ba_title stringlengths 1 102 | ru_title stringlengths 1 101 | section stringclasses 2
values | ba stringlengths 18 400 | ru stringlengths 18 400 | ba_sentence_index int64 0 24 | ru_sentence_index int64 0 39 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Малышево (Ҡурған өлкәһе) | Малышево (Курганская область) | facts | 2010 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, халыҡтың гендер структураһында ир-егеттәр — 49,2%, ҡатын-ҡыҙҙар 50,8% тәшкил итә. | По данным Всероссийской переписи населения 2010 года в гендерной структуре населения мужчины составляли 49,2 %, женщины — соответственно 50,8 %. | 7 | 7 |
Малышево (Ҡурған өлкәһе) | Малышево (Курганская область) | facts | 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, халыҡтың милли структураһында урыҫтар — 32 %, башҡорттар 30 % тәшкил итә. | Согласно результатам переписи 2002 года, в национальной структуре населения русские составляли 32 %, башкиры — 30 %. | 8 | 8 |
Казенный (Әлмән районы) | Казенное (Альменевский район) | lead | Казенный — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районындағы ауыл. | Казенное — село в Альменевском районе Курганской области России. | 0 | 0 |
Казенный (Әлмән районы) | Казенное (Альменевский район) | facts | Казенный статьяһы тип аталған хужалыҡ участкаһы 20 ихата, 70 кешенән торған. | Владельческий участок под названием Казенная статья, 20 дворов, 70 душ. | 3 | 4 |
Казенный (Әлмән районы) | Казенное (Альменевский район) | facts | 1953 йылдан 1957 йылға тиклем хужалыҡ Хрущев исемен йөрөтә. | С 1953 по 1957 годы хозяйство носило имя Хрущева. | 15 | 24 |
Казенный (Әлмән районы) | Казенное (Альменевский район) | facts | 1958-1964 йылдарҙа ҡабаттан «Победа» колхозы, 1964 йылдан колхоз Фрунзе исеме менән атала башлай. | С 1958-1964 годы снова колхоз «Победа», с 1964 года колхоз стал называться имени Фрунзе. | 16 | 25 |
Казенный (Әлмән районы) | Казенное (Альменевский район) | facts | 2001 йылда үҙгәртеп ҡороу арҡаһында Казенный яуаплығы сикләнгән йәмғиәте ойошторола, 2007 йылда был ойошма банкрот була һәм эшләүҙән туҡтай. | В 2001 году прошла переорганизация - образовалась организация ООО «Казенское», в 2007 году данная организация обанкротилась и перестала существовать. | 17 | 26 |
Казенный (Әлмән районы) | Казенное (Альменевский район) | facts | Иң һыуыҡ айҙың күп йыллыҡ уртаса температураһы (ғинуар) -17,7°с, иң йылы айҙың (июль) температураһы +25,2°с. | Средняя многолетняя температура самого холодного месяца (января) составляет −17,7°С, температура самого тёплого (июля) — +25,2°С. | 21 | 31 |
Казенный (Әлмән районы) | Казенное (Альменевский район) | facts | Яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары 370-380 мм. | Среднегодовое количество осадков — 370—380 мм. | 22 | 32 |
Казенный (Әлмән районы) | Казенное (Альменевский район) | facts | Ҡар япмаһы йылына 150-160 көн һаҡлана. | Снежный покров держится в течение 150—160 дней в году. | 23 | 33 |
Көньяҡ федераль округ | Южный федеральный округ | lead | Көньяҡ федераль округ (КФО, 2000 йылдың 13 майынан 21 июненә тиклем) — Төньяҡ-Кавказ федераль округы — Рәсәй Федерацияһының европа өлөшөнөң көньяғында урынлашҡан федераль округ. | Южный федеральный округ (ЮФО, с 13 мая по 21 июня 2000 года — Северо-Кавказский федеральный округ) — федеральный округ Российской Федерации на юге её европейской части. | 0 | 0 |
Көньяҡ федераль округ | Южный федеральный округ | facts | Медведевтың 2010 йылдың 19 ғинуарындағы Указы менән үҙәге Пятигорск ҡалаһында булған Көньяҡ федераль округы составынан Төньяҡ Кавказ федераль округы бүленгән. | Медведева от 19 января 2010 года из состава Южного федерального округа был выделен Северо-Кавказский федеральный округ с центром в городе Пятигорске. | 14 | 13 |
Көньяҡ федераль округ | Южный федеральный округ | facts | Путиндың 2016 йылдың 28 июлендәге 375-се Указы менән Ҡырым федераль округы бөтөрөлә, ә уның составына ингән субъекттар — Ҡырым Республикаһы һәм федераль әһәмиәттәге Севастополь ҡалаһы — Көньяҡ федераль округы составына инә. | Путина от 28 июля 2016 года № 375 Крымский федеральный округ был упразднён, а входившие в его состав субъекты — Республика Крым и город федерального значения Севастополь — были включены в состав Южного федерального округа. | 16 | 16 |
Көньяҡ федераль округ | Южный федеральный округ | facts | Президенттың 2022 йылдың 19 октябрендәге указы менән Ростов өлкәһендә, Краснодар крайында һәм Ҡырымда «тышҡы тәьҫиргә яуап биреүҙең (реагирование) уртаса кимәле» (хәрби положениеның 19 пунктынан 6-һы) режимы индерелгән, федераль округтың башҡа субъекттарында — «юғары әҙерлек кимәле» (19 пункттың 4-һе) режимы индерелгән... | Указом президента от 19 октября 2022 года в Ростовской области, Краснодарском крае и Крыму был введён режим «среднего уровня реагирования» (что является применением 6 из 19 пунктов военного положения), в остальных субъектах федерального округа — «уровень повышенной готовности» (4 из 19 пунктов). | 17 | 17 |
Көньяҡ федераль округ | Южный федеральный округ | facts | Округта халыҡтың ғүмер оҙонлоғо ил буйынса уртаса ғүмер оҙонлоғонан бер аҙ юғарыраҡ: 2019 йылда округта көтөлгән ғүмер оҙайлығы 73,73 йәш тәшкил итте, ләкин 2021 йылға, дөйөм динамикаға ярашлы, 70,21 йәшкә тиклем кәмене. | Округ имеет продолжительность жизни немного выше, чем средняя по стране: в 2019 году средняя ожидаемая продолжительность жизни в округе составила 73,73 года, но к 2021 году, следуя общей динамике, сократилась до 70,21 лет. | 21 | 24 |
II быуат | II век | lead | Был 1-се мең йыллыҡтың 2-се быуаты. | Считается частью античности. | 0 | 0 |
Һинд-арий телдәре | Индоарийские языки | lead | Һинд-арий телдәре (һинд) — һинд-европа телдәренең бер тармағы һинд-иран телдәренә (иран телдәре һәм уларға яҡын дард телдәре) ҡараған туғандаш телдәр төркөмө. | Индоарийские языки (индийские языки) — группа родственных языков, входящих (вместе с иранскими языками и близкородственными дардскими языками) в индоиранские языки, одну из ветвей индоевропейских языков. | 0 | 0 |
Һинд-арий телдәре | Индоарийские языки | facts | Һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны — яҡынса 1 миллиард кеше (баһа, 2007). | Общее число говорящих — около 1 миллиарда чел. (оценка, 2007). | 2 | 2 |
Аршакидтар | Аршакиды | lead | Аршакидтар йәки Арсакидтар — парндар юлбашсыһы Аршак I нигеҙ һалған боронғо династия. | Аршакиды или Арсакиды — древняя династия, основанная вождём парнов Аршаком I. | 0 | 0 |
Балтик диңгеҙе дәүләттәре советы | Совет государств Балтийского моря | lead | Балтик диңгеҙе дәүләттәре Советы (БДДС) (CBSS) — 1992 йылдың 5-6 мартында Копенгагенда Балтик диңгеҙе дәүләттәренең сит ил эштәре министрҙары конференцияһында ойошторолған халыҡ-ара ойошма. | Совет государств Балтийского моря (СГБМ) — международная организация, учреждённая 5—6 марта 1992 года в Копенгагене на конференции министров иностранных дел государств Балтийского моря. | 0 | 0 |
Балтик диңгеҙе дәүләттәре советы | Совет государств Балтийского моря | facts | Висбю һәм Колдинг саммиттары ҡарары буйынса (2000 йылдың 12-13 апрелендә Данияла үткән Балтик диңгеҙе дәүләттәре хөкүмәт башлыҡтарының 3-сө кәңәшмәһе) ойошҡан енәйәтселек менән көрәш һәм йоғошло ауырыуҙар менән көрәшеү өсөн Балтик диңгеҙе дәүләттәре премьер-министрҙарының махсус вәкилдәренән торған махсус төркөмдәр ойо... | По решению саммитов в Висбю и Колдинге (3-я встреча глав правительств государств Балтийского моря, состоялась в Дании 12—13 апреля 2000 года) созданы специальные группы личных представителей премьер-министров государств Балтийского моря соответственно по борьбе с организованной преступностью и по борьбе с инфекционными... | 6 | 8 |
Ио (юлдаш) | Ио (спутник) | lead | Иó — Юпитер юлдашы, дүрт галилей юлдашынан планетаға иң яҡыны. | Иó — спутник Юпитера, самый близкий к планете из четырёх галилеевых спутников. | 0 | 0 |
Ио (юлдаш) | Ио (спутник) | facts | «Галилео» йыһан аппараты 1990-сы йылдарҙа һәм 2000-се йылдар башында бер нисә тапҡыр Ио янына яҡынлашып оса һәм Ионың эске структураһы һәм өҫкө йөҙө составы тураһында мәғлүмәттәр ала. | Космический аппарат «Галилео» выполнил несколько близких пролётов в 1990-х и в начале 2000-х годов, получив данные о внутренней структуре и составе поверхности Ио. | 19 | 19 |
Ио (юлдаш) | Ио (спутник) | facts | Ио өҫтөндәге кеше көнөнә яҡынса 3600 рад (36 Гр) йотолған радиация дозаһын алыр ине. | Человек на поверхности Ио получал бы поглощённую дозу радиации около 3600 рад (36 Гр) в день. | 21 | 21 |
Энцо Феррари | Феррари, Энцо | facts | Энцо Феррари үҙенең һүҙҙәре буйынса — 1898 йылдың 18 февралендә Италияның Моден ҡалаһында тыуа. | Энцо Феррари родился в Модене, Италия, по его собственным словам — 18 февраля 1898 года. | 2 | 2 |
Энцо Феррари | Феррари, Энцо | facts | Энцо Феррариҙың тыуыуы тураһында таныҡлығында, ул 1898 йылдың 20 февралендә Моденда тыуған, ә тыуыуын теркәү 1898 йылдың 24 февралендә үтә, тип яҙылған, сөнки көслө буран атаһына урындағы граждандар торошо акттарын теркәү бюроһына уның тыуыуыуы тураһында хәбәр итергә ҡамасаулай. | В свидетельстве о рождении Энцо Феррари говорится, что он родился 20 февраля 1898 года в Модене, а регистрация рождения состоялась 24 февраля 1898 года, поскольку сильная метель помешала его отцу сообщить о рождении в местное бюро регистрации актов гражданского состояния. | 3 | 3 |
Энцо Феррари | Феррари, Энцо | facts | 10 йәшендә атаһы уны 1908 йылда Болоньяла үткән уҙыш ярыштарына алып китә, һәм Фелис Нацароның еңеүе уны уҙышсы булырға илһамландыра. | В возрасте 10 лет отец отвёл его на гоночные соревнования 1908 года в Болонье, и победа Фелиса Нацаро вдохновила его стать гонщиком. | 9 | 9 |
Сығыр | Чигирь | lead | Сығыр — сүместәр йәки һоҫҡолар урынлаштырылған арҡанлы барабан менән йыһазландырылған тәгәрмәстән торған һыу күтәреү ҡоролмаһы. | Чигирь — водоподъёмное устройство в виде колеса с ковшами или барабана с канатом, снабжённым черпаками. | 0 | 0 |
Сығыр | Чигирь | facts | Шаһиттарҙың тасуирламалары буйынса Хорезм оазисының бөтә һуғарыу системаһы сығырҙарҙан торған — төрлө мәғлүмәттәр буйынса бында улар 20-45 мең тәшкил иткән. | По описаниям свидетелей вся оросительная система Хорезмского оазиса строилась на чигирях — по разным данным их было здесь от 20 до 45 тысяч. | 18 | 18 |
Хажитархан | Хаджи-Тархан | facts | 1984 йылда ҡаласыҡтың үҙәк өлөшөнән көнсығышҡа табан 3 км алыҫлыҡта ӘСТЕРХАН археологы В. | В 1984 году в 3 км к востоку от центральной части городища астраханским археологом В. | 20 | 23 |
Япундар | Японцы | lead | Япондар ( нихондзин/ниппондзин, нихон-миндзоку) — Японияның төп халҡы (98%-тан ашыу). | Японцы (нихондзин / ниппондзин, нихон-миндзоку) — народ, основное (более 98 %) население Японии. | 0 | 0 |
Людовик XI | Людовик XI | facts | Людовик 1423 йылдың 3 июлендә Бурже ҡалаһында Франция короле Карл VII ғаиләһендә тыуа. | Людовик родился в Бурже, в субботу 3 июля 1423 года. | 5 | 5 |
Людовик XI | Людовик XI | facts | Людовик 1423 йылдың 4 июлендә Изге Этьен соборында суҡындырылғандан һуң бер нисә аҙна үткәс, француз армияһы инглиздәрҙән Краван янындағы алышта еңелеүгә дусар була. | Всего через несколько недель после крещения Людовика в соборе Святого Этьена 4 июля 1423 года французская армия потерпела сокрушительное поражение от англичан в битве при Краване. | 7 | 8 |
Людовик XI | Людовик XI | facts | 1436 йылдың 25 июнендә, 13 йәше лә тулмағанда, Шотландия короле Яков I яғынан хәрби ярҙамға мохтаж атаһының талабы буйынса, Людовик Тура ҡалаһында Яков I-сенең 11 йәшлек ҡыҙы Маргарита Стюарт менән никахҡа инә. | 25 июня 1436 года, в возрасте неполных 13 лет, по настоянию своего отца, нуждавшегося в военной помощи со стороны короля Шотландии Якова I, Людовик вступил в Туре в брак с 11-летней дочерью последнего Маргаритой Стюарт. | 8 | 12 |
Людовик XI | Людовик XI | facts | 1445 йылда үҙенең беренсе ҡатыны Маргарита Шотландская вафат булғандан һуң, ул күпмелер ваҡыт атаһы һарайында була, әммә 1446 йылдың сентябрендә король һөйәркәһе Анессе Сорель менән ихтирамһыҙ мөнәсәбәте арҡаһында унан ситләтелә. | После смерти в 1445 году своей первой жены Маргариты Шотландской, не пользовавшейся его расположением и так и не подарившей ему наследников, он некоторое время пребывал при отцовском дворе, но в сентябре 1446 года был удалён оттуда из-за неуважительного отношения к любовнице короля Агнессе Сорель. | 12 | 16 |
Людовик XI | Людовик XI | facts | Карл күп тапҡырҙар улының һарайға килеүен талап итеүенә ҡарамаҫтан, ул баш тарта, уға тоғро булыуы тураһында формаль яуаптар ебәреп тора, ниһайәт, 1456 йылдың авгусында Лувенға бургунд герцогы Филипп Изгенең яҡлауы аҫтында ҡаса, герцог шул уҡ йылдың 15 октябрендә Брюсселдә уны тантаналы рәүештә ҡаршы ала. | На неоднократные требования Карла явиться ко двору он отвечал отказом, отправляя к нему посольства с формальными уверениями в преданности, и, наконец, в августе 1456 года бежал в Лувен под защиту бургундского герцога Филиппа Доброго, торжественно встретившего его 15 октября того же года в Брюсселе. | 14 | 18 |
Юхан-Улаф Косс | Косс, Йоханн Улав | lead | Юхан-Улаф Косс (29 октябрь 1968 йыл) — Норвегияның конькиҙа йүгереүсеһе. | Йоханн Улав Косс (родился 29 октября 1968) — норвежский конькобежец. | 0 | 0 |
Ковальчук Михаил Валентинович | Ковальчук, Михаил Валентинович | lead | Михаил Валентинович Ковальчук — совет һәм рәсәй физигы, рентгеноструктура анализы өлкәһе белгесе. | Михаил Валентинович Ковальчук — советский и российский, специалист в области рентгеноструктурного анализа. | 0 | 0 |
Ковальчук Михаил Валентинович | Ковальчук, Михаил Валентинович | facts | 2015 йылдың 7 декабренән Курчатов институты президенты. | Президент Курчатовского института с 7 декабря 2015 года. | 2 | 2 |
Ковальчук Михаил Валентинович | Ковальчук, Михаил Валентинович | facts | 1998—2013 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр Академияһының Кристаллография институты директоры, 2005—2015 йылдарҙа «Курчатов институты» | Директор Института кристаллографии РАН в 1998—2013 годах, директор НИЦ «Курчатовский институт» в 2005—2015 годах. | 3 | 4 |
Ковальчук Михаил Валентинович | Ковальчук, Михаил Валентинович | facts | 2001—2012 йылдарҙа РФ Президенты ҡарамағындағы фән, технологиялар һәм мәғариф буйынса советының алмаштырғыһыҙ ғилми секретары була, артабан 2012 йылда РФ Президенты ҡарамағындағы фән һәм мәғариф буйынса Советы тип үҙгәртелгәндән һуң — президиум ағзаһы. | Был бессменным учёным секретарём Совета при Президенте РФ по науке, технологиям и образованию в 2001—2012 годах, после его преобразования в Совет при Президенте РФ по науке и образованию в 2012 году — член президиума. | 7 | 7 |
Ковальчук Михаил Валентинович | Ковальчук, Михаил Валентинович | facts | «Истории из будущего» (2007—2018) һәм «Картина мира» (2019 йылдан) фәнни-популяр телепрограммаларҙың алып барыусыһы. | Ведущий научно-популярных телепрограмм «Истории из будущего» (2007—2018) и «Картина мира» (с 2019 года). | 8 | 8 |
Ковальчук Михаил Валентинович | Ковальчук, Михаил Валентинович | facts | Ковальчуктың атаһы, Валентин Михайлович Ковальчук (1916—2013), хәрби карьера тураһында хыяллана, ләкин һаулығы насар булыу сәбәпле, Ленинград тарих, фәлсәфә һәм лингвистика институтыныъ (ЛИФЛИ) тарих факультетына уҡырға инә, ул уҡыған осорҙа ЛДУ-ның тарих факультеты менән берләшә. | Отец Валентин Ковальчук (1916—2013), мечтал о военной карьере, но из-за проблем со здоровьем поступил на исторический факультет ЛИФЛИ, который во время его учёбы был объединён с историческим факультетом ЛГУ. | 10 | 10 |
Ковальчук Михаил Валентинович | Ковальчук, Михаил Валентинович | facts | Ковальчуктың әсәһе, Мирьям Абрамовна Ковальчук (Виро) (1918—1998), Рәсәй империяһының Дәүләт думаһында һәм Алыҫ Көнсығыш республикаһында халыҡ вәкиллеге шарттарында РСДРП(б)/РКП(б)/ВКП(б) эшмәкәрлеген, шул уҡ халыҡ хужалығында партияның ойоштороу-идеологик ролен (социалистик ярыш, стахановсылар хәрәкәте) өйрәнә. | Мать Мирьям Абрамовна Ковальчук (Виро) (1918—1998), была историком, изучала деятельность РСДРП(б)/РКП(б)/ВКП(б) в условиях народного представительства в Государственной думе Российской империи и в Дальневосточной республике, а также организационно-идеологическую роль партии в народном хозяйстве (социалистическое соревн... | 19 | 16 |
Нарендра Моди | Моди, Нарендра | facts | Нарендра Дамодардас Моди 1950 йылдың 17 сентябрендә Ваднагар ҡалаһында тыуған. | Нарендра Дамодардас Моди родился 17 сентября 1950 года в городе Ваднагар. | 2 | 2 |
Нарендра Моди | Моди, Нарендра | facts | 2007 йылда өсөнсө срокка һайлана, ә 2012 йылда — дүртенсегә. | В 2007 году был переизбран на третий срок, а в 2012 году — на четвёртый. | 8 | 11 |
Нарендра Моди | Моди, Нарендра | facts | 2013 йылдың 13 сентябрендә Нарендра Моди Бхаратия джаната партияһынан премьер-министрлыҡҡа кандидат итеп тәғәйенләнә һәм 2014 йылда парламент һайлауҙарында һайлау алды кампанияһын етәкләй. | 13 сентября 2013 года Нарендра Моди был назван кандидатом в премьер-министры Индии от Бхаратия джаната парти и возглавил предвыборную кампанию на парламентских выборах 2014 года. | 16 | 19 |
Нарендра Моди | Моди, Нарендра | facts | Һайлауҙарҙа тауыш биреү 7 апрелдән 12 майға тиклем туғыҙ этапта үткәрелә, һайлаусыларҙың 66,38% тауыш бирә. | Голосование на выборах проводилось в девять этапов с 7 апреля по 12 мая, с явкой избирателей в 66,38 %. | 21 | 24 |
Нарендра Моди | Моди, Нарендра | facts | Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, Бхаратия джаната партияһы 543 һайлау округының 276-һында, ә Милли-демократик альянс 331-дә алда бара. | По предварительным данным, Бхаратия джаната парти лидировала в 276 избирательных округах из 543, а Национально-демократический альянс — в 331. | 23 | 26 |
Шибаниҙар | Шибаниды | lead | Шибаниҙар (Сибаниҙар) — сыңғыҙиҙар, Шибан тоҡомдары, Джучиҙың төп ҡатынынан тыуған бишенсе улы. | Шибаниды, Сибаниды — чингизиды, потомки Шибана, пятого сына Джучи от главной жены. | 0 | 0 |
Шибаниҙар | Шибаниды | facts | Шибанидтарҙың урта линияһына Шибанидтар — Шейбанидтар — Мөхәммәт Шәйбәни (1451—1510), Шаһбуҙаг солтандың улы, Әбелхәйер ейәне инә. | К средней линии Шибанидов относился основатель узбекской династии Шибанидов — Шейбанидов — Мухаммед Шейбани (1451—1510), сын Шахбудаг-султана, внук Абулхайра. | 9 | 10 |
Ҙур Арктика ҡурсаулығы | Большой Арктический заповедник | lead | Ҙур Арктика ҡурсаулығы — федераль әһәмиәттәге Рәсәй тәбиғәтте һаҡлау, ғилми-тикшеренеү һәм экологик белем биреү учреждениеһы. | Большой Арктический заповедник — российское природоохранное, научно-исследовательское и эколого-просветительское учреждение федерального значения. | 0 | 0 |
Ҙур Арктика ҡурсаулығы | Большой Арктический заповедник | facts | Таймыр автономиялы округы хакимиәте тәҡдиме буйынса Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1993 йылдың 11 майындағы 431-се ҡарары менән ойошторола. | Образован постановлением Правительства Российской Федерации от 11 мая 1993 г. № 431 по предложению администрации Таймырского автономного округа. | 4 | 5 |
Ҙур Арктика ҡурсаулығы | Большой Арктический заповедник | facts | Бынан тыш, округ хакимиәте дөйөм майҙаны 3020 гектар булған «Медуза ҡултығы» һәм дөйөм майҙаны 6530 гектар булған «Ефремов ҡултығы» һаҡланыусы зоналар булдыра. | Кроме того, администрация округа образовала охранную зону «Бухта Медуза» общей площадью 3020 га и охранную зону «Бухта Ефремова» общей площадью 6530 га с ограничением в их границах любой деятельности, отрицательно влияющей на природные компоненты ландшафта. | 5 | 6 |
Ҙур Арктика ҡурсаулығы | Большой Арктический заповедник | facts | 2013 йылдың 20 мартынан ҡурсаулыҡ Таймыр һәм Путоран ҡурсаулыҡтары менән бергә «Таймур ҡурсаулыҡтары» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы составына инә. | С 20 марта 2013 г. заповедник вошел в состав ФГБУ «Заповедники Таймыра» вместе с Таймырским и Путоранским заповедниками. | 6 | 8 |
Пасвик | Пасвик | lead | Пасвик — халыҡ-ара тәбиғәт ҡурсаулығы, Пасвик-Инари сик-ара паркының бер өлөшө. | Пасвик — международный природный заповедник, часть трансграничного парка Пасвик-Инари. | 0 | 0 |
Пасвик | Пасвик | facts | 1992 йылдың 16 июлендә Мурманск өлкәһенең Печенг районында һәм Норвегияла ойошторола. | Создан 16 июля 1992 года в Печенгском районе Мурманской области и Норвегии. | 1 | 1 |
Пасвик | Пасвик | facts | Ҡурсаулыҡ һыу ҡоштары (ҡурсаулыҡта 241 төр йәшәй, яҡынса 50 % -ы — һыу ҡоштары һәм һыу яны һәм һыу яны сәпсәүҙәре) йәшәгән һәм оялаған урындарҙы һаҡлау өсөн резерват булараҡ төҙөлә . | Заповедник создавался как резерват для охраны мест обитаний и гнездований водоплавающих и околоводных птиц (в заповеднике обитает 241 вид, около 50% — водоплавающие и околоводные, кулики ). | 5 | 5 |
Әстерхан ҡурсаулығы | Астраханский заповедник | lead | Әстерхан ҡурсаулығы (тулы исеме Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Әстерхан дәүләт тәбиғи биосфера ҡурсаулығы) — Рәсәйҙең Әстерхан өлкәһендәге Волга йылғаһы дельтаһындағы ҡурсаулыҡ. | Астраханский ордена Трудового Красного Знамени государственный природный биосферный заповедник — заповедник в дельте реки Волги в Астраханской области России. | 0 | 0 |
Әстерхан ҡурсаулығы | Астраханский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ Әстерхан университетының йәмәғәт ғилми комиссияһы ҡарары менән 1919 йылдың 11 апрелендә ойошторола. | Заповедник был учреждён 11 апреля 1919 года решением общественной Учёной комиссии при Астраханском университете. | 3 | 3 |
Әстерхан ҡурсаулығы | Астраханский заповедник | facts | Дәүләт әһәмиәтендәге тәбиғәт объекты булараҡ РСФСР халыҡ комиссарҙары Советының 1927 йылдың 24 ноябрендәге ҡарары менән раҫлана. | Как природный объект государственного значения утверждён постановлением Совета народных комиссаров РСФСР от 24 ноября 1927 года. | 5 | 5 |
Әстерхан ҡурсаулығы | Астраханский заповедник | facts | Тәүҙә ҡурсаулыҡтың майҙаны 23 000 гектар тәшкил итә. | Первоначально площадь заповедника составляла 23 000 га. | 7 | 7 |
Әстерхан ҡурсаулығы | Астраханский заповедник | facts | Аҙаҡ Каспий диңгеҙе кимәленең төшөүенә, ер өҫтө дельтаһының диңгеҙ яғына күтәрелеүенә бәйле, ҡурсаулыҡтың майҙаны 3 тапҡырға тиерлек артып, 67 917 гектарға еткән, шул иҫәптән 11 298 гектар — ҡурсаулыҡтың диңгеҙ акваторияһы. | Потом, в связи с падением уровня Каспия, ростом надводной дельты в сторону моря, площадь заповедника увеличилась почти в 3 раза и достигла 67 917 га, в том числе 11 298 га — морская акватория заповедника. | 8 | 8 |
Әстерхан ҡурсаулығы | Астраханский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡта ҡоштарҙың бөтәһе 230 төрө йәшәй, шуларҙың 72 төрө һирәк осрай торған ҡоштар, шул иҫәптән 40 төрө оя ҡора,22 төрө осоп үтешләй осрай һәм 10 төрө — ситтән осоп килеүселәр. | Всего в заповеднике обитает 230 видов птиц, из них 72 вида редких птиц, в том числе 40 видов гнездятся, 22 вида встречается во время пролётов и 10 видов относятся к залётным. | 9 | 12 |
Әстерхан ҡурсаулығы | Астраханский заповедник | facts | Һөтимәрҙәрҙең 17 төрө бар, шуларҙың 12-һе генә киң таралған. | Млекопитающие представлены 17 видами, из которых обычны лишь 12. | 13 | 17 |
Әстерхан ҡурсаулығы | Астраханский заповедник | facts | Яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ күләме — 180—200 мм. | Среднегодовое количество осадков составляет 180—200 мм. | 17 | 11 |
Блез Паскаль | Паскаль, Блез | facts | Уның планы буйынса Блез 12 йәшенән боронғо телдәрҙе, ә математиканы 15-16 йәштән өйрәнергә тейеш була. | По его плану древние языки Блез должен был изучать с 12 лет, а математику с 15—16-летнего возраста. | 9 | 9 |
Блез Паскаль | Паскаль, Блез | facts | 1634 йылда (Блезға 11 йәш була) төшкө аш өҫтәле артында кемдер бысаҡ менән фаянс тәрилкәгә саҡ ҡына ҡағыла, һәм бүлмәгә яңғырауыҡлы тауыш тарала. | В 1634 году (Блезу было 11 лет), кто-то за обеденным столом зацепил ножом фаянсовое блюдо. | 20 | 20 |
Байкал ҡурсаулығы | Байкальский заповедник | lead | Байкал дәүләт тәбиғи биосфера ҡурсаулығы РСФСР Министрҙар Советының 1969 йылдың 26 сентябрендәге 571-се указы менән Бүрәт АССР-ы Министрҙар Советының 1968 йылдың 31 декабрендәге 461-се ҡарары нигеҙендә булдырыла. | Байкальский государственный природный биосферный заповедник учреждён постановлением СМ РСФСР от 26 сентября 1969 года № 571 на основании постановления Совета министров Бурятской АССР от 31 декабря 1968 года № 461. | 0 | 0 |
Байкал ҡурсаулығы | Байкальский заповедник | facts | 1985 йылда ҡурсаулыҡ ҡарамағына Селенга дельтаһындағы «Кабан» федераль заказнигы биләмәһе (12 100 гектар) тапшырыла. | В 1985 году под юрисдикцию заповедника была передана территория федерального заказника «Кабанский» (12 100 га) в дельте Селенги. | 18 | 19 |
Байкал ҡурсаулығы | Байкальский заповедник | facts | 2011 йылдың 3 мартынан ҡурсаулыҡ юрисдикцияһына Селенга уртатаулығындағы «Алтай» федераль заказнигы (78 373 гектар) биләмәһе тапшырыла. | С 3 марта 2011 года под юрисдикцию заповедника была передана территория федерального заказника «Алтачейский» (78 373 га) в Селенгинском среднегорье. | 19 | 20 |
Алессандро Вольта | Вольта, Алессандро | facts | Лондон король йәмғиәте ағзаһы, Париж Фәндәр академияһының сит ил ағзаһы (1803; 1782 йылдан хәбәрсе). | Член Лондонского королевского общества, иностранный член Парижской академии наук (1803; корреспондент с 1782). | 1 | 1 |
Оло Кокшага (ҡурсаулыҡ) | Большая Кокшага (заповедник) | lead | Оло Кокшага дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы — Рәсәйҙең Марий Эл Республикаһы Килемарский һәм Медведев райондары территорияһындағы ҡурсаулыҡ (айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе). | Государственный природный заповедник «Большая Кокшага» — заповедник (особо охраняемая природная территория) на территории Килемарского и Медведевского районов Республики Марий Эл, Россия. | 0 | 0 |
Оло Кокшага (ҡурсаулыҡ) | Большая Кокшага (заповедник) | facts | 1993 йылдың 14 мартында Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Министрҙар Советы ҡарары менән Оло Кокшага йылғаһы бассейнының уникаль тәбиғи комплекстарын һаҡлау һәм өйрәнеү маҡсатында ойошторола. | Основан 14 марта 1993 года Постановлением Совета Министров — Правительства РФ в целях сохранения и изучения уникальных природных комплексов бассейна реки Большая Кокшага. | 1 | 1 |
Оло Кокшага (ҡурсаулыҡ) | Большая Кокшага (заповедник) | facts | Ҡурсаулыҡтың майҙаны 21 428 гектар тәшкил итә. | Площадь заповедника составляет 21 428 га. | 4 | 4 |
Уссурия ҡурсаулығы | Уссурийский заповедник | lead | Уссурия ҡурсаулығы — Приморье крайында Рәсәй Тәбиғәт министрлығының дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | Уссурийский заповедник — государственный природный заповедник Минприроды России в Приморском крае, находящийся под управлением ФГБУ "Земля леопарда". | 0 | 0 |
Уссурия ҡурсаулығы | Уссурийский заповедник | facts | Супутинка ҡурсаулығы 1934 йылдың 7 авгусында СССР Фәндәр академияһы системаһында ойошторола, 1974 йылда Уссурия ҡурсаулығы тип үҙгәртелә. | 7 августа 1934 года в системе Академии наук СССР организован Супутинский заповедник, в 1974 году он был переименован в Уссурийский заповедник. | 2 | 2 |
Уссурия ҡурсаулығы | Уссурийский заповедник | facts | Уссурия ҡурсаулығының 40,9%-ы Приморье крайының Уссурийск ҡала округында һәм 59,1%-ы Шкотов районында урынлашҡан. | Уссурийский заповедник находится в Уссурийском городском округе и Шкотовском районе Приморского края (40,9 и 59,1 % территории соответственно). | 5 | 5 |
Уссурия ҡурсаулығы | Уссурийский заповедник | facts | Һыуыҡ булмаған осорҙоң уртаса оҙайлығы — 105—120 көн, уртаса йыллыҡ һауа температураһы — 2,5 °C. | Средняя продолжительность безморозного периода 105—120 дней, среднегодовая температура воздуха 2,5° С. | 14 | 16 |
Уссурия ҡурсаулығы | Уссурийский заповедник | facts | Иң һалҡын айҙың (ғинуарҙың) температураһы уртаса −17,9 °C, иң йылыһының (август) 19,7 °C; тупраҡта абсолют минимум — 32 °C, максимумы — 60 °C. | Температура самого холодного месяца (января) в среднем −17,9° С, самого теплого (августа) 19,7° С; абсолютный минимум на почве — 32° С, максимум 60° С. | 15 | 17 |
Уссурия ҡурсаулығы | Уссурийский заповедник | facts | Яуым-төшөм күләме 500 мм-ҙан алып 1200 мм-ға тиклем һәм уртаса 700—800 мм тәшкил итә. | Количество осадков по годам колеблется от 500 до 1200 мм и в среднем составляет 700—800 мм. | 16 | 18 |
Уссурия ҡурсаулығы | Уссурийский заповедник | facts | Уртаса йыллыҡ дымлылыҡ — 70-80 % (апрель — май айҙарында иң түбәне, июль — август айҙарында иң юғарыһы). | Среднегодовая влажность воздуха 70-80 % (наименьшая в апреле-мае, наибольшая в июле-августе). | 17 | 19 |
Уссурия ҡурсаулығы | Уссурийский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡта урман үҫемлектәре өҫтөнлөк итә, урман ҡаплаған майҙанға 40291 гектар, йәғни территорияның 99 проценты тура килә. | В заповеднике преобладает лесная растительность, на лесопокрытую площадь приходится 40291 га, или 99 % территории. | 18 | 20 |
Уссурия ҡурсаулығы | Уссурийский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡта үҫемлектәрҙең 868 төрө көпшәле, 252 — мүк һымаҡтар, 118 — лишайниктар, 1364 — бәшмәктәр һәм 210 төрө — һыу үҫемлектәре. | Всего в заповеднике отмечено 868 вида сосудистых растений, 252 — мохообразных, 118 — лишайников, 1364 — грибов и 210 видов водорослей. | 20 | 27 |
Магадан | Магадан | lead | Магадан — Рәсәйҙең төньяҡ-көнсығышындағы порт-ҡалаһы. | Магадан — город-порт на северо-востоке России. | 0 | 0 |
Магадан | Магадан | facts | Уға Колыма крайында файҙалы ҡаҙылмаларҙы үҙләштереү буйынса эшселәр ҡасабаһы булараҡ 1929 йылда нигеҙ һалына, 1939 йылдан ҡала статусы бирелә. | Основан как рабочий посёлок для освоения полезных ископаемых Колымского края в 1929 году, статус города с 1939 года. | 5 | 6 |
Магадан | Магадан | facts | Магадандан Мәскәүгә автомобиль юлы буйынса алыҫлығы — 10 210 км. | Расстояние от Магадана до Москвы по автодорогам — 10 210 км. | 10 | 15 |
Магадан | Магадан | facts | Ҡулланылған ваҡытҡа һәм географик оҙонлоҡҡа ярашлы, Магаданда ҡояштың уртаса төшө (төшкө сәғәт) 12:57 сәғәттә була. | В соответствии с применяемым временем и географической долготой средний солнечный полдень в Магадане наступает в 12:57. | 13 | 17 |
Магадан | Магадан | facts | Йылдың иң йылы айы — август, уртаса тәүлек максимумы +15 °C, йылдың иң һалҡын айы, ғинуар, уртаса тәүлек температураһы -16,4 °C. | Самый тёплый месяц года — август со средним дневным максимумом +15 °C, самый холодный месяц года — январь — имеет среднесуточную температуру −16,4 °C. | 18 | 22 |
Исаак Зингер | Зингер, Айзек | facts | 1839 йылда Зингер тау тоҡомон быраулау машинаһына үҙенең тәүге патентын ала, уны 2000 долларға «Канал төҙөүсе Ай һәм Эм компанияһына» һата. | В 1839 году Зингер получил свой первый патент на машину для бурения породы, продал его за 2000 долларов компании «Каналостроительная компания Ай и Эм». | 8 | 13 |
Васюган ҡурсаулығы | Васюганский заповедник | lead | Васюганский ҡурсаулығы — Томск һәм Новосибирск өлкәләре территорияһындағы дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | Васюганский заповедник — это государственный природный заповедник, расположенный на территории Томской области. | 0 | 0 |
Васюган ҡурсаулығы | Васюганский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡта көпшәле үҫемлектәрҙең 123 төрө иҫәпләнә, улар 74 затҡа һәм 39 ғаиләгә ҡарай. | Сосудистых растений в заповеднике насчитывается 123 вида, которые относятся к 74 родам и 39 семействам. | 7 | 7 |
Васюган ҡурсаулығы | Васюганский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡта һөтимәрҙәрҙең 40-тан ашыу төрө йәшәй, шуларҙың кәм тигәндә 23 төрө ваҡ һөтимәрҙәр (бөжәк ашаусылар һәм кимереүселәр) һәм 17 төрө — эре һәм урта ҙурлыҡтағы хайуандар. | На территории заповедника обитает более 40 видов млекопитающих, из которых не менее 23 видов мелких млекопитающих (насекомоядные и грызуны) и 17 — крупных и средних по размеру животных. | 9 | 8 |
Хакас ҡурсаулығы | Хакасский заповедник | lead | Хакас ҡурсаулығы — Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1999 йылдың 4 сентябрендәге 1004-се һанлы ҡарары менән ғәмәлдәге «Чазы» (1991 йылдың 16 декабрендә РСФСР Министрҙар Советының 432-се һанлы указы менән) һәм «Кесе Абакан» (1993 йылда булдырылған) ҡурсаулыҡтары нигеҙендә ойошторола. | Хакасский государственный природный заповедник — заповедник в Хакасии, организованный Распоряжением Правительства Российской Федерации 4 сентября 1999 года № 1004 на базе существующих заповедников «Чазы» создан 16.08. | 0 | 0 |
Азас (ҡурсаулыҡ) | Азас (заповедник) | lead | «Азас» — дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | «Азас» — государственный природный заповедник. | 0 | 0 |
Азас (ҡурсаулыҡ) | Азас (заповедник) | facts | 1985 йылдың 11 ғинуарында «Азас» республика заказнигы нигеҙендә ойошторолған. | Создан 11 января 1985 года на базе республиканского заказника «Азас». | 2 | 2 |
Азас (ҡурсаулыҡ) | Азас (заповедник) | facts | Ҡурсаулыҡ территорияһы (1991 йыл сиктәрендә 300 390 гектар) Тыва Республикаһының төньяҡ-көнсығышында Тоджин бассейнының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан һәм Азас йылғаһы буйлап һуҙылған. | Территория заповедника (300 390 га в границах 1991 г) расположена в центральной части Тоджинской котловины на северо-востоке Тувы и вытянута в широтном направлении вдоль р. | 4 | 5 |
Азас (ҡурсаулыҡ) | Азас (заповедник) | facts | Тауҙарҙа йомшаҡ континенталь климат һәм яуым-төшөм 600—800 мм тиклем яуа. | Среднегорья и высокогорья характеризуются смягченной континентальностью и увеличением осадков до 600—800 мм. | 22 | 22 |
Азас (ҡурсаулыҡ) | Азас (заповедник) | facts | Ғинуар — февраль айҙарында ҡарҙың бейеклеге 25 — 30 см, урта таулыҡтарҙа — 80 см-ға тиклем һәм унан да юғарыраҡ. | Высота снега в январе-феврале достигает 25—30 см, в среднегорье — до 80 см и выше. | 24 | 24 |
Ханкай ҡурсаулығы | Ханкайский заповедник | lead | «Ханкай» дәүләт тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы — Диңгеҙ буйы крайының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | Государственный природный биосферный заповедник «Ханкайский» — государственный природный заповедник, расположенный в юго-западной части Приморского края. | 0 | 0 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.