text stringlengths 80 6.25k | text_len int64 32 3.12k | src stringclasses 7 values |
|---|---|---|
(#e herz dr ) De voortplanting van de mens <PERSOON> JS, <PERSOON> MJ, Fauser <PERSOON> approach to polycystic ovary syndrome and other forms of <PERSOON> evidence based approach to the classification of anovulatory infertility Ref PCOS consensus <PERSOON> <LOCATIE> ESHRE/ASRM-Sponsored PCOS consensus workshop group Revised ### consensus on diagnostic criteria and long-term health risks related to polycystic ovary syndrome (PCOS) Hum Reprod ###, ##; #<DATUM> Fertil Steril ###, ##; ##-## Rowe PJ, Comhaire FA, Hargreave TB, Mellow HJ WHO manual for the standardized investigation and diagnosis of the infertile couple Cambridge Cambridge University Press, ### #-## ESHRE Capri Workshop Group Mono-ovulatory cycles a key gole in profertility programmes <PERSOON>-table analysis of fecundity in intravenously <PERSOON> DD, West C, et al Cumulative conception and live birth rates after the treatment of anovulatory infertility safety and efficacy of ovulation induction in ### patients <PERSOON> MJ, <PERSOON> AG, et al High singleton live birth rate following classical ovulation induction Hardiman P, <PERSOON-##> V, et al Are estrogen assays essential for monitoring gonadotropin stimulant <PERSOON-##> A, et al Is it possible to run a successful ovulation induction program based solely on ultrasound monitoring? <PERSOON> importance of endometrial measurements <PERSOON-##> JS, <PERSOON-##> assessment of the polycystic ovary international <PERSOON-##> ER, et al A nomogram to predict the probability of live birth after clomiphene citrate induction of ovulation in normogonadotropic oligoamenorrheic infertility Fertil Steril ###; ## #<DATUM> Jonard S, <PERSOON-##> C, et al Ultrasound examination of polycystic ovaries is it worth counting <PERSOON-##> MJ, <PERSOON-##> of chances for success or complications in gonadotrophin ovulation induction in normogonadotrophic anovulatory infertility <PERSOON-##> HA Premature ovarian failure and ovarian autoimmunity Endocr Rev ###; <PERSOON-##> L, et al Weight loss in obese infertile women results in improvement of reproductive outcome for all forms of fertility treatment Hum Reprod ###; ## ##<DATUM> Hjollund NHI, Skotte JH, Kolstad HA, et al Extremely low frequency magnetic fields and fertility A follow-up study of couples planning first pregnancies Occup Envir Med ###; ## ### Lord JM, Flight IHK, <PERSOON-##> RJ Insulin sensitizing drugs for <PERSOON-##> LA, Lamb EJ, Moghissi KS, et al Ovarian cancer risk after the use of ovulation-stimulating drugs <PERSOON-##> RP Pulsatile intravenous gonadotrophin releasing hormone for ovulation induction determinants of follicular and luteal phase responses Hum Reprod ###; # Suppl # ###-#.
| 638 | nvog |
<PERSOON> JS, <PERSOON> assessment of the polycystic ovary international <PERSOON> ER, et al A nomogram to predict the probability of live birth after clomiphene citrate induction of ovulation in normogonadotropic oligoamenorrheic infertility Fertil Steril ###; ## #<DATUM> Jonard S, <PERSOON> C, et al Ultrasound examination of polycystic ovaries is it worth counting <PERSOON> MJ, <PERSOON> of chances for success or complications in gonadotrophin ovulation induction in normogonadotrophic anovulatory infertility <PERSOON> HA Premature ovarian failure and ovarian autoimmunity Endocr Rev ###; <PERSOON> L, et al Weight loss in obese infertile women results in improvement of reproductive outcome for all forms of fertility treatment Hum Reprod ###; ## ##<DATUM> Hjollund NHI, Skotte JH, Kolstad HA, et al Extremely low frequency magnetic fields and fertility A follow-up study of couples planning first pregnancies Occup Envir Med ###; ## ### Lord JM, Flight IHK, <PERSOON> RJ Insulin sensitizing drugs for <PERSOON-##> LA, Lamb EJ, Moghissi KS, et al Ovarian cancer risk after the use of ovulation-stimulating drugs <PERSOON-##> RP Pulsatile intravenous gonadotrophin releasing hormone for ovulation induction determinants of follicular and luteal phase responses <PERSOON-##> P, et al Treatment of anovulation with pulsatile GnRH prognostic factors and clinical results in ### cycles <PERSOON-##> ###; ##; ###-## <PERSOON-##> KA, <LOCATIE> JE, <PERSOON-##> JM, Crowley WF Comparison of exogenous gonadotropins and pulsatile GnRH for induction of ovulation in hypogonadotropic amenorrhea <PERSOON-##> MG, Halme JK, Talbert LM Factors affecting the pregnancy rate in CC induction of ovulation <PERSOON-##> DM, Franks S Modern use of CC in induction of ovulation <PERSOON-##> DE Development, pharmacology and clinical experience with clomiphene citrate <PERSOON-##> JP, Fauser <PERSOON-##> to ongoing pregnancy <PERSOON-##> âblack box' of early pregnancy <PERSOON-##> FJ Decreased quality of cervix mucus under the influence of clomiphene a meta-analysis Ned Boostanfar R A prospective randomized trial comparing clomiphene citrate with tamoxifen citrate for ovulation <PERSOON-##> T, et al Metformin therapy in PCOS reduces hyperinsulinemia, insulin resistance, hyperandrogenemia, and systolic bloodpressure while facilitating normal menses and pregnancy Costello MF, <PERSOON-##> JA A systematic review of the reproductive system effects of Metformine in patients with <PERSOON-##>, endocrine and metabolic effects of metformin added to ethinyl-estradiol-cyproterone acetate in non-obese women with PCOS a randomized controlled trial <PERSOON-##> H, et al.
| 608 | nvog |
<PERSOON> P, et al Treatment of anovulation with pulsatile GnRH prognostic factors and clinical results in ### cycles <PERSOON> ###; ##; ###-## <PERSOON> KA, <LOCATIE> JE, <PERSOON> JM, Crowley WF Comparison of exogenous gonadotropins and pulsatile GnRH for induction of ovulation in hypogonadotropic amenorrhea <PERSOON> MG, Halme JK, Talbert LM Factors affecting the pregnancy rate in CC induction of ovulation <PERSOON> DM, Franks S Modern use of CC in induction of ovulation <PERSOON> DE Development, pharmacology and clinical experience with clomiphene citrate <PERSOON> JP, Fauser <PERSOON> to ongoing pregnancy <PERSOON-##> âblack box' of early pregnancy <PERSOON-##> FJ Decreased quality of cervix mucus under the influence of clomiphene a meta-analysis Ned Boostanfar R A prospective randomized trial comparing clomiphene citrate with tamoxifen citrate for ovulation <PERSOON-##> T, et al Metformin therapy in PCOS reduces hyperinsulinemia, insulin resistance, hyperandrogenemia, and systolic bloodpressure while facilitating normal menses and pregnancy Costello MF, <PERSOON-##> JA A systematic review of the reproductive system effects of Metformine in patients with <PERSOON-##>, endocrine and metabolic effects of metformin added to ethinyl-estradiol-cyproterone acetate in non-obese women with PCOS a randomized controlled trial <PERSOON-##> H, et al <PERSOON-##> DA, <PERSOON-##> RF A randomized double-blind comparison of the effects of CC and the aromatase inhibitor letrozole on ovulatory function in normal women Fertil Steril ###; ## ###-# Mitwally MFM, <PERSOON-##> RF Aromatase inhibition improves ovarian response to FSH in poor responders <PERSOON-##> âdrilling' by diathermie or laser for ovulation induction in anovulatory polycystic ovary syndrome Cochrane Database Syst Rev #, ### <PERSOON-##> an electrocautery strategy or recombinant follicle stimulating hormone to induce ovulation in polycystic ovary syndrome randomised <PERSOON-##> FSH versus urinary gonadotrophins or recombinant FSH for ovulation induction in subfertility associated with polycystic ovary syndrome (Cochrane Review) In <PERSOON-##> of ovulation with low-dose gonadotropins in polycystic ovary syndrome an analyis of ### pregnancies in ### women <PERSOON-##> WC, et al Growth pattern of ovarian follicles during induction of ovulation with decreasing doses of HMG following presumed selection in polycystic ovary syndrome Fertil Steril ###; ## Santbrink EJ van, <PERSOON-##> FJ, Dessel HJ van, Fauser <PERSOON-##> induction of ovulation using a step-down dose regimen.
| 575 | nvog |
Dit concept-modelprotocol beoogt aan de hand van kritisch beoordeeld wetenschappelijk onderzoek, van submukeuze myomen Hierbij worden principes van minimale invasiviteit zowel bij de diagnostiek als bij concept-modelprotocol werd beoordeeld volgens het AGREE-instrument De gegeven aanbevelingen worden volgens de NVOG-Leidraad Opstellen Richtlijnen [#] naar de mate van wetenschappelijke bewijskracht specifieke onderwerp gevonden; wel was er een overzichtsartikel over de rol van GnRH-analoga in de behandeling van myomen in het algemeen Daarnaast werd een Pubmed-search (###-###) in Medline verricht De databases werden doorzocht met behulp van relevante MESH-termen, met inbegrip van alle subheadings in combinatie met het gebruik van de zoektermen (âkeywords') comparative study, diagnosis, diagnostic imaging, endometrium, endoscopy, female, humans, hysteroscopy, leiomyoma, magnetic resonance imaging, methods, minimally invasive, myoma, pathology, predictive value of tests, premenopause, submucous myoma, surgery, surgical procedures, treatment outcome, ultrasonography, uterine hemorrhage, uterine neoplasms, uterus Ook werden - niet systematisch - kruisreferenties opgezocht in Medline-tijdschriften Bij abnormaal bloedverlies, met name hevig menstrueel bloedverlies, lijkt vooral de submukeuze lokalisatie van myomen betrokken Diagnostische en therapeutische mogelijkheden zijn het laatste decennium toegenomen; het beleid bij submukeuze myomen en bloedingsafwijkingen in de premenopauze is aanzienlijk verbeterd Overbehandeling - bijvoorbeeld uterusextirpatie bij menorragieën als gevolg van een klein gesteeld submukeus myoom - kan daardoor worden voorkomen Nieuwe (minimaal invasieve) behandelingsmethoden geven echter specifieke problemen die protocollering van deze technieken noodzakelijk maken (Leio)myomen zijn benigne spiergezwellen van de uterus Zij kunnen worden ingedeeld naar lokalisatie in de ⢠submukeus liggend onder de mucosa en uitpuilend in het cavum uteri, ⢠subsereus liggend onder de serosa en uitpuilend naar de buikholte, Submukeuze myomen kunnen verder worden geclassificeerd in type #-II, in de literatuur bekend als de waarmee de mate van intramurale uitbreiding wordt aangegeven (zie figuur #) [#] Alhoewel ook wel andere subclassificaties worden gehanteerd, wordt deze indeling vanwege de therapeutische consequenties (zie <DATUM> Myomen kunnen tot in ##% van de gevallen klinisch tot uiting komen [#], asymptomatische myomen worden in ##-##% (bij negroïde vrouwen ruim ##%) van alle vrouwen beschreven [#] Myomen komen vrijwel uitsluitend voor in de reproductieve levensfase met een progressieve toename boven het ##e jaar Myomen zijn mondiaal de meest voorkomende indicatie voor een hysterectomie in Australië ##,#% [#], in de VS ##% [#] en in Finland ##% [#] In de verschillende studies is echter onvoldoende onderscheid gemaakt naar de lokalisatie van de myomen In de literatuur worden risicofactoren genoemd voor optreden (positieve familieanamnese, negroïde ras, bestraling) en groei (nullipariteit, adipositas) van myomen, maar deze zijn niet specifiek voor de submukeuze lokalisatie en voor een deel nog onvoldoende onderzocht Type # #%, type I (##%, type II )##% (overgenomen met toestemming van de ASRM Fertil Steril ###) De indruk bestaat dat bij de myomen de submukeuze vormen zijn oververtegenwoordigd, ondanks het feit dat deze het minst frequent voorkomen (<DATUM> ) Als gevolg van diagnostische tekortkomingen is echter onvoldoende bekend over de werkelijke prevalentie van submukeuze myomen en het aandeel ervan in de totale symptomatologie.
| 670 | nvog |
cavum uteri, ⢠subsereus liggend onder de serosa en uitpuilend naar de buikholte, Submukeuze myomen kunnen verder worden geclassificeerd in type #-II, in de literatuur bekend als de waarmee de mate van intramurale uitbreiding wordt aangegeven (zie figuur #) [#] Alhoewel ook wel andere subclassificaties worden gehanteerd, wordt deze indeling vanwege de therapeutische consequenties (zie <DATUM> Myomen kunnen tot in ##% van de gevallen klinisch tot uiting komen [#], asymptomatische myomen worden in ##-##% (bij negroïde vrouwen ruim ##%) van alle vrouwen beschreven [#] Myomen komen vrijwel uitsluitend voor in de reproductieve levensfase met een progressieve toename boven het ##e jaar Myomen zijn mondiaal de meest voorkomende indicatie voor een hysterectomie in Australië ##,#% [#], in de VS ##% [#] en in Finland ##% [#] In de verschillende studies is echter onvoldoende onderscheid gemaakt naar de lokalisatie van de myomen In de literatuur worden risicofactoren genoemd voor optreden (positieve familieanamnese, negroïde ras, bestraling) en groei (nullipariteit, adipositas) van myomen, maar deze zijn niet specifiek voor de submukeuze lokalisatie en voor een deel nog onvoldoende onderzocht Type # #%, type I (##%, type II )##% (overgenomen met toestemming van de ASRM Fertil Steril ###) De indruk bestaat dat bij de myomen de submukeuze vormen zijn oververtegenwoordigd, ondanks het feit dat deze het minst frequent voorkomen (<DATUM> ) Als gevolg van diagnostische tekortkomingen is echter onvoldoende bekend over de werkelijke prevalentie van submukeuze myomen en het aandeel ervan in de totale symptomatologie De meeste auteurs maken echter geen onderscheid tussen patiënten die primair door de eerste lijn naar hun kliniek verwezen worden bij abnormaal uterien bloedverlies en patiënten die secundair door collega's zijn verwezen Aangezien de laatste groep een sterk geselecteerde populatie betreft, is het van belang dit onderscheid wel te maken In de primair verwezen groep wordt een totale prevalentie van submukeuze Van de vrouwen met meer dan ### ml menstrueel bloedverlies heeft ##% myomen [##] Slechts in een secundair verwezen groep werden meer submukeuze myomen gevonden bij vrouwen met Hoewel wel eens is beweerd dat bloedingsproblemen bij myomen specifiek geassocieerd zijn met een submukeuze lokalisatie, wordt dit door anderen betwijfeld [##] Zo bleek uit recente studies dat bij de patiënten bij wie in verband met een uterus myomatosus en menorragie een hysterectomie plaatsvond, in slechts ##% Over een oorzakelijk verband tussen myomen en bloedverlies is weinig bekend Mogelijke verklaringen zijn onder meer gezocht in vergroting van het oppervlak van het cavum uteri en veneuze stuwing door compressie, hetgeen zou kunnen verklaren waardoor ook andere dan submukeuze myomen bloedingen Secundaire dysmenorroe blijkt specifiek geassocieerd met submukeuze myomen Bij dysmenorroe wordt een De contracties als gevolg van de neiging van de uterus om een intracavitair gelegen structuur uit te drijven, wordt beschouwd als de belangrijkste verklaring voor de optredende pijnklachten [##] Een oorzakelijk verband tussen myomen en vruchtbaarheidsstoornissen is nooit aangetoond Toch is het voor velen verleidelijk om een gediagnosticeerd submukeus myoom bij een vrouw met onvervulde kinderwens te.
| 635 | nvog |
echter geen onderscheid tussen patiënten die primair door de eerste lijn naar hun kliniek verwezen worden bij abnormaal uterien bloedverlies en patiënten die secundair door collega's zijn verwezen Aangezien de laatste groep een sterk geselecteerde populatie betreft, is het van belang dit onderscheid wel te maken In de primair verwezen groep wordt een totale prevalentie van submukeuze Van de vrouwen met meer dan ### ml menstrueel bloedverlies heeft ##% myomen [##] Slechts in een secundair verwezen groep werden meer submukeuze myomen gevonden bij vrouwen met Hoewel wel eens is beweerd dat bloedingsproblemen bij myomen specifiek geassocieerd zijn met een submukeuze lokalisatie, wordt dit door anderen betwijfeld [##] Zo bleek uit recente studies dat bij de patiënten bij wie in verband met een uterus myomatosus en menorragie een hysterectomie plaatsvond, in slechts ##% Over een oorzakelijk verband tussen myomen en bloedverlies is weinig bekend Mogelijke verklaringen zijn onder meer gezocht in vergroting van het oppervlak van het cavum uteri en veneuze stuwing door compressie, hetgeen zou kunnen verklaren waardoor ook andere dan submukeuze myomen bloedingen Secundaire dysmenorroe blijkt specifiek geassocieerd met submukeuze myomen Bij dysmenorroe wordt een De contracties als gevolg van de neiging van de uterus om een intracavitair gelegen structuur uit te drijven, wordt beschouwd als de belangrijkste verklaring voor de optredende pijnklachten [##] Een oorzakelijk verband tussen myomen en vruchtbaarheidsstoornissen is nooit aangetoond Toch is het voor velen verleidelijk om een gediagnosticeerd submukeus myoom bij een vrouw met onvervulde kinderwens te Er worden zwangerschapscijfers genoemd tussen ## en ##% na myomectomie (via hysteroscopie of laparotomie), maar er zijn geen gerandomiseerde studies hiernaar verricht [##, ##] Opvallend is dat de resultaten van hysteroscopie, laparoscopie en laparotome niet significant verschillen [##] Hoewel beschreven is dat subfertiliteit voorkomt bij ##-##% van de vrouwen met multipele myomen, zijn in de meerderheid van de gevallen ook andere mogelijke oorzaken van de subfertiliteit vast te stellen [##] Een meta-analyse toont aan dat alleen myomen met een submukeuze of intracavitaire component geassocieerd zijn met verminderde voortplantingsmogelijkheden en dat hierbij hysteroscopische Een curettage behoort niet verricht te worden voor de diagnostiek bij myomen, maar gereserveerd te blijven als methode om bij afwezigheid van lokale afwijkingen endometriumweefsel voor histologisch onderzoek te De sensitiviteit van transvaginale echoscopie voor het diagnosticeren van myomen is gemiddeld ##% Voor het diagnosticeren van intracavitaire afwijkingen werd een likelihood ratio van #,## bij een normale vaginale echo en #,## voor een afwijkende echo gevonden, in vergelijking met hysteroscopie als gouden Steeds meer diagnostische hysteroscopiëen en curettages kunnen worden vermeden door met behulp van de transvaginale echoscopie poliepen, myomen of maligne afwijkingen uit te sluiten (NVOG-richtlijn #, Abnormaal bloedverlies in de postmenopauze, en ##, Diagnostiek en behandeling van menorragie [##, ##]) Bij contrastechoscopie wordt voor het uitvoeren van de echoscopie de uterusholte gevuld met NaCl #,#% als contrastmedium Deze techniek wordt ook wel hysterosonografie of SIS (= saline infusion sonohysterography) genoemd Afhankelijk van de logistieke mogelijkheden kan het onderzoek na een echoscopie of direct.
| 607 | nvog |
tussen ## en ##% na myomectomie (via hysteroscopie of laparotomie), maar er zijn geen gerandomiseerde studies hiernaar verricht [##, ##] Opvallend is dat de resultaten van hysteroscopie, laparoscopie en laparotome niet significant verschillen [##] Hoewel beschreven is dat subfertiliteit voorkomt bij ##-##% van de vrouwen met multipele myomen, zijn in de meerderheid van de gevallen ook andere mogelijke oorzaken van de subfertiliteit vast te stellen [##] Een meta-analyse toont aan dat alleen myomen met een submukeuze of intracavitaire component geassocieerd zijn met verminderde voortplantingsmogelijkheden en dat hierbij hysteroscopische Een curettage behoort niet verricht te worden voor de diagnostiek bij myomen, maar gereserveerd te blijven als methode om bij afwezigheid van lokale afwijkingen endometriumweefsel voor histologisch onderzoek te De sensitiviteit van transvaginale echoscopie voor het diagnosticeren van myomen is gemiddeld ##% Voor het diagnosticeren van intracavitaire afwijkingen werd een likelihood ratio van #,## bij een normale vaginale echo en #,## voor een afwijkende echo gevonden, in vergelijking met hysteroscopie als gouden Steeds meer diagnostische hysteroscopiëen en curettages kunnen worden vermeden door met behulp van de transvaginale echoscopie poliepen, myomen of maligne afwijkingen uit te sluiten (NVOG-richtlijn #, Abnormaal bloedverlies in de postmenopauze, en ##, Diagnostiek en behandeling van menorragie [##, ##]) Bij contrastechoscopie wordt voor het uitvoeren van de echoscopie de uterusholte gevuld met NaCl #,#% als contrastmedium Deze techniek wordt ook wel hysterosonografie of SIS (= saline infusion sonohysterography) genoemd Afhankelijk van de logistieke mogelijkheden kan het onderzoek na een echoscopie of direct In vergelijkend onderzoek tussen diverse methoden van intra-uteriene diagnostiek blijkt contrastechoscopie betrouwbaarder dan transvaginale echo alleen, en even voorspellend als hysteroscopie De betrouwbaarheid van de vaginale echoscopie neemt toe door toevoeging van water als contrastmiddel [##, ##-##] In een meta-analyse <PERSOON> werden hiervoor de volgende gegevens vastgesteld sensitiviteit #,## (##%-CI In een studie van ## vrouwen vlak voor een uterusextirpatie (met de histologie als gouden standaard) werden zelfs bij een abdominale contrastechoscopie waarden van ###% gevonden voor sensitiviteit, specificiteit, en positief en negatief voorspellende waarden [##] De meerwaarde van contrastechoscopie boven een hysteroscopie is gelegen in het feit dat niet alleen over het cavum uteri, maar ook over de uteruswand informatie wordt verkregen Hierdoor zijn aanwezigheid, grootte en lokalisatie van het myoom beter vast te stellen [##, ##] en kunnen operabiliteit en kans op complicaties beter worden ingeschat [#, ##] Ook de afstand van het myoom tot de serosa - als preoperatief gegeven van belang ter preventie van perforatie - kan meestal goed worden bepaald Bovendien kent het onderzoek bij hevig bloedverlies minder zichtbelemmering dan bij hysteroscopie in die situatie Ten slotte wordt contrastechoscopie als minder pijnlijk ervaren dan hysteroscopie [##], , maar kan het worden betwijfeld of dit ook nog geldig is bij een vergelijking met de vaginoscopische techniek bij hysteroscopie Systematisch onderzoek hiernaar ontbreekt, maar de literatuur die er is suggereert dat de verschillen dan wegvallen of wellicht zelfs naar de andere kant doorslaan [#,#].
| 634 | nvog |
intra-uteriene diagnostiek blijkt contrastechoscopie betrouwbaarder dan transvaginale echo alleen, en even voorspellend als hysteroscopie De betrouwbaarheid van de vaginale echoscopie neemt toe door toevoeging van water als contrastmiddel [##, ##-##] In een meta-analyse <PERSOON> werden hiervoor de volgende gegevens vastgesteld sensitiviteit #,## (##%-CI In een studie van ## vrouwen vlak voor een uterusextirpatie (met de histologie als gouden standaard) werden zelfs bij een abdominale contrastechoscopie waarden van ###% gevonden voor sensitiviteit, specificiteit, en positief en negatief voorspellende waarden [##] De meerwaarde van contrastechoscopie boven een hysteroscopie is gelegen in het feit dat niet alleen over het cavum uteri, maar ook over de uteruswand informatie wordt verkregen Hierdoor zijn aanwezigheid, grootte en lokalisatie van het myoom beter vast te stellen [##, ##] en kunnen operabiliteit en kans op complicaties beter worden ingeschat [#, ##] Ook de afstand van het myoom tot de serosa - als preoperatief gegeven van belang ter preventie van perforatie - kan meestal goed worden bepaald Bovendien kent het onderzoek bij hevig bloedverlies minder zichtbelemmering dan bij hysteroscopie in die situatie Ten slotte wordt contrastechoscopie als minder pijnlijk ervaren dan hysteroscopie [##], , maar kan het worden betwijfeld of dit ook nog geldig is bij een vergelijking met de vaginoscopische techniek bij hysteroscopie Systematisch onderzoek hiernaar ontbreekt, maar de literatuur die er is suggereert dat de verschillen dan wegvallen of wellicht zelfs naar de andere kant doorslaan [#,#] cavum uteri [##-##], maar dit onderzoek heeft beperkingen (zie <DATUM> #, Contrastechoscopie) Voor het vaststellen van de aanwezigheid van submukeuze myomen zijn sensitiviteit, specificiteit, positief en negatief voorspellende waarde van hysteroscopie in een aantal studies niet significant verschillend van die van contrastechoscopie [##, ##, ##], bij andere auteurs vallen zij wel lager uit sensitiviteit ##%, specificiteit ##% De verdenking op een submukeus myoom ontstaat met name bij vruchtbaarheidsonderzoek niet zelden voor het eerst bij een HSG HSG is echter als primair onderzoek niet aan te bevelen vanwege de zeer lage betrouwbaarheid ten aanzien van intracavitaire afwijkingen er zijn tot ##% fout positieve resultaten beschreven [##-##] Bovendien heeft dit onderzoek het nadeel van stralenbelasting Hoewel sommigen magnetische resonantie (MRI) voor de diagnostiek van submukeuze myomen propageren, zullen de beperkte beschikbaarheid en de kosten een routinematige toepassing ervan afremmen Toch blijkt het gebruik van MRI bij myomen superieur voor het precies bepalen van de grootte en de mate van intramurale uitbreiding [##] Het valt daarom te overwegen bij complexe minimaal invasieve ingrepen (bijvoorbeeld grote myomen van type II) MRI te verrichten Afhankelijk van de beschikbaarheid kan MRI in elk geval een alternatief zijn wanneer contrastechoscopie niet lukt of gecontra-indiceerd is Zowel transvaginaal als transabdominaal is het mogelijk om op geleide van de echoscopie preoperatief histologisch onderzoek van een myoom te verrichten ter differentiatie van adenomyosis en sarcomen [##] Het is echter de vraag of het vroegtijdig vaststellen van adenomyosis zoveel toegevoegde waarde heeft dat het een invasieve vorm van diagnostiek rechtvaardigt Mutatis mutandis geldt dit ook voor sarcomen.
| 636 | nvog |
Voor het vaststellen van de aanwezigheid van submukeuze myomen zijn sensitiviteit, specificiteit, positief en negatief voorspellende waarde van hysteroscopie in een aantal studies niet significant verschillend van die van contrastechoscopie [##, ##, ##], bij andere auteurs vallen zij wel lager uit sensitiviteit ##%, specificiteit ##% De verdenking op een submukeus myoom ontstaat met name bij vruchtbaarheidsonderzoek niet zelden voor het eerst bij een HSG HSG is echter als primair onderzoek niet aan te bevelen vanwege de zeer lage betrouwbaarheid ten aanzien van intracavitaire afwijkingen er zijn tot ##% fout positieve resultaten beschreven [##-##] Bovendien heeft dit onderzoek het nadeel van stralenbelasting Hoewel sommigen magnetische resonantie (MRI) voor de diagnostiek van submukeuze myomen propageren, zullen de beperkte beschikbaarheid en de kosten een routinematige toepassing ervan afremmen Toch blijkt het gebruik van MRI bij myomen superieur voor het precies bepalen van de grootte en de mate van intramurale uitbreiding [##] Het valt daarom te overwegen bij complexe minimaal invasieve ingrepen (bijvoorbeeld grote myomen van type II) MRI te verrichten Afhankelijk van de beschikbaarheid kan MRI in elk geval een alternatief zijn wanneer contrastechoscopie niet lukt of gecontra-indiceerd is Zowel transvaginaal als transabdominaal is het mogelijk om op geleide van de echoscopie preoperatief histologisch onderzoek van een myoom te verrichten ter differentiatie van adenomyosis en sarcomen [##] Het is echter de vraag of het vroegtijdig vaststellen van adenomyosis zoveel toegevoegde waarde heeft dat het een invasieve vorm van diagnostiek rechtvaardigt Mutatis mutandis geldt dit ook voor sarcomen premenopauze komen deze extreem zelden voor Bovendien is er theoretisch ook nog de mogelijkheid dat tumorcellen door de punctie verspreid worden Deze vorm van diagnostiek vindt dan ook geen brede Doppler-echoscopie biedt de mogelijkheid bloeddoorstromingspatronen te bepalen in organen in het kleine bekken [##] Sommigen suggereren dat adenomyosis en sarcomen op grond van verschillende doorstromingsindices gedifferentieerd kunnen worden van myomen [##], maar dat is niet in latere studies De mogelijkheden van driedimensionale echoscopie lijken veelbelovend In de literatuur zijn er tot op heden echter nog geen bewijzen voor een grote meerwaarde te vinden boven de reeds genoemde technieken Kennelijk is het menselijk brein zelf ook al in staat tot de stereometrische voorstelling die de nieuwere echoapparaten suggereren te kunnen geven In een onderzoek naar endometriumpoliepen bleek zowel driedimensionale echoscopie als driedimensionale contrastechoscopie een hogere specificiteit te hebben dan de vergelijkbare tweedimensionale techniek (##,#% vs ##,#%, resp ##,#% vs ###%); de tweedimensionale contrastechoscopie bleek hierbij echter toch nog beter te scoren dan de driedimensionale conventionele echo [##] Voor submukeuze myomen zijn nog geen vergelijkende gegevens beschikbaar De meest toegepaste behandeling bij submukeuze myomen is de hysteroscopische transcervicale resectie (TCRM) In de literatuur worden voor de behandeling van menorragieën succespercentages tussen de ## en ##% genoemd [#, ##, ##-##] De kans dat één behandeling voldoende effectief is, blijkt sterk afhankelijk te zijn van de mate van intramurale uitbreiding type # ##%, type I ##%, type II ##% (n = ##, <DATUM> jaar vervolgd) [##].
| 641 | nvog |
premenopauze komen deze extreem zelden voor Bovendien is er theoretisch ook nog de mogelijkheid dat tumorcellen door de punctie verspreid worden Deze vorm van diagnostiek vindt dan ook geen brede Doppler-echoscopie biedt de mogelijkheid bloeddoorstromingspatronen te bepalen in organen in het kleine bekken [##] Sommigen suggereren dat adenomyosis en sarcomen op grond van verschillende doorstromingsindices gedifferentieerd kunnen worden van myomen [##], maar dat is niet in latere studies De mogelijkheden van driedimensionale echoscopie lijken veelbelovend In de literatuur zijn er tot op heden echter nog geen bewijzen voor een grote meerwaarde te vinden boven de reeds genoemde technieken Kennelijk is het menselijk brein zelf ook al in staat tot de stereometrische voorstelling die de nieuwere echoapparaten suggereren te kunnen geven In een onderzoek naar endometriumpoliepen bleek zowel driedimensionale echoscopie als driedimensionale contrastechoscopie een hogere specificiteit te hebben dan de vergelijkbare tweedimensionale techniek (##,#% vs ##,#%, resp ##,#% vs ###%); de tweedimensionale contrastechoscopie bleek hierbij echter toch nog beter te scoren dan de driedimensionale conventionele echo [##] Voor submukeuze myomen zijn nog geen vergelijkende gegevens beschikbaar De meest toegepaste behandeling bij submukeuze myomen is de hysteroscopische transcervicale resectie (TCRM) In de literatuur worden voor de behandeling van menorragieën succespercentages tussen de ## en ##% genoemd [#, ##, ##-##] De kans dat één behandeling voldoende effectief is, blijkt sterk afhankelijk te zijn van de mate van intramurale uitbreiding type # ##%, type I ##%, type II ##% (n = ##, <DATUM> jaar vervolgd) [##] Naarmate het myoom dieper in het myometrium is gelegen nemen de kans op een incomplete resectie en de noodzaak de ingreep te herhalen sterk toe van #% bij type # tot ##% bij type II [#] Er zijn overigens aanwijzingen dat ook na een incomplete resectie (via spontane regressie of resorptie van myoomweefsel) de klachten kunnen verdwijnen in één studie tot ##% van de gevallen [##] (of er een maximum is aan het deel dat kan achterblijven, wordt uit het artikel niet duidelijk) Bovendien is het succes mede afhankelijk van de aanwezigheid van eventuele andere myomen, die de kans op een recidief van het probleem vergroten Er zijn aanwijzingen dat TCRM het meest succesvol is bij uteri van normale grootte met niet meer dan twee submukeuze myomen en dat deze behandeling wellicht tot deze groep beperkt zou moeten worden [#] Het verdient in elk geval aanbeveling de recidiefkans in die gevallen te bespreken Ook per myoom is de grootte die hysteroscopische verwijdering toelaat, eveneens beperkt veelal wordt hiervoor # à # cm maximaal haalbaar geacht [#, ##] Bij een grotere diameter kan overwogen worden door medicamenteuze voorbehandeling te trachten deze alsnog binnen deze maxima te brengen (zie <DATUM> Bij een submukeuze lokalisatie van myomen ligt TCRM als minst invasieve benadering voor de hand In de literatuur bestaat consensus over het feit dat myoomenucleatie, embolisatie en uterusextirpatie voor kleinere submukeuze myomen als overbehandeling kunnen worden beschouwd [##] Deze therapeutische.
| 638 | nvog |
Naarmate het myoom dieper in het myometrium is gelegen nemen de kans op een incomplete resectie en de noodzaak de ingreep te herhalen sterk toe van #% bij type # tot ##% bij type II [#] Er zijn overigens aanwijzingen dat ook na een incomplete resectie (via spontane regressie of resorptie van myoomweefsel) de klachten kunnen verdwijnen in één studie tot ##% van de gevallen [##] (of er een maximum is aan het deel dat kan achterblijven, wordt uit het artikel niet duidelijk) Bovendien is het succes mede afhankelijk van de aanwezigheid van eventuele andere myomen, die de kans op een recidief van het probleem vergroten Er zijn aanwijzingen dat TCRM het meest succesvol is bij uteri van normale grootte met niet meer dan twee submukeuze myomen en dat deze behandeling wellicht tot deze groep beperkt zou moeten worden [#] Het verdient in elk geval aanbeveling de recidiefkans in die gevallen te bespreken Ook per myoom is de grootte die hysteroscopische verwijdering toelaat, eveneens beperkt veelal wordt hiervoor # à # cm maximaal haalbaar geacht [#, ##] Bij een grotere diameter kan overwogen worden door medicamenteuze voorbehandeling te trachten deze alsnog binnen deze maxima te brengen (zie <DATUM> Bij een submukeuze lokalisatie van myomen ligt TCRM als minst invasieve benadering voor de hand In de literatuur bestaat consensus over het feit dat myoomenucleatie, embolisatie en uterusextirpatie voor kleinere submukeuze myomen als overbehandeling kunnen worden beschouwd [##] Deze therapeutische voorbehandeling Een uitvoerige behandeling hiervan valt buiten het bestek van deze richtlijn omdat ze niet De submukeuze lokalisatie is voor sommige onderzoekers een (relatieve) contra-indicatie voor embolisatie, in verband met de kans op necrose in het cavum uteri met risico op expulsie en wellicht een grotere kans op Voor alle vormen van chirurgische myoombehandeling bij nog aanwezige kinderwens dienen de potentiële gevolgen voor een zwangerschap in overweging te worden genomen, zoals uterusruptuur en theoretisch ook placenta accreta of increta Systematisch onderzoek hiernaar is niet beschikbaar; er zijn slechts casuïstische De voorzorgsmaatregelen houden alle verband met een of meer van de voornaamste complicaties die daarmee vermeden zouden kunnen worden intravasatie, infectie, perforatie, bloeding Bij het optreden van het TUR-syndroom (zie verder) blijken de duur van de ingreep en de lokalisatie van het myoom de belangrijkste risicofactoren te zijn [#] Hoewel de mate van expertise van de operateur ongetwijfeld ook een rol speelt (al was het maar in de snelheid van werken) is deze nooit onderzocht Anderen noemen ook de grootte van het myoom, maar ook hierbij bestaat er hoogstwaarschijnlijk een correlatie met de duur van de ingreep, namelijk exponentieel het verwijderen van weefsel hangt samen met het volume ervan; voor de relatie tussen het volume en de straal van een (bolvormig) myoom geldt immers de formule <DATUM> Ïr# Preoperatieve medicamenteuze therapie kan de grootte van het te verwijderen myoom reduceren Hoewel vele middelen onderzocht zijn, blijken in de praktijk slechts GnRH-analoga in significante mate in staat.
| 582 | nvog |
hiervan valt buiten het bestek van deze richtlijn omdat ze niet De submukeuze lokalisatie is voor sommige onderzoekers een (relatieve) contra-indicatie voor embolisatie, in verband met de kans op necrose in het cavum uteri met risico op expulsie en wellicht een grotere kans op Voor alle vormen van chirurgische myoombehandeling bij nog aanwezige kinderwens dienen de potentiële gevolgen voor een zwangerschap in overweging te worden genomen, zoals uterusruptuur en theoretisch ook placenta accreta of increta Systematisch onderzoek hiernaar is niet beschikbaar; er zijn slechts casuïstische De voorzorgsmaatregelen houden alle verband met een of meer van de voornaamste complicaties die daarmee vermeden zouden kunnen worden intravasatie, infectie, perforatie, bloeding Bij het optreden van het TUR-syndroom (zie verder) blijken de duur van de ingreep en de lokalisatie van het myoom de belangrijkste risicofactoren te zijn [#] Hoewel de mate van expertise van de operateur ongetwijfeld ook een rol speelt (al was het maar in de snelheid van werken) is deze nooit onderzocht Anderen noemen ook de grootte van het myoom, maar ook hierbij bestaat er hoogstwaarschijnlijk een correlatie met de duur van de ingreep, namelijk exponentieel het verwijderen van weefsel hangt samen met het volume ervan; voor de relatie tussen het volume en de straal van een (bolvormig) myoom geldt immers de formule <DATUM> Ïr# Preoperatieve medicamenteuze therapie kan de grootte van het te verwijderen myoom reduceren Hoewel vele middelen onderzocht zijn, blijken in de praktijk slechts GnRH-analoga in significante mate in staat chirurgische behandeling worden toegepast [##-##] In deze studies is geen onderscheid gemaakt in de myoomlokalisatie en er zijn geen endoscopische ingrepen in betrokken, maar een deel van de resultaten lijkt ook naar de submukeuze myomen en TCRM geëxtrapoleerd te kunnen worden Een bijkomend voordeel in de preoperatieve fase van GnRH-analoga is de correctie van een eventueel aanwezige anemie Durante Er zijn echter geen prospectief gerandomiseerde studies voorhanden die het effect van GnRH-reductie specifiek op submukeuze myomen aantonen Retrospectieve studies suggereren overigens wel een soortgelijk effect [##-##] Bij submukeuze myomen met een diameter kleiner dan # cm werd in één studie geen bijkomend voordeel van voorbehandeling meer vastgesteld voor patiënt of operateur [##] In hoeverre er altijd noodzaak is tot preoperatieve medicamenteuze myoomreductie is tot op heden op grond van de literatuur niet goed te beantwoorden Mogelijk is de veelal veranderde consistentie van het myoom van Anders dan verwacht zou kunnen worden blijkt de toevoeging van tibolon tegen vasomotorische symptomen (âadd-back'-therapie) geen nadelig effect op de myoomreductie te hebben [##, ##] Ook een ongunstige ligging, bijvoorbeeld in de tubahoek, wordt door sommigen als een indicatie beschouwd Gezien de hoge kosten en bijwerkingen van GnRH-analoga is het zinnig indicaties vast te stellen en de Op grond van het voorgaande is de premedicatie te overwegen bij [##] ⢠myomen met een doorsnede van # cm of meer ⢠een ongunstige ligging in het cavum uteri, bijvoorbeeld de tubahoek Deze indicaties gelden in versterkte mate wanneer ze in combinatie met elkaar optreden Voor de toekomst.
| 595 | nvog |
deze studies is geen onderscheid gemaakt in de myoomlokalisatie en er zijn geen endoscopische ingrepen in betrokken, maar een deel van de resultaten lijkt ook naar de submukeuze myomen en TCRM geëxtrapoleerd te kunnen worden Een bijkomend voordeel in de preoperatieve fase van GnRH-analoga is de correctie van een eventueel aanwezige anemie Durante Er zijn echter geen prospectief gerandomiseerde studies voorhanden die het effect van GnRH-reductie specifiek op submukeuze myomen aantonen Retrospectieve studies suggereren overigens wel een soortgelijk effect [##-##] Bij submukeuze myomen met een diameter kleiner dan # cm werd in één studie geen bijkomend voordeel van voorbehandeling meer vastgesteld voor patiënt of operateur [##] In hoeverre er altijd noodzaak is tot preoperatieve medicamenteuze myoomreductie is tot op heden op grond van de literatuur niet goed te beantwoorden Mogelijk is de veelal veranderde consistentie van het myoom van Anders dan verwacht zou kunnen worden blijkt de toevoeging van tibolon tegen vasomotorische symptomen (âadd-back'-therapie) geen nadelig effect op de myoomreductie te hebben [##, ##] Ook een ongunstige ligging, bijvoorbeeld in de tubahoek, wordt door sommigen als een indicatie beschouwd Gezien de hoge kosten en bijwerkingen van GnRH-analoga is het zinnig indicaties vast te stellen en de Op grond van het voorgaande is de premedicatie te overwegen bij [##] ⢠myomen met een doorsnede van # cm of meer ⢠een ongunstige ligging in het cavum uteri, bijvoorbeeld de tubahoek Deze indicaties gelden in versterkte mate wanneer ze in combinatie met elkaar optreden Voor de toekomst Bij TCRM met hypotone distensiemedia (sorbitol, glycine, e d ) bestaat er consensus over de noodzaak gebruik te maken van een systeem dat het mogelijk maakt de hoeveelheid in- en uitstromend distensiemedium te meten als maat voor de hoeveelheid intravasatie ter preventie van vloeistofoverbelasting [##] Systematisch onderzoek hiernaar ontbreekt Inmiddels zijn er systemen ontwikkeld die werken met bipolaire elektrische stroom met als voordeel dat hiervoor isotone vloeistof kan worden gebruikt Alhoewel de veiligheidsmarges wat intravasatie betreft dan groter zijn, blijft het wenselijk ook dan de vloeistofbelasting te De gevolgen van intravasatie zijn onder te verdelen in volumebelasting, die bij overmatige infusie bij alle media kan optreden, en elektrolytverschuivingen wanneer het medium niet isotoon is Het laatste kan leiden tot het TUR-syndroom, voor het eerst beschreven bij de transurethrale resectie [##] De verstoring van het elektrolytevenwicht door intravasatie van niet-isotone, niet-geleidende vloeistoffen als distensiemedium kan Er blijkt een lineair verband te zijn tussen de intravasatie van elektrolytvrije (niet-isotone) vloeistof en het optreden van hyponatriëmie circa # mmol/l Na-daling per ### ml verlies, waarbij bovendien al na ### ml Uitgaande van een gemiddelde waarde van ### mmol/l voor Na in de populatie komt een Na (### mmol/l overeen met ongeveer ### ml verlies [#] Waarschijnlijk is het bepalen van de osmolariteit een betere maat Voor het maximaal aanvaardbare verlies aan elektrolytvrije distensievloeistof kunnen de arbitraire grenzen worden aangehouden die hieronder zijn aangegeven De WGE-expertgroep bereikte hierover in ### een.
| 601 | nvog |
met hypotone distensiemedia (sorbitol, glycine, e d ) bestaat er consensus over de noodzaak gebruik te maken van een systeem dat het mogelijk maakt de hoeveelheid in- en uitstromend distensiemedium te meten als maat voor de hoeveelheid intravasatie ter preventie van vloeistofoverbelasting [##] Systematisch onderzoek hiernaar ontbreekt Inmiddels zijn er systemen ontwikkeld die werken met bipolaire elektrische stroom met als voordeel dat hiervoor isotone vloeistof kan worden gebruikt Alhoewel de veiligheidsmarges wat intravasatie betreft dan groter zijn, blijft het wenselijk ook dan de vloeistofbelasting te De gevolgen van intravasatie zijn onder te verdelen in volumebelasting, die bij overmatige infusie bij alle media kan optreden, en elektrolytverschuivingen wanneer het medium niet isotoon is Het laatste kan leiden tot het TUR-syndroom, voor het eerst beschreven bij de transurethrale resectie [##] De verstoring van het elektrolytevenwicht door intravasatie van niet-isotone, niet-geleidende vloeistoffen als distensiemedium kan Er blijkt een lineair verband te zijn tussen de intravasatie van elektrolytvrije (niet-isotone) vloeistof en het optreden van hyponatriëmie circa # mmol/l Na-daling per ### ml verlies, waarbij bovendien al na ### ml Uitgaande van een gemiddelde waarde van ### mmol/l voor Na in de populatie komt een Na (### mmol/l overeen met ongeveer ### ml verlies [#] Waarschijnlijk is het bepalen van de osmolariteit een betere maat Voor het maximaal aanvaardbare verlies aan elektrolytvrije distensievloeistof kunnen de arbitraire grenzen worden aangehouden die hieronder zijn aangegeven De WGE-expertgroep bereikte hierover in ### een Association of Gynecologic Laparoscopists (AAGL) [##], de American College of Obstetrics and Gynecology ⢠streven naar beëindiging van de ingreep (max ### ml intravasatie) ⢠toediening van NaCl #,#% op geleide van elektrolytbepalingen Om dit verlies aan spoelvloeistof te kunnen bepalen dient een automatisch pompsysteem te worden gebruikt dat de druk en de stroomsnelheid bepaalt en continu de hoeveelheid in- en uitstromend medium aangeeft Welke vorm van anesthesie optimaal is wordt uit de literatuur evenmin duidelijk Enerzijds zou regionale analgesie door vasodilatatie de kans op intravasatie kunnen doen toenemen, anderzijds worden hierbij de eerste symptomen van hyponatriëmie sneller duidelijk dan onder algehele analgesie Gezien het feit dat bipolaire systemen (die het grote voordeel hebben dat NaCl #,#% als distensiemedium kan worden gebruikt) nog slechts in enkele klinieken gebruikt worden, zullen in deze richtlijn slechts de monopolaire systemen worden besproken Het valt op grond van de gunstige ervaringen in deze klinieken echter te verwachten dat deze richtlijn op dit punt te zijner tijd een aanpassing behoeft De ACOG adviseert maximaal een verlies van ### ml NaCl #,#% te accepteren [##] Resultaten van klinisch onderzoek hiernaar De kans op perforatie neemt waarschijnlijk toe naarmate de afstand van het myoom tot de serosa van de uterus kleiner is In de literatuur wordt een arbitraire veilige grens van # mm genoemd [##] Naarmate deze afstand kleiner wordt is meer terughoudendheid of alertheid op zijn plaats, waarbij overwogen kan worden de ingreep onder laparoscopisch zicht of echoscopische controle uit te voeren Bij perforatie wordt geadviseerd.
| 607 | nvog |
⢠streven naar beëindiging van de ingreep (max ### ml intravasatie) ⢠toediening van NaCl #,#% op geleide van elektrolytbepalingen Om dit verlies aan spoelvloeistof te kunnen bepalen dient een automatisch pompsysteem te worden gebruikt dat de druk en de stroomsnelheid bepaalt en continu de hoeveelheid in- en uitstromend medium aangeeft Welke vorm van anesthesie optimaal is wordt uit de literatuur evenmin duidelijk Enerzijds zou regionale analgesie door vasodilatatie de kans op intravasatie kunnen doen toenemen, anderzijds worden hierbij de eerste symptomen van hyponatriëmie sneller duidelijk dan onder algehele analgesie Gezien het feit dat bipolaire systemen (die het grote voordeel hebben dat NaCl #,#% als distensiemedium kan worden gebruikt) nog slechts in enkele klinieken gebruikt worden, zullen in deze richtlijn slechts de monopolaire systemen worden besproken Het valt op grond van de gunstige ervaringen in deze klinieken echter te verwachten dat deze richtlijn op dit punt te zijner tijd een aanpassing behoeft De ACOG adviseert maximaal een verlies van ### ml NaCl #,#% te accepteren [##] Resultaten van klinisch onderzoek hiernaar De kans op perforatie neemt waarschijnlijk toe naarmate de afstand van het myoom tot de serosa van de uterus kleiner is In de literatuur wordt een arbitraire veilige grens van # mm genoemd [##] Naarmate deze afstand kleiner wordt is meer terughoudendheid of alertheid op zijn plaats, waarbij overwogen kan worden de ingreep onder laparoscopisch zicht of echoscopische controle uit te voeren Bij perforatie wordt geadviseerd laparoscopie en bij twijfel soms zelfs laparotomie op zijn plaats [##, ##] De incidentie van infectie bij hysteroscopische operaties is hoger dan bij diagnostische ingrepen, maar nog altijd zeer laag [##] Bij TCRE (transcervicale resectie van het endometrium) is het nut van antibiotische profylaxe bestudeerd en ter voorkoming van klinisch manifeste infecties niet zinvol gebleken, hoewel er wel een significante reductie was van het voorkomen van bacteriëmie (# vs ##%) [##] Met het oog op dit laatstgenoemde wat paradoxale effect is het wellicht niet uitgesloten dat bij een grotere onderzoeksgroep wel een significant verschil gevonden zou worden in het voorkomen van infecties Of deze gegevens zonder meer geëxtrapoleerd kunnen worden naar TCRM is de vraag; het feit dat de wondvlakken kleiner zijn, maakt het echter niet aannemelijk dat hierbij de risico's veel groter zullen zijn Daartegenover staat een aantal casuïstische rapportages van ernstig verlopende, soms fatale infecties, die voor sommigen aanleiding zijn om wel antibiotische profylaxe te geven [##, ##] Het valt te overwegen antibiotische profylaxe op grond hiervan en op grond van de reductie van bacteriëmie aan te bevelen tot meer duidelijkheid ontstaat over het nut van deze maatregel, zeker bij nog aanwezige kinderwens Dit is ook in overeenstemming met de RCOG-richtlijn over menorragie, die eveneens neigt naar het aanbevelen van antibiotische profylaxe bij hysteroscopische ingrepen op grond van extrapolatie van de In een consensusbespreking van endoscopisch geïnteresseerde gynaecologen in ### werd deze Bloeding is bij TCRM een zeldzame complicatie #,##-#,#% [##, ##], hoewel sommigen waarden tot #,#% rapporteren [##].
| 623 | nvog |
plaats [##, ##] De incidentie van infectie bij hysteroscopische operaties is hoger dan bij diagnostische ingrepen, maar nog altijd zeer laag [##] Bij TCRE (transcervicale resectie van het endometrium) is het nut van antibiotische profylaxe bestudeerd en ter voorkoming van klinisch manifeste infecties niet zinvol gebleken, hoewel er wel een significante reductie was van het voorkomen van bacteriëmie (# vs ##%) [##] Met het oog op dit laatstgenoemde wat paradoxale effect is het wellicht niet uitgesloten dat bij een grotere onderzoeksgroep wel een significant verschil gevonden zou worden in het voorkomen van infecties Of deze gegevens zonder meer geëxtrapoleerd kunnen worden naar TCRM is de vraag; het feit dat de wondvlakken kleiner zijn, maakt het echter niet aannemelijk dat hierbij de risico's veel groter zullen zijn Daartegenover staat een aantal casuïstische rapportages van ernstig verlopende, soms fatale infecties, die voor sommigen aanleiding zijn om wel antibiotische profylaxe te geven [##, ##] Het valt te overwegen antibiotische profylaxe op grond hiervan en op grond van de reductie van bacteriëmie aan te bevelen tot meer duidelijkheid ontstaat over het nut van deze maatregel, zeker bij nog aanwezige kinderwens Dit is ook in overeenstemming met de RCOG-richtlijn over menorragie, die eveneens neigt naar het aanbevelen van antibiotische profylaxe bij hysteroscopische ingrepen op grond van extrapolatie van de In een consensusbespreking van endoscopisch geïnteresseerde gynaecologen in ### werd deze Bloeding is bij TCRM een zeldzame complicatie #,##-#,#% [##, ##], hoewel sommigen waarden tot #,#% rapporteren [##] Ter voorkoming van postoperatieve bloedingen na TCRM kan op indicatie (hevig bloedverlies dat aanhoudt nadat gewacht is op de natuurlijke uteriene contracties direct na de ingreep) een ## ml Foley-ballonkatheter of een speciaal hiervoor ontwikkelde intra-uteriene ballon (Cook intra-uterine stent) worden ingebracht, gedurende # tot ## uur na de ingreep, om het intra-uteriene wondbed te tamponeren [##] Van tranexaminezuur (Cyclokapron) ###-### mg intraveneus is bekend dat het postoperatief bloedverlies kan doen verminderen, maar in de literatuur zijn weinig gegevens bekend over de toepassing bij TCRM De ACOG suggereert eventueel intracavitair gebruik van dit middel, maar zonder verdere referenties [##] Met betrekking tot de noodzakelijke expertise voor de behandeling van submukeuze myomen wordt verwezen naar de door het Concilium Gynaecologicum van de NVOG geformuleerde Eindtermen voor het Basispakket van de Gynaecoloog Uit de hierin vermelde aanbevelingen is af te leiden dat TCRM van kleine myomen van type # en I beschouwd wordt als onderdeel van het basispakket, maar dat de behandeling van myomen van type II en/of grote myomen door gynaecologen met aanvullende training en ervaring dient plaats te vinden Voor de diagnose submukeus myoom en voorafgaand aan operatieve behandeling is intra-uteriene diagnostiek door middel van echoscopisch of hysteroscopisch onderzoek onontbeerlijk Hysteroscopische behandeling van submukeuze myomen verdient de voorkeur, tenzij deze te groot en te talrijk zijn Hierbij dienen afwijkingen die volgens de eindtermen voor de opleiding tot gynaecoloog buiten het basispakket vallen, te worden behandeld door een gynaecoloog met aanvullende training en ervaring #.
| 619 | nvog |
na TCRM kan op indicatie (hevig bloedverlies dat aanhoudt nadat gewacht is op de natuurlijke uteriene contracties direct na de ingreep) een ## ml Foley-ballonkatheter of een speciaal hiervoor ontwikkelde intra-uteriene ballon (Cook intra-uterine stent) worden ingebracht, gedurende # tot ## uur na de ingreep, om het intra-uteriene wondbed te tamponeren [##] Van tranexaminezuur (Cyclokapron) ###-### mg intraveneus is bekend dat het postoperatief bloedverlies kan doen verminderen, maar in de literatuur zijn weinig gegevens bekend over de toepassing bij TCRM De ACOG suggereert eventueel intracavitair gebruik van dit middel, maar zonder verdere referenties [##] Met betrekking tot de noodzakelijke expertise voor de behandeling van submukeuze myomen wordt verwezen naar de door het Concilium Gynaecologicum van de NVOG geformuleerde Eindtermen voor het Basispakket van de Gynaecoloog Uit de hierin vermelde aanbevelingen is af te leiden dat TCRM van kleine myomen van type # en I beschouwd wordt als onderdeel van het basispakket, maar dat de behandeling van myomen van type II en/of grote myomen door gynaecologen met aanvullende training en ervaring dient plaats te vinden Voor de diagnose submukeus myoom en voorafgaand aan operatieve behandeling is intra-uteriene diagnostiek door middel van echoscopisch of hysteroscopisch onderzoek onontbeerlijk Hysteroscopische behandeling van submukeuze myomen verdient de voorkeur, tenzij deze te groot en te talrijk zijn Hierbij dienen afwijkingen die volgens de eindtermen voor de opleiding tot gynaecoloog buiten het basispakket vallen, te worden behandeld door een gynaecoloog met aanvullende training en ervaring <DATUM> Voor een nauwkeuriger diagnostische beeldvorming, zeker wanneer deze bij de conventionele echoscopie tekort schiet en als adequate voorbereiding op een operatieve behandeling, is de toevoeging van fysiologisch zout als contrastmiddel (contrastechoscopie) aan te bevelen (B) # Een diagnostische hysteroscopie voldoet hiertoe vrijwel even goed (B) en heeft het voordeel dat er ruime bewijzen bestaan voor het feit dat het een goed onderzoek is voor de simpele vaststelling en # MRI is een minder algemeen beschikbaar alternatief met een betrouwbaarheid die specifiek voor submukeuze myomen die van de contrastechoscopie en hysteroscopie overtreft, en kan op indicatie # Submukeuze myomen die niet groter zijn dan # cm dienen bij voorkeur hysteroscopisch te worden # Bij grotere myomen is preoperatieve reductie mogelijk met GnRH-analoga (A#) en ook bij andere risicofactoren (type II, ongunstige ligging, anemie, subfertiliteit) dient voorbehandeling met deze # Bij twee of meer myomen dient een verhoogde recidiefkans besproken te worden en kan alternatieve chirurgische therapie als hysterectomie overwogen worden (C) Bij kinderwens is terughoudendheid op zijn plaats naarmate het myoom meer intramuraal gelegen is (en de indicatie daarmee tevens # Als men bij myoomresectie gebruik maakt van een hypotoon distensiemedium is een automatisch pompsysteem aan te bevelen dat het verschil tussen de in- en uitstromende vloeistof nauwkeurig controleert Daarbij wordt ernaar gestreefd het verlies te beperken tot ### ml (en in elk geval niet meer dan ### ml te tolereren) (D) Bij oplopend verlies aan medium kan aanvullend mannitol worden # Bij ernstig postoperatief bloedverlies kan intra-uteriene tamponade met een ballonkatheter overwogen.
| 596 | nvog |
deze bij de conventionele echoscopie tekort schiet en als adequate voorbereiding op een operatieve behandeling, is de toevoeging van fysiologisch zout als contrastmiddel (contrastechoscopie) aan te bevelen (B) # Een diagnostische hysteroscopie voldoet hiertoe vrijwel even goed (B) en heeft het voordeel dat er ruime bewijzen bestaan voor het feit dat het een goed onderzoek is voor de simpele vaststelling en # MRI is een minder algemeen beschikbaar alternatief met een betrouwbaarheid die specifiek voor submukeuze myomen die van de contrastechoscopie en hysteroscopie overtreft, en kan op indicatie # Submukeuze myomen die niet groter zijn dan # cm dienen bij voorkeur hysteroscopisch te worden # Bij grotere myomen is preoperatieve reductie mogelijk met GnRH-analoga (A#) en ook bij andere risicofactoren (type II, ongunstige ligging, anemie, subfertiliteit) dient voorbehandeling met deze # Bij twee of meer myomen dient een verhoogde recidiefkans besproken te worden en kan alternatieve chirurgische therapie als hysterectomie overwogen worden (C) Bij kinderwens is terughoudendheid op zijn plaats naarmate het myoom meer intramuraal gelegen is (en de indicatie daarmee tevens # Als men bij myoomresectie gebruik maakt van een hypotoon distensiemedium is een automatisch pompsysteem aan te bevelen dat het verschil tussen de in- en uitstromende vloeistof nauwkeurig controleert Daarbij wordt ernaar gestreefd het verlies te beperken tot ### ml (en in elk geval niet meer dan ### ml te tolereren) (D) Bij oplopend verlies aan medium kan aanvullend mannitol worden # Bij ernstig postoperatief bloedverlies kan intra-uteriene tamponade met een ballonkatheter overwogen Hysteroscopisch opereren onder laparoscopisch of echoscopisch zicht is zelden noodzakelijk, maar # NVOG Leidraad Opstellen Richtlijnen procedure en stramien ### # Wamsteker K, <PERSOON> JH Transcervical hysteroscopic resection of submucous fibroids for abnormal uterine bleeding results regarding the degree of intramural extension Obstet Gynecol # <PERSOON> MH Submucous myomas and abnormal uterine bleeding, epidemiology, diagnosis and treatment <PERSOON> EA Uterine fibroids Lancet ###; ### (###) ##<DATUM> # Day BD, Dunson DB, Hill MC, et al High cumulative incidence of uterine leiomyoma in black and white # <PERSOON> in surgery rates implications for quality <PERSOON> VG Hysterectomy in the <PERSOON> I, et al Incidence, causes and surgical methods for hysterectomy in # <PERSOON> JB Contact hysteroscopy another method of endoscopic examination ## Siegler AM, Lindemann HJ, eds Hysteroscopy principles and practice Philadelphia Lippincott, ### ## Motashaw ND, <PERSOON> and therapeutic hysteroscopy in the management of abnormal ## <PERSOON> of menstrual blood loss In Baird DT, Michieia â, eds.
| 561 | nvog |
Hysteroscopisch opereren onder laparoscopisch of echoscopisch zicht is zelden noodzakelijk, maar # NVOG Leidraad Opstellen Richtlijnen procedure en stramien ### # Wamsteker K, <PERSOON> JH Transcervical hysteroscopic resection of submucous fibroids for abnormal uterine bleeding results regarding the degree of intramural extension Obstet Gynecol # <PERSOON> MH Submucous myomas and abnormal uterine bleeding, epidemiology, diagnosis and treatment <PERSOON> EA Uterine fibroids Lancet ###; ### (###) ##<DATUM> # Day BD, Dunson DB, Hill MC, et al High cumulative incidence of uterine leiomyoma in black and white # <PERSOON> in surgery rates implications for quality <PERSOON> VG Hysterectomy in the <PERSOON> I, et al Incidence, causes and surgical methods for hysterectomy in # <PERSOON> JB Contact hysteroscopy another method of endoscopic examination ## Siegler AM, Lindemann HJ, eds Hysteroscopy principles and practice Philadelphia Lippincott, ### ## Motashaw ND, <PERSOON> and therapeutic hysteroscopy in the management of abnormal ## <PERSOON> of menstrual blood loss In Baird DT, Michieia â, eds <PERSOON-##> MA, Wallace EM Clinical presentation of uterine fibroids Baillieres Clin Obstet Gynaecol ## Lumsden MA Fibroids and menorragia In Shaw RW, ed Uterine fibroids time for review Carnforth ## American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) Surgical alternatives to hysterectomy in the management of leiomyomas ACOG practice bulletin ##, <DATUM> <PERSOON-##> are the implications of myomas on fertility? A need for a debate? <PERSOON-##> fallacy of simple uterine curettage Obstet Gynecol ###; ## Pritts EA Fibroids and infertility a systematic review of the evidence <PERSOON-##> curettage <PERSOON-##> H, et al <PERSOON-##> evaluation of sonohysterography and diagnostic hysteroscopy for the assessment of intrauterine pathology <PERSOON-##> techniques for evaluation of the uterine cavity and endometrium in premenopausal patients before minimally invasive surgery Obstet Gynecol Surv ## Bettocchi S New Era of <PERSOON-##> FW Saline contrast hysterosonography in abnormal ##.
| 496 | nvog |
<PERSOON> MA, Wallace EM Clinical presentation of uterine fibroids Baillieres Clin Obstet Gynaecol ## Lumsden MA Fibroids and menorragia In Shaw RW, ed Uterine fibroids time for review Carnforth ## American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) Surgical alternatives to hysterectomy in the management of leiomyomas ACOG practice bulletin ##, <DATUM> <PERSOON> are the implications of myomas on fertility? A need for a debate? <PERSOON> fallacy of simple uterine curettage Obstet Gynecol ###; ## Pritts EA Fibroids and infertility a systematic review of the evidence <PERSOON> curettage <PERSOON> H, et al <PERSOON> evaluation of sonohysterography and diagnostic hysteroscopy for the assessment of intrauterine pathology <PERSOON> techniques for evaluation of the uterine cavity and endometrium in premenopausal patients before minimally invasive surgery Obstet Gynecol Surv ## Bettocchi S New Era of <PERSOON> FW Saline contrast hysterosonography in abnormal ## Outpatient hysteroscopy traditional versus the 'no-touch' technique BJOG ###; ###(#) ##<DATUM> ## NVOG-richtlijn ## Diagnostiek en behandeling van menorragie ### ## Buttram VC, Jr, Reiter RC Uterine leiomyomata etiology, symptomatology, and management <PERSOON> ES, et al Evaluation of the uterine cavity with magnetic resonance imaging, transvaginal sonography, hysterosonographic examination, and diagnostic hysteroscopy ## <PERSOON-##> BW, et al Comparison of transvaginal ultrasonography and saline infusion sonography for the detection of intracavitary abnormalities in premenopausal women ## <PERSOON-##> BW, et al Comparison of transvaginal sonography, saline infusion sonography, and hysteroscopy in premenopausal women with abnormal uterine bleeding <PERSOON-##> in <LOCATIE> Ned Tijdschr Obstet Gynaecol ###; # <DATUM> Thurkow AL Saline infusion sonohysterography (SIS) In <PERSOON-##> E, red Infertiliteit, gynaecologie en ## Widrich T, <PERSOON-##> LD, Mitchinson AR, Collins RL Comparison of saline infusion sonography with office hysteroscopy for the evaluation of the endometrium <PERSOON-##> RJ, Rappold HO A comparative study between panoramic hysteroscopy with directed biopsies and dilatation and curettage A review of ### cases <PERSOON-##> ###; ###(# <PERSOON-##> RJ, Whalen TR Hysteroscopy as gold standard for evaluation of abnormal uterine ## Valle RF.
| 544 | nvog |
versus the 'no-touch' technique BJOG ###; ###(#) ##<DATUM> ## NVOG-richtlijn ## Diagnostiek en behandeling van menorragie ### ## Buttram VC, Jr, Reiter RC Uterine leiomyomata etiology, symptomatology, and management <PERSOON> ES, et al Evaluation of the uterine cavity with magnetic resonance imaging, transvaginal sonography, hysterosonographic examination, and diagnostic hysteroscopy ## <PERSOON> BW, et al Comparison of transvaginal ultrasonography and saline infusion sonography for the detection of intracavitary abnormalities in premenopausal women ## <PERSOON> BW, et al Comparison of transvaginal sonography, saline infusion sonography, and hysteroscopy in premenopausal women with abnormal uterine bleeding <PERSOON> in <LOCATIE> Ned Tijdschr Obstet Gynaecol ###; # <DATUM> Thurkow AL Saline infusion sonohysterography (SIS) In <PERSOON> E, red Infertiliteit, gynaecologie en ## Widrich T, <PERSOON> LD, Mitchinson AR, Collins RL Comparison of saline infusion sonography with office hysteroscopy for the evaluation of the endometrium <PERSOON> RJ, Rappold HO A comparative study between panoramic hysteroscopy with directed biopsies and dilatation and curettage A review of ### cases <PERSOON> ###; ###(# <PERSOON> RJ, Whalen TR Hysteroscopy as gold standard for evaluation of abnormal uterine ## Valle RF Surg Gynecol Obstet ## <PERSOON-##> PJ, Cumming DC Hysteroscopy in ### patients Fertil Steril ###; ##(#) #<DATUM> Valle RF Hysteroscopy in the evaluation of female infertility <PERSOON> ###; ###(#) ## <PERSOON-##> JF, Jr, <PERSOON-##> YK, Maier DB, et al Comparison of real-time ultrasonography, hysterosalpingography, and laparoscopy/hysteroscopy in the evaluation of uterine abnormalities and ## <PERSOON-##> and hysterography in benign and malignant diseases of the uterus ## <PERSOON-##> VA, Fortune DW, <PERSOON-##> ultrasound guided uterine needle biopsy ## Bourne TH Transvaginal color Doppler in gynecology <PERSOON-##> characterization of uterine tumors by transvaginal color <PERSOON-##> R, De <PERSOON-##> C, De Angelis C, et al Transvaginal sonographic evaluation of endometrial polyps a comparison with two dimensional and three dimensional contrast sonography Clin Exp ## Broadbent JA, Magos AL Menstrual loss after hysteroscopic myomectomy <PERSOON-##> AB, Hemrika DJ Transcervical resection of fibroids (TCRM) results related to ## <PERSOON-##> long-term effectiveness of hysteroscopic treatment of ## <PERSOON-##> of residual tissue after incomplete resection of ## <PERSOON-##> management of menorrhagia in secondary care London.
| 636 | nvog |
Surg Gynecol Obstet ## <PERSOON> PJ, Cumming DC Hysteroscopy in ### patients Fertil Steril ###; ##(#) #<DATUM> Valle RF Hysteroscopy in the evaluation of female infertility <PERSOON> ###; ###(#) ## <PERSOON> JF, Jr, <PERSOON> YK, Maier DB, et al Comparison of real-time ultrasonography, hysterosalpingography, and laparoscopy/hysteroscopy in the evaluation of uterine abnormalities and ## <PERSOON> and hysterography in benign and malignant diseases of the uterus ## <PERSOON> VA, Fortune DW, <PERSOON> ultrasound guided uterine needle biopsy ## Bourne TH Transvaginal color Doppler in gynecology <PERSOON> characterization of uterine tumors by transvaginal color <PERSOON> R, De <PERSOON-##> C, De Angelis C, et al Transvaginal sonographic evaluation of endometrial polyps a comparison with two dimensional and three dimensional contrast sonography Clin Exp ## Broadbent JA, Magos AL Menstrual loss after hysteroscopic myomectomy <PERSOON-##> AB, Hemrika DJ Transcervical resection of fibroids (TCRM) results related to ## <PERSOON-##> long-term effectiveness of hysteroscopic treatment of ## <PERSOON-##> of residual tissue after incomplete resection of ## <PERSOON-##> management of menorrhagia in secondary care <PERSOON-##> and extrusion of intramural fibroids following uterine ## <PERSOON-##> fibroid embolization nonsurgical treatment for symptomatic ## <PERSOON-##> B, et al Hysteroscopic surgery; complications and their prevention ## West CP Hysterectomy and myomectomy by laparotomy Baillieres Clin Obstet Gynaecol ###; ## Healy DL, Lawson SR, Abbott M, et al Toward removing uterine fibroids without surgery subcutaneous infusion of a luteinizing hormone-releasing hormone agonist commencing in the luteal ## <PERSOON-##> follicle-stimulating hormone, luteinizing hormone, estradiol, and progesterone in ten women harboring uterine leiomyomas Fertil Steril ###; ##(#) ## West CP, Lumsden MA, Lawson S, et al Shrinkage of uterine fibroids during therapy with goserelin (Zoladex) a luteinizing hormone-releasing hormone agonist administered as a monthly subcutaneous study evaluating the efficacy of leuprolide acetate depot in the treatment of uterine leiomyomata <PERSOON-##> U, et al [Preoperative reduction of uterine leiomyoma by the ## <PERSOON-##> M Pre-operative GnRH analogue therapy before hysterectomy or myomectomy for uterine fibroids <PERSOON-##> F, et al Advanced endoscopic techniques used in dysfunctional bleeding, fibroids and endometriosis, and the role of gonadotrophin-releasing hormone agonist ##.
| 588 | nvog |
<PERSOON> and extrusion of intramural fibroids following uterine ## <PERSOON> fibroid embolization nonsurgical treatment for symptomatic ## <PERSOON> B, et al Hysteroscopic surgery; complications and their prevention ## West CP Hysterectomy and myomectomy by laparotomy Baillieres Clin Obstet Gynaecol ###; ## Healy DL, Lawson SR, Abbott M, et al Toward removing uterine fibroids without surgery subcutaneous infusion of a luteinizing hormone-releasing hormone agonist commencing in the luteal ## <PERSOON> follicle-stimulating hormone, luteinizing hormone, estradiol, and progesterone in ten women harboring uterine leiomyomas Fertil Steril ###; ##(#) ## West CP, Lumsden MA, Lawson S, et al Shrinkage of uterine fibroids during therapy with goserelin (Zoladex) a luteinizing hormone-releasing hormone agonist administered as a monthly subcutaneous study evaluating the efficacy of leuprolide acetate depot in the treatment of uterine leiomyomata <PERSOON> U, et al [Preoperative reduction of uterine leiomyoma by the ## <PERSOON> M Pre-operative GnRH analogue therapy before hysterectomy or myomectomy for uterine fibroids <PERSOON> F, et al Advanced endoscopic techniques used in dysfunctional bleeding, fibroids and endometriosis, and the role of gonadotrophin-releasing hormone agonist ## Zoladex (goserelin acetate) and the anemic patient results ## <PERSOON> myoma resection of submucous myomas with largely intramural ## <PERSOON> M, et al Preoperative reduction of uterine fibroids in only ## days ## <PERSOON-##> P, De Giorgi O, et al Efficacy of preoperative medical treatment in facilitating hysteroscopic endometrial resection, myomectomy and metroplasty literature review <PERSOON-##> M, et al GnRH agonists before surgery for uterine leiomyomas ## <PERSOON-##> of premedication with gonadotropin releasing hormone agonists before transcervical ## Gocmen A, <PERSOON-##> effects of add-back therapy with tibolone on myoma uteri <PERSOON-##> P, et al Effectiveness of short-term administration of tibolone plus gonadotropin-releasing hormone analogue on the surgical outcome of laparoscopic myomectomy ## <PERSOON-##> D Pre- and postoperative hormonal treatment in patients with ## <PERSOON-##> P, et al Consensus of diagnostic and operative hysteroscopy Consensus statements of a joint-meeting of the Societies for Gynecological Endoscopy of Switzerland, Germany and Austria, October ### Contrib Gynecol Obstet ###; ## ##<DATUM> ACOG technology assessment in obstetrics and gynecology, number #, <PERSOON-##> ### hysteroscopy ## Iglesias JJ, Stams UK [How to prevent the TUR-syndrome (author's transl)] Urologe A ###; ##(#) ##.
| 598 | nvog |
patient results ## <PERSOON> myoma resection of submucous myomas with largely intramural ## <PERSOON> M, et al Preoperative reduction of uterine fibroids in only ## days ## <PERSOON> P, De Giorgi O, et al Efficacy of preoperative medical treatment in facilitating hysteroscopic endometrial resection, myomectomy and metroplasty literature review <PERSOON> M, et al GnRH agonists before surgery for uterine leiomyomas ## <PERSOON> of premedication with gonadotropin releasing hormone agonists before transcervical ## Gocmen A, <PERSOON> effects of add-back therapy with tibolone on myoma uteri <PERSOON> P, et al Effectiveness of short-term administration of tibolone plus gonadotropin-releasing hormone analogue on the surgical outcome of laparoscopic myomectomy ## <PERSOON> D Pre- and postoperative hormonal treatment in patients with ## <PERSOON> P, et al Consensus of diagnostic and operative hysteroscopy Consensus statements of a joint-meeting of the Societies for Gynecological Endoscopy of Switzerland, Germany and Austria, October ### Contrib Gynecol Obstet ###; ## ##<DATUM> ACOG technology assessment in obstetrics and gynecology, number #, <PERSOON-##> ### hysteroscopy ## Iglesias JJ, Stams UK [How to prevent the TUR-syndrome (author's transl)] <PERSOON-##> in amino acids, ammonium, and coagulation factors after transcervical resection of the endometrium with a glycine solution used for uterine irrigation <PERSOON-##> R, et al Postoperative cerebral oedema after transcervical endometrial resection and uterine irrigation with <DATUM> glycine <PERSOON-##> resection of the prostate (TURP) syndrome a review of the ## Loffer FD, <PERSOON-##> LD, Brill AI, Brooks PG, Cooper JM Hysteroscopic fluid monitoring guidelines <PERSOON-##> resection of submucous myomas <PERSOON-##> FW, Vredevoogd CB, Van Ulzen K, et al Complications of hysteroscopy a prospective, ## Bhattacharya S, <PERSOON-##> IM, Parkin DE, et al A pragmatic randomised comparison of transcervical resection of the endometrium with endometrial laser ablation for the treatment of menorrhagia <PERSOON-##> JCV, <PERSOON-##> infection following transvaginal fibroid resection Gynaecol ## Wood C, <PERSOON-##> treatment of uterine fibroids <PERSOON-##> HB, Phillips JM, Surrey <PERSOON-##> hysteroscopy American Association of ## Goldrath MH Uterine tamponade for the control of acute uterine bleeding <PERSOON-##> en beoordelaars De auteur is <PERSOON-##>, St.
| 568 | nvog |
In deze folder staat informatie over onderzoeken en behandelingen bij mensen met urine-incontinentie (urineverlies) Als u last hebt van urine-incontinentie, verliest u urine op momenten waarop u dit niet wilt Veel mensen hebben last van dit probleem Ongeveer één of twee van de vier oudere vrouwen krijgt last van urineverlies Bij mannen is dit ongeveer één van de tien Als u ouder wordt, wordt de kans dat u last krijgt van urineverlies groter Dit is vaak lastig en veel mensen schamen zich hiervoor Soms durven mensen het huis niet meer uit De helft van de mensen met urineverlies gaat niet naar de dokter Gelukkig kan urineverlies minder worden door bijvoorbeeld algemene adviezen, Deze folder gaat over behandeling in het ziekenhuis Over de zorg bij de huisarts of fysiotherapeut is er andere informatie De nieren maken urine aan, waarna de urineleiders de urine afvoeren naar de blaas Hier wordt de urine opgeslagen Als de blaas vol is, krijgt u het gevoel dat u moet plassen Dit noemen we âaandrangâ Bij het plassen ontspant de sluitspier en knijpt de blaas samen Via de plasbuis komt Er zijn twee soorten urineverlies drang-incontinentie (ook wel urge-incontinentie genoemd) en inspannings-incontinentie (ook wel stressincontinentie genoemd) Bij drang-incontinentie knijpt de blaas samen op momenten dat het niet goed uitkomt U hebt dan urineverlies bij aandrang, bijvoorbeeld op weg naar het toilet Drang-incontinentie kan voorkomen bij ziekten van het zenuwstelsel, zoals multiple sclerose, een dwarslaesie of spina bifida Soms komt urineverlies voor bij aandoeningen die de blaas prikkelen, zoals blaasstenen, tumoren, poliepen of infecties U kunt ook drang-incontinentie krijgen door vernauwing van de plasbuis, bijvoorbeeld bij een vergrote prostaat En vaak is er geen duidelijke oorzaak voor drang-incontinentie Bij inspannings-incontinentie hebt u urineverlies bij hoesten, niezen, persen en andere inspanningen Vaak gaat het om kleine beetjes urineverlies Vrouwen die kinderen hebben gekregen, hebben een grotere kans op inspannings-incontinentie Mannen krijgen soms inspanningsincontinentie na een operatie aan de prostaat, vooral als de hele prostaat is weggehaald vanwege prostaatkanker Sommige mensen krijgen beide vormen van urineverlies Dit heet gemengde incontinentie Urineverlies is vaak goed te behandelen U kunt hiervoor terecht bij de uroloog of gynaecoloog De uroloog of gynaecoloog vraagt u meestal om een plasdagboek bij te houden Dit is een formulier waarop u bijhoudt hoeveel u drinkt, hoeveel u plast en wanneer u urine verliest Het is belangrijk dat u dit plasdagboek tenminste drie dagen bijhoudt De uroloog of gynaecoloog vraagt of u drang-incontinentie of inspannings-incontinentie hebt Ook vraagt de arts naar uw voorgeschiedenis en gebruik van medicijnen Bij vrouwen is het aantal bevallingen belangrijk De arts kijkt bij lichamelijk onderzoek naar uw buik en bij het inwendig onderzoek bij vrouwen naar de spieren aan de onderkant rond de vagina Dit is de bekkenbodem Misschien vraagt hij of u wilt hoesten of persen.
| 550 | nvog |
dwarslaesie of spina bifida Soms komt urineverlies voor bij aandoeningen die de blaas prikkelen, zoals blaasstenen, tumoren, poliepen of infecties U kunt ook drang-incontinentie krijgen door vernauwing van de plasbuis, bijvoorbeeld bij een vergrote prostaat En vaak is er geen duidelijke oorzaak voor drang-incontinentie Bij inspannings-incontinentie hebt u urineverlies bij hoesten, niezen, persen en andere inspanningen Vaak gaat het om kleine beetjes urineverlies Vrouwen die kinderen hebben gekregen, hebben een grotere kans op inspannings-incontinentie Mannen krijgen soms inspanningsincontinentie na een operatie aan de prostaat, vooral als de hele prostaat is weggehaald vanwege prostaatkanker Sommige mensen krijgen beide vormen van urineverlies Dit heet gemengde incontinentie Urineverlies is vaak goed te behandelen U kunt hiervoor terecht bij de uroloog of gynaecoloog De uroloog of gynaecoloog vraagt u meestal om een plasdagboek bij te houden Dit is een formulier waarop u bijhoudt hoeveel u drinkt, hoeveel u plast en wanneer u urine verliest Het is belangrijk dat u dit plasdagboek tenminste drie dagen bijhoudt De uroloog of gynaecoloog vraagt of u drang-incontinentie of inspannings-incontinentie hebt Ook vraagt de arts naar uw voorgeschiedenis en gebruik van medicijnen Bij vrouwen is het aantal bevallingen belangrijk De arts kijkt bij lichamelijk onderzoek naar uw buik en bij het inwendig onderzoek bij vrouwen naar de spieren aan de onderkant rond de vagina Dit is de bekkenbodem Misschien vraagt hij of u wilt hoesten of persen Met een urinetest onderzoeken we of u een blaasontsteking hebt Verder doet u een plastest (uroflowmetrie), waarbij u op een speciaal toilet plast Hiermee kunnen we de kracht van de urinestraal meten Na het plassen meten we met een echoapparaat hoeveel urine er in de blaas is De uitkomsten van het plasdagboek, vraaggesprek, lichamelijk onderzoek, urineonderzoek en de plastest geven veel informatie Vaak kan de arts dan al een advies geven over behandeling Maar soms is meer onderzoek nodig Een voorbeeld hiervan is het blaasfunctie-onderzoek (urodynamisch onderzoek) Bij dit onderzoek worden er slangetjes ingebracht in de blaas en de endeldarm Als de blaas wordt gevuld met water, meten we de druk in de blaas en de darm Tijdens het plassen meten we de stroomsnelheid van de urinestraal en de druk in de blaas Zo onderzoeken we hoe de blaasspier en de sluitspier werken Een ander onderzoek is een luiertest (padtest) U draagt dan een inlegger of luier voor een vaste periode, bijvoorbeeld # uur of ## uur Daarna wordt deze gewogen en kunnen we precies meten hoeveel urineverlies u hebt gehad Meestal begint de uroloog of gynaecoloog met eenvoudige maatregelen, voordat hij medicijnen voorschrijft of aan een operatie denkt De arts kijkt eerst naar andere ziekten Veel ziekten kunnen de oorzaak zijn van urineverlies, of het urineverlies erger maken Voorbeelden hiervan zijn hartfalen, nierfalen, suikerziekte, chronische longziekten (COPD), ziekten van het zenuwstelsel, beroertes, dementie en slaapstoornissen.
| 545 | nvog |
een blaasontsteking hebt Verder doet u een plastest (uroflowmetrie), waarbij u op een speciaal toilet plast Hiermee kunnen we de kracht van de urinestraal meten Na het plassen meten we met een echoapparaat hoeveel urine er in de blaas is De uitkomsten van het plasdagboek, vraaggesprek, lichamelijk onderzoek, urineonderzoek en de plastest geven veel informatie Vaak kan de arts dan al een advies geven over behandeling Maar soms is meer onderzoek nodig Een voorbeeld hiervan is het blaasfunctie-onderzoek (urodynamisch onderzoek) Bij dit onderzoek worden er slangetjes ingebracht in de blaas en de endeldarm Als de blaas wordt gevuld met water, meten we de druk in de blaas en de darm Tijdens het plassen meten we de stroomsnelheid van de urinestraal en de druk in de blaas Zo onderzoeken we hoe de blaasspier en de sluitspier werken Een ander onderzoek is een luiertest (padtest) U draagt dan een inlegger of luier voor een vaste periode, bijvoorbeeld # uur of ## uur Daarna wordt deze gewogen en kunnen we precies meten hoeveel urineverlies u hebt gehad Meestal begint de uroloog of gynaecoloog met eenvoudige maatregelen, voordat hij medicijnen voorschrijft of aan een operatie denkt De arts kijkt eerst naar andere ziekten Veel ziekten kunnen de oorzaak zijn van urineverlies, of het urineverlies erger maken Voorbeelden hiervan zijn hartfalen, nierfalen, suikerziekte, chronische longziekten (COPD), ziekten van het zenuwstelsel, beroertes, dementie en slaapstoornissen Een aandoening die bijvoorbeeld vaak tegelijk met urineverlies voorkomt, is verstopping van de darmen (obstipatie) <PERSOON> met obstipatie hebben minder vaak dan om de dag ontlasting Ook is de ontlasting vaak hard Door de behandeling van obstipatie kan het urineverlies Leefstijl kan ook invloed hebben op urineverlies <PERSOON> met overgewicht hebben vaker inspannings-incontinentie Door af te vallen, kunt u minder last hebben van urineverlies Het is niet bewezen dat roken meer kans geeft op urineverlies Toch zal u uw arts u altijd adviseren om te stoppen met roken Stoppen met roken is beter voor de algemene gezondheid Veel koffie drinken kan leiden tot meer aandrang Als u minder koffie drinkt, kan overmatige aandrang verbeteren Ook is het belangrijk om niet te veel of juist te weinig te drinken Tussen de #,# en #,# liter per dag drinken is normaal Medicijnen kunnen soms urineverlies veroorzaken of verergeren De arts bekijkt of de medicijnen die u gebruikt, kunnen worden aangepast De arts kan u advies geven over opvangmaterialen (luiers en verbanden) Goed opvangmateriaal kan het urineverlies minder vervelend maken Mannen kunnen een condoomkatheter gebruiken Dit is een condoom met een slang en een opvangzak <PERSOON> die niet goed uitplassen en teveel urine in de blaas achterhouden, kunnen leren om zelf de blaas met een slangetje leeg te maken (zelfkatheterisatie) Als andere behandelingen niet mogelijk zijn, is soms een verblijfskatheter (permanent slangetje door de plasbuis) de beste Bespreek met uw arts de mogelijkheden van opvangmaterialen.
| 564 | nvog |
is verstopping van de darmen (obstipatie) <PERSOON> met obstipatie hebben minder vaak dan om de dag ontlasting Ook is de ontlasting vaak hard Door de behandeling van obstipatie kan het urineverlies Leefstijl kan ook invloed hebben op urineverlies <PERSOON> met overgewicht hebben vaker inspannings-incontinentie Door af te vallen, kunt u minder last hebben van urineverlies Het is niet bewezen dat roken meer kans geeft op urineverlies Toch zal u uw arts u altijd adviseren om te stoppen met roken Stoppen met roken is beter voor de algemene gezondheid Veel koffie drinken kan leiden tot meer aandrang Als u minder koffie drinkt, kan overmatige aandrang verbeteren Ook is het belangrijk om niet te veel of juist te weinig te drinken Tussen de #,# en #,# liter per dag drinken is normaal Medicijnen kunnen soms urineverlies veroorzaken of verergeren De arts bekijkt of de medicijnen die u gebruikt, kunnen worden aangepast De arts kan u advies geven over opvangmaterialen (luiers en verbanden) Goed opvangmateriaal kan het urineverlies minder vervelend maken Mannen kunnen een condoomkatheter gebruiken Dit is een condoom met een slang en een opvangzak <PERSOON> die niet goed uitplassen en teveel urine in de blaas achterhouden, kunnen leren om zelf de blaas met een slangetje leeg te maken (zelfkatheterisatie) Als andere behandelingen niet mogelijk zijn, is soms een verblijfskatheter (permanent slangetje door de plasbuis) de beste Bespreek met uw arts de mogelijkheden van opvangmaterialen Bij bekkenfysiotherapie worden de spieren van de bekkenbodem (sluitspier) getraind zodat de plasbuis beter afsluit Bekkenfysiotherapie heeft geen bijwerkingen Fysiotherapie wordt vooral voorgeschreven als u last hebt van mild urineverlies Bij matig tot ernstig urineverlies geeft een operatie meer verbetering dan fysiotherapie en kan het dus beter zijn om sneller voor een operatie te kiezen Urineverlies komt vaak voor tijdens en na de zwangerschap Urineverlies tijdens de zwangerschap gaat vaak vanzelf weer over en hoeft niet altijd behandeld te worden Bekkenfysiotherapie Bij mannen met inspannings-incontinentie na een prostaatoperatie kan bekkenfysiotherapie helpen om sneller weer droog te worden Overigens werkt bekkenfysiotherapie maar kort Dit betekent dat u meestal niet voor altijd droog blijft als u bekkenfysiotherapie hebt gehad Magnetische en elektrische therapie voor urineverlies blijkt niet voldoende te helpen Wij raden het niet aan als behandeling Een vorm van elektrische stimulatie (PTNS) kan helpen bij patiënten met drangincontinentie die medicijnen niet verdragen Door stimulatie van een zenuw bij de enkel met een naaldje wordt de blaas rustiger gemaakt Drang-incontinentie wordt vaak met medicijnen behandeld Deze medicijnen (anticholinergica) remmen de samentrekking van de blaasspier Hierdoor verliest u minder urine Er zijn verschillende middelen, die allemaal ongeveer dezelfde werking hebben Voorbeelden zijn oxybutynine (Dridase®), solifenacine (Vesicare®), tolterodine (Detrusitol®), darifenacine (Emselex®) en fesoterodine (Toviaz®) Dit zijn meestal pillen Maar soms zit het medicijn in een pleister (oxybutyninepleisters, Kentera®), of kan het in de blaas worden ingebracht met een spoeling.
| 570 | nvog |
bekkenfysiotherapie worden de spieren van de bekkenbodem (sluitspier) getraind zodat de plasbuis beter afsluit Bekkenfysiotherapie heeft geen bijwerkingen Fysiotherapie wordt vooral voorgeschreven als u last hebt van mild urineverlies Bij matig tot ernstig urineverlies geeft een operatie meer verbetering dan fysiotherapie en kan het dus beter zijn om sneller voor een operatie te kiezen Urineverlies komt vaak voor tijdens en na de zwangerschap Urineverlies tijdens de zwangerschap gaat vaak vanzelf weer over en hoeft niet altijd behandeld te worden Bekkenfysiotherapie Bij mannen met inspannings-incontinentie na een prostaatoperatie kan bekkenfysiotherapie helpen om sneller weer droog te worden Overigens werkt bekkenfysiotherapie maar kort Dit betekent dat u meestal niet voor altijd droog blijft als u bekkenfysiotherapie hebt gehad Magnetische en elektrische therapie voor urineverlies blijkt niet voldoende te helpen Wij raden het niet aan als behandeling Een vorm van elektrische stimulatie (PTNS) kan helpen bij patiënten met drangincontinentie die medicijnen niet verdragen Door stimulatie van een zenuw bij de enkel met een naaldje wordt de blaas rustiger gemaakt Drang-incontinentie wordt vaak met medicijnen behandeld Deze medicijnen (anticholinergica) remmen de samentrekking van de blaasspier Hierdoor verliest u minder urine Er zijn verschillende middelen, die allemaal ongeveer dezelfde werking hebben Voorbeelden zijn oxybutynine (Dridase®), solifenacine (Vesicare®), tolterodine (Detrusitol®), darifenacine (Emselex®) en fesoterodine (Toviaz®) Dit zijn meestal pillen Maar soms zit het medicijn in een pleister (oxybutyninepleisters, Kentera®), of kan het in de blaas worden ingebracht met een spoeling Bijwerkingen die het meest voorkomen, zijn een droge mond, verstopping (van de ontlasting of obstipatie), geheugenproblemen, hartkloppingen en wazig zien Het is niet bewezen dat één van de genoemde middelen beter werkt of minder bijwerkingen heeft dan de ander We weten wel dat oudere mensen vaak meer last van bijwerkingen hebben van deze medicijnen Sinds <DATUM> is er een nieuw geneesmiddel beschikbaar in <LOCATIE> mirabegron (Betmiga®) Dit middel werkt iets anders dan de andere medicijnen die hierboven worden genoemd Het heeft als belangrijkste bijwerkingen hartkloppingen en een hogere bloeddruk Het is even werkzaam als tolterodine (Detrusitol®) Met name als de bovengenoemde medicijnen teveel bijwerkingen geven, kan mirabegron uitgeprobeerd Inspannings-incontinentie kan behandeld worden met oestrogeencrème Dit is een crème met vrouwelijke hormonen Oestrogeen in tabletten Voor mensen die alleen âs nachts nat zijn, kan desmopressine (Minrin) helpen Dit middel remt een paar uur lang de aanmaak van urine Als andere behandelingen niet helpen, kunt u in overleg met de arts kiezen voor een operatie Het is belangrijk dat u weet wat u van een operatie kunt verwachten De arts moet de kans op genezing of verbetering in uw situatie met u bespreken, evenals het risico op complicaties en Als u stopt met roken, is de kans op het slagen van een operatie mogelijk groter Als u te zwaar bent, kan afvallen de kans op genezing of Bij vrouwen met inspannings-incontinentie kan de arts een kunststof bandje onder de plasbuis brengen.
| 576 | nvog |
die het meest voorkomen, zijn een droge mond, verstopping (van de ontlasting of obstipatie), geheugenproblemen, hartkloppingen en wazig zien Het is niet bewezen dat één van de genoemde middelen beter werkt of minder bijwerkingen heeft dan de ander We weten wel dat oudere mensen vaak meer last van bijwerkingen hebben van deze medicijnen Sinds <DATUM> is er een nieuw geneesmiddel beschikbaar in <LOCATIE> mirabegron (Betmiga®) Dit middel werkt iets anders dan de andere medicijnen die hierboven worden genoemd Het heeft als belangrijkste bijwerkingen hartkloppingen en een hogere bloeddruk Het is even werkzaam als tolterodine (Detrusitol®) Met name als de bovengenoemde medicijnen teveel bijwerkingen geven, kan mirabegron uitgeprobeerd Inspannings-incontinentie kan behandeld worden met oestrogeencrème Dit is een crème met vrouwelijke hormonen Oestrogeen in tabletten Voor mensen die alleen âs nachts nat zijn, kan desmopressine (Minrin) helpen Dit middel remt een paar uur lang de aanmaak van urine Als andere behandelingen niet helpen, kunt u in overleg met de arts kiezen voor een operatie Het is belangrijk dat u weet wat u van een operatie kunt verwachten De arts moet de kans op genezing of verbetering in uw situatie met u bespreken, evenals het risico op complicaties en Als u stopt met roken, is de kans op het slagen van een operatie mogelijk groter Als u te zwaar bent, kan afvallen de kans op genezing of Bij vrouwen met inspannings-incontinentie kan de arts een kunststof bandje onder de plasbuis brengen kan worden met narcose, een ruggenprik of plaatselijke verdoving Het kunststof bandje ondersteunt de plasbuis en vermindert urineverlies Er zijn verschillende soorten kunststof bandjes Complicaties die u hierbij kunt krijgen, zijn beschadiging van de blaas, niet goed kunnen uitplassen Er worden steeds nieuwe kunststof bandjes ontwikkeld De meest gebruikte bandjes zijn de TVT en de TVT-O/TOT Deze geven het beste Soms kunnen we geen kunststof bandje plaatsen Bijvoorbeeld vanwege een eerdere operatie Dan kan er een operatie gedaan worden, waarbij met een zogenoemde bikinisnede in de buik de plasbuis wordt opgehangen aan het schaambeen Dit heet een operatie volgens Burch Ook kan de chirurg een reepje van de bekleding van de eigen buikspier onder de plasbuis door halen Dit heet een fasciesling operatie Na deze operatie is het uitplassen vaak moeilijker, waardoor er na het plassen urine in de blaas kan achterblijven Deze operaties zijn iets groter dan de operatie met het kunststof bandje Een andere mogelijkheid is een bulkinjectie Hierbij spuit de arts met een naald een gelei in de wand van de plasbuis Hierdoor sluit de plasbuis beter af Het is een kleine ingreep waarvoor geen verdoving nodig is Het nadeel is dat het meestal na een tijdje niet meer werkt Dan kunnen de Sommige patiënten blijven last houden van urineverlies na een operatie Een volgende operatie geeft meer kans op complicaties Ook is de kans van slagen dan kleiner.
| 548 | nvog |
worden met narcose, een ruggenprik of plaatselijke verdoving Het kunststof bandje ondersteunt de plasbuis en vermindert urineverlies Er zijn verschillende soorten kunststof bandjes Complicaties die u hierbij kunt krijgen, zijn beschadiging van de blaas, niet goed kunnen uitplassen Er worden steeds nieuwe kunststof bandjes ontwikkeld De meest gebruikte bandjes zijn de TVT en de TVT-O/TOT Deze geven het beste Soms kunnen we geen kunststof bandje plaatsen Bijvoorbeeld vanwege een eerdere operatie Dan kan er een operatie gedaan worden, waarbij met een zogenoemde bikinisnede in de buik de plasbuis wordt opgehangen aan het schaambeen Dit heet een operatie volgens Burch Ook kan de chirurg een reepje van de bekleding van de eigen buikspier onder de plasbuis door halen Dit heet een fasciesling operatie Na deze operatie is het uitplassen vaak moeilijker, waardoor er na het plassen urine in de blaas kan achterblijven Deze operaties zijn iets groter dan de operatie met het kunststof bandje Een andere mogelijkheid is een bulkinjectie Hierbij spuit de arts met een naald een gelei in de wand van de plasbuis Hierdoor sluit de plasbuis beter af Het is een kleine ingreep waarvoor geen verdoving nodig is Het nadeel is dat het meestal na een tijdje niet meer werkt Dan kunnen de Sommige patiënten blijven last houden van urineverlies na een operatie Een volgende operatie geeft meer kans op complicaties Ook is de kans van slagen dan kleiner Dit wordt niet in alle ziekenhuizen gedaan Na enige tijd kan de kunstsluitspier kapot gaan en moet het systeem vervangen worden Een andere mogelijkheid is om een soort ballonnetje naast de plasbuis in te brengen (ACT) Dit werkt niet altijd goed Het ballonnetje moet nogal Bij mannen met inspannings-incontinentie kan een bulkinjectie gedaan worden Hierbij wordt een gelei in de wand van de plasbuis gespoten Dit is een kleine ingreep en het werkt niet bij ernstig urineverlies Ook wordt de werking na een tijdje vaak minder Dan kunnen de injecties wel weer Ook bij mannen kan een kunststof bandje ingebracht worden (male sling) Na bestraling werken de bandjes minder goed Bij ernstig urineverlies Een kunstsluitspier (sfincterprothese) helpt beter dan een kunststofbandje bij mannen met ernstig urineverlies of als er ook bestraling heeft plaatsgevonden Ook als een kunststof bandje niet voldoende heeft geholpen kan daarna beter voor een kunstsluitspier gekozen worden Dit wordt niet in ieder ziekenhuis gedaan Na enige tijd kan de kunstsluitspier kapot gaan en moet het systeem vervangen worden Een andere mogelijkheid zijn ballonnetjes die naast de plasbuis ingebracht worden (ProACT) Deze werken niet altijd Het ballonnetje moeten vaak bijgesteld of vervangen worden Na bestraling zijn de ballonnetjes niet geschikt Soms helpen medicijnen niet genoeg voor drang-incontinentie, of ze geven te veel bijwerkingen Dan kan gekozen worden voor Botox (onabotuline toxine type A) Botox is een sterke spierverslapper Botox kan met een naaldje in de blaasspier.
| 535 | nvog |
in alle ziekenhuizen gedaan Na enige tijd kan de kunstsluitspier kapot gaan en moet het systeem vervangen worden Een andere mogelijkheid is om een soort ballonnetje naast de plasbuis in te brengen (ACT) Dit werkt niet altijd goed Het ballonnetje moet nogal Bij mannen met inspannings-incontinentie kan een bulkinjectie gedaan worden Hierbij wordt een gelei in de wand van de plasbuis gespoten Dit is een kleine ingreep en het werkt niet bij ernstig urineverlies Ook wordt de werking na een tijdje vaak minder Dan kunnen de injecties wel weer Ook bij mannen kan een kunststof bandje ingebracht worden (male sling) Na bestraling werken de bandjes minder goed Bij ernstig urineverlies Een kunstsluitspier (sfincterprothese) helpt beter dan een kunststofbandje bij mannen met ernstig urineverlies of als er ook bestraling heeft plaatsgevonden Ook als een kunststof bandje niet voldoende heeft geholpen kan daarna beter voor een kunstsluitspier gekozen worden Dit wordt niet in ieder ziekenhuis gedaan Na enige tijd kan de kunstsluitspier kapot gaan en moet het systeem vervangen worden Een andere mogelijkheid zijn ballonnetjes die naast de plasbuis ingebracht worden (ProACT) Deze werken niet altijd Het ballonnetje moeten vaak bijgesteld of vervangen worden Na bestraling zijn de ballonnetjes niet geschikt Soms helpen medicijnen niet genoeg voor drang-incontinentie, of ze geven te veel bijwerkingen Dan kan gekozen worden voor Botox (onabotuline toxine type A) Botox is een sterke spierverslapper Botox kan met een naaldje in de blaasspier Zo wordt de blaasspier gedeeltelijk verlamd De Botox wordt ingebracht met een kijkoperatie Dit kan met narcose, een ruggenprik of onder plaatselijke verdoving De Botox werkt zes tot negen maanden lang en kan vaker ingebracht worden als dat nodig is Het nadeel van Botox is dat het uitplassen vaak moeilijker wordt, waardoor er na het plassen urine in de blaas kan achterblijven Botox is alleen geregistreerd als medicijn voor drang-incontinentie ten gevolge van neurologische blaasaandoeningen Het effect van Botox op de Een andere mogelijkheid is elektrische stimulatie van een zenuw in de rug (sacrale neuromodulatie) Door de elektrische stimulatie van de zenuw wordt de blaas rustiger Een klein kastje dat stroomstootjes afgeeft wordt onder de huid ingebracht Deze behandeling wordt niet in alle Als alle andere behandelingen voor drangincontinentie niet helpen, kan de blaas met een operatie vergroot worden (blaasaugmentatie) Hierbij wordt een stuk darm op de blaas gezet Dit is een grote buikoperatie Het nadeel is dat het uitplassen vaak moeilijker gaat Meestal is het nodig om zelf met een katheter de blaas leeg te maken Ook maakt het stuk darm nog slijm Hierdoor is de urine altijd troebel U hebt ook meer kans op blaasontsteking en het krijgen van stenen in de blaas Ook kunnen de zouten in het bloed verstoord raken Er is een kleine kans op het krijgen van Een andere mogelijkheid is het aanleggen van een stoma (Bricker).
| 533 | nvog |
<DATUM> Chirurgie en histopathologisch onderzoek van verwijderde weefsels #<DATUM> De invloed van HST op hart- en vaatziekten na <PERSOON> verwijzers (huisartsen en andere specialisten) in opsporing en signalering ## Over erfelijk en familiair ovariumcarcinoom bestond in <LOCATIE> een verouderd advies, maar geen richtlijn Als gevolg van nieuwe inzichten en behoefte aan uniformiteit, ontstond de behoefte aan een aparte richtlijn erfelijk en familiair ovariumcarcinoom, naast de bestaande richtlijn voor erfelijk mammacarcinoom De Commissie Richtlijnen Gynaecologische Oncologie (CRGO) heeft het initiatief Overal waar in deze richtlijn wordt gesproken over ovariumcarcinoom, zijn ook inbegrepen Overal waar in deze richtlijn wordt gesproken over BRCA<DATUM> wordt bedoeld een BRCA<DATUM> gen ⢠Als het gaat over een sporadisch ovariumcarcinoom, dan wordt bedoeld één ovariumcarcinoomcasus in een familie, mits bij erfelijkheidsonderzoek geen erfelijke oorzaak is ⢠Als het gaat over een familiair ovariumcarcinoom, dan wordt bedoeld twee of meer casus zonder ⢠Als het gaat over een erfelijk ovariumarcinoom, dan wordt bedoeld een bewezen kiembaanmutatie, passend bij een erfelijk tumorsyndroom bij een patiënte met ovariumcarcinoom Deze richtlijn betreft vrouwen met een familiair of erfelijk verhoogd risico op ovariumcarcinoom en hun # Vrouwen uit een familie met twee of meer verwanten met ovariumcarcinoom Deze vrouwen behoren tot families waarin geen erfelijke oorzaak is aangetoond # Vrouwen met een mutatie in één van de mismatch repair genen passend bij het Lynch syndroom # Vrouwen met een verhoogd risico in verband met mutatiedragerschap van een ander erfelijk Wellicht komen in de nabije toekomst aanvullende diagnostische methoden beschikbaar, in het bijzonder onderzoek naar mutaties in genen, die met een verhoogd risico op ovariumcarcinoom zijn Een richtlijn is een document met aanbevelingen ter ondersteuning van de dagelijkse praktijkvoering Deze richtlijn berust op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en aansluitende meningsvorming gericht op het expliciteren van goed medisch handelen De richtlijn beoogt een leidraad te zijn voor de dagelijkse praktijk van de preventie, diagnostiek, behandeling en follow-up van Het uiteindelijke doel van deze richtlijn is de preventie van ovariumcarcinoom.
| 464 | nvog |
deze richtlijn wordt gesproken over BRCA<DATUM> wordt bedoeld een BRCA<DATUM> gen ⢠Als het gaat over een sporadisch ovariumcarcinoom, dan wordt bedoeld één ovariumcarcinoomcasus in een familie, mits bij erfelijkheidsonderzoek geen erfelijke oorzaak is ⢠Als het gaat over een familiair ovariumcarcinoom, dan wordt bedoeld twee of meer casus zonder ⢠Als het gaat over een erfelijk ovariumarcinoom, dan wordt bedoeld een bewezen kiembaanmutatie, passend bij een erfelijk tumorsyndroom bij een patiënte met ovariumcarcinoom Deze richtlijn betreft vrouwen met een familiair of erfelijk verhoogd risico op ovariumcarcinoom en hun # Vrouwen uit een familie met twee of meer verwanten met ovariumcarcinoom Deze vrouwen behoren tot families waarin geen erfelijke oorzaak is aangetoond # Vrouwen met een mutatie in één van de mismatch repair genen passend bij het Lynch syndroom # Vrouwen met een verhoogd risico in verband met mutatiedragerschap van een ander erfelijk Wellicht komen in de nabije toekomst aanvullende diagnostische methoden beschikbaar, in het bijzonder onderzoek naar mutaties in genen, die met een verhoogd risico op ovariumcarcinoom zijn Een richtlijn is een document met aanbevelingen ter ondersteuning van de dagelijkse praktijkvoering Deze richtlijn berust op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en aansluitende meningsvorming gericht op het expliciteren van goed medisch handelen De richtlijn beoogt een leidraad te zijn voor de dagelijkse praktijk van de preventie, diagnostiek, behandeling en follow-up van Het uiteindelijke doel van deze richtlijn is de preventie van ovariumcarcinoom begeleiding van patiënten met een erfelijk en familiair ovariumcarcinoom, zoals huisartsen, gynaecologen, chirurgen, klinisch genetici, pathologen, radiologen, radiotherapeuten, internist- Aan de hand van bestaande (internationale) richtlijnen zijn uitgangspunten opgesteld Daarna zijn knelpunten geformuleerd De werkgroepleden hebben de knelpunten uitgewerkt; zij raadpleegden en gebruikten daarvoor de bij hen bekende literatuur Op grond van de bevindingen is beleid geformuleerd Voor het patiëntenperspectief was een afgevaardigde van de BVN (Borstkankervereniging) lid van de werkgroep In de werkgroep was geen verpleegkundige opgenomen Wel is de richtlijn op persoonlijke titel door een verpleegkundige meegelezen en is de richtlijn voor commentaar naar V&VN gestuurd (zie hieronder) Ook het verpleegkundige commentaar is verwerkt in de definitieve versie van de richtlijn De conceptrichtlijn is op <DATUM> ter becommentariëring aangeboden aan alle relevante wetenschappelijke, beroeps- en patiëntenverenigingen en naar de landelijke en regionale tumorwerkgroepen Het commentaar geeft input vanuit het veld om de kwaliteit en de toepasbaarheid van de conceptrichtlijn te optimaliseren en landelijk draagvlak voor de richtlijn te genereren Circa ## respondenten (zowel op persoonlijke titel als namens een vereniging) maakten van deze mogelijkheid gebruik Alle commentaren werden vervolgens beoordeeld en verwerkt door de richtlijnwerkgroep Ten slotte is de richtlijn ter autorisatie/ter accordering gestuurd naar de betrokken verenigingen/instanties Leden van de werkgroep richtlijn ### (zie bijlage #) In de algemene Nederlandse populatie bedraagt het risico om ovariumcarcinoom te krijgen tot <LEEFTIJD> jarige leeftijd #,#% [(WEBLINK) De mediane leeftijd van optreden is <LEEFTIJD> jaar Risicofactoren zijn een vroege menarche, nullipariteit, een late menopauze, toename van de leeftijd en met name een.
| 591 | nvog |
chirurgen, klinisch genetici, pathologen, radiologen, radiotherapeuten, internist- Aan de hand van bestaande (internationale) richtlijnen zijn uitgangspunten opgesteld Daarna zijn knelpunten geformuleerd De werkgroepleden hebben de knelpunten uitgewerkt; zij raadpleegden en gebruikten daarvoor de bij hen bekende literatuur Op grond van de bevindingen is beleid geformuleerd Voor het patiëntenperspectief was een afgevaardigde van de BVN (Borstkankervereniging) lid van de werkgroep In de werkgroep was geen verpleegkundige opgenomen Wel is de richtlijn op persoonlijke titel door een verpleegkundige meegelezen en is de richtlijn voor commentaar naar V&VN gestuurd (zie hieronder) Ook het verpleegkundige commentaar is verwerkt in de definitieve versie van de richtlijn De conceptrichtlijn is op <DATUM> ter becommentariëring aangeboden aan alle relevante wetenschappelijke, beroeps- en patiëntenverenigingen en naar de landelijke en regionale tumorwerkgroepen Het commentaar geeft input vanuit het veld om de kwaliteit en de toepasbaarheid van de conceptrichtlijn te optimaliseren en landelijk draagvlak voor de richtlijn te genereren Circa ## respondenten (zowel op persoonlijke titel als namens een vereniging) maakten van deze mogelijkheid gebruik Alle commentaren werden vervolgens beoordeeld en verwerkt door de richtlijnwerkgroep Ten slotte is de richtlijn ter autorisatie/ter accordering gestuurd naar de betrokken verenigingen/instanties Leden van de werkgroep richtlijn ### (zie bijlage #) In de algemene Nederlandse populatie bedraagt het risico om ovariumcarcinoom te krijgen tot <LEEFTIJD> jarige leeftijd #,#% [(WEBLINK) De mediane leeftijd van optreden is <LEEFTIJD> jaar Risicofactoren zijn een vroege menarche, nullipariteit, een late menopauze, toename van de leeftijd en met name een Gebruik van orale anticonceptie vermindert het risico op ovariumcarcinoom [Schorge ###] Ten tijde van de diagnose ovariumcarcinoom heeft ruim ##% van de vrouwen een carcinoom in een gevorderd stadium (IIB tot IV) Deze groep patiënten heeft een <LEEFTIJD>-jaars overleving van minder dan ##%, terwijl ovariumcarcinoom gediagnosticeerd in een vroeg stadium, een <LEEFTIJD>-jaars overleving heeft van ##% [Heinz ###] Zie ook de richtlijn Epitheliaal Er wordt aangenomen dat #-##% van de ovariumcarcinomen wordt veroorzaakt door een erfelijke aanleg Bekende genetische predispositiegenen betreffen BRCA# en BRCA#, Lynchsyndroomgeassocieerd ovariumcarcinoom (mismatch repairgenen MLH#, MSH#, MSH# en PMS# ) en het De gemiddelde leeftijd van diagnose ovariumcarcinoom bij BRCA#-mutatiedraagsters verschilt weinig van de gemiddelde leeftijd van diagnose van sporadisch ovariumcarcinoom In principe komen alle De stadiumverdeling voor vrouwen met een ovariumcarcinoom op basis van een BRCA-mutatie is vergelijkbaar met die bij vrouwen met een sporadisch ovariumcarcinoom Er zijn enkele studies bekend over de prognose van BRCA- geassocieerd ovariumcarcinoom in vergelijking met sporadisch ovariumcarcinoom De studies van <PERSOON> [###] laten een betere prognose van patiënten met ovariumcarcinoom met een BRCA-mutatie in vergelijking met patiënten met sporadisch ovariumcarcinoom zien In het algemeen wordt gesuggereerd dat de betere prognose bij BRCA-gerelateerd ovariumcarcinoom ten opzichte van sporadisch ovariumcarcinoom verklaard kan worden door een betere sensitiviteit voor op platinum gebaseerde chemotherapie op basis van het defecte DNA herstelmechanisme bij patiënten met een BRCA-mutatie [Vencken ###] Er zijn aanwijzingen dat de uitkomst van BRCA#-geassocieerd ovariumcarcinoom iets gunstiger is dan voor.
| 621 | nvog |
Gebruik van orale anticonceptie vermindert het risico op ovariumcarcinoom [Schorge ###] Ten tijde van de diagnose ovariumcarcinoom heeft ruim ##% van de vrouwen een carcinoom in een gevorderd stadium (IIB tot IV) Deze groep patiënten heeft een <LEEFTIJD>-jaars overleving van minder dan ##%, terwijl ovariumcarcinoom gediagnosticeerd in een vroeg stadium, een <LEEFTIJD>-jaars overleving heeft van ##% [Heinz ###] Zie ook de richtlijn Epitheliaal Er wordt aangenomen dat #-##% van de ovariumcarcinomen wordt veroorzaakt door een erfelijke aanleg Bekende genetische predispositiegenen betreffen BRCA# en BRCA#, Lynchsyndroomgeassocieerd ovariumcarcinoom (mismatch repairgenen MLH#, MSH#, MSH# en PMS# ) en het De gemiddelde leeftijd van diagnose ovariumcarcinoom bij BRCA#-mutatiedraagsters verschilt weinig van de gemiddelde leeftijd van diagnose van sporadisch ovariumcarcinoom In principe komen alle De stadiumverdeling voor vrouwen met een ovariumcarcinoom op basis van een BRCA-mutatie is vergelijkbaar met die bij vrouwen met een sporadisch ovariumcarcinoom Er zijn enkele studies bekend over de prognose van BRCA- geassocieerd ovariumcarcinoom in vergelijking met sporadisch ovariumcarcinoom De studies van <PERSOON> [###] laten een betere prognose van patiënten met ovariumcarcinoom met een BRCA-mutatie in vergelijking met patiënten met sporadisch ovariumcarcinoom zien In het algemeen wordt gesuggereerd dat de betere prognose bij BRCA-gerelateerd ovariumcarcinoom ten opzichte van sporadisch ovariumcarcinoom verklaard kan worden door een betere sensitiviteit voor op platinum gebaseerde chemotherapie op basis van het defecte DNA herstelmechanisme bij patiënten met een BRCA-mutatie [Vencken ###] Er zijn aanwijzingen dat de uitkomst van BRCA#-geassocieerd ovariumcarcinoom iets gunstiger is dan voor Een retrospectieve Europese multicenter studie onder patiënten met ovariumcarcinoom op basis van een mismatch repair-genmutatie passend bij het Lynch syndroom, toonde aan dat meer dan ##% van deze patiënten een FIGO #/ # stadium had bij diagnose met een betere prognose (het life time risico voor vrouwen met Lynch syndroom op overlijden aan ovariumcarcinoom was #%), in vergelijking tot de patiënten met ovariumcarcinoom met een BRCA-mutatie of sporadisch ovariumcarcinoom In een Zweedse populatiestudie onder patiënten met ovariumcarcinoom kwamen onder de ### patiënten met ovariumcarcinoom, twee Lynch syndroom mutatiedraagsters en ## BRCA<DATUM> utatiedraagsters voor [Malander ###] Een recente studie bij ### vrouwen met ovariumcarcinoom laat een lager percentage Lynch syndroom mutatiedraagsters zien; namelijk #,#% [Pal ###] Andere studies geven aan dat circa ##% van alle ovariumcarcinomen veroorzaakt wordt door kiembaan BRCA#- en #-mutaties en dat dit percentage hoger is indien het sereus ovariumcarcinoom betreft [Schorge ###] Een recente studie van Alsop [###] naar BRCA-mutaties onder ### patiënten met nonmucineus epitheliaal ovariumcarcinoom liet zien dat bij ##,#% van de vrouwen een BRCA-mutatie aanwezig is Mucineuze ovariumcarcinomen kunnen âzij het in zeldzame gevallenâ voorkomen bij vrouwen met een BRCA<DATUM> mutatie, maar waarschijnlijk niet als gevolg daarvan [Mavaddat ###] Epitheliale ovariummaligniteiten betreffen ##% van de maligne ovariumtumoren De verschillende types ovariumcarcinoom (sereus, endometrioid, mucineus en heldercellig) hebben een verschillend onderliggend moleculair mechanisme [Köbel ###] en verschillen in respons op chemotherapie Het is bekend dat het onderscheid in de verschillende subtypes van ovariumcarcinoom lastig kan zijn en een inter-observer variabiliteit kent [Lund ###].
| 679 | nvog |
Europese multicenter studie onder patiënten met ovariumcarcinoom op basis van een mismatch repair-genmutatie passend bij het Lynch syndroom, toonde aan dat meer dan ##% van deze patiënten een FIGO #/ # stadium had bij diagnose met een betere prognose (het life time risico voor vrouwen met Lynch syndroom op overlijden aan ovariumcarcinoom was #%), in vergelijking tot de patiënten met ovariumcarcinoom met een BRCA-mutatie of sporadisch ovariumcarcinoom In een Zweedse populatiestudie onder patiënten met ovariumcarcinoom kwamen onder de ### patiënten met ovariumcarcinoom, twee Lynch syndroom mutatiedraagsters en ## BRCA<DATUM> utatiedraagsters voor [Malander ###] Een recente studie bij ### vrouwen met ovariumcarcinoom laat een lager percentage Lynch syndroom mutatiedraagsters zien; namelijk #,#% [Pal ###] Andere studies geven aan dat circa ##% van alle ovariumcarcinomen veroorzaakt wordt door kiembaan BRCA#- en #-mutaties en dat dit percentage hoger is indien het sereus ovariumcarcinoom betreft [Schorge ###] Een recente studie van Alsop [###] naar BRCA-mutaties onder ### patiënten met nonmucineus epitheliaal ovariumcarcinoom liet zien dat bij ##,#% van de vrouwen een BRCA-mutatie aanwezig is Mucineuze ovariumcarcinomen kunnen âzij het in zeldzame gevallenâ voorkomen bij vrouwen met een BRCA<DATUM> mutatie, maar waarschijnlijk niet als gevolg daarvan [Mavaddat ###] Epitheliale ovariummaligniteiten betreffen ##% van de maligne ovariumtumoren De verschillende types ovariumcarcinoom (sereus, endometrioid, mucineus en heldercellig) hebben een verschillend onderliggend moleculair mechanisme [Köbel ###] en verschillen in respons op chemotherapie Het is bekend dat het onderscheid in de verschillende subtypes van ovariumcarcinoom lastig kan zijn en een inter-observer variabiliteit kent [Lund ###] BRCA-mutatiedraagsters veruit het hoogst [Shaw ###, Alsop ###] Bij mucineuze ovariumcarcinomen zijn BRCA mutaties niet aangetoond [<PERSOON> J e a , JAMA ###; ### ###-##; Risch H e a , Am J Hum Genet ###; #<DATUM> ###; Pal T e a , Cancer ###; ### ###-##] Een grote consortiumstudie vond geen significante verschillen in morfologie van ovariumcarcinoom tussen #%) [Mavaddat ###] Bij BRCA#-mutatiedraagsters verschilt de gemiddelde leeftijd van diagnose (##-<LEEFTIJD> jaar) weinig met de leeftijd waarop niet-draagsters sporadisch ovariumcarcinoom ontwikkelen, Sinds ### zijn er aanwijzingen dat de sereuze hooggradige carcinomen ontstaan in het epitheel van de tuba, waarna deze kankercellen zich vervolgens implanteren op of in het ovarium of het peritoneum [<PERSOON> ###, <PERSOON> onderzoek van preventief verwijderde ovaria heeft nooit een intraepitheliaal ovariumcarcinoom aan het licht gebracht In de tubae daarentegen wordt in het fimbriele uiteinde intra-epitheliaal carcinoom beschreven, een sterke aanwijzing dat de maligniteit daar ook is ontstaan (<PERSOON> ###, Kindelberger ###) Dit suggereert dat de oorzaak van tubacarcinoom, ovariumcarcinoom en primair extra-ovarieel carcinoom wellicht dezelfde is Sereuze hooggradige carcinomen kunnen ook ontstaan in het epitheel van de uterus (endometrium), maar het is niet aannemelijk dat dit een belangrijke <INSTELLING> is voor het sereuze ovariumof tubacarcinoom [<PERSOON> ###, <PERSOON> ###] Uit een retrospectieve serie van Vicus [###] blijkt dat vrouwen met een tubacarcinoom een kans van ##% hebben om draagster te zijn van een BRCA# of BRCA#-mutatie Het is niet uitgesloten dat hier sprake is van een vorm van selectiebias, doordat.
| 741 | nvog |
Alsop ###] Bij mucineuze ovariumcarcinomen zijn BRCA mutaties niet aangetoond [<PERSOON> J e a , JAMA ###; ### ###-##; Risch H e a , Am J Hum Genet ###; #<DATUM> ###; Pal T e a , Cancer ###; ### ###-##] Een grote consortiumstudie vond geen significante verschillen in morfologie van ovariumcarcinoom tussen #%) [Mavaddat ###] Bij BRCA#-mutatiedraagsters verschilt de gemiddelde leeftijd van diagnose (##-<LEEFTIJD> jaar) weinig met de leeftijd waarop niet-draagsters sporadisch ovariumcarcinoom ontwikkelen, Sinds ### zijn er aanwijzingen dat de sereuze hooggradige carcinomen ontstaan in het epitheel van de tuba, waarna deze kankercellen zich vervolgens implanteren op of in het ovarium of het peritoneum [<PERSOON> ###, <PERSOON> onderzoek van preventief verwijderde ovaria heeft nooit een intraepitheliaal ovariumcarcinoom aan het licht gebracht In de tubae daarentegen wordt in het fimbriele uiteinde intra-epitheliaal carcinoom beschreven, een sterke aanwijzing dat de maligniteit daar ook is ontstaan (<PERSOON> ###, Kindelberger ###) Dit suggereert dat de oorzaak van tubacarcinoom, ovariumcarcinoom en primair extra-ovarieel carcinoom wellicht dezelfde is Sereuze hooggradige carcinomen kunnen ook ontstaan in het epitheel van de uterus (endometrium), maar het is niet aannemelijk dat dit een belangrijke <INSTELLING> is voor het sereuze ovariumof tubacarcinoom [<PERSOON> ###, <PERSOON> ###] Uit een retrospectieve serie van Vicus [###] blijkt dat vrouwen met een tubacarcinoom een kans van ##% hebben om draagster te zijn van een BRCA# of BRCA#-mutatie Het is niet uitgesloten dat hier sprake is van een vorm van selectiebias, doordat vaker gediagnostiseerd worden bij patienten met een familiaire belasting of bij wie preventieve Waar in deze richtlijn wordt gesproken over ovariumcarcinoom, zijn daarom ook inbegrepen Met de komst van Next Generation Sequencing, waarbij met één DNA test een groot aantal genen kan worden onderzocht, kan het in de toekomst mogelijk worden om meer erfelijke oorzaken op te sporen Een voorbeeld hiervan is de studie van Walsh [###] Van ### opeenvolgende patiënten met ovarium-, tuba of extra-ovarieel carcinoom werd bij ##% een kiembaanmutatie gevonden ##% in BRCA# of BRCA# en #% in BARD#, BRIP#, CHEK#, MRE##A, MSH#, NBN, PALB#, RAD##, RAD##C, of TP## Er werden, naast MSH#, in de andere Lynch syndroom genen alleen varianten gevonden die als niet pathogeen worden beschouwd Nieuwe studies zullen nodig zijn om inzicht te krijgen in de kans op ovariumcarcinoom bij mutaties in andere genen dan BRCA en de Lynch syndroom genen, waarop dan beleid kan worden opgesteld en patiënten en familieleden geïnformeerd De penetrantie van een mutatie betreft de leeftijdspecifieke kans op ontwikkeling van ziekte, gegeven de mutatie De penetrantie voor ovariumcarcinoom voor draagsters van een BRCA# of BRCA#mutatie is samengevat in tabel # De relatieve risicoâs en lifetime risicoâs voor vrouwen uit een erfelijke risicoâs op ovariumcarcinoom voor vrouwen uit families die niet geselecteerd zijn voor mutatiestatus in tabel # Voor de Lynch syndroom mutaties zie het overzicht in tabel # De penetrantie bij het PeutzJeghers syndroom komt aan bod in de paragraaf Peutz-Jeghers syndroom.
| 692 | nvog |
een familiaire belasting of bij wie preventieve Waar in deze richtlijn wordt gesproken over ovariumcarcinoom, zijn daarom ook inbegrepen Met de komst van Next Generation Sequencing, waarbij met één DNA test een groot aantal genen kan worden onderzocht, kan het in de toekomst mogelijk worden om meer erfelijke oorzaken op te sporen Een voorbeeld hiervan is de studie van Walsh [###] Van ### opeenvolgende patiënten met ovarium-, tuba of extra-ovarieel carcinoom werd bij ##% een kiembaanmutatie gevonden ##% in BRCA# of BRCA# en #% in BARD#, BRIP#, CHEK#, MRE##A, MSH#, NBN, PALB#, RAD##, RAD##C, of TP## Er werden, naast MSH#, in de andere Lynch syndroom genen alleen varianten gevonden die als niet pathogeen worden beschouwd Nieuwe studies zullen nodig zijn om inzicht te krijgen in de kans op ovariumcarcinoom bij mutaties in andere genen dan BRCA en de Lynch syndroom genen, waarop dan beleid kan worden opgesteld en patiënten en familieleden geïnformeerd De penetrantie van een mutatie betreft de leeftijdspecifieke kans op ontwikkeling van ziekte, gegeven de mutatie De penetrantie voor ovariumcarcinoom voor draagsters van een BRCA# of BRCA#mutatie is samengevat in tabel # De relatieve risicoâs en lifetime risicoâs voor vrouwen uit een erfelijke risicoâs op ovariumcarcinoom voor vrouwen uit families die niet geselecteerd zijn voor mutatiestatus in tabel # Voor de Lynch syndroom mutaties zie het overzicht in tabel # De penetrantie bij het PeutzJeghers syndroom komt aan bod in de paragraaf Peutz-Jeghers syndroom met opeenvolgende geboortecohorten, zijn er voor ovariumcarcinoom vooralsnog geen Wat is het leeftijdsspecifieke risico voor een vrouw op ovariumcarcinoom als zij draagster is van een Vrouwen met een mutatie in BRCA#- of BRCA# dienen gecounseld te worden aan de hand van de tabel met penetrantiegegevens om inzicht te krijgen in hun leeftijdsspecifieke risico In deze paragraaf geven wij een overzicht van de leeftijdspecifieke cumulatieve risicoâs om ovariumcarcinoom te ontwikkelen, voor vrouwen met een BRCA# of BRCA#-mutatie De schattingen per studie lopen erg uiteen In ### is een meta-analyse verschenen waarin op basis van de gepubliceerde risicoâs een prospectieve risicoschattingentabel is ontwikkeld (zie tabel #) [<PERSOON> cumulatieve kans voor alle vrouwen en BRCA#/BRCA#-mutatiedraagsters om Bovenstaande tabel geeft een overzicht van de cumulatieve kans om ovariumcarcinoom te ontwikkelen bij vrouwen uit de Nederlandse bevolking, en bij vrouwen met een BRCA# respectievelijk Als een vrouw uit de Nederlandse bevolking <LEEFTIJD> jaar is, dan heeft zij #,##% kans om tijdens de komende tien jaar ovariumcarcinoom te ontwikkelen (tussen ## en <LEEFTIJD> jaar), en #,##% kans om Als een vrouw met een BRCA#-mutatie <LEEFTIJD> jaar is, dan heeft zij #% kans om ovariumcarcinoom te hebben ontwikkeld op haar ## (risico voor de komende tien jaar) en ##% kans om ovariumcarcinoom te hebben ontwikkeld op haar ## Als deze vrouw <LEEFTIJD> jaar is, en nog geen ovariumcarcinoom heeft ontwikkeld, dan heeft zij #,#% kans om ovariumcarcinoom te hebben ontwikkeld op haar ## , en ##%.
| 638 | nvog |
is het leeftijdsspecifieke risico voor een vrouw op ovariumcarcinoom als zij draagster is van een Vrouwen met een mutatie in BRCA#- of BRCA# dienen gecounseld te worden aan de hand van de tabel met penetrantiegegevens om inzicht te krijgen in hun leeftijdsspecifieke risico In deze paragraaf geven wij een overzicht van de leeftijdspecifieke cumulatieve risicoâs om ovariumcarcinoom te ontwikkelen, voor vrouwen met een BRCA# of BRCA#-mutatie De schattingen per studie lopen erg uiteen In ### is een meta-analyse verschenen waarin op basis van de gepubliceerde risicoâs een prospectieve risicoschattingentabel is ontwikkeld (zie tabel #) [<PERSOON> cumulatieve kans voor alle vrouwen en BRCA#/BRCA#-mutatiedraagsters om Bovenstaande tabel geeft een overzicht van de cumulatieve kans om ovariumcarcinoom te ontwikkelen bij vrouwen uit de Nederlandse bevolking, en bij vrouwen met een BRCA# respectievelijk Als een vrouw uit de Nederlandse bevolking <LEEFTIJD> jaar is, dan heeft zij #,##% kans om tijdens de komende tien jaar ovariumcarcinoom te ontwikkelen (tussen ## en <LEEFTIJD> jaar), en #,##% kans om Als een vrouw met een BRCA#-mutatie <LEEFTIJD> jaar is, dan heeft zij #% kans om ovariumcarcinoom te hebben ontwikkeld op haar ## (risico voor de komende tien jaar) en ##% kans om ovariumcarcinoom te hebben ontwikkeld op haar ## Als deze vrouw <LEEFTIJD> jaar is, en nog geen ovariumcarcinoom heeft ontwikkeld, dan heeft zij #,#% kans om ovariumcarcinoom te hebben ontwikkeld op haar ## , en ##% ontwikkelen voor haar ## , en ##% kans om ovariumcarcinoom te hebben ontwikkeld op haar ## Als deze vrouw <LEEFTIJD> jaar is, en nog geen ovariumcarcinoom heeft ontwikkeld, dan heeft zij #,#% kans om ovariumcarcinoom te hebben ontwikkeld op haar ## , en ##% kans om ovariumcarcinoom te hebben Deze tabel geeft gemiddelde kansen aan en betreft het risico op alleen ovariumcarcinoom; de risicoâs op het ontwikkelen van zowel mamma- als ovariumcarcinoom zijn anders De percentages wisselen onder andere door verschillen in de studiepopulatie en het al dan niet meenemen van een aangedane indexpatiënt in de analyses Vrijwel alle studies melden dat de risicoâs ook verschillend zijn afhankelijk van de lokalisatie van de mutatie op het gen, maar vooralsnog is het niet mogelijk om per specifieke mutatie risicoâs te berekenen Hieraan worden in de counselings-praktijk dan ook nog geen In tegenstelling tot mammacarcinoom is er geen leeftijd waarna het risico op ovariumcarcinoom weer afneemt [Antoniou ###] Ook de Nederlandse studie van <PERSOON> [###] illustreert dat ook op hogere leeftijd het risico op ovariumcarcinoom verhoogd is en dat dus bij BRCA# en BRCA#mutatiedragerschap boven de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar nog steeds een preventieve adnexextirpatie geïndiceerd is Uit tabel # valt af te lezen, dat de laagste risicoâs gevonden worden bij BRCA#mutatiedraagsters Zo is voor een vrouw van <LEEFTIJD> jaar de kans op ovariumcarcinoom tot <LEEFTIJD> jaar #,#% en hoger indien geëxtrapoleerd tot <LEEFTIJD> jaar In het algemeen wordt preventieve adnectomie geadviseerd bij een lifetime risico van ##% of hoger, en eerder uiteraard afhankelijk van individuele patiëntgegevens.
| 648 | nvog |
Als deze vrouw <LEEFTIJD> jaar is, en nog geen ovariumcarcinoom heeft ontwikkeld, dan heeft zij #,#% kans om ovariumcarcinoom te hebben ontwikkeld op haar ## , en ##% kans om ovariumcarcinoom te hebben Deze tabel geeft gemiddelde kansen aan en betreft het risico op alleen ovariumcarcinoom; de risicoâs op het ontwikkelen van zowel mamma- als ovariumcarcinoom zijn anders De percentages wisselen onder andere door verschillen in de studiepopulatie en het al dan niet meenemen van een aangedane indexpatiënt in de analyses Vrijwel alle studies melden dat de risicoâs ook verschillend zijn afhankelijk van de lokalisatie van de mutatie op het gen, maar vooralsnog is het niet mogelijk om per specifieke mutatie risicoâs te berekenen Hieraan worden in de counselings-praktijk dan ook nog geen In tegenstelling tot mammacarcinoom is er geen leeftijd waarna het risico op ovariumcarcinoom weer afneemt [Antoniou ###] Ook de Nederlandse studie van <PERSOON> [###] illustreert dat ook op hogere leeftijd het risico op ovariumcarcinoom verhoogd is en dat dus bij BRCA# en BRCA#mutatiedragerschap boven de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar nog steeds een preventieve adnexextirpatie geïndiceerd is Uit tabel # valt af te lezen, dat de laagste risicoâs gevonden worden bij BRCA#mutatiedraagsters Zo is voor een vrouw van <LEEFTIJD> jaar de kans op ovariumcarcinoom tot <LEEFTIJD> jaar #,#% en hoger indien geëxtrapoleerd tot <LEEFTIJD> jaar In het algemeen wordt preventieve adnectomie geadviseerd bij een lifetime risico van ##% of hoger, en eerder uiteraard afhankelijk van individuele patiëntgegevens preventieve adnectomie in aanmerking komt, ook op hogere leeftijd Het is niet goed mogelijk om een Vrouwen met een BRCA#-mutatie hebben een cumulatief lifetime risico van Vrouwen met een BRCA#-mutatie hebben een cumulatief lifetime risico van Omdat bekend is dat de individuele risicoâs sterk verschillen, worden in de klinische genetische praktijk marges van risicoâs aangehouden Bij BRCA# wordt de marge tussen ##-##%; bij BRCA# familieanamnese met twee of meer verwanten met ovariumcarcinoom, met of zonder verwanten met mammacarcinoom Deze vrouwen behoren tot families waar geen mutatie in het BRCA<DATUM> gen kan worden aangetoond Er kan dus bij gezonde familieleden geen mutatiedragerschapsonderzoek worden uitgevoerd, aangezien immers bij de patient(en) geen mutatie is aangetoond Grote studies in mutatienegatieve families, uit de periode waarin DNA-diagnostiek naar BRCA-mutaties mogelijk is Wat is het risico op ovarium- en tubacarcinoom bij <PERSOON>) Ovarium Carcinoom families zonder dat met DNA-onderzoek een mutatie in de BRCA-genen is vastgesteld of waarbij DNAonderzoek niet mogelijk is? Hieronder volgt een beschrijving van verschillende studies die een schatting geven van het risico op ovariumcarcinoom in H(B)OC-families In tabel # zijn twee studies genoemd die het risico op ovariumcarcinoom beschrijven voor gezonde vrouwen met een belaste familieanamnese voor ovariumcarcinoom, waarbij een BRCA<DATUM> mutatie werd uitgesloten in een groot deel van de probanden met ovariumcarcinoom Bij de studie <PERSOON> [###] zijn data weergegeven van ### vrouwen met ovariumcarcinoom waarvan ##% BRCA# negatief is en ##% niet getest is Bij ### eerstegraads verwanten werden ## ovariumcarcinomen waargenomen terwijl er # verwacht waren (SIR <DATUM> .
| 637 | nvog |
op hogere leeftijd Het is niet goed mogelijk om een Vrouwen met een BRCA#-mutatie hebben een cumulatief lifetime risico van Vrouwen met een BRCA#-mutatie hebben een cumulatief lifetime risico van Omdat bekend is dat de individuele risicoâs sterk verschillen, worden in de klinische genetische praktijk marges van risicoâs aangehouden Bij BRCA# wordt de marge tussen ##-##%; bij BRCA# familieanamnese met twee of meer verwanten met ovariumcarcinoom, met of zonder verwanten met mammacarcinoom Deze vrouwen behoren tot families waar geen mutatie in het BRCA<DATUM> gen kan worden aangetoond Er kan dus bij gezonde familieleden geen mutatiedragerschapsonderzoek worden uitgevoerd, aangezien immers bij de patient(en) geen mutatie is aangetoond Grote studies in mutatienegatieve families, uit de periode waarin DNA-diagnostiek naar BRCA-mutaties mogelijk is Wat is het risico op ovarium- en tubacarcinoom bij <PERSOON>) Ovarium Carcinoom families zonder dat met DNA-onderzoek een mutatie in de BRCA-genen is vastgesteld of waarbij DNAonderzoek niet mogelijk is? Hieronder volgt een beschrijving van verschillende studies die een schatting geven van het risico op ovariumcarcinoom in H(B)OC-families In tabel # zijn twee studies genoemd die het risico op ovariumcarcinoom beschrijven voor gezonde vrouwen met een belaste familieanamnese voor ovariumcarcinoom, waarbij een BRCA<DATUM> mutatie werd uitgesloten in een groot deel van de probanden met ovariumcarcinoom Bij de studie <PERSOON> [###] zijn data weergegeven van ### vrouwen met ovariumcarcinoom waarvan ##% BRCA# negatief is en ##% niet getest is Bij ### eerstegraads verwanten werden ## ovariumcarcinomen waargenomen terwijl er # verwacht waren (SIR <DATUM> ovariumcarcinoom Bij ## families die bij BRCA-mutatieanalyse geen mutatie hadden, werden # ovariumcarcinomen waargenomen bij ### verwanten, terwijl er #,## waren verwacht Van de ## families zijn er ## families met drie of meer verwanten met ovariumcarcinoom Voor berekening van het relatieve risico zijn eerste- en tweedegraads verwanten van personen met ovariumcarcinoom en borstkanker (<LEEFTIJD> jaar geïncludeerd Deze verwanten in bovengenoemde families hebben een <DATUM> maal verhoogd risico, waarbij het relatief risico onder de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar (<DATUM> veel hoger is dan boven de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar (#,#) Een relatief risico van ##,# zou voor de Nederlandse situatie, met een algemeen cumulatief risico van #,# [(WEBLINK), een risico van ##% betekenen Dit risico is voor een eerstegraads verwant van een persoon met ovariumcarcinoom uit deze families mogelijk een onderschatting omdat ook tweedegraadsverwanten in de berekening zijn meegenomen en omdat ook eerste- en tweedegraadsverwanten van jonge borstkankerpatiënten zijn geïncludeerd Op grond van deze beperkte getallen is het aannemelijk dat het risico op ovariumcarcinoom niet meer dan een paar procent is bij # eerstegraads verwant met ovariumcarcinoom (een sporadisch ovariumcarcinoom) zonder aangetoonde BRCA-mutatie Indien een vrouw jonger dan <LEEFTIJD> jaar is en zij een eerstegraads en nog een eerste- of tweedegraads verwant met ovariumcarcinoom in dezelfde tak van de familie heeft, dan worden op grond van de literatuur deze kansen boven de ##% geschat Door het beperkt aantal bronnen zijn deze schatters erg onzeker, wat zich uit in een breed betrouwbaarheidsintervaldat van <DATUM> tot ## #.
| 649 | nvog |
families die bij BRCA-mutatieanalyse geen mutatie hadden, werden # ovariumcarcinomen waargenomen bij ### verwanten, terwijl er #,## waren verwacht Van de ## families zijn er ## families met drie of meer verwanten met ovariumcarcinoom Voor berekening van het relatieve risico zijn eerste- en tweedegraads verwanten van personen met ovariumcarcinoom en borstkanker (<LEEFTIJD> jaar geïncludeerd Deze verwanten in bovengenoemde families hebben een <DATUM> maal verhoogd risico, waarbij het relatief risico onder de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar (<DATUM> veel hoger is dan boven de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar (#,#) Een relatief risico van ##,# zou voor de Nederlandse situatie, met een algemeen cumulatief risico van #,# [(WEBLINK), een risico van ##% betekenen Dit risico is voor een eerstegraads verwant van een persoon met ovariumcarcinoom uit deze families mogelijk een onderschatting omdat ook tweedegraadsverwanten in de berekening zijn meegenomen en omdat ook eerste- en tweedegraadsverwanten van jonge borstkankerpatiënten zijn geïncludeerd Op grond van deze beperkte getallen is het aannemelijk dat het risico op ovariumcarcinoom niet meer dan een paar procent is bij # eerstegraads verwant met ovariumcarcinoom (een sporadisch ovariumcarcinoom) zonder aangetoonde BRCA-mutatie Indien een vrouw jonger dan <LEEFTIJD> jaar is en zij een eerstegraads en nog een eerste- of tweedegraads verwant met ovariumcarcinoom in dezelfde tak van de familie heeft, dan worden op grond van de literatuur deze kansen boven de ##% geschat Door het beperkt aantal bronnen zijn deze schatters erg onzeker, wat zich uit in een breed betrouwbaarheidsintervaldat van <DATUM> tot <DATUM> model wordt gekeken Een zeer bruikbaar model, met schatters die niet voor de Nederlandse Tabel # Overzicht van gepubliceerde studies over risicoâs op ovariumcarcinoom voor gezonde vrouwen met een belaste familieanamnese voor ovariumcarcinoom, waarbij een BRCA<DATUM> mutatie werd uitgesloten in een groot deel van de probanden met ovariumcarcinoom Ovariumcarcinoomrisico bij één of meer ovariumcarcinomen in de familie (geen informatie over In tabel # is één meta-analyse van ## studies weergegeven, van Stratton [###] Daarna zijn nog drie studies verschenen De studie van Negri [###] beschrijft het voorkomen van ovariumcarcinoom bij familieleden van ### Italiaanse vrouwen met ovariumcarcinoom en bij ### controlefamilies en vonden een relatief risico van <DATUM> (##%CI <DATUM> Soegaard [###] vond een relatief risico op ovariumcarcinoom van <DATUM> (##%CI <DATUM> voor een eerstegraads verwant van een vrouw met ovariumcarcinoom Hij vergeleek hierbij het voorkomen van ovariumcarcinoom bij verwanten van ### Deense vrouwen met ovariumcarcinoom en ### Deense controles Het relatieve risico was het hoogst (<DATUM-##> ##%CI # #â<DATUM-##> voor vrouwen ⤠<LEEFTIJD> jaar in vergelijking met vrouwen )<LEEFTIJD> jaar, namelijk <DATUM> (##%CI # #â<DATUM> De studie van Hemminki [###] geeft risicoâs op ovariumcarcinoom weer bij verwanten van ### vrouwen met ovariumcarcinoom waarvan bij ### de moeder, bij ## vrouwen een zus en bij # zowel moeder als zus was aangedaan Zij vonden een relatief risico van <DATUM> (##%CI # <DATUM-##> bij een aangedane moeder en <DATUM> (##%CI <DATUM> #.
| 710 | nvog |
gekeken Een zeer bruikbaar model, met schatters die niet voor de Nederlandse Tabel # Overzicht van gepubliceerde studies over risicoâs op ovariumcarcinoom voor gezonde vrouwen met een belaste familieanamnese voor ovariumcarcinoom, waarbij een BRCA<DATUM> mutatie werd uitgesloten in een groot deel van de probanden met ovariumcarcinoom Ovariumcarcinoomrisico bij één of meer ovariumcarcinomen in de familie (geen informatie over In tabel # is één meta-analyse van ## studies weergegeven, van Stratton [###] Daarna zijn nog drie studies verschenen De studie van Negri [###] beschrijft het voorkomen van ovariumcarcinoom bij familieleden van ### Italiaanse vrouwen met ovariumcarcinoom en bij ### controlefamilies en vonden een relatief risico van <DATUM> (##%CI <DATUM> Soegaard [###] vond een relatief risico op ovariumcarcinoom van <DATUM> (##%CI <DATUM> voor een eerstegraads verwant van een vrouw met ovariumcarcinoom Hij vergeleek hierbij het voorkomen van ovariumcarcinoom bij verwanten van ### Deense vrouwen met ovariumcarcinoom en ### Deense controles Het relatieve risico was het hoogst (<DATUM> ##%CI # #â<DATUM> voor vrouwen ⤠<LEEFTIJD> jaar in vergelijking met vrouwen )<LEEFTIJD> jaar, namelijk <DATUM> (##%CI # #â<DATUM> De studie van Hemminki [###] geeft risicoâs op ovariumcarcinoom weer bij verwanten van ### vrouwen met ovariumcarcinoom waarvan bij ### de moeder, bij ## vrouwen een zus en bij # zowel moeder als zus was aangedaan Zij vonden een relatief risico van <DATUM> (##%CI # <DATUM> bij een aangedane moeder en <DATUM> (##%CI <DATUM> # De tabel laat zien dat een vrouw met één eerstegraads verwant met ovariumcarcinoom met onbekende BRCA-status, een relatief risico heeft tussen <DATUM> en <DATUM> om zelf ovariumcarcinoom te ontwikkelen Gegeven het populatierisico voor een Nederlandse vrouw om voor het ## levensjaar ovariumcarcinoom te ontwikkelen van #,#%, ligt dit relatieve risico voor een vrouw met één eerstegraads verwant met ovariumcarcinoom tussen de <DATUM> en <DATUM-##> Absoluut betekent het een risico Ovariumcarcinoomrisico bij twee of meer ovariumcarcinomen in de familie (geen informatie over Er zijn drie studies die getallen geven over het risico op ovariumcarcinoom indien twee of meer vrouwen ovariumcarcinoom in een familie hebben gehad (zie tabel #) De relatieve risicoâs variëren van <DATUM> tot ## In de meta-analyse van Stratton zijn twee studies geïncludeerd met data over risicoâs bij families met twee of meer vrouwen met ovariumcarcinoom Het weergegeven cumulatieve risico op ovariumcarcinoom voor een vrouw jonger dan <LEEFTIJD> jaar is ##% In de studie van Sutcliffe [###] zijn families verzameld met twee of meer eerstegraads familieleden met ovariumcarcinoom Voor berekening van het relatieve risico zijn uit deze families eerste- en tweedegraads verwanten van personen met ovariumcarcinoom en met borstkanker beneden de <LEEFTIJD> jaar geïncludeerd Het relatieve eerstegraads verwanten uit ### families en <DATUM-##> (##%CI <DATUM-##> #) voor eerste- en tweedegraads verwanten uit ### families Het relatieve risico bij de eerste- en tweedegraads verwanten is het hoogst.
| 694 | nvog |
De tabel laat zien dat een vrouw met één eerstegraads verwant met ovariumcarcinoom met onbekende BRCA-status, een relatief risico heeft tussen <DATUM> en <DATUM> om zelf ovariumcarcinoom te ontwikkelen Gegeven het populatierisico voor een Nederlandse vrouw om voor het ## levensjaar ovariumcarcinoom te ontwikkelen van #,#%, ligt dit relatieve risico voor een vrouw met één eerstegraads verwant met ovariumcarcinoom tussen de <DATUM> en <DATUM> Absoluut betekent het een risico Ovariumcarcinoomrisico bij twee of meer ovariumcarcinomen in de familie (geen informatie over Er zijn drie studies die getallen geven over het risico op ovariumcarcinoom indien twee of meer vrouwen ovariumcarcinoom in een familie hebben gehad (zie tabel #) De relatieve risicoâs variëren van <DATUM> tot ## In de meta-analyse van Stratton zijn twee studies geïncludeerd met data over risicoâs bij families met twee of meer vrouwen met ovariumcarcinoom Het weergegeven cumulatieve risico op ovariumcarcinoom voor een vrouw jonger dan <LEEFTIJD> jaar is ##% In de studie van Sutcliffe [###] zijn families verzameld met twee of meer eerstegraads familieleden met ovariumcarcinoom Voor berekening van het relatieve risico zijn uit deze families eerste- en tweedegraads verwanten van personen met ovariumcarcinoom en met borstkanker beneden de <LEEFTIJD> jaar geïncludeerd Het relatieve eerstegraads verwanten uit ### families en <DATUM> (##%CI <DATUM> #) voor eerste- en tweedegraads verwanten uit ### families Het relatieve risico bij de eerste- en tweedegraads verwanten is het hoogst # boven de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar Voor alleen de eerstegraads verwanten is het relatieve risico beneden de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar en erboven niet apart berekend Bij de zes families met zowel een zus als moeder met ovariumcarcinoom, beschreven in de studie van Hemminki, is het relatieve risico ##, maar gezien de kleine aantallen is er Op grond van deze beperkte data uit de literatuur worden de kansen voor een vrouw die jonger is dan <LEEFTIJD> jaar en twee of meer verwanten met ovariumcarcinoom in dezelfde tak van de familie heeft zonder dat de BRCA-status bekend is, het cumulatieve risico op ovariumcarcinoom geschat op groter dan ##% Belangrijk hierbij is te vermelden dat dit risico geldt voor eerstegraads verwanten (zussen, moeder, dochter) van een persoon met ovariumcarcinoom en niet voor personen die tweede- of derdegraads verwant zijn Het BOADICEA model kan in die gevallen gebruikt worden, waarbij de risicoâs berekend worden vanaf de huidige leeftijd van de patiënt [<PERSOON> ###] Belangrijk hierbij is te vermelden dat dit risico geldt voor eerstegraads verwanten (zussen, moeder, dochter) van een persoon met ovariumcarcinoom en niet voor personen die tweede- of derdegraads Tabel # Overzicht van gepubliceerde studies over risicoâs op ovariumcarcinoom voor gezonde vrouwen met een belaste familieanamnese voor ovariumcarcinoom, waarbij geen selectie op BRCA Indien er in een familie zonder aantoonbare BRCA-mutatie, naast ovariumcarcinoom ook mammacarcinoom is voorgekomen, is het de vraag welke risicoschatting voor gezonde vrouwen uit Over deze situatie zijn weinig data bekend De studie van Kauff [###] beschrijft ### verwanten uit.
| 620 | nvog |
eerstegraads verwanten is het relatieve risico beneden de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar en erboven niet apart berekend Bij de zes families met zowel een zus als moeder met ovariumcarcinoom, beschreven in de studie van Hemminki, is het relatieve risico ##, maar gezien de kleine aantallen is er Op grond van deze beperkte data uit de literatuur worden de kansen voor een vrouw die jonger is dan <LEEFTIJD> jaar en twee of meer verwanten met ovariumcarcinoom in dezelfde tak van de familie heeft zonder dat de BRCA-status bekend is, het cumulatieve risico op ovariumcarcinoom geschat op groter dan ##% Belangrijk hierbij is te vermelden dat dit risico geldt voor eerstegraads verwanten (zussen, moeder, dochter) van een persoon met ovariumcarcinoom en niet voor personen die tweede- of derdegraads verwant zijn Het BOADICEA model kan in die gevallen gebruikt worden, waarbij de risicoâs berekend worden vanaf de huidige leeftijd van de patiënt [<PERSOON> ###] Belangrijk hierbij is te vermelden dat dit risico geldt voor eerstegraads verwanten (zussen, moeder, dochter) van een persoon met ovariumcarcinoom en niet voor personen die tweede- of derdegraads Tabel # Overzicht van gepubliceerde studies over risicoâs op ovariumcarcinoom voor gezonde vrouwen met een belaste familieanamnese voor ovariumcarcinoom, waarbij geen selectie op BRCA Indien er in een familie zonder aantoonbare BRCA-mutatie, naast ovariumcarcinoom ook mammacarcinoom is voorgekomen, is het de vraag welke risicoschatting voor gezonde vrouwen uit Over deze situatie zijn weinig data bekend De studie van Kauff [###] beschrijft ### verwanten uit ovariumcarcinoom Na follow-up op basis van ### vrouwjaren in ### families werden ## nieuwe gevallen van mammacarcinoom gediagnosticeerd, terwijl er #,## werden verwacht (SIR = # ##, ##%CI <DATUM> , en één geval van ovariumcarcinoom, terwijl er #,# werden verwacht (SIR = # ##, ##%CI # <DATUM> #) Deze resultaten suggereren dat vrouwen uit BRCA-mutatieânegatieve families, zonder gevallen van ovariumcarcinoom, geen verhoogd risico hebben op ovariumcarcinoom voorgekomen, dan lijkt het aannemelijk dat het risico op ovariumcarcinoom vastgesteld kan worden zonder rekening te houden met het voorkomen van mammacarcinoom in de familie, dus op basis van het aantal eerste- en tweedegraads verwanten met ovariumcarcinoom zoals in tabellen # en # is beschreven Afhankelijk van de specifieke familieanamnese kan een dergelijke familie eventueel verder geanalyseerd worden om mutaties in zeldzamere genen vast te stellen [Walsh ###, Cancer Genome Atlas Research Network ###] Dan dient echter wel te zijn vastgesteld, dat deze analyse rijp is voor inpassing in de diagnostiek, waarbij vooral gegevens over de penetrantie (de kans op kanker bij aantonen van een mutatie) van belang zijn Indien er geen familiaire of erfelijke belasting is, heeft een Nederlandse vrouw #,#% kans om eens in haar leven ovariumcarcinoom te ontwikkelen In geval van familiair voorkomen van mammacarcinoom zonder Er zijn aanwijzingen dat voor vrouwen met één eerstegraads verwant met ovariumcarcinoom uit een familie zonder aangetoonde mutatie, het relatieve risico op ovariumcarcinoom is dan, vertaald naar de Nederlandse situatie, ovariumcarcinoom uit een familie waarin geen mutatieanalyse heeft ligt Het berekende cumulatieve risico, vertaald naar de Nederlandse situatie,.
| 643 | nvog |
### vrouwjaren in ### families werden ## nieuwe gevallen van mammacarcinoom gediagnosticeerd, terwijl er #,## werden verwacht (SIR = # ##, ##%CI <DATUM> , en één geval van ovariumcarcinoom, terwijl er #,# werden verwacht (SIR = # ##, ##%CI # <DATUM> #) Deze resultaten suggereren dat vrouwen uit BRCA-mutatieânegatieve families, zonder gevallen van ovariumcarcinoom, geen verhoogd risico hebben op ovariumcarcinoom voorgekomen, dan lijkt het aannemelijk dat het risico op ovariumcarcinoom vastgesteld kan worden zonder rekening te houden met het voorkomen van mammacarcinoom in de familie, dus op basis van het aantal eerste- en tweedegraads verwanten met ovariumcarcinoom zoals in tabellen # en # is beschreven Afhankelijk van de specifieke familieanamnese kan een dergelijke familie eventueel verder geanalyseerd worden om mutaties in zeldzamere genen vast te stellen [Walsh ###, Cancer Genome Atlas Research Network ###] Dan dient echter wel te zijn vastgesteld, dat deze analyse rijp is voor inpassing in de diagnostiek, waarbij vooral gegevens over de penetrantie (de kans op kanker bij aantonen van een mutatie) van belang zijn Indien er geen familiaire of erfelijke belasting is, heeft een Nederlandse vrouw #,#% kans om eens in haar leven ovariumcarcinoom te ontwikkelen In geval van familiair voorkomen van mammacarcinoom zonder Er zijn aanwijzingen dat voor vrouwen met één eerstegraads verwant met ovariumcarcinoom uit een familie zonder aangetoonde mutatie, het relatieve risico op ovariumcarcinoom is dan, vertaald naar de Nederlandse situatie, ovariumcarcinoom uit een familie waarin geen mutatieanalyse heeft ligt Het berekende cumulatieve risico, vertaald naar de Nederlandse situatie, Er zijn aanwijzingen dat vrouwen die jonger zijn dan <LEEFTIJD> jaar en twee of meer dezelfde tak van de familie, waarvan minimaal één eerstegraads zonder aangetoonde mutatie, een cumulatief risico op ovariumcarcinoom kunnen Er zijn aanwijzingen dat, indien geen BRCA-mutatieanalyse heeft is en dat vrouwen jonger dan <LEEFTIJD> jaar een cumulatief risico op Bij het familiair voorkomen van ovariumcarcinoom is erfelijkheidsonderzoek noodzakelijk om het risico Er zijn weinig data beschikbaar om het risico op ovariumcarcinoom te kunnen inschatten bij het familiair voorkomen van ovariumcarcinoom, zonder dat een BRCA-mutatie de oorzaak is Een alternatieve benadering is die waarbij de kansen op basis van een model worden geschat Een zeer bruikbaar model met schatters die niet voor de Nederlandse populatie zijjn gevalideerd is het De werkgroep is van mening dat vrouwen met (een erfelijke aanleg voor) het Lynch syndroom voorlichting dienen te krijgen over het risico op ovariumcarcinoom, waarbij marges worden In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de cumulatieve risicoâs op ovariumcarcinoom voor vrouwen met het Lynch syndroom en gegevens over de leeftijd van optreden (zie ook tabel #) De mutaties bij het Lynch syndroom betreffen mutaties in één van de mismatch repair genen MLH#, MSH#, MSH# en PMS# Over PMS# en MSH# zijn nauwelijks gegevens ten aanzien van het risico op ovariumcarcinoom voor handen Hetzelfde geldt voor het risico op ovariumcarcinoom bij een EPCAM deletie Er zijn tot heden geen aanwijzingen dat daarbij het risico op ovariumcarcinoom verhoogd is [<PERSOON> ###].
| 621 | nvog |
zijn aanwijzingen dat vrouwen die jonger zijn dan <LEEFTIJD> jaar en twee of meer dezelfde tak van de familie, waarvan minimaal één eerstegraads zonder aangetoonde mutatie, een cumulatief risico op ovariumcarcinoom kunnen Er zijn aanwijzingen dat, indien geen BRCA-mutatieanalyse heeft is en dat vrouwen jonger dan <LEEFTIJD> jaar een cumulatief risico op Bij het familiair voorkomen van ovariumcarcinoom is erfelijkheidsonderzoek noodzakelijk om het risico Er zijn weinig data beschikbaar om het risico op ovariumcarcinoom te kunnen inschatten bij het familiair voorkomen van ovariumcarcinoom, zonder dat een BRCA-mutatie de oorzaak is Een alternatieve benadering is die waarbij de kansen op basis van een model worden geschat Een zeer bruikbaar model met schatters die niet voor de Nederlandse populatie zijjn gevalideerd is het De werkgroep is van mening dat vrouwen met (een erfelijke aanleg voor) het Lynch syndroom voorlichting dienen te krijgen over het risico op ovariumcarcinoom, waarbij marges worden In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de cumulatieve risicoâs op ovariumcarcinoom voor vrouwen met het Lynch syndroom en gegevens over de leeftijd van optreden (zie ook tabel #) De mutaties bij het Lynch syndroom betreffen mutaties in één van de mismatch repair genen MLH#, MSH#, MSH# en PMS# Over PMS# en MSH# zijn nauwelijks gegevens ten aanzien van het risico op ovariumcarcinoom voor handen Hetzelfde geldt voor het risico op ovariumcarcinoom bij een EPCAM deletie Er zijn tot heden geen aanwijzingen dat daarbij het risico op ovariumcarcinoom verhoogd is [<PERSOON> ###] (## MLH# en # MSH#) en vindt een cumulatief risico op ovariumcarcinoom van ##% Hierbij dient te worden aangetekend dat # van de ## patiënten (##% en ##% risicodraagsters MLH#) ruim boven de ## waren; de meeste overige patiënten met ovariumcarcinoom waren tussen de ## en ## Histologisch gezien kunnen verschillende types voorkomen waarbij het sereuze type, dat het meest voorkomt in de algemene populatie en bij BRCA-mutaties, een minderheid betreft De studie van Vasen [###] beschrijft ## families met een bewezen mutatie (## in MLH#, ## in MSH# en # in MSH#) Het cumulatieve risico van MLH#-mutatiedragers (#,#%) is lager dan dat van MSH#mutatiedragers (##,#%) op <LEEFTIJD>-jarige leeftijd Hampel [###] beschrijft ## indexpersonen en ### dragers uit ## Lynch families met een cumulatief risico op ovariumcarcinoom van ##,#% (##%CI #,###,#) op <LEEFTIJD>-jarige leeftijd, met een gemiddelde leeftijd bij optreden van ovariumcarcinoom van ## Barrow [###] vond bij ### mutatiedraagsters een risico op ovariumcarcinoom van #,# % (##%CI #,##,#) op <LEEFTIJD>-jarige leeftijd, waarbij het risico bij MSH#-mutatie iets hoger is dan bij MLH# Geary [###] berekent Odds ratioâs voor ### families (## met MLH#-, ## met MSH#-, en # families met MSH#mutaties) tot #,# met voor MLH#-mutatiedraagsters een risico van #,# % en voor MSH#mutatiedraagsters van #,#% (berekend uitgaande van het populatie risico van #,#% op <LEEFTIJD>-jarige leeftijd) Bij ##% van de patiënten trad ovariumcarcinoom voor het <LEEFTIJD> jaar op Parc [###] geeft geen risicoberekening maar meldt wel dat er # ovariumcarcinomen werden gevonden in ### MLH#- en.
| 745 | nvog |
risico op ovariumcarcinoom van ##% Hierbij dient te worden aangetekend dat # van de ## patiënten (##% en ##% risicodraagsters MLH#) ruim boven de ## waren; de meeste overige patiënten met ovariumcarcinoom waren tussen de ## en ## Histologisch gezien kunnen verschillende types voorkomen waarbij het sereuze type, dat het meest voorkomt in de algemene populatie en bij BRCA-mutaties, een minderheid betreft De studie van Vasen [###] beschrijft ## families met een bewezen mutatie (## in MLH#, ## in MSH# en # in MSH#) Het cumulatieve risico van MLH#-mutatiedragers (#,#%) is lager dan dat van MSH#mutatiedragers (##,#%) op <LEEFTIJD>-jarige leeftijd Hampel [###] beschrijft ## indexpersonen en ### dragers uit ## Lynch families met een cumulatief risico op ovariumcarcinoom van ##,#% (##%CI #,###,#) op <LEEFTIJD>-jarige leeftijd, met een gemiddelde leeftijd bij optreden van ovariumcarcinoom van ## Barrow [###] vond bij ### mutatiedraagsters een risico op ovariumcarcinoom van #,# % (##%CI #,##,#) op <LEEFTIJD>-jarige leeftijd, waarbij het risico bij MSH#-mutatie iets hoger is dan bij MLH# Geary [###] berekent Odds ratioâs voor ### families (## met MLH#-, ## met MSH#-, en # families met MSH#mutaties) tot #,# met voor MLH#-mutatiedraagsters een risico van #,# % en voor MSH#mutatiedraagsters van #,#% (berekend uitgaande van het populatie risico van #,#% op <LEEFTIJD>-jarige leeftijd) Bij ##% van de patiënten trad ovariumcarcinoom voor het <LEEFTIJD> jaar op Parc [###] geeft geen risicoberekening maar meldt wel dat er # ovariumcarcinomen werden gevonden in ### MLH#- en tussen de ## en ## lag met een gemiddelde van ## <PERSOON> [###] meldt # ovariumcarcinomen bij MSH#-mutatiedraagsters (te laag aantal voor een risicoberekening) met een gemiddelde leeftijd van <LEEFTIJD> jaar <PERSOON> [###] geeft gepoolde data aan van deels eerder gepubliceerde MLH#- en MSH#families (###) met een lifetime risk van #% waarbij het risico bij MSH#-mutatiedraagsters het dubbele is van MLH#-mutatiedraagsters De leeftijden van optreden variëren met name tussen ## en ## Bonadona [###] beschrijft het voorkomen van ovariumcarcinoom in ### Lynch syndroom families met een cumulatief risico op ovariumcarcinoom van #% op de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar Het risico op ovariumcarcinoom bij MSH#-mutatiedraagsters is vergelijkbaar met het bevolkingsrisico terwijl het cumulatieve risico bij MLH#- en MSH#-mutatiedragers beduidend hoger dan voorgaande studies is; ## respectievelijk ##% op de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar Het valt hierbij op dat er een heel breed betrouwbaarheidsinterval is Dit artikel geeft ook een leeftijdspecifiek cumulatief risico Het risico op ovariumcarcinoom neemt toe vanaf <LEEFTIJD>-jarige leeftijd Het artikel <PERSOON> [###] geeft een cumulatief risico op ovariumcarcinoom weer van #% bij ### dragers van een mutatie in MLH#, MSH# of MSH# uit <LOCATIE> en Duitsland De cumulatieve risicoâs op ovariumcarcinoom per gen zijn in een figuur Tabel # Penetrantie voor ovariumcarcinoom bij Lynch syndroom mutaties Cumulatieve risicoâs zijn berekend door de odds ratioâs te vermenigvuldigigen met # # (het cumulatieve risico in <LOCATIE> op Tabel # laat zien dat de gecombineerde life-time risicoâs op ovariumcarcinoom bij Lynch syndroom liggen tussen de #,#% en ##,# %.
| 822 | nvog |
met een gemiddelde van ## <PERSOON> [###] meldt # ovariumcarcinomen bij MSH#-mutatiedraagsters (te laag aantal voor een risicoberekening) met een gemiddelde leeftijd van <LEEFTIJD> jaar <PERSOON> [###] geeft gepoolde data aan van deels eerder gepubliceerde MLH#- en MSH#families (###) met een lifetime risk van #% waarbij het risico bij MSH#-mutatiedraagsters het dubbele is van MLH#-mutatiedraagsters De leeftijden van optreden variëren met name tussen ## en ## Bonadona [###] beschrijft het voorkomen van ovariumcarcinoom in ### Lynch syndroom families met een cumulatief risico op ovariumcarcinoom van #% op de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar Het risico op ovariumcarcinoom bij MSH#-mutatiedraagsters is vergelijkbaar met het bevolkingsrisico terwijl het cumulatieve risico bij MLH#- en MSH#-mutatiedragers beduidend hoger dan voorgaande studies is; ## respectievelijk ##% op de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar Het valt hierbij op dat er een heel breed betrouwbaarheidsinterval is Dit artikel geeft ook een leeftijdspecifiek cumulatief risico Het risico op ovariumcarcinoom neemt toe vanaf <LEEFTIJD>-jarige leeftijd Het artikel <PERSOON> [###] geeft een cumulatief risico op ovariumcarcinoom weer van #% bij ### dragers van een mutatie in MLH#, MSH# of MSH# uit <LOCATIE> en Duitsland De cumulatieve risicoâs op ovariumcarcinoom per gen zijn in een figuur Tabel # Penetrantie voor ovariumcarcinoom bij Lynch syndroom mutaties Cumulatieve risicoâs zijn berekend door de odds ratioâs te vermenigvuldigigen met # # (het cumulatieve risico in <LOCATIE> op Tabel # laat zien dat de gecombineerde life-time risicoâs op ovariumcarcinoom bij Lynch syndroom liggen tussen de #,#% en ##,# % Vrouwen met Lynch syndroom hebben een cumulatief lifetime risico van #,###,#% op ovariumcarcinoom Aarnio ###, Vasen ###, Hampel ###, Geary ###, Barrow ###, Naast het verhoogde risico op ovariumcarcinoom, geldt voor vrouwen met Lynch syndroom dat met name het risico op endometrium- en darmcarcinoom nog veel sterker verhoogd is Wat is het risico op het ontwikkelen van ovariumcarcinoom bij vrouwen met het Peutz-Jeghers De werkgroep is van mening dat vrouwen met Peutz-Jehgers syndroom voorlichting dienen te krijgen over een verhoogd risico op ovariumcarcinoom met een grote onzekerheid over de hoogte van het Het Peutz-Jeghers syndroom wordt veroorzaakt door mutaties in het STK##-gen en wordt gekenmerkt door lippigmentaties, gastrointestinale hamartomateuze poliepen en een verhoogd risico op diverse vormen van kanker, waaronder adenoma malignum van de cervix uteri en ovariumcarcinoom Een ovariumtumor van het niet-epitheliale type kan bij deze aandoening al op de kinderleeftijd voorkomen Het betreft dan Sertoli cell tumoren en zogenaamde SCTAT (Sex Cord Tumors with Annular Tubules) Deze tumoren zijn als regel benigne In de meta-analyse van Giardiello [###] van data betreffende ### personen met Peutz-Jeghers syndroom uit zes publicaties is het cumulatieve risico op ovariumcarcinoom (epitheliaal en stromaal) ##% Hearle [###] beschrijft een lager risico op ovariumcarcinoom bij ### vrouwelijke patiënten met Peutz-Jeghers syndroom Er wordt een cumulatief risico van ##% op gynaecologische maligniteiten op de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar gevonden Hierbij betrof het twee ovariumcarcinomen van de negen gynaecologische maligniteiten, dus het risico.
| 686 | nvog |
Lynch syndroom hebben een cumulatief lifetime risico van #,###,#% op ovariumcarcinoom Aarnio ###, Vasen ###, Hampel ###, Geary ###, Barrow ###, Naast het verhoogde risico op ovariumcarcinoom, geldt voor vrouwen met Lynch syndroom dat met name het risico op endometrium- en darmcarcinoom nog veel sterker verhoogd is Wat is het risico op het ontwikkelen van ovariumcarcinoom bij vrouwen met het Peutz-Jeghers De werkgroep is van mening dat vrouwen met Peutz-Jehgers syndroom voorlichting dienen te krijgen over een verhoogd risico op ovariumcarcinoom met een grote onzekerheid over de hoogte van het Het Peutz-Jeghers syndroom wordt veroorzaakt door mutaties in het STK##-gen en wordt gekenmerkt door lippigmentaties, gastrointestinale hamartomateuze poliepen en een verhoogd risico op diverse vormen van kanker, waaronder adenoma malignum van de cervix uteri en ovariumcarcinoom Een ovariumtumor van het niet-epitheliale type kan bij deze aandoening al op de kinderleeftijd voorkomen Het betreft dan Sertoli cell tumoren en zogenaamde SCTAT (Sex Cord Tumors with Annular Tubules) Deze tumoren zijn als regel benigne In de meta-analyse van Giardiello [###] van data betreffende ### personen met Peutz-Jeghers syndroom uit zes publicaties is het cumulatieve risico op ovariumcarcinoom (epitheliaal en stromaal) ##% Hearle [###] beschrijft een lager risico op ovariumcarcinoom bij ### vrouwelijke patiënten met Peutz-Jeghers syndroom Er wordt een cumulatief risico van ##% op gynaecologische maligniteiten op de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar gevonden Hierbij betrof het twee ovariumcarcinomen van de negen gynaecologische maligniteiten, dus het risico gynaecologische tumoren waaronder ovariumcarcinoom, met een zeer brede Er zijn onvoldoende betrouwbare data om de incidentie van de afzonderlijke Wat is de indicatie voor verwijzing naar het klinisch genetisch spreekuur bij ovariumcarcinoom? Er wordt geadviseerd alle nieuwe patiënten met een epitheliaal ovariumcarcinoom, tubacarcinoom of primair extra-ovarieel carcinoom, ongeacht histologisch type, leeftijd van voorkomen en familieanamnese, te verwijzen naar een klinisch geneticus (dit geldt Voorheen waren de criteria voor verwijzing naar klinisch genetisch spreekuur ⢠het voorkomen van ovariumcarcinoom beneden de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar en/of ⢠het voorkomen van ovariumcarcinoom en mammacarcinoom beneden de <LEEFTIJD> jaar bij een eerstegraads ⢠het voorkomen van ovariumcarcinoom bij twee verwanten De verschillende argumenten om te verwijzen naar het klinisch genetisch spreekuur bij het voorkomen ⢠Bij een populatiestudie van Alsop [###], verricht bij ### vrouwen met niet-mucineus epitheliaal ovariumcarcinoom, werd in ##,# % een BRCA#- of #-mutatie gevonden <PERSOON> [###] liet een vergelijkbaar percentage zien (##,#%) bij ### vrouwen met ovariumcarcinoom De kans van meer dan ##% om een BRCA-mutatie te vinden maakt dat mutatieanalyse bij deze vrouwen als efficiënt en doelmatig kan worden beschouwd De gemiddelde leeftijd van ovariumcarcinoom bij de studie van Alsop [###] was bij vrouwen met een BRCA#-mutatie ##,<LEEFTIJD> jaar, bij vrouwen met een BRCA#-mutatie ##,<LEEFTIJD> jaar, en bij vrouwen zonder mutatie ##,<LEEFTIJD> jaar Omdat de gemiddelde leeftijd van ontstaan van ovariumcarcinoom bij BRCA#-mutatiedraagsters nauwelijks verschilt van de leeftijd van optreden van sporadisch ovariumcarcinoom zal het instellen van een leeftijdscriterium als reden voor verwijzing ertoe leiden dat BRCA#-mutatie draagsters vaak gemist worden De studies van Alsop (n=###,.
| 682 | nvog |
om de incidentie van de afzonderlijke Wat is de indicatie voor verwijzing naar het klinisch genetisch spreekuur bij ovariumcarcinoom? Er wordt geadviseerd alle nieuwe patiënten met een epitheliaal ovariumcarcinoom, tubacarcinoom of primair extra-ovarieel carcinoom, ongeacht histologisch type, leeftijd van voorkomen en familieanamnese, te verwijzen naar een klinisch geneticus (dit geldt Voorheen waren de criteria voor verwijzing naar klinisch genetisch spreekuur ⢠het voorkomen van ovariumcarcinoom beneden de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar en/of ⢠het voorkomen van ovariumcarcinoom en mammacarcinoom beneden de <LEEFTIJD> jaar bij een eerstegraads ⢠het voorkomen van ovariumcarcinoom bij twee verwanten De verschillende argumenten om te verwijzen naar het klinisch genetisch spreekuur bij het voorkomen ⢠Bij een populatiestudie van Alsop [###], verricht bij ### vrouwen met niet-mucineus epitheliaal ovariumcarcinoom, werd in ##,# % een BRCA#- of #-mutatie gevonden <PERSOON> [###] liet een vergelijkbaar percentage zien (##,#%) bij ### vrouwen met ovariumcarcinoom De kans van meer dan ##% om een BRCA-mutatie te vinden maakt dat mutatieanalyse bij deze vrouwen als efficiënt en doelmatig kan worden beschouwd De gemiddelde leeftijd van ovariumcarcinoom bij de studie van Alsop [###] was bij vrouwen met een BRCA#-mutatie ##,<LEEFTIJD> jaar, bij vrouwen met een BRCA#-mutatie ##,<LEEFTIJD> jaar, en bij vrouwen zonder mutatie ##,<LEEFTIJD> jaar Omdat de gemiddelde leeftijd van ontstaan van ovariumcarcinoom bij BRCA#-mutatiedraagsters nauwelijks verschilt van de leeftijd van optreden van sporadisch ovariumcarcinoom zal het instellen van een leeftijdscriterium als reden voor verwijzing ertoe leiden dat BRCA#-mutatie draagsters vaak gemist worden De studies van Alsop (n=###, leeftijdspecifieke percentage van vrouwen met een BRCA-mutatie binnen de geteste groep van vrouwen met ovariumcarcinoom weer, samengevat in tabel # De kans op een BRCA-mutatie bij vrouwen met ovariumcarcinoom ouder dan <LEEFTIJD> jaar is meer dan #% Het gemiddelde percentage BRCA-mutaties bij geselecteerde families op de afdelingen klinische genetica is circa #% Er is daarom geen reden om vrouwen met ovariumcarcinoom op een leeftijd ouder dan <LEEFTIJD> jaar geen DNAonderzoek aan te bieden Tabel # Overzicht van het voorkomen van een mutatie in BRCA# of BRCA# bij vrouwen met ⢠In de studie van Alsop heeft ##% van de BRCA-mutatiedraagsters geen positieve familieanamnese Een positieve familieanamnese heeft een lage sensitiviteit en is dus geen absoluut criterium om vrouwen met een BRCA-mutatie te herkennen In de studies van <PERSOON> blijkt dat de kans op het vinden van een BRCA-mutatie bij een vrouw met een negatieve familieanamnese nog #,#% respectievelijk #,#% bedraagt Een positieve familieanamnese is geen voorwaarde voor verwijzing ⢠Het is bekend dat het percentage BRCA-mutaties samenhangt met het histologische type ovariumcarcinoom In de studie van Alsop was het percentage BRCA-mutaties bij sereus carcinoom het hoogst (##,#%) en bij endometrioid en clearcell of mixed histology lager maar nog steeds hoog (resp #,# en #,#%) Mucineus ovariumcarcinoom komt vaker voor bij het Lynch syndroom Omdat bekend is dat herbeoordeling van pathologie regelmatig leidt tot een ander histologisch type en een inter-observer variabiliteit kent [Alsop ###] is ook de histologische typering van het.
| 667 | nvog |
met een BRCA-mutatie binnen de geteste groep van vrouwen met ovariumcarcinoom weer, samengevat in tabel # De kans op een BRCA-mutatie bij vrouwen met ovariumcarcinoom ouder dan <LEEFTIJD> jaar is meer dan #% Het gemiddelde percentage BRCA-mutaties bij geselecteerde families op de afdelingen klinische genetica is circa #% Er is daarom geen reden om vrouwen met ovariumcarcinoom op een leeftijd ouder dan <LEEFTIJD> jaar geen DNAonderzoek aan te bieden Tabel # Overzicht van het voorkomen van een mutatie in BRCA# of BRCA# bij vrouwen met ⢠In de studie van Alsop heeft ##% van de BRCA-mutatiedraagsters geen positieve familieanamnese Een positieve familieanamnese heeft een lage sensitiviteit en is dus geen absoluut criterium om vrouwen met een BRCA-mutatie te herkennen In de studies van <PERSOON> blijkt dat de kans op het vinden van een BRCA-mutatie bij een vrouw met een negatieve familieanamnese nog #,#% respectievelijk #,#% bedraagt Een positieve familieanamnese is geen voorwaarde voor verwijzing ⢠Het is bekend dat het percentage BRCA-mutaties samenhangt met het histologische type ovariumcarcinoom In de studie van Alsop was het percentage BRCA-mutaties bij sereus carcinoom het hoogst (##,#%) en bij endometrioid en clearcell of mixed histology lager maar nog steeds hoog (resp #,# en #,#%) Mucineus ovariumcarcinoom komt vaker voor bij het Lynch syndroom Omdat bekend is dat herbeoordeling van pathologie regelmatig leidt tot een ander histologisch type en een inter-observer variabiliteit kent [Alsop ###] is ook de histologische typering van het Het is belangrijk hierbij te vermelden dat ovariumtumoren niet geassocieerd zijn met mutaties in BRCA- of Lynch-genen en dus geen reden vormen voor verwijzing naar het klinisch genetisch spreekuur [Prat ###] ⢠In de nabije toekomst zal de behandeling van ovariumcarcinoom (in studieverband) vaker worden gebaseerd op de genetische kenmerken van de tumor en de eventuele aanwezigheid van een BRCA<DATUM> kiembaanmutatie Daarbij gaat het onder meer om behandeling met PARP-remmers, waardoor een bepaalde weg van DNA-repair wordt geblokkeerd Dit blijkt in combinatie met de stoornis in DNA-repair door een BRCA<DATUM> mutatie een effectieve vorm van behandeling (zogenaamde Er is reden voor verwijzing naar een klinisch genetisch spreekuur van elke nieuwe patiënt met invasief ovariumcarcinoom, tubacarcinoom of primair extra-ovarieel carcinoom ongeacht histologisch type, leeftijd van voorkomen Gezien de lage incidentie van ovariumcarcinoom (n=### in ### in <LOCATIE> [(WEBLINK) ) is de inschatting van de klinisch genetische centra dat zij de verwachte toename van verwijzingen (alle nieuwe patiënten met ovariumcarcinoom verwijzen naar klinisch genetisch <INSTELLING> voor counseling) Welke erfelijke tumorsyndromen kunnen ten grondslag liggen aan erfelijk ovariumcarcinoom en welk Om DNA-onderzoek naar veranderingen in de BRCA-genen mogelijk te maken, is een bloedafname veelal noodzakelijk Het is ook mogelijk om mutatieanalyse te verrichten op DNA geïsoleerd uit paraffinemateriaal, indien dit van voldoende kwaliteit is DNA geïsoleerd uit bloed heeft wel de voorkeur Indien een mutatie in de familie al bekend is, dan is beperkt weefselonderzoek op paraffinemateriaal bij een overleden patiënt naar aanwezigheid van de familiaire mutatie vaak mogelijk.
| 616 | nvog |
hierbij te vermelden dat ovariumtumoren niet geassocieerd zijn met mutaties in BRCA- of Lynch-genen en dus geen reden vormen voor verwijzing naar het klinisch genetisch spreekuur [Prat ###] ⢠In de nabije toekomst zal de behandeling van ovariumcarcinoom (in studieverband) vaker worden gebaseerd op de genetische kenmerken van de tumor en de eventuele aanwezigheid van een BRCA<DATUM> kiembaanmutatie Daarbij gaat het onder meer om behandeling met PARP-remmers, waardoor een bepaalde weg van DNA-repair wordt geblokkeerd Dit blijkt in combinatie met de stoornis in DNA-repair door een BRCA<DATUM> mutatie een effectieve vorm van behandeling (zogenaamde Er is reden voor verwijzing naar een klinisch genetisch spreekuur van elke nieuwe patiënt met invasief ovariumcarcinoom, tubacarcinoom of primair extra-ovarieel carcinoom ongeacht histologisch type, leeftijd van voorkomen Gezien de lage incidentie van ovariumcarcinoom (n=### in ### in <LOCATIE> [(WEBLINK) ) is de inschatting van de klinisch genetische centra dat zij de verwachte toename van verwijzingen (alle nieuwe patiënten met ovariumcarcinoom verwijzen naar klinisch genetisch <INSTELLING> voor counseling) Welke erfelijke tumorsyndromen kunnen ten grondslag liggen aan erfelijk ovariumcarcinoom en welk Om DNA-onderzoek naar veranderingen in de BRCA-genen mogelijk te maken, is een bloedafname veelal noodzakelijk Het is ook mogelijk om mutatieanalyse te verrichten op DNA geïsoleerd uit paraffinemateriaal, indien dit van voldoende kwaliteit is DNA geïsoleerd uit bloed heeft wel de voorkeur Indien een mutatie in de familie al bekend is, dan is beperkt weefselonderzoek op paraffinemateriaal bij een overleden patiënt naar aanwezigheid van de familiaire mutatie vaak mogelijk belangrijk om bij een (pre)terminale patiënte DNA veilig te stellen voor toekomstige diagnostiek Hiervoor kan contact opgenomen worden met de afdeling klinische genetica Onderzoek naar het Lynch syndroom wordt veelal gestart met tumorweefselonderzoek, genaamd microsatelliet instabilliteitsonderzoek (MSI-onderzoek) Dit is het meest frequent onderzocht en gevalideerd bij colorectaal carcinoom Als colorectaal carcinoom niet in de familie is voorgekomen, dan is MSI-onderzoek ook op andere Lynch geassocieerde carcinomen mogelijk Deze test wordt dan gecombineerd met immunohistochemische kleuring van de mismatch repair eiwitten die betrokken zijn bij het Lynch syndroom, te weten MLH#, MSH#, MSH#, PMS# Indien de MSI-test of het immunohistochemische onderzoek afwijkend is, is er reden om (gericht aan de hand van de immunohistochemische bevindingen) mutatieanalyse van het betreffende mismatch repair gen te MSI is niet specifiek voor Lynch syndroom In een studie van ongeselecteerde ovariumcarcinomen bleek <DATUM> van de tumoren microsatelliet instabiliteit te vertonen Sereuze ovariumcarcinomen waren hierbij ondervertegenwoordigd (circa ##%) [Murphy ###, Pal ###] Het is niet bekend, hoe frequent deze bevinding in tumorweefsel duidt op Lynch syndroom Soms, als weefselonderzoek niet mogelijk is, worden alle vier bovengenoemde genen tegelijk onderzocht en daarnaast het EPCAM De indicatie voor MSI-onderzoek wordt gesteld op basis van de gereviseerde <INSTELLING>-criteria [<PERSOON> patiënt met ovariumcarcinoom geldt dat aan de gereviseerde <INSTELLING>-criteria wordt # synchroon of metachroon een Lynch syndroom geassocieerd carcinoom* ontstaan is bij patiënt # colorectaal carcinoom bij een eerstegraads familielid voorkomt, waarbij of het ovariumcarcinoom of # colorectaal carcinoom of Lynch syndroom geassocieerd carcinoom* bij twee of meer verwanten.
| 622 | nvog |
stellen voor toekomstige diagnostiek Hiervoor kan contact opgenomen worden met de afdeling klinische genetica Onderzoek naar het Lynch syndroom wordt veelal gestart met tumorweefselonderzoek, genaamd microsatelliet instabilliteitsonderzoek (MSI-onderzoek) Dit is het meest frequent onderzocht en gevalideerd bij colorectaal carcinoom Als colorectaal carcinoom niet in de familie is voorgekomen, dan is MSI-onderzoek ook op andere Lynch geassocieerde carcinomen mogelijk Deze test wordt dan gecombineerd met immunohistochemische kleuring van de mismatch repair eiwitten die betrokken zijn bij het Lynch syndroom, te weten MLH#, MSH#, MSH#, PMS# Indien de MSI-test of het immunohistochemische onderzoek afwijkend is, is er reden om (gericht aan de hand van de immunohistochemische bevindingen) mutatieanalyse van het betreffende mismatch repair gen te MSI is niet specifiek voor Lynch syndroom In een studie van ongeselecteerde ovariumcarcinomen bleek <DATUM> van de tumoren microsatelliet instabiliteit te vertonen Sereuze ovariumcarcinomen waren hierbij ondervertegenwoordigd (circa ##%) [Murphy ###, Pal ###] Het is niet bekend, hoe frequent deze bevinding in tumorweefsel duidt op Lynch syndroom Soms, als weefselonderzoek niet mogelijk is, worden alle vier bovengenoemde genen tegelijk onderzocht en daarnaast het EPCAM De indicatie voor MSI-onderzoek wordt gesteld op basis van de gereviseerde <INSTELLING>-criteria [<PERSOON> patiënt met ovariumcarcinoom geldt dat aan de gereviseerde <INSTELLING>-criteria wordt # synchroon of metachroon een Lynch syndroom geassocieerd carcinoom* ontstaan is bij patiënt # colorectaal carcinoom bij een eerstegraads familielid voorkomt, waarbij of het ovariumcarcinoom of # colorectaal carcinoom of Lynch syndroom geassocieerd carcinoom* bij twee of meer verwanten colorectaal carcinoom, urinewegcarcinomen, galgangcarcinoom, hersentumor, talgkliertumor en dunnedarmcarcinoom Indien er vanwege persoonlijke kenmerken of de familiegeschiedenis reden is het Peutz-Jeghers syndroom te overwegen, kan bloed afgenomen worden om mutatieanalyse van het tumorsuppressorgen STK## te verrichten Kenmerken die aan Peutz-Jeghers syndroom moeten doen denken zijn kleine gepigmenteerde vlekken op de lippen, om en in de mond, in het gelaat en rond de anus bij kinderen De vlekken ontstaan op kinderleeftijd en vervagen vaak op volwassen leeftijd Dragers ontwikkelen vaak poliepen in maag en darmen, die problemen kunnen geven zoals recidiverende darmobstructies, bloedverlies en buikpijn Peutz-Jeghers syndroom wordt verder gekenmerkt door de ontwikkeling van hamartomen in de tractus gastrointestinalis en een sterk Indien de sleutelpersoon met kanker in de familie overleden is, dan is het ook mogelijk om bij eerstegraads verwanten die ##% kans hebben om drager te zijn, DNA-onderzoek te verrichten De meeste laboratoria beperken dit tot in totaal drie niet-aangedane eerstegraads verwanten Op deze manier kan met vrij grote zekerheid worden vastgesteld of de overleden persoon een erfelijke vorm van kanker heeft gehad Soms worden er bij DNA-onderzoek varianten gevonden waarvan de consequenties (nog) niet duidelijk zijn, zogenaamde Variants of Unknows Significance (VUS) In een dergelijk geval is het niet mogelijk om gezonde familieleden een presymptomatisch DNA-onderzoek aan te bieden, tenzij er in de toekomst bewijs komt dat de VUS pathogeen is Wat houdt klinisch genetische counseling in en welke factoren zijn van invloed op ervaren stress?.
| 588 | nvog |
colorectaal carcinoom, urinewegcarcinomen, galgangcarcinoom, hersentumor, talgkliertumor en dunnedarmcarcinoom Indien er vanwege persoonlijke kenmerken of de familiegeschiedenis reden is het Peutz-Jeghers syndroom te overwegen, kan bloed afgenomen worden om mutatieanalyse van het tumorsuppressorgen STK## te verrichten Kenmerken die aan Peutz-Jeghers syndroom moeten doen denken zijn kleine gepigmenteerde vlekken op de lippen, om en in de mond, in het gelaat en rond de anus bij kinderen De vlekken ontstaan op kinderleeftijd en vervagen vaak op volwassen leeftijd Dragers ontwikkelen vaak poliepen in maag en darmen, die problemen kunnen geven zoals recidiverende darmobstructies, bloedverlies en buikpijn Peutz-Jeghers syndroom wordt verder gekenmerkt door de ontwikkeling van hamartomen in de tractus gastrointestinalis en een sterk Indien de sleutelpersoon met kanker in de familie overleden is, dan is het ook mogelijk om bij eerstegraads verwanten die ##% kans hebben om drager te zijn, DNA-onderzoek te verrichten De meeste laboratoria beperken dit tot in totaal drie niet-aangedane eerstegraads verwanten Op deze manier kan met vrij grote zekerheid worden vastgesteld of de overleden persoon een erfelijke vorm van kanker heeft gehad Soms worden er bij DNA-onderzoek varianten gevonden waarvan de consequenties (nog) niet duidelijk zijn, zogenaamde Variants of Unknows Significance (VUS) In een dergelijk geval is het niet mogelijk om gezonde familieleden een presymptomatisch DNA-onderzoek aan te bieden, tenzij er in de toekomst bewijs komt dat de VUS pathogeen is Wat houdt klinisch genetische counseling in en welke factoren zijn van invloed op ervaren stress? counseling om de mogelijke psychologische gevolgen van voorspellend DNA-onderzoek te bespreken en hen voorafgaand aan en na voorspellend DNA-onderzoek desgewenst te begeleiden Bij bezoek aan het klinisch genetisch spreekuur wordt stamboomonderzoek verricht Vaak worden hierbij na verkregen toestemming de medische gegevens van familieleden opgevraagd om zekerheid te krijgen over het voorkomen van kanker in de familie Indien er indicatie is voor DNA-onderzoek of tumorweefsel onderzoek, wordt uitleg gegeven over het erfelijk tumorsyndroom waarnaar onderzoek Vaak is er ook reden voor advies als mutatieonderzoek negatief is, omdat onbekende erfelijke Het is belangrijk de patiënt te helpen een weloverwogen keuze te maken om wel of niet DNAonderzoek te laten verrichten, gezien de aanzienlijke medische, psychologische en maatschappelijke gevolgen die dragerschap met zich mee kan brengen, voor betrokkene en familieleden Ook het niet vinden van een mutatie kan als belastend worden ervaren, zeker als dat met zich meebrengt dat betrokkene niet (meer) in aanmerking komt voor een preventieve ingreep Indien een patiënt kanker heeft gehad, is het van belang na te gaan in welke fase van de behandeling de patiënt zich bevindt en of de draagkracht van de patiënt voldoende is om op dat moment een besluit omtrent DNA-onderzoek te nemen Psychologische counseling kan een zinvol onderdeel zijn van de besluitvorming over al dan niet testen Gespecialiseerde psychosociale hulpverlening dient beschikbaar te zijn bij een klinisch Over het algemeen wordt door klinisch-genetische centra een leeftijd van <LEEFTIJD> jaar als ondergrens gehanteerd om de voor- en nadelen van presymptomatisch DNA-onderzoek te bespreken Gezien de.
| 558 | nvog |
DNA-onderzoek te bespreken en hen voorafgaand aan en na voorspellend DNA-onderzoek desgewenst te begeleiden Bij bezoek aan het klinisch genetisch spreekuur wordt stamboomonderzoek verricht Vaak worden hierbij na verkregen toestemming de medische gegevens van familieleden opgevraagd om zekerheid te krijgen over het voorkomen van kanker in de familie Indien er indicatie is voor DNA-onderzoek of tumorweefsel onderzoek, wordt uitleg gegeven over het erfelijk tumorsyndroom waarnaar onderzoek Vaak is er ook reden voor advies als mutatieonderzoek negatief is, omdat onbekende erfelijke Het is belangrijk de patiënt te helpen een weloverwogen keuze te maken om wel of niet DNAonderzoek te laten verrichten, gezien de aanzienlijke medische, psychologische en maatschappelijke gevolgen die dragerschap met zich mee kan brengen, voor betrokkene en familieleden Ook het niet vinden van een mutatie kan als belastend worden ervaren, zeker als dat met zich meebrengt dat betrokkene niet (meer) in aanmerking komt voor een preventieve ingreep Indien een patiënt kanker heeft gehad, is het van belang na te gaan in welke fase van de behandeling de patiënt zich bevindt en of de draagkracht van de patiënt voldoende is om op dat moment een besluit omtrent DNA-onderzoek te nemen Psychologische counseling kan een zinvol onderdeel zijn van de besluitvorming over al dan niet testen Gespecialiseerde psychosociale hulpverlening dient beschikbaar te zijn bij een klinisch Over het algemeen wordt door klinisch-genetische centra een leeftijd van <LEEFTIJD> jaar als ondergrens gehanteerd om de voor- en nadelen van presymptomatisch DNA-onderzoek te bespreken Gezien de om zich te laten testen op BRCA<DATUM> Vóór de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar wordt geen periodieke screening van de mammae aangeboden Het komt voor dat vrouwen jonger dan <LEEFTIJD> jaar zich zorgen maken over mogelijk gendragerschap, of bang zijn voor het krijgen van ovarium- en/of mammacarcinoom op jonge leeftijd, bijvoorbeeld wanneer een familielid op jonge leeftijd kanker heeft ontwikkeld Deze vrouwen kunnen kiezen voor presymptomatisch DNA-onderzoek, maar zullen bij bewezen gendragerschap pas vanaf de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar in aanmerking komen voor periodieke screening Jonge mutatiedraagsters ervaren gemiddeld meer angst dan oudere [Vodermaier ###] Jonge mutatiedraagsters, in het bijzonder alleenstaande vrouwen in de vruchtbare levensfase, hebben een verhoogde kwetsbaarheid voor psychologische problemen en angst voor het krijgen van kanker [Hamilton ###] Zij voelen zich soms gestigmatiseerd door hun dragerschap [<PERSOON> ###] Dit kan het gevolg zijn van een veranderd toekomstbeeld, een veranderd lichaamsbeeld, veranderde familierelaties of veranderde keuzes ten aanzien van kinderwens In de meeste gevallen leidt het ondergaan van een presymptomatisch DNA onderzoek en het ontvangen van een testuitslag niet tot blijvende psychopathologie, zoals angst en depressie Wel kan men na de testuitslag andere specifieke problemen ervaren waarvoor extra psychologische ondersteuning geïndiceerd kan zijn Ongeveer ##-##% van de mensen die getest zijn, ervaren psychologische problemen waarvoor gespecialiseerde psychologische hulp nodig kan zijn [Hamilton Ervaringen met kanker in de familie, vooral bij eerstegraads familieleden, kan bijdragen tot verhoogde zorgen en angst [<PERSOON> ###] Het hebben van voldoende sociale steun is geassocieerd met.
| 580 | nvog |
Vóór de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar wordt geen periodieke screening van de mammae aangeboden Het komt voor dat vrouwen jonger dan <LEEFTIJD> jaar zich zorgen maken over mogelijk gendragerschap, of bang zijn voor het krijgen van ovarium- en/of mammacarcinoom op jonge leeftijd, bijvoorbeeld wanneer een familielid op jonge leeftijd kanker heeft ontwikkeld Deze vrouwen kunnen kiezen voor presymptomatisch DNA-onderzoek, maar zullen bij bewezen gendragerschap pas vanaf de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar in aanmerking komen voor periodieke screening Jonge mutatiedraagsters ervaren gemiddeld meer angst dan oudere [Vodermaier ###] Jonge mutatiedraagsters, in het bijzonder alleenstaande vrouwen in de vruchtbare levensfase, hebben een verhoogde kwetsbaarheid voor psychologische problemen en angst voor het krijgen van kanker [Hamilton ###] Zij voelen zich soms gestigmatiseerd door hun dragerschap [<PERSOON> ###] Dit kan het gevolg zijn van een veranderd toekomstbeeld, een veranderd lichaamsbeeld, veranderde familierelaties of veranderde keuzes ten aanzien van kinderwens In de meeste gevallen leidt het ondergaan van een presymptomatisch DNA onderzoek en het ontvangen van een testuitslag niet tot blijvende psychopathologie, zoals angst en depressie Wel kan men na de testuitslag andere specifieke problemen ervaren waarvoor extra psychologische ondersteuning geïndiceerd kan zijn Ongeveer ##-##% van de mensen die getest zijn, ervaren psychologische problemen waarvoor gespecialiseerde psychologische hulp nodig kan zijn [Hamilton Ervaringen met kanker in de familie, vooral bij eerstegraads familieleden, kan bijdragen tot verhoogde zorgen en angst [<PERSOON> ###] Het hebben van voldoende sociale steun is geassocieerd met ###] Het bespreken van zorgen omtrent erfelijke kanker met familieleden is geassocieerd met minder psychologische problemen tijdens de testprocedure en na de uitslag Het is wenselijk dat communicatie in de familie gestimuleerd wordt en dat barrières voor open communicatie Jonge mutatiedraagsters, in het bijzonder alleenstaande vrouwen in de vruchtbare levensfase, hebben een verhoogde kan op psychologische problemen en angst voor het krijgen van kanker [Hamilton ###] Zij voelen zich soms gestigmatiseerd door hun dragerschap [<PERSOON> ###] Dit kan het gevolg zijn van een veranderd toekomstbeeld, een veranderd lichaamsbeeld, veranderde familierelaties of andere keuzes ten aanzien van de kinderwens Vrouwen met een lage eigenwaarde en/of een ontoereikende copingstijl ervaren meer psychologische klachten [<PERSOON> ###] Psychologen kunnen een belangrijke rol spelen bij het versterken van de eigenwaarde en de Gezonde vrouwen die een presymptomatisch DNA-onderzoekoverwegen, worden geïnformeerd over eventuele maatschappelijke consequenties van een bewezen erfelijke aanleg voor het krijgen van kanker Bij het afsluiten van een levensverzekering bij een hypotheekaanvraag of bij een arbeidsongeschiktheidsverzekering kan boven een bepaald bedrag (de âvragengrensâ) door de verzekeraar gevraagd worden naar de uitkomst van een eventueel erfelijkheidsonderzoek Dit kan leiden tot afwijkende voorwaarden voor acceptatie voor een verzekering ((WEBLINK)) In families waar mamma- en/of ovariumcarcinoom voorkomt, laten mannen zich bij hun besluitvorming en communicatie over presymptomatisch DNA-onderzoek vaak leiden door de vrouwen in de familie [Hallowel ###, Liede ###] Mannen in deze families ervaren soms zelf angst voor het krijgen van kanker en mannelijke mutatiedragers kunnen kampen met schuldgevoelens omdat ze mogelijk de.
| 611 | nvog |
omtrent erfelijke kanker met familieleden is geassocieerd met minder psychologische problemen tijdens de testprocedure en na de uitslag Het is wenselijk dat communicatie in de familie gestimuleerd wordt en dat barrières voor open communicatie Jonge mutatiedraagsters, in het bijzonder alleenstaande vrouwen in de vruchtbare levensfase, hebben een verhoogde kan op psychologische problemen en angst voor het krijgen van kanker [Hamilton ###] Zij voelen zich soms gestigmatiseerd door hun dragerschap [<PERSOON> ###] Dit kan het gevolg zijn van een veranderd toekomstbeeld, een veranderd lichaamsbeeld, veranderde familierelaties of andere keuzes ten aanzien van de kinderwens Vrouwen met een lage eigenwaarde en/of een ontoereikende copingstijl ervaren meer psychologische klachten [<PERSOON> ###] Psychologen kunnen een belangrijke rol spelen bij het versterken van de eigenwaarde en de Gezonde vrouwen die een presymptomatisch DNA-onderzoekoverwegen, worden geïnformeerd over eventuele maatschappelijke consequenties van een bewezen erfelijke aanleg voor het krijgen van kanker Bij het afsluiten van een levensverzekering bij een hypotheekaanvraag of bij een arbeidsongeschiktheidsverzekering kan boven een bepaald bedrag (de âvragengrensâ) door de verzekeraar gevraagd worden naar de uitkomst van een eventueel erfelijkheidsonderzoek Dit kan leiden tot afwijkende voorwaarden voor acceptatie voor een verzekering ((WEBLINK)) In families waar mamma- en/of ovariumcarcinoom voorkomt, laten mannen zich bij hun besluitvorming en communicatie over presymptomatisch DNA-onderzoek vaak leiden door de vrouwen in de familie [Hallowel ###, Liede ###] Mannen in deze families ervaren soms zelf angst voor het krijgen van kanker en mannelijke mutatiedragers kunnen kampen met schuldgevoelens omdat ze mogelijk de Niet-mutatiedragers kunnen spanning ervaren als hun broers of zussen wel positief getest zijn [Stromsvik ###] Psychologische counseling zou daarom ook aangeboden moeten worden aan mannen die betrokken zijn bij een presymptomatisch DN Erfelijkheidsonderzoek kan belangrijke gevolgen hebben voor de overige familieleden De patiënt zal bij het vaststellen van een erfelijke vorm van kanker gevraagd worden overige familieleden te Adviesvragers met een negatieve testuitslag zijn minder geneigd familieleden te informeren Deze adviesvragers hebben het idee dat er geen sterk verhoogd risico is, of achten de informatie irrelevant voor familieleden Genetisch counselors wordt aangeraden adviesvragers ook bewust te maken van de gevolgen voor familieleden wanneer er geen mutatie gevonden wordt [DeMarco ###] Een negatieve testuitslag kan immers nog steeds invloed hebben op de besluitvorming van familieleden voor genetisch onderzoek en risicomanagement Daarnaast stellen verschillende onderzoekers voor adviesvragers meer ondersteuning te bieden om de communicatie van genetische informatie binnen families te optimaliseren [Wiseman ###, <PERSOON> ###, <PERSOON> ###] Zie hiervoor de richtlijn Het informeren van familieleden bij erfelijke aanleg voor kanker [VKGN ###] Jonge adviesvraagsters ervaren gemiddeld meer angst dan oudere Het hebben van voldoende sociale steun tijdens de testperiode en na de Koehly ###, <PERSOON> ###, <PERSOON> ### Adviesvraagsters met een goede testuitslag bij mutatie-analyse kunnen ook Aan welke onderwerpen moet aandacht worden besteed tijdens de preconceptionele Bij preconceptionele erfelijkheidsadvisering moet aandacht besteed worden aan de opties âniets donorgameten (eicel- of zaadceldonatie), adoptie en het afzien van nageslacht (zie <DATUM> Reproductieve.
| 614 | nvog |
Niet-mutatiedragers kunnen spanning ervaren als hun broers of zussen wel positief getest zijn [Stromsvik ###] Psychologische counseling zou daarom ook aangeboden moeten worden aan mannen die betrokken zijn bij een presymptomatisch DN Erfelijkheidsonderzoek kan belangrijke gevolgen hebben voor de overige familieleden De patiënt zal bij het vaststellen van een erfelijke vorm van kanker gevraagd worden overige familieleden te Adviesvragers met een negatieve testuitslag zijn minder geneigd familieleden te informeren Deze adviesvragers hebben het idee dat er geen sterk verhoogd risico is, of achten de informatie irrelevant voor familieleden Genetisch counselors wordt aangeraden adviesvragers ook bewust te maken van de gevolgen voor familieleden wanneer er geen mutatie gevonden wordt [DeMarco ###] Een negatieve testuitslag kan immers nog steeds invloed hebben op de besluitvorming van familieleden voor genetisch onderzoek en risicomanagement Daarnaast stellen verschillende onderzoekers voor adviesvragers meer ondersteuning te bieden om de communicatie van genetische informatie binnen families te optimaliseren [Wiseman ###, <PERSOON> ###, <PERSOON> ###] Zie hiervoor de richtlijn Het informeren van familieleden bij erfelijke aanleg voor kanker [VKGN ###] Jonge adviesvraagsters ervaren gemiddeld meer angst dan oudere Het hebben van voldoende sociale steun tijdens de testperiode en na de Koehly ###, <PERSOON> ###, <PERSOON> ### Adviesvraagsters met een goede testuitslag bij mutatie-analyse kunnen ook Aan welke onderwerpen moet aandacht worden besteed tijdens de preconceptionele Bij preconceptionele erfelijkheidsadvisering moet aandacht besteed worden aan de opties âniets donorgameten (eicel- of zaadceldonatie), adoptie en het afzien van nageslacht (zie <DATUM> Reproductieve reproductieve opties gericht op het vermijden van het risico dat de mutatie aan nakomelingen wordt doorgegeven Daarbij wordt gesproken over de indicatie, de mogelijkheid en de procedure van preimplantatie genetische diagnostiek (PGD) en van prenatale diagnostiek (PND) BRCA<DATUM> en Lynch syndroom gerelateerde tumoren zijn âlate onsetâ tumoren Kinderen van mutatiedragers hebben ##% kans op dragerschap en de ziekte treedt pas op volwassen leeftijd op Een groot deel van de vrouwen en mannen met een BRCA-mutatie maakt zich zorgen over het mogelijk doorgeven van de mutatie aan nakomelingen [Staton ###, <PERSOON> ###a] Op basis van klinische ervaring kan worden aangenomen dat dit eveneens geldt voor mannen en vrouwen met een mutatie geassocieerd met Lynch-syndroom De perceptie van de ernst van een aandoening wordt in belangrijke mate bepaald door persoonlijke ervaringen met deze aandoening [Clancy ###, Ormondroyd ###] Dragerschap van een genmutatie, geassocieerd met het krijgen van kanker, kan invloed hebben op de kinderwens Paren van wie één van beide partners een dergelijke genmutatie heeft, worden geconfronteerd met het feit dat er ##% risico is dat de genmutatie wordt doorgegeven Er zijn verschillende mogelijkheden om hiermee om te gaan en/of dit risico te vermijden Naast de mogelijkheid om âniets te doenâ, dus de ##% kans op een kind met de mutatie te accepteren, kan men besluiten af te zien van het krijgen van genetisch eigen kinderen (adoptie, eiceldonatie c q (PND) Paren die gebruik (willen) maken van reproductieve opties als PND en PGD beogen hiermee.
| 625 | nvog |
vermijden van het risico dat de mutatie aan nakomelingen wordt doorgegeven Daarbij wordt gesproken over de indicatie, de mogelijkheid en de procedure van preimplantatie genetische diagnostiek (PGD) en van prenatale diagnostiek (PND) BRCA<DATUM> en Lynch syndroom gerelateerde tumoren zijn âlate onsetâ tumoren Kinderen van mutatiedragers hebben ##% kans op dragerschap en de ziekte treedt pas op volwassen leeftijd op Een groot deel van de vrouwen en mannen met een BRCA-mutatie maakt zich zorgen over het mogelijk doorgeven van de mutatie aan nakomelingen [Staton ###, <PERSOON> ###a] Op basis van klinische ervaring kan worden aangenomen dat dit eveneens geldt voor mannen en vrouwen met een mutatie geassocieerd met Lynch-syndroom De perceptie van de ernst van een aandoening wordt in belangrijke mate bepaald door persoonlijke ervaringen met deze aandoening [Clancy ###, Ormondroyd ###] Dragerschap van een genmutatie, geassocieerd met het krijgen van kanker, kan invloed hebben op de kinderwens Paren van wie één van beide partners een dergelijke genmutatie heeft, worden geconfronteerd met het feit dat er ##% risico is dat de genmutatie wordt doorgegeven Er zijn verschillende mogelijkheden om hiermee om te gaan en/of dit risico te vermijden Naast de mogelijkheid om âniets te doenâ, dus de ##% kans op een kind met de mutatie te accepteren, kan men besluiten af te zien van het krijgen van genetisch eigen kinderen (adoptie, eiceldonatie c q (PND) Paren die gebruik (willen) maken van reproductieve opties als PND en PGD beogen hiermee Late onset aandoeningen zoals erfelijke vormen van kanker worden niet noodzakelijkerwijs als minder ernstig beschouwd dan aandoeningen die zich vanaf de geboorte of op kinderleeftijd openbaren [Clancy ###] De mate waarin verschillende reproductieve opties door paren als acceptabel worden beschouwd om het doorgeven van de aanleg voor kanker te vermijden, hangt onder meer af van hun persoonlijke Er zijn veel ethische aspecten verbonden aan reproductieve technologieën, op basis waarvan betrokkenen een persoonlijke afweging zullen moeten maken PGD en PND zijn beide voor de vrouw lichamelijk en psychisch belastend en ingrijpend [Lavery ###] In <LOCATIE> zijn PGD en PND sinds ### toegestaan bij erfelijke kankersyndromen, zoals erfelijke borst-, eierstok- en darmkanker In Engeland is Lynch syndroom al in september ### als reden voor PGD erkend en ook in enkele andere omringende landen (Frankrijk, Italië) vindt deze procedure plaats bij late onset familiaire kanker [Simpson ###; Moutou ###] Op de website (WEBLINK) is over deze methoden meer informatie te vinden Beide methoden worden hieronder toegelicht Welke reproductieve opties hebben vrouwen met een erfelijke aanleg tot een verhoogde kans op Er wordt geadviseerd om vrouwen met een erfelijke aanleg leidend tot een verhoogde kans op kanker Bij Prenatale Diagnostiek (PND) komt de zwangerschap op natuurlijke wijze tot stand PND is een techniek die plaatsvindt in de vroege zwangerschap Doel van dit onderzoek is om de zwangerschap te beëindigen in geval de foetus de genmutatie heeft <PERSOON>, als het paar alsnog zou besluiten een.
| 608 | nvog |
van kanker worden niet noodzakelijkerwijs als minder ernstig beschouwd dan aandoeningen die zich vanaf de geboorte of op kinderleeftijd openbaren [Clancy ###] De mate waarin verschillende reproductieve opties door paren als acceptabel worden beschouwd om het doorgeven van de aanleg voor kanker te vermijden, hangt onder meer af van hun persoonlijke Er zijn veel ethische aspecten verbonden aan reproductieve technologieën, op basis waarvan betrokkenen een persoonlijke afweging zullen moeten maken PGD en PND zijn beide voor de vrouw lichamelijk en psychisch belastend en ingrijpend [Lavery ###] In <LOCATIE> zijn PGD en PND sinds ### toegestaan bij erfelijke kankersyndromen, zoals erfelijke borst-, eierstok- en darmkanker In Engeland is Lynch syndroom al in september ### als reden voor PGD erkend en ook in enkele andere omringende landen (Frankrijk, Italië) vindt deze procedure plaats bij late onset familiaire kanker [Simpson ###; Moutou ###] Op de website (WEBLINK) is over deze methoden meer informatie te vinden Beide methoden worden hieronder toegelicht Welke reproductieve opties hebben vrouwen met een erfelijke aanleg tot een verhoogde kans op Er wordt geadviseerd om vrouwen met een erfelijke aanleg leidend tot een verhoogde kans op kanker Bij Prenatale Diagnostiek (PND) komt de zwangerschap op natuurlijke wijze tot stand PND is een techniek die plaatsvindt in de vroege zwangerschap Doel van dit onderzoek is om de zwangerschap te beëindigen in geval de foetus de genmutatie heeft <PERSOON>, als het paar alsnog zou besluiten een toekomstige dochter van het paar als âminderjarigeâ getest en is haar recht op een autonome keuze om wel of niet DNA onderzoek te doen naar de genmutatie (ârecht om niet te wetenâ) geschonden Indien het paar besluit te laten onderzoeken of de foetus belast is met de bij een van hen beiden bestaande genmutatie, bestaat de diagnostiek in geval van een BRCA-mutatie uit twee delen Eerst wordt bij een zwangerschapsduur van ongeveer # weken het geslacht van de foetus bepaald door bloed van de zwangere vrouw te onderzoeken Indien het een foetus van het mannelijk geslacht betreft, wordt geen verdere diagnostiek uitgevoerd De achtergrond is dat mannen met een BRCAmutatie een veel lager risico hebben op kanker dan vrouwen met een dergelijke mutatie Indien het een foetus van het vrouwelijk geslacht is, kan het paar besluiten een vlokkentest te laten uitvoeren Dit onderzoek vindt plaats tussen ## en ## weken zwangerschapsduur en hierbij wordt onderzocht of de In het geval van dragerschap van een genmutatie in een van de Lynch syndroom genen, als oorzaak van het erfelijk ovariumcarcinoom of andere tumoren, wordt de geslachtsbepaling in moederlijk bloed niet gedaan (immers het gaat hierbij tevens om een hoog risico op darmkanker en andere maligniteiten) maar wordt in geval van PND direct een vlokkentest gedaan PND kan met elke gynaecoloog in een Universitair Medisch <INSTELLING> waar PND faciliteiten aanwezig zijn, besproken worden PND wordt alleen verricht als de ouders bereid zijn tot abortus provocatus in In het kader van artikel # van de Wet op de Bijzondere Medische Verrichtingen heeft <PERSOON>.
| 587 | nvog |
op een autonome keuze om wel of niet DNA onderzoek te doen naar de genmutatie (ârecht om niet te wetenâ) geschonden Indien het paar besluit te laten onderzoeken of de foetus belast is met de bij een van hen beiden bestaande genmutatie, bestaat de diagnostiek in geval van een BRCA-mutatie uit twee delen Eerst wordt bij een zwangerschapsduur van ongeveer # weken het geslacht van de foetus bepaald door bloed van de zwangere vrouw te onderzoeken Indien het een foetus van het mannelijk geslacht betreft, wordt geen verdere diagnostiek uitgevoerd De achtergrond is dat mannen met een BRCAmutatie een veel lager risico hebben op kanker dan vrouwen met een dergelijke mutatie Indien het een foetus van het vrouwelijk geslacht is, kan het paar besluiten een vlokkentest te laten uitvoeren Dit onderzoek vindt plaats tussen ## en ## weken zwangerschapsduur en hierbij wordt onderzocht of de In het geval van dragerschap van een genmutatie in een van de Lynch syndroom genen, als oorzaak van het erfelijk ovariumcarcinoom of andere tumoren, wordt de geslachtsbepaling in moederlijk bloed niet gedaan (immers het gaat hierbij tevens om een hoog risico op darmkanker en andere maligniteiten) maar wordt in geval van PND direct een vlokkentest gedaan PND kan met elke gynaecoloog in een Universitair Medisch <INSTELLING> waar PND faciliteiten aanwezig zijn, besproken worden PND wordt alleen verricht als de ouders bereid zijn tot abortus provocatus in In het kader van artikel # van de Wet op de Bijzondere Medische Verrichtingen heeft <PERSOON> voor de bijzondere functies IVF en PGD Sinds voorjaar ### is in het Planningsbesluit klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering de indicatie âlate onset kankerâ toegestaan Naast het MUMC zijn twee centra toegevoegd waar de IVF procedure kan worden verricht, waarna de voor analyse afgenomen cellen op transport kunnen worden gesteld naar <LOCATIE> voor de daadwerkelijke diagnostiek Deze transport-PGD wordt uitgevoerd in de IVF-centra van het <INSTELLING>, het <INSTELLING> <LOCATIE> en het <INSTELLING> PGD is een techniek die altijd samengaat met geassisteerde voortplanting Bij PGD, in de volksmond ook wel âembryoselectieâ genoemd, worden door middel van een IVF-procedure embryoâs tot stand gebracht Voordat deze embryoâs teruggeplaatst worden in de uterus, worden in het laboratorium één of twee cellen van deze preembryoâs afgenomen Deze cellen worden onderzocht op de aanwezigheid van de bij de ouder bekende genmutatie Alleen embryoâs zonder genmutatie komen in aanmerking voor terugplaatsing in de uterus (embryoselectie) Op deze manier wordt de geboorte van een kind met de genmutatie voorkomen Er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt tussen mannelijke en vrouwelijke embryoâs De kans op een voldragen zwangerschap per PGD-procedure is, na terugplaatsing van één of twee niet-aangedane embryoâs, vergelijkbaar met de kans na IVF zonder PGD, namelijk ongeveer ##-##% Er wordt vooralsnog weinig gebruik gemaakt van PGD voor late onset predispositie voor kanker [Clancy ###] Vrouwen met een BRCA<DATUM> mutatie die voor hun kinderwens een IVF procedure nodig hebben, kiezen mogelijk vaker voor PGD dan vrouwen zonder vruchtbaarheidsprobleem (Saqi ###).
| 606 | nvog |
Sport voor de bijzondere functies IVF en PGD Sinds voorjaar ### is in het Planningsbesluit klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering de indicatie âlate onset kankerâ toegestaan Naast het MUMC zijn twee centra toegevoegd waar de IVF procedure kan worden verricht, waarna de voor analyse afgenomen cellen op transport kunnen worden gesteld naar <LOCATIE> voor de daadwerkelijke diagnostiek Deze transport-PGD wordt uitgevoerd in de IVF-centra van het <INSTELLING>, het <INSTELLING> <LOCATIE> en het <INSTELLING> PGD is een techniek die altijd samengaat met geassisteerde voortplanting Bij PGD, in de volksmond ook wel âembryoselectieâ genoemd, worden door middel van een IVF-procedure embryoâs tot stand gebracht Voordat deze embryoâs teruggeplaatst worden in de uterus, worden in het laboratorium één of twee cellen van deze preembryoâs afgenomen Deze cellen worden onderzocht op de aanwezigheid van de bij de ouder bekende genmutatie Alleen embryoâs zonder genmutatie komen in aanmerking voor terugplaatsing in de uterus (embryoselectie) Op deze manier wordt de geboorte van een kind met de genmutatie voorkomen Er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt tussen mannelijke en vrouwelijke embryoâs De kans op een voldragen zwangerschap per PGD-procedure is, na terugplaatsing van één of twee niet-aangedane embryoâs, vergelijkbaar met de kans na IVF zonder PGD, namelijk ongeveer ##-##% Er wordt vooralsnog weinig gebruik gemaakt van PGD voor late onset predispositie voor kanker [Clancy ###] Vrouwen met een BRCA<DATUM> mutatie die voor hun kinderwens een IVF procedure nodig hebben, kiezen mogelijk vaker voor PGD dan vrouwen zonder vruchtbaarheidsprobleem (Saqi ###) Van de vrouwen met een BRCA-mutatie blijkt een groot deel niet op de hoogte van de reproductieve mogelijkheden; vaak weten ze niet dat PGD bestaat [<PERSOON> ###] Dit geldt eveneens voor mannen voor wie PGD relevant zou kunnen zijn, vanwege een mutatie bij henzelf of bij hun partner [<PERSOON> ###] Er is behoefte aan informatie over PGD en aan counseling en ondersteuning door gespecialiseerde, onbevooroordeelde zorgverleners [<PERSOON> ###] PGD wordt niet door alle zorgverleners acceptabel geacht voor het voorkómen van vormen van kanker met een onset na de kindertijd en met mogelijkheden om door middel van preventie en/of behandeling kwaliteit van leven te PGD wordt in <LOCATIE> uitsluitend verricht <PERSOON> Universitair Medisch <INSTELLING>, met satellietcentra in het <INSTELLING> en het <INSTELLING> De wensmoeder mag daarvoor niet ouder zijn dan <LEEFTIJD> jaar PGD wordt alleen verricht als de ouders akkoord gaan met embryoselectie en terugplaatsing van een niet-aangedaan embryo Wanneer een toekomstige ouder besluit om het doorgeven van de mutatie te voorkomen, kan ook gekozen worden voor een zwangerschap met donorgameten Wanneer de toekomstige moeder de mutatiedraagster is, kan een zwangerschap alleen tot stand gebracht worden via een IVF-procedure met donoreicellen Wanneer de toekomstige vader de mutatiedrager is, kan via donorsemen een zwangerschap tot stand worden gebracht Het is niet bekend hoe vaak in <LOCATIE> dit verzoek Zwangerschapswens met donorgameten kan in principe in elk <INSTELLING> voor voortplantingsgeneeskunde besproken worden, maar er is een beperkt aanbod en derhalve lange.
| 624 | nvog |
Van de vrouwen met een BRCA-mutatie blijkt een groot deel niet op de hoogte van de reproductieve mogelijkheden; vaak weten ze niet dat PGD bestaat [<PERSOON> ###] Dit geldt eveneens voor mannen voor wie PGD relevant zou kunnen zijn, vanwege een mutatie bij henzelf of bij hun partner [<PERSOON> ###] Er is behoefte aan informatie over PGD en aan counseling en ondersteuning door gespecialiseerde, onbevooroordeelde zorgverleners [<PERSOON> ###] PGD wordt niet door alle zorgverleners acceptabel geacht voor het voorkómen van vormen van kanker met een onset na de kindertijd en met mogelijkheden om door middel van preventie en/of behandeling kwaliteit van leven te PGD wordt in <LOCATIE> uitsluitend verricht <PERSOON> Universitair Medisch <INSTELLING>, met satellietcentra in het <INSTELLING> en het <INSTELLING> De wensmoeder mag daarvoor niet ouder zijn dan <LEEFTIJD> jaar PGD wordt alleen verricht als de ouders akkoord gaan met embryoselectie en terugplaatsing van een niet-aangedaan embryo Wanneer een toekomstige ouder besluit om het doorgeven van de mutatie te voorkomen, kan ook gekozen worden voor een zwangerschap met donorgameten Wanneer de toekomstige moeder de mutatiedraagster is, kan een zwangerschap alleen tot stand gebracht worden via een IVF-procedure met donoreicellen Wanneer de toekomstige vader de mutatiedrager is, kan via donorsemen een zwangerschap tot stand worden gebracht Het is niet bekend hoe vaak in <LOCATIE> dit verzoek Zwangerschapswens met donorgameten kan in principe in elk <INSTELLING> voor voortplantingsgeneeskunde besproken worden, maar er is een beperkt aanbod en derhalve lange zien van het krijgen van genetisch eigen kinderen [<PERSOON> ###a] Hoe vaak mutatiedraagsters, vanwege het feit dat ze drager zijn, afzien van eigen kinderen en om die reden kiezen voor adoptie, is niet bekend Er is geen systematisch onderzoek gedaan naar de incidentie en de ervaring van Iedere volwassene in <LOCATIE> mag een adoptieprocedure starten Het samen adopteren van een kind is alleen mogelijk voor gehuwden In alle andere gevallen is sprake van een één-ouderadoptie De partner kan in een later stadium partneradoptie aanvragen Verder mogen de aanvragers op het moment van aanmelding niet ouder zijn dan <LEEFTIJD> jaar Onder bepaalde omstandigheden kan een uitzondering gemaakt worden Het leeftijdsverschil tussen de oudste ouder en het kind mag niet meer dan <LEEFTIJD> jaar bedragen Een aanvrager van <LEEFTIJD> jaar bijvoorbeeld komt alleen in aanmerking voor adoptie van kinderen die op het moment van voorstel twee jaar of ouder zijn Er wordt een medische verklaring gevraagd Voor voorwaarden en de procedure zie (WEBLINK) Counseling en voorlichting over mogelijkheden en voorwaarden voor adoptie gebeurt in centra voor voortplantingsgeneeskunde Adoptie is alleen mogelijk indien de wensouders jonger zijn dan <LEEFTIJD> jaar Hoe vaak mutatiedraagsters, vanwege het feit dat ze drager zijn, afzien van nageslacht en om die reden kiezen voor kinderloosheid, is niet bekend Er is geen systematisch onderzoek gedaan naar de Voor vrouwen met een erfelijke aanleg voor een verhoogde kans op kanker zijn de.
| 573 | nvog |
van het krijgen van genetisch eigen kinderen [<PERSOON> ###a] Hoe vaak mutatiedraagsters, vanwege het feit dat ze drager zijn, afzien van eigen kinderen en om die reden kiezen voor adoptie, is niet bekend Er is geen systematisch onderzoek gedaan naar de incidentie en de ervaring van Iedere volwassene in <LOCATIE> mag een adoptieprocedure starten Het samen adopteren van een kind is alleen mogelijk voor gehuwden In alle andere gevallen is sprake van een één-ouderadoptie De partner kan in een later stadium partneradoptie aanvragen Verder mogen de aanvragers op het moment van aanmelding niet ouder zijn dan <LEEFTIJD> jaar Onder bepaalde omstandigheden kan een uitzondering gemaakt worden Het leeftijdsverschil tussen de oudste ouder en het kind mag niet meer dan <LEEFTIJD> jaar bedragen Een aanvrager van <LEEFTIJD> jaar bijvoorbeeld komt alleen in aanmerking voor adoptie van kinderen die op het moment van voorstel twee jaar of ouder zijn Er wordt een medische verklaring gevraagd Voor voorwaarden en de procedure zie (WEBLINK) Counseling en voorlichting over mogelijkheden en voorwaarden voor adoptie gebeurt in centra voor voortplantingsgeneeskunde Adoptie is alleen mogelijk indien de wensouders jonger zijn dan <LEEFTIJD> jaar Hoe vaak mutatiedraagsters, vanwege het feit dat ze drager zijn, afzien van nageslacht en om die reden kiezen voor kinderloosheid, is niet bekend Er is geen systematisch onderzoek gedaan naar de Voor vrouwen met een erfelijke aanleg voor een verhoogde kans op kanker zijn de de lage kans op zwangerschap en de hoge kosten, naast het beperkte risico op ovariumcarcinoom per jaar Indien de kinderwens nog niet is vervuld of het gezin niet voltooid, wordt aangeraden RRSO uit te stellen tot na het voltooien van de kinderwens Wanneer worden (orale) anticonceptiva wel en niet voorgeschreven aan BRCA<DATUM> mutatiedraagsters, en vanaf en tot welke leeftijd worden zij afgeraden? De werkgroep is van mening dat er onvoldoende reden is om gezonde vrouwen met een BRCA<DATUM> utatie af te raden voor de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar OAC te gebruiken Aangezien er geen gegevens zijn over een levonorgestrelhoudend IUD in relatie tot mammacarcinoom bij gezonde BRCA<DATUM> mutatiedraagsters, kan er geen harde uitspraak worden gedaan over de veiligheid van dit IUD in deze specifieke risicogroep Er zijn aanwijzingen dat LNH-IUD na mammacarcinoom, het risico op recidief mammacarcinoom niet anticonceptieadvies in verband met de relatie hormonen en borstkanker Hormonale middelen (orale anticonceptiva, OAC) worden vaak gemeden (en afgeraden) in verband met het verhoogde relatief risico op mammacarcinoom [Brohet ###] Anderzijds is beschreven dat enkele jaren OAC-gebruik de kans op ovariumcarcinoom bij BRCA mutatiedraagsters (blijvend) vermindert Dit maakt de keuze voor wel of geen gebruik van OAC voor veel BRCA<DATUM> mutatiedraagsters vaak moeilijk [Bosetti ###, Data over het risico op mammacarcinoom door OAC-gebruik bij BRCA mutatiedraagsters uit de verschillende studies zijn niet consistent Een meta-analyse van verschillende studies laat geen significante toename op mammacarcinoom bij OAC-gebruik zien [Iodice ###], terwijl er studies zijn gepubliceerd met een risicoverhoging met een factor #,# [Cibula ###] Er zijn aanwijzingen dat een.
| 595 | nvog |
het beperkte risico op ovariumcarcinoom per jaar Indien de kinderwens nog niet is vervuld of het gezin niet voltooid, wordt aangeraden RRSO uit te stellen tot na het voltooien van de kinderwens Wanneer worden (orale) anticonceptiva wel en niet voorgeschreven aan BRCA<DATUM> mutatiedraagsters, en vanaf en tot welke leeftijd worden zij afgeraden? De werkgroep is van mening dat er onvoldoende reden is om gezonde vrouwen met een BRCA<DATUM> utatie af te raden voor de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar OAC te gebruiken Aangezien er geen gegevens zijn over een levonorgestrelhoudend IUD in relatie tot mammacarcinoom bij gezonde BRCA<DATUM> mutatiedraagsters, kan er geen harde uitspraak worden gedaan over de veiligheid van dit IUD in deze specifieke risicogroep Er zijn aanwijzingen dat LNH-IUD na mammacarcinoom, het risico op recidief mammacarcinoom niet anticonceptieadvies in verband met de relatie hormonen en borstkanker Hormonale middelen (orale anticonceptiva, OAC) worden vaak gemeden (en afgeraden) in verband met het verhoogde relatief risico op mammacarcinoom [Brohet ###] Anderzijds is beschreven dat enkele jaren OAC-gebruik de kans op ovariumcarcinoom bij BRCA mutatiedraagsters (blijvend) vermindert Dit maakt de keuze voor wel of geen gebruik van OAC voor veel BRCA<DATUM> mutatiedraagsters vaak moeilijk [Bosetti ###, Data over het risico op mammacarcinoom door OAC-gebruik bij BRCA mutatiedraagsters uit de verschillende studies zijn niet consistent Een meta-analyse van verschillende studies laat geen significante toename op mammacarcinoom bij OAC-gebruik zien [Iodice ###], terwijl er studies zijn gepubliceerd met een risicoverhoging met een factor #,# [Cibula ###] Er zijn aanwijzingen dat een risico op mammacarcinoom [Brohet ###] Gezien bovengenoemde gegevens en het lage absolute risico op mammacarcinoom op adolescentenleeftijd is er onvoldoende reden om jonge vrouwen het gebruik van OAC te ontraden [Cibula ###] Na de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar neemt de kans op mammacarcinoom bij mutatiedraagsters vrij snel toe en daarmee stijgt het absolute risico sterker Dit kan met de adviesvraagster besproken worden en meegenomen in de afwegingen voor de keuze voor Voor de algemene groep premenopauzale vrouwen zijn er geen aanwijzingen dat een levonorgestrelhoudend IUD de kans op mammacarcinoom verhoogt ten opzichte van een koperhoudend IUD [Dinger ###] Bij een levonorgestrol-houdend IUD zijn er lage progestageenspiegels in het bloed, echter met een grote interpatient variabiliteit Het is bekend dat een continue progestageen toediening meer borstkanker kan geven, zelfs in een lage dosering Er is vooralsnog geen literatuur over een levonorgestrel-houdend IUD in relatie tot optreden mammacarcinoom bij BRCA<DATUM> mutatiedraagsters Derhalve kan geen uitspraak over de veiligheid van dit IUD voor BRCA mutatiedraagsters worden Er zijn slechts beperkte data over de veiligheid van een levonorgestrel-houdend IUD (LNH-IUD) voor vrouwen die voor mammacarcinoom zijn behandeld In een retrospectieve studie onder ## borstkankerpatienten met een LNH-IUD, en ### patienten zonder, werd geen verhoogd risico op borstkanker recidief gevonden Er was geen onderscheid gemaakt tussen patienten met of zonder borstkankerpatienten zijn niet beschikbaar De auteurs concluderen dat borstkanker patiënten die anticonceptie nodig hebben en een LNH-IUD laten plaatsen, geen verhoogd risico hebben op recidief.
| 598 | nvog |
###] Gezien bovengenoemde gegevens en het lage absolute risico op mammacarcinoom op adolescentenleeftijd is er onvoldoende reden om jonge vrouwen het gebruik van OAC te ontraden [Cibula ###] Na de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar neemt de kans op mammacarcinoom bij mutatiedraagsters vrij snel toe en daarmee stijgt het absolute risico sterker Dit kan met de adviesvraagster besproken worden en meegenomen in de afwegingen voor de keuze voor Voor de algemene groep premenopauzale vrouwen zijn er geen aanwijzingen dat een levonorgestrelhoudend IUD de kans op mammacarcinoom verhoogt ten opzichte van een koperhoudend IUD [Dinger ###] Bij een levonorgestrol-houdend IUD zijn er lage progestageenspiegels in het bloed, echter met een grote interpatient variabiliteit Het is bekend dat een continue progestageen toediening meer borstkanker kan geven, zelfs in een lage dosering Er is vooralsnog geen literatuur over een levonorgestrel-houdend IUD in relatie tot optreden mammacarcinoom bij BRCA<DATUM> mutatiedraagsters Derhalve kan geen uitspraak over de veiligheid van dit IUD voor BRCA mutatiedraagsters worden Er zijn slechts beperkte data over de veiligheid van een levonorgestrel-houdend IUD (LNH-IUD) voor vrouwen die voor mammacarcinoom zijn behandeld In een retrospectieve studie onder ## borstkankerpatienten met een LNH-IUD, en ### patienten zonder, werd geen verhoogd risico op borstkanker recidief gevonden Er was geen onderscheid gemaakt tussen patienten met of zonder borstkankerpatienten zijn niet beschikbaar De auteurs concluderen dat borstkanker patiënten die anticonceptie nodig hebben en een LNH-IUD laten plaatsen, geen verhoogd risico hebben op recidief ##) tijdens gebruik, maar de absolute risicoverhoging op mammacarcinoom is zeer beperkt indien gebruikt voor het ##e jaar, gezien het zeer lage absolute risico op die leeftijd (ook Er zijn onvoldoende data over de veiligheid van een LNH-IUD na mammacarcinoom Er zijn geen gegevens over een levonorgestrel-houdend IUD in relatie tot het risico op Cyclusgestuurde MRI van de mammae in het kader van vroegdetectie mammacarcinoom kan lastiger te plannen en te interpreteren zijn als de vrouw een amenorrhoe heeft op basis van een levonorgestrel-houdend IUD Dit dient bij de overweging van plaatsing van een levonorgestrelhoudend IUD meegewogen te worden, en multidisciplinair overleg kan hierbij informatief zijn De samenstelling en systemische effecten van de vaginale ring zijn vergelijkbaar met die van de derde generatie OAC, maar beperkte ervaring, hogere prijs en lokale bijwerkingen maken het niet een Hoe, waar en door wie wordt counseling over reproductieve opties aangeboden? Draagsters of dragers van een mutatie die predisponeert voor een gyneacologische maligniteit op geneticus gewezen te worden op de mogelijkheid van preconceptionele counseling in een Aanstaande ouders met een mutatie die predisponeert voor een late onset ovariele maligniteit (BRCA#, BRCA#, Lynch, Peutz-Jeghers) komen in aanmerking voor counseling over (preventie van) de kans op overdraagbaarheid van de erfelijke aanleg op hun toekomstige kinderen en mogelijke Toekomstige ouders dienen non-directief gecounseld en begeleid te worden bij het maken van hun Tijdens counseling over reproductieve opties dient voldoende feitelijke informatie te worden gegeven, emotionele reacties te worden geëxploreerd en ethische aspecten aan bod te komen, zodat paren een gefundeerde en weloverwogen beslissing kunnen nemen over de voor hen meest passende.
| 581 | nvog |
zeer beperkt indien gebruikt voor het ##e jaar, gezien het zeer lage absolute risico op die leeftijd (ook Er zijn onvoldoende data over de veiligheid van een LNH-IUD na mammacarcinoom Er zijn geen gegevens over een levonorgestrel-houdend IUD in relatie tot het risico op Cyclusgestuurde MRI van de mammae in het kader van vroegdetectie mammacarcinoom kan lastiger te plannen en te interpreteren zijn als de vrouw een amenorrhoe heeft op basis van een levonorgestrel-houdend IUD Dit dient bij de overweging van plaatsing van een levonorgestrelhoudend IUD meegewogen te worden, en multidisciplinair overleg kan hierbij informatief zijn De samenstelling en systemische effecten van de vaginale ring zijn vergelijkbaar met die van de derde generatie OAC, maar beperkte ervaring, hogere prijs en lokale bijwerkingen maken het niet een Hoe, waar en door wie wordt counseling over reproductieve opties aangeboden? Draagsters of dragers van een mutatie die predisponeert voor een gyneacologische maligniteit op geneticus gewezen te worden op de mogelijkheid van preconceptionele counseling in een Aanstaande ouders met een mutatie die predisponeert voor een late onset ovariele maligniteit (BRCA#, BRCA#, Lynch, Peutz-Jeghers) komen in aanmerking voor counseling over (preventie van) de kans op overdraagbaarheid van de erfelijke aanleg op hun toekomstige kinderen en mogelijke Toekomstige ouders dienen non-directief gecounseld en begeleid te worden bij het maken van hun Tijdens counseling over reproductieve opties dient voldoende feitelijke informatie te worden gegeven, emotionele reacties te worden geëxploreerd en ethische aspecten aan bod te komen, zodat paren een gefundeerde en weloverwogen beslissing kunnen nemen over de voor hen meest passende (relatief) late leeftijd te wijzen op het belang van het tijdig krijgen van kinderen Counseling van paren met (twijfel over) kinderwens wordt bij voorkeur gedaan in een <INSTELLING> door deskundigen (gynaecologen en klinisch genetici) met kennis van de verschillende mogelijkheden, technieken en verwijscriteria Er zijn enkele beschrijvende artikelen waarin reproductieve genetische counseling ter sprake komt bij het Lynch syndroom [<PERSOON> ###] en in een review over PGD [Lynch ###] In enkele publicaties komen specifiek de ethische aspecten van prenatale of pre-implantatie genetische diagnostiek in deze patiëntencategorie Tijdens counseling over reproductieve opties dient feitelijke informatie te worden gegeven met aandacht voor emoties en ethiek, zodat paren een gefundeerde en weloverwogen beslissing kunnen nemen [Hershberger ###, Clancy ###] Het principe van non-directiviteit dan wel shared decision making dient hierbij zoveel mogelijk te worden gehanteerd Een studie uit de VS laat zien dat de kennis van gynaecologisch oncologen en gynaecologen-obstetrici over PGD voor erfelijke vormen van kanker beperkt is en dat er behoefte zou zijn aan aanvullende scholing [<PERSOON> ###] Psychosociale begeleiding en ondersteuning bij de besluitvorming aangaande reproductieve opties en dilemmaâs wordt geboden op alle afdelingen Klinische Genetica en Voortplantingsgeneeskunde van Er is beperkte literatuur over reproductieve genetische counseling bij (aanstaande) ouders met dragerschap van late onset kankersyndromen zoals Lynch syndroom en Tijdens counseling over reproductieve opties dient voldoende feitelijke informatie te worden gegeven, emotionele reacties te worden geëxploreerd en ethische aspecten aan bod te komen, zodat paren een gefundeerde en weloverwogen beslissing kunnen nemen.
| 582 | nvog |
(relatief) late leeftijd te wijzen op het belang van het tijdig krijgen van kinderen Counseling van paren met (twijfel over) kinderwens wordt bij voorkeur gedaan in een <INSTELLING> door deskundigen (gynaecologen en klinisch genetici) met kennis van de verschillende mogelijkheden, technieken en verwijscriteria Er zijn enkele beschrijvende artikelen waarin reproductieve genetische counseling ter sprake komt bij het Lynch syndroom [<PERSOON> ###] en in een review over PGD [Lynch ###] In enkele publicaties komen specifiek de ethische aspecten van prenatale of pre-implantatie genetische diagnostiek in deze patiëntencategorie Tijdens counseling over reproductieve opties dient feitelijke informatie te worden gegeven met aandacht voor emoties en ethiek, zodat paren een gefundeerde en weloverwogen beslissing kunnen nemen [Hershberger ###, Clancy ###] Het principe van non-directiviteit dan wel shared decision making dient hierbij zoveel mogelijk te worden gehanteerd Een studie uit de VS laat zien dat de kennis van gynaecologisch oncologen en gynaecologen-obstetrici over PGD voor erfelijke vormen van kanker beperkt is en dat er behoefte zou zijn aan aanvullende scholing [<PERSOON> ###] Psychosociale begeleiding en ondersteuning bij de besluitvorming aangaande reproductieve opties en dilemmaâs wordt geboden op alle afdelingen Klinische Genetica en Voortplantingsgeneeskunde van Er is beperkte literatuur over reproductieve genetische counseling bij (aanstaande) ouders met dragerschap van late onset kankersyndromen zoals Lynch syndroom en Tijdens counseling over reproductieve opties dient voldoende feitelijke informatie te worden gegeven, emotionele reacties te worden geëxploreerd en ethische aspecten aan bod te komen, zodat paren een gefundeerde en weloverwogen beslissing kunnen nemen De werkgroep adviseert vrouwen met een verhoogd risico op ovariumcarcinoom (op basis van een BRCA<DATUM> mutatie of een familiaire belasting) voor te lichten over het gebrek aan effectiviteit van De werkgroep adviseert om, bij gebrek aan effectiviteit, BRCA<DATUM> draagsters en vrouwen uit een H(B)OC-familie geen jaarlijkse ovariële screening aan te bieden Vrouwen met Lynch syndroom wordt vooralsnog geadviseerd om tijdens de jaarlijkse endometriumscreening tevens ovariële screening te laten verrichten, in de vorm van transvaginale Vrouwen met een familiair of erfelijk verhoogd risico op ovariumcarcinoom, zonder eerdere diagnose van ovariumcarcinoom, kwamen in het verleden in aanmerking voor ovariële screening In ### werd in het Verenigd Koninkrijk gestart met een grote gerandomiseerde screeningsstudie onder postmenopauzale vrouwen uit de algemene bevolking [<PERSOON> ###, <PERSOON> ###] De gescreende groep kreeg driemaal een jaarlijkse screening in de vorm van transvaginale echoscopie (TVE) en CA###-meting Beide groepen (de gescreende en de niet-gescreende groep) werden daarna <LEEFTIJD> jaar gevolgd Hoewel in geval van ovariumcarcinoom de mediane overleving in de gescreende groep langer was dan in de controlegroep (##,# versus ##,# maanden) verschilde de totale overleving van de gescreende groep vrouwen met ovariumcarcinoom niet van die van de niet-gescreende groep[ (<PERSOON> ###] Dit leidde tot het ontwerp van een nieuwe studie met een intensivering en verfijning van de screeningsfrequentie en âinstrumenten Een Risk of Ovarian Cancer Algoritm (ROCA) werd ontwikkeld, gebruikmakend van trends in CA### en TVE iedere # maanden, in de hoop nu wel een betere overleving te bewerkstelligen [Menon ###].
| 630 | nvog |
werkgroep adviseert vrouwen met een verhoogd risico op ovariumcarcinoom (op basis van een BRCA<DATUM> mutatie of een familiaire belasting) voor te lichten over het gebrek aan effectiviteit van De werkgroep adviseert om, bij gebrek aan effectiviteit, BRCA<DATUM> draagsters en vrouwen uit een H(B)OC-familie geen jaarlijkse ovariële screening aan te bieden Vrouwen met Lynch syndroom wordt vooralsnog geadviseerd om tijdens de jaarlijkse endometriumscreening tevens ovariële screening te laten verrichten, in de vorm van transvaginale Vrouwen met een familiair of erfelijk verhoogd risico op ovariumcarcinoom, zonder eerdere diagnose van ovariumcarcinoom, kwamen in het verleden in aanmerking voor ovariële screening In ### werd in het Verenigd Koninkrijk gestart met een grote gerandomiseerde screeningsstudie onder postmenopauzale vrouwen uit de algemene bevolking [<PERSOON> ###, <PERSOON> ###] De gescreende groep kreeg driemaal een jaarlijkse screening in de vorm van transvaginale echoscopie (TVE) en CA###-meting Beide groepen (de gescreende en de niet-gescreende groep) werden daarna <LEEFTIJD> jaar gevolgd Hoewel in geval van ovariumcarcinoom de mediane overleving in de gescreende groep langer was dan in de controlegroep (##,# versus ##,# maanden) verschilde de totale overleving van de gescreende groep vrouwen met ovariumcarcinoom niet van die van de niet-gescreende groep[ (<PERSOON> ###] Dit leidde tot het ontwerp van een nieuwe studie met een intensivering en verfijning van de screeningsfrequentie en âinstrumenten Een Risk of Ovarian Cancer Algoritm (ROCA) werd ontwikkeld, gebruikmakend van trends in CA### en TVE iedere # maanden, in de hoop nu wel een betere overleving te bewerkstelligen [Menon ###] de definitieve resultaten na ### verwacht worden, werd, gebruikmakend van ROCA, een verschuiving gezien naar detectie van vroegere stadia van ovariumcarcinoom, maar vooralsnog is een In een andere, in ### in <PERSOON> Brittannië gestart onderzoek, de UK Familial Ovarian Cancer Screening Study (UK-FOCSS) wordt de effectiviteit onderzocht van een intensieve screening van vrouwen met een verhoogd risico Geïncludeerd zijn vrouwen met een geschatte kans op ovariumcarcinoom van minstens ##% De eerste resultaten van deze studie ten aanzien van overleving worden pas na ### verwacht (de observatieperiode werd verlengd vanwege verlies aan power), maar voorlopige data zijn al beschikbaar De gevonden ovariumcarcinomen zijn overwegend gevorderde stadia en naar verwachting zal ook de overleving niet beter zijn dan in de niet gescreende groep [Rosenthal ###] In ### werden de eerste screeningsresultaten van deze UK-FOCSS studie gepubliceerd Slechts #/## (##%) van de gevonden ovariumcarcinomen bleek een FIGO stadium I / II , vaker (##%) bij Lynch syndroom [Rosenthal ###] De positief voorspellende waarde was ##,#% en In een Amerikaanse studie, de Prostate, Lung, Colorectal, Ovarian cancer screening trial (PLCOstudie) werden ruim ## ### vrouwen tussen ##-<LEEFTIJD> jaar met of zonder verhoogd risico gerandomiseerd voor wel/geen screening Er werd in deze studie geen verschuiving naar een vroeger stadium gevonden ##% betrof een FIGO stadium III/IV in de gescreende groep versus ##% in de niet gescreende groep en ook de overleving was vergelijkbaar Van de gediagnosticeerde ovariumcarcinomen werd slechts ##% in een vroeg stadium gevonden, terwijl dit in ##% van de.
| 680 | nvog |
de definitieve resultaten na ### verwacht worden, werd, gebruikmakend van ROCA, een verschuiving gezien naar detectie van vroegere stadia van ovariumcarcinoom, maar vooralsnog is een In een andere, in ### in <PERSOON> Brittannië gestart onderzoek, de UK Familial Ovarian Cancer Screening Study (UK-FOCSS) wordt de effectiviteit onderzocht van een intensieve screening van vrouwen met een verhoogd risico Geïncludeerd zijn vrouwen met een geschatte kans op ovariumcarcinoom van minstens ##% De eerste resultaten van deze studie ten aanzien van overleving worden pas na ### verwacht (de observatieperiode werd verlengd vanwege verlies aan power), maar voorlopige data zijn al beschikbaar De gevonden ovariumcarcinomen zijn overwegend gevorderde stadia en naar verwachting zal ook de overleving niet beter zijn dan in de niet gescreende groep [Rosenthal ###] In ### werden de eerste screeningsresultaten van deze UK-FOCSS studie gepubliceerd Slechts #/## (##%) van de gevonden ovariumcarcinomen bleek een FIGO stadium I / II , vaker (##%) bij Lynch syndroom [Rosenthal ###] De positief voorspellende waarde was ##,#% en In een Amerikaanse studie, de Prostate, Lung, Colorectal, Ovarian cancer screening trial (PLCOstudie) werden ruim ## ### vrouwen tussen ##-<LEEFTIJD> jaar met of zonder verhoogd risico gerandomiseerd voor wel/geen screening Er werd in deze studie geen verschuiving naar een vroeger stadium gevonden ##% betrof een FIGO stadium III/IV in de gescreende groep versus ##% in de niet gescreende groep en ook de overleving was vergelijkbaar Van de gediagnosticeerde ovariumcarcinomen werd slechts ##% in een vroeg stadium gevonden, terwijl dit in ##% van de Dit bevestigt opnieuw de suggestie, dat ovariumcarcinoom bij Lynch syndroom een mogelijk trager groeiende en meer indolente maligniteit is De percentages fout-positieve bevindingen, resulterend in een (onnodige) operatie, lopen in de verschillende studies sterk uiteen en hangen af van de gehanteerde definitie van screenpositiviteit [<PERSOON> ###, <PERSOON>-studie kwam bij #% van de gescreende vrouwen foutpositieve bevindingen naar voren, waarvoor <DATUM> een chirurgische interventie onderging [<PERSOON> ###] In totaal ### vrouwen (##%) had minstens één grote complicatie als gevolg van een operatie zonder kanker [<PERSOON> ###] De onderzoekers concludeerden dan ook dat ovariële screening met CA### en transvaginale echoscopie de mortaliteit aan ovariumcarcinoom in de VS populatie niet vermindert, ook niet in de subgroepanalyse van de familiair belaste vrouwen, maar wel de morbiditeit verhoogt [<PERSOON> Screeningsstudies onder uitsluitend hoogrisico vrouwen laten evenmin effectiviteit in de vorm van een De Nederlandse studies onder hoog-risico vrouwen omvatten een groep van ### patiënten met ### contactmomenten [<PERSOON> ###, <PERSOON> ###] Bij screening werden ## screen-detected ovariumcarcinomen vastgesteld, waarvan drie in een vroeg stadium Er werden vier interval ovariumcarcinomen gevonden De auteurs kwamen tot de conclusie dat screening op ovariumcarcinoom middels jaarlijks echografie en CA### bepaling bij vrouwen met een BRCA#/BRCA#-mutatie of familiaire belasting voor mamma- en/of ovariumcarcinoom niet effectief is voor vroege opsporing [<PERSOON> ###, <PERSOON> Er is nog nooit een histologisch voorstadium van epitheliaal ovariumcarcinoom in een ovarium.
| 679 | nvog |
Dit bevestigt opnieuw de suggestie, dat ovariumcarcinoom bij Lynch syndroom een mogelijk trager groeiende en meer indolente maligniteit is De percentages fout-positieve bevindingen, resulterend in een (onnodige) operatie, lopen in de verschillende studies sterk uiteen en hangen af van de gehanteerde definitie van screenpositiviteit [<PERSOON> ###, <PERSOON>-studie kwam bij #% van de gescreende vrouwen foutpositieve bevindingen naar voren, waarvoor <DATUM> een chirurgische interventie onderging [<PERSOON> ###] In totaal ### vrouwen (##%) had minstens één grote complicatie als gevolg van een operatie zonder kanker [<PERSOON> ###] De onderzoekers concludeerden dan ook dat ovariële screening met CA### en transvaginale echoscopie de mortaliteit aan ovariumcarcinoom in de VS populatie niet vermindert, ook niet in de subgroepanalyse van de familiair belaste vrouwen, maar wel de morbiditeit verhoogt [<PERSOON> Screeningsstudies onder uitsluitend hoogrisico vrouwen laten evenmin effectiviteit in de vorm van een De Nederlandse studies onder hoog-risico vrouwen omvatten een groep van ### patiënten met ### contactmomenten [<PERSOON> ###, <PERSOON> ###] Bij screening werden ## screen-detected ovariumcarcinomen vastgesteld, waarvan drie in een vroeg stadium Er werden vier interval ovariumcarcinomen gevonden De auteurs kwamen tot de conclusie dat screening op ovariumcarcinoom middels jaarlijks echografie en CA### bepaling bij vrouwen met een BRCA#/BRCA#-mutatie of familiaire belasting voor mamma- en/of ovariumcarcinoom niet effectief is voor vroege opsporing [<PERSOON> ###, <PERSOON> Er is nog nooit een histologisch voorstadium van epitheliaal ovariumcarcinoom in een ovarium tubair epitheel van de distale tubae [<PERSOON> ###, Kurman ###] Uitsluitend het opsporen van vroege stadia (voor tumorcellen zich in de buik verspreid hebben), is zinvol in het verbeteren van de overleving De huidige screeningsmethoden (echoscopie en CA###) lijken daar niet geschikt voor In screeningsstudies waarin naast BRCA<DATUM> mutatiedraagsters ook vrouwen met Lynch syndroom deelnemen, worden bij Lynch syndroom draagsters wel vaker vroege stadia van ovariumcarcinoom gevonden [<PERSOON> ###, Rosenthal ###, Lu ###] In een retrospectieve studie onder vrouwen met Lycnh syndroom en ovariumcarcinoom werd bij ##,#% de ziekte in een vroeg stadium (FIGO stadium I of II ) vastgesteld [Grindedal ###] De gemiddelde leeftijd ten tijde van diagnose ovariumcarcinoom was ##,<LEEFTIJD> jaar met een brede spreiding (##,#â##,<LEEFTIJD> jaar) In enkele screeningsstudies worden de vroege stadia met name bij patiënten met Lynch syndroom gevonden (<PERSOON> ###), De prognose van ovariumcarcinoom bij vrouwen met Lynch syndroom lijkt ook beter dan bij BRCA<DATUM> mutatiedraagsters, mogelijk als gevolg van de tragere groei en een vroeger stadium bij presentatie, maar de getallen zijn klein [Grindedal ###, Ketabi ###] Volgens de richtlijn Erfelijke darmkanker ### wordt vrouwen met Lynch syndroom aangeraden om vanaf de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar te starten met In de algemene populatie is screening op ovariumcarcinoom (middels jaarlijks serum CA### en TVE) niet effectief in het vinden van vroegere stadia <PERSOON> ###, <PERSOON> ###, Menon ###, Rosenthal ### Bij vrouwen met een BRCA<DATUM> mutatie of familiaire belasting voor ovariumcarinoom is het aannemelijk dat jaarlijkse screening op ovariumcarcinoom middels echografie en.
| 707 | nvog |
de distale tubae [<PERSOON> ###, Kurman ###] Uitsluitend het opsporen van vroege stadia (voor tumorcellen zich in de buik verspreid hebben), is zinvol in het verbeteren van de overleving De huidige screeningsmethoden (echoscopie en CA###) lijken daar niet geschikt voor In screeningsstudies waarin naast BRCA<DATUM> mutatiedraagsters ook vrouwen met Lynch syndroom deelnemen, worden bij Lynch syndroom draagsters wel vaker vroege stadia van ovariumcarcinoom gevonden [<PERSOON> ###, Rosenthal ###, Lu ###] In een retrospectieve studie onder vrouwen met Lycnh syndroom en ovariumcarcinoom werd bij ##,#% de ziekte in een vroeg stadium (FIGO stadium I of II ) vastgesteld [Grindedal ###] De gemiddelde leeftijd ten tijde van diagnose ovariumcarcinoom was ##,<LEEFTIJD> jaar met een brede spreiding (##,#â##,<LEEFTIJD> jaar) In enkele screeningsstudies worden de vroege stadia met name bij patiënten met Lynch syndroom gevonden (<PERSOON> ###), De prognose van ovariumcarcinoom bij vrouwen met Lynch syndroom lijkt ook beter dan bij BRCA<DATUM> mutatiedraagsters, mogelijk als gevolg van de tragere groei en een vroeger stadium bij presentatie, maar de getallen zijn klein [Grindedal ###, Ketabi ###] Volgens de richtlijn Erfelijke darmkanker ### wordt vrouwen met Lynch syndroom aangeraden om vanaf de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar te starten met In de algemene populatie is screening op ovariumcarcinoom (middels jaarlijks serum CA### en TVE) niet effectief in het vinden van vroegere stadia <PERSOON> ###, <PERSOON> ###, Menon ###, Rosenthal ### Bij vrouwen met een BRCA<DATUM> mutatie of familiaire belasting voor ovariumcarinoom is het aannemelijk dat jaarlijkse screening op ovariumcarcinoom middels echografie en Verlaging van de mortaliteit aan ovariumcarcinoom als gevolg van ovariële screening <PERSOON> ###, <PERSOON> bij vrouwen met Lynch syndroom presenteert zich bij een gemiddelde leeftijd van <LEEFTIJD> jaar, met een brede leeftijdsspreiding van voorkomen Bij vrouwen met Lynch syndroom is onvoldoende onderzoek gedaan om een uitspraak te doen over effectiviteit van ovariële screening Subgroepanalyses van studies wijzen op een mogelijke verschuiving naar lagere stadia als gevolg van screening De enig effectieve optie om sterfte aan ovariumcarcinoom te voorkomen is op dit moment een RRSO op een leeftijd, vóór de incidentiestijging van ovariumcarcinoom bij de betreffende mutatie of Screening kan valse geruststelling bieden, brengt onnodige kosten met zich mee, en leidt mogelijk tot uitstel van het besluit tot het laten verrichten van een risico-reducerende salpingo-oöphorectomie Wat moet door wie worden besproken met vrouwen die een erfelijk of familair verhoogd risico hebben zonder aangetoonde of onderzochte mutatie (bij henzelf of hun aangedane verwanten) uit een familie met één eerstegraads en daarnaast één of meer eerste of tweedegraads verwanten te verwijzen naar een polikliniek familiaire tumoren of een gynaecoloog met aandacht voor erfelijke tumoren, om geïnformeerd te worden over preventieve opties (zie hoofdstuk Preventieve chirurgie) De werkgroep is van mening dat de nadruk van voorlichting bij BRCA<DATUM> mutatiedraagsters en H(B)OC-vrouwen met een kans van ##% of hoger op ovariumcarcinoom, moet liggen op counseling en timing van het juiste moment voor RRSO De werkgroep is van mening dat vrouwen voorlichting dienen te krijgen over de ineffectiviteit van.
| 662 | nvog |
van de mortaliteit aan ovariumcarcinoom als gevolg van ovariële screening <PERSOON> ###, <PERSOON> bij vrouwen met Lynch syndroom presenteert zich bij een gemiddelde leeftijd van <LEEFTIJD> jaar, met een brede leeftijdsspreiding van voorkomen Bij vrouwen met Lynch syndroom is onvoldoende onderzoek gedaan om een uitspraak te doen over effectiviteit van ovariële screening Subgroepanalyses van studies wijzen op een mogelijke verschuiving naar lagere stadia als gevolg van screening De enig effectieve optie om sterfte aan ovariumcarcinoom te voorkomen is op dit moment een RRSO op een leeftijd, vóór de incidentiestijging van ovariumcarcinoom bij de betreffende mutatie of Screening kan valse geruststelling bieden, brengt onnodige kosten met zich mee, en leidt mogelijk tot uitstel van het besluit tot het laten verrichten van een risico-reducerende salpingo-oöphorectomie Wat moet door wie worden besproken met vrouwen die een erfelijk of familair verhoogd risico hebben zonder aangetoonde of onderzochte mutatie (bij henzelf of hun aangedane verwanten) uit een familie met één eerstegraads en daarnaast één of meer eerste of tweedegraads verwanten te verwijzen naar een polikliniek familiaire tumoren of een gynaecoloog met aandacht voor erfelijke tumoren, om geïnformeerd te worden over preventieve opties (zie hoofdstuk Preventieve chirurgie) De werkgroep is van mening dat de nadruk van voorlichting bij BRCA<DATUM> mutatiedraagsters en H(B)OC-vrouwen met een kans van ##% of hoger op ovariumcarcinoom, moet liggen op counseling en timing van het juiste moment voor RRSO De werkgroep is van mening dat vrouwen voorlichting dienen te krijgen over de ineffectiviteit van ovariumcarcinoom hebben van minstens ##% cumulatief life time risico, dienen na de klinisch genetische counselling, te worden gezien door een gynaecoloog met expertise op dit gebeid In dit consult dienen de volgende items besproken te worden Het tijdig vervullen van de kinderwens, ook in relatie tot een tevens verhoogd risico op andere maligniteiten (mammacarcinoom bij BRCA<DATUM> colorectaalcarcinoom bij Lynch), wijze van anticonceptie, belang van gezonde leefstijl voor incidentie kanker, reproductieve opties, uitleg ineffectiviteit van screening en optie RRSO [De Hullu ###, De De werkgroep is van mening dat vrouwen met een erfelijk of familiair verhoogd risico op ovariumcarcinoom, na klinisch genetische counseling verwezen moeten worden naar vrouwen met een erfelijk of familiair verhoogd risico op ovariumcarcinoom? De werkgroep is van mening dat preventieve chirurgie als regel alleen in aanmerking komt, nadat BRCA<DATUM> mutatie of een familiaire belasting) te counselen voor een risico-reducerende salpingooöphorectomie (RRSO) Geadviseerd wordt de RRSO te laten verrichten uitsluitend na afsluiten van kinderwens Voor vrouwen met een BRCA#-mutatie wordt de RRSO geadviseerd rond de leeftijd van ##-<LEEFTIJD> jaar en voor vrouwen met een BRCA#-mutatie rond de leeftijd van ##-<LEEFTIJD> jaar Bij vrouwen met Lynch syndroom kan RRSO overwogen worden, bijvoorbeeld in combinatie met een preventieve laparoscopische hysterectomie; er is geen leeftijdscriterium te geven, gezien de brede Voor vrouwen met een familaire belasting leidend tot een risico ) ##% op ovariumcarcinoom wordt ook RRSO geadviseerd, waarbij geen duidelijk leeftijdsadvies gegeven kan worden op basis van de De indicatie voor risico-reducerende salpingo-oöphorectomie (RRSO) bij bewezen BRCA<DATUM> utatiedraagsters staat niet meer ter discussie.
| 603 | nvog |
hebben van minstens ##% cumulatief life time risico, dienen na de klinisch genetische counselling, te worden gezien door een gynaecoloog met expertise op dit gebeid In dit consult dienen de volgende items besproken te worden Het tijdig vervullen van de kinderwens, ook in relatie tot een tevens verhoogd risico op andere maligniteiten (mammacarcinoom bij BRCA<DATUM> colorectaalcarcinoom bij Lynch), wijze van anticonceptie, belang van gezonde leefstijl voor incidentie kanker, reproductieve opties, uitleg ineffectiviteit van screening en optie RRSO [De Hullu ###, De De werkgroep is van mening dat vrouwen met een erfelijk of familiair verhoogd risico op ovariumcarcinoom, na klinisch genetische counseling verwezen moeten worden naar vrouwen met een erfelijk of familiair verhoogd risico op ovariumcarcinoom? De werkgroep is van mening dat preventieve chirurgie als regel alleen in aanmerking komt, nadat BRCA<DATUM> mutatie of een familiaire belasting) te counselen voor een risico-reducerende salpingooöphorectomie (RRSO) Geadviseerd wordt de RRSO te laten verrichten uitsluitend na afsluiten van kinderwens Voor vrouwen met een BRCA#-mutatie wordt de RRSO geadviseerd rond de leeftijd van ##-<LEEFTIJD> jaar en voor vrouwen met een BRCA#-mutatie rond de leeftijd van ##-<LEEFTIJD> jaar Bij vrouwen met Lynch syndroom kan RRSO overwogen worden, bijvoorbeeld in combinatie met een preventieve laparoscopische hysterectomie; er is geen leeftijdscriterium te geven, gezien de brede Voor vrouwen met een familaire belasting leidend tot een risico ) ##% op ovariumcarcinoom wordt ook RRSO geadviseerd, waarbij geen duidelijk leeftijdsadvies gegeven kan worden op basis van de De indicatie voor risico-reducerende salpingo-oöphorectomie (RRSO) bij bewezen BRCA<DATUM> utatiedraagsters staat niet meer ter discussie BRCA<DATUM> mutatiedraagsters met ##-##% [Rebbeck ###, Eisen ###] De risicoreductie is hoger naarmate de ingreep op jongere leeftijd wordt uitgevoerd, voorafgaand aande incidentiestijging Vrouwen met een BRCA#-mutatie worden gecounseld om een RRSO vanaf ##-<LEEFTIJD> jarige leeftijd te ondergaan, en vrouwen met een BRCA#-mutatie vanaf ##-<LEEFTIJD> jarige leeftijd, en nadat het gezin is Voor vrouwen uit families, waarin bij de patiënten met ovariumcarcinoom bij DNA-onderzoek geen BRCA-mutatie is aangetoond, bestaat alleen een indicatie tot RRSO indien er een eerstegraads verwant plus een eerste- of tweedegraads verwante met ovariumcarcinoom in de familie is (zie hoofdstuk Epidemiologie en etiologie) Het cumulatieve risico voor een vrouw jonger dan <LEEFTIJD> jaar is in dat geval meer dan ##% Voor vrouwen in deze situatie bij wie er geen informatie is over BRCAmutatiediagnostiek in de familie, wordt geadviseerd erfelijk ovariumcarcinoom eerst uit te sluiten dan Bij vrouwen die vragen om een RRSO na eerder doorgemaakt mammacarcinoom, wordt terughoudendheid betracht indien sprake is van gemetastaseerde ziekte, tenzij het mammacarcinoom hormoonreceptor positief is en de RRSO ook als therapeutische ingreep beschouwd kan worden Er wordt geen uitgebreid disseminatie-onderzoek geadviseerd, wanneer er klinisch geen aanwijzingen Voor vrouwen met Lynch syndroom staat de indicatie voor preventieve chirurgie ter voorkoming van ovariumcarcinoom ter discussie Het cumulatieve risico op ovariumcarcinoom bedraagt #,#-##,#% (zie hoofdstuk Epidemiologie en etiologie) Aangetoond is dat preventieve chirurgie effectief is in het voorkomen van gynaecologische maligniteiten bij Lynch syndroom [Schmeler ###] In een studie onder ### vrouwen met Lynch syndroom waarbij preventief geopereerde vrouwen gematcht werden.
| 644 | nvog |
met ##-##% [Rebbeck ###, Eisen ###] De risicoreductie is hoger naarmate de ingreep op jongere leeftijd wordt uitgevoerd, voorafgaand aande incidentiestijging Vrouwen met een BRCA#-mutatie worden gecounseld om een RRSO vanaf ##-<LEEFTIJD> jarige leeftijd te ondergaan, en vrouwen met een BRCA#-mutatie vanaf ##-<LEEFTIJD> jarige leeftijd, en nadat het gezin is Voor vrouwen uit families, waarin bij de patiënten met ovariumcarcinoom bij DNA-onderzoek geen BRCA-mutatie is aangetoond, bestaat alleen een indicatie tot RRSO indien er een eerstegraads verwant plus een eerste- of tweedegraads verwante met ovariumcarcinoom in de familie is (zie hoofdstuk Epidemiologie en etiologie) Het cumulatieve risico voor een vrouw jonger dan <LEEFTIJD> jaar is in dat geval meer dan ##% Voor vrouwen in deze situatie bij wie er geen informatie is over BRCAmutatiediagnostiek in de familie, wordt geadviseerd erfelijk ovariumcarcinoom eerst uit te sluiten dan Bij vrouwen die vragen om een RRSO na eerder doorgemaakt mammacarcinoom, wordt terughoudendheid betracht indien sprake is van gemetastaseerde ziekte, tenzij het mammacarcinoom hormoonreceptor positief is en de RRSO ook als therapeutische ingreep beschouwd kan worden Er wordt geen uitgebreid disseminatie-onderzoek geadviseerd, wanneer er klinisch geen aanwijzingen Voor vrouwen met Lynch syndroom staat de indicatie voor preventieve chirurgie ter voorkoming van ovariumcarcinoom ter discussie Het cumulatieve risico op ovariumcarcinoom bedraagt #,#-##,#% (zie hoofdstuk Epidemiologie en etiologie) Aangetoond is dat preventieve chirurgie effectief is in het voorkomen van gynaecologische maligniteiten bij Lynch syndroom [Schmeler ###] In een studie onder ### vrouwen met Lynch syndroom waarbij preventief geopereerde vrouwen gematcht werden controlegroep [Schmeler ###] Wat betreft de leeftijd van preventieve chirurgie bestaat geen consensus Voor het voorkomen van ovariumcarcinoom bij Lynch syndroom geldt een brede leeftijdspreiding In een retrospectieve Scandinavische studie werden ovariumcarcinomen van ## vrouwen uit Lynch syndroom families onderzocht De mediane leeftijd van diagnose ovariumcarcinoom was <LEEFTIJD> jaar (range ##-<LEEFTIJD> jaar) en ##% werd gediagnostiseerd in een vroeg stadium (FIGO stadium I) Er was geen informatie over pre-symptomatische screening aanwezig [Ketabi ###] In de serie van Grindedal [###] was de leeftijdspreiding van voorkomen van ovariumcarcinoom bij Lynch syndroom nog groter, ##,#â##,<LEEFTIJD> jaar BRCA<DATUM> genmutatie leidt tot een reductie van het risico op de ingreep is groter is hoger naarmate de ingreep op jongere leeftijd (voor ovariumcarcinoom) bestaat alleen een indicatie voor RRSO indien er twee of eerstegraads verwant) omdat in deze situatie het cumulatieve risico op ovariumcarcinoom voor vrouwen jonger dan <LEEFTIJD> jaar )##% bedraagt Vrouwen zonder informatie over mutatiedragerschap bij hen zelf of bij familieleden, maar met twee of meer verwanten met ovariumcarcinoom (waarvan een eerstegraads verwant), hebben een indicatie om te worden Bij vrouwen met Lynch syndroom is de kans op ovariumcarcinoom #,#-##,#% Er is een brede leeftijdspreiding van voorkomen van ovariumcarcinoom (##-<LEEFTIJD> jaar) maar er zijn onvoldoende gegevens in de literatuur om een leeftijdadvies Voor het kiezen van het optimale moment van RRSO, wordt in overweging gegeven om, indien van toepassing, rekening te houden met ontzwangering (wachten tot minimaal # maanden na geboorte) en <DATUM> Chirurgie en histopathologisch onderzoek van verwijderde weefsels.
| 662 | nvog |
Wat betreft de leeftijd van preventieve chirurgie bestaat geen consensus Voor het voorkomen van ovariumcarcinoom bij Lynch syndroom geldt een brede leeftijdspreiding In een retrospectieve Scandinavische studie werden ovariumcarcinomen van ## vrouwen uit Lynch syndroom families onderzocht De mediane leeftijd van diagnose ovariumcarcinoom was <LEEFTIJD> jaar (range ##-<LEEFTIJD> jaar) en ##% werd gediagnostiseerd in een vroeg stadium (FIGO stadium I) Er was geen informatie over pre-symptomatische screening aanwezig [Ketabi ###] In de serie van Grindedal [###] was de leeftijdspreiding van voorkomen van ovariumcarcinoom bij Lynch syndroom nog groter, ##,#â##,<LEEFTIJD> jaar BRCA<DATUM> genmutatie leidt tot een reductie van het risico op de ingreep is groter is hoger naarmate de ingreep op jongere leeftijd (voor ovariumcarcinoom) bestaat alleen een indicatie voor RRSO indien er twee of eerstegraads verwant) omdat in deze situatie het cumulatieve risico op ovariumcarcinoom voor vrouwen jonger dan <LEEFTIJD> jaar )##% bedraagt Vrouwen zonder informatie over mutatiedragerschap bij hen zelf of bij familieleden, maar met twee of meer verwanten met ovariumcarcinoom (waarvan een eerstegraads verwant), hebben een indicatie om te worden Bij vrouwen met Lynch syndroom is de kans op ovariumcarcinoom #,#-##,#% Er is een brede leeftijdspreiding van voorkomen van ovariumcarcinoom (##-<LEEFTIJD> jaar) maar er zijn onvoldoende gegevens in de literatuur om een leeftijdadvies Voor het kiezen van het optimale moment van RRSO, wordt in overweging gegeven om, indien van toepassing, rekening te houden met ontzwangering (wachten tot minimaal # maanden na geboorte) en <DATUM> Chirurgie en histopathologisch onderzoek van verwijderde weefsels Teneinde de kans op onverwacht en occult carcinoom zo laag mogelijk te houden, dient pre-operatief de aanwezigheid van voor carcinoom verdachte afwijkingen te worden uitgesloten door middel van transvaginale echoscopie en serum CA ### bepaling [<PERSOON> ### De ingreep gebeurt in principe laparoscopisch, in dagbehandeling, onder algehele narcose Er wordt zo atraumatisch mogelijk met de adnexa gewerkt en vastgepakt, teneinde een eventueel bestaande occulte kanker in distale tubae of ovaria niet te verspreiden Via een subumbilicale incisie en twee (of drie) onderbuiksincisies worden de trocars ingebracht Subumbilicaal wordt de laparoscoop geïntroduceerd en via de onderbuiktrocars onderzoek afgenomen teneinde occult carcinoom op te sporen [Manchanda ###; Landon ###] De tubae en ovaria worden door middel van bipolaire diathermie of sealingtechniek vrijgeprepareerd en in toto verwijderd Op een van de proximale tubae wordt een markering aangebracht teneinde links en rechts van elkaar te onderscheiden In geval van occult carcinoom is de kans op uitsluitend contralaterale lymfkliermetastasen zeer klein In een retrospectieve studie werd in geval van een FIGO stadium I-II ovariumcarcinoom een gemiddelde incidentie van pelviene lymfekliermetastasen gevonden van <DATUM> (waarvan ##% uitsluitend contralateraal), para-aortaal van #,#% en in beide locaties van #,#% [<PERSOON> ###] De kans op uitsluitend contralaterale metastasen in geval van FIGO I-II ovariumcarcinoom is erg laag (( #%) Het weefsel dient met behulp van een endobag uit de buik te worden verwijderd om, in geval van occult carcinoom, eventuele entmetastasen in de buikwand te vermijden <PERSOON> en rechter adnex dienen separaat te worden ingestuurd voor histopathologisch.
| 652 | nvog |
op onverwacht en occult carcinoom zo laag mogelijk te houden, dient pre-operatief de aanwezigheid van voor carcinoom verdachte afwijkingen te worden uitgesloten door middel van transvaginale echoscopie en serum CA ### bepaling [<PERSOON> ### De ingreep gebeurt in principe laparoscopisch, in dagbehandeling, onder algehele narcose Er wordt zo atraumatisch mogelijk met de adnexa gewerkt en vastgepakt, teneinde een eventueel bestaande occulte kanker in distale tubae of ovaria niet te verspreiden Via een subumbilicale incisie en twee (of drie) onderbuiksincisies worden de trocars ingebracht Subumbilicaal wordt de laparoscoop geïntroduceerd en via de onderbuiktrocars onderzoek afgenomen teneinde occult carcinoom op te sporen [Manchanda ###; Landon ###] De tubae en ovaria worden door middel van bipolaire diathermie of sealingtechniek vrijgeprepareerd en in toto verwijderd Op een van de proximale tubae wordt een markering aangebracht teneinde links en rechts van elkaar te onderscheiden In geval van occult carcinoom is de kans op uitsluitend contralaterale lymfkliermetastasen zeer klein In een retrospectieve studie werd in geval van een FIGO stadium I-II ovariumcarcinoom een gemiddelde incidentie van pelviene lymfekliermetastasen gevonden van <DATUM> (waarvan ##% uitsluitend contralateraal), para-aortaal van #,#% en in beide locaties van #,#% [<PERSOON> ###] De kans op uitsluitend contralaterale metastasen in geval van FIGO I-II ovariumcarcinoom is erg laag (( #%) Het weefsel dient met behulp van een endobag uit de buik te worden verwijderd om, in geval van occult carcinoom, eventuele entmetastasen in de buikwand te vermijden <PERSOON> en rechter adnex dienen separaat te worden ingestuurd voor histopathologisch onderzocht volgens het SEE-FIM protocol, om occulte carcinomen en carcinoma in situ (STICs) op te Histopathologisch onderzoek van de profylactisch verwijderde ovaria en tubae wordt bij voorkeur uitgevoerd door een patholoog, die op de hoogte is van de mutatiestatus van de patiënt Sinds in ### het tubacarcinoom wordt geassocieerd met BRCA<DATUM> dragerschap, is er een verhoogd bewustzijn voor tubacarcinoom (in situ) bij histopathologisch onderzoek, welke met name ontstaat in het distale (fimbriële) uiteinde van de tuba [Zweemer ###] In ### is een richtlijn voor pathologen verschenen om preventief verwijderde ovaria en tubae histopathologisch te onderzoeken het zogenaamde SEEFIM protocol [Medeiros ###] SEE-FIM staat voor âSectioning and Extensively Examining the FIMbriated endâ Het protocol behelst dwarse seriële sectionering van de tubae met intervallen van <DATUM> mm, waarbij de fimbriae sagittaal worden gesectioneerd zodat de mucosa optimaal wordt gesampled en beoordeeld Er wordt daarin speciaal aandacht gevraagd voor de distale tubae en voor Sereus Tubair Intraepitheliaal Carcinoom (STIC) als mogelijke precursor (stadium #) van invasief sereus carcinoom [Carlson ###] Er is geen consensus over nut en noodzaak om de coupes ook immunohistochemisch te analyseren In de literatuur wordt door sommige centra op PAX-# expressie (screening voor Secretory Cell Outgrows (SCOUTS) [Mehra ###], p## (âp## signatureâ), Ki## (MIB-#) voor dysplasie [Medeiros ###, Mehrad ###] gekleurd maar de waarde voor de kliniek is niet bewezen Het SEE-FIM protocol biedt een richtlijn voor structurele analyse van met name het tubaweefsel en het aantal gemiste (pre)maligne afwijkingen wordt hiermee geminimaliseerd p##.
| 667 | nvog |
onderzocht volgens het SEE-FIM protocol, om occulte carcinomen en carcinoma in situ (STICs) op te Histopathologisch onderzoek van de profylactisch verwijderde ovaria en tubae wordt bij voorkeur uitgevoerd door een patholoog, die op de hoogte is van de mutatiestatus van de patiënt Sinds in ### het tubacarcinoom wordt geassocieerd met BRCA<DATUM> dragerschap, is er een verhoogd bewustzijn voor tubacarcinoom (in situ) bij histopathologisch onderzoek, welke met name ontstaat in het distale (fimbriële) uiteinde van de tuba [Zweemer ###] In ### is een richtlijn voor pathologen verschenen om preventief verwijderde ovaria en tubae histopathologisch te onderzoeken het zogenaamde SEEFIM protocol [Medeiros ###] SEE-FIM staat voor âSectioning and Extensively Examining the FIMbriated endâ Het protocol behelst dwarse seriële sectionering van de tubae met intervallen van <DATUM> mm, waarbij de fimbriae sagittaal worden gesectioneerd zodat de mucosa optimaal wordt gesampled en beoordeeld Er wordt daarin speciaal aandacht gevraagd voor de distale tubae en voor Sereus Tubair Intraepitheliaal Carcinoom (STIC) als mogelijke precursor (stadium #) van invasief sereus carcinoom [Carlson ###] Er is geen consensus over nut en noodzaak om de coupes ook immunohistochemisch te analyseren In de literatuur wordt door sommige centra op PAX-# expressie (screening voor Secretory Cell Outgrows (SCOUTS) [Mehra ###], p## (âp## signatureâ), Ki## (MIB-#) voor dysplasie [Medeiros ###, Mehrad ###] gekleurd maar de waarde voor de kliniek is niet bewezen Het SEE-FIM protocol biedt een richtlijn voor structurele analyse van met name het tubaweefsel en het aantal gemiste (pre)maligne afwijkingen wordt hiermee geminimaliseerd p## met speciale aandacht voor intraluminale losse dysplastische cellen die aanleiding kunnen geven tot metastasering Uit een studie van Domchek blijkt dat histopathologisch onderzoek van weefsel verwijderd tijdens een RRSO in een centrumziekenhuis vaker compleet en conform de richtlijn wordt verricht dan in een perifeer ziekenhuis (##% vs ##%) [Domchek ###] Bij een mediane follow-up van vijf jaar, was de kans op een recidief na detectie van een occult carcinoom ##% en het risico op primair peritoneaal carcinoom was minder dan #% Er is nog onvoldoende onderzoek gedaan naar de follow up van vrouwen bij wie in het RRSO preparaat een pre-invasief of intraepitheliale maligniteit werd gevonden De klinische consequenties en adviezen na een STIC zijn zeer uiteenlopend van een chirurgische stagiering, een diagnostische laparoscopie tot âniets doenâ In een retrospectieve serie van ### vrouwen na RRSO waren er ## STICs gediagnostiseerd In <DATUM> werd gestadieerd waarbij geen metastasen werden aangetroffen In een patientie was het spoelvocht positief Geen van de ## vrouwen met STIC kreeg chemotherapie Na een mediane follow up had geen van hen aanwijzingen voor ziekte [Wethington ###] In een kleine serie van ## BRCA mutatiedraagsters met STIC zonder Histopathologisch onderzoek na RRSO is vaker compleet en tubae (en ovaria) worden vaker compleet ingesloten, indien dit plaatsvindt in een centrumziekenhuis De voorkeurslocalisatie van (occulte) carcinomen in RRSO preparaten is de distale tuba <PERSOON>.
| 637 | nvog |
speciale aandacht voor intraluminale losse dysplastische cellen die aanleiding kunnen geven tot metastasering Uit een studie van Domchek blijkt dat histopathologisch onderzoek van weefsel verwijderd tijdens een RRSO in een centrumziekenhuis vaker compleet en conform de richtlijn wordt verricht dan in een perifeer ziekenhuis (##% vs ##%) [Domchek ###] Bij een mediane follow-up van vijf jaar, was de kans op een recidief na detectie van een occult carcinoom ##% en het risico op primair peritoneaal carcinoom was minder dan #% Er is nog onvoldoende onderzoek gedaan naar de follow up van vrouwen bij wie in het RRSO preparaat een pre-invasief of intraepitheliale maligniteit werd gevonden De klinische consequenties en adviezen na een STIC zijn zeer uiteenlopend van een chirurgische stagiering, een diagnostische laparoscopie tot âniets doenâ In een retrospectieve serie van ### vrouwen na RRSO waren er ## STICs gediagnostiseerd In <DATUM> werd gestadieerd waarbij geen metastasen werden aangetroffen In een patientie was het spoelvocht positief Geen van de ## vrouwen met STIC kreeg chemotherapie Na een mediane follow up had geen van hen aanwijzingen voor ziekte [Wethington ###] In een kleine serie van ## BRCA mutatiedraagsters met STIC zonder Histopathologisch onderzoek na RRSO is vaker compleet en tubae (en ovaria) worden vaker compleet ingesloten, indien dit plaatsvindt in een centrumziekenhuis De voorkeurslocalisatie van (occulte) carcinomen in RRSO preparaten is de distale tuba <PERSOON> een occult intra-epitheliaal carcinoom (STIC), om een behandeladvies te geven <PERSOON> series tonen vooralsnog een goede prognose zonder aanvullende diagnostiek of Hoe vaak worden occulte carcinomen gevonden in weefselpreparaat van RRSO? De werkgroep adviseert om, teneinde de kans op het opsporen van occult (in situ) carcinoom zo groot mogelijk te maken, beiderzijds de gehele tuba in te sluiten voor histopathologisch onderzoek De incidentie van occult ovariumcarcinoom in preventief verwijderde adnexa varieert van <DATUM> in grote, meest multicenter series [Finch ###, Evans ###, Callahan ###, Domchek ###, Rebbeck ###] tot <DATUM> in kleinere single-center series [Leeper ###, Powell ###, Rabban ###] De variatie is groot en in sommige studies worden ook intraepitheliale afwijkingen meegerekend [Powell ###] In een Nederlandse studie werd in ruim ### histologische preparaten van RRSO bij asymptomatische screen-negatieve vrouwen het laagste percentage (#,#%) occult carcinoom gevonden, uitsluitend bij BRCA#-mutatiedraagsters ouder dan <LEEFTIJD> jaar [<PERSOON> ###] De lage incidentie van occult carcinoom in deze studie is te verklaren door het feit dat pre-operatief de aanwezigheid van adnexafwijkingen werd uitgesloten door middel van transvaginale echoscopie en tevens door de lagere gemiddelde leeftijd ten tijde van RRSO (<LEEFTIJD> jaar) [<PERSOON> ###], vergeleken met andere studies (<LEEFTIJD> jaar) [Leeper ###, Powell ###, Rabban ###, Hirst ###] De kans op het vinden van occult carcinoom neemt toe met de leeftijd ten tijde van RRSO en wordt voornamelijk beschreven bij BRCA#-mutatiedraagsters ) <LEEFTIJD> jaar ten tijde van <PERSOON>) wordt beschouwd als het begin van (in situ).
| 660 | nvog |
geven <PERSOON> series tonen vooralsnog een goede prognose zonder aanvullende diagnostiek of Hoe vaak worden occulte carcinomen gevonden in weefselpreparaat van RRSO? De werkgroep adviseert om, teneinde de kans op het opsporen van occult (in situ) carcinoom zo groot mogelijk te maken, beiderzijds de gehele tuba in te sluiten voor histopathologisch onderzoek De incidentie van occult ovariumcarcinoom in preventief verwijderde adnexa varieert van <DATUM> in grote, meest multicenter series [Finch ###, Evans ###, Callahan ###, Domchek ###, Rebbeck ###] tot <DATUM> in kleinere single-center series [Leeper ###, Powell ###, Rabban ###] De variatie is groot en in sommige studies worden ook intraepitheliale afwijkingen meegerekend [Powell ###] In een Nederlandse studie werd in ruim ### histologische preparaten van RRSO bij asymptomatische screen-negatieve vrouwen het laagste percentage (#,#%) occult carcinoom gevonden, uitsluitend bij BRCA#-mutatiedraagsters ouder dan <LEEFTIJD> jaar [<PERSOON> ###] De lage incidentie van occult carcinoom in deze studie is te verklaren door het feit dat pre-operatief de aanwezigheid van adnexafwijkingen werd uitgesloten door middel van transvaginale echoscopie en tevens door de lagere gemiddelde leeftijd ten tijde van RRSO (<LEEFTIJD> jaar) [<PERSOON> ###], vergeleken met andere studies (<LEEFTIJD> jaar) [Leeper ###, Powell ###, Rabban ###, Hirst ###] De kans op het vinden van occult carcinoom neemt toe met de leeftijd ten tijde van RRSO en wordt voornamelijk beschreven bij BRCA#-mutatiedraagsters ) <LEEFTIJD> jaar ten tijde van <PERSOON>) wordt beschouwd als het begin van (in situ) ingesloten [Leeper ###, Calahan ###, Hirst ###, Machanda ###, Carangiu ###, Powell ###] De verwachting is dat wanneer hier in prospectieve series systematischer naar gezocht gaat worden dit percentage veel hoger ligt Er is geen verschil in histologische morfologie van carcinoom bij De kans op het vinden van occult (in situ) carcinoom in de tubae neemt toe, wanneer er Bij BRCA <DATUM> draagsters die een RRSO ondergaan rond de adviesleeftijd is het risico om een occult carcinoom te vinden #,<DATUM> #%, waarbij de kans toeneemt met Finch ###, Evans ###, Callahan ###, Domchek ###, Rebbeck ###, Powell ###, Het risico op occult carcinoom in BRCA<DATUM> mutatiedraagsters (<LEEFTIJD> jaar is nihil Voor Lynch en Peutz-Jehgers zijn geen gegevens bekend over prevalentie van occulte carcinomen in De werkgroep adviseert om bij BRCA-mutatiedraagsters niet standaard een hysterectomie in In sommige landen (<PERSOON>, Canada, Verenigde Staten) wordt bij vrouwen met een familiair verhoogd risico op ovariumcarcinoom naast een RRSO tevens een hysterectomie uitgevoerd [Leeper ###] De argumentatie hiervoor is dat dat de mogelijkheid biedt tot oestrogeen-only hormonale substitutietherapie, met als voordeel dat de kans op mammacarcinoom iets lager is dan in combinatie met progestagenen [Leeper ###] Er zijn geen oncologische argumenten voor het verrichten van een uterusextirpatie tijdens RRSO (of daarna) Hoewel hooggradig sereus carcinoom kan voorkomen in de uterus [<PERSOON> ###], is er geen bewijs dat dit vaker het geval is bij BRCA<DATUM> mutatiedraagsters en ook niet dat een hysterectomie bijdraagt aan de risicoreductie op ovariumcarcinoom, meer dan een complete RRSO alleen.
| 715 | nvog |
Hirst ###, Machanda ###, Carangiu ###, Powell ###] De verwachting is dat wanneer hier in prospectieve series systematischer naar gezocht gaat worden dit percentage veel hoger ligt Er is geen verschil in histologische morfologie van carcinoom bij De kans op het vinden van occult (in situ) carcinoom in de tubae neemt toe, wanneer er Bij BRCA <DATUM> draagsters die een RRSO ondergaan rond de adviesleeftijd is het risico om een occult carcinoom te vinden #,<DATUM> #%, waarbij de kans toeneemt met Finch ###, Evans ###, Callahan ###, Domchek ###, Rebbeck ###, Powell ###, Het risico op occult carcinoom in BRCA<DATUM> mutatiedraagsters (<LEEFTIJD> jaar is nihil Voor Lynch en Peutz-Jehgers zijn geen gegevens bekend over prevalentie van occulte carcinomen in De werkgroep adviseert om bij BRCA-mutatiedraagsters niet standaard een hysterectomie in In sommige landen (<PERSOON>, Canada, Verenigde Staten) wordt bij vrouwen met een familiair verhoogd risico op ovariumcarcinoom naast een RRSO tevens een hysterectomie uitgevoerd [Leeper ###] De argumentatie hiervoor is dat dat de mogelijkheid biedt tot oestrogeen-only hormonale substitutietherapie, met als voordeel dat de kans op mammacarcinoom iets lager is dan in combinatie met progestagenen [Leeper ###] Er zijn geen oncologische argumenten voor het verrichten van een uterusextirpatie tijdens RRSO (of daarna) Hoewel hooggradig sereus carcinoom kan voorkomen in de uterus [<PERSOON> ###], is er geen bewijs dat dit vaker het geval is bij BRCA<DATUM> mutatiedraagsters en ook niet dat een hysterectomie bijdraagt aan de risicoreductie op ovariumcarcinoom, meer dan een complete RRSO alleen grotere kans op endometriumcarcinoom in de jaren na <PERSOON> ###] Er zijn geen studies uitgevoerd waarbij de uitkomsten en lange-termijn follow-up worden vergeleken tussen BRCA<DATUM> vrouwen die een RRSO alleen en een RRSO met hysterectomie ondergingen Bij vrouwen met Lynch syndroom die in aanmerking willen komen voor preventieve chirurgie is het effectief om naast de RRSO de uterus te verwijderen (Schmeler ###) Er geen bewijs dat bij RRSO het verrichten van een hysterectomie bijdraagt aan de Bij Lynch syndroom is hysterectomie in combinatie met RRSO effectief in preventie van Vrouwen dienen gewezen te worden op een klein restrisico op het ontstaan van (extraovarieel) afhankelijk van de leeftijd ten tijde van RRSO De werkgroep is van mening dat een tubectomie vooralsnog niet als veilige preventieve operatie aan De operatieve procedure van laparoscopische RRSO is veilig, met een laag per- en postoperatief complicatierisico (#,#% resp #,#%) en een lage conversiekans (#,#%) en een korte mediane uitkomsten en de veiligheid van een laparoscopisch uitgevoerde RRSO, in een serie van ### vrouwen Voor een overzicht van de gevolgen van preventie chirurgie zie hoofdstuk Korte en lange termijn De kans op het ontwikkelen van peritoneaal carcinoom na RRSO is erg klein, waarschijnlijk minder dan #% Uit een prospectieve studie van Kauf [###], waarin ## van de ### vrouwen kozen voor een preventieve bilaterale salpingo-oöphorectomie werd daarna eenmaal peritoneaal kanker waargenomen en driemaal mammacarcinoom In de groep vrouwen die kozen voor screening werd vier keer ovariumcarcinoom waargenomen, eenmaal peritoneaal kanker en acht keer mammacarcinoom.
| 652 | nvog |
[<PERSOON> ###] Er zijn geen studies uitgevoerd waarbij de uitkomsten en lange-termijn follow-up worden vergeleken tussen BRCA<DATUM> vrouwen die een RRSO alleen en een RRSO met hysterectomie ondergingen Bij vrouwen met Lynch syndroom die in aanmerking willen komen voor preventieve chirurgie is het effectief om naast de RRSO de uterus te verwijderen (Schmeler ###) Er geen bewijs dat bij RRSO het verrichten van een hysterectomie bijdraagt aan de Bij Lynch syndroom is hysterectomie in combinatie met RRSO effectief in preventie van Vrouwen dienen gewezen te worden op een klein restrisico op het ontstaan van (extraovarieel) afhankelijk van de leeftijd ten tijde van RRSO De werkgroep is van mening dat een tubectomie vooralsnog niet als veilige preventieve operatie aan De operatieve procedure van laparoscopische RRSO is veilig, met een laag per- en postoperatief complicatierisico (#,#% resp #,#%) en een lage conversiekans (#,#%) en een korte mediane uitkomsten en de veiligheid van een laparoscopisch uitgevoerde RRSO, in een serie van ### vrouwen Voor een overzicht van de gevolgen van preventie chirurgie zie hoofdstuk Korte en lange termijn De kans op het ontwikkelen van peritoneaal carcinoom na RRSO is erg klein, waarschijnlijk minder dan #% Uit een prospectieve studie van Kauf [###], waarin ## van de ### vrouwen kozen voor een preventieve bilaterale salpingo-oöphorectomie werd daarna eenmaal peritoneaal kanker waargenomen en driemaal mammacarcinoom In de groep vrouwen die kozen voor screening werd vier keer ovariumcarcinoom waargenomen, eenmaal peritoneaal kanker en acht keer mammacarcinoom mammacarcinoom lager, maar ook de tijd tot het ontstaan was langer (HR #,##; ##%CI #,##-#,##) De kans op het ontwikkelen van primair peritoneaal carcinoom na RRSO werd in het verleden hoger geschat dan tegenwoordig (minder dan #%) [<PERSOON> ###] Een deel van de vroegere peritoneaalcarcinomen kwam waarschijnlijk voort uit de niet verwijderde tubae of occulte, niet gedetecteerde carcinomen In een studie van Carlson (JCO ###) werd in een serie van ## patienten met primair peritonreaalcarcinoom, histologisch onderzoek verricht van de tubae volgens het SEE-FIM protocol [Medeiros ###] In ongeveer de helft van de patienten werd een STIC aangetroffen; dit suggereert dat de primaire oorzaak van het peritoneaalcarcinoom in de distale tubae gelegen was In een aantal cases kon ook een identieke p## mutatie in tuba en peritoneaalcarcinoom worden gevonden [Carlson ###] In een Nederlandse studie onder ### patienten werd in een geval, #,<LEEFTIJD> jaar na RRSO (en preventieve mastectomie) een peritoneaal carcinoom gevonden (# #%) [<PERSOON> ###] Uit andere studies komen vergelijkbare resultaten [<PERSOON> ###] De kans op het ontwikkelen van mammacarcinoom na RRSO wordt ongeveer gehalveerd, mits de ingreep wordt uitgevoerd voor aanvang van de menopauze [Finch ###, Rebbeck ###] Anderen vonden een minder hoge risicoreductie op het krijgen van mammacarcinoom na RRSO op premenopauzale leeftijd [Fakkert ###] In een grote ge-update serie van Finch werd een reductie in â all cause mortalityâ van ##% gevonden en een reductie in risico op ovariumcarcinoom van ##% [Finch.
| 664 | nvog |
langer (HR #,##; ##%CI #,##-#,##) De kans op het ontwikkelen van primair peritoneaal carcinoom na RRSO werd in het verleden hoger geschat dan tegenwoordig (minder dan #%) [<PERSOON> ###] Een deel van de vroegere peritoneaalcarcinomen kwam waarschijnlijk voort uit de niet verwijderde tubae of occulte, niet gedetecteerde carcinomen In een studie van Carlson (JCO ###) werd in een serie van ## patienten met primair peritonreaalcarcinoom, histologisch onderzoek verricht van de tubae volgens het SEE-FIM protocol [Medeiros ###] In ongeveer de helft van de patienten werd een STIC aangetroffen; dit suggereert dat de primaire oorzaak van het peritoneaalcarcinoom in de distale tubae gelegen was In een aantal cases kon ook een identieke p## mutatie in tuba en peritoneaalcarcinoom worden gevonden [Carlson ###] In een Nederlandse studie onder ### patienten werd in een geval, #,<LEEFTIJD> jaar na RRSO (en preventieve mastectomie) een peritoneaal carcinoom gevonden (# #%) [<PERSOON> ###] Uit andere studies komen vergelijkbare resultaten [<PERSOON> ###] De kans op het ontwikkelen van mammacarcinoom na RRSO wordt ongeveer gehalveerd, mits de ingreep wordt uitgevoerd voor aanvang van de menopauze [Finch ###, Rebbeck ###] Anderen vonden een minder hoge risicoreductie op het krijgen van mammacarcinoom na RRSO op premenopauzale leeftijd [Fakkert ###] In een grote ge-update serie van Finch werd een reductie in â all cause mortalityâ van ##% gevonden en een reductie in risico op ovariumcarcinoom van ##% [Finch tubectomie met verlate oophorectomie werd als alternatief met de hoogste quality-adjusted life Risicoreducerende salpingo-oöphorectomie (RRSO) bij draagsters van een BRCA<DATUM> utatie leidt tot een daling van de incidentie van ovariumcarcinoom van ## tot ##%, met een hogere risicoreductie naarmate de ingreep op jongere leeftijd wordt uitgevoerd Er zijn aanwijzingen dat het risico op mammacarcinoom bij BRCA-mutatiedraagsters vermindert, indien de RRSO wordt verricht op premenopauzale leeftijd Er zijn aanwijzingen dat het restrisico op peritoneaalcarcinoom na RRSO waarschijnlijk ( #% is en lager naarmate de RRSO op jongere leeftijd plaatsvindt <PERSOON> in een grotere studie voor draagsters van een BRCA# en BRCA#-genmutatie ⢠Een RRSO is een relatief laag complexe laparoscopische ingreep, die meer complex wordt door het toevoegen van een hysterectomie, zonder bewezen indicatie waarbij tevens het risico op ⢠Hoewel er aanwijzingen zijn dat een belangrijk deel van de hooggradige sereuze carcinomen ontstaan in het distale uiteinde van de tubae, is het te vroeg om de âtuba hypotheseâ om te zetten in beleid en alleen de tubae te verwijderen, om zo de oestrogeendeprivatie van de oophorectomie te voorkomen De mogelijkheid dat tubaire cellen al lange tijd voor het manifest worden van een carcinoom naar de ovaria (of de vrije buikholte) zijn verspreid maakt het in situ laten van de ovaria riskant De vooralsnog enige bewezen effectieve preventieve strategie in het voorkomen van ⢠Een tubectomie kan vooralsnog niet als veilige preventieve operatie aan vrouwen met een.
| 629 | nvog |
met verlate oophorectomie werd als alternatief met de hoogste quality-adjusted life Risicoreducerende salpingo-oöphorectomie (RRSO) bij draagsters van een BRCA<DATUM> utatie leidt tot een daling van de incidentie van ovariumcarcinoom van ## tot ##%, met een hogere risicoreductie naarmate de ingreep op jongere leeftijd wordt uitgevoerd Er zijn aanwijzingen dat het risico op mammacarcinoom bij BRCA-mutatiedraagsters vermindert, indien de RRSO wordt verricht op premenopauzale leeftijd Er zijn aanwijzingen dat het restrisico op peritoneaalcarcinoom na RRSO waarschijnlijk ( #% is en lager naarmate de RRSO op jongere leeftijd plaatsvindt <PERSOON> in een grotere studie voor draagsters van een BRCA# en BRCA#-genmutatie ⢠Een RRSO is een relatief laag complexe laparoscopische ingreep, die meer complex wordt door het toevoegen van een hysterectomie, zonder bewezen indicatie waarbij tevens het risico op ⢠Hoewel er aanwijzingen zijn dat een belangrijk deel van de hooggradige sereuze carcinomen ontstaan in het distale uiteinde van de tubae, is het te vroeg om de âtuba hypotheseâ om te zetten in beleid en alleen de tubae te verwijderen, om zo de oestrogeendeprivatie van de oophorectomie te voorkomen De mogelijkheid dat tubaire cellen al lange tijd voor het manifest worden van een carcinoom naar de ovaria (of de vrije buikholte) zijn verspreid maakt het in situ laten van de ovaria riskant De vooralsnog enige bewezen effectieve preventieve strategie in het voorkomen van ⢠Een tubectomie kan vooralsnog niet als veilige preventieve operatie aan vrouwen met een - Voor de indicatiestelling is besproken dat screening naar vroeg-stadium ovariumcarcinoom - De mate van effectiviteit van RRSO deze is afhankelijk van de leeftijd van uitvoering Indien uitgevoerd op de voorgestelde leeftijd is de effectiviteit ongeveer ##%, indien uitstel kan dit De timing van de ingreep op geleide van het absolute risico per jaar, in combinatie met de persoonlijke situatie van patiënte, waarbij voltooiing van het gezin het belangrijkste is Adnexpathologie door middel van echoscopisch onderzoek in combinatie met serum CA### De operatie wordt uitgelegd methode van opereren (in principe per laparoscopie, in dagbehandeling), samenstelling van het operatieteam, wijze van anesthesie (algehele anesthesie), mogelijke complicaties en risicoâs en specifiek conversierisico naar laparotomie, afhankelijk van de Restrisico op primair peritoneaal carcinoom ((#%), waarvoor screening niet effectief is Een RRSO is per definitite een electieve ingreep, derhalve kan na een zorgvuldige risico analyse besloten worden dat de risicoâs van de ingreep niet opwegen tegen het risicoreducerend effect op ovariumcarcinoom, zoals bij ernstige co-morbiditeit (ernstige COPD, extreme obesitas etc ) en na - De gevolgen van iatrogene vroege menopauze en de mogelijke preventieve maatregelen om overgangsklachten op korte en langere termijn te voorkomen en de rol van hormonale substitutie Hierbij is het van belang dat de patiënte het consult verlaat met het gevoel dat ze gesteund wordt en dat ze de nodige handvatten heeft om met de situatie om te gaan (âempowermentâ) Vrouwen die als gevolg van de RRSO op premenopauzale leeftijd acuut in de overgang komen, hebben vaker en ernstiger oestrogeen-dervingsklachten dan na een natuurlijke overgang [Campfield ###, Michelsen ###].
| 601 | nvog |
naar vroeg-stadium ovariumcarcinoom - De mate van effectiviteit van RRSO deze is afhankelijk van de leeftijd van uitvoering Indien uitgevoerd op de voorgestelde leeftijd is de effectiviteit ongeveer ##%, indien uitstel kan dit De timing van de ingreep op geleide van het absolute risico per jaar, in combinatie met de persoonlijke situatie van patiënte, waarbij voltooiing van het gezin het belangrijkste is Adnexpathologie door middel van echoscopisch onderzoek in combinatie met serum CA### De operatie wordt uitgelegd methode van opereren (in principe per laparoscopie, in dagbehandeling), samenstelling van het operatieteam, wijze van anesthesie (algehele anesthesie), mogelijke complicaties en risicoâs en specifiek conversierisico naar laparotomie, afhankelijk van de Restrisico op primair peritoneaal carcinoom ((#%), waarvoor screening niet effectief is Een RRSO is per definitite een electieve ingreep, derhalve kan na een zorgvuldige risico analyse besloten worden dat de risicoâs van de ingreep niet opwegen tegen het risicoreducerend effect op ovariumcarcinoom, zoals bij ernstige co-morbiditeit (ernstige COPD, extreme obesitas etc ) en na - De gevolgen van iatrogene vroege menopauze en de mogelijke preventieve maatregelen om overgangsklachten op korte en langere termijn te voorkomen en de rol van hormonale substitutie Hierbij is het van belang dat de patiënte het consult verlaat met het gevoel dat ze gesteund wordt en dat ze de nodige handvatten heeft om met de situatie om te gaan (âempowermentâ) Vrouwen die als gevolg van de RRSO op premenopauzale leeftijd acuut in de overgang komen, hebben vaker en ernstiger oestrogeen-dervingsklachten dan na een natuurlijke overgang [Campfield ###, Michelsen ###] zoals opvliegers en nachtzweten Op de middellange termijn (na maanden-jaren) kunnen symptomen ontstaan van dyspareunie en mictieklachten in de vorm van urgency ten gevolge van urogenitale atrofie Ook wordt frequent verminderde libido gemeld en vaginale droogheid Deze klachten kunnen leiden tot seksuele problemen [Campfield ###, Finch ###, Michelsen ###] Daarnaast kunnen vrouwen atypische klachten ontwikkelen zoals stemmingswisselingen, spier- en botpijnen Op de lange termijn neemt mogelijk de kans op osteoporose toe, hoewel daarover weinig (goed) onderzoek is gepubliceerd [<PERSOON> suppletie therapie (HST) na de menopause is geassocieerd met een afname van het risico op osteoporotische fracturen bij vrouwen [<PERSOON> ###] Een vervroegde, iatrogene menopauze lijkt ook het risico op cardiovasculaire problemen te verhogen [<PERSOON> ###, Santen ###, Rocca ###], wat in positieve zin wordt beïnvloed door langdurige oestrogeen toediening te starten kort na de overgang [Schierbeck ###] Er wordt door enkelen als gevolg van vervroegde menopauze een verhoogd risico op het ontwikkelen van dementie, cognitieve problemen, de ziekte van Parkinson en psychologische problematiek zoals depressie en angststoornissen genoemd [Rivera ###, Rocca ###], maar dit wordt door anderen tegengesproken [Michelsen ###] In het algemeen wordt consistent gevonden dat vroegtijdige of vroege menopauze gepaard gaat met een verhoogde mortaliteit [Shuster ###] Het gebruik van hormonale substitutietherapie (HST) vermindert de ernst en frequentie van climacteriële klachten, maar neemt niet alle symptomen weg [Santen ###, Shuster ###, Madalinska ###] Hormonale substitutie is echter gecontra-indiceerd bij vrouwen na mammacarcinoom (zie ook richtlijn Mammacarcinoom [Oncoline ###] ).
| 668 | nvog |
zoals opvliegers en nachtzweten Op de middellange termijn (na maanden-jaren) kunnen symptomen ontstaan van dyspareunie en mictieklachten in de vorm van urgency ten gevolge van urogenitale atrofie Ook wordt frequent verminderde libido gemeld en vaginale droogheid Deze klachten kunnen leiden tot seksuele problemen [Campfield ###, Finch ###, Michelsen ###] Daarnaast kunnen vrouwen atypische klachten ontwikkelen zoals stemmingswisselingen, spier- en botpijnen Op de lange termijn neemt mogelijk de kans op osteoporose toe, hoewel daarover weinig (goed) onderzoek is gepubliceerd [<PERSOON> suppletie therapie (HST) na de menopause is geassocieerd met een afname van het risico op osteoporotische fracturen bij vrouwen [<PERSOON> ###] Een vervroegde, iatrogene menopauze lijkt ook het risico op cardiovasculaire problemen te verhogen [<PERSOON> ###, Santen ###, Rocca ###], wat in positieve zin wordt beïnvloed door langdurige oestrogeen toediening te starten kort na de overgang [Schierbeck ###] Er wordt door enkelen als gevolg van vervroegde menopauze een verhoogd risico op het ontwikkelen van dementie, cognitieve problemen, de ziekte van Parkinson en psychologische problematiek zoals depressie en angststoornissen genoemd [Rivera ###, Rocca ###], maar dit wordt door anderen tegengesproken [Michelsen ###] In het algemeen wordt consistent gevonden dat vroegtijdige of vroege menopauze gepaard gaat met een verhoogde mortaliteit [Shuster ###] Het gebruik van hormonale substitutietherapie (HST) vermindert de ernst en frequentie van climacteriële klachten, maar neemt niet alle symptomen weg [Santen ###, Shuster ###, Madalinska ###] Hormonale substitutie is echter gecontra-indiceerd bij vrouwen na mammacarcinoom (zie ook richtlijn Mammacarcinoom [Oncoline ###] ) mammacarcinoom op basis van een BRCA-mutatie of familiaire belasting soms af van hormonale substitutie om het risicoreducerend effect van de premenopauzale RRSO op het mammacarcinoomrisico volledig te benutten In dit hoofdstuk zullen de verschillende aspecten bij een Een RRSO heeft vergaande consequenties, zowel op korte als op lange termijn Er is veel controverse over de beste gezondheidsbenadering na de ingreep De groep vrouwen is heterogeen; van gezonde vrouwen tot vrouwen die geconfronteerd zijn geweest met (mamma)carcinomen en daar behandeling voor hebben gehad of ondergaan Een landelijk, prospectief onderzoek met aandacht voor alle aspecten is nodig om de kans op kanker te verminderen, zonder verlies van kwaliteit van leven en Wat dient te worden besproken tijdens counseling over kortetermijneffecten van RRSO? De werkgroep adviseert vrouwen voorafgaand aan de RRSO te informeren over de climacteriële klachten (opvliegers, nachtelijk transpireren etc ) die kunnen optreden na de ingreep De werkgroep adviseert om voor de ingreep te bespreken welke mogelijkheden er zijn om met de klachten om te gaan, met name het wel of niet gebruiken van hormonale substitutie Vrouwen jonger dan <LEEFTIJD> jaar én zonder mammacarcinoom (of andere risicofactoren) in de Als het borstweefsel intact is, dan heeft tibolon de voorkeur Vrouwen met mammacarcinoom in de voorgeschiedenis, vrouwen ouder dan <LEEFTIJD> jaar ten tijde van RRSO en/of vrouwen met andere contra-indicaties, worden geadviseerd geen HST te gebruiken Vrouwen in de leeftijd tussen ##-<LEEFTIJD> jaar na RRSO wordt geadviseerd om het wel of niet gaan.
| 635 | nvog |
mammacarcinoom op basis van een BRCA-mutatie of familiaire belasting soms af van hormonale substitutie om het risicoreducerend effect van de premenopauzale RRSO op het mammacarcinoomrisico volledig te benutten In dit hoofdstuk zullen de verschillende aspecten bij een Een RRSO heeft vergaande consequenties, zowel op korte als op lange termijn Er is veel controverse over de beste gezondheidsbenadering na de ingreep De groep vrouwen is heterogeen; van gezonde vrouwen tot vrouwen die geconfronteerd zijn geweest met (mamma)carcinomen en daar behandeling voor hebben gehad of ondergaan Een landelijk, prospectief onderzoek met aandacht voor alle aspecten is nodig om de kans op kanker te verminderen, zonder verlies van kwaliteit van leven en Wat dient te worden besproken tijdens counseling over kortetermijneffecten van RRSO? De werkgroep adviseert vrouwen voorafgaand aan de RRSO te informeren over de climacteriële klachten (opvliegers, nachtelijk transpireren etc ) die kunnen optreden na de ingreep De werkgroep adviseert om voor de ingreep te bespreken welke mogelijkheden er zijn om met de klachten om te gaan, met name het wel of niet gebruiken van hormonale substitutie Vrouwen jonger dan <LEEFTIJD> jaar én zonder mammacarcinoom (of andere risicofactoren) in de Als het borstweefsel intact is, dan heeft tibolon de voorkeur Vrouwen met mammacarcinoom in de voorgeschiedenis, vrouwen ouder dan <LEEFTIJD> jaar ten tijde van RRSO en/of vrouwen met andere contra-indicaties, worden geadviseerd geen HST te gebruiken Vrouwen in de leeftijd tussen ##-<LEEFTIJD> jaar na RRSO wordt geadviseerd om het wel of niet gaan De duur van de HST-behandeling wordt in een gesprek tussen de vrouw en haar behandelend arts besproken en in principe gecontinueerd tot de leeftijd van ##-<LEEFTIJD> jaar Indien mammacarcinoom wordt vastgesteld ten tijde van HST-gebruik, dient het HST-gebruik meteen De werkgroep adviseert om met vrouwen, met name met hen die niet in aanmerking komen voor HST Een gezonde leefstijl met betrekking tot hart, bloedvaten en botten, d w z niet roken, beperkt alcoholgebruik, regelmatig bewegen n voor de botten bij voorkeur bewegen met Het is de moeite waard om uit te zoeken of aanpassen van leefstijl (alcoholconsumptie, stoppen met roken, meer bewegen en eventueel afvallen) effect heeft op het aantal Mindfulness, cognitieve gedragstherapie en/of fysieke activiteit kunnen voor sommige De werkgroep is van mening dat in geval van contra-indicatie voor HST bij hinderlijke opvliegers niethormonale medicamenteuze middelen te overwegen zijn Clonidine is middel van eerste keus, waarna SSRI (dan voorkeur voor venlafaxine, in verband met enzym-interactie in combinatie met tamoxifen) of Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar de invloed van leefstijl factoren op opvliegers, maar niet specifiek voor vrouwen die een RRSO hebben ondergaan Het is niet aangetoond dat hetzij meer, hetzij minder lichaamsbeweging een vermindering van opvliegers geeft [<PERSOON> ###] De bevindingen met betrekking tot het gebruik van alcohol in relatie tot het aantal opvliegers spreken elkaar tegen en studies naar het effect van verandering in alcoholconsumptie zijn evenmin beschikbaar [<PERSOON> ###] Wel zijn er aanwijzingen dat vrouwen die roken meer last hebben van opvliegers dan vrouwen die niet roken.
| 580 | nvog |
een gesprek tussen de vrouw en haar behandelend arts besproken en in principe gecontinueerd tot de leeftijd van ##-<LEEFTIJD> jaar Indien mammacarcinoom wordt vastgesteld ten tijde van HST-gebruik, dient het HST-gebruik meteen De werkgroep adviseert om met vrouwen, met name met hen die niet in aanmerking komen voor HST Een gezonde leefstijl met betrekking tot hart, bloedvaten en botten, d w z niet roken, beperkt alcoholgebruik, regelmatig bewegen n voor de botten bij voorkeur bewegen met Het is de moeite waard om uit te zoeken of aanpassen van leefstijl (alcoholconsumptie, stoppen met roken, meer bewegen en eventueel afvallen) effect heeft op het aantal Mindfulness, cognitieve gedragstherapie en/of fysieke activiteit kunnen voor sommige De werkgroep is van mening dat in geval van contra-indicatie voor HST bij hinderlijke opvliegers niethormonale medicamenteuze middelen te overwegen zijn Clonidine is middel van eerste keus, waarna SSRI (dan voorkeur voor venlafaxine, in verband met enzym-interactie in combinatie met tamoxifen) of Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar de invloed van leefstijl factoren op opvliegers, maar niet specifiek voor vrouwen die een RRSO hebben ondergaan Het is niet aangetoond dat hetzij meer, hetzij minder lichaamsbeweging een vermindering van opvliegers geeft [<PERSOON> ###] De bevindingen met betrekking tot het gebruik van alcohol in relatie tot het aantal opvliegers spreken elkaar tegen en studies naar het effect van verandering in alcoholconsumptie zijn evenmin beschikbaar [<PERSOON> ###] Wel zijn er aanwijzingen dat vrouwen die roken meer last hebben van opvliegers dan vrouwen die niet roken niet bekend [<PERSOON> met een hoge BMI () ##) hebben meer last van opvliegers dan vrouwen met een BMI ( ## Het is niet bekend of afvallen een vermindering van het aantal opvliegers geeft [Mijatovic ###] Verschillende alternatieve therapieën zijn onderzocht, onder andere mindfulness [Carmody ###, Maki ###], acupunctuur [Maki ###] en yoga [Vaze ###] De effecten van deze therapieën zijn niet goed te duiden, door slechte studie opzet, kleine patiëntenaantallen en doordat een aantal behandelingen niet het aantal opvliegers vermindert, maar de ondervonden hinder probeert te beperken In een Nederlandse studie werd het effect van cognitieve gedragstherapie en/of sport onderzocht op de beleving van menopauzale klachten geïnduceerd door borstkankerbehandeling De interventies hadden beide effect op opvliegers en nachtzweten en, in mindere mate, op seksualiteit en fysiek functioneren na ## weken en # maanden Op de lange termijn is het effect niet bekend en met name de mate van adherentie aan de interventie bleek een probleem [<PERSOON> ###] Met de vrouw kan besproken worden dat het de moeite waard is om uit te zoeken of zij zelf ervaart of aanpassen van leefstijl (alcoholconsumptie, stoppen met roken, meer bewegen en eventueel afvallen) effect heeft op het aantal opvliegers en haar welbevinden Studies naar de invloed van niet-hormonale therapie voor de behandeling van climacteriële klachten bij vrouwen na een RRSO ontbreken Wel is er een aantal studies gedaan naar de effectiviteit van niet-hormonale behandeling van opvliegers bij (ook jonge) vrouwen met een contra-indicatie voor.
| 611 | nvog |
Sturdee ###] Vrouwen met een hoge BMI () ##) hebben meer last van opvliegers dan vrouwen met een BMI ( ## Het is niet bekend of afvallen een vermindering van het aantal opvliegers geeft [Mijatovic ###] Verschillende alternatieve therapieën zijn onderzocht, onder andere mindfulness [Carmody ###, Maki ###], acupunctuur [Maki ###] en yoga [Vaze ###] De effecten van deze therapieën zijn niet goed te duiden, door slechte studie opzet, kleine patiëntenaantallen en doordat een aantal behandelingen niet het aantal opvliegers vermindert, maar de ondervonden hinder probeert te beperken In een Nederlandse studie werd het effect van cognitieve gedragstherapie en/of sport onderzocht op de beleving van menopauzale klachten geïnduceerd door borstkankerbehandeling De interventies hadden beide effect op opvliegers en nachtzweten en, in mindere mate, op seksualiteit en fysiek functioneren na ## weken en # maanden Op de lange termijn is het effect niet bekend en met name de mate van adherentie aan de interventie bleek een probleem [<PERSOON> ###] Met de vrouw kan besproken worden dat het de moeite waard is om uit te zoeken of zij zelf ervaart of aanpassen van leefstijl (alcoholconsumptie, stoppen met roken, meer bewegen en eventueel afvallen) effect heeft op het aantal opvliegers en haar welbevinden Studies naar de invloed van niet-hormonale therapie voor de behandeling van climacteriële klachten bij vrouwen na een RRSO ontbreken Wel is er een aantal studies gedaan naar de effectiviteit van niet-hormonale behandeling van opvliegers bij (ook jonge) vrouwen met een contra-indicatie voor <PERSOON> ###] De verschillende, niet-hormonale medicamenteuze regimes die - selectieve serotonine heropnameremmers (SSRIâs, zoals paroxetine, venlafaxine, fluoxetine), Van alle preparaten is een effectiviteit van ##% als placebo-effect te verwachten [<PERSOON> ###] Er is opvliegers, en één review waarbij de auteurs specifiek vermeldden dat zij geen meta-analyse konden verrichten i v m heterogeniteit van de beschikbare studies [Cheema ###] In het algemeen is de duur van het gebruik in de studies beperkt (meestal # tot # maanden) en staakt ##-##% van de vrouwen de <PERSOON> zijn alleen placebo-gecontroleerde gerandomiseerde studies geselecteerd en wordt het effect van de behandeling weergegeven in een gemiddeld verschil in aantal opvliegers per dag In het algemeen geldt dat de niet-hormonale behandelingen matig effectief zijn, met ten opzichte van placebo een afname van het aantal opvliegers met één of twee per dag Of dit significante effect ook klinisch relevant is en opweegt tegen het gebruik van de preparaten, is ter beoordeling van de vrouw Clonidine is een centraal werkend antihypertensivum dat ook het effect van vaatvernauwende en vaatverwijdende stimuli vermindert, met hierdoor mogelijks het effect op de opvliegers De dosis die bij behandeling van opvliegers wordt gebruikt is veel lager dan bij gebruik als antihypertensivum, en bedraagt # dd ##-## mcg In de meta analyse wordt een afname van het aantal opvliegers per dag van -# ## (##%CI -# ## tot -# ##) ten opzichte van placebo gemeld Er zijn geen gegevens over het.
| 649 | nvog |
De verschillende, niet-hormonale medicamenteuze regimes die - selectieve serotonine heropnameremmers (SSRIâs, zoals paroxetine, venlafaxine, fluoxetine), Van alle preparaten is een effectiviteit van ##% als placebo-effect te verwachten [<PERSOON> ###] Er is opvliegers, en één review waarbij de auteurs specifiek vermeldden dat zij geen meta-analyse konden verrichten i v m heterogeniteit van de beschikbare studies [Cheema ###] In het algemeen is de duur van het gebruik in de studies beperkt (meestal # tot # maanden) en staakt ##-##% van de vrouwen de <PERSOON> zijn alleen placebo-gecontroleerde gerandomiseerde studies geselecteerd en wordt het effect van de behandeling weergegeven in een gemiddeld verschil in aantal opvliegers per dag In het algemeen geldt dat de niet-hormonale behandelingen matig effectief zijn, met ten opzichte van placebo een afname van het aantal opvliegers met één of twee per dag Of dit significante effect ook klinisch relevant is en opweegt tegen het gebruik van de preparaten, is ter beoordeling van de vrouw Clonidine is een centraal werkend antihypertensivum dat ook het effect van vaatvernauwende en vaatverwijdende stimuli vermindert, met hierdoor mogelijks het effect op de opvliegers De dosis die bij behandeling van opvliegers wordt gebruikt is veel lager dan bij gebruik als antihypertensivum, en bedraagt # dd ##-## mcg In de meta analyse wordt een afname van het aantal opvliegers per dag van -# ## (##%CI -# ## tot -# ##) ten opzichte van placebo gemeld Er zijn geen gegevens over het Van de selectieve serotonine heropnameremmers (SSRIâs) lijkt paroxetine effectief In een studie van goede kwaliteit waarbij paroxetine (<DATUM> mg/d of ## mg/d) werd vergeleken met placebo ervoeren de meta-analyse werd een gunstig effect gevonden ten opzichte van placebo, waarbij paroxetine een grotere afname van het aantal opvliegers per dag liet zien ( -# ## (##%CI -# ## tot -# ##) Geadviseerd wordt de laagst mogelijke effectieve dosis te gebruiken om bijwerkingen te minimaliseren, bijvoorbeeld paroxetine #dd ## mg [<PERSOON> ###] In combinatie met tamoxifen moet het gebruik van paroxetine en fluoxetine vermeden worden in verband met een krachtige remming van Cyp#D# (enzym dat nodig is voor tamoxifen metabolisering) Het effect op het aantal opvliegers per dag, zoals aangegeven in het artikel van <PERSOON>, bedroeg voor venlafaxine (dosering #<DATUM> mg) -# ## (-# ## tot # ##), voor fluoxetine â# ## (â<DATUM> tot # ##) en voor Citalopram â# ## (â# ## tot <DATUM> , en was dus niet significant beter dan placebo in het verminderen van het aantal opvliegers per dag [<PERSOON> ###] In een Nederlandse dubbelblinde cross-over studie bij patiënten met mammacarcinoom en flushes werden venlafaxine en clonidine getest De effectiviteit van beide middelen verschilde niet; met een reductie van de opvliegers van ##% voor clonidine en ##% voor venlafaxine Meer vrouwen stopten de medicatie vanwege bijwerkingen tijdens venlafaxine (##/##) Over het gebruik van gabapentine (GABA) werden meerdere artikelen en reviews geschreven [<PERSOON> ###, Toulis ###, Hayes ###, <PERSOON> ###] De gevonden studies rapporteren over kleine aantallen participanten, en relatief kort gebruik.
| 726 | nvog |
een studie van goede kwaliteit waarbij paroxetine (<DATUM> mg/d of ## mg/d) werd vergeleken met placebo ervoeren de meta-analyse werd een gunstig effect gevonden ten opzichte van placebo, waarbij paroxetine een grotere afname van het aantal opvliegers per dag liet zien ( -# ## (##%CI -# ## tot -# ##) Geadviseerd wordt de laagst mogelijke effectieve dosis te gebruiken om bijwerkingen te minimaliseren, bijvoorbeeld paroxetine #dd ## mg [<PERSOON> ###] In combinatie met tamoxifen moet het gebruik van paroxetine en fluoxetine vermeden worden in verband met een krachtige remming van Cyp#D# (enzym dat nodig is voor tamoxifen metabolisering) Het effect op het aantal opvliegers per dag, zoals aangegeven in het artikel van <PERSOON>, bedroeg voor venlafaxine (dosering #<DATUM> mg) -# ## (-# ## tot # ##), voor fluoxetine â# ## (â<DATUM> tot # ##) en voor Citalopram â# ## (â# ## tot <DATUM> , en was dus niet significant beter dan placebo in het verminderen van het aantal opvliegers per dag [<PERSOON> ###] In een Nederlandse dubbelblinde cross-over studie bij patiënten met mammacarcinoom en flushes werden venlafaxine en clonidine getest De effectiviteit van beide middelen verschilde niet; met een reductie van de opvliegers van ##% voor clonidine en ##% voor venlafaxine Meer vrouwen stopten de medicatie vanwege bijwerkingen tijdens venlafaxine (##/##) Over het gebruik van gabapentine (GABA) werden meerdere artikelen en reviews geschreven [<PERSOON> ###, Toulis ###, Hayes ###, <PERSOON> ###] De gevonden studies rapporteren over kleine aantallen participanten, en relatief kort gebruik in de afname van het aantal opvliegers met ##-##% [Toulis ###] tot ##-##% [Hayes ###] De onderzochte dosering varieerde van ### to ### mg per dag (in de Nederlandse richtlijn mammacarcinoom wordt ### â ###mg per dag aanbevolen) In de eerste twee weken rapporteerden veel vrouwen bijwerkingen zoals duizeligheid, vermoeidheid en slaperigheid In de groep vrouwen die doorging met de medicatie was het aantal bijwerkingen na # weken gebruik vergelijkbaar met die bij vrouwen die placebo kregen, met een positief effect op het aantal opvliegers (afname met ##% (- ## tot -##%)) In de meta-analyse van <PERSOON> wordt vermeld dat gabapentine leidt tot een afname van het aantal opvliegers per dag met -#,## (##%CI -#,## tot -#,##) ten opzichte van placebo In een dubbelblind gerandomiseerd onderzoek naar het effect van een homeopathisch product, BRN##, (versus placebo) werd een afname gezien in de âhot flash scoreâ (een maat voor de last van opvliegers, namelijk het product van het aantal en de ernst van de opvliegers) In beide armen verbeterde de kwaliteit van leven tijdens de ## studieweken significant [Colau ###] Goed en uitgebreider onderzoek naar homeopathische middelen ontbreekt [Borrelli ###] of toont geen hogere In een Cochrane review uit ### wordt geconcludeerd dat fyto-oestrogenen niet effectief zijn voor de behandeling van opvliegers [Lethaby ###] Wel geldt voor alle middelen een placebo-effect van ongeveer ##% Of deze middelen veilig voorgeschreven kunnen worden bij vrouwen met mammacarcinoom is niet onderzocht [<PERSOON> North American Menopause Society ###, Borrelli ###].
| 775 | nvog |
de afname van het aantal opvliegers met ##-##% [Toulis ###] tot ##-##% [Hayes ###] De onderzochte dosering varieerde van ### to ### mg per dag (in de Nederlandse richtlijn mammacarcinoom wordt ### â ###mg per dag aanbevolen) In de eerste twee weken rapporteerden veel vrouwen bijwerkingen zoals duizeligheid, vermoeidheid en slaperigheid In de groep vrouwen die doorging met de medicatie was het aantal bijwerkingen na # weken gebruik vergelijkbaar met die bij vrouwen die placebo kregen, met een positief effect op het aantal opvliegers (afname met ##% (- ## tot -##%)) In de meta-analyse van <PERSOON> wordt vermeld dat gabapentine leidt tot een afname van het aantal opvliegers per dag met -#,## (##%CI -#,## tot -#,##) ten opzichte van placebo In een dubbelblind gerandomiseerd onderzoek naar het effect van een homeopathisch product, BRN##, (versus placebo) werd een afname gezien in de âhot flash scoreâ (een maat voor de last van opvliegers, namelijk het product van het aantal en de ernst van de opvliegers) In beide armen verbeterde de kwaliteit van leven tijdens de ## studieweken significant [Colau ###] Goed en uitgebreider onderzoek naar homeopathische middelen ontbreekt [Borrelli ###] of toont geen hogere In een Cochrane review uit ### wordt geconcludeerd dat fyto-oestrogenen niet effectief zijn voor de behandeling van opvliegers [Lethaby ###] Wel geldt voor alle middelen een placebo-effect van ongeveer ##% Of deze middelen veilig voorgeschreven kunnen worden bij vrouwen met mammacarcinoom is niet onderzocht [<PERSOON> North American Menopause Society ###, Borrelli ###] aangezien resultaten uit een in vitro studie laten zien dat fyto-oestrogenen een stimulerende werking Andere middelen die zijn bestudeerd zijn de rode klaver isoflavonen, stoffen met een zwak oestrogene werking Het effect op het aantal opvliegers per dag, zoals waargenomen bij placebo-gecontroleerd onderzoek, was niet significant promensil â# ## (â# ## tot # ##) en voor rimostil +# ## (â# ## tot # ##) Soja isoflavonen zijn in verschillende doseringen en voor een verschillende behandelingsduur gebruikt In de trial waarbij deze middelen gedurende ##-## weken voorgeschreven werden, werd (net) een significant effect gezien op het aantal opvliegers per dag, nl â# ## (â# ## tot â# ##), terwijl bij een gebruiksduur van # maanden het waargenomen effect iets groter was, nl â# ## In geval van contra-indicatie voor HST (na mammacarcinoom) zijn in geval van hinderlijke opvliegers niet-hormonale medicamenteuze middelen te overwegen Clonidine is middel van eerste keus, waarna Het is bewezen dat hormonale suppletie therapie (HST) met name effectief is in de behandeling van opvliegers en ##% effectiever dan placebo [Macennan ###, Farquhar ###, Finch ###] Er bestaat in het algemeen terughoudendheid in het voorschrijven van HST bij vrouwen met een verhoogd risico ⢠Niet alleen kwantiteit van leven maar ook kwaliteit van leven is doel van de counseling en ⢠De normale dosering van HST is aanzienlijk lager dan de fysiologische concentraties ⢠De sterk verhoogde kans op mammacarcinoom bij BRCA<DATUM> mutatiedraagsters zou bijna niet verder verhoogd kunnen worden met het gebruik van hormonale substitutie (ten opzichte van.
| 741 | nvog |
resultaten uit een in vitro studie laten zien dat fyto-oestrogenen een stimulerende werking Andere middelen die zijn bestudeerd zijn de rode klaver isoflavonen, stoffen met een zwak oestrogene werking Het effect op het aantal opvliegers per dag, zoals waargenomen bij placebo-gecontroleerd onderzoek, was niet significant promensil â# ## (â# ## tot # ##) en voor rimostil +# ## (â# ## tot # ##) Soja isoflavonen zijn in verschillende doseringen en voor een verschillende behandelingsduur gebruikt In de trial waarbij deze middelen gedurende ##-## weken voorgeschreven werden, werd (net) een significant effect gezien op het aantal opvliegers per dag, nl â# ## (â# ## tot â# ##), terwijl bij een gebruiksduur van # maanden het waargenomen effect iets groter was, nl â# ## In geval van contra-indicatie voor HST (na mammacarcinoom) zijn in geval van hinderlijke opvliegers niet-hormonale medicamenteuze middelen te overwegen Clonidine is middel van eerste keus, waarna Het is bewezen dat hormonale suppletie therapie (HST) met name effectief is in de behandeling van opvliegers en ##% effectiever dan placebo [Macennan ###, Farquhar ###, Finch ###] Er bestaat in het algemeen terughoudendheid in het voorschrijven van HST bij vrouwen met een verhoogd risico ⢠Niet alleen kwantiteit van leven maar ook kwaliteit van leven is doel van de counseling en ⢠De normale dosering van HST is aanzienlijk lager dan de fysiologische concentraties ⢠De sterk verhoogde kans op mammacarcinoom bij BRCA<DATUM> mutatiedraagsters zou bijna niet verder verhoogd kunnen worden met het gebruik van hormonale substitutie (ten opzichte van progesteronreceptor-negatief, en bij BRCA# mutatiedraagsters meestal hormoonreceptorpositief (##%) <PERSOON> de <LEEFTIJD> jaar daalt de incidentie van ER-negatieve tumoren bij BRCA#, Tegenstanders van hormonale substitutie geven aan dat de kans op (primair) mammacarcinoom na RRSO afneemt, met name indien verricht bij pre-menopauzale vrouwen [Eisen ###, Rebbeck ###, Domchek ###] Landurige toevoeging van HST doet dat beschermend effect van RRSO deels teniet; kortdurende toevoeging houdt het effect in stand Zonder HST wordt optimaal gebruik gemaakt van het beschermend effect van RRSO op de incidentie van mammacarcinoom [Rebbeck ###] Het risicoreducerend effect van RRSO op de mammacarcinoom-incidentie geldt ook voor BRCA#mutatiedraagsters, die voornamelijk een hormoonreceptor-negatief mammacarcinoom ontwikkelen [Eisen ###], suggestief voor een rol van oestrogenen bij de ontwikkeling van borstkanker Nederlands onderzoek liet echter een beperktere afname zien van de incidentie van mammacarcinoom na RRSO, dan in de eerder genoemde studies Met name bij BRCA#mutatiedraagsters bleef de incidentie van mammacarcinoom ook na RRSO hoog [Fakkert ###] Wisselende resultaten uit verschillende studies [Fakkert ###] kunnen verklaard worden door verschillen in studie-opzet, studiegroepen (wel of geen voorgeschiedenis van borstkanker), aantallen Het effect van gebruik van HST na RRSO op het risico op mammacarcinoom verschilt in de verschillende studies Rebbeck [###] vond dat kortdurend HST-gebruik geen significante verandering gaf van het risico op mammacarcinoom (HR # ##; ##% CI # <DATUM> [Rebbeck JCO ###] Anderen vonden dat HST een deel van de risicoreductie op mammacarcinoom teniet doet [Armstrong ###].
| 693 | nvog |
en bij BRCA# mutatiedraagsters meestal hormoonreceptorpositief (##%) <PERSOON> de <LEEFTIJD> jaar daalt de incidentie van ER-negatieve tumoren bij BRCA#, Tegenstanders van hormonale substitutie geven aan dat de kans op (primair) mammacarcinoom na RRSO afneemt, met name indien verricht bij pre-menopauzale vrouwen [Eisen ###, Rebbeck ###, Domchek ###] Landurige toevoeging van HST doet dat beschermend effect van RRSO deels teniet; kortdurende toevoeging houdt het effect in stand Zonder HST wordt optimaal gebruik gemaakt van het beschermend effect van RRSO op de incidentie van mammacarcinoom [Rebbeck ###] Het risicoreducerend effect van RRSO op de mammacarcinoom-incidentie geldt ook voor BRCA#mutatiedraagsters, die voornamelijk een hormoonreceptor-negatief mammacarcinoom ontwikkelen [Eisen ###], suggestief voor een rol van oestrogenen bij de ontwikkeling van borstkanker Nederlands onderzoek liet echter een beperktere afname zien van de incidentie van mammacarcinoom na RRSO, dan in de eerder genoemde studies Met name bij BRCA#mutatiedraagsters bleef de incidentie van mammacarcinoom ook na RRSO hoog [Fakkert ###] Wisselende resultaten uit verschillende studies [Fakkert ###] kunnen verklaard worden door verschillen in studie-opzet, studiegroepen (wel of geen voorgeschiedenis van borstkanker), aantallen Het effect van gebruik van HST na RRSO op het risico op mammacarcinoom verschilt in de verschillende studies Rebbeck [###] vond dat kortdurend HST-gebruik geen significante verandering gaf van het risico op mammacarcinoom (HR # ##; ##% CI # <DATUM> [Rebbeck JCO ###] Anderen vonden dat HST een deel van de risicoreductie op mammacarcinoom teniet doet [Armstrong ###] beslissing om al dan niet HST voor te schrijven, maar ook kwaliteit van leven en bijwerkingen op de langere termijn Studies in de algemene populatie hebben aangetoond dat de leeftijdspecifieke mortaliteit hoger is bij vrouwen na een vroege (iatrogene) menopauze, vooral als ze geen HST krijgen [Shuster ###] Er zijn geen duidelijke redenen om ervan uit te gaan dat dit niet zou gelden voor BRCA-draagsters Een Deense studie liet een reductie in cardiovasculaire events zien, zonder toename van kankerincidentie bij een groep gezonde vrouwen van ##-<LEEFTIJD> jaar die kort na de menopauze (( # maanden) waren gestart met HST [Schierbeck ###] Bij vrouwen met een BRCAmutatie is dit niet onderzocht Wel is bekend dat de leeftijdspecifieke mortaliteit afneemt na RRSO, ook als er geen HST wordt voorgeschreven, hetgeen wordt toegeschreven aan de reductie van het In het algemeen wordt wel HST voorgeschreven na RRSO beneden de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar, vanwege bovengenoemde effecten, maar niet aan vrouwen die een voorgeschiedenis hebben van mammacarcinoom De voor- en nadelen van HST en de duur van het gebruik is een onderwerp dat door de artsen met de betreffende vrouwen dient te worden besproken, waarbij onderscheid gemaakt dient te worden tussen vrouwen met en vrouwen zonder voorgeschiedenis van mammacarcinoom Een deel van de vrouwen voelt zich bij het nemen van een beslissing over HST gesteund door interactie met specifieke âpeerâgroepen op internet, te vinden via (WEBLINK) [Kenen ###] Met betrekking tot het voorschrijven van HST na RRSO op premenopauzale leeftijd zijn er met betrekking tot het risico op (recidief) mammacarcinoom drie verschillende groepen te onderscheiden.
| 651 | nvog |
leven en bijwerkingen op de langere termijn Studies in de algemene populatie hebben aangetoond dat de leeftijdspecifieke mortaliteit hoger is bij vrouwen na een vroege (iatrogene) menopauze, vooral als ze geen HST krijgen [Shuster ###] Er zijn geen duidelijke redenen om ervan uit te gaan dat dit niet zou gelden voor BRCA-draagsters Een Deense studie liet een reductie in cardiovasculaire events zien, zonder toename van kankerincidentie bij een groep gezonde vrouwen van ##-<LEEFTIJD> jaar die kort na de menopauze (( # maanden) waren gestart met HST [Schierbeck ###] Bij vrouwen met een BRCAmutatie is dit niet onderzocht Wel is bekend dat de leeftijdspecifieke mortaliteit afneemt na RRSO, ook als er geen HST wordt voorgeschreven, hetgeen wordt toegeschreven aan de reductie van het In het algemeen wordt wel HST voorgeschreven na RRSO beneden de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar, vanwege bovengenoemde effecten, maar niet aan vrouwen die een voorgeschiedenis hebben van mammacarcinoom De voor- en nadelen van HST en de duur van het gebruik is een onderwerp dat door de artsen met de betreffende vrouwen dient te worden besproken, waarbij onderscheid gemaakt dient te worden tussen vrouwen met en vrouwen zonder voorgeschiedenis van mammacarcinoom Een deel van de vrouwen voelt zich bij het nemen van een beslissing over HST gesteund door interactie met specifieke âpeerâgroepen op internet, te vinden via (WEBLINK) [Kenen ###] Met betrekking tot het voorschrijven van HST na RRSO op premenopauzale leeftijd zijn er met betrekking tot het risico op (recidief) mammacarcinoom drie verschillende groepen te onderscheiden - vrouwen met een verhoogd risico op mammacarcinoom, zonder risicoreducerende mastectomie in - vrouwen met een initieel verhoogd risico op mammacarcinoom, die een risico reducerende Daarnaast moet bij de keuze van het HST-preparaat rekening gehouden worden met het aan- of afwezig zijn van de uterus In geval van afwezige uterus wordt oestrogeen-only (zonder progestageen) voorgeschreven, omdat dit een minder groot risico geeft op mammacarcinoom Voor vrouwen die in verband met Lynch syndroom uterus en adnexa laten verwijderen bestaat geen contraindicatie voor HST-gebruik, in principe tot de leeftijd van ongeveer <LEEFTIJD> jaar Er zijn geen studies beschikbaar naar de effecten van HST op recidief mammacarcinoom specifiek bij de groep BRCA-mutatiedraagsters met mammacarcinoom in de voorgeschiedenis Alle vrouwen die eerder een mammacarcinoom doormaakten, wordt het gebruik van HST afgeraden [richtlijn mammacarcinoom] In een meta-analyse betreffende het effect van HST na mammacarcinoom [Col ###] werd een tegengesteld effect gevonden tussen observationele studies en gerandomiseerde studies, namelijk een afname van recidief ziekte bij het gebruik van HST in de observationele studies (RR # ##, ##%CI # ##-# ##) en een toename van de recidiefkans in de gerandomiseerde selectiebias in de observationele studies, waarbij patiënten met een hoge recidiefkans minder vaak HST voorgeschreven kregen of zelf niet kozen voor HST De auteurs zelf geven aan dat enkel resultaten uit gerandomiseerde studies valide zijn Een Scandinavische gerandomiseerde studie naar het gebruik van HST bij vrouwen met een mammacarcinoom in de voorgeschiedenis werd in ###.
| 595 | nvog |
- vrouwen met een verhoogd risico op mammacarcinoom, zonder risicoreducerende mastectomie in - vrouwen met een initieel verhoogd risico op mammacarcinoom, die een risico reducerende Daarnaast moet bij de keuze van het HST-preparaat rekening gehouden worden met het aan- of afwezig zijn van de uterus In geval van afwezige uterus wordt oestrogeen-only (zonder progestageen) voorgeschreven, omdat dit een minder groot risico geeft op mammacarcinoom Voor vrouwen die in verband met Lynch syndroom uterus en adnexa laten verwijderen bestaat geen contraindicatie voor HST-gebruik, in principe tot de leeftijd van ongeveer <LEEFTIJD> jaar Er zijn geen studies beschikbaar naar de effecten van HST op recidief mammacarcinoom specifiek bij de groep BRCA-mutatiedraagsters met mammacarcinoom in de voorgeschiedenis Alle vrouwen die eerder een mammacarcinoom doormaakten, wordt het gebruik van HST afgeraden [richtlijn mammacarcinoom] In een meta-analyse betreffende het effect van HST na mammacarcinoom [Col ###] werd een tegengesteld effect gevonden tussen observationele studies en gerandomiseerde studies, namelijk een afname van recidief ziekte bij het gebruik van HST in de observationele studies (RR # ##, ##%CI # ##-# ##) en een toename van de recidiefkans in de gerandomiseerde selectiebias in de observationele studies, waarbij patiënten met een hoge recidiefkans minder vaak HST voorgeschreven kregen of zelf niet kozen voor HST De auteurs zelf geven aan dat enkel resultaten uit gerandomiseerde studies valide zijn Een Scandinavische gerandomiseerde studie naar het gebruik van HST bij vrouwen met een mammacarcinoom in de voorgeschiedenis werd in ### vrouwen die HST gebruikten [Holmberg ###] In de gerandomiseerde LIBERATE studie werd aangetoond dat de kans op recidief mammacarcinoom (met name metastasen op afstand) significant toenam bij gebruik van tibolon versus placebo Ook deze studie werd om die reden voortijdig gestopt [Kenemans ###] Pogingen om een subgroep patienten te ïdentificeren die zonder risico HST zou kunnen gebruiken (bv hormoonreceptor-negatief, okselklier negatief) werden niet valide bevonden in verband met de grootte van de subgroepen en onvoldoende statistische power [Kenemans ###] Een aparte groep vrouwen zijn de vrouwen met een doorgemaakt ER negatief mammacarcinoom en status na risicoreducerende salpingo-oöphorectomie en bilaterale mastectomie Vrouwen die vanwege een BRCA#-mutatie een indicatie hebben voor een RRSO beneden de <LEEFTIJD> jaar, hebben vaak veel klachten van oestrogeenderving in de vorm van psychoseksuele gevolgen, opvliegers en bestaat er in principe een contraindicatie voor HRT Er zijn geen literatuurdata over het effect van HST bij deze kleine subgroep In geval van grote effecten op de kwaliteit van leven is het aan de patiënte om samen met haar arts(en) een afweging te maken van de risicoâs (meer kans op uitzaaiingen mammacarcinoom) en de baten (kwaliteit van leven) Het verdient in alle situatie aanbeveling om eerst te zoeken naar niet-hormonale beïnvloeding van de klachten [<PERSOON> ###, <PERSOON> ###] In geval van seksuele problemen (vaginale pijn of droogheid en libidoverlies) kan gestart worden met lubricantia of glijmiddelen, en in geval van onvoldoende resultaat voor een korte kuur lokale oestriol voor de duur van # weken, Hoewel er geen studies zijn die veiligheid van lokale oestriol aantonen, is.
| 619 | nvog |
studie werd aangetoond dat de kans op recidief mammacarcinoom (met name metastasen op afstand) significant toenam bij gebruik van tibolon versus placebo Ook deze studie werd om die reden voortijdig gestopt [Kenemans ###] Pogingen om een subgroep patienten te ïdentificeren die zonder risico HST zou kunnen gebruiken (bv hormoonreceptor-negatief, okselklier negatief) werden niet valide bevonden in verband met de grootte van de subgroepen en onvoldoende statistische power [Kenemans ###] Een aparte groep vrouwen zijn de vrouwen met een doorgemaakt ER negatief mammacarcinoom en status na risicoreducerende salpingo-oöphorectomie en bilaterale mastectomie Vrouwen die vanwege een BRCA#-mutatie een indicatie hebben voor een RRSO beneden de <LEEFTIJD> jaar, hebben vaak veel klachten van oestrogeenderving in de vorm van psychoseksuele gevolgen, opvliegers en bestaat er in principe een contraindicatie voor HRT Er zijn geen literatuurdata over het effect van HST bij deze kleine subgroep In geval van grote effecten op de kwaliteit van leven is het aan de patiënte om samen met haar arts(en) een afweging te maken van de risicoâs (meer kans op uitzaaiingen mammacarcinoom) en de baten (kwaliteit van leven) Het verdient in alle situatie aanbeveling om eerst te zoeken naar niet-hormonale beïnvloeding van de klachten [<PERSOON> ###, <PERSOON> ###] In geval van seksuele problemen (vaginale pijn of droogheid en libidoverlies) kan gestart worden met lubricantia of glijmiddelen, en in geval van onvoldoende resultaat voor een korte kuur lokale oestriol voor de duur van # weken, Hoewel er geen studies zijn die veiligheid van lokale oestriol aantonen, is effect op het risico op (recidief) mammacarcinoom te verwachten [<PERSOON> ###, Hickey ###] Vrouwen met een verhoogd risico op mammacarcinoom, zonder risicoreducerende mastectomie in de De beschikbare literatuur voor deze groep betreft een prospectieve cohort studie [Rebbeck ###] en een risico-modeling studie [Armstrong ###] In de prospectieve cohort studie met ### BRCAmutatiedraagsters werd na de RRSO een vermindering van het risico op mammacarcinoom gezien (HR #,##, ##%CI, #,##- #,##), en het gebruik van HST na RRSO had geen significant effect op het modelmatige decision analysis studie (Markov model, op basis van epidemiologische data) naar het effect van RRSO en HST gebruik bij BRCA-mutatiedraagsters ten aanzien van mammacarcinoom, ovariumcarcinoom, coronaire aandoeningen, veneuze trombose en osteoporose (CVA was geen eindpunt) RRSO was geassocieerd met overlevingswinst (range #,#<DATUM> <LEEFTIJD> jaar, groter in geval van jongere leeftijd RRSO), ongeacht wel/niet gebruik van HST HST-gebruik gaf kleine veranderingen in levensverlenging (+# ## tot -# <LEEFTIJD> jaar) in het geval van gebruik tot het ##e levensjaar, en was geassocieerd met vermindering van overlevingswinst bij langduriger gebruik ( -# ## tot -<DATUM> jaar) In een andere matched case-control studie [Eisen ###] bij ### postmenopauzale BRCA# mutatiedraagsters werd gevonden dat gebruik van HST het risico op mammacarcinoom niet negatief beïnvloedde ten opzichte van geen gebruik van HST (OR # ##, ##%CI # ##â# ##) Bij de kleine groep vrouwen met een BRCA#-mutatie met een chirurgisch geïnduceerde menopauze (na RRSO, n=##) was de OR voor mammacarcinoomrisico bij gebruik van HST # ## (##%CI # <DATUM> , en dus niet.
| 710 | nvog |
op het risico op (recidief) mammacarcinoom te verwachten [<PERSOON> ###, Hickey ###] Vrouwen met een verhoogd risico op mammacarcinoom, zonder risicoreducerende mastectomie in de De beschikbare literatuur voor deze groep betreft een prospectieve cohort studie [Rebbeck ###] en een risico-modeling studie [Armstrong ###] In de prospectieve cohort studie met ### BRCAmutatiedraagsters werd na de RRSO een vermindering van het risico op mammacarcinoom gezien (HR #,##, ##%CI, #,##- #,##), en het gebruik van HST na RRSO had geen significant effect op het modelmatige decision analysis studie (Markov model, op basis van epidemiologische data) naar het effect van RRSO en HST gebruik bij BRCA-mutatiedraagsters ten aanzien van mammacarcinoom, ovariumcarcinoom, coronaire aandoeningen, veneuze trombose en osteoporose (CVA was geen eindpunt) RRSO was geassocieerd met overlevingswinst (range #,#<DATUM> <LEEFTIJD> jaar, groter in geval van jongere leeftijd RRSO), ongeacht wel/niet gebruik van HST HST-gebruik gaf kleine veranderingen in levensverlenging (+# ## tot -# <LEEFTIJD> jaar) in het geval van gebruik tot het ##e levensjaar, en was geassocieerd met vermindering van overlevingswinst bij langduriger gebruik ( -# ## tot -<DATUM> jaar) In een andere matched case-control studie [Eisen ###] bij ### postmenopauzale BRCA# mutatiedraagsters werd gevonden dat gebruik van HST het risico op mammacarcinoom niet negatief beïnvloedde ten opzichte van geen gebruik van HST (OR # ##, ##%CI # ##â# ##) Bij de kleine groep vrouwen met een BRCA#-mutatie met een chirurgisch geïnduceerde menopauze (na RRSO, n=##) was de OR voor mammacarcinoomrisico bij gebruik van HST # ## (##%CI # <DATUM> , en dus niet De nog lopende Nederlandse HIRISE studie hoopt in ### antwoord te geven op de vraag of HST na RRSO een verandering geeft van de densiteit van het borstklierweefsel (als surrogaat voor borstkankerrisico) en kwaliteit van leven, bij hoog risico vrouwen met intact borstklierweefsel Vrouwen met een initieel verhoogd risico op mammacarcinoom, die een risicoreducerende Studies die specifiek kijken naar mammacarcinoom risico bij gezonde mutatiedraagsters die kozen voor een profylactische mastectomie en het gebruik van HST zijn niet beschikbaar De kans op een primair mammacarcinoom na profylactische mastectomie is sterk verlaagd met ##-###% afhankelijk van de leeftijd ten tijde van de operatie [<PERSOON> ###], en dus lager dan het populatierisico In de Nederlandse studie wordt bij een follow-up van <DATUM> jaar na preventieve mastectomie geen primair mammacarcinoom gevonden (incidentie # versus ## per ### PYO), met een trend voor een verbeterde overleving [<PERSOON> ###] Rekening houdende met de data over de invloed van HST bij mutatiedraagsters met intact borstklierweefsel en de resultaten over het risico op borstkanker na preventieve mastectomie is er derhalve geen contra-indicatie voor gebruik van HST bij deze groep vrouwen (in principe niet langer dan tot de leeftijd van <LEEFTIJD> jaar) Verschillende preparaten en toedieningswegen van HST zijn beschikbaar; oraal, transdermaal, een combinatie van orale oestrogenen met lokaal progestagenen (via een IUD), en overige preparaten zoals tibolon Wanneer de uterus nog in situ is, dienen oestrogenen in combinatie met progestagenen, sequentieel of cyclisch, gegeven te worden omdat het risico op endometriumcarcinoom anders.
| 705 | nvog |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.