ba_title stringlengths 1 102 | ru_title stringlengths 1 101 | section stringclasses 2
values | ba stringlengths 18 400 | ru stringlengths 18 400 | ba_sentence_index int64 0 24 | ru_sentence_index int64 0 39 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Юлиан календары | Юлианский календарь | lead | Юлиан стиле— Александрия астрономдары эшләгән һәм Юлий Цезарь тарафынан б.э.т. | Юлианский календарь — календарь, разработанный группой александрийских астрономов во главе с Созигеном. | 0 | 0 |
Календарь | Календарь | lead | Календарь (лат. calendarium — бурыстар китабы: Боронғо Римда бурыслылар календ көндәрендә, ай башында проценттар түләгән) — күк есемдәренең ваҡыт арауығына нигеҙләнгән ҙур ваҡыт арауығының һаны системаһы: Ҡояш календарында — Ҡояш, Ай — ай календарында, шулай уҡ Ҡояш менән Ай бергә айлы-ҡояшлы календарында. | Календарь «долговая книга», в Древнем Риме должники платили проценты в дни календ, первых чисел месяца, от — «календы, первые числа каждого месяца в римском календаре», в эти числа должники платили проценты. | 0 | 0 |
Календарь | Календарь | facts | Русьта 1492 йылдан башлап йыл башы 1 март түгел, ә 1 сентябрь тип иҫәпләнә башлай. | На Руси с 1492 года началом года стало считаться не 1 марта, а 1 сентября. | 21 | 15 |
Календарь | Календарь | facts | Юлиан календары буйынса йылдың уртаса оҙонлоғо 365,25 тәүлек тәшкил итә: ябай йылдар 365 көн дауам итә, дүрт йылға бер тапҡыр (кәбисә йыл ына) — 366 көн. | Юлианский календарь установил среднюю продолжительность года в 365,25 суток: обычные годы длились 365 дней, один раз в четыре года (високосный год) — 366 дней. | 22 | 16 |
Календарь | Календарь | facts | Рим Папаһы Григорий XIII ваҡытында 1582 йылдың 15 октябрендә юлиан календары урынына индерелә (иҫке стиль). | Он введён при папе римском Григории XIII 15 октября 1582 года взамен юлианского календаря (старого стиля). | 24 | 18 |
Төньяҡ амурҙары (башҡорт яугирҙәре) | Северные амуры | lead | Төньяҡ амурҙары — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан урыҫ шағиры Денис Давыдовтың, уҡ-йәйә менән ҡоралланған башҡорт яугирҙәрен боронғо грек алиһәһе амурға оҡшатып, биргән баһаһы. | Северные амуры — исторически сложившееся название, данное башкирским воинам французами в эпоху наполеоновских войн 1807—1814 годов. | 0 | 0 |
Фәтихова Лилиә Ғәрифулла ҡыҙы | Фатихова, Лилия Гарифулловна | lead | Фәтихова Лилиә Ғарифулла ҡыҙы (3 ғинуар 1954 йыл) — эстрада артисы. | Лилия Гарифулловна Фатихова — артистка Башкирской государственной филармонии, народная артистка РБ. | 0 | 0 |
Фәтихова Лилиә Ғәрифулла ҡыҙы | Фатихова, Лилия Гарифулловна | facts | Лилиә Ғарифулла ҡыҙы Фәтихова 1954 йылдың 3 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Солтанморат ауылында тыуған. | Фатихова Лилия Гарифулловна родилась 3 января 1954 года в Султанмуратово Аургазинского района Башкирской АССР. | 3 | 1 |
Юпитер | Юпитер | lead | Юпитер (символы) — Ҡояш системаһындағы иң ҙур планета. | Юпитер — самая большая планета в Солнечной системе, пятая по отдалённости от Солнца. | 0 | 0 |
Юпитер | Юпитер | facts | Һәүәҫкәр астрономдар, мәҫәлән, 1994 йылда Юпитерға килеп бәрелгән Шумейкер-Леви кометаһын аса, ә 2010 йылда Юпитерҙың Көньяҡ экваториаль бүлкәтенең юҡҡа сығыуын билдәләй. | Диск и спутники Юпитера являются популярными объектами наблюдения для астрономов-любителей, сделавших ряд открытий (например, кометы Шумейкеров — Леви, которая столкнулась с Юпитером в 1994 году, или исчезновения Южного экваториального пояса Юпитера в 2010 году). | 12 | 9 |
Ай (ваҡыт) | Месяц | lead | Ай — календарҙағы ваҡыт берәмеге, яҡынса Айҙың Ер тирәләй бер тапҡыр әйләнеп сығыу арауығына тигеҙ. | Месяц (русское обозначение: мес) — внесистемная единица измерения времени, связанная с обращением Луны вокруг Земли. | 0 | 0 |
Минут | Минута | facts | 1 минут 60 секундҡа (1/60 сәғәткә йәки тәүлектең 1/1440 өлөшөнә) тигеҙ. | По современному определению, минута, как правило, равна 60 секундам, 1/60 часа или 1/1440 суток. | 1 | 1 |
Секунд | Секунда | facts | Беҙҙең эраға тиклем 2000 йыллыҡта уҡ Боронғо Мысыр халҡының көн һәм төндөң һәр береһен 12-шәр сәғәткә бүлеүе билдәле. | Жители Древнего Египта делили дневную и ночную половины суток каждую на 12 часов уже, по крайней мере, с 2000 года до н. э. | 23 | 3 |
Бөтә Рәсәй императорҙары | Список императоров России | lead | Бөтә Рәсәй императоры (Императоръ Всероссíйскій) — Төньяҡ һуғышында еңгәндән һуң Сенат һорауы буйынса Пётр I 1721 йылдың 22 октябрендә ҡабул иткән һәм 1917 йылғы Февраль революцияһына тиклем йәшәп килгән титул. | Титул Император Всероссийский (Императоръ Всероссійскій) был принят Петром I 22 октября (2 ноября) 1721 по просьбе Сената после победы в Северной войне и просуществовал до Февральской революции 1917. | 0 | 0 |
Ҡудашева Фәриҙә Йәһүҙә ҡыҙы | Кудашева, Фарида Ягудовна | facts | 1939−1941 йылдарҙа Дүртөйлө колхоз-совхоз театрында эшләй. | В 1939—1941 годах — артистка Дюртюлинского колхозно-совхозного театра. | 4 | 2 |
Ҡудашева Фәриҙә Йәһүҙә ҡыҙы | Кудашева, Фарида Ягудовна | facts | 1944—1947 йылдарҙа Башҡорт дәүләт академия драма театрында, Башҡортостан радиокомитетында эшләй. | В 1944—1947 годах — в Башкирском академическом театре драмы. | 6 | 3 |
Батырша | Батырша | facts | Ихтилал баҫтырылғас, 1756 йылдың 8 авгусында Уҫы даруғаһы Әжәк ауылында (хәҙерге Борай районы Әжәк ауылы) Батырша тотолоп, Мәскәүгә, һуңынан Петербургка оҙатыла. | Сам Батырша был схвачен 8 августа 1756 года в деревне Азяково Осинской дороги (ныне деревня Бураевского района Республики Башкортостан) Сулейманом Деваевым и передан царским властям. | 13 | 16 |
OpenStreetMap | OpenStreetMap | lead | Карталар һәм схемалар ҡулдан йә автоматик рәүештә булдырыла, төҙәтелә һәм камиллаштырыла; кәрәкле мәғлүмәт шәхси GPS-алғыстарынан индерелә ала. | Для создания карт используются данные с персональных GPS-трекеров, аэрофотографии, видеозаписи, спутниковые снимки и панорамы улиц, предоставленные некоторыми компаниями, а также знания человека, рисующего карту. | 0 | 0 |
Ленин Владимир Ильич | Ленин, Владимир Ильич | lead | Владимир Ильич Ленин төп фамилияһы Ульянов; 22 апрель 1870 йыл — 21 ғинуар 1924 йыл — совет дәүләт эшмәкәре һәм сәйәсмән, революционер, философ, марксист һәм публицист. | Владимир Ильич Ленин (при рождении Ульянов;, Симбирск, Российская империя — 21 января 1924, Большие Горки, Сухановская волость, Подольский уезд, Московская губерния, СССР) — российский революционер, юрист по образованию, теоретик марксизма, советский политический и государственный деятель. | 0 | 0 |
Ленин Владимир Ильич | Ленин, Владимир Ильич | facts | Әсәһе — Мария Александровна Ульянова (ҡыҙ фамилияһы Бланк, 1835—1916), әсәһе яғынан швед-немец, атаһы яғынан, төрлө фараздар буйынса, украин, немец йә йәһүд тамырлы. | Мать — Мария Александровна Ульянова (урождённая Бланк, 1835—1916) шведско-немецкого происхождения по матери и, согласно архивным документам Святейшего синода, еврейского — по отцу. | 5 | 8 |
Ленин Владимир Ильич | Ленин, Владимир Ильич | facts | 1879—1887 йылдарҙа Владимир Ульянов Семберҙәге беренсе классик гимназияла уҡый һәм, уны алтын миҙалға тамамлап, Ҡазан университетының юридик факультетына уҡырға инә. | В 1879—1887 годах Владимир Ульянов учился в Симбирской гимназии, которой руководил Фёдор Михайлович Керенский, отец А. | 9 | 12 |
Икмәк | Хлеб | lead | Икмәк — ҡамырҙы бешереү юлы менән алынған икмәк продукты (кәм тигәндә он һәм һыуҙан тора), сүпрә йәки әсетке ҡулланылып йомшартыла. | Хлеб — пищевой продукт, получаемый при выпечке теста, приготовленного как минимум из муки и воды, разрыхлённого пекарскими дрожжами или закваской. | 0 | 0 |
Икмәк | Хлеб | facts | Массаһы 500 грамдан артып киткән, ә дымлылығы 19 проценттан кәм булмаған (ГОСТ 32677-2014 терминологияһы буйынса) икмәк-булка изделиеһы Рәсәй ГОСТ-ы буйынса икмәккә ҡарай. | Согласно российскому ГОСТу, к хлебу относят хлебобулочные изделия с массой более 500 г с влажностью не менее 19 % по терминологии ГОСТ 32677-2014, которое, возможно, является заимствованием из. | 1 | 6 |
Һабан | Плуг | lead | Һабан — ер һөрә торған ауыл хужалығы ҡоралы. | Плуг — орудие (изделие) для вспашки плотной почвы, поднятия целины. | 0 | 0 |
Вәлиева Баныу Нурғәле ҡыҙы | Валеева, Бану Нургалеевна | lead | Вәлиева Баныу Нурғәле ҡыҙы (14 декабрь 1914 йыл — 24 февраль 2003 йыл) — йырсы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. | Бану Нургалеевна Валеева (14 декабря 1914 года, село Шамбулыхчи Казанской губернии — 24 февраля 2003 года, Уфа) — советская оперная певица (лирико-колоратурное сопрано), педагог, общественный деятель. | 0 | 0 |
Дөгө (үҫемлек) | Рис | lead | Дөгө — бөртөклөләр ғаиләһендәге бер йыллыҡ һәм күп йыллыҡ үләндәр төркөмөндәге ярма культураһы. | Рис — род однолетних и многолетних травянистых растений семейства. | 0 | 0 |
Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы | Асфандияров, Анвар Закирович | lead | Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы (15 май 1934 йыл — 4 февраль 2014 йыл) — тарихсы ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. | Анвар Закирович Асфандияров — советский и российский, кандидат исторических наук, профессор, кавалер ордена Салавата Юлаева. | 0 | 0 |
Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы | Асфандияров, Анвар Закирович | facts | Әнүәр Закир улы Әсфәндиәров 1934 йылдың 15 майында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Сыңғыҙ ауылында тыуған. | Родился 15 мая 1934 года в деревне Чингизово Баймакского района Башкирской АССР. | 7 | 1 |
Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы | Асфандияров, Анвар Закирович | facts | 1968—1974 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй. | В 1968—1974 годы — младший, старший научный сотрудник Института истории, языка и литературы Башкирского филиала АН СССР. | 15 | 10 |
Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы | Асфандияров, Анвар Закирович | facts | Ғалим 2014 йылдың 4 февралендә Өфө ҡалаһында вафат була. | Скончался 4 февраля 2014 года в Уфе. | 17 | 12 |
Танһыҡҡужина Тамара Михаил ҡыҙы | Тансыккужина, Тамара Михайловна | facts | 1988 йылдан уйын серҙәренә уны рус шашкаһы буйынса 1985 йылғы СССР чемпионы Т С. | Овечкин (чемпион СССР по русским шашкам 1985 года) начал тренировать Тамару с 1988 года. | 5 | 10 |
Танһыҡҡужина Тамара Михаил ҡыҙы | Тансыккужина, Тамара Михайловна | facts | 1998 йылда Тамара «үҙ» уйынын эҙләүен дауам итә: уның һөҙөмтәләре түбәнәйә (ҡатын-ҡыҙҙар араһында Рәсәй чемпионатында 7 урын). | В 1998 году идет поиск «своей» игры, который сопровождается рядом провалов на ответственных стартах (чемпионат России среди женщин, 7 место). | 15 | 20 |
Танһыҡҡужина Тамара Михаил ҡыҙы | Тансыккужина, Тамара Михайловна | facts | Артабан ул тәүге тапҡыр донъя беренселегендә сығыш яһай һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында төп программала (Якутск) — 6 урын һәм «йәшен тиҙлеге» төрөндә (Нидерланд) — 2 урын ала. | Абсолютная победа на чемпионате России (основная, быстрая и молниеносная программы), первое выступление на чемпионате мира среди женщин в основной программе (Якутск, 6 место) и по молниеносной игре (Нидерланды, 2 место). | 18 | 22 |
Сан-Паулу | Сан-Паулу | lead | Сан-Паулу (IPA) — Бразилияның көньяҡ-көнсығышындағы ҡала, шул уҡ исемле штаттың баш ҡалаһы. | Сан-Паулу (МФА) — город на юго-востоке Бразилии, столица одноимённого штата. | 0 | 0 |
Сан-Паулу | Сан-Паулу | facts | Ҡала апостол Павел исемен йөрөтә, 1554 йылдың 25 ғинуарында (Изге Павел көнө) иезуиттар индейҙарҙың тораҡ пункты урынында нигеҙ һалған. | Город носит имя апостола Павла, в день памяти которого он был основан иезуитами на месте индейского поселения 25 января (в День святого Павла) в 1554 году. | 3 | 3 |
Сан-Паулу | Сан-Паулу | facts | Ҡала майҙаны 1523 км² һәм халҡы 11,3 миллион кеше тәшкил итә (2011 йылға IBGE мәғлүмәттәре буйынса), был көнбайыш ярымшарҙа халыҡ һаны буйынса өсөнсө урында тора. | Площадь города составляет 1523, а население — 11,3 млн человек (по данным IBGE на 2011 год), что делает его третьим по численности населения городом в Западном полушарии. | 4 | 4 |
Сан-Паулу | Сан-Паулу | facts | Сан-Паулуға (ул саҡта Сан-Паулу-Кампус-ди-Пиратинга) 1554 йылдың 25 ғинуарында Мануэль да Нобрега һәм Жозе-де-Аншиета етәкселегендәге иезуит миссионерҙары төркөмө нигеҙ һала. | Поселение Сан-Паулу (тогда Сан-Паулу-дус-Кампус-де-Пиратининга) основано 25 января 1554 года группой иезуитов-миссионеров под руководством Мануэла да Нобреги и Жозе ди Аншиеты. | 10 | 10 |
Сан-Паулу | Сан-Паулу | facts | Император указы менән 1828 йылдың 1 мартында нигеҙ һалынған был уҡыу йорто, Бразилия империяһына нигеҙ һалынғандан һуң юристарға һәм сәйәсмәндәргә ихтыяж артыу сәбәпле, тәүҙә монастырь бинаһында асыла. | Это учебное заведение, основанное по императорскому декрету 1 марта 1828 года, сначала было открыто в помещении монастыря, вскоре после основания Бразильской империи, из-за увеличения потребности в адвокатах и политиках. | 23 | 26 |
Ҡула дәүере | Бронзовый век | facts | 8-10 млн км² ашыу металл зоналарының Ҡула дәүере башында металл менән мәҙәниәттәр зонаһы 8—10 млн км²-ҙан да артыҡ майҙанды биләмәһә, уның ахырына 40—43 млн км²-ға тиклем артҡан. | В начале бронзового века зона культур с металлом охватывала не более 8—10 млн км², а к его концу их площадь возросла до 40—43 млн км². | 4 | 5 |
Алтын атлы һыбайлы | Всадник на золотом коне | lead | Алтын атлы һыбайлы — башҡорт әкиәттәре буйынса төшөрөлгән фильм-әкиәт. | «Всадник на золотом коне» — музыкальный фильм-сказка режиссёра Василия Журавлёва, снятый по мотивам старинных башкирских преданий. | 0 | 0 |
Оҙон-оҙаҡ бала саҡ (фильм) | Долгое-долгое детство (фильм) | lead | Оҙон-оҙаҡ бала саҡ — Мостай Кәримдең ошо исемдәге повесы буйынса төшөрөлгән нәфис фильм (режиссёры Булат Йосопов). | «Долгое-долгое детство» — российский кинофильм 2005 года. | 0 | 0 |
Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы | Хисматуллин, Магафур Хисматуллович | lead | Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы (10 ғинуар 1915 йыл — 5 октябрь 2004 йыл) — йырсы, режиссёр, педагог. | Магафур Хисматуллович Хисматуллин (25 января 1915, аул Ново-Кубово, Уфимская губерния — 5 октября 2004, Уфа) — певец (тенор), режиссёр и педагог. | 0 | 0 |
Ырымбур мосолман Диниә назараты | Оренбургское магометанское духовное собрание | lead | Ырымбур мосолман диниә назараты — 1799 йылда Екатерина II указы буйынса Өфөлә ойошторолған Рәсәйҙә беренсе рәсми мосолман ойошмаһы. | Оренбургское магометанское духовное собрание, также Уфимское духовное магометанского закона собрание, Магометанское духовное управление — первая официальная организация мусульман России, созданная по указу Екатерины II в 1788 году. | 0 | 0 |
Мәхмүт Ҡашғари | Махмуд аль-Кашгари | lead | Мәхмүт Ҡашғари, Мәхмүт ибн Әл-Хөсәйен ибн Мөхәмәт Әл-Ҡашғари уйғ. مەھمۇد قەشقىرى, Мәhмут Қәшқири, ғәр. محمود بن الحسين بن محمد الكاشغري; 1029 ҡ. | Махмуд ибн аль-Хусейн ибн Мухаммед аль-Кашгари Махмуд Кашгарский,; 1028 или 1029, г. | 0 | 0 |
Нефть | Нефть | lead | Нефть — Ер аҫтынан сыға торған ҡараһыу төҫтәге май һымаҡ минераль шыйыҡлыҡ; ер майы (яғыулыҡ итеп, шулай уҡ кәрәсин, бензин, парафин һ.б. алыу өсөн сеймал итеп файҙаланыла); майлы, үҙенсәлекле еҫле шыйыҡса. | Нефть (из, от, naft ) — природная маслянистая горючая жидкость со специфическим запахом, состоящая в основном из сложной смеси углеводородов различной молекулярной массы и некоторых других химических соединений — также нефть всегда содержит в качестве примеси небольшое количество воды и неорганических веществ, наиболее... | 0 | 0 |
Сәпсәү һымаҡтар | Ржанкообразные | lead | Сәпсәү һымаҡтар — бөтә ер йөҙөндә осрай, һыу буйында йәшәй торған, көйөлдөләр менән аҡсарлаҡтарҙы эсенә алған ҡоштар отряды; тышҡы ҡиәфәте, мирфологияһы менән айырылап торған, бөтә бонъяға таралған, һыуҙа һәм һыу эргәһендә йәшәүсе ҡоштар отряды. | Ржанкообразные — один из самых крупных отрядов водных и околоводных птиц, распространённых во всём мире и значительно различающихся как морфологически, так и по поведенческим характеристикам. | 0 | 0 |
Башҡортостан юлдаш телевидениеһы | Башкирское спутниковое телевидение | lead | Башҡортостан юлдаш телевидениеһы — Башҡортостан Республикаһының дәүләт телеканалы. | «Башкирское спутниковое телевидение» — информационно-развлекательный телеканал Башкортостана. | 0 | 0 |
Ямашев Хөсәйен Минһажетдин улы | Ямашев, Хусаин Мингазетдинович | lead | Ямашев Хөсәйен Минһажетдин улы (6 ғинуар 1882 йыл — 13 март 1912 йыл) — революцион хәрәкәт эшмәкәре, публицист. | Хусаин Мингазетдинович Ямашев — российский революционер, первый татарский большевик, публицист. | 0 | 0 |
Гималай тауҙары | Гималаи | facts | Үҙәк Азия менән Көньяҡ Азия араһындағы тауҙар оҙонлоғо— 2900 км һәм киңлеге — 350 км. | Горная система Гималаев на стыке Центральной и Южной Азии имеет свыше 2900 км в длину и около 350 км в ширину. | 8 | 5 |
Гималай тауҙары | Гималаи | facts | Диңгеҙ кимәленән иң бейек булған Оло Гималай тауҙары — 8 км, иң тәбәшәк артылыштар 4 км бейеклектә. | Вершины более 8 км над уровнем моря составляют Большие Гималаи, самые низкие перевалы в них расположены на высотах более 4 км. | 14 | 18 |
Гималай тауҙары | Гималаи | facts | 1999 йылдың ноябрендә Америка Ҡушма Штаттарының Милли география йәмғиәте альпинистары һәм ғалимдары, глобаль юлдаш позицияһы системаһының мәғлүмәттәрен файҙаланып, Эверестың диңгеҙ кимәленән 8850 метр бейеклектә булыуын асыҡлай — XIX быуат уртаһында инглиз топографтары һәм картографтары билдәләгән бейеклектән 2 метрға ... | В ноябре 1999 года альпинисты и учёные из Национального географического общества США, используя данные системы глобального спутникового позиционирования (GPS), установили, что высота Эвереста составляет 8850 м над уровнем моря — на 2 м выше, чем определили в середине XIX века английские топографы и картографы. | 20 | 33 |
Коми теле | Коми язык | lead | Коми теле (шулай уҡ коми-зырян теле, зырян теле) — фин-уғыр төркөмөнә ингән тел, урыҫ теле менән бер рәттән Коми Республикаһының рәсми теле. | Коми язык, или коми-зырянский язык (самоназвание: коми кыв, диалектные варианты произношения: коми кыл, коми кыы) — язык народа коми. | 0 | 0 |
Ҡарт Муйнаҡ | Старомуйнаково | lead | Ҡарт Муйнак — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл, Тунғатар ауыл советына ҡарай. | Старомуйнаково — деревня в Учалинском районе Республики Башкортостан Российской Федерации. | 0 | 0 |
Ҡарт Муйнаҡ | Старомуйнаково | facts | 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %). | Согласно переписи 2002 года, преобладающая национальность — башкиры (100 %). | 22 | 2 |
Бөйөк Ҡытай диуары | Великая Китайская стена | facts | Стенаның оҙонлоғо бөтә тармаҡтары менән 21 196 километр тәшкил итә. | Длина стены со всеми ответвлениями составляет 21 196 километров. | 2 | 7 |
Бөйөк Ҡытай диуары | Великая Китайская стена | facts | Император Цинь Ши Хуанди хакимлығы осоронда (беҙҙең эраға тиклем 259—210 йылдар, Цинь династияһы) империя берләшә, бығаса күрелмәгән хакимлыҡҡа өлгәшә. | Цинь Шихуанди (259—210 гг. до н. э) объединяет все царства в империю, которая достигает небывалого могущества. | 14 | 21 |
Бөйөк Ҡытай диуары | Великая Китайская стена | facts | Төҙөлөш өсөн тейешле инфраструктура булмауы төп проблема булып тора: юлдар, эшселәр өсөн етерлек күләмдә һыу һәм аҙыҡ-түлек булмай, уларҙың һаны 300 меңгә етә, ә Цинь дәүерендә эшкә йәлеп ителгән төҙөүселәрҙең дөйөм һаны, ҡайһы бер баһалар буйынса, 2 миллионға етә. | Главной проблемой было отсутствие соответствующей инфраструктуры для строительства: не было дорог, отсутствовала в надлежащих количествах вода и пропитание для участвующих в работах, тогда как их количество достигало 300 тыс. человек, а общее количество задействованных при Цинь строителей достигло, по некоторым оценкам... | 20 | 27 |
Ҡаҙаҡҡол | Казаккулово (Башкортостан) | lead | Ҡаҙаҡҡол — Башҡортостан Республикаһының Учалы районында ауыл, Ҡаҙаҡҡол ауыл Советы үҙәге. | Казаккулово — деревня в Учалинском районе Башкортостана России, относится к Миндякскому сельсовету. | 0 | 0 |
Ҡаҙаҡҡол | Казаккулово (Башкортостан) | facts | 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (96 %). | Согласно переписи 2002 года, преобладающая национальность — башкиры (96 %). | 18 | 1 |
Ғәлиәхмәр | Галиахмерово | lead | Ғәлиәхмәр — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Амангилде ауыл советына ҡарай. | Галиахмерово — деревня в Учалинском районе Республики Башкортостан Российской Федерации. | 0 | 0 |
Ҡалуй | Калуево (Башкортостан) | lead | Ҡалуй — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Амангилде ауыл Советына ҡарай. | Калуево — деревня в Учалинском районе Республики Башкортостан Российской Федерации. | 0 | 0 |
Ҡалуй | Калуево (Башкортостан) | facts | 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, Ҡалуй ауылында башҡорттар йәшәй (100 %). | Согласно переписи 2002 года, преобладающая национальность — башкиры (100 %). | 15 | 2 |
Көсөк-Маяҡ | Кучуково-Маяк | lead | Көсөк-Маяҡ — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Амангилде ауыл советына ҡарай. | Кучуково-Маяк — деревня в Учалинском районе Башкортостана России. | 0 | 0 |
Сораман | Сураманово | lead | Сораман — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Амангилде ауыл советына ҡарай. | Сураманово — деревня в Учалинском районе Башкортостана России. | 0 | 0 |
Ахун (Учалы районы) | Ахуново (Учалинский район) | lead | Ахун — Башҡортостандың Учалы районындағы татар ауылы, Ахун ауыл Советының административ үҙәге. | Ахуново — село в Учалинском районе Республики Башкортостан Российской Федерации. | 0 | 0 |
Ҡыйҙыш | Кидыш (Башкортостан) | lead | Ҡыйҙыш — Башҡортостандың Учалы районындағы татар ауылы, Ахун ауыл советына ҡарай. | Кидыш — деревня в Учалинском районе Башкортостана России. | 0 | 0 |
Ҡыйҙыш | Кидыш (Башкортостан) | facts | 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (57 %), башҡорттар (35 %). | Согласно переписи 2002 года, преобладающие национальности — татары (57 %), башкиры (35 %). | 6 | 2 |
Ташморон (Учалы районы) | Ташмурын | lead | Ташморон (урыҫса "Ташмурын") — Башҡортостандың Учалы районындағы татар ауылы, Ахун ауыл советына ҡарай. | Ташмурын — деревня в Учалинском районе Республики Башкортостан Российской Федерации. | 0 | 0 |
Ташморон (Учалы районы) | Ташмурын | facts | 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (67 %), башҡорттар (33 %). | Согласно переписи 2002 года, преобладающие национальности — татары (67 %), башкиры (33 %). | 4 | 2 |
Танысау | Танычау | lead | Танысау (икенсе исеме Ташморон) — Башҡортостандың Учалы районындағы татар ауылы, Ахун ауыл Советына ҡарай. | Танычау — деревня в Учалинском районе Башкортостана России. | 0 | 0 |
Танысау | Танычау | facts | 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, күпселек милләттәр - башҡорттар (50%), татарҙар (49%). | Согласно переписи 2002 года, преобладающие национальности — башкиры (50 %), татары (49 %). | 13 | 3 |
Бөйҙө | Буйда (село) | lead | Бөйҙө — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Ахун ауыл советына ҡарай. | Буйда — село в Учалинском районе Республики Башкортостан Российской Федерации. | 0 | 0 |
Бөйҙө | Буйда (село) | facts | «Бөйҙө-1», «Бөйҙө-2» йәмәғәт транспорты туҡталыштары. | Остановки общественного транспорта «Буйда-1», «Буйда-2». | 22 | 9 |
Бәрҙе | Хариусы | lead | Европа бәрҙеhе — һөмбаш һымаҡтар отряды, һөмбаштар ғаиләһенә ҡараған төр. | Хариусы — род рыб подсемейства хариусовых семейства лососевых отряда лососеобразных. | 0 | 0 |
Сабаҡ | Обыкновенная плотва | lead | Сабаҡ — нурһөйәкле балыҡтар төркөмөнән, һаҙандар ғаиләһенә ҡарай. | Имеет много подвидов, множество которых имеет собственное название: тарань, плотица. | 0 | 0 |
Типтәрҙәр | Тептяри | lead | Типтәрҙәр XVII быуаттан алып Башҡортостанда билдәле ҡатлам (тәүге осорҙа социаль төркөм). | Тептяри, или тептери (типтяри, баш. типтәрҙәр) — социальная группа или народность. | 0 | 0 |
Конституция | Конституция | lead | Конституция («төҙөлөш, ҡоролош») — илдең төп законы, дәүләттең йәки федератив дәүләттә территориаль берәмектең, шәхестең сәйәси, хоҡуҡи, иҡтисади статусын билдәләгән юғары юридик көскә эйә булған норматив-хоҡуҡи акты. | Конституция (от — «устройство, установление, сложение») — основной закон государства, особый нормативный правовой акт, имеющий высшую юридическую силу. | 0 | 0 |
Өфө мосолман зыяраты | Мусульманское кладбище (Уфа) | lead | Өфө мосолман зыяраты — Өфөлә, Ағиҙелдең үрге ярында урынлашҡан мосолман зыяраты; Алтай һәм Кесе Ахтыр урамдарына сиктәш. | Мусульманское кладбище или Татарское клабдище — одно из самых старых и известных мест погребения усопших в Уфе. | 0 | 0 |
ЮНЕСКО | ЮНЕСКО | lead | ЮНЕСКО (UNESCO — United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) — мәғариф, фән һәм мәҙәниәт мәсьәләләре буйынса Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы учреждениеһы. | ЮНЕСКО (акрон.) — специализированное учреждение Организации Объединённых Наций по вопросам образования, науки и культуры. | 0 | 0 |
Атеизм | Атеизм | lead | Аллаһ, илаһи заттар һәм рухтар, башҡа матди (материаль) булмаған заттар һәм көстәр, әхирәт донъяһы булғанлығын, йәндең үлемһеҙ булыуын һ.б. кире ҡаҡҡан донъяға ҡараш. | Атеизм («отрицание бога, безбожие ) — отвержение веры в существование любого божества/бога или уверенность в том, что богов не существует. | 0 | 0 |
Туйсина Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы | Туйсина, Рашида Гильмитдиновна | facts | Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы Туйсина 1942 йылдың 10 майында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Сыңғыҙ ауылында тыуған. | Рашида Гильмитдиновна Туйсина родилась 10 мая 1942 года в ауле Чингизово Баймакского района Башкирской АССР. | 1 | 2 |
Химик элементтар исемлеге | Список химических элементов | lead | Химик элементтар исемлеге атом массаһы үҫеүе буйынса тәртипкә килтерелгән, башҡа параметрҙар буйынса төрҙәргә бүлеү мөмкинлеге лә ҡаралған. | Список химических элементов упорядочен в порядке возрастания атомных номеров с возможностью сортировки по другим параметрам. | 0 | 0 |
Баҡыр | Медь | lead | Баҡыр — химик элементтарҙың периодик таблицаһында атом һаны буйынса 29-сы элемент, беренсе группаның өҫтәмә төркөмөндә, дүртенсе периодында урынлашҡан. | Медь (химический символ — Cu, от ) — химический элемент 11-й группы (по устаревшей классификации — побочной подгруппы первой группы, IB) четвёртого периода периодической системы химических элементов Д. | 0 | 0 |
Å (латин хәрефе) | Å (латиница) | lead | Ул норвег, швед, дан, төньяк фриз, валлон, чаморро һәм истрорумын әлифбаларында, шулай уҡ луле-саами, колтта-саами һәм төньяҡ саами әлифбаларында ҡулланыла. | Диакритический знак кружок над буквой происходит от второй буквы а, которая писалась сверху в сдвоенном аа: aͣ. | 0 | 0 |
Йәшел | Зелёный цвет | lead | Йәшел — өс төп төҫтөң береһе, спектрҙа йәшел төҫ диапозоны 5000-565 нанометр. | Зелёный цвет — один из трёх наряду с красным и синим основной цвет в системе RGB. | 0 | 0 |
Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы | Акназаров, Зекерия Шарафутдинович | lead | Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы (22 август 1924 йыл — 2 апрель 2000 йыл) — совет комсомол, партия һәм дәүләт эшмәкәре. | Зекерия Шарафутдинович Акназаров (22 августа 1924 — 2 апреля 2000) — советский государственный и партийный деятель. | 0 | 0 |
Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы | Акназаров, Зекерия Шарафутдинович | facts | 1962—1986 − Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе. | Председатель Совета Министров Башкирской АССР (1962—1986). | 6 | 1 |
Зәғәфүрәнов Фәйзрәхман Зәғәфүрән улы | Загафуранов, Файзрахман Загафуранович | facts | Ҡыҙыл Йондоҙ, ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957, 1963) һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. | Награждён орденами Трудового Красного Знамени (1957, 1963), «Знак Почета», Красной Звезды. | 2 | 11 |
Зәғәфүрәнов Фәйзрәхман Зәғәфүрән улы | Загафуранов, Файзрахман Загафуранович | facts | Зәғәфуранов Файзрахман Зәғәфуран улы 1913 йылдың 10 октябрендә Өфө губернаһының Златоуст өйәҙе Һөләймән ауылында тыуған. | Файзрахман Загафуранович Загафуранов родился 10 октября 1913 г. в деревне Сулейманово Златоустовского уезда Уфимской губернии, ныне Мечетлинского района Республики Башкортостан. | 3 | 6 |
Зәғәфүрәнов Фәйзрәхман Зәғәфүрән улы | Загафуранов, Файзрахман Загафуранович | facts | Башкомвуз уҡытыусыһы (1935—1937), өлкә политпросветмәктәп, Темәс башҡорт педагогия училищеһы директоры (1943—1945) булып эшләй. | Место работы: c 1935 по 1937 годы — преподаватель Башкомвуза, директор областной политпросветшколы, директор Темясовского башкирского педагогического училища (1943—1945). | 7 | 8 |
Зәғәфүрәнов Фәйзрәхман Зәғәфүрән улы | Загафуранов, Файзрахман Загафуранович | facts | 1950—1967 йылдарҙа БАССР Юғары Советы Президиумы Рәйесе вазифаһын атҡара. | Председатель Президиума Верховного Совета БАССР (1950—1967). | 8 | 2 |
Мәҡсүтова Нәжибә Хәйерзаман ҡыҙы | Максютова, Нажиба Хаерзамановна | facts | 1990—2000 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе. | В 1990—2000 годах являлась первым председателем Общества башкирских женщин Башкортостана. | 2 | 3 |
Мәҡсүтова Нәжибә Хәйерзаман ҡыҙы | Максютова, Нажиба Хаерзамановна | facts | 1960—1970 йылдарҙа диалектологик экспедициялар ойоштора. | В 1960-х и 1970-х годах была организатором нескольких диалектологических экспедиций. | 12 | 7 |
Көйгәнәк | Луговой лунь | lead | Көйгәнәк, торомбай — ҡарсығалар ғаиләһенә ҡараған, күгәрсен ҙурлығындағы йыртҡыс ҡош. | Луговой лунь — хищная птица семейства ястребиных, распространённая в западной Палеарктике; один из 5-и видов луней, гнездящихся на территории России. | 0 | 0 |
Көйгәнәк | Луговой лунь | facts | Кәүҙәһенең оҙонлоғо — 41-52 см, ҡанат йәйеме — 97-120 см. | Это наиболее мелкий вид луней — длина тела 41—52 см, размах крыльев 97—120 см. | 5 | 8 |
Һағыҙаҡтар | Осы | lead | Һағыҙаҡ — ярыҡанатлылар ғаиләһенә кергән буй-буй һыҙатлы, ҡара төҫтөге саға торған бөжәктәр; осоусы ҡорттар. | Осы (лат. vespae) — не имеющее строго научного определения название некоторых насекомых из инфраотряда жалящих (Aculeata) отряда перепончатокрылых. | 0 | 0 |
Әстерхан өлкәһе | Астраханская область | lead | Әстерхан өлкәһе — өлкә, Рәсәй Федерацияһы төбәге. | Астраханская область — субъект Российской Федерации, относится к Южному федеральному округу. | 0 | 0 |
Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты | Центральное духовное управление мусульман России | lead | Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты (СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандарының Диниә назараты) — СССР-ҙа һәм Рәсәй Федерацияһында рәсми мосолман ойошмаһы. | Центральное духовное управление мусульман России (ЦДУМ России) — старейшая из действующих общероссийских религиозных организаций мусульман (муфтиятов). | 0 | 0 |
Ė (латин хәрефе) | Ė | lead | Был хәреф литва әлифбаһында һәм немец теленең кёльн диалектында ҡулланыла (мәҫ. ėßß). | В литовском языке Ė — девятая буква алфавита. | 0 | 0 |
Илсеғол (Учалы районы) | Ильчигулово (Учалинский район) | lead | Илсеғол — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл, Илсеғол ауыл Советына ҡарай. | Ильчигулово — деревня в Учалинском районе Башкортостана России, центр Ильчигуловского сельсовета. | 0 | 0 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.