ba_title stringlengths 1 102 | ru_title stringlengths 1 101 | section stringclasses 2
values | ba stringlengths 18 400 | ru stringlengths 18 400 | ba_sentence_index int64 0 24 | ru_sentence_index int64 0 39 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Эске яныулы двигатель | Двигатель внутреннего сгорания | lead | Эске яныулы мотор — йылылыҡ двигателенең бер төрө, унда яғыулыҡ ҡатнашмаһы туранан-тура двигателдең эш камераһында (эсендә) яндырыла. | Двигатель внутреннего сгорания (ДВС), ранее двигатель внутреннего горения — разновидность теплового двигателя, в котором топливная смесь сгорает непосредственно в рабочей камере (внутри) двигателя. | 0 | 0 |
Һуғарыу | Орошение | lead | Һуғарыу — тупраҡтың уңдырышлылығын күтәреү өсөн, дымлылыҡ етешмәгән баҫыуҙарға һыу һибеү. | Орошение или ирригация — подвод воды на поля, испытывающие недостаток влаги, и увеличение её запасов в корнеобитаемом слое почвы в целях увеличения плодородия почвы. | 0 | 0 |
Метр | Метр | lead | Метр (русса тамғаланышы: м; халыҡ-ара тамғаланышы: m; «мера, измеритель») һүҙенән — (СИ) Халыҡ-ара берәмектәр системаһында оҙонлоҡ үлсәү берәмеге, СИ системаһының ете төп берәмегенең береһе. | Метр (русское обозначение: м; международное: m; от «мера, измеритель») — единица измерения длины в Международной системе единиц (СИ), одна из семи основных единиц СИ. | 0 | 0 |
Метр | Метр | facts | Француз астрономы Жан Рише Көньяҡ Америкаға экспедиция ваҡытында (1671—1673) секундлы маятниктың тирбәлеү периодының Парижда күҙәтелгән менән сағыштырғанда артыуын асыҡлыған. | Французский астроном Жан Рише во время экспедиции в Южную Америку (1671—1673) обнаружил увеличение периода колебаний секундного маятника по сравнению с тем, который наблюдался в Париже. | 17 | 17 |
Метр | Метр | facts | Парижда тикшерелгән маятник уның күҙәтеү процесында ваҡытта көнөнә 2 минутҡа артта ҡалыуҙы булдырмаҫ өсөн 1,25 француз һыҙығына (~ 2,81 мм) ҡыҫҡартылған. | Выверенный в Париже маятник в процессе наблюдений им был сокращён на 1,25 французской линии (~2,81 мм), дабы избежать отставания во времени на 2 минуты в день. | 18 | 18 |
Метр | Метр | facts | Талейран секундлы маятник тураһында идеяны яңынан тергеҙә һәм 1790 йылда, оҙонлоҡ эталоны 45° N киңлектә (яҡынса Бордо һәм Гренобль араһында) үлсәнәсәк тигән төҙәтмә менән уны Учредителдәр йыйылышына тәҡдим итә. | Талейран возродил идею о секундном маятнике и предложил её Учредительному собранию в 1790 году, с тем уточнением, что эталон длины будет измерен на широте 45° N (примерно между Бордо и Греноблем). | 22 | 22 |
Метр | Метр | facts | Шулай итеп, метр ошондай билдәләмә ала: метр — ул 45° киңлектә тирбәлеү ярымпериоды 1 с тигеҙ булған маятник оҙонлоғо (СИ үлсәү системаһында был оҙонлоҡ g/π² · (1 с) 2 ≈ 0,994 м-ға тигеҙ). | Таким образом, метр получал следующее определение: метр — это длина маятника с полупериодом колебаний на широте 45°, равным 1 с (в единицах СИ эта длина равна · (1 с) 2 ≈ 0,994 м). | 23 | 23 |
Метр | Метр | facts | Беренсе башлап был билдәләмә нигеҙ итеп ҡабул ителә (1790 йылдың 8 майы, Француз Милли йыйылышы). | Первоначально за основу было принято это определение (8 мая 1790, Французское Национальное собрание). | 24 | 24 |
Раши яҙыуы | Шрифт Раши | lead | Раши яҙыуы — Талмуд һәм Тора текстарына аңлатмалар өсөн ҡулланылған йәһүд алфавитының варианты. | Шрифт Раши (кетав раши) — вариант еврейского письма, использующийся, главным образом, для комментариев текстов Библии и Талмуда. | 0 | 0 |
Раши яҙыуы | Шрифт Раши | facts | Был яҙма йәһүд ғалимы Раши (1040—1105) хөрмәтенә уның исеме менән аталған. | Название шрифта указывает на средневекового еврейского учёного Раши (1040—1105), жившего во Франции и занимавшегося виноделием. | 2 | 6 |
Планета | Планета | lead | Планета (альтернатив формаһы — «странник») — йондоҙ йәки уның ҡалдыҡтары тирәләй әйләнгән, үҙ гравитация һы менән урап үтеү өсөн етерлек ҙурлыҡта, әммә термоядро реакцияһын башлау өсөн етерлек ҙурлығы етмәгән, һәм планетазималдар газ-туҙан болотоноң ваҡ өлөшсәләренән аккреция юлы менән барлыҡҡа килгән яралғы йәҙрәләре. | Планета (альтернативная форма — «странник») — небесное тело, вращающееся по орбите вокруг звезды или её остатков, достаточно массивное, чтобы стать округлым под действием собственной гравитации, но недостаточно массивное для начала термоядерной реакции, и сумевшее очистить окрестности своей орбиты от планетезималей. | 0 | 0 |
Планета | Планета | facts | Шулай уҡ Ҡояш системаһында кәм тигәндә 5 кәрлә планета бар: Плутон (2006 йылға тиклем туғыҙынсы планета тип һанала), Макемак, Хаумея, Эрис һәм Церера. | В Солнечной системе также есть по крайней мере 5 карликовых планет: Плутон (до 2006 года считавшийся девятой планетой), Макемаке, Хаумеа, Эрида и Церера. | 13 | 14 |
Планета | Планета | facts | Орбитала йондоҙ тирәләй экзопланетаның беренсе табылыуы 1995 йылдың 6 октябрендә була, ул саҡта Женева университеты мэры Мишель мэры һәм Дидье Келауд яҡынса 51 Пегаси планетаһы асылыуы тураһында иғлан итә. | Первое подтверждённое открытие экзопланеты на орбите вокруг звезды главной последовательности произошло 6 октября 1995 года, когда Мишель Майор и Дидье Кело из Женевского университета объявили об обнаружении планеты около 51 Пегаса. | 19 | 20 |
Шоколад | Шоколад | lead | Шоколад — какао емешенән әҙерләнгән төрлө кондитер продукттарын аңлатыусы термин. | Шоколад — кондитерское изделие на основе масла какао, являющегося продуктом переработки какао-бобов — семян шоколадного дерева, богатых теобромином и кофеином. | 0 | 0 |
Шоколад | Шоколад | facts | Какао майында май ҡоро матдәнең 52—56 % тәшкил итә. | Жир составляет 52—56 % сухих веществ какао-боба; он называется масло какао. | 21 | 31 |
Шоколад | Шоколад | facts | 25 °С температурала ҡаты хәлдә, ә 32 °С — шыйыҡ хәлдә, шуға күрә ауыҙ эсендә иреп бөтә. | При температуре 25 °С масло какао твёрдое и хрупкое, а при 32 °С — жидкое, поэтому во рту оно плавится без остатка. | 22 | 32 |
Дары | Дымный порох | facts | Дары өсөн составында углерод 80-90 % булырға тейеш, ыҫмалаһыҙ ағас төрҙәренән пиролиз ярҙамында алына; ыҫмала ағасын ҡулланыу дары үҙенсәлектәренә насар йоғонто яһай, ә ылыҫлы төрҙәр күмер барлыҡҡа килтермәй. | Древесный уголь для пороха получают путём обжига (пиролиза) несмолистых пород дерева (ольха и особенно крушина) с получением продукта, на 80—90 % состоящего из углерода; применение смолистой древесины отрицательно сказывается на свойствах пороха, да и хвойные породы не склонны к образованию угля. | 9 | 1 |
Дары | Дымный порох | facts | Күмерҙә таҙа углерод миҡдары 75-80 проценттан кәм булмаҫҡа тейеш; билдәле булыуынса, дарыла күмер миҡдары кәмегәндә уның яныу тиҙлеге арта, әммә күмерҙә углеродтың проценты артыу менән ул кәмей бара. | Содержание чистого углерода в угле должно быть не менее 75—80 %; известно, что при снижении количества угля в порохе скорость его горения возрастает, но с увеличением процента углерода в угле — уменьшается. | 14 | 7 |
Дары | Дымный порох | facts | Һунар дарыһында селитраның миҡдары бер аҙ арта, мәҫәлән, француз һәм немец һунар дарыһы 78 % селитра, 10 % көкөрт һәм 12 % күмер була. | В охотничьих сортах чёрного пороха содержание селитры иногда немного увеличивали, например, французский и немецкий охотничьи пороха содержали 78 % селитры, 10 % серы и 12 % угля. | 15 | 8 |
Вулкан | Вулкан | lead | Вулкан (Vulcanus) — эффузиваль геологик осло тау (жерло, кратер, кальдера) йәки, шул иҫәптән ҡыҙыу лава һәм вуль газдары ер аҫтынан өҫкә сығып торған тау. | Вулкан (от ) — эффузивное геологическое образование, имеющее выводное отверстие (жерло, кратер, кальдера) или трещины, из которых горячая лава и вулканические газы поступают на поверхность из недр планеты, или поступали ранее. | 0 | 0 |
Лиссабон | Лиссабон | lead | Лиссабон — Португалияның баш ҡалаhы, иң ҙур ҡалаһы һәм төп порты. | Лиссабон — столица, крупнейший город и главный порт Португалии с населением 544 851 человек. | 0 | 0 |
Белем | Знание | lead | Рәсем:Efez Celsus Library 5 RB.jpg thumb Белемде һынландырыусы (грексә Επιστημη) Эпистема. | Знание — осведомлённость или понимание чего-либо, что можно логически или фактически обосновать и практически проверить опытом. | 0 | 0 |
Мең йыллыҡ | Тысячелетие | lead | Мең йыллыҡ — 1000 йылға тиң булған вакытты үлсәү берәмеге. | Тысячелетие (также миллениум) — единица измерения времени, равная 1000 годам или 10 векам. | 0 | 0 |
Йыл | Год | lead | Йыл — ваҡытты үлсәү берәмеге, тарихи күпселек мәҙәниәттәрҙә миҙгелдәр алмашыныуының бер тапҡыр ҡабатлана торған (яҙ, йәй, көҙ, ҡыш) циклы. | Год — внесистемная единица измерения времени, которая исторически в большинстве культур означала однократный цикл смены сезонов (весна, лето, осень, зима). | 0 | 0 |
Йыл | Год | facts | Тропик йыл — уртаса экваториаль Ҡояштың хәрәкәт осоро, шунан ары тропик оҙонлоҡ 360 градусҡа, йәғни 1 әйләнешкә (тропик оҙонлоҡ уртаса яҙғы нән иҫәпләнә) ҙурая. | Тропический год — период движения среднего экваториального Солнца, за который его тропическая долгота увеличивается на 360 градусов, то есть на 1 оборот (тропическая долгота отсчитывается от точки среднего весеннего равноденствия). | 24 | 26 |
Литр | Литр | facts | Был аныҡлау 1964 йылда Үлсәм һәм үлсәүҙәр буйынса 12-се Генераль конференцияла ҡабул ителә. | Это определение было принято в 1964 году на 12-й Генеральной конференции по мерам и весам. | 5 | 6 |
Литр | Литр | facts | 1990 йылдарға тиклем Болгарияла ҡулланылды (1994 йылда үлсәү берәмектәре латин хәрефтәренә алыштырылһа ла рәсми булмаған рәүештә кирилл хәрефтәре ҡулланыла). | До середины 1990-х годов кириллическое обозначение использовалось и в Болгарии (и продолжает использоваться неофициально, хотя официально в этой стране обозначения всех единиц измерения в 1994 году заменены на латинские). | 13 | 20 |
Пиреней ярымутрауы | Пиренейский полуостров | lead | Пиреней ярымутрауы шулай уҡ Иберия ярымутрауы; порт., исп., галис., астур. | Пиренейский полуостров, или Иберийский полуостров. | 0 | 0 |
Арғаяш милли округы | Аргаяшский национальный округ | lead | Арғаяш милли округы — 1934 йылдың 17 ғинуарынан 17 ноябренә тиклем Силәбе өлкәһе составына ингән башҡорт милли округы. | Аргаяшский национальный округ — башкирский национальный округ в составе Челябинской области РСФСР, существовавший с 17 января по 17 ноября 1934 года. | 0 | 0 |
Арғаяш милли округы | Аргаяшский национальный округ | facts | 1934 йылдың 17 ғинуарына тиклем Арғаяш кантоны Башҡорт АССР-ы составында административ-территориаль берәмек булып килә. | 17 января 1934 ВЦИК постановил разделить Уральскую область на три области — Свердловскую с центром в г. | 3 | 4 |
Арғаяш милли округы | Аргаяшский национальный округ | facts | 1934 йылдың 17 ноябрендә ВЦИК Президиумы ҡарары менән Арғаяш милли округы бөтөрөлә. | Постановлением Президиума ВЦИК от 17 ноября 1934 Аргаяшский национальный округ был ликвидирован. | 8 | 10 |
Арғаяш милли округы | Аргаяшский национальный округ | facts | 1980—1990 йылдар сигендә Арғаяш һәм Ҡоншаҡ башҡорттары милли округты тергеҙеүҙе яҡлап мөрәжәғәт итә, әммә был тырышлыҡ һөҙөмтә килтермәй. | Представители общественности Аргаяшского и Кунашакского районов Челябинской области в конце 1980-х — начале 1990-х годов выступали за восстановление национального округа; данная инициатива не встретила понимания у администрации области. | 14 | 17 |
Арғаяш | Аргаяш | lead | Арғаяш — Силәбе өлкәһендәге ауыл, Арғаяш районының үҙәге. | Аргаяш — село в Челябинской области, административный центр Аргаяшского района. | 0 | 0 |
Финляндия | Финляндия | lead | Финляндия, рәсми исеме Финляндия Республикаһы — Европаның төньяғында урынлашҡан дәүләт. | Финляндия, официальное название — Финляндская Республика — государство в Северной Европе на восточном побережье Балтийского моря. | 0 | 0 |
Финляндия | Финляндия | facts | Ҡоро ерҙә Швеция (сик оҙонлоғо 586 км), Норвегия (716 км) һәм Рәсәй (1265 км) менән, ә диңгеҙ аша Эстония менән Балтик диңгеҙенең Фин һәм Ботник ҡултыҡтары аша сиктәш. | На суше граничит со Швецией (586 км), Норвегией (716 км) и Россией (1265 км), морская граница с Эстонией проходит по Финскому заливу, со Швецией — по некоторым местам Ботнического залива Балтийского моря. | 11 | 17 |
Чарли Чаплин | Чаплин, Чарли | lead | Чарли Чаплин (16 апрель 1889 йыл — 25 декабрь 1977 йыл) — Америка һәм инглиз кино актёры, сценарист, композитор һәм кинорежиссер. | Чарльз Спенсер Чаплин — младший (16 апреля 1889, Большой Лондон, Великобритания — 25 декабря 1977, Корсье-сюр-Веве, Во, Швейцария) — американский и британский актёр, кинорежиссёр, сценарист, композитор, продюсер и монтажёр. | 0 | 0 |
Ватандаш | Ватандаш | lead | Ватандаш — Башҡортостан Республикаһында баҫылған ижтимағи-сәйәси, фәнни-популяр һәм нәфис журнал, 1996 йылдан айына бер тапҡыр сыға. | Ватандаш (Соотечественник, Compatriot) — российский общественно-политический, научно-популярный и художественный журнал, издающийся в Республике Башкортостан на башкирском и русском языках. | 0 | 0 |
Аҡбуҙат (журнал) | Акбузат (журнал) | lead | Аҡбуҙат — мәктәпкәсә йәштәге һәм кесе мәктәп йәшендәге балалар өсөн башҡорт телендәге айлыҡ журнал, 1989 йылдың майынан «Ағиҙел» журналына ҡушымта булараҡ «Бәпембә» исеме менән сыға. | «Акбузат» — российский ежемесячный литературно-художественный журнал для детей дошкольного и младшего школьного возраста на башкирском языке. | 0 | 0 |
Башҡортостан ҡыҙы | Башкортостан кызы | lead | Башҡортостан ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының ҡатын-ҡыҙҙар һәм ғаилә өсөн тәғәйенләнгән башҡорт телендәге журналы, 1968 йылдың ғинуарынан башлап сыға. | «Башкортостан кызы» — советский и российский ежемесячный литературно-художественный журнал для женщин и семьи на башкирском языке. | 0 | 0 |
Халыҡ-ара йылмайыу көнө | Всемирный день улыбки | lead | Халыҡ-ара йылмайыу көнө — рәсми булмаған халыҡ-ара йылмайыу байрамы. | Всемирный день улыбки — международный неофициальный праздник улыбок. | 0 | 0 |
СССР Яҙыусылар союзы | Союз писателей СССР | lead | Советтар Союзының Яҙыусылар берләшмәһе — СССР профессиональ яҙыусылар ойошмаһы. | Союз писателей СССР — организация профессиональных писателей СССР. | 0 | 0 |
Сәйәсәт | Политика | lead | Сәйәсәт йәиһә политика (дәүләт, йәмәғәт һәм дәүләт мөнәсәбәттәре менән идара итеү өҫталығы) — дәүләт йәки ойошманың эске һәм тышҡы мөнәсәбәт һәм хәл өлкәһендәге эшмәкәрлеге. | Политика («государственная деятельность», от — «Город, государство» ) — одна из сфер человеческой деятельности, в которой государства, общественные институты и отдельные люди реализуют свои цели и интересы, используя возможности власти и других наук. | 0 | 0 |
Айытматов Сыңғыҙ Түрәҡол улы | Айтматов, Чингиз Торекулович | lead | Сыңғыҙ Түрәҡол улы Айытматов (12 декабрь 1928 йыл — 10 июнь 2008 йыл) — ҡырғыҙ совет яҙыусыһы. | Чингиз Торекулович Айтматов (12 декабря 1928, Шекер, Таласский кантон, Киргизская АССР, РСФСР, СССР — 10 июня 2008, Нюрнберг, Германия) — киргизский и русский писатель. | 0 | 0 |
Айытматов Сыңғыҙ Түрәҡол улы | Айтматов, Чингиз Торекулович | facts | Сыңғыҙ Түрәҡол улы Айытматов 1928 йылдың 12 декабрендә Ҡырғыҙ АССР-ының Шәкәр ҡышлағында тыуған. | Родился 12 декабря 1928 года в селе Шекер Таласского кантона Киргизской АССР (ныне Таласской области Кыргызстана). | 1 | 5 |
Сүл | Пустыня | lead | Сүл — һирәк, йәки бөтөнләй булмаған флора һәм үҙенсәлекле фауна, тигеҙлек менән билдәленгән ер өҫтөндәге ландшафт. | Пустыня — территория в разных природных зонах, отличающаяся крайне засушливым климатом, где испаряемость в несколько раз превышает количество выпавших осадков. | 0 | 0 |
Ғаилә | Семья | lead | Ғаилә — тарихи аныҡ ойошҡанлыҡҡа эйә булған, ағзалары никах йәки туғанлыҡ (һәм тәрбиәгә алған балаларға) мөнәсәбәте менән бәйле, уртаҡ көндәлек тормош, үҙ-ара әхлаҡи яуаплылыҡ һәм социаль зарурлыҡ менән йәшәгән социаль төркөм. | Согласно некоторым научным теориям, именно форма семьи могла на протяжении многих веков определять общее направление эволюции макросоциальных систем. | 0 | 0 |
Тамаша (журнал) | Тамаша (журнал) | lead | Тамаша — театр, музыка, халыҡ ижады, һынлы сәнғәт, кино, телевидение тураһында нәфис-публицистик журнал. | Тамаша — башкирский художественно-публицистический журнал. | 0 | 0 |
Тамаша (журнал) | Тамаша (журнал) | facts | 1995 йылда нәфис-публицистик альманах булып донъя күрә, 1999 йылдан — журнал булараҡ нәшер ителә. | С 1995 года журнал издавался как художественно — публицистический альманах, а с 1999 года имеет статус художественно-публицистического журнала. | 1 | 3 |
Ҡыҙыл таң (гәзит) | Кызыл тан | lead | Ҡыҙыл таң — Башҡортостан Республикаһының татар телендә Өфөлә нәшер ителгән ижтимағи-сәйәси гәзите. | Кызыл таң («Красная заря») — общественно-политическая ежедневная газета Республики Башкортостан на татарском языке. | 0 | 0 |
Ҡыҙыл таң (гәзит) | Кызыл тан | facts | 1918 йылдың 1 мартында «Башҡортостан» гәзите менән бергә Ырымбурҙа баҫтырыла башлай. | В качестве печатного органа Временного Революционного Совета Башкортостана издается с 1 марта 1918 года под названием «Башкортостан».. | 2 | 3 |
Ҡыҙыл таң (гәзит) | Кызыл тан | facts | 1941 йылдың 8 июленән 1944 йылдың 12 мартына хәтлем гәзитте сығарыу туҡтатылып тора — гәзиттең бар журналистары һуғышҡа китә. | С 8 июля 1941 года по 12 марта 1944 года издание газеты было временно приостановлено, мужчины-сотрудники редакции призваны в Красную Армию. | 7 | 13 |
Ҡыҙыл таң (гәзит) | Кызыл тан | facts | 1944 йылдың 12 мартынан башлап үҙаллы баҫма булып хәҙерге исеме менән баҫтырыла. | С 12 марта 1944 года возобновляется издание под названием «Кызыл таң». | 8 | 14 |
Фәлсәфә | Философия | lead | Рәсем:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg thumb 200px Рафаэлдең «Афиндар мәктәбе» картинаһы өлөшө Платон менән Аристотелде һүрәтләй. | Огюста Родена, которая часто используется в качестве символа философии. | 0 | 0 |
АҠШ доллары | Доллар США | lead | Америка Ҡушма Штаттары доллары, АҠШ доллары ингл. | Доллар Соединённых Штатов Америки — денежная единица США, одна из основных резервных валют мира. | 0 | 0 |
АҠШ доллары | Доллар США | facts | 1971 йылдың 15 авгусында АҠШ долларын алтын запасы менән тәьмин итеү бөтөрөлә. | С 15 августа 1971 года отменена обеспеченность доллара США золотым резервом. | 10 | 34 |
АҠШ доллары | Доллар США | facts | Улар 1945 йылға тиклем сығарыла, ә 1969 йылдан рәсми рәүештә әйләнештән сығарыла (электрон банк түләүҙәре менән бәйле). | Они выпускались до 1945 года, а с 1969 года официально изымаются из обращения (по причине использования электронных банковских платежей). | 12 | 36 |
Гәзит | Газета | lead | Гәзит, газета — даими исем менән билдәле бер ваҡыт йышлығында сығыусы матбуғат баҫмаһы. | Газета — печатное периодическое издание, выходящее под постоянным названием и не реже одного раза в месяц. | 0 | 0 |
Гәзит | Газета | facts | Хәҙерге мабуғат баҫмаларына ныҡ оҡшаған тәүге гәзиттәр иҫәбенә Францияла 1631 йылдың 30 майынан сыҡҡан "La Gazette"ны индерәләр. | К числу первых газет, сильно напоминающих современные нам издания, принято относить издававшуюся с 30 мая 1631 года во Франции газету «La Gazette». | 19 | 32 |
Гәзит | Газета | facts | 1200 дана тирәһе тиражы булған был баҫманы ил биләмәләрендә яңылыҡтар таратыуға 1630 йылда патент алған дворян Теофраст Ренодо нәшер итә. | Тираж газеты насчитывал около 1200 экземпляров, а её издателем стал получивший в 1630 году патент на распространение новостей по территории Франции дворянин Теофраст Ренодо. | 20 | 33 |
Фотосинтез | Фотосинтез | lead | Фотосинтез (от — яҡтылыҡ һәм — синтез бергә ҡушыу) — үҫемлектәрҙә яҡтылыҡта углекислый газ һәм һыуҙан фотосинтетик пигмент (үҫемлектәрҙә хлорофилл, бактерияларҙа бактериохлорофилл һәм бактериородопсин) ҡатнашлығында органик матдәләр барлыҡҡа килеү процесы. | Фотосинтез (от — «свет» и — «соединённый», «складной», «связывание», «синтез») — сложный химический процесс преобразования энергии видимого света (в некоторых случаях — инфракрасного излучения) в энергию химических связей органических веществ при участии фотосинтетических пигментов (хлорофилл у растений, бактериохлороф... | 0 | 0 |
Йәншишмә (гәзит) | Йэншишмэ | lead | Йәншишмә («Йәш төҙөүсе», «Башҡортостан пионеры») — 1929 йылдан башлап башҡорт телендә балалар һәм үҫмерҙәр өсөн нәшер ителгән республика гәзите. | Йэншишмэ — республиканская газета для детей и подростков на башкирском языке. | 0 | 0 |
Йәншишмә (гәзит) | Йэншишмэ | facts | 1929 йылдың 12 декабрендә партия Башҡортостан өлкә комитеты башҡорт телендә балалар өсөн гәзит сығарыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. | 12 декабря 1929 года утверждено постановление Башобкома о необходимости создания газеты для детей и подростков на родном языке. | 3 | 6 |
Йәншишмә (гәзит) | Йэншишмэ | facts | Уға ярашлы 1930 йылдың 12 февралендә балалар баҫмаһы «Йәш төҙөүсе»нең тәүге һаны донъя күрә. | С 12 февраля 1930 года начала издаваться отдельная газета под названием «Йәш төҙөүсе» («Молодой строитель») на латинской графике. | 4 | 7 |
Эстонияның административ бүленеше | Административное деление Эстонии | lead | Хәҙерге ваҡытта Эстония Республикаһы 15 маакондтан (өйәҙҙән) тора, өйәҙ башы старейшина (аҡһаҡал); тип атала. | Эстония является унитарным государством, её территория делится на 15 уездов (мааконд). | 0 | 0 |
Газ | Газ | lead | Газ, йәки газ хәлендәге торош ( һүҙенән, (háos) һүҙенә барып тоташа) — матдәнең дүрт төп агрегат хәленең береһе, газ уны төҙөүсе өлөшсәләр (молекулалар, атомдар йәки иондар) араһындағы бик көсһөҙ бәйләнештәр, шулай уҡ уларҙың ныҡ хәрәкәтсән булыуы менән характерлана. | Газ, или газообразное состояние (от, восходит к (háos) — букв. хаос ) — одно из четырёх основных агрегатных состояний вещества, характеризующееся очень слабыми связями между составляющими его частицами (молекулами, атомами или ионами), а также их большой подвижностью. | 0 | 0 |
Шына (механика) | Клин (механика) | lead | Шына — эш йөҙө осло мөйөшлө, призма формаһындағы ябай механизм. | Клин — простой механизм в виде призмы, рабочие поверхности которого сходятся под острым углом. | 0 | 0 |
Тыныслыҡ | Мирное время | lead | Тыныслыҡ — ил, дәүләт тарихындағы төрлө хәрби хәрәкәт, һуғыш мәшәҡәттәре булмаған, тауышһыҙ, шау-шыуһыҙ осор. | Мирное время (мир), в отличие от военного времени — состояние отношений между различными социальными субъектами, использующими невооружённые средства для разрешения имеющихся между ними противоречий. | 0 | 0 |
Наръяна ңэрм (гәзит) | Няръяна Ӈэрм | lead | Наръяна Ңэрм, ненецса — Ямал-Ненец автономиялы округында (Салехард ҡалаһында) ненец телендә сығарылған ижтимағи-сәйәси гәзит. | Няръяна Нгэрм — газета на ненецком языке, издающаяся в Салехарде (Ямало-Ненецкий АО). | 0 | 0 |
Башҡортостан уҡытыусыһы | Башкортостан укытыусыхы | lead | «Башҡортостан уҡытыусыһы» — Башҡортостан Республикаһының ғилми-педагогик һәм методик журналы. | «Башкортостан укытыусыһы» (Учитель Башкортостана) — ежемесячный общественно-педагогический и научно-методический журнал на башкирском и русском языках. | 0 | 0 |
Башҡортостан уҡытыусыһы | Башкортостан укытыусыхы | facts | 1924 йылдан журнал Өфө ҡалаһында — «Белем», 1931 йылдан «Культура революцияһы» исеме менән баҫыла. | С февраля 1924 года журнал издаётся в Уфе под названием «Белем» («Знание»), а с октября 1931 года — «Культура революцияхы» («Культурная революция»). | 6 | 2 |
Башҡортостан уҡытыусыһы | Башкортостан укытыусыхы | facts | 1941—1952 йылдарҙа нәшер ителмәй. | В 1941—1952 годы журнал временно прекращает издаваться. | 7 | 5 |
Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы | Курбангалиев, Мухаммед-Габдулхай | lead | Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы Ҡорбанғәлиев (шулай уҡ Ҡорманғәлиев, 1889—1972) — күренекле башҡорт дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре. | Мухаммед-Габдулхай Габидуллович Курбангалиев (яп. ムハンマド・ガブドゥルハイ・クルバンガリ;1889—1972) — башкирский религиозный, общественный и политический деятель, имам, ишан, один из лидеров башкирского национального движения в годы Гражданской войны, участник белого движения. | 0 | 0 |
Хайуандар көнө | Всемирный день защиты животных | lead | Хайуандар көнө йәиһә Бөтә Донъя хайуандарҙы яҡлау көнө — кешеләр иғтибарын хайуандар проблемаһына йүнәлтеүгә саҡырған халыҡ-ара көн. | Всемирный день защиты животных, или просто День животных — международный день, призванный обратить внимание человечества на проблемы остальных обитателей планеты Земля. | 0 | 0 |
Абсолют монархия | Абсолютная монархия | lead | Абсолют монархия (тулы, шартһыҙ) — дәүләттең тулы власы (закон сығарыу, башҡарыу, суд, ҡайһы саҡта дини) бер кеше ҡулында булған монархияла идара итеү формаһы. | Абсолютная монархия, абсолютизм — разновидность монархической формы правления, близкой к диктатуре, при которой вся полнота государственной (законодательной, исполнительной, судебной, военной), а иногда и духовной (религиозной) власти находится в руках монарха. | 0 | 0 |
Меркурий | Меркурий | lead | Меркурий (символы) — Ҡояш системаһында Ҡояшҡа иң яҡын планета, һәм ул ер төркөмө планеталарының иң бәләкәйе. | Меркурий — наименьшая планета Солнечной системы и самая близкая к Солнцу. | 0 | 0 |
Меркурий | Меркурий | facts | Меркурийҙың Ҡояштан уртаса алыҫлығы — 58 млн км (57,91 млн км). | Среднее расстояние Меркурия от Солнца чуть меньше 58 млн км (57,91 млн км). | 17 | 24 |
Сулпан | Венера | lead | Сулпан (Зөһрә,; символы) — Ҡояшҡа яҡынлығы буйынса икенсе планета. | По ряду характеристик — например, по массе и размерам — Венера считается «сестрой» | 0 | 0 |
Сулпан | Венера | facts | Венеранан Ергә тиклем алыҫлыҡ 38-ҙән 261 млн км-ға тиклем үҙгәрә. | Расстояние от Венеры до Земли меняется в пределах от 38 до 261 млн км. | 19 | 20 |
Ибраһими диндәр | Авраамические религии | lead | Рәсем:Religion2SymbolAbr.png thumb 300px right Эре ибраһими диндәрҙең тамғалары: Йәһүҙилек (өҫтә), Христианлыҡ (һулда) һәм Ислам (уңда). | Авраамические религии — монотеистические религии, исторически восходящие к иудаизму. | 0 | 0 |
Ҡояш системаһы | Солнечная система | lead | Ҡояш системаһы — үҙәгендә Ҡояш, һәм уның тирәләй әйләнеп йөрөгән бөтә тәбиғи йыһан есемдәрен берлештергән планеталар системаһы. | Солнечная система — планетная система, включающая в себя центральную звезду Солнце и все естественные космические объекты на гелиоцентрических орбитах. | 0 | 0 |
Кейекбаев Жәлил Ғиниәт улы | Киекбаев, Джалиль Гиниятович | lead | Кейекбаев Жәлил Ғиниәт улы (25 октябрь 1911 йыл — 19 март 1968 йыл) — күренекле башҡорт тел белгесе, төркиәтсе, яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. | Джалиль Гиниятович Киекбаев — советский -, доктор филологических наук, профессор, организатор науки и высшего образования, видный башкирский писатель, член Союза писателей Башкирской АССР. | 0 | 0 |
Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры | Башкирский государственный театр кукол | lead | Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә урынлашҡан, Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып ойошторолған милли ҡурсаҡ театрҙарының береһе. | Башкирский государственный театр кукол — один из старейших театров Республики Башкортостан. | 0 | 0 |
Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры | Сибайский государственный башкирский театр драмы имени Арслана Мубарякова | lead | Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры — Башҡортостандың икенсе башҡорт профессиональ театры. | Сибайский государственный башкирский театр драмы имени Арслана Мубарякова — башкирский театр драмы в Республике Башкортостан, расположен в городе Сибае. | 0 | 0 |
Өфө «Нур» татар дәүләт театры | Нур (театр) | lead | Өфө «Нур» татар дәүләт театры — Өфө ҡалаһында эшләгән татар театры. | Уфимский государственный татарский театр «Нур» — драматический театр в городе Уфе. | 0 | 0 |
Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры | Стерлитамакский государственный башкирский драматический театр | lead | Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры — Стәрлетамаҡ ҡалаһында эшләп килгән башҡорт драма театры. | Стерлитамакский башкирский драматический театр им. | 0 | 0 |
Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры | Национальный молодёжный театр Республики Башкортостан имени Мустая Карима | lead | Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры — Өфө ҡалаһындағы театр. | Национальный молодёжный театр Республики Башкортостан имени Мустая Карима НМТ РБ им. | 0 | 0 |
Амстердам | Амстердам | facts | Донъялағы 500 иң эре компанияларҙың 7-һе Амстердамда урынлашҡан. | Здесь расположились штаб-квартиры 7 из 500 наиболее крупных мировых компаний, например, Philips и ING Groep. | 10 | 15 |
Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры | Русский академический театр драмы Башкортостана | lead | Башҡортостандың рус дәүләт академия драма театры — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә урынлашҡан Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы драма театры. | Государственный академический русский драматический театр Республики Башкортостан — театр в городе Уфа. | 0 | 0 |
Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры | Русский академический театр драмы Башкортостана | facts | 1931—1941 йылдар — театрҙың үҫеш йылдары. | 1931—1941 гг. — период творческого становления театра. | 18 | 25 |
Туймазы татар дәүләт драма театры | Туймазинский татарский драматический театр | lead | Туймазы татар дәүләт драма театры —Туймазы ҡалаһында эшләгән драма театры. | Туймазинский государственный татарский драматический театр — татарский государственный профессиональный театр Республики Башкортостан. | 0 | 0 |
Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры | Башкирский театр оперы и балета | lead | Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөләге театр, бинаһы — 20-се быуаттың тарихи һәм архитектура ҡомартҡыһы. | Башкирский государственный академический театр оперы и балета был открыт в 1938 году. | 0 | 0 |
Башҡорт дәүләт академия опера һәм балет театры | Башкирский театр оперы и балета | facts | Театр 1938 йылдың 14 декабрендә тамашасы алдында тәүге тапҡыр үҙ шаршауын аса. | 14 декабря 1938 года состоялась премьера оперы Джованни Паизиелло «Прекрасная мельничиха» (на башкирском языке). | 6 | 1 |
Салауат башҡорт дәүләт драма театры | Салаватский государственный башкирский драматический театр | lead | Салауат башҡорт дәүләт драма театры — Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһындағы драма театры. | Салаватский государственный башкирский драматический театр — башкирский драматический театр в Салавате. | 0 | 0 |
Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театры | Стерлитамакский русский драматический театр | lead | Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театры — Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы драма театры. | Стерлитамакский русский драматический театр — один из старейших театров Башкортостана. | 0 | 0 |
Һижри тәҡүим | Исламский календарь | facts | Йыл иҫәбе Һижрәттән, йәғни Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Мәккәнән Мәҙинәгә күсеүенән (Миләди тәҡүим буйынса 622 йылдың 16 июле), башлана. | Летосчисление ведётся от Хиджры (16 июля 622 года н. э) — даты переселения пророка Мухаммеда и первых мусульман из Мекки в Медину. | 1 | 1 |
Григориан календары | Григорианский календарь | lead | Григориан календары — иҫкергән Юлиан календары урынына индерелгән календарь. | Григорианский календарь — система исчисления времени, основанная на циклическом обращении Земли вокруг Солнца. | 0 | 0 |
Григориан календары | Григорианский календарь | facts | Григориан календарында йыл 365 көндән тора, дүрт йылға бер килгән кәбисә йылы 366 көндән тора. | Длительность невисокосного года — 365 суток, високосного — 366. | 2 | 6 |
Григориан календары | Григорианский календарь | facts | Григориан календарындағы көн тигеҙләнеш йылы менән сағыштырғанда бер көнлөк хата яҡынса 10 мең йылда (юлианда — яҡынса 128 йыл) туплана. | Погрешность в одни сутки по сравнению с годом равноденствий в григорианском календаре накопится примерно за 10 тысяч лет (в юлианском — примерно за 128 лет). | 11 | 9 |
Григориан календары | Григорианский календарь | facts | Был һүҙҙең ижектәре 30 көндән торған айҙарҙың исемдәрен күрһәтә; февраль, йылына ҡарап, 28 йәки 29 көн тәшкил итә; ҡалған 7 айҙа 31 көн була. | Слоги в этом слове указывают на названия месяцев, состоящих из 30 дней; февраль, в зависимости от года, содержит 28 или 29 дней; остальные 7 месяцев содержат 31 день. | 15 | 21 |
Григориан календары | Григорианский календарь | facts | 1900 йылдың 1 мартынан 2100 йылдың 28 февраленә тиклемге календарҙар араһында айырма 13 көн тәшкил итә. | С 1 марта 1900 года по 28 февраля 2100 года разница между календарями составляет 13 дней. | 23 | 30 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.