduur bij direct verwijderen van de verblijfskatheter (<DATUM> uur (<DATUM> in de direct groep versus <DATUM> (<DATUM> na # uur versus <DATUM> (<DATUM> ) na ## uur) De studie van Ghezzi et al (###) liet zien dat mictieproblematiek geassocieerd was met een verlengde opnameduur van gemiddeld #,# dag Ook in de studie van Won et al (###) werd een duidelijke relatie gezien tussen mictieproblematiek en opnameduur # d Het definiëren van risicofactoren geassocieerd met postoperatieve urineretentie Zowel de studie van Ghezzi et al (###) en Won et al (###) hebben gekeken naar risicofactoren geassocieerd met postoperatieve urineretentie Mictieproblemen in de studie van Ghezzi et al (###) bleken geassocieerd te zijn met het type chirurgische benadering, waarbij er significant vaker mictieproblemen werden gezien bij vaginale benadering ten opzichte van laparoscopische benadering (OR <DATUM> ##% CI <DATUM> In de studie van Liang et al (###) werd diabetes mellitus geassocieerd met een significant verhoogd risico op Belangrijkste bevinding in de studie van Won et al gesteld met het type ingreep en het optreden van mictieproblematiek Gezien het ontbreken van specifieke informatie over het aantal patiënten dat LH onderging, kan hieruit geen Direct verwijderen van de blaaskatheter is geassocieerd met een (Alessandri et al ###, Ghezzi et al ###, Liang et al ###) Direct verwijderen van de blaaskatheter leidt tot een lager risico op significant sneller ontslag na hysterectomie (#<DATUM> uur (<DATUM> na direct Mictieproblemen verlengen de opnameduur met gemiddeld #,# dag (Alessandri et al ###, Ghezzi et al ###, Won et al ###) Diabetes mellitus was geassocieerd met een significant verhoogd Direct postoperatief verwijderen van de verblijfskatheter lijkt veilig en geeft een reductie van de kans op een urineweginfectie na hysterectomie Op basis van de literatuur lijkt er geen toegevoegde waarde van het langer in situ laten van de verblijfskatheter dan # uur, er is geen verdere afname van urineretentie en het risico op een urineweginfectie neemt niet significant toe De huidige literatuur is onvoldoende om te beoordelen of het in situ laten van de verblijfskatheter tot # uur na de ingreep voordelen biedt ten opzichte van direct verwijderen Het is belangrijk zich te realiseren dat in de # geïncludeerde RCTâs gekeken werd naar de Bij verwijdering na # uur wordt een aanzienlijk lager percentage mictieproblematiek gezien met slechts geringe toename van een kans op een urineweginfectie Aangezien mictieproblematiek potentieel leidt tot verlenging van de opnameduur wordt om.
| 644 | nvog |
gesteld met het type ingreep en het optreden van mictieproblematiek Gezien het ontbreken van specifieke informatie over het aantal patiënten dat LH onderging, kan hieruit geen Direct verwijderen van de blaaskatheter is geassocieerd met een (Alessandri et al ###, Ghezzi et al ###, Liang et al ###) Direct verwijderen van de blaaskatheter leidt tot een lager risico op significant sneller ontslag na hysterectomie (#<DATUM> uur (<DATUM> na direct Mictieproblemen verlengen de opnameduur met gemiddeld #,# dag (Alessandri et al ###, Ghezzi et al ###, Won et al ###) Diabetes mellitus was geassocieerd met een significant verhoogd Direct postoperatief verwijderen van de verblijfskatheter lijkt veilig en geeft een reductie van de kans op een urineweginfectie na hysterectomie Op basis van de literatuur lijkt er geen toegevoegde waarde van het langer in situ laten van de verblijfskatheter dan # uur, er is geen verdere afname van urineretentie en het risico op een urineweginfectie neemt niet significant toe De huidige literatuur is onvoldoende om te beoordelen of het in situ laten van de verblijfskatheter tot # uur na de ingreep voordelen biedt ten opzichte van direct verwijderen Het is belangrijk zich te realiseren dat in de # geïncludeerde RCTâs gekeken werd naar de Bij verwijdering na # uur wordt een aanzienlijk lager percentage mictieproblematiek gezien met slechts geringe toename van een kans op een urineweginfectie Aangezien mictieproblematiek potentieel leidt tot verlenging van de opnameduur wordt om Ook is het belangrijk om rekening te houden met de voorkeur van de patiënten Op dit moment is hier geen literatuur over, maar dit aspect dient meegenomen te worden in de praktijk en bij toekomstige studies Om meer inzicht in te krijgen kunnen zowel prospectieve observationele studies als RCTâs een bijdrage leveren voor een definitief beleid ten aanzien van optimale timing van verwijdering van de verblijfskatheter na een LH Verwijder bij voorkeur de blaaskatheter binnen # uur na een ongecompliceerde Afspraken rondom monitoring van retentie en mictieproblematiek dienen lokaal Alessandri, F , et al "A prospective, randomized trial comparing immediate versus delayed catheter removal following <PERSOON>, R A , et al "A nationwide survey to measure practice variation of catheterisation management in patients undergoing vaginal prolapse surgery " <PERSOON>, C C , et al "Postoperative urinary outcomes in catheterized and non-catheterized patients undergoing laparoscopicassisted vaginal hysterectomy--a randomized controlled trial " <PERSOON> <DATUM> (###) ##<DATUM> Won, H R , et al "Bladder dysfunction after gynecologic laparoscopic surgery for benign disease " <PERSOON> Welke adviezen of interventies zijn zinvol om het herstel van een patiënt te Na een LH is de postoperatieve opname periode significant korter dan bij de groep patiënten die een abdominale hysterectomie heeft ondergaan (<PERSOON> et al ###) Echter, onderzoek heeft aangetoond dat na een LH het volledig herstel, gedefinieerd als het moment dat.
| 589 | nvog |
met de voorkeur van de patiënten Op dit moment is hier geen literatuur over, maar dit aspect dient meegenomen te worden in de praktijk en bij toekomstige studies Om meer inzicht in te krijgen kunnen zowel prospectieve observationele studies als RCTâs een bijdrage leveren voor een definitief beleid ten aanzien van optimale timing van verwijdering van de verblijfskatheter na een LH Verwijder bij voorkeur de blaaskatheter binnen # uur na een ongecompliceerde Afspraken rondom monitoring van retentie en mictieproblematiek dienen lokaal Alessandri, F , et al "A prospective, randomized trial comparing immediate versus delayed catheter removal following <PERSOON>, R A , et al "A nationwide survey to measure practice variation of catheterisation management in patients undergoing vaginal prolapse surgery " <PERSOON>, C C , et al "Postoperative urinary outcomes in catheterized and non-catheterized patients undergoing laparoscopicassisted vaginal hysterectomy--a randomized controlled trial " <PERSOON> <DATUM> (###) ##<DATUM> Won, H R , et al "Bladder dysfunction after gynecologic laparoscopic surgery for benign disease " <PERSOON> Welke adviezen of interventies zijn zinvol om het herstel van een patiënt te Na een LH is de postoperatieve opname periode significant korter dan bij de groep patiënten die een abdominale hysterectomie heeft ondergaan (<PERSOON> et al ###) Echter, onderzoek heeft aangetoond dat na een LH het volledig herstel, gedefinieerd als het moment dat arts (<PERSOON> et al ###a) Ook blijkt dat patiënten weinig wetenschappelijk onderbouwde adviezen krijgen ten aanzien van hun herstel in de thuissituatie (<PERSOON> et al ###) Om de voordelen van de minimale invasieve chirurgie optimaal te benutten, is het belangrijk om juist in het postoperatieve traject patiënten zo adequaat mogelijk te begeleiden Het blijkt dat Het doel van deze PICO is om inzicht te geven in het optimale postoperatieve traject na LH Wordt het herstel van een patiënt na LH beïnvloed door specifieke hersteladviezen? De werkgroep achtte geen van de uitkomsten als kritiek voor de besluitvorming en de Wanneer LH wordt vergeleken met andere hysterectomie benaderingen, definieerde de Voor nadere informatie over de zoekstrategie, zie bijlage âhoofdstuk ##â Studies werden Minimaal één van de uitkomstmaten zoals eerder gedefinieerd in de studie werd Er zijn géén artikelen gevonden in de literatuur die strikt antwoord geven op de PICO zoals geformuleerd Wel kunnen deelvragen beantwoord worden Van de ### artikelen uit de search werden er # geïncludeerd in dit hoofdstuk Hierbij werd de Cochrane review van <PERSOON> ##) De bewijskracht van de literatuur is weergegeven in de GRADE tabellen Hier is ook De # geïncludeerde studies waren # RCT, # Delphi studie, # prospectieve studies, # retrospectieve studie en # Cochrane review over de chirurgische benadering van In de Delphi studie van <PERSOON> et al (###) werd een expert panel gevraagd om extirpatie) Het expert panel bestond uit gynaecologen, huisartsen en bedrijfsartsen.
| 604 | nvog |
et al ###a) Ook blijkt dat patiënten weinig wetenschappelijk onderbouwde adviezen krijgen ten aanzien van hun herstel in de thuissituatie (<PERSOON> et al ###) Om de voordelen van de minimale invasieve chirurgie optimaal te benutten, is het belangrijk om juist in het postoperatieve traject patiënten zo adequaat mogelijk te begeleiden Het blijkt dat Het doel van deze PICO is om inzicht te geven in het optimale postoperatieve traject na LH Wordt het herstel van een patiënt na LH beïnvloed door specifieke hersteladviezen? De werkgroep achtte geen van de uitkomsten als kritiek voor de besluitvorming en de Wanneer LH wordt vergeleken met andere hysterectomie benaderingen, definieerde de Voor nadere informatie over de zoekstrategie, zie bijlage âhoofdstuk ##â Studies werden Minimaal één van de uitkomstmaten zoals eerder gedefinieerd in de studie werd Er zijn géén artikelen gevonden in de literatuur die strikt antwoord geven op de PICO zoals geformuleerd Wel kunnen deelvragen beantwoord worden Van de ### artikelen uit de search werden er # geïncludeerd in dit hoofdstuk Hierbij werd de Cochrane review van <PERSOON> ##) De bewijskracht van de literatuur is weergegeven in de GRADE tabellen Hier is ook De # geïncludeerde studies waren # RCT, # Delphi studie, # prospectieve studies, # retrospectieve studie en # Cochrane review over de chirurgische benadering van In de Delphi studie van <PERSOON> et al (###) werd een expert panel gevraagd om extirpatie) Het expert panel bestond uit gynaecologen, huisartsen en bedrijfsartsen onderzoek uit (<PERSOON> et al ###b) waarbij gekeken werd na de effectiviteit van eHealth programmaâs op het herstel en werkhervatting na gynaecologische ingrepen Zij randomiseerde in totaal ### vrouwen die een LH of laparoscopische adnexextirpatie ondergingen in #groepen ### vrouwen kregen toegang tot een eHealth programma waar geïndividualiseerde postoperatieve adviezen en instructies gegeven werden en ### vrouwen kregen toegang tot een simpele website met algemene informatie De primaire uitkomst was In een andere studie van <PERSOON> et al (###a) werd aan de hand van een prospectieve cohort studie onderzocht hoe lang patiënten herstellen na een benigne gynaecologische ingreep en welke factoren van invloed zijn op een verlengd ziekteverlof In totaal werden ### vrouwen geïncludeerd die tussen de ## en ## weken na de ingreep vervolgd werden Ook werden verschillende patiëntkarakteristieken verzameld die mogelijk Ook werd het artikel van <PERSOON> et al (###) meegenomen, een prospectieve cohort studie ### vrouwen en waar ook gekeken werd naar het aantal dagen ziekteverzuim Rosen et al (###) publiceerde een artikel waarbij gekeken werd naar de herstelduur na een LH Na de laparoscopische ingreep werden ### patiënten telefonisch benaderd en gevraagd Tot slot werd de Cochrane review over dit onderwerp geïncludeerd waar er naar de uitkomstmaat âwerkhervattingâ werd gekeken aan de hand van ## artikelen (<PERSOON> et al Bovengenoemde artikelen worden hieronder verder per uitkomstmaat besproken In hoofdstuk # en # is gekeken naar de opnameduur na TLH in vergelijking met andere.
| 633 | nvog |
uit (<PERSOON> et al ###b) waarbij gekeken werd na de effectiviteit van eHealth programmaâs op het herstel en werkhervatting na gynaecologische ingrepen Zij randomiseerde in totaal ### vrouwen die een LH of laparoscopische adnexextirpatie ondergingen in #groepen ### vrouwen kregen toegang tot een eHealth programma waar geïndividualiseerde postoperatieve adviezen en instructies gegeven werden en ### vrouwen kregen toegang tot een simpele website met algemene informatie De primaire uitkomst was In een andere studie van <PERSOON> et al (###a) werd aan de hand van een prospectieve cohort studie onderzocht hoe lang patiënten herstellen na een benigne gynaecologische ingreep en welke factoren van invloed zijn op een verlengd ziekteverlof In totaal werden ### vrouwen geïncludeerd die tussen de ## en ## weken na de ingreep vervolgd werden Ook werden verschillende patiëntkarakteristieken verzameld die mogelijk Ook werd het artikel van <PERSOON> et al (###) meegenomen, een prospectieve cohort studie ### vrouwen en waar ook gekeken werd naar het aantal dagen ziekteverzuim Rosen et al (###) publiceerde een artikel waarbij gekeken werd naar de herstelduur na een LH Na de laparoscopische ingreep werden ### patiënten telefonisch benaderd en gevraagd Tot slot werd de Cochrane review over dit onderwerp geïncludeerd waar er naar de uitkomstmaat âwerkhervattingâ werd gekeken aan de hand van ## artikelen (<PERSOON> et al Bovengenoemde artikelen worden hieronder verder per uitkomstmaat besproken In hoofdstuk # en # is gekeken naar de opnameduur na TLH in vergelijking met andere In de Cochrane review van <PERSOON> et al (###) werd gezien dat de opnameduur significant korter was bij TLH dan bij AH en uit hoofdstuk # komt naar voren dat er ten opzichte van VH, geen significant verschil is In de studies welke zijn opgenomen in de Cochrane review van <PERSOON> et al (###) varieerde de gemiddelde duur tot werkhervatting na LH tussen de ## en ## dagen (## studies) In een grote Finse prospectieve cohort studie onder ### patiënten die een LH ondergingen, bedroeg In de prospectieve studie van Nederlandse bodem van <PERSOON> Noordegaaf et al (###a) naar de werkhervatting van ### vrouwen bleek de duur tot werkhervatting veel langer te zijn Bij de âintermediateâ ingrepen (waaronder LH) was de duur tot volledige werkhervatting gemiddeld ## dagen De mate van invasiviteit van de ingreep, de preoperatieve verwachtingen van de patiënten en de functionele status voor de operatie waren de belangrijkste voorspellers voor een verlengd ziekteverlof Zij concluderen dat er meer In de studie van Rosen et al (###) hadden patiënten gemiddeld na <DATUM> weken hun werk hervat en/of konden zij weer huishoudelijk werk verrichten (n=##) Aan patiënten werd ook gevraagd op welk moment zij zich goed genoeg voelde om weer te kunnen werken of normale activiteiten uit te voeren Dit was gemiddeld na <DATUM> weken Patiënten die werkten (n=##) gingen na <DATUM> weken weer aan het werk en dachten na <DATUM> weken hier al voldoende voor hersteld te zijn.
| 649 | nvog |
<PERSOON> et al (###) werd gezien dat de opnameduur significant korter was bij TLH dan bij AH en uit hoofdstuk # komt naar voren dat er ten opzichte van VH, geen significant verschil is In de studies welke zijn opgenomen in de Cochrane review van <PERSOON> et al (###) varieerde de gemiddelde duur tot werkhervatting na LH tussen de ## en ## dagen (## studies) In een grote Finse prospectieve cohort studie onder ### patiënten die een LH ondergingen, bedroeg In de prospectieve studie van Nederlandse bodem van <PERSOON> Noordegaaf et al (###a) naar de werkhervatting van ### vrouwen bleek de duur tot werkhervatting veel langer te zijn Bij de âintermediateâ ingrepen (waaronder LH) was de duur tot volledige werkhervatting gemiddeld ## dagen De mate van invasiviteit van de ingreep, de preoperatieve verwachtingen van de patiënten en de functionele status voor de operatie waren de belangrijkste voorspellers voor een verlengd ziekteverlof Zij concluderen dat er meer In de studie van Rosen et al (###) hadden patiënten gemiddeld na <DATUM> weken hun werk hervat en/of konden zij weer huishoudelijk werk verrichten (n=##) Aan patiënten werd ook gevraagd op welk moment zij zich goed genoeg voelde om weer te kunnen werken of normale activiteiten uit te voeren Dit was gemiddeld na <DATUM> weken Patiënten die werkten (n=##) gingen na <DATUM> weken weer aan het werk en dachten na <DATUM> weken hier al voldoende voor hersteld te zijn gecompliceerde ingreep hadden ondergaan versus patiënten met een ongecompliceerde procedure Patiënttevredenheid was ook sterk gerelateerd aan het feit of er een complicatie was geweest Het is wel belangrijk om te noemen dat sommige patiënten ## maanden na de ingreep de vragenlijst ontvingen, waardoor een recall bias niet uit te sluiten is In de gerandomiseerde studie van <PERSOON> et al (###b) werd vervolgens gezien dat patiënten die gebruik maakten van een eHealth programma significant sneller weer aan het werk gingen (## dagen versus ## dagen in de controle groep) Daarbij werd ook voor sommige onderdelen een hogere kwaliteit van leven gezien en hadden patiënten minder pijn ## weken na de ingreep In deze studie werd niet specifiek naar LH gekeken maar werden Ook deze uitkomsten zijn aan bod gekomen in hoofdstuk # en # Voor meer informatie, zie de In de meta-analyse van <PERSOON> et al (###) wordt geen verschil gevonden in tevredenheid tussen LH en AH (# studie, ### patiënten) Wat betreft kwaliteit van leven zijn de resultaten niet eenduidig Mogelijk bestaat er een verschil in kwaliteit van leven in het voordeel van Uit de literatuur komen geen specifieke evidence-based hersteladviezen voor patiënten die een LH ondergaan De Delphi-studie van <PERSOON> et al (###) beschrijft consensus hersteladviezen na hysterectomie en adnexextirpatie In onderstaande tabel van <PERSOON> et al (###) wordt een samenvatting van de belangrijkste uitkomsten weergegeven De adviezen die gebruikt worden in het eHealth programma zijn nog niet.
| 639 | nvog |
patiënten met een ongecompliceerde procedure Patiënttevredenheid was ook sterk gerelateerd aan het feit of er een complicatie was geweest Het is wel belangrijk om te noemen dat sommige patiënten ## maanden na de ingreep de vragenlijst ontvingen, waardoor een recall bias niet uit te sluiten is In de gerandomiseerde studie van <PERSOON> et al (###b) werd vervolgens gezien dat patiënten die gebruik maakten van een eHealth programma significant sneller weer aan het werk gingen (## dagen versus ## dagen in de controle groep) Daarbij werd ook voor sommige onderdelen een hogere kwaliteit van leven gezien en hadden patiënten minder pijn ## weken na de ingreep In deze studie werd niet specifiek naar LH gekeken maar werden Ook deze uitkomsten zijn aan bod gekomen in hoofdstuk # en # Voor meer informatie, zie de In de meta-analyse van <PERSOON> et al (###) wordt geen verschil gevonden in tevredenheid tussen LH en AH (# studie, ### patiënten) Wat betreft kwaliteit van leven zijn de resultaten niet eenduidig Mogelijk bestaat er een verschil in kwaliteit van leven in het voordeel van Uit de literatuur komen geen specifieke evidence-based hersteladviezen voor patiënten die een LH ondergaan De Delphi-studie van <PERSOON> et al (###) beschrijft consensus hersteladviezen na hysterectomie en adnexextirpatie In onderstaande tabel van <PERSOON> et al (###) wordt een samenvatting van de belangrijkste uitkomsten weergegeven De adviezen die gebruikt worden in het eHealth programma zijn nog niet Deze adviezen zullen worden toegevoegd aan de richtlijn wanneer deze beschikbaar zijn Gemiddeld start de werkhervatting na een LH tussen de ## en ## (Rosen et al ###, <PERSOON> et al ###, <PERSOON> et al ###, <PERSOON> et al ###, <PERSOON> et al ###) Ziekenhuis duur is een lastige uitkomstmaat gezien verschillende factoren, zoals het ziekenhuis protocol, hier van invloed op kunnen zijn Patiënten worden steeds korter opgenomen in het ziekenhuis en studies laten ook zien dat LH in dagbehandeling ook haalbaar is en waarschijnlijk steeds meer zal worden toegepast in de toekomst De werkgroep is van mening dat er geen eenduidig advies gegeven kan worden ten aanzien van de duur van ziekenhuisopname, maar adviseert om de opnameduur zo kort mogelijk te # b Werkhervatting en wetenschappelijke tools ter bevordering hiervan Om de voordelen van de minimale invasieve chirurgie optimaal te benutten, is de werkgroep van mening dat patiënten die een LH ondergaan preoperatief moeten worden voorzien van structurele hersteladviezen Verwachtingsmanagement van de patiënt lijkt hierbij een belangrijke rol te spelen Derhalve dienen de hersteladviezen ook te worden afgestemd op het type operatie dat de patiënten ondergaan Daarbij blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat de mate van invasiviteit van de ingreep, de verwachtingen van patiënten en hun preoperatieve mentale status direct de duur van het ziekteverzuim beïnvloeden Om dit te beperken, zouden patiënten met een hoog-risico op langdurig verzuim geïdentificeerd moeten worden en dienen.
| 609 | nvog |
zullen worden toegevoegd aan de richtlijn wanneer deze beschikbaar zijn Gemiddeld start de werkhervatting na een LH tussen de ## en ## (Rosen et al ###, <PERSOON> et al ###, <PERSOON> et al ###, <PERSOON> et al ###, <PERSOON> et al ###) Ziekenhuis duur is een lastige uitkomstmaat gezien verschillende factoren, zoals het ziekenhuis protocol, hier van invloed op kunnen zijn Patiënten worden steeds korter opgenomen in het ziekenhuis en studies laten ook zien dat LH in dagbehandeling ook haalbaar is en waarschijnlijk steeds meer zal worden toegepast in de toekomst De werkgroep is van mening dat er geen eenduidig advies gegeven kan worden ten aanzien van de duur van ziekenhuisopname, maar adviseert om de opnameduur zo kort mogelijk te # b Werkhervatting en wetenschappelijke tools ter bevordering hiervan Om de voordelen van de minimale invasieve chirurgie optimaal te benutten, is de werkgroep van mening dat patiënten die een LH ondergaan preoperatief moeten worden voorzien van structurele hersteladviezen Verwachtingsmanagement van de patiënt lijkt hierbij een belangrijke rol te spelen Derhalve dienen de hersteladviezen ook te worden afgestemd op het type operatie dat de patiënten ondergaan Daarbij blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat de mate van invasiviteit van de ingreep, de verwachtingen van patiënten en hun preoperatieve mentale status direct de duur van het ziekteverzuim beïnvloeden Om dit te beperken, zouden patiënten met een hoog-risico op langdurig verzuim geïdentificeerd moeten worden en dienen laparoscopische adnex-ingrepen Deze werden samengesteld door een expertteam van gynaecologen, huisartsen en bedrijfsartsen De adviezen zijn een eerste stap naar een gestructureerd herstelplan Belangrijk is om bij het herstelplan ook aspecten van de klinische fase mee te nemen die mogelijk het herstel kunnen bevorderen Het âfast-track principeâ is hierbij mogelijk een belangrijke strategie, waarbij een aantal modules worden gebundeld die alle tezamen moeten leiden tot een sneller herstel Voorbeelden zijn een goede patiëntenvoorlichting, kortwerkende anesthetica, snel mobiliseren, het voorkomen van ileus nog weinig bekend over hoe het herstel na gynaecologische operaties kan worden bevorderd In de literatuur wordt slechts één tool beschreven welke gebruikmaakte van een eHealth applicatie om hersteladviezen aan patiënten te verstrekken Deze tool is veelbelovend Geef pre- en postoperatief, zowel mondeling als op papier, structurele en specifieke hersteladviezen (pagina ###) aan patiënten die een LH ondergaan <PERSOON> patiënten ook op alarmsignalen die een complicatie kunnen betekenen en geef Bespreek preoperatief met patiënten hun verwachtingen ten aanzien van het <PERSOON>, T H , et al "FINHYST ###--national prospective #-year survey of #,### hysterectomies " <PERSOON> A , et al "Prediction of time to return to work after gynaecological surgery a prospective cohort study <PERSOON> A , et al "A personalised eHealth programme reduces the duration until return to work after gynaecological surgery results of a multicentre randomised trial " <PERSOON> A , et al "Multidisciplinary convalescence recommendations after gynaecological surgery.
| 604 | nvog |
expertteam van gynaecologen, huisartsen en bedrijfsartsen De adviezen zijn een eerste stap naar een gestructureerd herstelplan Belangrijk is om bij het herstelplan ook aspecten van de klinische fase mee te nemen die mogelijk het herstel kunnen bevorderen Het âfast-track principeâ is hierbij mogelijk een belangrijke strategie, waarbij een aantal modules worden gebundeld die alle tezamen moeten leiden tot een sneller herstel Voorbeelden zijn een goede patiëntenvoorlichting, kortwerkende anesthetica, snel mobiliseren, het voorkomen van ileus nog weinig bekend over hoe het herstel na gynaecologische operaties kan worden bevorderd In de literatuur wordt slechts één tool beschreven welke gebruikmaakte van een eHealth applicatie om hersteladviezen aan patiënten te verstrekken Deze tool is veelbelovend Geef pre- en postoperatief, zowel mondeling als op papier, structurele en specifieke hersteladviezen (pagina ###) aan patiënten die een LH ondergaan <PERSOON> patiënten ook op alarmsignalen die een complicatie kunnen betekenen en geef Bespreek preoperatief met patiënten hun verwachtingen ten aanzien van het <PERSOON>, T H , et al "FINHYST ###--national prospective #-year survey of #,### hysterectomies " <PERSOON> A , et al "Prediction of time to return to work after gynaecological surgery a prospective cohort study <PERSOON> A , et al "A personalised eHealth programme reduces the duration until return to work after gynaecological surgery results of a multicentre randomised trial " <PERSOON> A , et al "Multidisciplinary convalescence recommendations after gynaecological surgery Wodlin, N B and <PERSOON> development of fast-track principles in gynecological surgery " Acta Obstet Gynecol AAGL practice report Morcellation during uterine tissue extraction <PERSOON>, N <PERSOON>, R <PERSOON>, et al "Surgical approach to hysterectomy for benign gynaecological disease " Cochrane Database Syst Rev # (###) CD### Al-talib, <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> with total laparoscopic and laparoscopically assisted vaginal hysterectomy " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> "A prospective, randomized trial comparing immediate versus delayed catheter removal following hysterectomy " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> laparoscopic hysterectomy, vaginal hysterectomy and total abdominal hysterectomy using electrosurgical bipolar vessel sealing technique a <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> quality of evidence and strength of recommendations a <PERSOON-##>, J M.
| 503 | nvog |
B and <PERSOON> development of fast-track principles in gynecological surgery " Acta Obstet Gynecol AAGL practice report Morcellation during uterine tissue extraction <PERSOON>, N <PERSOON>, R <PERSOON>, et al "Surgical approach to hysterectomy for benign gynaecological disease " Cochrane Database Syst Rev # (###) CD### Al-talib, <PERSOON>, and <PERSOON> with total laparoscopic and laparoscopically assisted vaginal hysterectomy " <PERSOON>, and <PERSOON> "A prospective, randomized trial comparing immediate versus delayed catheter removal following hysterectomy " <PERSOON>, and <PERSOON-##> laparoscopic hysterectomy, vaginal hysterectomy and total abdominal hysterectomy using electrosurgical bipolar vessel sealing technique a <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> quality of evidence and strength of recommendations a <PERSOON-##> consequences of abdominal, vaginal, and laparoscopic hysterectomies on women's sexuality " <PERSOON-##>, A <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> of total and supracervical laparoscopic hysterectomy for benign disease in a collective of ### patients " Journal of <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> reduction after total laparoscopic hysterectomy and laparoscopic supracervical hysterectomy among women with dysmenorrhoea a randomised controlled trial " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> in very obese and morbidly obese patients a systematic review with cumulative analysis of comparative studies " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> consensus on the definition of conversion to laparotomy a Delphi study among general surgeons, gynecologists, <PERSOON-##>, et al "Hysterectomy in patients with previous cesarean section comparison between laparoscopic and vaginal approaches " <PERSOON-##>, G , A.
| 379 | nvog |
<PERSOON> consequences of abdominal, vaginal, and laparoscopic hysterectomies on women's sexuality " <PERSOON>, A <PERSOON>, and <PERSOON> of total and supracervical laparoscopic hysterectomy for benign disease in a collective of ### patients " Journal of <PERSOON>, and <PERSOON> reduction after total laparoscopic hysterectomy and laparoscopic supracervical hysterectomy among women with dysmenorrhoea a randomised controlled trial " <PERSOON>, and <PERSOON> in very obese and morbidly obese patients a systematic review with cumulative analysis of comparative studies " <PERSOON>, and <PERSOON-##> consensus on the definition of conversion to laparotomy a Delphi study among general surgeons, gynecologists, <PERSOON-##>, et al "Hysterectomy in patients with previous cesarean section comparison between laparoscopic and vaginal approaches " <PERSOON-##>, et al "Laparoscopic and vaginal approaches to hysterectomy in the obese " <PERSOON-##> ### (###b) ##-## <PERSOON-##>, et al "Laparoscopic versus vaginal hysterectomy for benign indications in women aged ## years or older propensity-matched analysis " Menopause <DATUM> (###c) ##-## <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> weight as a predictor of morbidity after a benign abdominal and total laparoscopic hysterectomy " <PERSOON-##>, et al "Comparison of re-operation rates and complication rates after total laparoscopic hysterectomy (TLH) and laparoscopy-assisted supracervical hysterectomy (LASH) " <PERSOON-##>, et al "Cervical Detachment Using Monopolar SupraLoop Electrode versus Monopolar Needle in Laparoscopic Supracervical Hysterectomy (LSH) <PERSOON-##>, et al "FINHYST ###--national prospective #year survey of #,### hysterectomies.
| 388 | nvog |
<PERSOON>, et al "Laparoscopic and vaginal approaches to hysterectomy in the obese " <PERSOON> ### (###b) ##-## <PERSOON>, et al "Laparoscopic versus vaginal hysterectomy for benign indications in women aged ## years or older propensity-matched analysis " Menopause <DATUM> (###c) ##-## <PERSOON>, and <PERSOON> weight as a predictor of morbidity after a benign abdominal and total laparoscopic hysterectomy " <PERSOON>, et al "Comparison of re-operation rates and complication rates after total laparoscopic hysterectomy (TLH) and laparoscopy-assisted supracervical hysterectomy (LASH) " <PERSOON>, et al "Cervical Detachment Using Monopolar SupraLoop Electrode versus Monopolar Needle in Laparoscopic Supracervical Hysterectomy (LSH) <PERSOON>, et al "FINHYST ###--national prospective #year survey of #,### hysterectomies ## (###) ###-## <PERSOON>, et al "FINHYST, a prospective study of ### hysterectomies complications and their risk factors " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> vs vaginal hysterectomy for benign <PERSOON-##>, D M <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> Cho, H Y , S T Park, H B <PERSOON-##>, and S H Park "Surgical outcome and cost comparison between total vaginal hysterectomy and laparoscopic hysterectomy for uteri weighing )### g " <PERSOON-##> S De, <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> supracervical hysterectomy compared to total <PERSOON-##> S Van, and <PERSOON-##> is the value of preoperative bimanual pelvic examination in women undergoing laparoscopic total hysterectomy?" <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> routes and complications of hysterectomy for benign disorders a prospective observational study in French university hospitals.
| 436 | nvog |
###-## <PERSOON>, et al "FINHYST, a prospective study of ### hysterectomies complications and their risk factors " <PERSOON>, and <PERSOON> vs vaginal hysterectomy for benign <PERSOON>, D M <PERSOON>, and <PERSOON> Cho, H Y , S T Park, H B <PERSOON>, and S H Park "Surgical outcome and cost comparison between total vaginal hysterectomy and laparoscopic hysterectomy for uteri weighing )### g " <PERSOON> S De, <PERSOON>, and <PERSOON-##> supracervical hysterectomy compared to total <PERSOON-##> S Van, and <PERSOON-##> is the value of preoperative bimanual pelvic examination in women undergoing laparoscopic total hysterectomy?" <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> routes and complications of hysterectomy for benign disorders a prospective observational study in French university hospitals # (###) ###-## Doganay, M , Y <PERSOON-##>, et al "Abdominal, vaginal and total laparoscopic <PERSOON-##>, et al "Ulipristal acetate versus leuprolide acetate for uterine fibroids " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> "A prospective randomized comparison of vaginal hysterectomy, laparoscopically assisted vaginal hysterectomy, and total laparoscopic hysterectomy in women with benign uterine disease " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> in the implementation of advanced minimally invasive gynecologic surgical procedures in the <PERSOON-##>, and <PERSOON-##>-Mix Variables and Predictors for Outcomes of <PERSOON-##>, A R.
| 365 | nvog |
###-## Doganay, M , Y <PERSOON>, et al "Abdominal, vaginal and total laparoscopic <PERSOON>, et al "Ulipristal acetate versus leuprolide acetate for uterine fibroids " <PERSOON>, and <PERSOON> "A prospective randomized comparison of vaginal hysterectomy, laparoscopically assisted vaginal hysterectomy, and total laparoscopic hysterectomy in women with benign uterine disease " <PERSOON>, and <PERSOON> in the implementation of advanced minimally invasive gynecologic surgical procedures in the <PERSOON>, and <PERSOON>-Mix Variables and Predictors for Outcomes of <PERSOON>, A R "A dynamic quality assessment tool for laparoscopic hysterectomy to measure surgical outcomes " <PERSOON-##> (###b) <PERSOON-##>, et al "Prospective evaluation of quality of life in total versus supracervical laparoscopic hysterectomy " <PERSOON-##> <DATUM> (###) <PERSOON-##>, G <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> of postoperative vaginal length and sexual function after abdominal, vaginal, and laparoscopic hysterectomy " <PERSOON-##>, A M , J A <PERSOON-##>, and <PERSOON-##>, and <PERSOON-##>, G M <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> analysis of prophylactic intraoperative cystoscopic ureteral stents in <PERSOON-##>, et al "Total laparoscopic hysterectomy in cases of very large uteri A retrospective comparative study " Journal of minimally invasive gynecology <DATUM> <PERSOON-##>, S <PERSOON-##>, et al "<PERSOON-##> eVALuate study Two parallel randomised trials, one comparing laparoscopic with abdominal hysterectomy, the other comparing laparoscopic with vaginal hysterectomy ((January ##) (#<DATUM> ).
| 398 | nvog |
"A dynamic quality assessment tool for laparoscopic hysterectomy to measure surgical outcomes " <PERSOON> (###b) <PERSOON>, et al "Prospective evaluation of quality of life in total versus supracervical laparoscopic hysterectomy " <PERSOON> <DATUM> (###) <PERSOON>, G <PERSOON>, and <PERSOON> of postoperative vaginal length and sexual function after abdominal, vaginal, and laparoscopic hysterectomy " <PERSOON>, A M , J A <PERSOON>, and <PERSOON>, and <PERSOON-##>, G M <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> analysis of prophylactic intraoperative cystoscopic ureteral stents in <PERSOON-##>, et al "Total laparoscopic hysterectomy in cases of very large uteri A retrospective comparative study " Journal of minimally invasive gynecology <DATUM> <PERSOON-##>, S <PERSOON-##>, et al "<PERSOON-##> eVALuate study Two parallel randomised trials, one comparing laparoscopic with abdominal hysterectomy, the other comparing laparoscopic with vaginal hysterectomy ((<PERSOON-##>, S <PERSOON-##>, et al "Immediate Foley removal after laparoscopic and vaginal hysterectomy determinants of postoperative urinary retention " <PERSOON-##>, et al "Postoperative pain after laparoscopic and vaginal hysterectomy for benign gynecologic disease a randomized trial " <PERSOON-##>, et al "Nationwide Outcomes Measurement in Colorectal Cancer Surgery Improving Quality and <PERSOON-##>, D D , W B <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> hysterectomy using various energy <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> guidelines a new series of articles in <PERSOON-##>, M H <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> "A nationwide survey to measure practice variation of catheterisation management in patients undergoing vaginal prolapse surgery " Int Urogynecol.
| 423 | nvog |
### (###) ### <PERSOON>, S <PERSOON>, et al "Immediate Foley removal after laparoscopic and vaginal hysterectomy determinants of postoperative urinary retention " <PERSOON>, et al "Postoperative pain after laparoscopic and vaginal hysterectomy for benign gynecologic disease a randomized trial " <PERSOON>, et al "Nationwide Outcomes Measurement in Colorectal Cancer Surgery Improving Quality and <PERSOON>, D D , W B <PERSOON>, and <PERSOON> hysterectomy using various energy <PERSOON>, and <PERSOON> guidelines a new series of articles in <PERSOON-##>, M H <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> "A nationwide survey to measure practice variation of catheterisation management in patients undergoing vaginal prolapse surgery " <PERSOON-##>, et al "Risk profiles and outcomes of total laparoscopic hysterectomy compared with laparoscopically assisted vaginal hysterectomy " <PERSOON-##>, S <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> "A comparison of short-term outcomes between laparoscopic supracervical and total hysterectomy " <PERSOON-##>, Z A Al-<PERSOON-##>, G <PERSOON-##>, et al "Comparative analysis of different comparison to electrosurgery Operative technique, feasibility and complications " <PERSOON-##>, L K <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> hysterectomy Randomized study of harmonic scalpel and <PERSOON-##>, R <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> cuff dehiscence after different modes of hysterectomy a systematic Delphi procedure among experts " <PERSOON-##> <DATUM> (###a) ###-## --- "Effectiveness of electrothermal bipolar vessel-sealing devices versus other electrothermal and ultrasonic devices for <PERSOON-##>, M W.
| 419 | nvog |
<PERSOON>, et al "Risk profiles and outcomes of total laparoscopic hysterectomy compared with laparoscopically assisted vaginal hysterectomy " <PERSOON>, S <PERSOON>, and <PERSOON> "A comparison of short-term outcomes between laparoscopic supracervical and total hysterectomy " <PERSOON>, Z A Al-<PERSOON>, G <PERSOON>, et al "Comparative analysis of different comparison to electrosurgery Operative technique, feasibility and complications " <PERSOON>, L K <PERSOON>, and <PERSOON-##> hysterectomy Randomized study of harmonic scalpel and <PERSOON-##>, R <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> cuff dehiscence after different modes of hysterectomy a systematic Delphi procedure among experts " <PERSOON-##> <DATUM> (###a) ###-## --- "Effectiveness of electrothermal bipolar vessel-sealing devices versus other electrothermal and ultrasonic devices for <PERSOON-##> outcomes using LigaSure compared with conventional bipolar instruments in laparoscopic hysterectomy a <PERSOON-##>, G <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> of lower urinary tract injury at the Kafy, S , B Al-<PERSOON-##>, and <PERSOON-##> "Patient satisfaction after laparoscopic total or supracervical hysterectomy " <PERSOON-##>, G H <PERSOON-##>, H Y Cho, and <PERSOON-##> of clinical effects between total vaginal hysterectomy and total laparoscopic hysterectomy on large uteruses over ### grams " <PERSOON-##> Res #<DATUM> (###) ### <PERSOON-##>, M J , S <PERSOON-##>, H S Bae, J K <PERSOON-##>, N W <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> of risk factors of vaginal cuff dehiscence after <PERSOON-##>, et al "Women's preference for <PERSOON-##>, M L , H W <PERSOON-##>, S C <PERSOON-##>, and H S Pan "Should cystoscopy be routinely performed after laparoscopy-assisted vaginal Koh, L W , P H Koh, L C <PERSOON-##>, and M.
| 521 | nvog |
using LigaSure compared with conventional bipolar instruments in laparoscopic hysterectomy a <PERSOON>, G <PERSOON>, and <PERSOON> of lower urinary tract injury at the Kafy, S , B Al-<PERSOON>, and <PERSOON> "Patient satisfaction after laparoscopic total or supracervical hysterectomy " <PERSOON>, G H <PERSOON>, H Y Cho, and <PERSOON> of clinical effects between total vaginal hysterectomy and total laparoscopic hysterectomy on large uteruses over ### grams " <PERSOON> Res #<DATUM> (###) ### <PERSOON>, M J , S <PERSOON>, H S Bae, J K <PERSOON-##>, N W <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> of risk factors of vaginal cuff dehiscence after <PERSOON-##>, et al "Women's preference for <PERSOON-##>, M L , H W <PERSOON-##>, S C <PERSOON-##>, and H S Pan "Should cystoscopy be routinely performed after laparoscopy-assisted vaginal Koh, L W , P H Koh, L C <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> "A simple procedure for the prevention of ureteral <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> ureteral catheterization in gynecologic surgery " Law, K S and <PERSOON-##> studies of energy sources in gynecologic laparoscopy " <PERSOON-##>, et al "Comparison of prevalence of hypoactive sexual desire disorder (HSDD) in women after five different hysterectomy procedures " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> injuries during gynecological surgery " <PERSOON-##>, H , D Lu, L <PERSOON-##>, G <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> surgery for benign gynaecological disease " Cochrane Long, <PERSOON-##>, W C <PERSOON-##>, J H <PERSOON-##>, and S C Hsu "Comparison of total laparoscopic hysterectomy and laparoscopically assisted vaginal hysterectomy " <PERSOON-##>, C <PERSOON-##>, E <PERSOON-##>, et al "Morbidity of <DATUM> hysterectomies by <PERSOON-##>, and <PERSOON-##>.
| 534 | nvog |
<PERSOON> "A simple procedure for the prevention of ureteral <PERSOON>, and <PERSOON> ureteral catheterization in gynecologic surgery " Law, K S and <PERSOON> studies of energy sources in gynecologic laparoscopy " <PERSOON>, et al "Comparison of prevalence of hypoactive sexual desire disorder (HSDD) in women after five different hysterectomy procedures " <PERSOON>, and <PERSOON> injuries during gynecological surgery " <PERSOON>, H , D Lu, L <PERSOON>, G <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> surgery for benign gynaecological disease " Cochrane Long, <PERSOON-##>, W C <PERSOON-##>, J H <PERSOON-##>, and S C Hsu "Comparison of total laparoscopic hysterectomy and laparoscopically assisted vaginal hysterectomy " <PERSOON-##>, C <PERSOON-##>, E <PERSOON-##>, et al "Morbidity of <DATUM> hysterectomies by <PERSOON-##>, and <PERSOON-##>, et al "Minimally invasive hysterectomy at a university <PERSOON-##>, et al "Comparison of total laparoscopic hysterectomy (TLH) and laparoscopy-assisted supracervical hysterectomy (LASH) in women with uterine leiomyoma " European Journal of Obstetrics Gynecology and <PERSOON-##>, and <PERSOON-##>-a comparison of <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> classification system for laparoscopic hysterectomy Classification committee of the American Association of <PERSOON-##>, A K <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> of robotic-assisted hysterectomy to other minimally <PERSOON-##>, A J Park, <PERSOON-##>, et al "A randomized trial comparing conventional and robotically assisted total laparoscopic hysterectomy " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##>.
| 411 | nvog |
, <PERSOON>, et al "Minimally invasive hysterectomy at a university <PERSOON>, et al "Comparison of total laparoscopic hysterectomy (TLH) and laparoscopy-assisted supracervical hysterectomy (LASH) in women with uterine leiomyoma " European Journal of Obstetrics Gynecology and <PERSOON>, and <PERSOON>-a comparison of <PERSOON>, and <PERSOON> classification system for laparoscopic hysterectomy Classification committee of the American Association of <PERSOON>, A K <PERSOON>, and <PERSOON> of robotic-assisted hysterectomy to other minimally <PERSOON-##>, A J Park, <PERSOON-##>, et al "A randomized trial comparing conventional and robotically assisted total laparoscopic hysterectomy " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> organ prolapse after subtotal and total hysterectomy a long-term follow-up of an open randomised controlled multicentre study " <PERSOON-##>, K C <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> removal at the time of hysterectomy factors affecting patients' choice and effect on subsequent sexual function " <PERSOON-##>, et al "<PERSOON-##> prevalence of occult leiomyosarcoma <PERSOON-##>, et al "Influences of different hysterectomy techniques on patients' postoperative sexual function and quality of life " J Sex <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> "A randomized study of total abdominal, vaginal and laparoscopic <PERSOON-##>, F A <PERSOON-##>, et al "Laparoscopic supracervical hysterectomy using EnSeal vs standard bipolar coagulation technique randomized controlled trial " <PERSOON-##>, A <PERSOON-##>, F.
| 368 | nvog |
Brynhildsen, and <PERSOON> organ prolapse after subtotal and total hysterectomy a long-term follow-up of an open randomised controlled multicentre study " <PERSOON>, K C <PERSOON>, and <PERSOON> removal at the time of hysterectomy factors affecting patients' choice and effect on subsequent sexual function " <PERSOON>, et al "<PERSOON> prevalence of occult leiomyosarcoma <PERSOON>, et al "Influences of different hysterectomy techniques on patients' postoperative sexual function and quality of life " J Sex <PERSOON>, and <PERSOON> "A randomized study of total abdominal, vaginal and laparoscopic <PERSOON-##>, F A <PERSOON-##>, et al "Laparoscopic supracervical hysterectomy using EnSeal vs standard bipolar coagulation technique randomized controlled trial " <PERSOON-##>, A <PERSOON-##>, F <PERSOON-##>, et al "A prospective, randomized clinical comparison between UltraCision and the novel sealing and cutting device BiCision in patients with laparoscopic <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> "A prospective randomised study of total laparoscopic hysterectomy, laparoscopically assisted vaginal hysterectomy and non-descent vaginal hysterectomy for the treatment of benign diseases of the uterus " <PERSOON-##>, et al "Subtotal versus total laparoscopic hysterectomy could women sexual function recovery overcome the surgical outcomes in pre-operatory decision <PERSOON-##>, et al "Hysterectomy for Benign Uterine Pathology Comparison Between Robotic Assisted Laparoscopy, Classic Laparoscopy and <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> of cystoscopy during hysterectomy " <PERSOON-##> S von, and <PERSOON-##> compared with conventional laparoscopic hysterectomy a randomized controlled trial " <PERSOON-##>, D <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> of total laparoscopic, vaginal and abdominal Schollmeyer, T.
| 398 | nvog |
<PERSOON>, et al "A prospective, randomized clinical comparison between UltraCision and the novel sealing and cutting device BiCision in patients with laparoscopic <PERSOON>, and <PERSOON> "A prospective randomised study of total laparoscopic hysterectomy, laparoscopically assisted vaginal hysterectomy and non-descent vaginal hysterectomy for the treatment of benign diseases of the uterus " <PERSOON>, et al "Subtotal versus total laparoscopic hysterectomy could women sexual function recovery overcome the surgical outcomes in pre-operatory decision <PERSOON>, et al "Hysterectomy for Benign Uterine Pathology Comparison Between Robotic Assisted Laparoscopy, Classic Laparoscopy and <PERSOON>, and <PERSOON> of cystoscopy during hysterectomy " <PERSOON> S von, and <PERSOON> compared with conventional laparoscopic hysterectomy a randomized controlled trial " <PERSOON-##>, D <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> of total laparoscopic, vaginal and abdominal <PERSOON-##>, et al "Hysterectomy trends over a #-year period in an endoscopic teaching center " <PERSOON-##>, S <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> cystoscopy after laparoscopically assisted hysterectomy <PERSOON-##>, et al "GnRH agonist treatment before total laparoscopic hysterectomy for large uteri " <PERSOON-##> L Di, et al "Randomized comparison of total laparoscopic, laparoscopically assisted vaginal and vaginal hysterectomies for myomatous uteri " Arch Gynecol Obstet ### # <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> after total or subtotal laparoscopic hysterectomy <PERSOON-##> value of a routine procedure " Obstetrical and <PERSOON-##>, et al "Effects of closed suction drainage in reducing pain Shin, J W , H H <PERSOON-##>, S P <PERSOON-##>, and C Y Park.
| 394 | nvog |
<PERSOON>, et al "Hysterectomy trends over a #-year period in an endoscopic teaching center " <PERSOON>, S <PERSOON>, and <PERSOON> cystoscopy after laparoscopically assisted hysterectomy <PERSOON>, et al "GnRH agonist treatment before total laparoscopic hysterectomy for large uteri " <PERSOON> L Di, et al "Randomized comparison of total laparoscopic, laparoscopically assisted vaginal and vaginal hysterectomies for myomatous uteri " Arch Gynecol Obstet ### # <PERSOON>, and <PERSOON> after total or subtotal laparoscopic hysterectomy <PERSOON> value of a routine procedure " Obstetrical and <PERSOON-##>, et al "Effects of closed suction drainage in reducing pain Shin, J W , H H <PERSOON-##>, S P <PERSOON-##>, and C Y Park <PERSOON-##>, and S As-Sanie "Risk Factors for Postoperative Urinary Retention After Laparoscopic and Robotic Hysterectomy for Benign Indications " Obstetrics and Gynecology <PERSOON-##>, et al "Laparoscopic Hysterectomy and Urinary Tract Injury Experience in a <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> catheter placement for prevention of ureteral injury during <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> relevance of conversion rate and its <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> of successful surgical outcome in laparoscopic hysterectomy " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##>-first century laparoscopic hysterectomy should we not leave the vaginal step out?" <PERSOON-##>, G.
| 339 | nvog |
<PERSOON>, and S As-Sanie "Risk Factors for Postoperative Urinary Retention After Laparoscopic and Robotic Hysterectomy for Benign Indications " Obstetrics and Gynecology <PERSOON>, et al "Laparoscopic Hysterectomy and Urinary Tract Injury Experience in a <PERSOON>, and <PERSOON> catheter placement for prevention of ureteral injury during <PERSOON>, and <PERSOON> relevance of conversion rate and its <PERSOON>, and <PERSOON> of successful surgical outcome in laparoscopic hysterectomy " <PERSOON>, and <PERSOON-##>-first century laparoscopic hysterectomy should we not leave the vaginal step out?" <PERSOON-##> implementation of laparoscopic hysterectomy independent of uterus size clinical effect " <PERSOON-##>, B L <PERSOON-##>, et al "<PERSOON-##> incidence of urinary tract injury during hysterectomy a prospective analysis based on universal cystoscopy " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> and safety of uterine manipulators in <PERSOON-##>, and <PERSOON-##>-effectiveness of universal cystoscopy to <PERSOON-##>, et al "Prediction of time to return to work after gynaecological surgery a prospective cohort study in the <PERSOON-##>, et al "A personalised eHealth programme reduces the duration until return to work after gynaecological surgery results of a <PERSOON-##> A , J A.
| 295 | nvog |
Ghezzi "Systematic implementation of laparoscopic hysterectomy independent of uterus size clinical effect " <PERSOON>, B L <PERSOON>, et al "<PERSOON> incidence of urinary tract injury during hysterectomy a prospective analysis based on universal cystoscopy " <PERSOON>, and <PERSOON> and safety of uterine manipulators in <PERSOON>, and <PERSOON>-effectiveness of universal cystoscopy to <PERSOON>, et al "Prediction of time to return to work after gynaecological surgery a prospective cohort study in the <PERSOON>, et al "A personalised eHealth programme reduces the duration until return to work after gynaecological surgery results of a <PERSOON-##> W van, and <PERSOON-##> convalescence recommendations after gynaecological surgery a modified Delphi method among experts " BJOG ### ## (###) Wallwiener, M , F A <PERSOON-##>, et al "Laparoscopic supracervical hysterectomy (LSH) versus total laparoscopic hysterectomy (TLH) an implementation study in #,### patients with an analysis of risk factors for conversion to laparotomy and complications, and of procedure-specific reoperations " Arch Gynecol Obstet ##<DATUM> (###) ###-## <PERSOON-##>, C J , C F <PERSOON-##>, C L <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> the efficacy of laparosonic coagulating shears and electrosurgery in laparoscopically assisted vaginal hysterectomy preliminary results " <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> "erratum to abdominal versus lapaorscopic hysterectomies for benign diseases evaluation of morbidity and mortality among ### cases " <PERSOON-##>, N <PERSOON-##>, and <PERSOON-##> and outcomes of abdominal, vaginal, <PERSOON-##>, H H , P Y <PERSOON-##>, J C Hsu, and K C <PERSOON-##> "<PERSOON> detection of ureteral injuries after hysterectomy.
| 447 | nvog |
Nederlandse Vereniging voor Keel-Neus-en Oorheelkunde en Heelkunde van het HoofdHals-gebied (KNO) CAPHRI School for Public Health and Primary Care, <LOCATIE> Universitair Medisch De herziening van de richtlijn âBehandeling van tabaksverslavingâ is tot stand gekomen met Alle rechten voorbehouden De tekst uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën of enige andere manier, echter uitsluitend na voorafgaande toestemming van de copyrighthouder Toestemming voor gebruik van tekst(gedeelten) kunt u schriftelijk of per e-mail en uitsluitend bij de copyrighthouder Het âPartnership Stop met Rokenâ verenigt diverse publieke en private partijen uit het gezondheidszorgveld De doelstelling is het verbeteren van de behandeling van tabaksverslaving in de zorg Het uiteindelijke doel is het verminderen van het percentage rokers individuele beroepsbeoefenaren, hun beroepsverenigingen en zorginstellingen te ondersteunen bij het verbeteren van de patiëntenzorg Het CBO biedt via programmaâs en projecten ondersteuning en begeleiding bij systematisch en gestructureerd meten, verbeteren en borgen <DATUM> # Nagaan van de bereidheid van de roker om te stoppen <DATUM> Minderen als methode om te stoppen met roken #<DATUM> Effectiviteit van korte ondersteunende interventies in de huisartspraktijk Prof <PERSOON>, (voorzitter), hoogleraar Huisartsgeneeskunde, <INSTELLING> St <PERSOON>, Mw dr <PERSOON>, teamleider zorg, STIVORO, Den Haag <PERSOON>, teamleider preventie en patiëntenvoorlichting, <LOCATIE>, voorzitter <PERSOON>, arts, senior adviseur, Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO, <PERSOON>, longarts, Slotervaart Ziekenhuis, <LOCATIE>, voorzitter werkgroep Mw <PERSOON>, arts, senior adviseur, Kwaliteitsinstituut voor de <PERSOON>, hoofd onderzoek, voorzitter werkgroep âimplementatieâ, STIVORO Mw <PERSOON>, projectcoördinator Partnership Stop met Roken Dr <PERSOON-##> H B <PERSOON-##>, kaakchirurg, <PERSOON-##>Mw L Arntzenius-Smit>, jeugdarts, Atsen Jeugdgezondheidszorg <LOCATIE>, <PERSOON-##>, verslavingsarts, Parnassia psycho-medisch <INSTELLING>, <LOCATIE> <PERSOON-##>, apotheker, Sint <INSTELLING>, <LOCATIE> <PERSOON-##>, bedrijfsarts, VODEMOL, BV , <LOCATIE> Prof <PERSOON-##>, KNO-arts, Vrije Universiteit Medisch <INSTELLING>, <LOCATIE> Mw <PERSOON-##>, gezondheidseconoom, <INSTELLING>, <LOCATIE> <PERSOON-##> MSc Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten, <LOCATIE> <PERSOON-##>, verpleegkundige, <PERSOON-##> Mw <PERSOON-##> F.
| 612 | nvog |
#<DATUM> Effectiviteit van korte ondersteunende interventies in de huisartspraktijk Prof <PERSOON>, (voorzitter), hoogleraar Huisartsgeneeskunde, <INSTELLING> St <PERSOON>, Mw dr <PERSOON>, teamleider zorg, STIVORO, Den Haag <PERSOON>, teamleider preventie en patiëntenvoorlichting, <LOCATIE>, voorzitter <PERSOON>, arts, senior adviseur, Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO, <PERSOON>, longarts, Slotervaart Ziekenhuis, <LOCATIE>, voorzitter werkgroep Mw <PERSOON>, arts, senior adviseur, Kwaliteitsinstituut voor de <PERSOON>, hoofd onderzoek, voorzitter werkgroep âimplementatieâ, STIVORO Mw <PERSOON>, projectcoördinator Partnership Stop met Roken Dr <PERSOON-##> H B <PERSOON-##>, kaakchirurg, <PERSOON-##>Mw L Arntzenius-Smit>, jeugdarts, Atsen Jeugdgezondheidszorg <LOCATIE>, <PERSOON-##>, verslavingsarts, Parnassia psycho-medisch <INSTELLING>, <LOCATIE> <PERSOON-##>, apotheker, Sint <INSTELLING>, <LOCATIE> <PERSOON-##>, bedrijfsarts, VODEMOL, BV , <LOCATIE> Prof <PERSOON-##>, KNO-arts, Vrije Universiteit Medisch <INSTELLING>, <LOCATIE> Mw <PERSOON-##>, gezondheidseconoom, <INSTELLING>, <LOCATIE> <PERSOON-##> MSc Nederlandse Vereniging van Doktersassistenten, <LOCATIE> <PERSOON-##>, verpleegkundige, <PERSOON-##> Mw <PERSOON-##> F Mw <PERSOON-##>, psycholoog, Verslavingszorg Noord <PERSOON-##> School for Public Health and Primary Care, <LOCATIE> University <PERSOON-##>, cardioloog, NIPED, <LOCATIE> <PERSOON-##>, kinderarts, <INSTELLING>, <PERSOON-##>, verpleegkundig specialist, St <PERSOON-##> Ziekenhuis, <LOCATIE> <PERSOON-##>, universitair docent, <PERSOON-##>, gynaecoloog, <INSTELLING>, Leiden <PERSOON-##>, mondhygiënist, Ned Ver Voor Mondhygiënisten, <LOCATIE-##> Mw <PERSOON-##> G <PERSOON-##>, senior verslavingsarts, JellinekMentrum, <LOCATIE> <PERSOON-##>, fysiotherapeut, Koninklijk Nederlands Genootschap voor <PERSOON-##>, huisarts, consulent <PERSOON-##>, Het is een genoegen om hier de actualisering te presenteren van de Richtlijn Behandeling van tabaksverslaving die in ### tot stand is gekomen Achtergrond van de Richtlijn vormt de grote schade die roken toebrengt aan de volksgezondheid â in de vorm van kanker, hart- en Richtlijn-### werd hiervan een uitvoerig overzicht gegeven dat niets aan actualiteit heeft ingeboet en ook in het Nationaal Kompas Volksgezondheid van het <INSTELLING> (WEBLINK) ) gezondheidsdeterminanten ) leefstijl ) roken is up to date informatie De door roken aangerichte schade is verbonden met het gedrag (âlifestyleâ) van individuen en groepen Het is ook een schade aan de volksgezondheid die te voorkomen en te beperken is.
| 632 | nvog |
<PERSOON>, psycholoog, Verslavingszorg Noord <PERSOON> School for Public Health and Primary Care, <LOCATIE> University <PERSOON>, cardioloog, NIPED, <LOCATIE> <PERSOON>, kinderarts, <INSTELLING>, <PERSOON>, verpleegkundig specialist, St <PERSOON> Ziekenhuis, <LOCATIE> <PERSOON>, universitair docent, <PERSOON>, gynaecoloog, <INSTELLING>, Leiden <PERSOON>, mondhygiënist, Ned Ver Voor Mondhygiënisten, <LOCATIE> Mw <PERSOON-##> G <PERSOON-##>, senior verslavingsarts, JellinekMentrum, <LOCATIE> <PERSOON-##>, fysiotherapeut, Koninklijk Nederlands Genootschap voor <PERSOON-##>, huisarts, consulent <PERSOON-##>, Het is een genoegen om hier de actualisering te presenteren van de Richtlijn Behandeling van tabaksverslaving die in ### tot stand is gekomen Achtergrond van de Richtlijn vormt de grote schade die roken toebrengt aan de volksgezondheid â in de vorm van kanker, hart- en Richtlijn-### werd hiervan een uitvoerig overzicht gegeven dat niets aan actualiteit heeft ingeboet en ook in het Nationaal Kompas Volksgezondheid van het <INSTELLING> (WEBLINK) ) gezondheidsdeterminanten ) leefstijl ) roken is up to date informatie De door roken aangerichte schade is verbonden met het gedrag (âlifestyleâ) van individuen en groepen Het is ook een schade aan de volksgezondheid die te voorkomen en te beperken is optreden van deze aandoeningen of het beperken van hun ernst Het propageren en ondersteunen van het stoppen met roken is daarmee een verantwoordelijkheid van alle zorgverleners De Richtlijn-### kwam voort uit de behoefte om die gemeenschappelijke verantwoordelijkheid inhoud te geven en synergie en samenhang te bevorderen in de wijze waarop diverse hulpverleners rokende patiënten benaderen Wetenschap, praktijkervaring en het gezondheidszorgbeleid rond stoppen met roken ontwikkelen zich, en dat maakt het nodig om de Richtlijn-### periodiek te herzien In deze publicatie wordt uitsluitend de actualisering ten opzichte van ### gepresenteerd Voor het overige blijft de Richtlijn-### onverminderd gelden Hieronder wordt nader toegelicht op welke punten de actualisering zich heeft gericht Eerst is het echter zinvol om iets meer te zeggen over de context waarbinnen zorgverleners het aanbieden van ondersteuning, om patiënten te helpen met roken te stoppen, moeten plaatsen De Richtlijn-### markeerde een belangrijke verandering in de wijze waarop zorgverleners het roken beschouwden Tot ### domineerde daarin de opvatting van roken als een slechte en onverstandige gewoonte Met de Richtlijn brak de visie door van roken als verslaving De actualisatie zet dit verder aan het ondersteunen van het stoppen met roken vanuit het perspectief van het breken met een verslaving, met de daaraan verbonden fenomenen als persoonlijke en omgevingsfactoren bepalen daarbij het beloop Nicotine heeft een direct effect op receptoren in de hersenen Bij het staken van het tabaksgebruik treden onthoudingsverschijnselen op variërend van slaapstoornissen tot rusteloosheid, gebrek aan concentratie en maagdarmstoornissen Onthoudingsverschijnselen vormen een sterke prikkel om weer te gaan roken.
| 589 | nvog |
en ondersteunen van het stoppen met roken is daarmee een verantwoordelijkheid van alle zorgverleners De Richtlijn-### kwam voort uit de behoefte om die gemeenschappelijke verantwoordelijkheid inhoud te geven en synergie en samenhang te bevorderen in de wijze waarop diverse hulpverleners rokende patiënten benaderen Wetenschap, praktijkervaring en het gezondheidszorgbeleid rond stoppen met roken ontwikkelen zich, en dat maakt het nodig om de Richtlijn-### periodiek te herzien In deze publicatie wordt uitsluitend de actualisering ten opzichte van ### gepresenteerd Voor het overige blijft de Richtlijn-### onverminderd gelden Hieronder wordt nader toegelicht op welke punten de actualisering zich heeft gericht Eerst is het echter zinvol om iets meer te zeggen over de context waarbinnen zorgverleners het aanbieden van ondersteuning, om patiënten te helpen met roken te stoppen, moeten plaatsen De Richtlijn-### markeerde een belangrijke verandering in de wijze waarop zorgverleners het roken beschouwden Tot ### domineerde daarin de opvatting van roken als een slechte en onverstandige gewoonte Met de Richtlijn brak de visie door van roken als verslaving De actualisatie zet dit verder aan het ondersteunen van het stoppen met roken vanuit het perspectief van het breken met een verslaving, met de daaraan verbonden fenomenen als persoonlijke en omgevingsfactoren bepalen daarbij het beloop Nicotine heeft een direct effect op receptoren in de hersenen Bij het staken van het tabaksgebruik treden onthoudingsverschijnselen op variërend van slaapstoornissen tot rusteloosheid, gebrek aan concentratie en maagdarmstoornissen Onthoudingsverschijnselen vormen een sterke prikkel om weer te gaan roken is de hunkering vooral toe te schrijven aan de conditionering die in de loop der jaren is ontstaan De meeste rokers roken de gehele dag, waardoor talloze koppelingen van dagelijkse momenten aan roken zijn ontstaan Dit versterkt het automatisme van het opsteken van een sigaret â een impuls waartegen geen weerstand kan worden geboden Motivatie en eigen-effectiviteit (âzelfcontroleâ) zijn belangrijk om te kunnen stoppen met roken Dit omschakelingsproces kan langere tijd (tot een jaar) duren, voor men âvan de sigaret af isâ en er dus sprake is van een Reden om de richtlijn uit ### te actualiseren, komt voort uit een aantal relevante ontwikkelingen Met de komst van varenicline op de markt, is er een belangrijke uitbreiding van het farmacologisch arsenaal voor de ondersteuning van stoppen met roken De plaats van dit middel naast de al beschikbare wordt in deze herziening aangegeven Een probleem met de richtlijn uit ### was, dat daarin wel werd aangegeven op welke wijze stopondersteuning kon worden geboden, maar dat deze ondersteuning niet in het zorgpakket werd vergoed Inmiddels is duidelijk dat effectief bewezen gedragsmatige ondersteuning bij stoppen met roken verzekerde zorg is Het CVZ heeft in ### tevens geadviseerd de combinatie van stoppen-met-rokenprogrammaâ op te nemen als een nieuwe aanspraak in de zorgverzekeringswet De minister van Volksgezondheid heeft het voornemen geuit dit advies over te nemen Zie (WEBLINK) voor de meest actuele informatie hierover Deze ontwikkeling maakt het relevant over een actueel overzicht van bewezen effectieve stopondersteuning te beschikken.
| 578 | nvog |
vooral toe te schrijven aan de conditionering die in de loop der jaren is ontstaan De meeste rokers roken de gehele dag, waardoor talloze koppelingen van dagelijkse momenten aan roken zijn ontstaan Dit versterkt het automatisme van het opsteken van een sigaret â een impuls waartegen geen weerstand kan worden geboden Motivatie en eigen-effectiviteit (âzelfcontroleâ) zijn belangrijk om te kunnen stoppen met roken Dit omschakelingsproces kan langere tijd (tot een jaar) duren, voor men âvan de sigaret af isâ en er dus sprake is van een Reden om de richtlijn uit ### te actualiseren, komt voort uit een aantal relevante ontwikkelingen Met de komst van varenicline op de markt, is er een belangrijke uitbreiding van het farmacologisch arsenaal voor de ondersteuning van stoppen met roken De plaats van dit middel naast de al beschikbare wordt in deze herziening aangegeven Een probleem met de richtlijn uit ### was, dat daarin wel werd aangegeven op welke wijze stopondersteuning kon worden geboden, maar dat deze ondersteuning niet in het zorgpakket werd vergoed Inmiddels is duidelijk dat effectief bewezen gedragsmatige ondersteuning bij stoppen met roken verzekerde zorg is Het CVZ heeft in ### tevens geadviseerd de combinatie van stoppen-met-rokenprogrammaâ op te nemen als een nieuwe aanspraak in de zorgverzekeringswet De minister van Volksgezondheid heeft het voornemen geuit dit advies over te nemen Zie (WEBLINK) voor de meest actuele informatie hierover Deze ontwikkeling maakt het relevant over een actueel overzicht van bewezen effectieve stopondersteuning te beschikken stopstrategieën In ### lag de nadruk sterk op een stapsgewijze aanpak, waarin alle rokers in eerste instantie een advies kregen om vervolgens voor wie dit onvoldoende bleek te zijn, intensievere ondersteuning aan te bieden Inmiddels wordt bepleit om de aangeboden ondersteuning in eerste instantie af te stemmen op ondersteuningsbehoefte en gericht nadere ondersteuning in te zetten â van âstepped-careâ naar âmatched careâ In ### lag de nadruk op een radicaal breken met het gebruik van tabak Recent zijn er aanwijzingen dat onder omstandigheden ook het minderen van het tabaksgebruik een effectieve methode kan zijn om te stoppen met roken De werkomstandigheden, die zowel in relatie staan met roken als met mogelijkheden voor effectieve interventies, waren in ### niet aan de orde geweest In deze Met nadruk zij gesteld, dat in deze herziening alleen actualisering van de effectiviteit van gedragsmatige en farmacologische interventies wordt gepresenteerd Voor het overige blijven de aanbevelingen van de richtlijn uit ### onverminderd van kracht Ook is het goed te benadrukken dat de richtlijn zich richt op de behandeling van tabaksverslaving preventie van Vrijwel alle specialismen en gezondheidszorgsettings hebben te maken met patiënten die roken en de daarmee samenhangende gezondheidsschade Het spreekt daarbij vanzelf, dat de uit setting en/of specialisme voortvloeiende omstandigheden om een specificatie van het gebruik van de richtlijn vragen In deze herziening zijn de settingspecifieke hoofdstukken uit de richtlijn### niet geactualiseerd Deze hoofdstukken waren in ### vooral bedoeld om de settingspecificiteit te illustreren.
| 580 | nvog |
### lag de nadruk sterk op een stapsgewijze aanpak, waarin alle rokers in eerste instantie een advies kregen om vervolgens voor wie dit onvoldoende bleek te zijn, intensievere ondersteuning aan te bieden Inmiddels wordt bepleit om de aangeboden ondersteuning in eerste instantie af te stemmen op ondersteuningsbehoefte en gericht nadere ondersteuning in te zetten â van âstepped-careâ naar âmatched careâ In ### lag de nadruk op een radicaal breken met het gebruik van tabak Recent zijn er aanwijzingen dat onder omstandigheden ook het minderen van het tabaksgebruik een effectieve methode kan zijn om te stoppen met roken De werkomstandigheden, die zowel in relatie staan met roken als met mogelijkheden voor effectieve interventies, waren in ### niet aan de orde geweest In deze Met nadruk zij gesteld, dat in deze herziening alleen actualisering van de effectiviteit van gedragsmatige en farmacologische interventies wordt gepresenteerd Voor het overige blijven de aanbevelingen van de richtlijn uit ### onverminderd van kracht Ook is het goed te benadrukken dat de richtlijn zich richt op de behandeling van tabaksverslaving preventie van Vrijwel alle specialismen en gezondheidszorgsettings hebben te maken met patiënten die roken en de daarmee samenhangende gezondheidsschade Het spreekt daarbij vanzelf, dat de uit setting en/of specialisme voortvloeiende omstandigheden om een specificatie van het gebruik van de richtlijn vragen In deze herziening zijn de settingspecifieke hoofdstukken uit de richtlijn### niet geactualiseerd Deze hoofdstukken waren in ### vooral bedoeld om de settingspecificiteit te illustreren effectiviteit van het ondersteunen van het stoppen met roken In feite hebben alle zorgverleners gezien de gezondheidsschade van roken een taak in de behandeling van tabaksverslaving Om die reden onthoudt de herziening zich verder zo veel mogelijk van uitspraken over wie wat zou Desondanks willen we benadrukken dat ook die professionals die door een groot deel van de âgezondeâ bevolking wordt geconsulteerd, zoals tandartsen, mondhygiënisten, jeugdartsen en verloskundigen een belangrijke rol kunnen spelen Deze professionals kunnen rokers bereiken die anders niet vaak aangesproken worden op hun rookgedrag Onverminderd blijft van kracht dat de effectiviteit van de behandeling wordt vergroot als de behandeling wordt uitgevoerd door daarvoor opgeleide professionals De richtlijn herziening is een beschrijving van de evidence die doorgaans algemeen geldend is voor alle zorgverleners Daar komt bij dat er in sommige zorgsettings meer onderzoek is uitgevoerd naar het effect van stopondersteuning, dan in andere Dit betekent echter niet dat daarmee die settings ook beter geschikt zijn voor het uitvoeren van stopondersteuning Alleen recent beschikbaar gekomen onderzoek waarin de setting een bepalende factor bleek te spelen wordt als zodanig in deze Aan de herziening van de richtlijn is een hoofdstuk toegevoegd over het in de praktijk invoeren (âimplementerenâ) van de (herzieningen van de) richtlijn Dit is in wezen het enige doel van de richtlijn Hierbij behoort â in aanvulling van het voorgaande â het aanbrengen van specificaties naar de eigen setting van de algemeen geldende evidence De herziening is daarmee opnieuw.
| 560 | nvog |
roken In feite hebben alle zorgverleners gezien de gezondheidsschade van roken een taak in de behandeling van tabaksverslaving Om die reden onthoudt de herziening zich verder zo veel mogelijk van uitspraken over wie wat zou Desondanks willen we benadrukken dat ook die professionals die door een groot deel van de âgezondeâ bevolking wordt geconsulteerd, zoals tandartsen, mondhygiënisten, jeugdartsen en verloskundigen een belangrijke rol kunnen spelen Deze professionals kunnen rokers bereiken die anders niet vaak aangesproken worden op hun rookgedrag Onverminderd blijft van kracht dat de effectiviteit van de behandeling wordt vergroot als de behandeling wordt uitgevoerd door daarvoor opgeleide professionals De richtlijn herziening is een beschrijving van de evidence die doorgaans algemeen geldend is voor alle zorgverleners Daar komt bij dat er in sommige zorgsettings meer onderzoek is uitgevoerd naar het effect van stopondersteuning, dan in andere Dit betekent echter niet dat daarmee die settings ook beter geschikt zijn voor het uitvoeren van stopondersteuning Alleen recent beschikbaar gekomen onderzoek waarin de setting een bepalende factor bleek te spelen wordt als zodanig in deze Aan de herziening van de richtlijn is een hoofdstuk toegevoegd over het in de praktijk invoeren (âimplementerenâ) van de (herzieningen van de) richtlijn Dit is in wezen het enige doel van de richtlijn Hierbij behoort â in aanvulling van het voorgaande â het aanbrengen van specificaties naar de eigen setting van de algemeen geldende evidence De herziening is daarmee opnieuw richtlijn te ondersteunen, bijvoorbeeld door een praktische uitwerking te maken naar de specifieke werkomgeving Daarmee wordt bevorderd dat in alle geledingen van de gezondheidszorg een evidence-based bijdrage kan worden geleverd aan het stoppen met roken Zie verder hiervoor ook op de website (WEBLINK) Dit sluit goed aan bij de recente de rapporten die CVZ heeft uitgebracht over âRookstopbegeleidingâ als vergoede zorg Daarmee wordt niet alleen duidelijk welke effectieve stoppen met roken ondersteunende activiteiten vanuit de zorg kunnen worden geboden, maar ook hoe deze kunnen worden vergoed Benadrukt moet worden dat niet iedere hulpverlener en discipline âallesâ hoeft te doen het gaat om ondersteuning van het stoppen met roken in een ketenbenadering Doorverwijzing voor meer intensieve de zorg naar verder gespecialiseerde zorgverleners is mogelijk Het gaat er om deze keten gemeenschappelijk te vormen en in stand te houden Daarbij is uiteindelijk de stoppende roker zelf een belangrijke partij in Het zorgaanbod dient gematched te zijn aan de individuele behoefte Het Partnership âStop met rokenâ ((WEBLINK)) ontwikkelt thans een zorgmodule âstoppen met rokenâ, waarin de evidence wordt omgezet in een praktische beschrijving van de zorg die rokende Met de herziening van de richtlijn âBehandeling van Tabaksverslavingâ beschikt de Nederlandse gezondheidszorg over een geactualiseerd overzicht van evidence-based interventies van tabaksgebruik In samenhang met recent overheidsbeleid en gesteund door de vergoeding van in te zetten hulpmiddelen moet de zorgsector hiermee substantieel kunnen bijdragen aan het Een aantal onderwerpen waarover in de praktijk vragen zijn, vormden in het bijzonder een.
| 555 | nvog |
specifieke werkomgeving Daarmee wordt bevorderd dat in alle geledingen van de gezondheidszorg een evidence-based bijdrage kan worden geleverd aan het stoppen met roken Zie verder hiervoor ook op de website (WEBLINK) Dit sluit goed aan bij de recente de rapporten die CVZ heeft uitgebracht over âRookstopbegeleidingâ als vergoede zorg Daarmee wordt niet alleen duidelijk welke effectieve stoppen met roken ondersteunende activiteiten vanuit de zorg kunnen worden geboden, maar ook hoe deze kunnen worden vergoed Benadrukt moet worden dat niet iedere hulpverlener en discipline âallesâ hoeft te doen het gaat om ondersteuning van het stoppen met roken in een ketenbenadering Doorverwijzing voor meer intensieve de zorg naar verder gespecialiseerde zorgverleners is mogelijk Het gaat er om deze keten gemeenschappelijk te vormen en in stand te houden Daarbij is uiteindelijk de stoppende roker zelf een belangrijke partij in Het zorgaanbod dient gematched te zijn aan de individuele behoefte Het Partnership âStop met rokenâ ((WEBLINK)) ontwikkelt thans een zorgmodule âstoppen met rokenâ, waarin de evidence wordt omgezet in een praktische beschrijving van de zorg die rokende Met de herziening van de richtlijn âBehandeling van Tabaksverslavingâ beschikt de Nederlandse gezondheidszorg over een geactualiseerd overzicht van evidence-based interventies van tabaksgebruik In samenhang met recent overheidsbeleid en gesteund door de vergoeding van in te zetten hulpmiddelen moet de zorgsector hiermee substantieel kunnen bijdragen aan het Een aantal onderwerpen waarover in de praktijk vragen zijn, vormden in het bijzonder een Het is de bedoeling met deze richtlijn zoveel mogelijk rokers te bereiken door de preventieve en curatieve zorgverleners op hun intermediaire functie aan te spreken Deze gedachte is Stoppen met roken vergt verandering van gezondheidsgedrag op individueel niveau Adviezen van professionals werkzaam in de gezondheidszorg zijn effectiever dan die van Per roker zijn dit vaak ook meerdere contacten Het laatste punt is de reden voor een stapsgewijze aanpak en ook de uitdaging om met diverse disciplines tot een zelfde aanpak te komen Daarbij gaat de richtlijn uit van een eerste advisering, alsof het om een eerste contact tussen roker en hulpverlener gaat Veel rokers De conclusies en aanbevelingen in deze richtlijn hebben in principe betrekking op alle hulpverleners in de zorg In hoofdstuk # wordt aanvullend ingegaan op praktijk- en beroepsspecifieke zaken, voor zover deze beschikbaar waren en voor zover de In augustus ### is de multidisciplinaire werkgroep, bestaande uit ## personen, van start gegaan Er werden drie subwerkgroepen geformeerd één over gedragsmatige ondersteuning, een over farmacologische ondersteuning en een over de implementatie van de richtlijn Een kerngroep met de voorzitters van de subwerkgroepen werd samengesteld voor onderlinge afstemming Opdrachtgever van de richtlijn was het Partnership Stop met Roken, een samenwerkingsverband van een groot aantal wetenschappelijke verenigingen en andere beroepsorganisaties die binnen de gezondheidszorg werkzaam zijn Methodologische en secretariële begeleiding werd verzorgd door het Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO Bij het samenstellen van de werkgroep is zoveel mogelijk rekening gehouden met een.
| 547 | nvog |
door de preventieve en curatieve zorgverleners op hun intermediaire functie aan te spreken Deze gedachte is Stoppen met roken vergt verandering van gezondheidsgedrag op individueel niveau Adviezen van professionals werkzaam in de gezondheidszorg zijn effectiever dan die van Per roker zijn dit vaak ook meerdere contacten Het laatste punt is de reden voor een stapsgewijze aanpak en ook de uitdaging om met diverse disciplines tot een zelfde aanpak te komen Daarbij gaat de richtlijn uit van een eerste advisering, alsof het om een eerste contact tussen roker en hulpverlener gaat Veel rokers De conclusies en aanbevelingen in deze richtlijn hebben in principe betrekking op alle hulpverleners in de zorg In hoofdstuk # wordt aanvullend ingegaan op praktijk- en beroepsspecifieke zaken, voor zover deze beschikbaar waren en voor zover de In augustus ### is de multidisciplinaire werkgroep, bestaande uit ## personen, van start gegaan Er werden drie subwerkgroepen geformeerd één over gedragsmatige ondersteuning, een over farmacologische ondersteuning en een over de implementatie van de richtlijn Een kerngroep met de voorzitters van de subwerkgroepen werd samengesteld voor onderlinge afstemming Opdrachtgever van de richtlijn was het Partnership Stop met Roken, een samenwerkingsverband van een groot aantal wetenschappelijke verenigingen en andere beroepsorganisaties die binnen de gezondheidszorg werkzaam zijn Methodologische en secretariële begeleiding werd verzorgd door het Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO Bij het samenstellen van de werkgroep is zoveel mogelijk rekening gehouden met een de werkgroep een viertal uitgangsvragen opgesteld, waar voor uitgebreid literatuuronderzoek door het CBO plaatsvond Het CBO beoordeelde de literatuur en vatte deze samen, waarna de Is minderen met roken een effectieve methode om te stoppen met roken? (paragraaf Is Varenicline een effectief en veilig middel om te stoppen met roken? (paragraaf <DATUM> Zijn er bepaalde eigenschappen van rokers te onderscheiden die van prognostische Daarnaast werd de richtlijn op de belangrijkste onderdelen herzien Dit geldt voor gedragsmatige ondersteuning, farmacologische ondersteuning, praktijksettings en doelgroepen en het Voor ieder van deze hoofdstukken werd een kerngroeplid als voorzitter benoemd, die samen met leden van de plenaire werkgroep het hoofdstuk hebben herzien Daarbij maakten ze gebruik van recente richtlijnen uit <LOCATIE>, Verenigd Koninkrijk en de VS en sleutelpublicaties van de Cochrane Collaboration Voor het hoofdstuk implementatie werd aanvullend literatuur De herziening van de richtlijn is voor zover mogelijk gebaseerd op gegevens uit gepubliceerd wetenschappelijk onderzoek Uitgangspunt zijn richtlijnen voor stoppen met roken die in de Verenigde Staten en Engeland zijn ontwikkeld en de âsystematic reviewsâ die in Cochraneverband zijn gepubliceerd (zie hieronder) Het gaat in de meeste gevallen dus om gegevens uit âsystematic reviewsâ en/of meta-analysen Waar mogelijk werd dit aangevuld met recentere literatuur en onderzoeken specifiek verricht in <LOCATIE>, waarbij ook de NHG standaard De Cochrane-database of âsystematic reviewsâ van de Cochrane Library tot en met ###, âissue #â Alle systematische reviews werden gebruikt met het onderwerp âsmoking De recente Amerikaanse richtlijn Fiore MC, et al Treating tobacco use and dependence Clinical Practice Guideline US Rockville, MD.
| 574 | nvog |
Het CBO beoordeelde de literatuur en vatte deze samen, waarna de Is minderen met roken een effectieve methode om te stoppen met roken? (paragraaf Is Varenicline een effectief en veilig middel om te stoppen met roken? (paragraaf <DATUM> Zijn er bepaalde eigenschappen van rokers te onderscheiden die van prognostische Daarnaast werd de richtlijn op de belangrijkste onderdelen herzien Dit geldt voor gedragsmatige ondersteuning, farmacologische ondersteuning, praktijksettings en doelgroepen en het Voor ieder van deze hoofdstukken werd een kerngroeplid als voorzitter benoemd, die samen met leden van de plenaire werkgroep het hoofdstuk hebben herzien Daarbij maakten ze gebruik van recente richtlijnen uit <LOCATIE>, Verenigd Koninkrijk en de VS en sleutelpublicaties van de Cochrane Collaboration Voor het hoofdstuk implementatie werd aanvullend literatuur De herziening van de richtlijn is voor zover mogelijk gebaseerd op gegevens uit gepubliceerd wetenschappelijk onderzoek Uitgangspunt zijn richtlijnen voor stoppen met roken die in de Verenigde Staten en Engeland zijn ontwikkeld en de âsystematic reviewsâ die in Cochraneverband zijn gepubliceerd (zie hieronder) Het gaat in de meeste gevallen dus om gegevens uit âsystematic reviewsâ en/of meta-analysen Waar mogelijk werd dit aangevuld met recentere literatuur en onderzoeken specifiek verricht in <LOCATIE>, waarbij ook de NHG standaard De Cochrane-database of âsystematic reviewsâ van de Cochrane Library tot en met ###, âissue #â Alle systematische reviews werden gebruikt met het onderwerp âsmoking De recente Amerikaanse richtlijn Fiore MC, et al Treating tobacco use and dependence Clinical Practice Guideline US Rockville, MD De recente NICE guideline en een ârapid review over interventies in de werkomgeving NICE public health guidance ## Smoking cessation services in primary care, pharmacies, local authorities and workplaces, particularly for manual working groups, pregnant women and hard to reach communities NICE, ### en NICE rapid review Workplace policies for Smoking Cessation Updated November ### NICE, ### Voor sommige onderwerpen zijn aanvullende zoekopdrachten uitgevoerd in Medline en soms ook in Embase Dit betreft vooral de praktijk-/beroepsspecifieke onderdelen van de richtlijn, vooral wanneer geen informatie in de bovengenoemde bronnen beschikbaar was Voor het onderwerp implementatie is een aparte literatuurstudie uitgevoerd, die is beschreven in Voor de vier nieuwe uitgangsvragen werd apart gezocht Wanneer het onderwerp beschreven stond in de # recente buitenlandse richtlijnen werd deze beperkt tot zoeken waar deze waren gestopt (vanaf ### tot december ###) Bij vragen die niet in deze richtlijnen waren besproken, werd gezocht in Medline en Embase (en soms ook Psychinfo) van ###-### De vraag over In de teksten over de uitgangsvragen staat de beoordeling van de verschillende artikelen aan het begin van de paragraaf De wetenschappelijke onderbouwing is vervolgens samengevat in een conclusie De literatuur waarop deze conclusie is gebaseerd, staat bij de conclusie vermeld, inclusief de âmate van bewijsâ volgens de in tabel # vermelde systematiek Voor het komen tot een aanbeveling zijn er naast het wetenschappelijk bewijs vaak ook andere aspecten van belang, bijvoorbeeld patiëntenvoorkeuren, kosten, beschikbaarheid (in verschillende echelons) en organisatorische aspecten.
| 611 | nvog |
guideline en een ârapid review over interventies in de werkomgeving NICE public health guidance ## Smoking cessation services in primary care, pharmacies, local authorities and workplaces, particularly for manual working groups, pregnant women and hard to reach communities NICE, ### en NICE rapid review Workplace policies for Smoking Cessation Updated November ### NICE, ### Voor sommige onderwerpen zijn aanvullende zoekopdrachten uitgevoerd in Medline en soms ook in Embase Dit betreft vooral de praktijk-/beroepsspecifieke onderdelen van de richtlijn, vooral wanneer geen informatie in de bovengenoemde bronnen beschikbaar was Voor het onderwerp implementatie is een aparte literatuurstudie uitgevoerd, die is beschreven in Voor de vier nieuwe uitgangsvragen werd apart gezocht Wanneer het onderwerp beschreven stond in de # recente buitenlandse richtlijnen werd deze beperkt tot zoeken waar deze waren gestopt (vanaf ### tot december ###) Bij vragen die niet in deze richtlijnen waren besproken, werd gezocht in Medline en Embase (en soms ook Psychinfo) van ###-### De vraag over In de teksten over de uitgangsvragen staat de beoordeling van de verschillende artikelen aan het begin van de paragraaf De wetenschappelijke onderbouwing is vervolgens samengevat in een conclusie De literatuur waarop deze conclusie is gebaseerd, staat bij de conclusie vermeld, inclusief de âmate van bewijsâ volgens de in tabel # vermelde systematiek Voor het komen tot een aanbeveling zijn er naast het wetenschappelijk bewijs vaak ook andere aspecten van belang, bijvoorbeeld patiëntenvoorkeuren, kosten, beschikbaarheid (in verschillende echelons) en organisatorische aspecten overwegingenâ De aanbeveling is het resultaat van het beschikbare bewijs en de overige Richtlijnen zijn geen wettelijke voorschriften, maar op âevidenceâ gebaseerde aanbevelingen waaraan zorgverleners zich committeren om kwalitatief goede zorg te verlenen Aangezien de âgemiddelde patiëntâ, kunnen zorgverleners op basis van hun professionele autonomie afwijken van de richtlijn Dit kan in bepaalde situaties zelfs noodzakelijk zijn Wanneer van de richtlijn wordt afgeweken, wordt aangeraden dit beargumenteerd en gedocumenteerd te doen Een overzicht met verklaringen van werkgroepleden over mogelijke financiële belangenverstrengeling is in een addendum bij deze richltijn opgenomen Er zijn geen bijzondere vormen Uiterlijk in ### bepaalt het Partnership Stop met Roken of deze richtlijn nog actueel is Zo nodig wordt een nieuwe werkgroep geïnstalleerd om de richtlijn te herzien De geldigheid van de richtlijn komt eerder te vervallen indien nieuwe ontwikkelingen aanleiding zijn een Gezien het grote gezondheidsrisico van roken in de Nederlandse bevolking en de bewezen effectiviteit van éénmalige en kortdurend advies, dienen hulpverleners het rookgedrag van een patiënt/cliënt zo mogelijk systematisch vast te leggen in het dossier Het is van groot belang dat alle hulpverleners (preventief of curatief werkzaam) op zijn minst een éénmalig advies geven aan elke nieuwe patiënt/cliënt die blijkt te roken Bij rokers die niet gemotiveerd zijn om te stoppen dient dit regelmatig, bijvoorbeeld jaarlijks, herhaald te worden Aangezien intensievere interventies bij stoppen met roken effectiever zijn dan éénmalig advies, verdient een intensievere vorm van begeleiding de voorkeur, als dat aansluit bij de behoeften van de roker.
| 603 | nvog |
aanbeveling is het resultaat van het beschikbare bewijs en de overige Richtlijnen zijn geen wettelijke voorschriften, maar op âevidenceâ gebaseerde aanbevelingen waaraan zorgverleners zich committeren om kwalitatief goede zorg te verlenen Aangezien de âgemiddelde patiëntâ, kunnen zorgverleners op basis van hun professionele autonomie afwijken van de richtlijn Dit kan in bepaalde situaties zelfs noodzakelijk zijn Wanneer van de richtlijn wordt afgeweken, wordt aangeraden dit beargumenteerd en gedocumenteerd te doen Een overzicht met verklaringen van werkgroepleden over mogelijke financiële belangenverstrengeling is in een addendum bij deze richltijn opgenomen Er zijn geen bijzondere vormen Uiterlijk in ### bepaalt het Partnership Stop met Roken of deze richtlijn nog actueel is Zo nodig wordt een nieuwe werkgroep geïnstalleerd om de richtlijn te herzien De geldigheid van de richtlijn komt eerder te vervallen indien nieuwe ontwikkelingen aanleiding zijn een Gezien het grote gezondheidsrisico van roken in de Nederlandse bevolking en de bewezen effectiviteit van éénmalige en kortdurend advies, dienen hulpverleners het rookgedrag van een patiënt/cliënt zo mogelijk systematisch vast te leggen in het dossier Het is van groot belang dat alle hulpverleners (preventief of curatief werkzaam) op zijn minst een éénmalig advies geven aan elke nieuwe patiënt/cliënt die blijkt te roken Bij rokers die niet gemotiveerd zijn om te stoppen dient dit regelmatig, bijvoorbeeld jaarlijks, herhaald te worden Aangezien intensievere interventies bij stoppen met roken effectiever zijn dan éénmalig advies, verdient een intensievere vorm van begeleiding de voorkeur, als dat aansluit bij de behoeften van de roker interventie die op redelijke termijn in de bestaande situatie beschikbaar is Rokers die intensieve begeleiding wensen en rokers die meerdere mislukte stoppogingen met hulp hebben gedaan - maar wel bereid zijn te stoppen -, moeten de mogelijkheid van Aan bijzondere doelgroepen kan een intensieve begeleiding eerder worden aanbevolen - patiënten die bij de dokter komen met een aan roken gerelateerde klacht - ouders van kinderen met astma en recidiverende luchtweginfecties - patiënten bij wie recent een aan roken gerelateerde diagnose is gesteld Gezien het belang van het stoppen met roken voor moeder en kind, kunnen intensieve interventies aan zwangeren worden aanbevolen wanneer minder intensieve interventies niet werken Het is uiteraard nog beter om dergelijke interventies nog vóór de zwangerschap aan te Het verwijzen naar telefonische coaching is een goed alternatief als intensieve ondersteuning bij het stoppen met roken niet door de hulpverlener zelf gegeven kan worden of indien de roker Hulpverleners wordt aanbevolen om rokers voor verder advies en ondersteuning bij het stoppen Hulpverleners dienen bij stoppen met roken, indien mogelijk, te streven naar een persoonlijke Het verdient aanbeveling om fysieke trainingssessies in de gedragsmatige interventie in te bouwen om de acute verschijnselen bij het stoppen met roken te verminderen Er is mogelijk plaats voor beweegprogrammaâs als onderdeel van de interventie om stoppen met roken te bevorderen <PERSOON> onderzoek is noodzakelijk naar de lange termijneffecten van Het verdient aanbeveling om uitvoerders van intensieve interventies te trainen in een motiverende gespreksvoering en in methoden voor gedragsmatige ondersteuning Intensieve.
| 558 | nvog |
termijn in de bestaande situatie beschikbaar is Rokers die intensieve begeleiding wensen en rokers die meerdere mislukte stoppogingen met hulp hebben gedaan - maar wel bereid zijn te stoppen -, moeten de mogelijkheid van Aan bijzondere doelgroepen kan een intensieve begeleiding eerder worden aanbevolen - patiënten die bij de dokter komen met een aan roken gerelateerde klacht - ouders van kinderen met astma en recidiverende luchtweginfecties - patiënten bij wie recent een aan roken gerelateerde diagnose is gesteld Gezien het belang van het stoppen met roken voor moeder en kind, kunnen intensieve interventies aan zwangeren worden aanbevolen wanneer minder intensieve interventies niet werken Het is uiteraard nog beter om dergelijke interventies nog vóór de zwangerschap aan te Het verwijzen naar telefonische coaching is een goed alternatief als intensieve ondersteuning bij het stoppen met roken niet door de hulpverlener zelf gegeven kan worden of indien de roker Hulpverleners wordt aanbevolen om rokers voor verder advies en ondersteuning bij het stoppen Hulpverleners dienen bij stoppen met roken, indien mogelijk, te streven naar een persoonlijke Het verdient aanbeveling om fysieke trainingssessies in de gedragsmatige interventie in te bouwen om de acute verschijnselen bij het stoppen met roken te verminderen Er is mogelijk plaats voor beweegprogrammaâs als onderdeel van de interventie om stoppen met roken te bevorderen <PERSOON> onderzoek is noodzakelijk naar de lange termijneffecten van Het verdient aanbeveling om uitvoerders van intensieve interventies te trainen in een motiverende gespreksvoering en in methoden voor gedragsmatige ondersteuning Intensieve Bij alle patiënten die zich melden in de somatische gezondheidszorg en de verslavingszorg (en de GGZ) wordt het tabaksgebruik geagendeerd en wordt aan alle regelmatige rokers het advies Het is aan te bevelen dat hulpverleners (een deel van) hun rokende patiënten verwijzen naar Het is zinvol dat hulpverleners rokers die willen stoppen maar die ze zelf niet kunnen/willen Voor rokers die niet kunnen of willen stoppen is minderen een goed alternatief Minderen dient dan volgens de methode van geleidelijke gecontroleerde reductie toegepast te Bij iedere vorm van begeleiding aan rokers die gemiddeld tien of meer sigaretten per dag roken, De keuze tussen de verschillende nicotinevervangende middelen kan worden gebaseerd op persoonlijke voorkeur van de gebruiker, het bijwerkingenprofiel* en de prijs Nicotinevervangende middelen kunnen worden gebruikt bij ârisicogroepenâ zoals mensen met hart- en vaatziekten, maar ook bij verslaafde jongeren vanaf <LEEFTIJD> jaar Bij zwangere of borstvoeding gevende vrouwen kunnen nicotinevervangende middelen worden overwogen wanneer op geen enkele andere wijze het roken kan worden gestopt en wanneer de risicoâs van nicotinevervangende middelen opwegen tegen de nadelen van blijven roken * zie bijlage #, Doseringen en contra-indicaties van de farmacologische behandeling van Gezien het bijwerkingenprofiel verdient het aanbeveling de behandeling met bupropion samen te laten gaan met minstens twee afspraken met een arts; de eerste afspraak om te controleren tweede om een vervolggesprek met de roker te voeren en eventueel een vervolgrecept te Hoewel bupropion veilig lijkt voor schizofrene rokers, verdient het aanbeveling het niet als eerste middel voor te schrijven vanwege het relatief veel voorkomen van bijwerkingen, zoals.
| 554 | nvog |
in de somatische gezondheidszorg en de verslavingszorg (en de GGZ) wordt het tabaksgebruik geagendeerd en wordt aan alle regelmatige rokers het advies Het is aan te bevelen dat hulpverleners (een deel van) hun rokende patiënten verwijzen naar Het is zinvol dat hulpverleners rokers die willen stoppen maar die ze zelf niet kunnen/willen Voor rokers die niet kunnen of willen stoppen is minderen een goed alternatief Minderen dient dan volgens de methode van geleidelijke gecontroleerde reductie toegepast te Bij iedere vorm van begeleiding aan rokers die gemiddeld tien of meer sigaretten per dag roken, De keuze tussen de verschillende nicotinevervangende middelen kan worden gebaseerd op persoonlijke voorkeur van de gebruiker, het bijwerkingenprofiel* en de prijs Nicotinevervangende middelen kunnen worden gebruikt bij ârisicogroepenâ zoals mensen met hart- en vaatziekten, maar ook bij verslaafde jongeren vanaf <LEEFTIJD> jaar Bij zwangere of borstvoeding gevende vrouwen kunnen nicotinevervangende middelen worden overwogen wanneer op geen enkele andere wijze het roken kan worden gestopt en wanneer de risicoâs van nicotinevervangende middelen opwegen tegen de nadelen van blijven roken * zie bijlage #, Doseringen en contra-indicaties van de farmacologische behandeling van Gezien het bijwerkingenprofiel verdient het aanbeveling de behandeling met bupropion samen te laten gaan met minstens twee afspraken met een arts; de eerste afspraak om te controleren tweede om een vervolggesprek met de roker te voeren en eventueel een vervolgrecept te Hoewel bupropion veilig lijkt voor schizofrene rokers, verdient het aanbeveling het niet als eerste middel voor te schrijven vanwege het relatief veel voorkomen van bijwerkingen, zoals Voordat de voor- en nadelen van het gebruik van nortriptyline worden besproken, dient te worden gecontroleerd of er een of meer contra-indicaties zijn Bij zwangeren dient aan andere Het geringe effectiviteitsverschil en het aanzienlijke prijsverschil tussen bupropion en Varenicline is een effectief middel om stoppen met roken te ondersteunen, en zou voor iedere stoppoging overwogen kunnen worden Er zijn op dit moment geen goede argumenten om een rangorde aan te brengen tussen varenicline, nicotine-vervangende middelen, bupropion, of Conidine is gezien het bijwerkingen profiel geen eerste keus, maar kan overwegen worden als Eerste keus met betrekking tot farmacotherapeutische ondersteuning Aan alle rokers die meer dan tien sigaretten per dag roken en een stoppoging overwegen, dient het gebruik van een van de nicotinevervangende middelen hierbij in overweging te worden gegeven Ook bij een tweede Tweede keus met betrekking tot farmacotherapeutische ondersteuning Aan alle rokers die meer dan tien sigaretten per dag roken en willen stoppen, en bij wie het gebruik van NVT niet (meer) in aanmerking komt, wordt het gebruik van bupropion, nortriptyline of varenicline in Er dienen voldoende locaties in <LOCATIE> te zijn voor het toepassen van intensieve interventies voor stoppen met roken Hiervoor komen in aanmerking eerstelijnsgezondheidszorg poliklinieken van algemene ziekenhuizen, verslavingszorg, telefonische coaching en eprogrammaâs door daartoe getrainde professionals Zorgverleners die stoppen met roken-ondersteuning geven, moeten daarvoor zijn getraind Hiervoor zijn in <LOCATIE> trainingen beschikbaar bij STIVORO en diverse beroepsorganisaties De huisarts brengt de rookstatus in kaart bij patënten die zelf om ondersteuning vragen bij.
| 563 | nvog |
voor- en nadelen van het gebruik van nortriptyline worden besproken, dient te worden gecontroleerd of er een of meer contra-indicaties zijn Bij zwangeren dient aan andere Het geringe effectiviteitsverschil en het aanzienlijke prijsverschil tussen bupropion en Varenicline is een effectief middel om stoppen met roken te ondersteunen, en zou voor iedere stoppoging overwogen kunnen worden Er zijn op dit moment geen goede argumenten om een rangorde aan te brengen tussen varenicline, nicotine-vervangende middelen, bupropion, of Conidine is gezien het bijwerkingen profiel geen eerste keus, maar kan overwegen worden als Eerste keus met betrekking tot farmacotherapeutische ondersteuning Aan alle rokers die meer dan tien sigaretten per dag roken en een stoppoging overwegen, dient het gebruik van een van de nicotinevervangende middelen hierbij in overweging te worden gegeven Ook bij een tweede Tweede keus met betrekking tot farmacotherapeutische ondersteuning Aan alle rokers die meer dan tien sigaretten per dag roken en willen stoppen, en bij wie het gebruik van NVT niet (meer) in aanmerking komt, wordt het gebruik van bupropion, nortriptyline of varenicline in Er dienen voldoende locaties in <LOCATIE> te zijn voor het toepassen van intensieve interventies voor stoppen met roken Hiervoor komen in aanmerking eerstelijnsgezondheidszorg poliklinieken van algemene ziekenhuizen, verslavingszorg, telefonische coaching en eprogrammaâs door daartoe getrainde professionals Zorgverleners die stoppen met roken-ondersteuning geven, moeten daarvoor zijn getraind Hiervoor zijn in <LOCATIE> trainingen beschikbaar bij STIVORO en diverse beroepsorganisaties De huisarts brengt de rookstatus in kaart bij patënten die zelf om ondersteuning vragen bij De huisarts beoordeelt vervolgens of iemand gemotiveerd is te stoppen, overweegt te stoppen De huisarts geeft alle spreekuurbezoekers die blijken te roken het advies te stoppen met roken Bij rokers die niet gemotiveerd zijn om te stoppen volstaat een éénmalig adviesââ Rokers die overwegen te stoppen, wordt een korte motivatie verhogeende interventie Rokers die gemotiveerd zijn te stoppen wordt een intensieve ondersteunende stop-met-roken Huisartsen dienen een intensieve stop-met-rokeninterventie te geven aan rokers met aan roken gerelateerde klachten en patiënten uit risicogroepen (hart- en vaatziekten, COPD), ouders van kinderen met astma en recidiverende bovenste luchtweginfecties, vrouwen die hormonale anticonceptie (gaan) gebruiken; zwangere vrouwen en hun partners en patiënten bij wie recent een aan roken gerelateerde ingrijpende diagnose is gesteld Huisartsen (of de praktijkondersteuner of assistent) dienen het rookgedrag en motivatieniveau van rokers te peilen, en vervolgens bij gemotiveerde rokers een korte ondersteunende interventie toe te passen , indien nodig met farmacologische ondersteuning De huisarts kan de interventie geheel of gedeeltelijk aan een getrainde praktijkondersteuner of praktijkassistent delegeren Samenwerking van de hulpverleners is aan te bevelen Langere tijdinvestering (tot ## minuten) en zoveel mogelijk contacten per roker lijkt zinvol en kosteneffectief Als het voor de huisarts niet mogelijk is een stoppen-met-rokeninterventie aan te bieden, wordt de patiënt verwezen naar andere stoppen-met-rokenprogrammaâs, zoals Het verdient aanbeveling rekening te houden met een lagere kans op succesvol stoppen met Aanbieden van interventies voor stoppen met roken op de werkvloer dienen aangemoedigd te worden, vanwege de mogelijkheid rokers te bereiken die anders niet bereikt zouden worden.
| 577 | nvog |
beoordeelt vervolgens of iemand gemotiveerd is te stoppen, overweegt te stoppen De huisarts geeft alle spreekuurbezoekers die blijken te roken het advies te stoppen met roken Bij rokers die niet gemotiveerd zijn om te stoppen volstaat een éénmalig adviesââ Rokers die overwegen te stoppen, wordt een korte motivatie verhogeende interventie Rokers die gemotiveerd zijn te stoppen wordt een intensieve ondersteunende stop-met-roken Huisartsen dienen een intensieve stop-met-rokeninterventie te geven aan rokers met aan roken gerelateerde klachten en patiënten uit risicogroepen (hart- en vaatziekten, COPD), ouders van kinderen met astma en recidiverende bovenste luchtweginfecties, vrouwen die hormonale anticonceptie (gaan) gebruiken; zwangere vrouwen en hun partners en patiënten bij wie recent een aan roken gerelateerde ingrijpende diagnose is gesteld Huisartsen (of de praktijkondersteuner of assistent) dienen het rookgedrag en motivatieniveau van rokers te peilen, en vervolgens bij gemotiveerde rokers een korte ondersteunende interventie toe te passen , indien nodig met farmacologische ondersteuning De huisarts kan de interventie geheel of gedeeltelijk aan een getrainde praktijkondersteuner of praktijkassistent delegeren Samenwerking van de hulpverleners is aan te bevelen Langere tijdinvestering (tot ## minuten) en zoveel mogelijk contacten per roker lijkt zinvol en kosteneffectief Als het voor de huisarts niet mogelijk is een stoppen-met-rokeninterventie aan te bieden, wordt de patiënt verwezen naar andere stoppen-met-rokenprogrammaâs, zoals Het verdient aanbeveling rekening te houden met een lagere kans op succesvol stoppen met Aanbieden van interventies voor stoppen met roken op de werkvloer dienen aangemoedigd te worden, vanwege de mogelijkheid rokers te bereiken die anders niet bereikt zouden worden Positieve financiële prikkels voor werknemers voor deelname en daadwerkelijk stoppen met roken bij deelname aan een rookstopinterventie kan overwogen worden, mits de bedragen voor Hoofdtsuk # Implemantatie van de richtlijn in de praktijk Het is aan te bevelen om bij de organisatorische implementatie van behandeling van tabaksverslaving te kiezen voor een systeemaanpak, waarin niet alleen de zorgverlener, maar de totale praktijk en de context van het totale zorgmodel aandacht krijgt, met indien nodig Bij de implementatie van begeleiding van stoppen met roken in de huisartspraktijk verdient het aanbeveling om artsen, verpleegkundigen en doktersassistenten op locatie te trainen in de uitvoering Als dit niet mogelijk is, verdient het aanbeveling om een externe deskundigheidsbevorderingstraining te volgen (groepstraining) Het verdient aanbeveling om in de uitvoeringspraktijk gebruik te maken van ondersteuningssystemen zoals screeningsmiddelen Het verdient aanbeveling bij de implementatie van de multidisciplinaire richtlijn Tabaksverslaving gebruik te maken van een geïntegreerd zorgmodel met afspraken over Het verdient aanbeveling te onderzoeken of vergoeding van minimale ondersteuning bij stoppen Het effect van intensieve âstoppen met rokenâ-interventies bij jongeren dient nog verder te worden onderzocht Het is raadzaam hierbij zo veel mogelijk rekening te houden met de individuele kenmerken en voorkeuren van de roker in kwestie Wanneer rokers in een ziekenhuis worden opgenomen, bestaat een unieke gelegenheid om hen intensief te ondersteunen bij het stoppen met roken Ziekenhuispersoneel moet bij opname van patiënten vaststellen of zij al of niet roken, rokers adviseren om te stoppen en degenen die daartoe bereid zijn indien gewenst intensieve hulp verschaffen.
| 568 | nvog |
voor werknemers voor deelname en daadwerkelijk stoppen met roken bij deelname aan een rookstopinterventie kan overwogen worden, mits de bedragen voor Hoofdtsuk # Implemantatie van de richtlijn in de praktijk Het is aan te bevelen om bij de organisatorische implementatie van behandeling van tabaksverslaving te kiezen voor een systeemaanpak, waarin niet alleen de zorgverlener, maar de totale praktijk en de context van het totale zorgmodel aandacht krijgt, met indien nodig Bij de implementatie van begeleiding van stoppen met roken in de huisartspraktijk verdient het aanbeveling om artsen, verpleegkundigen en doktersassistenten op locatie te trainen in de uitvoering Als dit niet mogelijk is, verdient het aanbeveling om een externe deskundigheidsbevorderingstraining te volgen (groepstraining) Het verdient aanbeveling om in de uitvoeringspraktijk gebruik te maken van ondersteuningssystemen zoals screeningsmiddelen Het verdient aanbeveling bij de implementatie van de multidisciplinaire richtlijn Tabaksverslaving gebruik te maken van een geïntegreerd zorgmodel met afspraken over Het verdient aanbeveling te onderzoeken of vergoeding van minimale ondersteuning bij stoppen Het effect van intensieve âstoppen met rokenâ-interventies bij jongeren dient nog verder te worden onderzocht Het is raadzaam hierbij zo veel mogelijk rekening te houden met de individuele kenmerken en voorkeuren van de roker in kwestie Wanneer rokers in een ziekenhuis worden opgenomen, bestaat een unieke gelegenheid om hen intensief te ondersteunen bij het stoppen met roken Ziekenhuispersoneel moet bij opname van patiënten vaststellen of zij al of niet roken, rokers adviseren om te stoppen en degenen die daartoe bereid zijn indien gewenst intensieve hulp verschaffen Intensieve behandelingen moeten zoveel mogelijk worden toegepast bij hardnekkige rokers Als de kosten hiervoor niet op te brengen zijn, kan worden gekozen voor risicogroepen Er moet aandacht worden besteed aan manieren om de beschikbaarheid van nicotinevervangende middelen te verhogen voor de laagste inkomensgroepen onder rokers Mogelijkheden zijn Vanwege de aanzienlijke risicoâs van roken tijdens de zwangerschap voor moeder en kind moet aan rokende zwangere vrouwen het dringende en duidelijke advies worden gegeven te stoppen met roken De âstoppen met rokenâ-interventies dienen bij voorkeur verder te gaan dan een kort Hoewel stoppen met roken in het begin van de zwangerschap de meeste voordelen biedt, is stoppen op elk moment in de zwangerschap gunstig âStoppen met rokenâ-interventies dienen derhalve in elk geval eenmaal per zwangerschap te worden aangeboden, bij voorkeur tijdens Verloskundigen, gynaecologen en huisartsen dienen het rookgedrag en motivatieniveau van zwangeren te inventariseren en vervolgens bij gemotiveerde rokers een kort advies te geven Farmacologische ondersteuning zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven Nicotinevervangende middelen moet worden overwogen wanneer een zwangere of borstvoeding gevende vrouw op geen enkele andere wijze met het roken kan stoppen en wanneer de nadelen van het gebruik van NVM opwegen tegen de gevolgen van blijven roken Het verdient aanbeveling verder klinisch onderzoek te verrichten naar de effectiviteit en veiligheid van nicotinevervangende middelen voor zwangere rooksters Het gebruik van bupropion is gecontraïndiceerd Met nadruk moet worden gewezen op het risico van gelijktijdig gebruik van nicotinevervangende middelen en roken (risico op verlaagd geboortegewicht).
| 543 | nvog |
toegepast bij hardnekkige rokers Als de kosten hiervoor niet op te brengen zijn, kan worden gekozen voor risicogroepen Er moet aandacht worden besteed aan manieren om de beschikbaarheid van nicotinevervangende middelen te verhogen voor de laagste inkomensgroepen onder rokers Mogelijkheden zijn Vanwege de aanzienlijke risicoâs van roken tijdens de zwangerschap voor moeder en kind moet aan rokende zwangere vrouwen het dringende en duidelijke advies worden gegeven te stoppen met roken De âstoppen met rokenâ-interventies dienen bij voorkeur verder te gaan dan een kort Hoewel stoppen met roken in het begin van de zwangerschap de meeste voordelen biedt, is stoppen op elk moment in de zwangerschap gunstig âStoppen met rokenâ-interventies dienen derhalve in elk geval eenmaal per zwangerschap te worden aangeboden, bij voorkeur tijdens Verloskundigen, gynaecologen en huisartsen dienen het rookgedrag en motivatieniveau van zwangeren te inventariseren en vervolgens bij gemotiveerde rokers een kort advies te geven Farmacologische ondersteuning zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven Nicotinevervangende middelen moet worden overwogen wanneer een zwangere of borstvoeding gevende vrouw op geen enkele andere wijze met het roken kan stoppen en wanneer de nadelen van het gebruik van NVM opwegen tegen de gevolgen van blijven roken Het verdient aanbeveling verder klinisch onderzoek te verrichten naar de effectiviteit en veiligheid van nicotinevervangende middelen voor zwangere rooksters Het gebruik van bupropion is gecontraïndiceerd Met nadruk moet worden gewezen op het risico van gelijktijdig gebruik van nicotinevervangende middelen en roken (risico op verlaagd geboortegewicht) ondersteuning worden aangeboden De zorg van verloskundigen eindigt één week na de bevalling, gevolgd door een eenmalige nacontrole bij zes weken Wellicht kan het effect van een interventie gericht op terugvalpreventie worden vergroot door deze zorg gericht over te dragen van verloskundige of gynaecoloog aan het consultatiebureau, de huisarts of eventueel de Kinderartsen, huisartsen, consultatiebureauartsen, jeugdartsen en andere hulpverleners dienen eenmalig advies en een korte ondersteunende interventie over stoppen met roken in hun beleid Kinderen met luchtwegklachten hebben extra last van meeroken Juist bij deze groep dienen kinderartsen, huisartsen, consultatiebureauartsen, jeugdartsen en andere hulpverleners in de zorg extra alert te zijn in het aanbieden van systematisch gegeven eenmalig advies en een Gezien het grote gezondheidsrisico van roken bij tieners, dienen kinderartsen, huisartsen, consultatiebureauartsen, jeugdartsen en andere hulpverleners tieners te stimuleren om te stoppen met roken Niet duidelijk is welke interventie of combinatie van interventies voor deze doelgroep specifiek effectief is Er is geen reden om fundamenteel anders te handelen, maar het is wel van belang daarbij zo goed mogelijk op de denkwereld van jongeren aan te sluiten Aanbevelingen patiënten met een aan roken gerelateerde aandoeningen Cardiologen en de betrokken verpleegkundigen dienen het rookgedrag en motivatieniveau van hun patiënten met een aan roken gerelateerde aandoening te inventariseren, vervolgens gemotiveerde rokers te ondersteunen in hun stoppoging, waarbij tevens aandacht en ondersteuning dient te zijn in de periode na ontslag uit het ziekenhuis Patiënten die ongemotiveerd zijn om te stoppen met roken, dienen eerst te worden gemotiveerd De C-MIS (STIMEDIC Basis) kan als methode worden toegepast.
| 555 | nvog |
verloskundigen eindigt één week na de bevalling, gevolgd door een eenmalige nacontrole bij zes weken Wellicht kan het effect van een interventie gericht op terugvalpreventie worden vergroot door deze zorg gericht over te dragen van verloskundige of gynaecoloog aan het consultatiebureau, de huisarts of eventueel de Kinderartsen, huisartsen, consultatiebureauartsen, jeugdartsen en andere hulpverleners dienen eenmalig advies en een korte ondersteunende interventie over stoppen met roken in hun beleid Kinderen met luchtwegklachten hebben extra last van meeroken Juist bij deze groep dienen kinderartsen, huisartsen, consultatiebureauartsen, jeugdartsen en andere hulpverleners in de zorg extra alert te zijn in het aanbieden van systematisch gegeven eenmalig advies en een Gezien het grote gezondheidsrisico van roken bij tieners, dienen kinderartsen, huisartsen, consultatiebureauartsen, jeugdartsen en andere hulpverleners tieners te stimuleren om te stoppen met roken Niet duidelijk is welke interventie of combinatie van interventies voor deze doelgroep specifiek effectief is Er is geen reden om fundamenteel anders te handelen, maar het is wel van belang daarbij zo goed mogelijk op de denkwereld van jongeren aan te sluiten Aanbevelingen patiënten met een aan roken gerelateerde aandoeningen Cardiologen en de betrokken verpleegkundigen dienen het rookgedrag en motivatieniveau van hun patiënten met een aan roken gerelateerde aandoening te inventariseren, vervolgens gemotiveerde rokers te ondersteunen in hun stoppoging, waarbij tevens aandacht en ondersteuning dient te zijn in de periode na ontslag uit het ziekenhuis Patiënten die ongemotiveerd zijn om te stoppen met roken, dienen eerst te worden gemotiveerd De C-MIS (STIMEDIC Basis) kan als methode worden toegepast wordt een intensievere interventie aanbevolen met nazorg na ontslag uit het ziekenhuis, met Gezien de meerwaarde van hun stopadviezen dienen tandartsen te worden betrokken bij Nagegaan moet worden of het bestaande voorlichtingsmateriaal voor tandartsen en patiënten voldoet Er dienen cursussen te worden ontwikkeld en aangeboden om tandartsen te trainen Het verdient aanbeveling om niet alleen trainingen te organiseren voor tandartsen, maar ook de Longartsen en de betrokken verpleegkundigen dienen het rookgedrag en motivatieniveau van ongemotiveerd zijn om te stoppen met roken, dienen eerst te worden gemotiveerd De L-MIS (STIMEDIC stoppen met roken Intensief) kan als methode worden toegepast Voor langdurige en grotere effecten wordt een intensievere interventie aanbevolen met nazorg na ontslag uit het Patiënten met psychiatrische ziektebeelden kunnen net zo goed als anderen profiteren van de De behandelaar van een psychiatrische patiënt zou in de gaten moeten houden dat stoppen met roken gevolgen kan hebben zowel voor het klachtenpatroon als voor de werking en bijwerkingen van medicatie Het is mogelijk dat wijziging van medicatie of van dosering na Gezien het bijwerkingenprofiel en de mogelijke interacties met andere geneesmiddelen ligt het voorschrijven van bupropion bij patiënten met psychiatrische ziektebeelden minder voor de hand dan behandeling met nicotinevervangende middelen Aangezien nicotine bij sommige psychiatrische ziektebeelden een positief effect kan hebben, lijken ook om deze reden NVM het Voor ernstige, chronische psychiatrische patiënten kunnen er redenen zijn waarom behandeling van hun nicotineverslaving niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat hun vermogen tot probleembesef en tot zelfcontrole is aangetast.
| 544 | nvog |
intensievere interventie aanbevolen met nazorg na ontslag uit het ziekenhuis, met Gezien de meerwaarde van hun stopadviezen dienen tandartsen te worden betrokken bij Nagegaan moet worden of het bestaande voorlichtingsmateriaal voor tandartsen en patiënten voldoet Er dienen cursussen te worden ontwikkeld en aangeboden om tandartsen te trainen Het verdient aanbeveling om niet alleen trainingen te organiseren voor tandartsen, maar ook de Longartsen en de betrokken verpleegkundigen dienen het rookgedrag en motivatieniveau van ongemotiveerd zijn om te stoppen met roken, dienen eerst te worden gemotiveerd De L-MIS (STIMEDIC stoppen met roken Intensief) kan als methode worden toegepast Voor langdurige en grotere effecten wordt een intensievere interventie aanbevolen met nazorg na ontslag uit het Patiënten met psychiatrische ziektebeelden kunnen net zo goed als anderen profiteren van de De behandelaar van een psychiatrische patiënt zou in de gaten moeten houden dat stoppen met roken gevolgen kan hebben zowel voor het klachtenpatroon als voor de werking en bijwerkingen van medicatie Het is mogelijk dat wijziging van medicatie of van dosering na Gezien het bijwerkingenprofiel en de mogelijke interacties met andere geneesmiddelen ligt het voorschrijven van bupropion bij patiënten met psychiatrische ziektebeelden minder voor de hand dan behandeling met nicotinevervangende middelen Aangezien nicotine bij sommige psychiatrische ziektebeelden een positief effect kan hebben, lijken ook om deze reden NVM het Voor ernstige, chronische psychiatrische patiënten kunnen er redenen zijn waarom behandeling van hun nicotineverslaving niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat hun vermogen tot probleembesef en tot zelfcontrole is aangetast zorginstellingen, moet de kwaliteit van leven centraal staan, rekening houdend met aanwezige Gedragsmatige ondersteuning is het best te onderscheiden naar de intensiteit van de ondersteuning In dit hoofdstuk wordt, in aansluiting op de Amerikaanse en Engelse richtijnen uit ### onderscheid gemaakt in (a) eenmalige en kortdurende ondersteuning (b) intensieve ondersteuning en (c) zelfhulpmaterialen Deze drie vormen worden hieronder Onder kortdurende ondersteunende interventies voor stoppen met roken worden verstaan een eenmalig stopadvies, gesprekken, motivatie en verwijzing naar meer intensieve ondersteuning, waar nodig Ze kunnen worden uitgevoerd door een veelheid aan professionals, met name in het gebruikelijk zorgcontact voor hulpverleners in de gezondheidszorg binnen een tijdsbestek van één of een paar maal ## minuten Welke kortdurende interventies worden aangeboden, hangt af van een aantal factoren, zoals de bereidheid van de roker om te stoppen, de acceptatie van de interventie en eerdere stoppogingen en gebruikte methoden Het kan bestaan uit de verwijzing naar meer intensieve vormen van stop-met-roken ondersteuning Kortdurende interventies kunnen in principe worden toegepast bij alle groepen rokers, inclusief jongeren, zwangere vrouwen, oudere rokers, rokers met co-morbiditeit, rokers met psychische Een specifieke minimale interventie is de in <LOCATIE> ontwikkelde interventie âRoken, niet waar de kleine bij is â Het bewijs voor effectiviteit is gebaseerd op de waarneming dat het percentage rokers in de periode dat deze interventie in <LOCATIE> is geïntroduceerd is gedaald van ##% in ### naar ##% in ### (Crone, ###) Deze daling kan niet door andere factoren worden verklaard Bovendien bleek een vergelijkbare interventie in Engeland in een RCT het.
| 585 | nvog |
rekening houdend met aanwezige Gedragsmatige ondersteuning is het best te onderscheiden naar de intensiteit van de ondersteuning In dit hoofdstuk wordt, in aansluiting op de Amerikaanse en Engelse richtijnen uit ### onderscheid gemaakt in (a) eenmalige en kortdurende ondersteuning (b) intensieve ondersteuning en (c) zelfhulpmaterialen Deze drie vormen worden hieronder Onder kortdurende ondersteunende interventies voor stoppen met roken worden verstaan een eenmalig stopadvies, gesprekken, motivatie en verwijzing naar meer intensieve ondersteuning, waar nodig Ze kunnen worden uitgevoerd door een veelheid aan professionals, met name in het gebruikelijk zorgcontact voor hulpverleners in de gezondheidszorg binnen een tijdsbestek van één of een paar maal ## minuten Welke kortdurende interventies worden aangeboden, hangt af van een aantal factoren, zoals de bereidheid van de roker om te stoppen, de acceptatie van de interventie en eerdere stoppogingen en gebruikte methoden Het kan bestaan uit de verwijzing naar meer intensieve vormen van stop-met-roken ondersteuning Kortdurende interventies kunnen in principe worden toegepast bij alle groepen rokers, inclusief jongeren, zwangere vrouwen, oudere rokers, rokers met co-morbiditeit, rokers met psychische Een specifieke minimale interventie is de in <LOCATIE> ontwikkelde interventie âRoken, niet waar de kleine bij is â Het bewijs voor effectiviteit is gebaseerd op de waarneming dat het percentage rokers in de periode dat deze interventie in <LOCATIE> is geïntroduceerd is gedaald van ##% in ### naar ##% in ### (Crone, ###) Deze daling kan niet door andere factoren worden verklaard Bovendien bleek een vergelijkbare interventie in Engeland in een RCT het personen die bereid zijn te stoppen, rokers die niet bereid zijn op dit moment een stoppoging te doen en personen die Een review heeft uitgewezen dat een eenmalig advies om te stoppen met roken in de huisartsenpraktijk, gegeven door een huisarts en ondersteund door schriftelijk materiaal, een positief effect heeft De interventiegroep had een OR van #,## (##%-BI #,<DATUM> ##) ten opzichte van de controlegroep, en het absolute verschil in het percentage stoppers was #,#% In dezelfde review bleek een korte ondersteunende interventie (meer dan één contact) een OR van #,## op te leveren (##%-BI #,<DATUM> ##), overeenkomend met een absoluut verschil van #,#% (Ashenden ###) Ook in een andere meta-analyse (Fiore ###) bleek een eenmalig advies, gegeven door een arts, effectief te zijn met een OR van #,# (##%-BI #,<DATUM> #), wat overeenkomt met een absoluut verschil van #,#% Lancaster concludeert in een Cochrane-review dat een kort stoppen-met-roken advies gegeven door een arts effectief is, met een verschil van #,#% in stoppercentage tussen patiënten die wel en die geen advies hebben ontvangen, wat overeenkomt met een number needed to treat (NNT) van ## (Lancaster ###) Ervan uitgaande dat ##% van de Nederlanders de huisarts jaarlijks bezoekt en daarnaast een groot deel andere zorgverleners, zoals de tandarts, levert een eenmalig stoppen-met-rokenadvies een belangrijke bijdrage aan het landelijke aantal stoppers, mits zo veel mogelijk artsen dit ook consequent doen bij al hun rokende patiënten Ook een preconceptioneel advies is een geschikt moment <DATUM> #.
| 675 | nvog |
die bereid zijn te stoppen, rokers die niet bereid zijn op dit moment een stoppoging te doen en personen die Een review heeft uitgewezen dat een eenmalig advies om te stoppen met roken in de huisartsenpraktijk, gegeven door een huisarts en ondersteund door schriftelijk materiaal, een positief effect heeft De interventiegroep had een OR van #,## (##%-BI #,<DATUM> ##) ten opzichte van de controlegroep, en het absolute verschil in het percentage stoppers was #,#% In dezelfde review bleek een korte ondersteunende interventie (meer dan één contact) een OR van #,## op te leveren (##%-BI #,<DATUM> ##), overeenkomend met een absoluut verschil van #,#% (Ashenden ###) Ook in een andere meta-analyse (Fiore ###) bleek een eenmalig advies, gegeven door een arts, effectief te zijn met een OR van #,# (##%-BI #,<DATUM> #), wat overeenkomt met een absoluut verschil van #,#% Lancaster concludeert in een Cochrane-review dat een kort stoppen-met-roken advies gegeven door een arts effectief is, met een verschil van #,#% in stoppercentage tussen patiënten die wel en die geen advies hebben ontvangen, wat overeenkomt met een number needed to treat (NNT) van ## (Lancaster ###) Ervan uitgaande dat ##% van de Nederlanders de huisarts jaarlijks bezoekt en daarnaast een groot deel andere zorgverleners, zoals de tandarts, levert een eenmalig stoppen-met-rokenadvies een belangrijke bijdrage aan het landelijke aantal stoppers, mits zo veel mogelijk artsen dit ook consequent doen bij al hun rokende patiënten Ook een preconceptioneel advies is een geschikt moment <DATUM> # De motivatie van de roker is een belangrijke factor voor het succes van de stoppen-met-roken behandeling Naar mate iemand gemotiveerder is, is de kans groter dat hij ook daadwerkelijk stopt met roken Bij de keuze voor ondersteuning is het daarom van belang onderscheid te maken tussen gemotiveerde rokers, overwegers en ongemotiveerde rokers Gemotiveerde rokers zijn rokers die op dit moment of op korte termijn willen stoppen met roken Overwegers zijn rokers die in de toekomst wel graag zouden willen stoppen maar dat om uiteenlopende redenen voor zich uitschuiven Ongemotiveerde rokers zijn rokers die ondanks de steun en begeleiding die wordt aangeboden niet gemotiveerd zijn te stoppen met roken van gedragsverandering waarin het motivatieniveau van de roker een belangrijke rol speelt Deze modellen zijn het transtheoretische stages of change-model van Prochaska en Uit onderzoek blijkt dat de motivatie van de roker medebepalend is voor het succes van de overwegen, voorbereiden, uitvoeren en volhouden (Prochaska ###) De stoppen-metrokeninterventies die hierop zijn gebaseerd gaan uit van het idee dat het effectiever is aan te sluiten bij het motivatiestadium van de roker dan een algemene interventie te doen Uit een review van ## RCT´s blijkt dat er beperkt bewijs is voor dit model als het gaat om interventies Een cross-sectionele survey onder ### rokers en ### niet-rokers laat zien dat rokers die ongepland het besluit nemen te stoppen, meer kans van slagen hebben Dit past in de theorie die West heeft geformuleerd in een review (West ###) In deze theorie groeit de intentie om te.
| 655 | nvog |
het succes van de stoppen-met-roken behandeling Naar mate iemand gemotiveerder is, is de kans groter dat hij ook daadwerkelijk stopt met roken Bij de keuze voor ondersteuning is het daarom van belang onderscheid te maken tussen gemotiveerde rokers, overwegers en ongemotiveerde rokers Gemotiveerde rokers zijn rokers die op dit moment of op korte termijn willen stoppen met roken Overwegers zijn rokers die in de toekomst wel graag zouden willen stoppen maar dat om uiteenlopende redenen voor zich uitschuiven Ongemotiveerde rokers zijn rokers die ondanks de steun en begeleiding die wordt aangeboden niet gemotiveerd zijn te stoppen met roken van gedragsverandering waarin het motivatieniveau van de roker een belangrijke rol speelt Deze modellen zijn het transtheoretische stages of change-model van Prochaska en Uit onderzoek blijkt dat de motivatie van de roker medebepalend is voor het succes van de overwegen, voorbereiden, uitvoeren en volhouden (Prochaska ###) De stoppen-metrokeninterventies die hierop zijn gebaseerd gaan uit van het idee dat het effectiever is aan te sluiten bij het motivatiestadium van de roker dan een algemene interventie te doen Uit een review van ## RCT´s blijkt dat er beperkt bewijs is voor dit model als het gaat om interventies Een cross-sectionele survey onder ### rokers en ### niet-rokers laat zien dat rokers die ongepland het besluit nemen te stoppen, meer kans van slagen hebben Dit past in de theorie die West heeft geformuleerd in een review (West ###) In deze theorie groeit de intentie om te moment bevindt, dusdanig dat op een gegeven moment zelfs een kleine trigger genoeg is om metterdaad te stoppen (catastrophic change) West adviseert interventies te richten op het verhogen van de intentie te stoppen, het stimuleren van triggers en het onmiddellijk aanbieden van een behandeling op het moment dat een roker tot actie wil overgaan of zojuist is gestopt (West ###) Een ander onderzoek laat zien dat ##% van de stoppogingen gerapporteerd worden als ongepland Deze bevindingen suggereren dat stoppen-met-rokeninterventies meer aandacht zouden kunnen besteden aan de natuurlijke dynamiek die hoort bij de motivatie om te Uit onderzoek blijkt dat een korte motivatieverhogende interventie, gebaseerd op het model van de vijf R´s effectief is ter verhoging van de motivatie (Fiore ###; Colby ###; Prochaska ###) Dit model is geschikt voor patiënten die nog niet bereid zijn te stoppen met roken (<PERSOON> ###) Het bestaat uit de volgende elementen Relevance (relevantie) vertel de roker waarom het zinvol is om te stoppen, maak dit zo Rewards (beloning) vraag de roker naar de voordelen van stoppen met roken Benadruk de voordelen als ze op de persoon specifiek van toepassing zijn Roadblocks (belemmeringen) vraag de roker naar de barrières om eventueel te stoppen <PERSOON> waar dat kan op behandelingsmogelijkheden om specifieke barrières te slechten Repetition (herhaling) herhaal deze strategie zolang de roker niet gemotiveerd is, vertel rokers ook dat de meeste mensen pas na diverse stoppogingen weten te stoppen met roken.
| 585 | nvog |
dat op een gegeven moment zelfs een kleine trigger genoeg is om metterdaad te stoppen (catastrophic change) West adviseert interventies te richten op het verhogen van de intentie te stoppen, het stimuleren van triggers en het onmiddellijk aanbieden van een behandeling op het moment dat een roker tot actie wil overgaan of zojuist is gestopt (West ###) Een ander onderzoek laat zien dat ##% van de stoppogingen gerapporteerd worden als ongepland Deze bevindingen suggereren dat stoppen-met-rokeninterventies meer aandacht zouden kunnen besteden aan de natuurlijke dynamiek die hoort bij de motivatie om te Uit onderzoek blijkt dat een korte motivatieverhogende interventie, gebaseerd op het model van de vijf R´s effectief is ter verhoging van de motivatie (Fiore ###; Colby ###; Prochaska ###) Dit model is geschikt voor patiënten die nog niet bereid zijn te stoppen met roken (<PERSOON> ###) Het bestaat uit de volgende elementen Relevance (relevantie) vertel de roker waarom het zinvol is om te stoppen, maak dit zo Rewards (beloning) vraag de roker naar de voordelen van stoppen met roken Benadruk de voordelen als ze op de persoon specifiek van toepassing zijn Roadblocks (belemmeringen) vraag de roker naar de barrières om eventueel te stoppen <PERSOON> waar dat kan op behandelingsmogelijkheden om specifieke barrières te slechten Repetition (herhaling) herhaal deze strategie zolang de roker niet gemotiveerd is, vertel rokers ook dat de meeste mensen pas na diverse stoppogingen weten te stoppen met roken kregen niet significant vaker naar een hoger motivatiefase te gaan dan rokers die een standaard behandeling kregen Ook was de stage-based interventie niet effectiever bij rokers die op baseline in een (pre)contemplatie fase zaten dan rokers die in een preparatie fase zaten Een korte motivatieverhogende interventie, gebaseerd op het model van de vijf R´s*, is effectief ter verhoging van de motivatie bij het stoppen met roken Motiverende gespreksvoering is effectief in het verhogen van het succes van toekomstige Het is onduidelijk of motiverende gespreksvoering succesvol is in het verhogen van abstinentie Gedragsmatige ondersteuning bestaat uit verschillende elementen, die zowel in eenmalige als De wijze waarop de korte ondersteunende interventie wordt uitgevoerd, is in <LOCATIE> bekend geworden onder de term minimale-interventiestrategie MIS Dit is een methode voor stoppen met roken begeleiding door zorgverleners van ten minste twee contacten, waarin aan de orde komen rookgedrag en motivatie om te stoppen stopadvies, voor- en nadelen van roken, barrières, stopdatum, hulpmiddelen en nazorg na het stoppen Toepassing van de MIS in de Nederlandse huisartspraktijk had een positief effect ten opzichte de interventiegroep was #,#% In de interventiegroep kreeg #,#% van de rokers een recept voor In het onderzoek van Stead was motiverende counseling niet significant effectiever dan kort advies OR #,## (##%-BI #,#<DATUM> ##) (onderzoeken vonden meestal plaats in eerstelijnsgezondheidszorg) Wel werd er een klein positief effect van follow-up bij een minimale interventie gerapporteerd (Stead, ###) Het aanbieden van persoonlijke begeleiding door een hulpverlener (OR #,# (##%-BI.
| 617 | nvog |
motivatiefase te gaan dan rokers die een standaard behandeling kregen Ook was de stage-based interventie niet effectiever bij rokers die op baseline in een (pre)contemplatie fase zaten dan rokers die in een preparatie fase zaten Een korte motivatieverhogende interventie, gebaseerd op het model van de vijf R´s*, is effectief ter verhoging van de motivatie bij het stoppen met roken Motiverende gespreksvoering is effectief in het verhogen van het succes van toekomstige Het is onduidelijk of motiverende gespreksvoering succesvol is in het verhogen van abstinentie Gedragsmatige ondersteuning bestaat uit verschillende elementen, die zowel in eenmalige als De wijze waarop de korte ondersteunende interventie wordt uitgevoerd, is in <LOCATIE> bekend geworden onder de term minimale-interventiestrategie MIS Dit is een methode voor stoppen met roken begeleiding door zorgverleners van ten minste twee contacten, waarin aan de orde komen rookgedrag en motivatie om te stoppen stopadvies, voor- en nadelen van roken, barrières, stopdatum, hulpmiddelen en nazorg na het stoppen Toepassing van de MIS in de Nederlandse huisartspraktijk had een positief effect ten opzichte de interventiegroep was #,#% In de interventiegroep kreeg #,#% van de rokers een recept voor In het onderzoek van Stead was motiverende counseling niet significant effectiever dan kort advies OR #,## (##%-BI #,#<DATUM> ##) (onderzoeken vonden meestal plaats in eerstelijnsgezondheidszorg) Wel werd er een klein positief effect van follow-up bij een minimale interventie gerapporteerd (Stead, ###) Het aanbieden van persoonlijke begeleiding door een hulpverlener (OR #,# (##%-BI #,# (##%-BI #,<DATUM> #)) en het geven van een advies om steun van de omgeving te verwerven (OR #,# (#,<DATUM> #)), zijn effectief Er is beperkt bewijs dat interventies die gebaseerd zijn op het veranderingsstadium van de roker, effectiever zijn dan andere interventies of gewone zorgverlening (Riemsma, ###) Dit laatste onderzoek omvat geen meta-analyse, waardoor de kleine onderzoeken relatief veel invloed hadden op de conclusies Bij directe vergelijking tussen eenmalig advies en een korte ondersteunende interventie bleek daarentegen dat de effectiviteit van interventies toeneemt naarmate de interventie intensiever is, langer duurt of meer contacten omvat (Fiore, ###) Bij directe vergelijking van intensief tegenover eenmalig advies of een korte ondersteunende interventie bleek de OR #,## (##%-BI #,<DATUM> ##) Er was echter een significante heterogeniteit tussen de onderzoeken (p = #,###) Eenmalig advies verhoogt de absolute kans op stoppen met roken na zes maanden met globaal #%, terwijl kort ondersteunend advies (zoals de MIS) die kans verhoogt met globaal #% ten opzichte van normale zorgverlening Persoonlijke begeleiding door de hulpverlener, bespreken van knelpunten en verbetering van de steun van de omgeving bij stoppen met roken hebben een Er is inconsistent bewijs dat aanpassen van de interventie aan het veranderingsstadium van de patiënt die wil stoppen met roken het effect verbetert Het aanbieden van follow-up consulten verhoogt het effect van advies bij stoppen Er is een dosis-responsrelatie tussen de totale duur van de contacten en het Roken heeft een hoog gezondheidsrisico in de Nederlandse bevolking; daardoor is het.
| 651 | nvog |
geven van een advies om steun van de omgeving te verwerven (OR #,# (#,<DATUM> #)), zijn effectief Er is beperkt bewijs dat interventies die gebaseerd zijn op het veranderingsstadium van de roker, effectiever zijn dan andere interventies of gewone zorgverlening (Riemsma, ###) Dit laatste onderzoek omvat geen meta-analyse, waardoor de kleine onderzoeken relatief veel invloed hadden op de conclusies Bij directe vergelijking tussen eenmalig advies en een korte ondersteunende interventie bleek daarentegen dat de effectiviteit van interventies toeneemt naarmate de interventie intensiever is, langer duurt of meer contacten omvat (Fiore, ###) Bij directe vergelijking van intensief tegenover eenmalig advies of een korte ondersteunende interventie bleek de OR #,## (##%-BI #,<DATUM> ##) Er was echter een significante heterogeniteit tussen de onderzoeken (p = #,###) Eenmalig advies verhoogt de absolute kans op stoppen met roken na zes maanden met globaal #%, terwijl kort ondersteunend advies (zoals de MIS) die kans verhoogt met globaal #% ten opzichte van normale zorgverlening Persoonlijke begeleiding door de hulpverlener, bespreken van knelpunten en verbetering van de steun van de omgeving bij stoppen met roken hebben een Er is inconsistent bewijs dat aanpassen van de interventie aan het veranderingsstadium van de patiënt die wil stoppen met roken het effect verbetert Het aanbieden van follow-up consulten verhoogt het effect van advies bij stoppen Er is een dosis-responsrelatie tussen de totale duur van de contacten en het Roken heeft een hoog gezondheidsrisico in de Nederlandse bevolking; daardoor is het De tijd die hulpverleners beschikbaar hebben voor consulten is beperkt Ook rokers kunnen terughoudend zijn ten aanzien van deelname aan intensieve programmaâs Het zou goed zijn als de tijd die hulpverleners investeren, wordt gecompenseerd Van de huisartsen heeft ##% een praktijkondersteuner; deze kan een rol spelen als specialist voor (intensieve) âstoppen met Er zijn geen overtuigende aanwijzingen voor een directe relatie tussen de effectiviteit van eenmalige en kortdurende interventies en de mate waarin rokers aangeven bereid te zijn een stoppoging te ondernemen Het ligt echter voor de hand om bij rokers die niet gemotiveerd zijn geen intensieve interventie gericht op het voorbereiden en volhouden van stoppen met roken Bij toepassing van de richtlijn kan een onderscheid gemaakt worden in # typen rokers/patiënten (a) Rokers die bereid zijn een stoppoging te ondernemen Bij elk contact met een hulpverlener waarbij roken een relevante rol speelt, is het van belang te vragen of de betreffende persoon rookt (âaskâ), de bereidheid om te stoppen vast te stellen (âassessâ), te adviseren om te stoppen (âadviseâ), vervolgens te assisteren bij het ondernemen van een stoppoging (âassistâ) en tot slot voorwaarden te treffen voor terugvalpreventie (te onderscheiden in het voorkómen van uitglijders kort na het stoppen en het voorkómen van terugvallen in het oude gebruik na afloop van de behandeling) en follow-up (âarrangeâ) Dit proces van # Aâs is zo ontworpen, dat dit in <DATUM> minuten kan worden gedaan De meeste MISen bevatten veel overlap met het model van de # Aâs en hebben altijd ook elementen die ingaan.
| 636 | nvog |
beperkt Ook rokers kunnen terughoudend zijn ten aanzien van deelname aan intensieve programmaâs Het zou goed zijn als de tijd die hulpverleners investeren, wordt gecompenseerd Van de huisartsen heeft ##% een praktijkondersteuner; deze kan een rol spelen als specialist voor (intensieve) âstoppen met Er zijn geen overtuigende aanwijzingen voor een directe relatie tussen de effectiviteit van eenmalige en kortdurende interventies en de mate waarin rokers aangeven bereid te zijn een stoppoging te ondernemen Het ligt echter voor de hand om bij rokers die niet gemotiveerd zijn geen intensieve interventie gericht op het voorbereiden en volhouden van stoppen met roken Bij toepassing van de richtlijn kan een onderscheid gemaakt worden in # typen rokers/patiënten (a) Rokers die bereid zijn een stoppoging te ondernemen Bij elk contact met een hulpverlener waarbij roken een relevante rol speelt, is het van belang te vragen of de betreffende persoon rookt (âaskâ), de bereidheid om te stoppen vast te stellen (âassessâ), te adviseren om te stoppen (âadviseâ), vervolgens te assisteren bij het ondernemen van een stoppoging (âassistâ) en tot slot voorwaarden te treffen voor terugvalpreventie (te onderscheiden in het voorkómen van uitglijders kort na het stoppen en het voorkómen van terugvallen in het oude gebruik na afloop van de behandeling) en follow-up (âarrangeâ) Dit proces van # Aâs is zo ontworpen, dat dit in <DATUM> minuten kan worden gedaan De meeste MISen bevatten veel overlap met het model van de # Aâs en hebben altijd ook elementen die ingaan (b) Rokers die op dit moment niet bereid zijn een stoppoging te ondernemen Voor rokers die aangeven niet gemotiveerd te zijn om een stoppoging te ondernemen, kan een korte ondersteunende interventie worden gegeven met als doel de motivatie te verhogen Het gebrek aan motivatie kan verschillende oorzaken hebben, zoals angst of onzekerheid over het stoppen of eerdere, mislukte pogingen Dergelijke rokers zouden gebaat kunnen zijn bij een opgebouwd volgens de strategie van de # Râs De MIS-en bevatten ook elementen van terugvalpreventie (# Râs), waardoor deze methode voor zowel op groep a als b worden Het mislukken van een stoppoging treedt vaak op in de eerste periode (# maanden) na het starten van de stoppoging Toch kan ook terugval optreden nog jaren nadien Daarom is 'relapse'-preventie door hulpverleners gedurende een lange periode belangrijk (Fiore, ### âMinimale praktijkinterventieâ bedoeld voor elke onlangs gestopte roker die bij een hulpverlener op consult komt, in de eerste # maanden van de stoppoging Het bestaat uit een gesprek met open vragen over de voordelen van het stoppen met roken; het vieren van het succes van de gestopte roker en benoeming van de problemen die âAnticiperende terugvalpreventieâ bedoeld voor de gestopte roker die aanduidt dat hij/zij problemen ondervindt om het stoppen vol te houden Dit bestaat uit gerichte respons op het probleem dat de gestopte roker meldt, bijvoorbeeld op het gebied van sociale steun, depressieve gevoelens, ontwenningsverschijnselen, gewichtstoename, gedaalde motivatie Een onderscheid kan worden gemaakt tussen de lichamelijke afhankelijkheid die meestal circa #.
| 616 | nvog |
niet bereid zijn een stoppoging te ondernemen Voor rokers die aangeven niet gemotiveerd te zijn om een stoppoging te ondernemen, kan een korte ondersteunende interventie worden gegeven met als doel de motivatie te verhogen Het gebrek aan motivatie kan verschillende oorzaken hebben, zoals angst of onzekerheid over het stoppen of eerdere, mislukte pogingen Dergelijke rokers zouden gebaat kunnen zijn bij een opgebouwd volgens de strategie van de # Râs De MIS-en bevatten ook elementen van terugvalpreventie (# Râs), waardoor deze methode voor zowel op groep a als b worden Het mislukken van een stoppoging treedt vaak op in de eerste periode (# maanden) na het starten van de stoppoging Toch kan ook terugval optreden nog jaren nadien Daarom is 'relapse'-preventie door hulpverleners gedurende een lange periode belangrijk (Fiore, ### âMinimale praktijkinterventieâ bedoeld voor elke onlangs gestopte roker die bij een hulpverlener op consult komt, in de eerste # maanden van de stoppoging Het bestaat uit een gesprek met open vragen over de voordelen van het stoppen met roken; het vieren van het succes van de gestopte roker en benoeming van de problemen die âAnticiperende terugvalpreventieâ bedoeld voor de gestopte roker die aanduidt dat hij/zij problemen ondervindt om het stoppen vol te houden Dit bestaat uit gerichte respons op het probleem dat de gestopte roker meldt, bijvoorbeeld op het gebied van sociale steun, depressieve gevoelens, ontwenningsverschijnselen, gewichtstoename, gedaalde motivatie Een onderscheid kan worden gemaakt tussen de lichamelijke afhankelijkheid die meestal circa # Intensieve gedragsmatige ondersteuning kan worden onderscheiden in persoonlijk advies door een zorgprofessional en groepstraining Zowel minimaal intensieve als meer intensievere interventies zijn effectief om stoppen met roken te bevorderen Wanneer een interventie intensief wordt genoemd, is enigszins arbitrair volgens de Amerikaanse richtlijn zou een intensieve interventie moeten bestaan uit ten minste vier sessies van tien minuten (Fiore ###) Volgens de Engelse richtlijn zou de intensieve interventie moeten bestaan uit ten minste vijf Dit hoofdstuk gaat uit van hetzelfde principe In de Nederlandse situatie kan dit tot gevolg hebben dat varianten van de minimale-interventiestrategie (MIS) volgens deze criteria onder de intensieve interventie worden geplaatst Dit geldt dus voor al die interventies die gezamenlijk ten minste ## minuten duren, in ten minste vier zittingen of contacten Voor het gemak wordt in dit hoofdstuk de term âminder intensieve interventiesâ gebruikt voor alle korter durende interventies Tenzij anders vermeld, spreken wij ons uitsluitend uit over niet-farmacologische interventies, dat wil zeggen alle vormen van psychologische of psychosociale gedragsbeïnvloeding Een directe vergelijking tussen intensieve en minimale interventies laat een klein, maar significant verschil zien in het voordeel van de intensieve interventies (RR # ##,##% BI # ## to # ##) Het effect leek groter in populaties met een hoog risico op rookgerelateerde ziekten, maar dit verschil bleek niet significant Verder lijkt er een iets groter effect bij tenminste éen Intensieve ondersteuning van personen die willen stoppen met roken, is Intensieve ondersteuning van personen die willen stoppen met roken lijkt.
| 591 | nvog |
kan worden onderscheiden in persoonlijk advies door een zorgprofessional en groepstraining Zowel minimaal intensieve als meer intensievere interventies zijn effectief om stoppen met roken te bevorderen Wanneer een interventie intensief wordt genoemd, is enigszins arbitrair volgens de Amerikaanse richtlijn zou een intensieve interventie moeten bestaan uit ten minste vier sessies van tien minuten (Fiore ###) Volgens de Engelse richtlijn zou de intensieve interventie moeten bestaan uit ten minste vijf Dit hoofdstuk gaat uit van hetzelfde principe In de Nederlandse situatie kan dit tot gevolg hebben dat varianten van de minimale-interventiestrategie (MIS) volgens deze criteria onder de intensieve interventie worden geplaatst Dit geldt dus voor al die interventies die gezamenlijk ten minste ## minuten duren, in ten minste vier zittingen of contacten Voor het gemak wordt in dit hoofdstuk de term âminder intensieve interventiesâ gebruikt voor alle korter durende interventies Tenzij anders vermeld, spreken wij ons uitsluitend uit over niet-farmacologische interventies, dat wil zeggen alle vormen van psychologische of psychosociale gedragsbeïnvloeding Een directe vergelijking tussen intensieve en minimale interventies laat een klein, maar significant verschil zien in het voordeel van de intensieve interventies (RR # ##,##% BI # ## to # ##) Het effect leek groter in populaties met een hoog risico op rookgerelateerde ziekten, maar dit verschil bleek niet significant Verder lijkt er een iets groter effect bij tenminste éen Intensieve ondersteuning van personen die willen stoppen met roken, is Intensieve ondersteuning van personen die willen stoppen met roken lijkt Er is weliswaar weinig bewijs voor specifieke intensieve behandelvormen van tabaksverslaving, maar de werkgroep is van mening dat de intensieve vormen nader onderzoek behoeven en dat voorzieningen dienen te worden uitgebreid Ook kan gebruik worden gemaakt van reeds Kans, een training van negen sessies van anderhalf uur, gebaseerd op cognitiefgedragstherapeutische methodieken De Jellinek ontwikkelde en toetste een intensieve behandelmodule gebaseerd op de-in het kader van het programma Resultaten scoren samen ###) STIVORO heeft in samenwerking met de Jellinek een intensieve geprotocolleerde stoppen met roken De module bestaat uit een handleiding en een werkboek voor patiënten Het betreft een totaal van zes gesprekken van drie kwartier en een telefonische follow-up STIVORO leidt zorgverleners in de eerste -en tweedelijn tot Persoonlijke Coaches op Uit de effectevaluatie komt onder meer naar voren dat de methode ook goed aansluit bij patiënten met De volgende argumenten worden gebruikt om in bepaalde gevallen intensieve interventies toe De werkgroep ziet (hardnekkig) roken als een serieus te nemen verslaving, en met andersoortige verslavingen zijn positieve effecten van intensieve interventies bekend Van alle rokers is ##% op een willekeurig moment gemotiveerd om te stoppen met roken De NHG-Standaard Stoppen met roken adviseert daarom om bij gemotiveerde rokers het ijzer te smeden als het heet is en hen dan de meest effectieve interventie aan te bieden Bovendien dient rekening te worden gehouden met het feit dat niet alle rokers een intensieve interventie Intensieve ondersteunende interventies verschillen in intensiteit en in vorm, bijvoorbeeld.
| 565 | nvog |
bewijs voor specifieke intensieve behandelvormen van tabaksverslaving, maar de werkgroep is van mening dat de intensieve vormen nader onderzoek behoeven en dat voorzieningen dienen te worden uitgebreid Ook kan gebruik worden gemaakt van reeds Kans, een training van negen sessies van anderhalf uur, gebaseerd op cognitiefgedragstherapeutische methodieken De Jellinek ontwikkelde en toetste een intensieve behandelmodule gebaseerd op de-in het kader van het programma Resultaten scoren samen ###) STIVORO heeft in samenwerking met de Jellinek een intensieve geprotocolleerde stoppen met roken De module bestaat uit een handleiding en een werkboek voor patiënten Het betreft een totaal van zes gesprekken van drie kwartier en een telefonische follow-up STIVORO leidt zorgverleners in de eerste -en tweedelijn tot Persoonlijke Coaches op Uit de effectevaluatie komt onder meer naar voren dat de methode ook goed aansluit bij patiënten met De volgende argumenten worden gebruikt om in bepaalde gevallen intensieve interventies toe De werkgroep ziet (hardnekkig) roken als een serieus te nemen verslaving, en met andersoortige verslavingen zijn positieve effecten van intensieve interventies bekend Van alle rokers is ##% op een willekeurig moment gemotiveerd om te stoppen met roken De NHG-Standaard Stoppen met roken adviseert daarom om bij gemotiveerde rokers het ijzer te smeden als het heet is en hen dan de meest effectieve interventie aan te bieden Bovendien dient rekening te worden gehouden met het feit dat niet alle rokers een intensieve interventie Intensieve ondersteunende interventies verschillen in intensiteit en in vorm, bijvoorbeeld minuten duren, tot een kortdurende klinische opname Door veel âgezondeâ rokers wordt gewaardeerd dat een hulpverlener bij een aan roken gerelateerde aandoening hulp aanbiedt om te stoppen met roken Een intensieve cursus met deskundige begeleiding wordt door veel âgezondeâ rokers ideaal bevonden Voor een aantal groepen is stoppen met roken van extra belang Bij deze groepen lijkt een meer patiënten die bij de dokter komen met een aan roken gerelateerde klacht zoals hoest of benauwdheid, een aandoening zoals een HVZ, COPD of astma of een verhoogd risico op patiënten bij wie recent een aan roken gerelateerde ingrijpende diagnose is gesteld De verschillende vormen van intensieve gedragsmatige ondersteuning worden hieronder Telefonische counseling kan reactief en proactief worden aangeboden Bij reactieve counseling bellen rokers zelf een hulplijn voor vragen en advies over stoppen met roken en informatie over de mogelijke vervolgbehandeling Reactieve hulplijnen zijn vooral een centraal punt van doorverwijzing naar een intensieve interventie, zoals cursus, farmacotherapie of pro-actieve Bij proactieve counseling worden rokers gebeld voor stopadvies en ondersteuning op van tevoren vastgestelde tijdstippen volgens een vast protocol Deze vorm van ondersteuning Telefonische counseling kan als enige interventie worden aangeboden, maar ook als toevoeging aan bijvoorbeeld een zelfhulpmethode Telefonische counseling kan verschillen in Telefonische counseling wordt in <LOCATIE> ook wel telefonische coaching genoemd en is verkrijgbaar bij STIVORO Deze nationale hulplijn bestaat uit het invullen van de vragenlijst van `Advies op <PERSOON>´ gevolgd door een persoonlijk advies en aanvullende telefonische begeleiding van # telefoongesprekken van ## minuten in een periode van # maanden.
| 558 | nvog |
Door veel âgezondeâ rokers wordt gewaardeerd dat een hulpverlener bij een aan roken gerelateerde aandoening hulp aanbiedt om te stoppen met roken Een intensieve cursus met deskundige begeleiding wordt door veel âgezondeâ rokers ideaal bevonden Voor een aantal groepen is stoppen met roken van extra belang Bij deze groepen lijkt een meer patiënten die bij de dokter komen met een aan roken gerelateerde klacht zoals hoest of benauwdheid, een aandoening zoals een HVZ, COPD of astma of een verhoogd risico op patiënten bij wie recent een aan roken gerelateerde ingrijpende diagnose is gesteld De verschillende vormen van intensieve gedragsmatige ondersteuning worden hieronder Telefonische counseling kan reactief en proactief worden aangeboden Bij reactieve counseling bellen rokers zelf een hulplijn voor vragen en advies over stoppen met roken en informatie over de mogelijke vervolgbehandeling Reactieve hulplijnen zijn vooral een centraal punt van doorverwijzing naar een intensieve interventie, zoals cursus, farmacotherapie of pro-actieve Bij proactieve counseling worden rokers gebeld voor stopadvies en ondersteuning op van tevoren vastgestelde tijdstippen volgens een vast protocol Deze vorm van ondersteuning Telefonische counseling kan als enige interventie worden aangeboden, maar ook als toevoeging aan bijvoorbeeld een zelfhulpmethode Telefonische counseling kan verschillen in Telefonische counseling wordt in <LOCATIE> ook wel telefonische coaching genoemd en is verkrijgbaar bij STIVORO Deze nationale hulplijn bestaat uit het invullen van de vragenlijst van `Advies op <PERSOON>´ gevolgd door een persoonlijk advies en aanvullende telefonische begeleiding van # telefoongesprekken van ## minuten in een periode van # maanden De inhoud van de gesprekken bij Telefonische Coaching beslaan de volgende onderwerpen Vaststellen van een stopdatum, bespreking van ontwenningsverschijnselen en farmacotherapeutische ondersteuning, alsook het omgaan met trek (craving), terugvalpreventie en specifiek cliëntgebonden problematiek als stress, gewichtstoename, somberheid of verveling Een follow-up gesprek (#e contact) # maanden na stopdatum) maakt onderdeel uit van het Telefonische coaches dienen tenminste een HBO-vooropleiding te hebben en de basistraining voor Telefonische Coaching van ## dagdelen te hebben gevolgd In deze training wordt ongeveer # dagdelen besteed aan motiverende gespreksvoering en werken met het telefonisch dan geen interventie (OR #,#; ##%-BI #,<DATUM> #) Dit is verwerkt in een âupdateâ van een Cochrane-review die het effect van telefonische counseling (al dan niet geïnitieerd door een landelijke `stoplijn´) vergeleek met zelfhulpmateriaal of geen interventie De gepoolde OR was In een andere meta-analyse (Lichtenstein, ###) van proactieve telefonische counseling werd gevonden dat deze methode effectief lijkt als een aanvulling op âstoppen met rokenâprogrammaâs op cardiologieafdelingen Patiënten werden na ontslag uit het ziekenhuis vier tot zeven keer telefonisch door een verpleegkundige ondersteund bij het volhouden van het nietroken De gepoolde OR uit drie onderzoeken was #,## (##%-BI #,#<DATUM> ##) bij ## maanden Proactieve telefonische counseling is effectief bij stoppen met roken Proactieve telefonische counseling is effectiever bij stoppen met roken dan Een succesvolle telefonische counseling voor stoppen met roken bestaat uit Er is beperkt bewijs dat reactieve telefonische counseling een effectieve methode Proactieve telefonische counseling is effectief om terugval van cardiologiepatiënten na het stoppen met roken te voorkomen.
| 619 | nvog |
inhoud van de gesprekken bij Telefonische Coaching beslaan de volgende onderwerpen Vaststellen van een stopdatum, bespreking van ontwenningsverschijnselen en farmacotherapeutische ondersteuning, alsook het omgaan met trek (craving), terugvalpreventie en specifiek cliëntgebonden problematiek als stress, gewichtstoename, somberheid of verveling Een follow-up gesprek (#e contact) # maanden na stopdatum) maakt onderdeel uit van het Telefonische coaches dienen tenminste een HBO-vooropleiding te hebben en de basistraining voor Telefonische Coaching van ## dagdelen te hebben gevolgd In deze training wordt ongeveer # dagdelen besteed aan motiverende gespreksvoering en werken met het telefonisch dan geen interventie (OR #,#; ##%-BI #,<DATUM> #) Dit is verwerkt in een âupdateâ van een Cochrane-review die het effect van telefonische counseling (al dan niet geïnitieerd door een landelijke `stoplijn´) vergeleek met zelfhulpmateriaal of geen interventie De gepoolde OR was In een andere meta-analyse (Lichtenstein, ###) van proactieve telefonische counseling werd gevonden dat deze methode effectief lijkt als een aanvulling op âstoppen met rokenâprogrammaâs op cardiologieafdelingen Patiënten werden na ontslag uit het ziekenhuis vier tot zeven keer telefonisch door een verpleegkundige ondersteund bij het volhouden van het nietroken De gepoolde OR uit drie onderzoeken was #,## (##%-BI #,#<DATUM> ##) bij ## maanden Proactieve telefonische counseling is effectief bij stoppen met roken Proactieve telefonische counseling is effectiever bij stoppen met roken dan Een succesvolle telefonische counseling voor stoppen met roken bestaat uit Er is beperkt bewijs dat reactieve telefonische counseling een effectieve methode Proactieve telefonische counseling is effectief om terugval van cardiologiepatiënten na het stoppen met roken te voorkomen Er is beperkt bewijs dat de toevoeging van proactieve telefonische counseling aan een persoonlijke interventie of farmacotherapie bij stoppen met roken Er is mogelijk een dosis-responsrelatie tussen de intensiteit van de telefonische counseling en succes hoe intensiever de interventie, des te groter de Interventies kunnen intensiever worden door het vergroten van de lengte van de individuele sessies en het aantal sessies Bij acht of meer sessies worden de Daarnaast is het vanuit patiëntenperspectief een voordeel van telefonische counseling dat het gemakkelijk en laagdrempelig is Ook de anonimiteit is een voordeel (als het minder goed gaat), maar ook een nadeel (omdat je geen band opbouwt) Er is geen voorkeur voor zelf bellen of Individuele gedragsmatige ondersteuning in de vorm van advies, coaching, gedragstherapie, In een Cochrane review met ## trials vergeleken ## trials individuele counseling met minimale gedragsinterventies Individuele counseling was effectiever dan kortdurende interventies Het relatieve risico voor stoppen met roken was # ## (##% BI # <DATUM> Er kon niet worden aangetoond dat intensieve counseling een groter effect heeft dan korte counseling (# trials, RR #,##; ##% BI # #<DATUM> Geen van de andere drie trials die verschillende counselingmodellen Lichaamsbeweging wordt in verschillende publicaties aanbevolen als ondersteunende interventie bij het stoppen met roken, vooral om gewichtstoename te voorkomen Lichaamsbeweging kan ook een belangrijke rol spelen bij het stoppen met roken zelf ter <PERSOON>, ###; <PERSOON> samenvatting van de literatuur is specifiek gezocht naar.
| 632 | nvog |
Er is beperkt bewijs dat de toevoeging van proactieve telefonische counseling aan een persoonlijke interventie of farmacotherapie bij stoppen met roken Er is mogelijk een dosis-responsrelatie tussen de intensiteit van de telefonische counseling en succes hoe intensiever de interventie, des te groter de Interventies kunnen intensiever worden door het vergroten van de lengte van de individuele sessies en het aantal sessies Bij acht of meer sessies worden de Daarnaast is het vanuit patiëntenperspectief een voordeel van telefonische counseling dat het gemakkelijk en laagdrempelig is Ook de anonimiteit is een voordeel (als het minder goed gaat), maar ook een nadeel (omdat je geen band opbouwt) Er is geen voorkeur voor zelf bellen of Individuele gedragsmatige ondersteuning in de vorm van advies, coaching, gedragstherapie, In een Cochrane review met ## trials vergeleken ## trials individuele counseling met minimale gedragsinterventies Individuele counseling was effectiever dan kortdurende interventies Het relatieve risico voor stoppen met roken was # ## (##% BI # <DATUM> Er kon niet worden aangetoond dat intensieve counseling een groter effect heeft dan korte counseling (# trials, RR #,##; ##% BI # #<DATUM> Geen van de andere drie trials die verschillende counselingmodellen Lichaamsbeweging wordt in verschillende publicaties aanbevolen als ondersteunende interventie bij het stoppen met roken, vooral om gewichtstoename te voorkomen Lichaamsbeweging kan ook een belangrijke rol spelen bij het stoppen met roken zelf ter <PERSOON>, ###; <PERSOON> samenvatting van de literatuur is specifiek gezocht naar roken Voor het literatuuronderzoek is gebruik gemaakt van een systematische review die is uitgevoerd in het kader van een Europese studie, waarin een beweegprogramma voor stoppen met roken is ontwikkeld (<PERSOON>, ###) Twee systematische reviews zijn met name van belang voor het beschrijven van de effecten van bewegen in relatie tot stoppen met roken (<PERSOON> et al onderzochten in een systematische review (## studies) de acute (korte termijn) effecten van trainingsessies bij rokers die tijdelijk gestopt waren met roken, of probeerden te stoppen (<PERSOON> review blijkt dat matige tot intensieve training gedurende van ### minuten een positief effect heeft op hunkering naar sigaretten, ontwenningsverschijnselen, en rookgedrag Het effect van training op hunkering naar sigaretten lieten matige tot grote effecten zien op basis van berekende effectgrootte bij # studies De gemiddelde effectgrootte was <DATUM> (SD # #), bij uitkomst op ## minuten na afloop van de training De effecten waren in een aantal studies significant tot ## minuten na de training De auteurs concluderen dat het effect van een trainingssessie op de afname van hunkering veelbelovend is en vergelijkbaar of zelfs superieur is aan de acute effecten van glucose en nicotinevervangende middelen Afleiding lijkt niet het onderliggend mechanisme van het effect van training te zijn, omdat bij een aantal studies training was vergeleken met afleiding en de effecten van training langer aanhouden dan bij afleiding Ussher et al hebben in een Cochrane review (## studies) de effecten van beweeg/ trainingsprogrammaâs op het stoppen met roken onderzocht (Ussher, ###).
| 606 | nvog |
gemaakt van een systematische review die is uitgevoerd in het kader van een Europese studie, waarin een beweegprogramma voor stoppen met roken is ontwikkeld (<PERSOON>, ###) Twee systematische reviews zijn met name van belang voor het beschrijven van de effecten van bewegen in relatie tot stoppen met roken (<PERSOON> et al onderzochten in een systematische review (## studies) de acute (korte termijn) effecten van trainingsessies bij rokers die tijdelijk gestopt waren met roken, of probeerden te stoppen (<PERSOON> review blijkt dat matige tot intensieve training gedurende van ### minuten een positief effect heeft op hunkering naar sigaretten, ontwenningsverschijnselen, en rookgedrag Het effect van training op hunkering naar sigaretten lieten matige tot grote effecten zien op basis van berekende effectgrootte bij # studies De gemiddelde effectgrootte was <DATUM> (SD # #), bij uitkomst op ## minuten na afloop van de training De effecten waren in een aantal studies significant tot ## minuten na de training De auteurs concluderen dat het effect van een trainingssessie op de afname van hunkering veelbelovend is en vergelijkbaar of zelfs superieur is aan de acute effecten van glucose en nicotinevervangende middelen Afleiding lijkt niet het onderliggend mechanisme van het effect van training te zijn, omdat bij een aantal studies training was vergeleken met afleiding en de effecten van training langer aanhouden dan bij afleiding Ussher et al hebben in een Cochrane review (## studies) de effecten van beweeg/ trainingsprogrammaâs op het stoppen met roken onderzocht (Ussher, ###) trainingsprogrammaâs, in combinatie met een stoppen met roken programma, effectiever waren dan alleen een stoppen met roken programma Drie studies lieten een significante afname van roken zien bij een trainingsgroep versus controlegroep aan het einde van de behandeling Bij twee studies was het effect ook significant na # maanden follow-up Na ## maanden waren er geen significante verschillen te zien De auteurs concluderen dat slechts een studie het lange termijn effect van een trainingsprogramma om te stoppen met roken ondersteunt Veel studies waren erg klein van omvang (# studies hadden een omvang van (## personen per arm), hadden methodologische beperkingen of ontbeerden een voldoende intensief trainingsprogramma De auteurs concluderen dat er onvoldoende bewijs is om een trainingsprogramma aan te bevelen als interventie om te stoppen met roken Voor beide reviews geldt dat er veel variatie was in onderzoeksopzet en interventie, waardoor de interpretatie complex is Bij de waardering van bewijs en conclusies is daarom gekozen voor Zie bijlage # Evidence tabellen, tabel bewegen bij stoppen met roken pagina ### Het is aannemelijk dat fysieke trainingssessies van #-## minuten een positief effect hebben op de acute afname van hunkering naar sigaretten, Er zijn aanwijzingen dat een beweegprogramma een positief effect heeft op stoppen met roken tot # maanden follow-up na de interventie Voor een effect van ## maanden of langer is geen bewijs aanwezig Uit de literatuurstudie blijkt dat een matige tot intensieve fysieke trainingssessie van #-##.
| 585 | nvog |
in combinatie met een stoppen met roken programma, effectiever waren dan alleen een stoppen met roken programma Drie studies lieten een significante afname van roken zien bij een trainingsgroep versus controlegroep aan het einde van de behandeling Bij twee studies was het effect ook significant na # maanden follow-up Na ## maanden waren er geen significante verschillen te zien De auteurs concluderen dat slechts een studie het lange termijn effect van een trainingsprogramma om te stoppen met roken ondersteunt Veel studies waren erg klein van omvang (# studies hadden een omvang van (## personen per arm), hadden methodologische beperkingen of ontbeerden een voldoende intensief trainingsprogramma De auteurs concluderen dat er onvoldoende bewijs is om een trainingsprogramma aan te bevelen als interventie om te stoppen met roken Voor beide reviews geldt dat er veel variatie was in onderzoeksopzet en interventie, waardoor de interpretatie complex is Bij de waardering van bewijs en conclusies is daarom gekozen voor Zie bijlage # Evidence tabellen, tabel bewegen bij stoppen met roken pagina ### Het is aannemelijk dat fysieke trainingssessies van #-## minuten een positief effect hebben op de acute afname van hunkering naar sigaretten, Er zijn aanwijzingen dat een beweegprogramma een positief effect heeft op stoppen met roken tot # maanden follow-up na de interventie Voor een effect van ## maanden of langer is geen bewijs aanwezig Uit de literatuurstudie blijkt dat een matige tot intensieve fysieke trainingssessie van #-## rookgedrag De afname van hunkering is veelbelovend en vergelijkbaar of zelfs superieur aan de acute effecten van glucose en nicotinevervangende middelen Het verdient daarom aanbeveling om trainingssessies in de gedragsmatige interventie in te bouwen om de acute verschijnselen bij het stoppen met roken te verminderen Doelstelling is om patiënten te leren hoe ze fysieke activiteit kunnen gebruiken als coping strategie voor stoppen met roken Het effect van beweeg/trainingsprogrammaâs op stoppen met roken is niet aangetoond voor de lange termijn (## maanden) Wel is een effect zichtbaar direct na de interventie en laten verschillende studies effect zien na # maanden follow-up Mogelijk kunnen programmaâs met lange termijn terugkomactiviteiten terugval voorkomen <PERSOON> onderzoek hiernaar is noodzakelijk, vanwege de potentiële effecten van beweegprogrammaâs als onderdeel van de interventie voor stoppen met roken Daarnaast is bekend dat bewegen een algemeen effect heeft op de gezondheidstoestand en ook kan bijdragen aan het voorkomen van gewichtstoename In het kader van de eerder genoemde Europese studie is een beweegprogramma ontwikkeld ter ondersteuning bij het stoppen met roken, en zich daarbij ook specifiek richt op Er is enig bewijs dat programmaâs gericht op verhogen van sociale vaardigheden (meestal belangrijke elementen van terugvalpreventie) effectiever zijn dan programmaâs zonder deze componenten (Stead, ###) Behalve sociale steun en vaardighedentraining is er geen bewijs dat een specifieke component zou bijdragen tot de effectiviteit van interventies (Stead, ###) Uit een meta-analyse naar de effectiviteit van interventies bij verschillende typen counseling en gedragsgerichte ondersteuning blijkt dat interventies effectief zijn die bestaan uit a) praktische.
| 580 | nvog |
of zelfs superieur aan de acute effecten van glucose en nicotinevervangende middelen Het verdient daarom aanbeveling om trainingssessies in de gedragsmatige interventie in te bouwen om de acute verschijnselen bij het stoppen met roken te verminderen Doelstelling is om patiënten te leren hoe ze fysieke activiteit kunnen gebruiken als coping strategie voor stoppen met roken Het effect van beweeg/trainingsprogrammaâs op stoppen met roken is niet aangetoond voor de lange termijn (## maanden) Wel is een effect zichtbaar direct na de interventie en laten verschillende studies effect zien na # maanden follow-up Mogelijk kunnen programmaâs met lange termijn terugkomactiviteiten terugval voorkomen <PERSOON> onderzoek hiernaar is noodzakelijk, vanwege de potentiële effecten van beweegprogrammaâs als onderdeel van de interventie voor stoppen met roken Daarnaast is bekend dat bewegen een algemeen effect heeft op de gezondheidstoestand en ook kan bijdragen aan het voorkomen van gewichtstoename In het kader van de eerder genoemde Europese studie is een beweegprogramma ontwikkeld ter ondersteuning bij het stoppen met roken, en zich daarbij ook specifiek richt op Er is enig bewijs dat programmaâs gericht op verhogen van sociale vaardigheden (meestal belangrijke elementen van terugvalpreventie) effectiever zijn dan programmaâs zonder deze componenten (Stead, ###) Behalve sociale steun en vaardighedentraining is er geen bewijs dat een specifieke component zou bijdragen tot de effectiviteit van interventies (Stead, ###) Uit een meta-analyse naar de effectiviteit van interventies bij verschillende typen counseling en gedragsgerichte ondersteuning blijkt dat interventies effectief zijn die bestaan uit a) praktische Gedragsgerichte interventies ondersteund door een partner, vriend of andere van invloed zijnde personen hebben geen effect op het percentage rokers dat stopt met roken (Park, ###) Trainingen in sociale en affectieve vaardigheden die zijn onderzocht, wisselen qua aard en inhoud Elementen die hier en elders in de verslavingszorg veelal worden ingezet, zijn motiveren om te stoppen, afspraken over stopmoment, inventarisatie van ervaringen met stoppoging en verhinderende en bevorderende factoren, training in sociale, affectieve en cognitieve vaardigheden, stimulering en begeleiding van farmacologische ondersteuning, Groepsinterventies bieden rokers de mogelijkheid om gedragsgerelateerde technieken te leren bij het stoppen met roken Groepsinterventies blijken effectiever te zijn dan zelfhulpprogrammaâs, maar niet effectiever dan minder intensieve individuele interventies individuele ondersteuning met dezelfde intensiteit na ## maanden blijkt ##-##% te zijn gestopt Stead, ###) Aangezien vaak combinaties met nicotinevervangende middelen werden onderzocht, is het precieze effect van het programma moeilijk aan te geven Het is nog niet bewezen welke elementen in de groepstraining beter werken dan andere (bijvoorbeeld vaardighedentraining of versterking van motivatie) In <LOCATIE> zijn in ### de langetermijneffecten van de regionale cursussen âSamen stoppenâ gerapporteerd De puntprevalentie van In een onderzoek van Alterman leverde de intensiefste vorm van vier sessies advies en voorlichting, nicotinevervangers en ## sessies cognitieve gedragstherapie het hoogste De Amerikaanse richtlijn vond bij gedragsmatige ondersteuning een sterke dosis-responsrelatie tussen de totale contacttijd en de abstinentieratio Een contacttijd van ##-## minuten leidt tot een significant hogere abstinentieratio dan #-## minuten Een totale contacttijd van ## minuten.
| 607 | nvog |
door een partner, vriend of andere van invloed zijnde personen hebben geen effect op het percentage rokers dat stopt met roken (Park, ###) Trainingen in sociale en affectieve vaardigheden die zijn onderzocht, wisselen qua aard en inhoud Elementen die hier en elders in de verslavingszorg veelal worden ingezet, zijn motiveren om te stoppen, afspraken over stopmoment, inventarisatie van ervaringen met stoppoging en verhinderende en bevorderende factoren, training in sociale, affectieve en cognitieve vaardigheden, stimulering en begeleiding van farmacologische ondersteuning, Groepsinterventies bieden rokers de mogelijkheid om gedragsgerelateerde technieken te leren bij het stoppen met roken Groepsinterventies blijken effectiever te zijn dan zelfhulpprogrammaâs, maar niet effectiever dan minder intensieve individuele interventies individuele ondersteuning met dezelfde intensiteit na ## maanden blijkt ##-##% te zijn gestopt Stead, ###) Aangezien vaak combinaties met nicotinevervangende middelen werden onderzocht, is het precieze effect van het programma moeilijk aan te geven Het is nog niet bewezen welke elementen in de groepstraining beter werken dan andere (bijvoorbeeld vaardighedentraining of versterking van motivatie) In <LOCATIE> zijn in ### de langetermijneffecten van de regionale cursussen âSamen stoppenâ gerapporteerd De puntprevalentie van In een onderzoek van Alterman leverde de intensiefste vorm van vier sessies advies en voorlichting, nicotinevervangers en ## sessies cognitieve gedragstherapie het hoogste De Amerikaanse richtlijn vond bij gedragsmatige ondersteuning een sterke dosis-responsrelatie tussen de totale contacttijd en de abstinentieratio Een contacttijd van ##-## minuten leidt tot een significant hogere abstinentieratio dan #-## minuten Een totale contacttijd van ## minuten De Amerikaanse richtlijn stelt eveneens dat behandelingen van meer dan tien minuten effectiever zijn dan minder intensieve behandelingen Ook de Engelse richtlijn vond een dosisresponsrelatie tussen de intensiteit van ondersteuning en het aantal stoppers (Nice, ###) In de Cochrane-review van Stead et al is deze dosis-responsrelatie minder sterk aanwezig Intensieve interventies zijn hier slechts marginaal effectiever dan minder intensieve interventies De minder intensieve interventie is hier gedefinieerd als minder dan ## minuten en één vervolgbezoek; de intensieve interventie als een contacttijd langer dan ## minuten en meer dan één vervolgbezoek Het toevoegen van een vervolgbezoek aan de minder intensieve interventiestrategie lijkt te resulteren in een kleine stijging van het aantal stoppers (RR # ##, Na biochemische validatie was er geen significant verschil tussen twee of vier vervolgbezoeken Het onderzoek van Miller beschrijft een interventie in het ziekenhuis gevolgd door respectievelijk Volgens de Engelse richtlijn zou een âstoppen met rokenâ-behandeling moeten bestaan uit ten minste vijf sessies van ongeveer één uur (Parott, ###) De Amerikaanse richtlijn geeft alleen aan dat een intensieve behandeling ten minste vier maal tien minuten moet bedragen Toch zijn er enkele overwegingen om intensievere, langer durende interventies aan te (blijven) bieden en nieuwe te ontwikkelen Dit dient bij voorkeur te gebeuren in een wetenschappelijk kader, zodat de effecten kunnen worden getoetst Ten eerste is de doelmatigheid van alle beschikbare methodieken erg laag Dit rechtvaardigt het zoeken naar nieuwe en ook intensievere interventies Daarnaast kan via langer durende interventies beter worden ingesprongen op.
| 608 | nvog |
eveneens dat behandelingen van meer dan tien minuten effectiever zijn dan minder intensieve behandelingen Ook de Engelse richtlijn vond een dosisresponsrelatie tussen de intensiteit van ondersteuning en het aantal stoppers (Nice, ###) In de Cochrane-review van Stead et al is deze dosis-responsrelatie minder sterk aanwezig Intensieve interventies zijn hier slechts marginaal effectiever dan minder intensieve interventies De minder intensieve interventie is hier gedefinieerd als minder dan ## minuten en één vervolgbezoek; de intensieve interventie als een contacttijd langer dan ## minuten en meer dan één vervolgbezoek Het toevoegen van een vervolgbezoek aan de minder intensieve interventiestrategie lijkt te resulteren in een kleine stijging van het aantal stoppers (RR # ##, Na biochemische validatie was er geen significant verschil tussen twee of vier vervolgbezoeken Het onderzoek van Miller beschrijft een interventie in het ziekenhuis gevolgd door respectievelijk Volgens de Engelse richtlijn zou een âstoppen met rokenâ-behandeling moeten bestaan uit ten minste vijf sessies van ongeveer één uur (Parott, ###) De Amerikaanse richtlijn geeft alleen aan dat een intensieve behandeling ten minste vier maal tien minuten moet bedragen Toch zijn er enkele overwegingen om intensievere, langer durende interventies aan te (blijven) bieden en nieuwe te ontwikkelen Dit dient bij voorkeur te gebeuren in een wetenschappelijk kader, zodat de effecten kunnen worden getoetst Ten eerste is de doelmatigheid van alle beschikbare methodieken erg laag Dit rechtvaardigt het zoeken naar nieuwe en ook intensievere interventies Daarnaast kan via langer durende interventies beter worden ingesprongen op Intensievere interventies sluiten beter aan bij in de verslavingszorg ontwikkelde psychosociale interventies die zijn samengesteld op basis van de beschikbare evidentie over de behandeling van alcoholen drugsverslaving in de literatuur Recentelijk werd onder de naam âLeefstijltrainingenâ gepubliceerd in diverse varianten (individueel en groep, kortdurend en langdurend), die bestaan Dat kan zinvol zijn daar vaak sprake is van psychische comorbiditeit, waarbij het geïsoleerd aanpakken van het verslavingsgedrag, los van de overige problematiek, onvoldoende beklijft Deze leefstijltrainingen zijn overigens op ander verslavingsgedrag gericht dan roken (bijvoorbeeld alcohol, cannabis) Daarnaast is door STIVORO een geprotocolleerde het stoppen met roken (Pakje Kans training en Persoonlijke Coaching) Groepsinterven zijn effectiever bij stoppen met roken dan zelhulp, maar niet Er zijn aanwijzingen dat de effectiviteit van de intensieve interventie in ieder geval toeneemt bij een totale contactduur oplopend tot ## minuten Daarboven is een Welke vorm van intensieve interventies op het gebied van stoppen met roken aangewezen is, hangt mede af van de voorkeuren en kenmerken van de patiënt Een intensieve interventie zou opgebouwd moeten worden uit minimaal # sessies minuten, verspreid binnen # maand plus vervolgbezoeken Om te voorzien in aanbod in het aanbieden van deze interventies is het wenselijk uitvoerders van Groepstraining biedt rokers de gelegenheid om gedragstechnieken voor stoppen met roken te Een Cochrane review met in totaal ## trials vergeleek verschillende vormen van stoppers was hoger bij de rokers die aan een groepsprogramma deelnamen (RR # ##, ##% BI #,##-#,##).
| 586 | nvog |
sluiten beter aan bij in de verslavingszorg ontwikkelde psychosociale interventies die zijn samengesteld op basis van de beschikbare evidentie over de behandeling van alcoholen drugsverslaving in de literatuur Recentelijk werd onder de naam âLeefstijltrainingenâ gepubliceerd in diverse varianten (individueel en groep, kortdurend en langdurend), die bestaan Dat kan zinvol zijn daar vaak sprake is van psychische comorbiditeit, waarbij het geïsoleerd aanpakken van het verslavingsgedrag, los van de overige problematiek, onvoldoende beklijft Deze leefstijltrainingen zijn overigens op ander verslavingsgedrag gericht dan roken (bijvoorbeeld alcohol, cannabis) Daarnaast is door STIVORO een geprotocolleerde het stoppen met roken (Pakje Kans training en Persoonlijke Coaching) Groepsinterven zijn effectiever bij stoppen met roken dan zelhulp, maar niet Er zijn aanwijzingen dat de effectiviteit van de intensieve interventie in ieder geval toeneemt bij een totale contactduur oplopend tot ## minuten Daarboven is een Welke vorm van intensieve interventies op het gebied van stoppen met roken aangewezen is, hangt mede af van de voorkeuren en kenmerken van de patiënt Een intensieve interventie zou opgebouwd moeten worden uit minimaal # sessies minuten, verspreid binnen # maand plus vervolgbezoeken Om te voorzien in aanbod in het aanbieden van deze interventies is het wenselijk uitvoerders van Groepstraining biedt rokers de gelegenheid om gedragstechnieken voor stoppen met roken te Een Cochrane review met in totaal ## trials vergeleek verschillende vormen van stoppers was hoger bij de rokers die aan een groepsprogramma deelnamen (RR # ##, ##% BI #,##-#,##) stellen Ook was het niet mogelijk te bewijzen dat groepstherapie effectiever is dan individuele ondersteuning van dezelfde intensiteit Er was beperkt bewijs dat toevoegen van groepstherapie aan andere ondersteuningsvormen, zoals advies van een zorgverlener of nicotinevervangers, Groepstraining is effectiever bij stoppen met roken dan zelfhulp en andere minder intensieve interventies Er is niet genoeg bewijs om te beoordelen of groepstraining effectiever of kosteneffectiever is dan intensieve individuele De Nederlandse variant van groepstraining is het programma âPakje Kansâ een cognitief gedragstherapeutische groepstraining van negen sessies van #,# uur in # maanden Deze De meeste rokers stoppen zelfstandig, zonder ondersteuning Materialen die hen adviseren en informeren zonder contact met een hulpverlener, kunnen behulpzaam zijn bij het stoppen Zelfhulp kan uit verschillende 'materialen' bestaan Een meer traditionele vorm betreft bijvoorbeeld een zelfhulpgids waarvan de informatie voor alle rokers hetzelfde is Daarnaast internetinterventies Deze kunnen bestaan uit adviezen op maat, e-mailondersteuning of In een Cochrane-review met ## trials werd in ## trials zelfhulp vergeleken met geen interventie In ## trials waarin zelfhulp werd vergeleken met geen interventie, bleek de gepoolde OR van zelfhulpinterventies #,## (##%-BI #,<DATUM> ##) Er kon geen bewijs worden gevonden voor effect van het toevoegen van zelfhulpmaterialen aan persoonlijk advies of nicotinevervangers De ## trials waarin materialen âop maatâ werden gebruikt, toonden een klein effect (OR #,##; ##% BI âAdvies op <PERSOON>â, gedefinieerd als een adviestekst samengesteld op basis van een schriftelijk individueel ingevulde vragenlijst via de computer, is effectiever bij stoppen met roken dan âstandaardâ zelfhulpmateriaal of geen interventie.
| 620 | nvog |
is dan individuele ondersteuning van dezelfde intensiteit Er was beperkt bewijs dat toevoegen van groepstherapie aan andere ondersteuningsvormen, zoals advies van een zorgverlener of nicotinevervangers, Groepstraining is effectiever bij stoppen met roken dan zelfhulp en andere minder intensieve interventies Er is niet genoeg bewijs om te beoordelen of groepstraining effectiever of kosteneffectiever is dan intensieve individuele De Nederlandse variant van groepstraining is het programma âPakje Kansâ een cognitief gedragstherapeutische groepstraining van negen sessies van #,# uur in # maanden Deze De meeste rokers stoppen zelfstandig, zonder ondersteuning Materialen die hen adviseren en informeren zonder contact met een hulpverlener, kunnen behulpzaam zijn bij het stoppen Zelfhulp kan uit verschillende 'materialen' bestaan Een meer traditionele vorm betreft bijvoorbeeld een zelfhulpgids waarvan de informatie voor alle rokers hetzelfde is Daarnaast internetinterventies Deze kunnen bestaan uit adviezen op maat, e-mailondersteuning of In een Cochrane-review met ## trials werd in ## trials zelfhulp vergeleken met geen interventie In ## trials waarin zelfhulp werd vergeleken met geen interventie, bleek de gepoolde OR van zelfhulpinterventies #,## (##%-BI #,<DATUM> ##) Er kon geen bewijs worden gevonden voor effect van het toevoegen van zelfhulpmaterialen aan persoonlijk advies of nicotinevervangers De ## trials waarin materialen âop maatâ werden gebruikt, toonden een klein effect (OR #,##; ##% BI âAdvies op <PERSOON>â, gedefinieerd als een adviestekst samengesteld op basis van een schriftelijk individueel ingevulde vragenlijst via de computer, is effectiever bij stoppen met roken dan âstandaardâ zelfhulpmateriaal of geen interventie een abstinentiepercentage na ## maanden vermeldden, was het gepoolde percentage #,#% Standaard zelfhulpmaterialen kunnen het stoppercentage voor roken verhogen vergeleken met geen interventie, maar het effect lijkt klein Er is geen bewijs dat zelfhulp bij stoppen met roken een additioneel effect heeft op andere interventies, zoals persoonlijk advies van een zorgverlener of Er is bewijs dat materialen âop maatâ voor individuele rokers effectief zijn en effectiever dan niet op maat toegesneden materialen; het effect is klein In <LOCATIE> zijn verschillende vormen van effectieve zelfhulpmaterialen beschikbaar de brochure van STIVORO âWillen en kunnenâ Stopmail (## emails in # maanden na de stopdatum), de Stopsite (ondersteuning via internet) en Advies op <PERSOON> (stoppen-met-roken Het is zinvol dat hulpverleners rokers die willen stoppen maar die ze zelf niet kunnen/willen, Door analyse van tien onderzoeken kon worden aangetoond dat het aanpassen van voorlichtingsmaterialen aan de doelgroep de effectiviteit van de âstoppen met rokenâ-interventie verhoogt ten opzichte van een niet op de individuele patiënt afgestemde schriftelijke interventie De onderzoeken geven te weinig inzicht in de differentiële kwaliteit en zijn toegepast op een breed scala van rokers, variërend van ongemotiveerd tot gemotiveerd Bij onderzoeken naar het effect van farmacotherapeutische hulpmiddelen worden meestal alleen voor stoppen gemotiveerde rokers ingesloten Het gevolg is dan ook dat de stoppercentages in de laatstgenoemde onderzoeken hoger komen te liggen dan in onderzoeken waaraan ook nietgemotiveerde rokers meedoen Het individueel afstemmen van voorlichtingsmaterialen leidt tot meer stoppers Een kenmerk van de bewijslast van de Cochrane-reviews is dat de kwaliteit van de.
| 620 | nvog |
gepoolde percentage #,#% Standaard zelfhulpmaterialen kunnen het stoppercentage voor roken verhogen vergeleken met geen interventie, maar het effect lijkt klein Er is geen bewijs dat zelfhulp bij stoppen met roken een additioneel effect heeft op andere interventies, zoals persoonlijk advies van een zorgverlener of Er is bewijs dat materialen âop maatâ voor individuele rokers effectief zijn en effectiever dan niet op maat toegesneden materialen; het effect is klein In <LOCATIE> zijn verschillende vormen van effectieve zelfhulpmaterialen beschikbaar de brochure van STIVORO âWillen en kunnenâ Stopmail (## emails in # maanden na de stopdatum), de Stopsite (ondersteuning via internet) en Advies op <PERSOON> (stoppen-met-roken Het is zinvol dat hulpverleners rokers die willen stoppen maar die ze zelf niet kunnen/willen, Door analyse van tien onderzoeken kon worden aangetoond dat het aanpassen van voorlichtingsmaterialen aan de doelgroep de effectiviteit van de âstoppen met rokenâ-interventie verhoogt ten opzichte van een niet op de individuele patiënt afgestemde schriftelijke interventie De onderzoeken geven te weinig inzicht in de differentiële kwaliteit en zijn toegepast op een breed scala van rokers, variërend van ongemotiveerd tot gemotiveerd Bij onderzoeken naar het effect van farmacotherapeutische hulpmiddelen worden meestal alleen voor stoppen gemotiveerde rokers ingesloten Het gevolg is dan ook dat de stoppercentages in de laatstgenoemde onderzoeken hoger komen te liggen dan in onderzoeken waaraan ook nietgemotiveerde rokers meedoen Het individueel afstemmen van voorlichtingsmaterialen leidt tot meer stoppers Een kenmerk van de bewijslast van de Cochrane-reviews is dat de kwaliteit van de Een ander punt is dat â in vergelijking met bijvoorbeeld âclinical trialsâ â het vaak niet gaat om onderzoeken onder optimale condities (âefficacy trialsâ), maar meer om onderzoeken onder reële condities bovengenoemde onderzoeken laten zien dat een belangrijk punt van kritiek omtrent de traditionele zelfhulpmaterialen â het niet toegespitst zijn op de karakteristieken van de ontvanger â vermoedelijk klopt Op het individu afgestemde interventies zijn effectiever dan zelfhulpgidsen Dit suggereert dat op het motivationele stadium aangepaste materialen ook potentieel effectiever zijn dan materialen die niet hierop zijn afgestemd In één onderzoek wordt Zelfhulpmaterialen zijn mogelijk effectiever door meerdere contactmomenten In een recent onderzoek werd hiervoor echter geen ondersteuning gevonden (Fiore ###) De Cochraneonderzoeken laten echter onvermeld dat de effectiviteit van op maat toegesneden materialen verschilt per motivationeel stadium van de roker (Stead, ###) Zo blijkt het stoppercentage in twee Nederlandse onderzoeken ## en ##,# te zijn bij rokers die gemotiveerd zijn te stoppen met roken, maar #,# en #,# bij rokers die niet willen stoppen De in de review opgenomen onderzoeken maken niet duidelijk wat de effectieve inhoudelijke componenten zijn voor <DATUM> # Minderen als methode om te stoppen met roken Minderen met roken kan nuttig zijn om de schade als gevolg van roken te reduceren Daarnaast kan minderen ook een methode zijn om te stoppen met roken Geleidelijke reductie met intersigaret interval lijkt het meest effectief Een praktische invulling daarvan is de door uitgewerkt door Cinciripini et al omschreven methode van de geleidelijke gecontroleerde reductie.
| 598 | nvog |
vergelijking met bijvoorbeeld âclinical trialsâ â het vaak niet gaat om onderzoeken onder optimale condities (âefficacy trialsâ), maar meer om onderzoeken onder reële condities bovengenoemde onderzoeken laten zien dat een belangrijk punt van kritiek omtrent de traditionele zelfhulpmaterialen â het niet toegespitst zijn op de karakteristieken van de ontvanger â vermoedelijk klopt Op het individu afgestemde interventies zijn effectiever dan zelfhulpgidsen Dit suggereert dat op het motivationele stadium aangepaste materialen ook potentieel effectiever zijn dan materialen die niet hierop zijn afgestemd In één onderzoek wordt Zelfhulpmaterialen zijn mogelijk effectiever door meerdere contactmomenten In een recent onderzoek werd hiervoor echter geen ondersteuning gevonden (Fiore ###) De Cochraneonderzoeken laten echter onvermeld dat de effectiviteit van op maat toegesneden materialen verschilt per motivationeel stadium van de roker (Stead, ###) Zo blijkt het stoppercentage in twee Nederlandse onderzoeken ## en ##,# te zijn bij rokers die gemotiveerd zijn te stoppen met roken, maar #,# en #,# bij rokers die niet willen stoppen De in de review opgenomen onderzoeken maken niet duidelijk wat de effectieve inhoudelijke componenten zijn voor <DATUM> # Minderen als methode om te stoppen met roken Minderen met roken kan nuttig zijn om de schade als gevolg van roken te reduceren Daarnaast kan minderen ook een methode zijn om te stoppen met roken Geleidelijke reductie met intersigaret interval lijkt het meest effectief Een praktische invulling daarvan is de door uitgewerkt door Cinciripini et al omschreven methode van de geleidelijke gecontroleerde reductie baseline, week <DATUM> reductie en stopperiode, week <DATUM> relapse preventie ) gevolgd door followup op #, # en ## maanden Het reductieschema duurt # weken en kent een toenemende intersigaret-interval Dit interval wordt bepaald door het aantal sigaretten per dag op baseline en het aantal wakkere uren per etmaal, volgens de volgende formule week # ((Aantal sigaretten per dag op baseline * <DATUM> /uren wakker); week # ((Aantal sigaretten per dag op baseline * <DATUM> /uren wakker); in week # wordt het resterende deel in stappen van # dagen op dezelfde De sigaret wordt gerookt in de #e # minuten van het interval, indien een interval wordt overgeslagen vindt er geen toevoeging van een interval of sigaret plaats Er zijn twee groepen die specifiek baat kunnen hebben bij een advies om te minderen (Kunze, ###) De eerste groep betreft rokers die wel willen stoppen, maar herhaaldelijk falen, ook met de beschikbare vormen van stopondersteuning Minderen kan dan worden geadviseerd totdat zij weer toe zijn aan een nieuwe poging De tweede groep betreft rokers die acuut moeten stoppen vanwege hun gezondheid maar niet kunnen De longarts bijvoorbeeld adviseert in ongeveer ##% van de gevallen aan een patiënt die niet wil of kan stoppen om te minderen (Kotz & Wagena, ###) In dergelijke gevallen is niet alleen een methode nodig om het gebruik af te bouwen, maar ook een methode om op een laag aantal te blijven (gecontroleerd gebruik) Van gecontroleerd gebruik (minderen als doel) is onduidelijk welke gezondheidswinst dit zal hebben.
| 620 | nvog |
week <DATUM> relapse preventie ) gevolgd door followup op #, # en ## maanden Het reductieschema duurt # weken en kent een toenemende intersigaret-interval Dit interval wordt bepaald door het aantal sigaretten per dag op baseline en het aantal wakkere uren per etmaal, volgens de volgende formule week # ((Aantal sigaretten per dag op baseline * <DATUM> /uren wakker); week # ((Aantal sigaretten per dag op baseline * <DATUM> /uren wakker); in week # wordt het resterende deel in stappen van # dagen op dezelfde De sigaret wordt gerookt in de #e # minuten van het interval, indien een interval wordt overgeslagen vindt er geen toevoeging van een interval of sigaret plaats Er zijn twee groepen die specifiek baat kunnen hebben bij een advies om te minderen (Kunze, ###) De eerste groep betreft rokers die wel willen stoppen, maar herhaaldelijk falen, ook met de beschikbare vormen van stopondersteuning Minderen kan dan worden geadviseerd totdat zij weer toe zijn aan een nieuwe poging De tweede groep betreft rokers die acuut moeten stoppen vanwege hun gezondheid maar niet kunnen De longarts bijvoorbeeld adviseert in ongeveer ##% van de gevallen aan een patiënt die niet wil of kan stoppen om te minderen (Kotz & Wagena, ###) In dergelijke gevallen is niet alleen een methode nodig om het gebruik af te bouwen, maar ook een methode om op een laag aantal te blijven (gecontroleerd gebruik) Van gecontroleerd gebruik (minderen als doel) is onduidelijk welke gezondheidswinst dit zal hebben door reductie in het aantal cigaretten per dag voor ##-##% teniet wordt gedaan door extra diep en vaker inhaleren; Hughes & Carpenter, ###) lijkt een lagere consumptie weliswaar bescheiden gzondheidseffecten te hebben (Pisinger & Godtfredsen, ###; Pisinger et al , ###)), maar dit lijkt niet evenredig bij te dragen aan gezondheidswinst (<PERSOON>, ###) Voorkeur blijft dus dat de patiënt uiteindelijk volledig met roken stopt Een ongewenst gevolg van minderen kan zijn dat toekomstige stoppogingen worden ondermijnd Hier zijn echter weinig aanwijzingen voor gevonden In een longitudinale studie waarbij <DATUM> Amerikaanse rokers twee jaar werden âgevolgdâ, werd geconcludeerd dat minderen geen negatief effect had op stopgedrag (Hughes et al, ###) Een recente review concludeerde dat uit geen van de ## onderzochte studies is gebleken dat minderen het stoppen In de hulpverlening kan minderen naast het in één keer stoppen wel geadviseerd worden als manier om uiteindelijk te stoppen Er kan worden aangegeven dat aangetoond is dat eerst gaan minderen het later stoppen gemakkelijker kan maken Dit sluit tevens goed aan bij de bestaande praktijk en voorkeur van veel rokers die uit zichzelf al voor deze strategie kiezen als De effectiviteit van minderen met hulp van nicotinebevattende hulpmiddelen is goed onderzocht Hughes & Carpenter (###) hebben ## gerandomiseerde studies bestudeerd Hun conclusie was dat nicotinetherapie helpt om het reduceren vol te houden Een recente Cochrane metaanalyse waarbij de resultaten uit # placebo-gecontroleerde onderzoeken werden samengevat kwam tot de conclusie dat gebruik van nicotinebevattende middelen de kans om succesvol te.
| 634 | nvog |
aantal cigaretten per dag voor ##-##% teniet wordt gedaan door extra diep en vaker inhaleren; Hughes & Carpenter, ###) lijkt een lagere consumptie weliswaar bescheiden gzondheidseffecten te hebben (Pisinger & Godtfredsen, ###; Pisinger et al , ###)), maar dit lijkt niet evenredig bij te dragen aan gezondheidswinst (<PERSOON>, ###) Voorkeur blijft dus dat de patiënt uiteindelijk volledig met roken stopt Een ongewenst gevolg van minderen kan zijn dat toekomstige stoppogingen worden ondermijnd Hier zijn echter weinig aanwijzingen voor gevonden In een longitudinale studie waarbij <DATUM> Amerikaanse rokers twee jaar werden âgevolgdâ, werd geconcludeerd dat minderen geen negatief effect had op stopgedrag (Hughes et al, ###) Een recente review concludeerde dat uit geen van de ## onderzochte studies is gebleken dat minderen het stoppen In de hulpverlening kan minderen naast het in één keer stoppen wel geadviseerd worden als manier om uiteindelijk te stoppen Er kan worden aangegeven dat aangetoond is dat eerst gaan minderen het later stoppen gemakkelijker kan maken Dit sluit tevens goed aan bij de bestaande praktijk en voorkeur van veel rokers die uit zichzelf al voor deze strategie kiezen als De effectiviteit van minderen met hulp van nicotinebevattende hulpmiddelen is goed onderzocht Hughes & Carpenter (###) hebben ## gerandomiseerde studies bestudeerd Hun conclusie was dat nicotinetherapie helpt om het reduceren vol te houden Een recente Cochrane metaanalyse waarbij de resultaten uit # placebo-gecontroleerde onderzoeken werden samengevat kwam tot de conclusie dat gebruik van nicotinebevattende middelen de kans om succesvol te , ###; In het buitenland is nog weinig onderzoek gedaan naar methodieken om het minderen psychologisch te ondersteunen Een recent literatuuroverzicht heeft geen gerandomiseerde studies gevonden (Hughes & Carpenter, ###) Wel beschrijven zij vijf ongecontroleerde kleinschalige studies waarbij gedragstherapeutische strategieën zijn toegepast zoals vermijden van bepaalde rookmomenten op de dag en vergroten van het tijdsinterval tussen gerookte sigaretten Alle studies rapporteren dat de proefpersonen er redelijk tot goed in slaagden om te minderen en dit enige tijd vol te houden Vooral de methode van 'scheduled reduced smoking' (CRS) lijkt veelbelovend Dit is een methode ter voorbereiding op stoppen met roken, waarbij eerst geleidelijk wordt geminderd volgens een vast schema Hierbij wordt de roker geholpen om systematisch zijn of haar dagelijks rookpatroon te doorbreken De deelnemer houdt eerst een dagboekje bij om inzicht te krijgen in het dagelijkse rookpatroon Vervolgens wordt het aantal te roken sigaretten evenredig over de dag gespreid, waarna het aantal sigaretten langzaam wordt afgebouwd Uit verschillende gerandomiseerde studies bleek dat deze methode tot betere Er zijn aanwijzingen dat minderen een effectieve methode is om te stoppen met Er zijn aanwijzingen dat geleidelijke gecontroleerde reductie effectiever is om te verschillende vormen, twee antidepressiva; bupropion en nortriptyline, en de specifieke partiele nicotine-receptoragonist varenicline beschikbaar Bij de toepassing van de richtlijn dienen de behandelaars zich te realiseren dat eventuele absolute stoppercentages gebaseerd zijn op onderzoek in geselecteerde populaties en niet hoeven te gelden voor de behandeling van individuele rokers.
| 590 | nvog |
In het buitenland is nog weinig onderzoek gedaan naar methodieken om het minderen psychologisch te ondersteunen Een recent literatuuroverzicht heeft geen gerandomiseerde studies gevonden (Hughes & Carpenter, ###) Wel beschrijven zij vijf ongecontroleerde kleinschalige studies waarbij gedragstherapeutische strategieën zijn toegepast zoals vermijden van bepaalde rookmomenten op de dag en vergroten van het tijdsinterval tussen gerookte sigaretten Alle studies rapporteren dat de proefpersonen er redelijk tot goed in slaagden om te minderen en dit enige tijd vol te houden Vooral de methode van 'scheduled reduced smoking' (CRS) lijkt veelbelovend Dit is een methode ter voorbereiding op stoppen met roken, waarbij eerst geleidelijk wordt geminderd volgens een vast schema Hierbij wordt de roker geholpen om systematisch zijn of haar dagelijks rookpatroon te doorbreken De deelnemer houdt eerst een dagboekje bij om inzicht te krijgen in het dagelijkse rookpatroon Vervolgens wordt het aantal te roken sigaretten evenredig over de dag gespreid, waarna het aantal sigaretten langzaam wordt afgebouwd Uit verschillende gerandomiseerde studies bleek dat deze methode tot betere Er zijn aanwijzingen dat minderen een effectieve methode is om te stoppen met Er zijn aanwijzingen dat geleidelijke gecontroleerde reductie effectiever is om te verschillende vormen, twee antidepressiva; bupropion en nortriptyline, en de specifieke partiele nicotine-receptoragonist varenicline beschikbaar Bij de toepassing van de richtlijn dienen de behandelaars zich te realiseren dat eventuele absolute stoppercentages gebaseerd zijn op onderzoek in geselecteerde populaties en niet hoeven te gelden voor de behandeling van individuele rokers gebaseerd, zijn doorgaans rokers geselecteerd die aan bepaalde criteria voldeden, zoals het roken van minimaal ## tot ## sigaretten per dag of vrijwilligers die al enkele stoppogingen achter de rug hadden Ook hadden de deelnemende rokers geen keuze in het hulpmiddel of het type ondersteuning Het is goed mogelijk dat wanneer de behandelaar gebruik maakt van de kenmerken van de individuele roker, de kans op succes daarmee kan worden vergroot Behalve op grond van de beschreven evidentie dient de therapiekeuze bepaald te worden door een geïnformeerd en gedeeld beslissingsproces van arts en patiënt, waarbij de voorkeur en behoefte van de patiënt, ervaring van de voorschrijver, kostenoverwegingen, en veiligheid een rol spelen Overigens ontbreekt voor de grote groep lichte rokers (minder dan tien sigaretten per dag) evidentie voor farmacologische ondersteuning, maar gelden deze overwegingen evenzeer (<PERSOON>, ###) Verder is het belangrijk om te onderkennen dat ten aanzien van onderzoek dat door de industrie is gesponsord, in de literatuur wordt aangegeven dat er sprake kan zijn van (Lexchin, ###; Melander, ###; Dieppe, ###) Publicatiebias betreft het verschijnsel dat bepaalde onderzoeken een kleinere kans hebben om daadwerkelijk gepubliceerd te worden Veelal betreft dit onderzoeken met negatieve uitkomsten en/of onderzoeken met een kleine onderzoekspopulatie Het verschijnsel sponsorshipbias refereert aan de bevinding dat door de industrie gesponsord onderzoek gemiddeld positievere resultaten laat zien dan ander onderzoek, hetgeen overigens niet ten koste lijkt te gaan van de kwaliteit van het door de Dit hoofdstuk is gebaseerd op de recentste versie van de Cochrane-review van Stead et al.
| 571 | nvog |
voldeden, zoals het roken van minimaal ## tot ## sigaretten per dag of vrijwilligers die al enkele stoppogingen achter de rug hadden Ook hadden de deelnemende rokers geen keuze in het hulpmiddel of het type ondersteuning Het is goed mogelijk dat wanneer de behandelaar gebruik maakt van de kenmerken van de individuele roker, de kans op succes daarmee kan worden vergroot Behalve op grond van de beschreven evidentie dient de therapiekeuze bepaald te worden door een geïnformeerd en gedeeld beslissingsproces van arts en patiënt, waarbij de voorkeur en behoefte van de patiënt, ervaring van de voorschrijver, kostenoverwegingen, en veiligheid een rol spelen Overigens ontbreekt voor de grote groep lichte rokers (minder dan tien sigaretten per dag) evidentie voor farmacologische ondersteuning, maar gelden deze overwegingen evenzeer (<PERSOON>, ###) Verder is het belangrijk om te onderkennen dat ten aanzien van onderzoek dat door de industrie is gesponsord, in de literatuur wordt aangegeven dat er sprake kan zijn van (Lexchin, ###; Melander, ###; Dieppe, ###) Publicatiebias betreft het verschijnsel dat bepaalde onderzoeken een kleinere kans hebben om daadwerkelijk gepubliceerd te worden Veelal betreft dit onderzoeken met negatieve uitkomsten en/of onderzoeken met een kleine onderzoekspopulatie Het verschijnsel sponsorshipbias refereert aan de bevinding dat door de industrie gesponsord onderzoek gemiddeld positievere resultaten laat zien dan ander onderzoek, hetgeen overigens niet ten koste lijkt te gaan van de kwaliteit van het door de Dit hoofdstuk is gebaseerd op de recentste versie van de Cochrane-review van Stead et al effecten van nicotinevervangende middelen (NVM) Stoppercentages zijn gemeten na # of ## maanden De onderzoeken zijn uitgevoerd in een groot aantal landen, bij rokers van beide geslachten ongeacht de mate van verslaving en de setting waarin de mensen zijn behandeld Bij de bespeking van de effectiviteit wordt het effect thans conform de werkwijze van de Cochrane Collaboration weergegeven als Risk Ratio(RR) In de richtlijn van ### werd het effect nog met odds ratioâs aangegeven In gerandomiseerd klinisch onderzoek is de opgave van de werkzaamheid van een interventie in het relatieve risico of risico ratio (RR) namelijk methodologisch zinniger en invoelbaar makkelijker te interpreteren dan de eerder gebruikelijke Alle NVM blijken een effectief hulpmiddel bij het stoppen met roken (Stead, ###) Wanneer de afzonderlijke data voor de verschillende NVM worden gepooled, blijkt ##% langdurig (langer dan een jaar) gestopt te zijn tegen ##% in de controlegroep Dit komt overeen met een RR van #,## (##%-BI #,##-#,##) De NNT van NVM bij ## maanden (soms dus #) follow-up is ongeveer # (de NNT van placebo is ongeveer ##) Dat betekent dat voor alle stoppers er #, respectievelijk ##, moeten worden behandeld De NNT van NVM minus het placebo-effect (de toegevoegde In vrijwel alle onderzoeken in de Cochrane-review is een vorm van psychologische ondersteuning of gedragstherapie gegeven Zonder deze aanvullende ondersteuning kunnen de stoppercentages dus lager zijn In een prospectieve multinationale cohortstudie naar stoppen met roken en het gebruik van NVM in de open bevolking blijkt eveneens goede effectiviteit OR.
| 625 | nvog |
Stoppercentages zijn gemeten na # of ## maanden De onderzoeken zijn uitgevoerd in een groot aantal landen, bij rokers van beide geslachten ongeacht de mate van verslaving en de setting waarin de mensen zijn behandeld Bij de bespeking van de effectiviteit wordt het effect thans conform de werkwijze van de Cochrane Collaboration weergegeven als Risk Ratio(RR) In de richtlijn van ### werd het effect nog met odds ratioâs aangegeven In gerandomiseerd klinisch onderzoek is de opgave van de werkzaamheid van een interventie in het relatieve risico of risico ratio (RR) namelijk methodologisch zinniger en invoelbaar makkelijker te interpreteren dan de eerder gebruikelijke Alle NVM blijken een effectief hulpmiddel bij het stoppen met roken (Stead, ###) Wanneer de afzonderlijke data voor de verschillende NVM worden gepooled, blijkt ##% langdurig (langer dan een jaar) gestopt te zijn tegen ##% in de controlegroep Dit komt overeen met een RR van #,## (##%-BI #,##-#,##) De NNT van NVM bij ## maanden (soms dus #) follow-up is ongeveer # (de NNT van placebo is ongeveer ##) Dat betekent dat voor alle stoppers er #, respectievelijk ##, moeten worden behandeld De NNT van NVM minus het placebo-effect (de toegevoegde In vrijwel alle onderzoeken in de Cochrane-review is een vorm van psychologische ondersteuning of gedragstherapie gegeven Zonder deze aanvullende ondersteuning kunnen de stoppercentages dus lager zijn In een prospectieve multinationale cohortstudie naar stoppen met roken en het gebruik van NVM in de open bevolking blijkt eveneens goede effectiviteit OR Er zijn nauwelijks vergelijkende onderzoeken gedaan om het verschil in effectiviteit tussen de verschillende NVM te objectiveren De effectiviteit is alleen indirect vast te stellen In tabel # staat het percentage rokers dat nog na een jaar is gestopt, uitgesplitst per type nicotinevervanger Tevens staan de RRâs per type nicotinevervanger weergegeven (Stead, ###) Tabel # Overzicht stoppercentages en NNT van de diverse nicotinevervangende middelen ** Aantal te behandelen personen voor één stopper (nicotinevervangend middel versus placebo) Uit tabel # kan niet worden geconcludeerd dat de ene vorm van NVM effectiever is dan een andere, ofschoon de inhalator getalsmatig effectiever lijkt (Stead, ###) Bij mensen die sterk nicotineafhankelijk zijn, is een hogere dosis nicotinekauwgum (# mg) effectiever dan een lage dosis (# mg) (RR #,##; ##%BI #,#<DATUM> ##) Gepoolde data geven aan dat een pleister met hoge dosis marginaal effectiever is dan een met lagere dosis (RR # ##; ##%BI <DATUM> # ##) Er is geen Er is onvoldoende bewijs dat combinaties van verschillende NVM de stoppercentages vergroten De beschikbare onderzoeken zijn heterogeen Waar sommige combinaties van NVM het effect mogelijk vergroten, doen andere dit niet (Stead, ###) Echter, het lijkt veilig om Onderzoeken die het effect van de ondersteuning door zorgverleners objectiveren en het daarmee van de farmacologische ondersteuning differentiëren, zijn nauwelijks voorhanden Vergeleken met weinig intensieve begeleiding zorgt intensieve begeleiding niet voor een significante toename van het effect van NVM, hoewel er wel een trend ten gunste van de intensieve begeleiding bestaat.
| 654 | nvog |
zijn nauwelijks vergelijkende onderzoeken gedaan om het verschil in effectiviteit tussen de verschillende NVM te objectiveren De effectiviteit is alleen indirect vast te stellen In tabel # staat het percentage rokers dat nog na een jaar is gestopt, uitgesplitst per type nicotinevervanger Tevens staan de RRâs per type nicotinevervanger weergegeven (Stead, ###) Tabel # Overzicht stoppercentages en NNT van de diverse nicotinevervangende middelen ** Aantal te behandelen personen voor één stopper (nicotinevervangend middel versus placebo) Uit tabel # kan niet worden geconcludeerd dat de ene vorm van NVM effectiever is dan een andere, ofschoon de inhalator getalsmatig effectiever lijkt (Stead, ###) Bij mensen die sterk nicotineafhankelijk zijn, is een hogere dosis nicotinekauwgum (# mg) effectiever dan een lage dosis (# mg) (RR #,##; ##%BI #,#<DATUM> ##) Gepoolde data geven aan dat een pleister met hoge dosis marginaal effectiever is dan een met lagere dosis (RR # ##; ##%BI <DATUM> # ##) Er is geen Er is onvoldoende bewijs dat combinaties van verschillende NVM de stoppercentages vergroten De beschikbare onderzoeken zijn heterogeen Waar sommige combinaties van NVM het effect mogelijk vergroten, doen andere dit niet (Stead, ###) Echter, het lijkt veilig om Onderzoeken die het effect van de ondersteuning door zorgverleners objectiveren en het daarmee van de farmacologische ondersteuning differentiëren, zijn nauwelijks voorhanden Vergeleken met weinig intensieve begeleiding zorgt intensieve begeleiding niet voor een significante toename van het effect van NVM, hoewel er wel een trend ten gunste van de intensieve begeleiding bestaat Belangrijk hierbij is dat de onderzoeken waarin het effect van NVM werd onderzocht, de NVM door een hulpverlener werden verstrekt (niet over de toonbank) Deze verstrekking is in de praktijk moeilijk los te koppelen van een korte ondersteunende interventie Dit maakt het aantonen van een effect van extra ondersteuning (groepstherapie) lastig Afzien van gedragsmatige interventies is dus niet aan de orde, want gedragsmatige interventies, los van NVM, zijn effectief en er kan ook worden gekozen voor een gedragsmatige interventie Er is onvoldoende bewijs voor het effect van NVM bij mensen die minder dan ##-## sigaretten per dag roken Voor alle categorieën van rokers die meer dan ## sigaretten per dag roken, zijn NVM bewezen effectief De effectiviteit is lager bij mensen die in het ziekenhuis zijn opgenomen, omdat hun motivatie vaak tekortschiet Ook is er geen onderbouwing vanuit de wetenschappelijke literatuur voor het aanraden van specifieke NVM aan bepaalde rokers Uit één onderzoek bleek dat een nicotine-inhalator de consumptie van sigaretten verminderde De OR van het aantal rokers dat na twee jaar het aantal sigaretten met ##% reduceerde, was met roken ten opzichte van placebo met #% (van ## naar ##%) Er is geen overtuigend verschil in effectiviteit tussen de verschillende Bij sterke nicotineafhankelijkheid is een hoge dosis nicotine (in de vorm van Ondersteuning of groepstherapie lijkt het effect van verstrekking door een hulpverlener van nicotinevervangende middelen niet wezenlijk te vergroten Het is onduidelijk of combinaties van verschillende toedieningsvormen van.
| 617 | nvog |
Belangrijk hierbij is dat de onderzoeken waarin het effect van NVM werd onderzocht, de NVM door een hulpverlener werden verstrekt (niet over de toonbank) Deze verstrekking is in de praktijk moeilijk los te koppelen van een korte ondersteunende interventie Dit maakt het aantonen van een effect van extra ondersteuning (groepstherapie) lastig Afzien van gedragsmatige interventies is dus niet aan de orde, want gedragsmatige interventies, los van NVM, zijn effectief en er kan ook worden gekozen voor een gedragsmatige interventie Er is onvoldoende bewijs voor het effect van NVM bij mensen die minder dan ##-## sigaretten per dag roken Voor alle categorieën van rokers die meer dan ## sigaretten per dag roken, zijn NVM bewezen effectief De effectiviteit is lager bij mensen die in het ziekenhuis zijn opgenomen, omdat hun motivatie vaak tekortschiet Ook is er geen onderbouwing vanuit de wetenschappelijke literatuur voor het aanraden van specifieke NVM aan bepaalde rokers Uit één onderzoek bleek dat een nicotine-inhalator de consumptie van sigaretten verminderde De OR van het aantal rokers dat na twee jaar het aantal sigaretten met ##% reduceerde, was met roken ten opzichte van placebo met #% (van ## naar ##%) Er is geen overtuigend verschil in effectiviteit tussen de verschillende Bij sterke nicotineafhankelijkheid is een hoge dosis nicotine (in de vorm van Ondersteuning of groepstherapie lijkt het effect van verstrekking door een hulpverlener van nicotinevervangende middelen niet wezenlijk te vergroten Het is onduidelijk of combinaties van verschillende toedieningsvormen van NVM worden door de werkgroep als veiliger gezien dan roken op zichzelf In tabel # staat een overzicht van de belangrijkste hinderlijke bijwerkingen van nicotinevervangende middelen Hikken, irritatie aan mond en keel, kuchen en droge lippen * Een uitgebreide lijst met bijwerkingen staat in het Farmacotherapeutisch Kompas (farmacotherapeutisch kompas,(WEBLINK)) en op (WEBLINK) voor de IB-tekst In één onderzoek bij personen boven de <LEEFTIJD> jaar met minimaal één gediagnosticeerde hartvaatziekte (HVZ), was er geen verschil waarneembaar in het optreden van bijwerkingen en HVZ-gerelateerde klachten door nicotinepleisters (Stead, ###) NVM lijken veilig bij personen Zonder interventies is de kans op een geslaagde stoppoging bij doorrokende zwangeren laag De werkgroep is daarom van mening dat bij fors rokende vrouwen (meer dan tien sigaretten per dag) NVM moeten worden overwogen bij het falen van andere interventies Dat geldt zeker voor vrouwen die eerder een gestoord zwangerschapsbeloop hebben doorgemaakt waarop roken van invloed is geweest De veiligheid van NVM tijdens zwangerschap is onderzocht in een aantal klinische trials, waarbij gevonden werd dat in termen van maternale en foetale hemodynamiek en nicotine expositie het gebruik van NVM niet slechter was dan ad libitum roken (Oncken, ###; Ogburn, ###; Wright, ###) Een recente trial waarin de adherentie aan NVM in zwangere rokers is onderzocht wijst op de kritische rol van adherentie in de eerste ## uur van de stoppoging, die de belangrijkste voorspeller van succes bleek (Fish, ###) Gezien de te verwachten snellere klaring van nicotine bij zwangeren zullen relatief hogere doses NVM.
| 595 | nvog |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.