ba_title stringlengths 1 102 | ru_title stringlengths 1 101 | section stringclasses 2
values | ba stringlengths 18 400 | ru stringlengths 18 400 | ba_sentence_index int64 0 24 | ru_sentence_index int64 0 39 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Нукуалофа | Нукуалофа | facts | Һауа температураһы йыл дауамында +20-нән +26 °C-ҡа тиклем тирбәлә. | Температура воздуха в течение года колеблется от +20 до +26 °C. | 6 | 6 |
Нукуалофа | Нукуалофа | facts | 1773 һәм 1777 йылдарҙа Нукуалофа территорияһына инглиз капитаны Джеймс Кук килә. | В 1773 и 1777 годах территорию Нукуалофы посетил английский капитан Джеймс Кук. | 15 | 15 |
Порт-Вила | Порт-Вила | lead | Порт-Вила — Тымыҡ океандың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан Вануату республикаһының иң ҙур ҡалаһы һәм баш ҡалаһы. | Порт-Вила расположена на пляже Меле на юго-западном побережье острова Эфате. | 0 | 0 |
Порт-Вила | Порт-Вила | facts | 1970 йылда түбән һалымдар индерелгәндән һуң, ҡалала йәнле төҙөлөш башлана: иҫке иҫкергән колониаль ҡоролмалар һүтелә, уларҙың урынында бетон биналар төҙөлә, урамдар түшәлә, 1972 йылда төп пристань төҙөлә, ул йыл һайын круиз судноларын ҡабул итә, Вила туристарҙың популяр ял итеү урынына әйләнә. | После введения в 1970 году низких налогов, в городе развернулось оживленное строительство: старые обветшалые колониальные постройки были снесены, на их месте построены здания из бетона, улицы замостили, в 1972 году построена главная пристань, которая ежегодно принимала круизные суда, Вила превратилась в популярное мест... | 11 | 5 |
Паликир | Паликир | lead | Паликир — Микронезия Федератив Штаттарының баш ҡалаһы. | Паликир — столица Федеративных Штатов Микронезии. | 0 | 0 |
Паликир | Паликир | facts | 5000-дән саҡ ҡына кәмерәк халҡы булған ҡала Сокеш муниципалитетының бер өлөшө булып тора, унда 2010 йылда 6 647 кеше йәшәгән, ә ил халҡының дөйөм һаны 106 487 кеше тәшкил иткән. | Город с населением чуть менее 5000 жителей, является частью более крупного муниципалитета Сокеш, в котором по состоянию на 2010 год проживало 6 647 человек, из общей численности населения страны, составлявшей 106 487 человек. | 3 | 3 |
Паликир | Паликир | facts | Понпеи утрауының төньяҡ-көнбайыш яғында урынлашҡан (утрауҙың халыҡ һаны — 34 789 кеше). | Расположен на северо-западной стороне острова Понпеи (население 34 789 человек). | 4 | 4 |
Паликир | Паликир | facts | Диндарҙарҙың күпселеге христиандар: протестанттар (47 %) һәм католиктар (50 %). | Большинство верующих — христиане: протестанты (47 %) и католики (50 %). | 11 | 11 |
Үҙәк Калахари һунар ҡурсаулығы | Сентрал-Калахари | lead | Үҙәк Калахари һунар ҡурсаулығы — Ботсванала Калахари сүлендәге милли һунар ҡурсаулығы. | Сентрал-Калахари — национальный охотничий заповедник в Ботсване в пустыне Калахари. | 0 | 0 |
Үҙәк Калахари һунар ҡурсаулығы | Сентрал-Калахари | facts | Уларҙың береһе — «Алдау үҙәне» — яҡынса 16 000 йыл элек формалаша башлай. | Одна из них — «Долина обмана» — начала формироваться около 16 000 лет назад. | 7 | 7 |
Майонез | Майонез | lead | Майонез — үҫемлек майынан, йомортҡа һарыһынан, горчицанан, уксустан (йәки лимон һутынан ), тоҙҙан һәм шәкәрҙән әҙерләнгән соус. | Майонез — соус, приготовленный из растительного масла, яичного желтка, горчицы, уксуса (или лимонного сока ), соли и сахара. | 0 | 0 |
Майонез | Майонез | facts | Төрлө сауҙа маркалары майонездарының яраҡлылыҡ ваҡыты 1 айҙан 7 айға тиклем тәшкил итә. | Срок годности майонезов разных торговых марок колеблется от 1 до 7 месяцев. | 12 | 30 |
Ҡуңғыраттар | Конграты | lead | Ҡуңғыраттар, Ҡуңғыраттар, Уңыраттар, Кунгираты, Хоңхираттар, Хоңғыраттар, Хуңғыраттар. | Конграты также кунграты, унгираты, кунгираты, хонгхираты, хонгираты, хунгираты. | 0 | 0 |
Ҡуңғыраттар | Конграты | facts | 2010 йылғы Тажикстан халҡының халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, илдә 38 078 ҡуңғырат иҫәпкә алынған кеше тәшкил иткән. | По данным переписи населения Таджикистана 2010 года численность конгратов в стране составила 38 078 человек. | 22 | 24 |
Ҙур Лимпопо сик-ара милли паркы | Трансграничный парк Большой Лимпопо | lead | Ҙур Лимпопо сик-ара милли паркы — хәҙерге ваҡытта Африка дәүләттәренең — Зимбабве, Мозамбик һәм Көньяҡ Африка Республикаһы территорияһында формалашҡан тәбиғәт паркы. | Трансграничный парк Большой Лимпопо — формируемый в настоящее время природный парк на территории африканских государств Зимбабве, Мозамбик и ЮАР. | 0 | 0 |
Ҙур Лимпопо сик-ара милли паркы | Трансграничный парк Большой Лимпопо | facts | Парктың майҙаны — 37 572 км². | Площадь парка составляет 37 572 км². | 1 | 1 |
Ҙур Лимпопо сик-ара милли паркы | Трансграничный парк Большой Лимпопо | facts | Парктың икенсе үҫеш фазаһы уның 100 000 км² тиклем киңәйеүен күҙ уңында тота, был Бөйөк Лимпопоны донъялағы иң ҙур тәбиғәт паркы итәсәк. | Вторая фаза развития парка предполагает его расширение почти до 100 000 км², что сделает Большой Лимпопо крупнейшим природным парком в мире. | 2 | 2 |
Ҙур Лимпопо сик-ара милли паркы | Трансграничный парк Большой Лимпопо | facts | Паркты булдырыу тураһында меморандумға 2000 йылдың 10 ноябрендә ҡул ҡуйыла. | Меморандум о создании парка был подписан 10 ноября 2000 года. | 3 | 3 |
Ҙур Лимпопо сик-ара милли паркы | Трансграничный парк Большой Лимпопо | facts | 2002 йылдың 9 декабрендә парк барлыҡҡа килгән дәүләт башлыҡтары уны төҙөү тураһында килешеүгә ҡул ҡуя. | 9 декабря 2002 года главы государств, на территории которых формируется парк, подписали соглашение о его создании. | 5 | 5 |
Ҙур Лимпопо сик-ара милли паркы | Трансграничный парк Большой Лимпопо | facts | Тәүге хайуандар милли парктарҙың элекке сиктәре аша 2001 йылдың 4 октябрендә сыға. | Первые животные пересекли бывшие границы национальных парков 4 октября 2001 года. | 6 | 6 |
Гренландия милли паркы | Гренландский национальный парк | lead | Гренландия милли паркы — Гренландияла берҙән-бер милли парк. | Гренландский национальный парк — единственный национальный парк в Гренландии. | 0 | 0 |
Гренландия милли паркы | Гренландский национальный парк | facts | Парк 1974 йылдың 22 майында булдырыла, һәм 1988 йылда үҙенең хәҙерге формаһын ала. | Парк был образован 22 мая 1974 года и свою нынешнюю форму обрёл в 1988 году. | 6 | 6 |
Гренландия милли паркы | Гренландский национальный парк | facts | 1986 йылда Местерсвигта йәшәгән геологик ҡаҙыныуҙарҙы бөтөрөү менән шөғөлләнгән 40 кеше даими ҡатнаша, әммә улар тиҙҙән парк территорияһын ташлап китә. | В 1986 году постоянно присутствовало 40 человек, занимавшихся ликвидацией геологических разработок, проживавших в Местерсвиг, но они вскоре покинули территорию парка. | 9 | 9 |
Гренландия милли паркы | Гренландский национальный парк | facts | Һуңғы ваҡытта парк территорияһында 110 эт менән 27 кеше ҡышлай. | В последнее время на территории парка зимует 27 человек со 110 собаками. | 10 | 10 |
Гренландия милли паркы | Гренландский национальный парк | facts | Парк территорияһында 5 меңдән 15 меңгә тиклем һарыҡ-үгеҙ — донъя популяцияһының 40 проценты йәшәй. | На территории парка проживает от 5 до 15 тысяч овцебыков — 40 % мировой популяции. | 18 | 19 |
Гренландия милли паркы | Гренландский национальный парк | facts | Төньяҡ болан һәм бүре парктан 1900 һәм 1934 йылдарҙа юҡҡа сыға, әммә бүреләр паркка ваҡыт-ваҡыт менән килә. | Северный олень и волк исчезли из парка в 1900 и 1934 гг. соответственно, хотя волки периодически посещают парк. | 21 | 22 |
Чатни | Чатни | lead | Чатни — төп ризыҡтың тәмен ҡуҙғатыусы традицион һинд соустарының ҙур төркөмө. | Чатни — большая группа традиционных индийских соусов, оттеняющих вкус основного блюда. | 0 | 0 |
Мостафа III | Мустафа III | facts | 1711; 1778 йылдың 5 ноябренән Сәйет Нишанджи Мостафа-пашаға үл. | 1711; с 5 ноября 1778 года была замужем за Сейидом Нишанджи Мустафой-пашой ум. | 14 | 17 |
Мостафа III | Мустафа III | facts | Бейхан-солтан (1 февраль 1766 — 7 ноябрь 1824; Әсәһе — Әҙелшаһ Ҡадын-эфенди ) — 1784 йылдың майынан Челик мостафа-пашаға үл. | Бейхан-султан (1 февраля 1766 — 7 ноября 1824; мать — Адильшах Кадын-эфенди ) — с мая 1784 года была замужем за Челик Мустафой-пашой ум. | 16 | 19 |
Һәрәм | Гарем | lead | Һәрәм, дөрөҫөрәге харем (от, харам тыйылған, изге урын), йәки сераль мосолмандарҙың ҡатындары йәшәгән һарайҙың йәки йорттоң ябыҡ һәм һаҡланған торлаҡ өлөшө. | Гарем, точнее харем (от, харам — запретное, священное место), или сераль («огороженное место, зверинец») — закрытая и охраняемая жилая часть дворца или дома, в которой жили жёны мусульман. | 0 | 0 |
Гейтс-оф-те-Арктик | Гейтс-оф-те-Арктик | lead | Гейтс-оф-те-Арктик (тәржемәһе — Арктика ҡапҡалары ) — АҠШ-тың милли паркы. | Гейтс-оф-те-Арктик (в переводе Ворота Арктики ) — национальный парк США. | 0 | 0 |
Гейтс-оф-те-Арктик | Гейтс-оф-те-Арктик | facts | 1978 йылдың 1 декабрендә милли ҡомартҡы (монумент) статусын ала. | 1 декабря 1978 года получил статус национального монумента. | 4 | 4 |
Гейтс-оф-те-Арктик | Гейтс-оф-те-Арктик | facts | Һуңыраҡ 1980 йылдың 2 декабрендә милли парк итеп үҙгәртелә. | Позже — 2 декабря 1980 года — стал национальным парком. | 5 | 5 |
Бүрәт теле | Бурятский язык | facts | 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға ярашлы, Бүрәт Республикаһы территорияһында халыҡтың 13,7 % ғына бүрәт телендә (2002 йылда 23,6 % ине) һөйләшә. | Согласно Всероссийской переписи населения 2010 года на территории Республики Бурятия бурятским владеет только 13,7 % населения (в 2002 году было 23,6 %). | 9 | 10 |
Бүрәт теле | Бурятский язык | facts | Статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, Рәсәйҙә һуңғы тиҫтә йылдарҙа туған телен белгән бүрәттәрҙең өлөшө 81,4 % алып 43,6 % тиклем кәмеүе күҙәтелә. | Также, по данным статистики, в России за последние десятилетия наблюдается существенное снижение доли владеющих родным языком среди самих бурят с 81,4 % до 43,6 %. | 10 | 11 |
Утиғурҙар | Утигуры | lead | Утиғурҙар (utur оγur — «утыҙ уғыр ҡәбиләһе») — болғарҙарҙың ҡәбилә төркөмө, ҡутриғурҙар һәм башҡалар менән бер рәттән V—VII быуаттарҙа Дон һәм Кубань араһындағы далаларҙа күсмә тормошта йәшәгән. | Утигуры (утригуры, утургуры) — племенная группа булгар наряду с кутригурами (кутургурами) и др., кочевавшая в степях между Доном и Кубанью в V—VII веках. | 0 | 0 |
Утиғурҙар | Утигуры | facts | Ҡубрат үлгәндән һуң, 670 йылда болғарҙар хазарҙарҙан еңелә һәм Аспарух етәкселегендәге утиғурҙар 679 йылда түбәнге Дунай аша сыға Һәм Византиянан тартып алынған ерҙәрҙә (Мёзия һәм Фракия) Беренсе Болгар батшалығына нигеҙ һала. | В 670 г. булгары после смерти Кубрата, потерпели поражение от хазар и утигуры во главе с Аспарухом в 679 году форсируют нижний Дунай и на отвоеванных у Византии землях (Мёзия и Фракия) основывают Первое Болгарское царство. | 5 | 5 |
Көсөк | Кучук (сибирский царевич) | lead | Көсөк — Күсем хан нәҫеленән булған бөйөк башҡорт ханы, Абылайгәрәй улы һәм Күсем хан бүләһе. | Кучук — сибирский царевич, хан, сын Аблай-Гирея и правнук хана Кучума. | 0 | 0 |
Ҡутриғурҙар | Кутригуры | lead | Ҡутриғурҙар (ҡутрағырҙар) — утиғурҙар менән бер рәттән болғарҙарҙың нигеҙен тәшкил иткән күсмә халыҡ. | Кутригуры (также котригуры, кутургуры) — кочевой народ, который, наряду с утигурами (или утургурами) составлял основу протоболгар. | 0 | 0 |
Ҡутриғурҙар | Кутригуры | facts | Ҡутриғурҙар тәүге тапҡыр 469-488 йылдарҙа телгә алына Һәм Днепр менән Дон йылғалары араһы далалары менән локалләштерелә. | Первые упоминания относятся к 469—488 годам и локализуются степями Днепро-Донского междуречья. | 5 | 9 |
Алтын Урҙа хакимдары исемлеге | Список правителей Золотой Орды | lead | Алтын Урҙа үҙәк Евразия ерҙәрендә күп милләтле урта быуат дәүләте, ул үҙ составында бик күп төрлө ҡәбиләләрҙе, халыҡтарҙы һәм илдәрҙе берләштерә. | Золотая Орда — средневековое многонациональное государство на землях центральной Евразии, которое объединило в своем составе множество разных племён, народов и стран. | 0 | 0 |
Шарф | Шарф | lead | Шарф («үргән; бәйләнгән») — муйынға урай, башҡа ябынайәки ҡул-башҡа һала торғанкейем-һалым әйбере. | В странах с холодным климатом находят применение толстые вязаные шарфы, зачастую шерстяной шарф повязывается вокруг шеи для сохранения тепла. | 0 | 0 |
Копенгаген | Копенгаген | facts | Тарихи ҡаланың халҡы 600 меңдән ашыу кеше тәшкил итә, ҡала яны биҫтәләре менән бергә 1,3 миллиондан ашыу кеше йәшәй. | Население исторического города составляет чуть более 600 тысяч человек, с пригородами — более 1,3 миллиона жителей. | 1 | 2 |
Копенгаген | Копенгаген | facts | 1043 йылда хәҙерге ҡала урынында Хавн («пристань») балыҡсылар ауылы, уның янында 1167 йылда замок төҙөлә. | В 1043 году на месте современного города упоминается рыбацкая деревня Хавн («пристань»), рядом с которой в 1167 году был построен замок. | 6 | 8 |
Копенгаген | Копенгаген | facts | 1416 йылда король Эрик Померанский Копенгагенды яулап ала һәм 1433 йылда уны үҙенең резиденцияһы иткән. | В 1416 году король Эрик Померанский завоевал Копенгаген и в 1433 году сделал его своей резиденцией. | 11 | 13 |
Копенгаген | Копенгаген | facts | Граф һуғышы ваҡытында Копенгаген ҡаты ҡамауға дусар була, ә 1658-1659 йылдарҙа Швеция ғәскәренән батырҙарса һаҡлап ҡалына, ә алты йыл элек ҡала янында билдәле диңгеҙ алышы була. | Во время Графской войны Копенгаген выдержал жестокую осаду, а в 1658—1659 годах героически защищался от шведов, а шестью годами ранее в виду города произошла знаменитая морская баталия. | 12 | 14 |
Копенгаген | Копенгаген | facts | Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Данияның нейтралитеты Һөҙөмтәһендә Копенгаген Бөйөк Британия һәм Германия менән сауҙа итеүҙән сәскә ата, ә ҡаланы һуғыш ваҡытында яҡынса 40 000 һалдат һаҡлай. | В результате нейтралитета Дании во время Первой мировой войны Копенгаген процветал от торговли как с Великобританией, так с Германией, а город защищали приблизительно 40 000 солдат на время войны. | 13 | 15 |
Копенгаген | Копенгаген | facts | Шуға ҡарамаҫтан, тик 1930-сы йылдарҙа ғына, 5 ҙур торлаҡ йорт төҙөү өсөн, Кристианхавендағы Torvegade урамының бер яғы емерелә. | Тем не менее только в 1930-х последовали существенные жилищные строительства, с разрушением одной стороны улицы Torvegade в Кристианхавне, чтобы построить 5 больших жилых домов. | 16 | 18 |
Мария-Антуанетта | Мария-Антуанетта | lead | Мария-Антуанетта Австрия ( / /, тыуғанда Мария Антония Йозеф Иоганна Габсбург-Лотарингская,; 2 ноябрь 1755, Вена, Изге Рим империяһы — 16 октябрь 1793, Париж, Беренсе француз республикаһы) — Франция һәм Наварра королеваһы (с 10 май 1774 йыл), император Франц I һәм Мария-Терезия ның кесе ҡыҙы. | Мария-Антуанетта Австрийская ( / /, урождённая Мария Антония Йозефа Иоганна Габсбург-Лотарингская,; 2 ноября 1755, Вена, Священная Римская империя — 16 октября 1793, площадь Революции, Париж, Французская республика) — королева Франции и Наварры (с 10 мая 1774 года), младшая дочь императора Франца I и Марии-Терезии. | 0 | 0 |
Мария-Антуанетта | Мария-Антуанетта | facts | Мария-Антуанетта 1755 йылдың 2 ноябрендә Венала донъяға килә һәм Мария-Терезия һәм Франц I Лотарингский императорының 15-се балаһы була. | Мария-Антуанетта появилась на свет 2 ноября 1755 года в Вене и была 15-м ребёнком Марии-Терезии и императора Франца I Лотарингского. | 4 | 4 |
Мария-Антуанетта | Мария-Антуанетта | facts | Тыуымдың ауыр булыуы, шулай уҡ 1755 йылдың 1 ноябрендә Лиссабонда булған һәм күп ғүмерҙәрҙе алып киткән ер тетрәү яңы тыуған сабый өсөн насар билдәләр тип аңлатыла башлай. | Тяжёлые роды вкупе с землетрясением в Лиссабоне, которое произошло 1 ноября 1755 и унесло множество жизней, стали трактоваться как плохие знамения для новорождённой. | 9 | 9 |
Преображенка (Ҡурған өлкәһе) | Преображенка (Курганская область) | lead | Преображенка — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районындағы ауыл. | Преображенка — деревня в Сафакулевском районе Курганской области. | 0 | 0 |
Преображенка (Ҡурған өлкәһе) | Преображенка (Курганская область) | facts | 2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, халыҡтың милли структураһында урыҫтар 58%, башҡорттар 40% тәшкил итә. | Согласно результатам Всероссийской переписи населения 2002 года, в национальной структуре населения русские составляли 58 %, башкиры — 40. | 3 | 2 |
Алакүл (Әлмән районы) | Алакуль (Альменевский район) | lead | Алакүл (1964 йылға тиклем Штан (Сорочье, Ҡаракүлмәк)) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районындағы ауыл. | Алакуль (до 1964 года Штаново (Сорочье, Каракуль-мяк)) — деревня в Альменевском районе Курганской области. | 0 | 0 |
Алакүл (Әлмән районы) | Алакуль (Альменевский район) | facts | Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының 1922 йылдың 14 июнендәге «Автономиялы Башҡорт Совет Социалистик Республикаһының сиктәрен киңәйтеү тураһында» декретына ярашлы Ялан кантоны бөтөрөлә, ә уның бөтә территорияһы Силәбе губернаһының Силәбе өйәҙе составына инә. | Согласно декрету ВЦИК «О расширении границ Автономной Башкирской Советской Социалистической Республики» от 14 июня 1922 года Яланский кантон был упразднён, а вся его территория вошла в состав Челябинского уезда Челябинской губернии. | 11 | 17 |
Алакүл (Әлмән районы) | Алакуль (Альменевский район) | facts | Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының 1923 йылдың 3 һәм 12 ноябрендәге ҡарарҙары менән РСФСР-ҙың Урал өлкәһе Силәбе округы составында Ҡатай районы ойошторола. | Постановлениями ВЦИК от 3 и 12 ноября 1923 года в составе Челябинского округа Уральской области РСФСР образован Катайский район. | 12 | 18 |
Алакүл (Әлмән районы) | Алакуль (Альменевский район) | facts | Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының 1930 йылдың 20 апрелендәге ҡарары менән Ҡатай районы Ялан районы менән берләштерелә. | Постановлением ВЦИК от 20 апреля 1930 года Катайский район объединён с Яланским районом в один Ялано-Катайский район. | 13 | 21 |
Алакүл (Әлмән районы) | Алакуль (Альменевский район) | facts | Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының 1934 йылдың 17 ғинуарындағы ҡарары менән Урал өлкәһе бөтөрөлә, Ялан-Ҡатай районы яңы ойошторолған Силәбе өлкәһенә инә. | Постановлением ВЦИК от 17 января 1934 года Уральская область упразднена, Ялано-Катайский район вошёл во вновь образованную Челябинскую область. | 14 | 22 |
Алакүл (Әлмән районы) | Алакуль (Альменевский район) | facts | РСФСР Юғары Советы Президиумының 1940 йылдың 12 ноябрендәге һәм 17 декабрендәге указдары менән Ялан-Ҡатай районы Әлмән һәм Сафакүл райондарына бүленә. | Указами Президиума Верховного Совета РСФСР от 12 ноября и 17 декабря 1940 года Ялано-Катайский район разделён на Альменевский и Сафакулевский районы. | 15 | 23 |
Алакүл (Әлмән районы) | Алакуль (Альменевский район) | facts | СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 6 февралендәге указы менән Ҡурған өлкәһе ойошторола, Әлмән районы уның составына инә. | Указом Президиума Верховного Совета СССР от 6 февраля 1943 года образована Курганская область, Альменевский район вошёл в её состав. | 16 | 24 |
Алакүл (Әлмән районы) | Алакуль (Альменевский район) | facts | 1964 йылдың 5 июнендә РСФСР Юғары Советы Президиумы Указы менән Штан ауылы Алакүл тип үҙгәртелә. | 5 июня 1964 года Указом Президиума ВС РСФСР деревня Штаново переименована в Алакуль. | 17 | 25 |
Ҡармышева Балкис Хәлил ҡыҙы | Кармышева, Балкис Халиловна | lead | Ҡармышева Балкис (Бәлкис) Хәлил ҡыҙы (Ҡолжа, Синьцзян, провинцияһы,Ҡытай —, Мәскәү) — совет һәм үзбәк этнографы-төркиәтсе, тарих фәндәре кандидаты (1951, монография буйынса), тарих фәндәре докторы (1978, монография буйынса). | Балкис (Бэлькис) Халиловна Кармышева (Кульджа, провинция Синьцзян, Китай —, Москва) — советский и узбекский этнограф-тюрколог, доктор исторических наук (1978, по монографии). | 0 | 0 |
Ҡармышева Балкис Хәлил ҡыҙы | Кармышева, Балкис Халиловна | facts | Тажик ССР-ы Фәндәр академияһының Тарих институты (1945—1956), СССР Фәндәр академияһының этнография институты (1956 йылдан алып) ғилми хеҙмәткәре. | Научный сотрудник Института истории АН ТаджССР (1945—1956), Института этнографии АН СССР (с 1956). | 1 | 1 |
Ҡолжа | Кульджа | lead | Ҡолжа ҡаҙ. قۇلجا Құлжа, йәки Инин — Ҡытай Халыҡ Республикаһы, Шеңжан-Уйғыр автономиялы районы Или-Ҡаҙаҡ автономиялы округындағы ҡала өйәҙе, автономиялы округтың халыҡ хөкүмәте урынлашҡан урын. | Кульджа, или Инин — городской уезд в Или-Казахском автономном округе Синьцзян-Уйгурского автономного района КНР, место пребывания народного правительства автономного округа. | 0 | 0 |
Ҡолжа | Кульджа | facts | Ҡолжа, бөтә Или солтанлығы, 1871 йылда Рәсәй ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына; 1881 йылда Ҡытайға кире ҡайтарыла, шунан һуң бик күп Или уйғырҙары (45 меңгә яҡын кеше) һәм дунгандар (4,6 меңгә яҡын) Рәсәй биләмәләренә (бөгөнгө көньяҡ-көнсығыш Ҡаҙағстан һәм төньяҡ Ҡырғыҙстан) күсенә. | Кульджа и весь Илийский край были заняты российскими войсками в 1871 году; возвращены Китаю в 1881 году, после чего многие илийские уйгуры (около 45 тысяч человек) и дунгане (около 4,6 тысяч) переселились в российские владения (нынешний юго-восточный Казахстан и северный Кыргызстан). | 13 | 15 |
Ҡолжа | Кульджа | facts | Ҡолжа ҡала өйәҙе 8 урам комитетына, 1 ҡасабаға һәм 8 улусҡа бүленә. | Городской уезд Кульджа делится на 8 уличных комитетов, 1 посёлок и 8 волостей. | 24 | 28 |
Бөртэ | Бортэ | lead | Бөртэ-фужин, Бөрте-учжин кит. | Бортэ-фуджин, Борте-учжин кит. | 0 | 0 |
Бөртэ | Бортэ | facts | Фуджин — «госпожа»; 1161 — 1230 — Темужиндың өлкән ҡатыны; Ҡуңғыраттар ырыуынан Дэй-Сечендең (Дай-нойон) һәм уның ҡатыны Цотандың ҡыҙы. | Фуджин — «госпожа»; 1161 — 1230 — старшая жена Темуджина (Чингисхана); дочь Дэй-Сечена (Дай-нойона) из рода конграт и его жены Цотан. | 1 | 1 |
Бөртэ | Бортэ | facts | Уэзерфорд, монголдарҙың ауыҙ-тел йолаһына һылтанып, Бөртэ ҡалған ғүмерен империя баш ҡалаһы Аваргела үткәреп, 1219 һәм 1224 йылдар араһында үлгән, тип фаразлай. | Уэзерфорд, ссылаясь на устную монгольскую традицию, полагает, что остаток жизни она провела в столице империи Аварге, где и умерла между 1219 и 1224 годами. | 13 | 13 |
Эндемик | Эндемик | lead | Эндемиктар, йәки эндемалар (от «урындағы») — ниндәй ҙә булһа флора, фаунаның состав өлөшө. | Эндемики, или эндемы (от «местный») — специфическая составная часть какой-либо флоры, фауны. | 0 | 0 |
Эндемик | Эндемик | facts | Атап әйткәндә, Изге Елена утрауындағы флорала төрҙәренең 85 % яҡыны - эндемик, ә Галапагос утрауҙарында 97 % еткән. | В частности, во флоре на острове Святой Елены около 85 % видов эндемичны, а на Галапагосских островах — до 97 %. | 7 | 8 |
Бонин күгәрсене | Бонинский голубь | lead | Бонин күгәрсене —күгәрсендәр ғаиләһенән юҡҡа сыҡҡан ҡош. | Бонинский голубь — вымершая птица из семейства голубиных. | 0 | 0 |
Йыһан ярышы | Космическая гонка | lead | Яһалма юлдаштарҙы, хайуандар һәм кешене йыһанға осороу, шулай уҡ кешенең Айға төшөүе йыһан ярышы ваҡиғалары иҫәбенә инә. | «Космическая гонка» — соперничество в области освоения космоса между СССР и США, в период с 1957 года по 1988 год. | 0 | 0 |
Йыһан ярышы | Космическая гонка | facts | Советтар Союзы 1957 йылдың 4 октябрьендә Ерҙең беренсе яһалма юлдашын «Спутник-1»ҙе йыһанға осороү менән Йыһан ярышы старт ала. | Старт гонке был дан 4 октября 1957 года, когда Советским Союзом был запущен первый искусственный спутник Земли «Спутник-1». | 6 | 6 |
Йыһан ярышы | Космическая гонка | facts | 1933 йылдың 17 авгусында осорола. | Запуск состоялся 17 августа 1933 года. | 23 | 23 |
Бороздинка | Бороздинка | lead | Бороздинка — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районындағы ауыл. | Бороздинка — село в Альменевском районе Курганской области России. | 0 | 0 |
Бороздинка | Бороздинка | facts | Ҡар япмаһы йылына 150—160 көн һаҡлана. | Снежный покров держится в течение 150—160 дней в году. | 5 | 7 |
Бороздинка | Бороздинка | facts | 1919 йылдың 15 июлендә Көнсығыш фронтында 1-се Сембер эшсе полкы Парамоново ауылы янында аҡ казактар менән ҡаты алыш алып бара. | 15 июля 1919 года на Восточном фронте 1-й Симбирский рабочий полк у д. | 11 | 15 |
Бороздинка | Бороздинка | facts | 1919 йылда составына Бейәле ауылы (12-се статья) ингән Мырҙабай ауыл советы ойошторола (был ауыл советы составына Бороздинка заимкаһы һәм Ильяс ауыл советы инә). | В 1919 году образованы Мурзабаевский сельсовет, в состав которого вошла заимка Бороздинка и Ильясовский сельсовет, в состав которого вошла деревня Кобылинская (статья № 12). | 13 | 19 |
Бороздинка | Бороздинка | facts | Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының 1923 йылдың 3 һәм 12 ноябрендәге ҡарарҙары менән Урал өлкәһенең Силәбе округы ойошторола. | Постановлениями ВЦИК от 3 и 12 ноября 1923 года образован Челябинский округ Уральской области. | 14 | 20 |
Бороздинка | Бороздинка | facts | 1926 йылдың 3 октябрендә Ильяс ауыл советы Искәндәр ауыл советы тип үҙгәртелә. | 3 октября 1926 года Ильясовский сельсовет переименован в Искандаровский сельсовет. | 16 | 22 |
Бороздинка | Бороздинка | facts | 1928 йылда ауылдар берләшә, Бороздинка ауылы барлыҡҡа килә, 57 ихатанан торған ауыл хужалығы артеле ойошторола. | В 1928 году поселения объединились, появилось село Бороздинка, была организована сельхозартель из 57 дворов. | 17 | 24 |
Ишморатов Айрат Рафаил улы | Ишмуратов, Айрат Рафаилович | lead | Ишморатов Айрат Рафаил улы (Татар теле кириллицаһы Айрат Рафаил улы Ишморат) 1973 йылдың 28 июнендә тыуған — урыҫ / канада теле композиторы, дирижеры һәм клезмер кларнетсы, сығышы — Волга буйы татары. | Айрат Рафаилович Ишмуратов — канадско-российский композитор, дирижёр и кларнетист, с 1998 года живёт в Канаде. | 0 | 0 |
Ишморатов Айрат Рафаил улы | Ишмуратов, Айрат Рафаилович | facts | Ул дирижер һәм композиторы в резиденциялары Лонгейл симфоник оркестры (2018—2021), Монреаль клезмер төркөмө кларнетсыһы Kleztory һәм Лаваль университеты профессоры. | В 2018—2021 годах получил позицию композитора и дирижёра в резиденции Лонгёйского Симфонического оркестра. | 1 | 34 |
Сағатай | Чагатай | facts | Ағай-эне туғандары кеүек, Сағатай ҙа атаһының Цзинь империяһына (1211—1215) һәм Хорезмға (1219—1224) ҡаршы походтарында ҡатнаша. | Как и его братья, Чагатай принимал участие в походах своего отца против империи Цзинь (1211—1215) и против Хорезма (1219—1224). | 3 | 3 |
Сағатай | Чагатай | facts | Сыңғыҙхан һуңғы (тангуттарға ҡаршы, 1225—1227) походын башлағас, Монголияла ҡалдырылған ғәскәрҙәрҙең башлығы сифатында Сағатай ҡалған. | Когда Чингисхан предпринял свой последний поход (против тангутов, 1225—1227), Чагатай остался в Монголии в качестве начальника оставленных там войск. | 7 | 7 |
Сағатай | Чагатай | facts | Һижрәнең 636 йылғы/1238-1239 йылдарҙа Бохарала Мәхмүт Тараби ихтилалын баҫтырыу тураһында хикәйәлә Сағатай телгә алынмай. | В рассказе о подавлении восстания Махмуда Тараби 636 г. х./1238—1239 гг. в Бухаре Чагатай не упоминается. | 22 | 22 |
Аскалон янындағы алыш | Битва при Аскалоне | facts | 1099 йылдың 15 июлендә Иерусалим ҡалаһы еңелгән. | Осада Иерусалима привела к падению города 15 июля 1099 года. | 3 | 4 |
Аскалон янындағы алыш | Битва при Аскалоне | facts | Готфрид Бульонский 22 июлдә Аллаһы ҡәбере һаҡсыһы тип аталған, 1 августа Иерусалим патриархы исемен алған Арнульф де Роол, 5 августа Йәшәтеүсе Тәренең (Животворящий Крест) бер өлөшөн таба. | Готфрид Бульонский был назван Защитником Гроба Господня 22 июля, Арнульф де Роол, который принял 1 августа титул патриарха Иерусалимского, 5 августа нашел часть животворящего креста. | 6 | 7 |
Аскалон янындағы алыш | Битва при Аскалоне | facts | Фатимиҙар ғәскәре башында вәзир (шаһиншаһ) Мәлиҡ әл-Афдал торған, уның 20 мең самаһы кешеһе булған. (башҡа сығанаҡтар буйынса: 30 мең, «Франктар ғәмәлдәре»ндә (Gesta Francorum) - 100 мең, ә Ауранан Эккехард хатта 500 мең тигән һан килтерә) Уның армияһы сәлжүк, ғәрәп, фарсы, әрмән, курд һәм эфиоптарҙан торған. | Во главе войска фатимидов стоял визирь Малик аль-Афдал, у него было около 20 тыс. человек. (По другим источникам: 30 тыс., в «Деянии Франков» обозначена цифра в 100 тыс., а Эккехард из Ауры даже называет цифру в 500 тыс) Его армия состояла из сельджуков, арабов, персов, армян, курдов и эфиопов. | 13 | 14 |
Аскалон янындағы алыш | Битва при Аскалоне | facts | Тәре йөрөтөүселәрҙең ысынбарлыҡтағы һаны билдәһеҙ, Тулузский Раймунды капелланы Раймунд Ажильский 1200 рыцарь һәм 9 мең йәйәүле һалдат һанын хәбәр иткән. | Реальное число крестоносцев неизвестно, капеллан Раймунда Тулузского Раймунд Ажильский сообщал цифру в 1200 рыцарей и 9 тыс. пеших солдат. | 15 | 16 |
Бен-Кардан | Бен-Гардан | lead | Бен-Кардан ( بنقردان) — Тунистағы ҡала, илдең баш ҡалаһы Тунистан көньяҡ-көнсығышҡа 560 километрҙа урынлашҡан. | Бен-Гардан (БенГардан) — город на юго-востоке Туниса (вилайет Меденин) на побережье Средиземного моря. | 0 | 0 |
Шаһиншаһ | Шахиншах | lead | Шаһиншаһ йәки шаханшаһ ( xšāyaθiya xšāyaθiyānām, фарсы شاهنشاه, «батшаларҙың батшаһы») — боронғо фарсы (мидий сығышлы, Әһәмәниҙәр үҙләштергән), һуңыраҡ яҡынса европа император титулына тап килгән иран монархия титулы. | Шахиншах или шаханшах ( xšāyaθiya xšāyaθiyānām, — «царь царей») — древний персидский (мидийского происхождения, заимствованный Ахеменидами), позже иранский монархический титул, приблизительно соответствующий европейскому титулу императора. | 0 | 0 |
Мир (Ҡурған өлкәһе) | Мир (Курганская область) | lead | Мир — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районындағы ауыл. | Мир — село в Альменевском районе Курганской области. | 0 | 0 |
Мир (Ҡурған өлкәһе) | Мир (Курганская область) | facts | 1937 йылда яңы ойошторолған Ҡатай совхозының 1-се фермаһы ҡасабаһы булараҡ нигеҙ һалына. | Основано в 1937 году в качестве 1-й фермы вновь созданного Катайского совхоза. | 2 | 2 |
Мир (Ҡурған өлкәһе) | Мир (Курганская область) | facts | Ҡурған өлкә башҡарма комитетының 1963 йылдың 9 декабрендәге 434-се ҡарары менән Ҡатай совхозының 1-се ферма ҡасабаһы Мир ауылы тип үҙгәртелә. | Решением Курганского облисполкома № 434 от 9 декабря 1963 года посёлок фермы № 1 Катайского совхоза переименован в деревню Мир. | 3 | 3 |
Малышево (Ҡурған өлкәһе) | Малышево (Курганская область) | lead | Малышево — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районындағы ауыл. | Малышево — село в Альменевском районе Курганской области России. | 0 | 0 |
Малышево (Ҡурған өлкәһе) | Малышево (Курганская область) | facts | Ҡурған өлкә башҡарма комитетының 1963 йылдың 9 декабрендәге 434-се ҡарары менән Ҡатай совхозының 2-се фермаһы ҡасабаһы Малышева ауылы тип үҙгәртелә. | Решением Курганского облисполкома № 434 от 9 декабря 1963 года п.ф. № 2 Катайского совхоза переименована в д. | 4 | 4 |
Малышево (Ҡурған өлкәһе) | Малышево (Курганская область) | facts | 1973 йылдың 19 декабрендә Малышев ауыл советы ойошторола, ул Шәрип ауыл советынан айырыла. | 19 декабря 1973 года образован Малышевский сельсовет, выделен из Шариповского сельсовета. | 5 | 5 |
Малышево (Ҡурған өлкәһе) | Малышево (Курганская область) | facts | Рәсәй Федерацияһы хөкүмәтенең 2013 йылдың 18 апрелендәге 355-се ҡарары менән Малышева ауылы Малышево тип үҙгәртелә. | Постановлением правительства РФ от 18 апреля 2013 года N 355 село Малышева переименовано в село Малышево. | 6 | 6 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.