ba_title stringlengths 1 102 | ru_title stringlengths 1 101 | section stringclasses 2
values | ba stringlengths 18 400 | ru stringlengths 18 400 | ba_sentence_index int64 0 24 | ru_sentence_index int64 0 39 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Хинган ҡурсаулығы | Хинганский заповедник | lead | Хинган ҡурсаулығы — дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | Хинганский заповедник — государственный природный заповедник. | 0 | 0 |
Алтай ҡурсаулығы | Алтайский заповедник | lead | Алтай ҡурсаулығы, рәсми атамаһы — Алтай дәүләт тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы — Алтай тауҙарындағв айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе. | Алтайский заповедник, официальное название Алтайский государственный природный биосферный заповедник — особо охраняемая природная территория в Алтайских горах. | 0 | 0 |
Алтай ҡурсаулығы | Алтайский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ ойоштороу тураһында ҡарар 1930 йылдың 4 майында СССР Халыҡ комиссарҙары Советы ҡарары менән ҡабул ителә. | Решение об организации заповедника было принято 4 мая 1930 года Постановлением Совнаркома СССР. | 8 | 9 |
Алтай ҡурсаулығы | Алтайский заповедник | facts | Һөҙөмтәлә 1931 йылдың 10 декабрендә Ойрот өлкә башҡарма комитеты һәм Хакас өлкә башҡарма комитеты 1931 йылдың 28 декабрендә махсус указдар менән ҡурсаулыҡты ойоштороуҙың маҡсатҡа ярашлылығын таныйҙар. | В итоге, Ойротский облисполком 10 декабря 1931 года, а Хакасский облисполком 28 декабря 1931 года специальными постановлениями признали целесообразным организацию заповедника. | 13 | 13 |
Алтай ҡурсаулығы | Алтайский заповедник | facts | 1951 йылдың 10 сентябрендә РСФСР Министрҙар Советы «РСФСР Министрҙар Советы ҡарамағындағы ҡурсаулыҡтар буйынса Баш идаралыҡты бөтөрөү һәм айырым ҡурсаулыҡтарҙы, шул иҫәптән Алтай ҡурсаулығын бөтөрөү тураһында» | В 1951 году 10 сентября Совет Министров РСФСР вынес Постановление «О ликвидации Главного Управления по заповедникам при Совете Министров РСФСР и об упразднении отдельных заповедников», в том числе и Алтайского заповедника. | 16 | 16 |
Алтай ҡурсаулығы | Алтайский заповедник | facts | 1958 йылдың 24 майында РСФСР Министрҙар Советы 914 777 гектар майҙанлы Алтай ҡурсаулығын тергеҙеү буйынса 2943-р һанлы бойороҡ сығара. | В 1958 году 24 мая Совет Министров РСФСР дал Распоряжение № 2943-р, в числе ряда заповедников восстановить и Алтайский заповедник, площадью 914 777 гектаров. | 17 | 17 |
Алтай ҡурсаулығы | Алтайский заповедник | facts | 1965—1967 йылдарҙа Себерҙең һәм башлыса СССР Фәндәр академияһының Себер бүлексәһенең ғилми берләшмәһе, СССР географик йәмғиәтенең Алтай бүлеге, Алтай өлкә тәбиғәтте һаҡлау йәмғиәте элек булған Алтай ҡурсаулығы сиктәрендә Алтай ҡурсаулығын ойоштороу маҡсатҡа ярашлылығы тураһында мәсьәлә күтәрә. | В 1965—1967 гг. научная общественность Сибири и преимущественно Сибирского отделения Академии Наук СССР, Алтайского отдела Географического общества СССР, Алтайского краевого общества охраны природы поднимает вопрос о целесообразности организации Алтайского заповедника в территориальных рамках ранее существовавшего Алта... | 19 | 19 |
Алтай ҡурсаулығы | Алтайский заповедник | facts | Шул уҡ йылда РСФСР Министрҙар Советы Алтай дәүләт ҡурсаулығын ойоштороу тураһында ҡарар сығара, ул 1967 йылдың 7 октябрендә быға тиклем булған ҡурсаулыҡ сиктәрендә ойошторола. | В этом же году Совет Министров РСФСР постановляет организовать Алтайский государственный заповедник, который был образован 7 октября 1967 года в границах ранее существовавшего заповедника. | 21 | 20 |
Алтай ҡурсаулығы | Алтайский заповедник | facts | Территорияның төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан оҙонлоғо — 230 км, киңлеге 30-40 км, 75 км тиклем. | Протяжённость территории с северо-запада на юго-восток — 230 км, ширина 30—40 км, до 75 км. | 24 | 23 |
Алтайҙың алтын тауҙары | Золотые горы Алтая | lead | Укок яҫы таулығы (252 904 га). | Общая площадь охраняемой зоны составляет. | 0 | 0 |
Байкал-Лена ҡурсаулығы | Байкало-Ленский заповедник | lead | Байкал-Лена ҡурсаулығы 1986 йылда ойошторола. | Байкало-Ленский государственный природный заповедник создан 5 декабря 1986 года. | 0 | 0 |
Байкал-Лена ҡурсаулығы | Байкало-Ленский заповедник | facts | Байкал-Лена ҡурсаулығы Байкалдың төньяҡ-көнбайыш яр буйында урынлашҡан, күлдең көнбайыш яры буйлап яҡынса 120 км һуҙылған, уртаса киңлеге 65 км. | Расположен в Иркутской области на северо-западном побережье Байкала, и вытянут вдоль западного побережья озера примерно на 120 км при средней ширине в 65 км. | 1 | 1 |
Байкал-Лена ҡурсаулығы | Байкало-Ленский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡта бәшмәктең 130-ға яҡын төрө, 920 төр көпшәле үҫемлек бар. | Флора заповедника насчитывает около 130 видов грибов, 920 видов сосудистых растений. | 5 | 6 |
Байкал-Лена ҡурсаулығы | Байкало-Ленский заповедник | facts | Ҡоштарҙың 235 төрө бар, шуларҙың 146-һы оя ҡора. | Фауна птиц заповедника насчитывает 235 видов, из них 146 гнездящихся. | 7 | 9 |
Витим ҡурсаулығы | Витимский заповедник | lead | Витим ҡурсаулығы 1982 йылдың 20 майында ойошторола. | Государственный природный заповедник «Витимский» организован 20 мая 1982 года. | 0 | 0 |
Витим ҡурсаулығы | Витимский заповедник | facts | Дөйөм алғанда, йылы осорҙоң оҙайлығы (0 °C-тан юғары) йылына яҡынса 145 көн тәшкил итә. | В целом за год продолжительность тёплого периода (t° выше 0 °C) составляет около 145 дней. | 8 | 8 |
Витим ҡурсаулығы | Витимский заповедник | facts | Үҫемлектәрҙең 1085 һәм лишайниктарҙың 9 төрө асыҡланған. | Выявлено 1085 видов растений и 9 видов лишайников. | 10 | 10 |
Витим ҡурсаулығы | Витимский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡта 220-нән ашыу ҡош, балыҡтарҙың — 23, амфибия — 3, һөйрәлеүселәрҙең — 1, һөтимәрҙәрҙең 35 төрө теркәлгән. | В заповеднике зафиксировано более 220 видов птиц, рыбы — 23, земноводные — 3, пресмыкающиеся — 1, млекопитающие — 35. | 12 | 12 |
Карл Бенц | Бенц, Карл | facts | Карл Фридрих Бенц 1844 йылдың 25 ноябрендә Германияның Мюльбург ҡалаһында тыуа. | Карл Фридрих Бенц родился 25 ноября 1844 года в Мюльбурге, Германия. | 2 | 2 |
Карл Бенц | Бенц, Карл | facts | Карлсруэла башланғыс мәктәпте тамамлағас, Карл 1853 йылда техник лицейға (хәҙер Бисмарк гимназияһы), ә һуңынан, 1860 йылда, — политехник университетҡа уҡырға инә. | По окончании начальной школы в Карлсруэ Карл в 1853 году поступил в технический лицей (ныне гимназия Бисмарка), а затем, в 1860 году, — в политехнический университет. | 5 | 5 |
Карл Бенц | Бенц, Карл | facts | 1864 йылдың 9 июлендә 19 йәшендә Карлсруэ университетының техник механика факультетын тамамлай. | 9 июля 1864 года в возрасте 19 лет он окончил факультет технической механики университета Карлсруэ. | 7 | 7 |
Катунь ҡурсаулығы | Катунский заповедник | lead | Катунь ҡурсаулығы — дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы, 2000 йылдың ғинуарында биосфералы статусын ала. | Катунский биосферный заповедник — государственный природный заповедник, в январе 2000 года получивший статус биосферного. | 0 | 0 |
Катунь ҡурсаулығы | Катунский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡтың абсолют бейеклеге диңгеҙ кимәленән 1300 метрҙан алып 3280 метрға тиклем етә, ул — донъялағы иң юғары тау ҡурсаулығының береһе. | Абсолютные высоты заповедника колеблются от 1300 до 3280 м н. у. м., что позволяет отнести его к числу самых высокогорных заповедников мира. | 4 | 11 |
Катунь ҡурсаулығы | Катунский заповедник | facts | Үрге ағымында бер километрға 20 — 130 м, урта ағымда 20-30 м/км, Катунға ҡушылған ерҙә тигеҙ. | Уклоны рек достигают большого значения и составляют 20-130 м/км в верхнем течении, 20-30 м/км в среднем течении, а при впадении в Катунь могут иметь равнинный характер. | 8 | 14 |
Катунь ҡурсаулығы | Катунский заповедник | facts | Таулыҡта дөйөм майҙаны 283 км² булған 390 боҙлоҡ бар. | В высокогорьях находится 390 ледников общей площадью 283 км². | 9 | 19 |
Ҡалмыҡ теле | Калмыцкий язык | lead | Ҡалмыҡ теле (үҙ атамаһы — хальмг келн, xaľmg keln) — Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң көньяғында (Ҡалмыҡ Республикаһы) йәшәгән ҡалмыҡтарҙың милли теле, монгол теле ғаиләһенең бер өлөшө. | Калмыцкий язык (самоназвание — хальмг келн, xaľmg keln) — национальный язык калмыков, живущих на юге европейской части России (Республика Калмыкия), часть монгольской языковой семьи. | 0 | 0 |
Ҡалмыҡ теле | Калмыцкий язык | facts | Тел алмашыныуы (рус теленә күсеү) 1943-1957 йылдарҙа ҡалмыҡ халҡын көсләп депортациялауҙан һуң барлыҡҡа килә. | Указанная ситуация языкового сдвига (переход на русский язык) возникла после насильственной депортации калмыцкого народа в 1943—1957 годах. | 5 | 8 |
Ҡалмыҡ теле | Калмыцкий язык | facts | Яҡынса 1970-1980 йылдарҙа ҡалмыҡ теле анклав теленә әйләнә; ул ҡалаларҙан ҡыҫырыҡлап сығарыла һәм ҡайһы бер ҡалмыҡ ауылдарында ғына ҡала, башлыса Ҡалмыҡстандың Кетченеровский районында. | Примерно с 1970—1980 годов калмыцкий превращается в анклавный язык; он вытесняется из городов и остаётся только в некоторых калмыцких сёлах (с подавляющим населением калмыков) — в основном Кетченеровского района Калмыкии. | 6 | 9 |
Ҡалмыҡ теле | Калмыцкий язык | facts | 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Ҡалмыҡ телендә барлығы 80 546 кеше белдерә (2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу барышында ҡалмыҡ телендә 153 602 кеше белеү тураһында иғлан иткән ), был ҡалмыҡтарҙың 44 проценттан кәмерәк 183 372. | По данным Всероссийской переписи населения 2010 года, о владении калмыцким языком заявило всего 80 546 человек (в ходе переписи 2002 года о владении калмыцким языком заявило 153 602 человека ), что составляет менее 44 % от численности калмыков 183 372. | 10 | 13 |
Ҡалмыҡ теле | Калмыцкий язык | facts | 1924 йылда СССР-ҙа иҫке ҡалмыҡ яҙмаһы кириллицаға алмаштырыла, уның урынына 1930 йылда латин яҙмаһы индерелә, уны 1938 йылда тағы бер тапҡыр кириллица алмаштыра.Был реформалар Рәсәйҙә ҡалмыҡ халҡының әҙәби традицияһының күсәгилешлеген юҡҡа сығара. | В 1924 году в СССР старокалмыцкая письменность была заменена на кириллицу, на смену которой в 1930 году была введена латиница, которую ещё раз сменила кириллица в 1938 году. | 14 | 17 |
Командор ҡурсаулығы | Командорские острова (национальный парк) | lead | Командор ҡурсаулығы — Рәсәйҙәге иң ҙур диңгеҙ биосфера ҡурсаулығы. | Национальный парк «Командорские острова» имени С. | 0 | 0 |
Командор ҡурсаулығы | Командорские острова (национальный парк) | facts | Командор ҡурсаулығы 1993 йылдың 23 апрелендә ойошторола. | Командорский заповедник создан 23 апреля 1993 года. | 4 | 5 |
Командор ҡурсаулығы | Командорские острова (национальный парк) | facts | Командор утрауҙарында урынлашҡан, 4 ҙур утрауҙы — Берингты, Медныйҙы, Топорковты һәм Арий Каменды, 60-тан ашыу ваҡ утрауҙы һәм Беринг диңгеҙе һәм Тымыҡ океан акваторияһын үҙ эсенә ала. | Расположен на Командорских островах, включает 4 крупных острова — Беринга, Медный, Топорков и Арий Камень, более 60 мелких островков и прилегающую акваторию Берингова моря и Тихого океана. | 8 | 9 |
Командор ҡурсаулығы | Командорские острова (национальный парк) | facts | Һауа торошоноң тотороҡһоҙ осоро уртаса 127—140 көн тәшкил итә. | Средняя продолжительность безморозного периода составляет 127—140 дней. | 13 | 15 |
Командор ҡурсаулығы | Командорские острова (национальный парк) | facts | 383 төр үҫемлек һәм 37 көпшәле үҫемлек төрсәһе үҫә. | Представлена 383 видами и 37 подвидами сосудистых растений. | 14 | 16 |
Командор ҡурсаулығы | Командорские острова (национальный парк) | facts | Утрауҙар көнсығыш өлөшөндә 93 төр үҫемлектең һәм ҡурсаулыҡтың көнбайыш өлөшөндә 10 төрҙөң таралыу сиге булып тора. | Острова являются границей распространения 93 видов растений в восточной части и 10 видов в западной части заповедника. | 15 | 17 |
Командор ҡурсаулығы | Командорские острова (национальный парк) | facts | Шулай уҡ бында диңгеҙ ҡоштары (бөтәһе 213 төр, шул иҫәптән юҡҡа сыҡҡандары) оялай, имеҙеүселәрҙең 25 төрө бар. | Также здесь место массового гнездования морских птиц, всего 213 видов (включая вымершие), млекопитающие — 25 видов. | 17 | 19 |
Командор ҡурсаулығы | Командорские острова (национальный парк) | facts | Бында уларҙың 21 төрө теркәлгән — был донъя популяцияһының 25%-ы. | Здесь зарегистрирован 21 вид этих млекопитающих — это 25 % мировой популяции. | 20 | 22 |
Пьер Кюри | Кюри, Пьер | facts | Үҙҙәренең лабораторияһы булмау сәбәпле, уларға институттың келәте бинаһында, ә һуңыраҡ Париждағы Ломон урамындағы һарайҙа эшләргә тура килә, Кюри ғаиләһе артабанғы дүрт йылда (1898 йылдан 1902 йылға тиклем) мәғдәндән радийҙы етерлек күләмдә айырып алыу өсөн һигеҙ тонна уранинитты эшкәртә. | Не имея лаборатории и работая в помещении институтской кладовки, а позже в сарае на улице Ломон в Париже, супруги Кюри в последующие четыре года (с 1898 по 1902 год) переработали восемь тонн уранинита, чтобы выделить из руды радий в достаточном для определения его атомного веса количестве. | 19 | 22 |
Комсомол ҡурсаулығы | Комсомольский заповедник | lead | Комсомол ҡурсаулығы — Хабаровск крайының үҙәк өлөшөндәге ҡурсаулыҡ, 1963 йылдың 3 октябрендә ойошторола. | Комсомольский государственный природный заповедник — заповедник в центральной части Хабаровского края, созданный 3 октября 1963 года. | 0 | 0 |
Ненец ҡурсаулығы | Ненецкий заповедник | lead | Ненец ҡурсаулығы — Ненец автономиялы округының ҡурсаулығы. | Ненецкий государственный природный заповедник — заповедник, расположенный в Ненецком автономном округе. | 0 | 0 |
Ненец ҡурсаулығы | Ненецкий заповедник | facts | Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте указы менән 1997 йылдың 18 декабрендә ойошторола. | Создан 18 декабря 1997 года Постановлением Правительства Российской Федерации. | 1 | 1 |
Ненец ҡурсаулығы | Ненецкий заповедник | facts | Ҡурсаулыҡтың майҙаны — 313 400 гектар, шуның 181 900 гектары — диңгеҙ акваторияһы. | Площадь заповедника 313 400 гектаров, из них 181 900 га морская акватория. | 2 | 2 |
Ненец ҡурсаулығы | Ненецкий заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ территорияһында Кумжа газ ятҡылығы бар, унда 1980 йылда 9-сы скважинала быраулау ваҡытында авария була, һуңынан янғын башлана. | На территории заповедника находится газовое Кумжинское месторождение, на котором в 1980 году на скважине Кумжа-9 произошла авария с выбросом газа во время бурения, после чего начался пожар. | 10 | 10 |
Ненец ҡурсаулығы | Ненецкий заповедник | facts | 1981 йылдың майында 1,5 мең м тәрәнлектәге ятҡылыҡта геология ҡатламдарын күсереү маҡсатында ядро заряды шартлатыла, ятҡылыҡта эш туҡтатыла. | В мае 1981 году на месторождении на глубине порядка 1,5 тыс. м был взорван ядерный заряд с целью сдвига геологических пластов, но аварию ликвидировать не удалось, месторождение было законсервировано. | 11 | 11 |
Лазо ҡурсаулығы | Лазовский заповедник | facts | 1935 йылдың 10 февралендә заказник урынында Сихотэ-Алин ҡурсаулығының Судзухин филиалы ойошторола, беренсе директор итеп Константин Георгиевич Абрамов тәғәйенләнә. | 10 февраля 1935 года на территории Ольгинского района — на месте заказника был образован Судзухинский филиал Сихотэ-Алинского заповедника, первым директором был назначен К. | 2 | 6 |
Эдмунд Галлей | Галлей, Эдмунд | facts | 1656 йылдың 29 октябрендә (Англияла 1752 йылға тиклем ғәмәлдә булған юлиан календары буйынса) ҙур булмаған Хаггерстон ауылында (хәҙер Лондон ситендә) хәлле һабын ҡайнатыусы ғаиләһендә тыуа. | Родился 29 октября 1656 года (по юлианскому календарю, действовавшему в Англии до 1752 года) в небольшой деревушке Хаггерстон (ныне окраина Лондона) в семье зажиточного мыловара. | 5 | 4 |
Эдмунд Галлей | Галлей, Эдмунд | facts | 1678 йылдың ноябрендә Англияға ҡайта, ә 1679 йылда Көньяҡ күк йөҙө каталогын баҫтырып сығара, унда Көньяҡ ярымшарҙағы 341 йондоҙ тураһындағы мәғлүмәтте бирә. | Возвратился в Англию в ноябре 1678 года, а в 1679 году издал «Каталог Южного неба», в который включил информацию о 341 звезде Южного полушария. | 14 | 13 |
Лапландия ҡурсаулығы | Лапландский заповедник | lead | Лапландия ҡурсаулығы — Мурманск өлкәһендәге ҡурсаулыҡ. | Лапландский государственный природный биосферный заповедник — заповедник в Мурманской области. | 0 | 0 |
Лапландия ҡурсаулығы | Лапландский заповедник | facts | Ленинград өлкә башҡарма комитетының 1930 йылдың 17 ғинуарындағы ҡарары буйынса ойошторола. | Создан по постановлению Ленинградского облисполкома от 17 января 1930 года. | 8 | 8 |
Лапландия ҡурсаулығы | Лапландский заповедник | facts | 1951 йылда ябыла, тағы ла биш йылдан асыла, 1961—1965 йылдарҙа Кандалакша ҡурсаулығы филиалы булып иҫәпләнә. | Был закрыт в 1951 году, вновь открыт через пять лет, в 1961—1965 годах числился филиалом Кандалакшского заповедника. | 9 | 9 |
Лапландия ҡурсаулығы | Лапландский заповедник | facts | 1983 йылдың 13 сентябрендә көнбайыш сигендә «Североникель» заводынан атмосфера ташландыҡтарын сығарыу һөҙөмтәһендә һәләк булған тайганың бәләкәй участкаһын компенсациялау өсөн 129577 гектар өҫтәмә ала. | 13 сентября 1983 года получил у западной границы добавку 129577 гектаров как компенсацию за участок тайги меньших размеров в восточной части, погибший вследствие атмосферных выбросов комбината «Североникель». | 11 | 11 |
Лапландия ҡурсаулығы | Лапландский заповедник | facts | Һаҡланыусы биләмәнең рельефы тигеҙһеҙ, бейеклеге 600 метрҙан алып 1114 метрға тиклем булған тау һырттарын үҙ эсенә ала. | Рельеф заповедной территории пересечённый, включает горные массивы с высотами от 600 до 1114 метров. | 15 | 15 |
Нора ҡурсаулығы | Норский заповедник | lead | Нора ҡурсаулығы — Рәсәйҙең Алыҫ Көнсығышындағы тәбиғәт ҡурсаулығы. | Норский заповедник — природный заповедник на Дальнем Востоке России. | 0 | 0 |
Нора ҡурсаулығы | Норский заповедник | facts | Ҡыш 5 — 5,5 ай дауам итә. | Зима длится до 5—5,5 месяцев. | 7 | 8 |
Нора ҡурсаулығы | Норский заповедник | facts | Йылы осор — 50 — 90 көн. | Безморозный период 50—90 дней. | 8 | 9 |
Олёкма ҡурсаулығы | Олёкминский заповедник | lead | Олёкма ҡурсаулығы — Лена йылғаһының урта ағымынан көньяҡтараҡ, ҙурлығы буйынса икенсе ҙурлыҡтағы Олекма йылғаһының уң ярында, Саха Республикаһының Олекмин районындағы Алдан яҫы таулығы һәм Лена яны яҫытаулығында урынлашҡан ҡурсаулыҡ. | Государственный природный заповедник «Олёкминский» — заповедник, расположенный к югу от среднего течения Лены на правобережье её второго по величине притока — Олёкмы на стыке Алданского плоскогорья и Приленского плато в Олёкминском районе Республики Саха (Якутия). | 0 | 0 |
Олёкма ҡурсаулығы | Олёкминский заповедник | facts | Даими ҡар япмаһы уртаса 18 октябрҙә ята һәм яҡынса 210 көн дауам итә, уртаса бейеклеге 30 — 40 см, көньяҡта — 70 — 80 см. | Постоянный снежный покров устанавливается в среднем 18 октября и держится примерно 210 дней при средней высоте 30-40 см на юге 70-80 см. | 5 | 6 |
Олёкма ҡурсаулығы | Олёкминский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡтың төньяҡ өлөшөндәге Лена яны яйлаһында, Туолба һәм Амга үҙәндәрендә һауаның максималь температураһы +37 40 °C, көньяҡ өлөшөндә +33-35 °C етә. | На Приленском плато, в северной части заповедника, в долинах Туолбы и Амги, максимальная температура воздуха достигает +37 40°С, в южной части +33-35°С. | 6 | 7 |
Олёкма ҡурсаулығы | Олёкминский заповедник | facts | Йылы осорҙа төньяҡ битләүҙәрҙә — 0,4 метр, көньяҡ битләүҙәрҙә 1,5 — 2,0 м тиклем ирей. | Сезонное протаивание незначительно: от 0,4 м на северных склонах до 1,5-2,0 м на южных. | 9 | 10 |
Олёкма ҡурсаулығы | Олёкминский заповедник | facts | Бында һөтимәрҙәрҙең 40-тан ашыу төрө, яҡынса 180 төр ҡош йәшәй, шуларҙың 100-ҙән ашыу төрө ҡурсаулыҡта оя ҡора, һөйрәлеүселәрҙең 2 төрө, ер-һыу хайуандары 3 төр һәм 18 төр балыҡ бар. | Здесь обитает более 40 видов млекопитающих, около 180 видов птиц, из которых более 100 видов гнездится на территории заповедника, 2 вида рептилий, 3 вида амфибий и 18 видов рыб. | 12 | 13 |
Поронай ҡурсаулығы | Поронайский заповедник | lead | Поронай ҡурсаулығы — Сахалин утрауының көнсығыш өлөшөндәге дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | Поронайский заповедник — государственный природный заповедник в восточной части острова Сахалин. | 0 | 0 |
Поронай ҡурсаулығы | Поронайский заповедник | facts | Рәсәй Федерацияһы Министрҙар Советының 1988 йылдың 30 мартындағы указы менән нигеҙ һалына. | Основан по постановлению Совета министров РФСР 30 марта 1988 года. | 1 | 1 |
Поронай ҡурсаулығы | Поронайский заповедник | facts | Диңгеҙ буйлап һаҡлау зонаһы яҡынса 17,3 мең гектар тәшкил итә, ярҙан Терпение ҡултығына 500 м һәм Охот диңгеҙенә табан 1 км алыҫлыҡта. | Морская охраняемая зона составляет около 17,3 тыс. га, удалена от берега на 500м в сторону залива Терпения и охотское море на 1 км. | 12 | 13 |
Путоран ҡурсаулығы | Путоранский заповедник | lead | Путоран ҡурсаулығы — ҡурсаулыҡ Путоран яйлаһы сиктәрендә, Үҙәк Себер яҫытаулығының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Таймыр ярымутрауынан көньяҡтараҡ урынлашҡан. | Путоранский государственный природный заповедник — заповедник, расположенный в пределах плато Путорана, в северо-западной части Среднесибирского плоскогорья, южнее полуострова Таймыр. | 0 | 0 |
Путоран ҡурсаулығы | Путоранский заповедник | facts | 1988 йылдың 15 декабрендә нигеҙ һалына, штаты 28 кеше. | Основан 15 декабря 1988 года, имеет штат в количестве 28 человек. | 2 | 2 |
Путоран ҡурсаулығы | Путоранский заповедник | facts | 2013 йылдың 20 мартынан үҙ аллы учреждение булыуҙан туҡтай һәм Таймыр һәм Ҙур Арктика ҡурсаулыҡтары менән бергә «Таймыр ҡурсаулыҡтары» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы составына инә. | С 20 марта 2013 года перестал быть самостоятельным учреждением и вошёл в состав ФГБУ «Заповедники Таймыра» вместе с Таймырским и Большим Арктическим заповедниками. | 4 | 4 |
Путоран ҡурсаулығы | Путоранский заповедник | facts | 2021 йылдың 8 сентябрендә кинематографист Александр Мельник һәм Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы етәксеһе Евгений Зиничев Ҙур Иркиндин шарлауығында (Китабо-Орон) ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының уҡыу фильмын төшөрөү өсөн урын һайлағанда һәләк була. | 8 сентября 2021 года на Большом Иркиндинском водопаде (Китабо-Орон) во время подбора места для съёмок учебного фильма МЧС погибли кинематографист Александр Мельник и глава МЧС России Евгений Зиничев. | 7 | 8 |
Сихотэ-Алин ҡурсаулығы | Сихотэ-Алинский заповедник | facts | 1944 йылда ҡурсаулыҡтың майҙаны 1,8 миллион гектарға тиклем арттырыла. | В 1944 году площадь заповедника была увеличена до 1,8 млн га. | 6 | 8 |
Сихотэ-Алин ҡурсаулығы | Сихотэ-Алинский заповедник | facts | Һуңғы йылдарҙа ҡурсаулыҡтың төп майҙаны 397 400 гектар тәшкил итә, дөйөм майҙаны — 401 600 гектар. | В последние годы площадь основной территории заповедника — 397 400 га, общая площадь — 401 600 га. | 9 | 11 |
Сохондо ҡурсаулығы | Сохондинский заповедник | lead | Сохондо дәүләт тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы — 1973 йылдың 11 декабрендә ойошторола. | Сохондинский государственный природный биосферный заповедник организован 11 декабря 1973 года. | 0 | 0 |
Сохондо ҡурсаулығы | Сохондинский заповедник | facts | Сохондо яланғас тау массивтары Хэнтей-Чикой таулығы периферияһы буйлап көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 20 км самаһы һуҙылған, киңлеге 14 км-ға тиклем етә. | Горный массив Сохондо протянулся по периферии Хэнтей-Чикойского нагорья с юго-запада на северо-восток почти на 20 км при ширине до 14 км. | 4 | 4 |
Сохондо ҡурсаулығы | Сохондинский заповедник | facts | Ике түбәһе: диңгеҙ кимәленән 2505 м бейеклектәге Ҙур Сохондо һәм Кесе (2404 м) түбәләре бар, улар араһындағы артылыш 2000 м бейеклектә урынлашҡан. | Голец имеет две вершины — Большой Сохондо высотой 2505 м н. у. м. и Малый (2404 м), перевал между ними расположен на высоте 2000 м. | 5 | 5 |
Сохондо ҡурсаулығы | Сохондинский заповедник | facts | Һаҡланыусы зонаһы — 36 060 гектар. | Охранная зона заповедника 36 060 га. | 8 | 9 |
Сохондо ҡурсаулығы | Сохондинский заповедник | facts | Тотороҡло ҡар япмаһының оҙайлығы — 130—145 көн. | Продолжительность устойчивого снежного покрова – 130–145 дней. | 11 | 12 |
Сохондо ҡурсаулығы | Сохондинский заповедник | facts | 923 төр көпшәле үҫемлек асыҡланған, һөтимәрҙәрҙең 67 төрө, ҡоштарҙың 250-гә яҡын төрө, 3 төр амфибия, һөйрәлеүселәрҙең 4 төрө асыҡланған, тау йылғаларында һәм күлдәрендә 8 төр балыҡ бар. | Выявлено 923 вида сосудистых растений, установлено обитание 67 видов млекопитающих, около 250 видов птиц, 3 видов амфибий, 4 видов рептилий, а в горных реках и озёрах — 8 видов рыб. | 12 | 13 |
Сохондо ҡурсаулығы | Сохондинский заповедник | facts | Шулай уҡ 1200-ҙән ашыу төр бөжәк теркәлгән, шуларҙың 1107 төрө — тәңкә ҡанатлылар йәки күбәләктәр. | Зарегистрировано также свыше 1200 видов насекомых, из них 1107 видов чешуекрылых или бабочек. | 13 | 14 |
Таймыр ҡурсаулығы | Таймырский заповедник | lead | Таймыр дәүләт тәбиғәт биосфераһы ҡурсаулығы — Рәсәйҙә иң ҙур ҡурсаулыҡтарҙың береһе. | Государственный природный биосферный заповедник «Таймырский» — один из самых больших заповедников России. | 0 | 0 |
Таймыр ҡурсаулығы | Таймырский заповедник | facts | 2013 йылдың 20 мартынан Таймыр ҡурсаулығы үҙ аллы учреждение булыуҙан туҡтай һәм Путоран һәм Ҙур Арктика ҡурсаулығы менән бергә «Таймыр ҡурсаулыҡтары» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы составына инә. | С 20 марта 2013 года Таймырский заповедник перестал быть самостоятельным учреждением и вошёл в состав ФГБУ «Заповедники Таймыра» вместе с Путоранским и Большим Арктическим заповедниками. | 6 | 6 |
Таймыр ҡурсаулығы | Таймырский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ территорияһында ҡатмарлы төҙөлөшлө көпшәле үҫемлектәрҙең 430 төрө, мүктәрҙең 223 төрө һәм лишайниктарҙың 265 төрө үҫә. | На территории заповедника произрастают 430 видов высших сосудистых растений, 223 вида мхов и 265 — лишайников. | 14 | 14 |
Таймыр ҡурсаулығы | Таймырский заповедник | facts | 116 төр ҡош осраған, шуларҙың 74-е оя ҡора, йылға һәм күлдәрҙә 15-тән ашыу төр балыҡ бар. | Встречено 116 видов птиц, 74 из них гнездятся, в реках и озёрах водится свыше 15 видов рыб. | 23 | 28 |
Тигирек ҡурсаулығы | Тигирекский заповедник | lead | Тигирек ҡурсаулығы 1999 йылдың 4 декабрендә ойошторола; Рәсәйҙә иң йәш ҡурсаулыҡтарҙың береһе. | Тигирекский заповедник был образован 4 декабря 1999 года; это один из самых молодых заповедников России. | 0 | 0 |
Тигирек ҡурсаулығы | Тигирекский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ майҙаны 41 505 гектар, буфер зонаһы 26 257 гектар тәшкил итә. | Площадь заповедника 41 505 га, с охранной зоной площадью 26 257 га. | 7 | 6 |
Тигирек ҡурсаулығы | Тигирекский заповедник | facts | Абсолют бейеклектәр диңгеҙ кимәленән 300—2000 метр бейеклектә ята. | Абсолютные высоты лежат в пределах 300—2000 метров над уровнем моря. | 11 | 11 |
Тигирек ҡурсаулығы | Тигирекский заповедник | facts | Йәй көнө сағыштырмаса дымлылыҡ (йылына 600-ҙән 800 миллиметрға тиклем яуым-төшөм) арта һәм 70-90 % тәшкил итә. | Значительная относительная влажность (от 600 до 800 мм осадков в год) повышается летом и составляет 70—90 %. | 20 | 24 |
Тунгус ҡурсаулығы | Тунгусский заповедник | lead | Тунгус ҡурсаулығы — Красноярск крайының Эвенк районы территорияһында Урта Себер яйлаһының үҙәк өлөшөндәге тәбиғәт ҡурсаулығы. | Тунгусский заповедник — природный заповедник в центральной части Средне-Сибирского плоскогорья на территории Эвенкийского округа Красноярского края. | 0 | 0 |
Тунгус ҡурсаулығы | Тунгусский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1995 йылдың 9 октябрендәге Ҡарарына ярашлы булдырыла. | Заповедник был создан Постановлением Правительства РФ от 9 октября 1995 года. | 1 | 1 |
Тунгус ҡурсаулығы | Тунгусский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡтың дөйөм майҙаны — 296 562 гектар. | Общая площадь заповедника 296 562 га. | 2 | 3 |
Тунгус ҡурсаулығы | Тунгусский заповедник | facts | Буфер зонаһының майҙаны — 20 241 гектар. | Площадь охранной зоны 20 241 га. | 3 | 4 |
Тунгус ҡурсаулығы | Тунгусский заповедник | facts | Вегетация осоро 110—120 көн дауам итә. | Вегетационный период длится 110—120 дней. | 10 | 9 |
Тунгус ҡурсаулығы | Тунгусский заповедник | facts | Йылдың берҙән-бер йылы айы — июль, уның уртаса температураһы 16°булһа ла, көндөҙ һауа торошо яҡшы булғанда 30° һәм унан да юғарыраҡ күтәрелеүе мөмкин. | Единственный безморозный месяц года — июль, и хотя средняя его температура 16°, днем в хорошую погоду она может подниматься до 30° и выше. | 11 | 10 |
Тунгус ҡурсаулығы | Тунгусский заповедник | facts | Ҡышын температура минус 55 — 58°-ҡа етә. | Зимой температура достигает минус 55-58°. | 12 | 11 |
Тунгус ҡурсаулығы | Тунгусский заповедник | facts | 1908 йылда метеорит төшөүе һөҙөмтәһендә тайга 2000 км² ашыу майҙанда йығыла һәм яна. | В результате падения метеорита в 1908 году тайга на площади более 2000 кв. км была повалена и сожжена. | 14 | 14 |
Лена тамағы ҡурсаулығы | Усть-Ленский заповедник | lead | Лена тамағы ҡурсаулығы — дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы, Лена йылғаһы дельтаһында һәм Хараула һыртының төньяҡ көнбайыш битләүендә, Саха (Яҡут) Республикаһының Булун районы территорияһында урынлашҡан. | Усть-Ленский заповедник — государственный природный заповедник, расположенный в дельте реки Лены и на западном склоне северной оконечности хребта Хараулах, на территории Булунского района Республики Саха (Якутии). | 0 | 0 |
Лена тамағы ҡурсаулығы | Усть-Ленский заповедник | facts | 1985 йылдың 18 декабрендә ойошторола. | Организован 18 декабря 1985 года. | 1 | 1 |
Лена тамағы ҡурсаулығы | Усть-Ленский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ территорияһының ҙур өлөшө (13 000 км², йәғни 91 %) Лена дельтаһына тура килә, ә уның дөйөм майҙанының 9 процентын ғына (1300 км²) Хараула тауҙарының төньяҡ армыттары биләй. | Большая часть территории заповедника (13 000 км², или 91 %) приходится на дельту Лены, и только 9 % (1300 км²) его общей площади занимают северные отроги Хараулахских гор. | 4 | 5 |
Лена тамағы ҡурсаулығы | Усть-Ленский заповедник | facts | Ҡар япмаһы ятҡан осорҙоң оҙайлығы — 250—270 көн. | Продолжительность периода со снежным покровом 250—270 дней. | 7 | 8 |
Лена тамағы ҡурсаулығы | Усть-Ленский заповедник | facts | Уның төньяғында һыуыҡ булмаған осорҙоң уртаса оҙайлығы — 40 көн, көньяҡ өлөшөндә — 45 көн. | Средняя продолжительность безморозного периода на севере заповедника 40 дней, в южной части 45 дней. | 8 | 9 |
Лена тамағы ҡурсаулығы | Усть-Ленский заповедник | facts | Уртаса тәүлек температураһы 0°-тан юғары булған йылы осорҙоң оҙайлығы — таулы өлөшөндә — 108 көн һәм диңгеҙ буйында — 97 көн. | Продолжительность тёплого периода со средней суточной температурой выше 0° составляет 108 дней в горной части и 97 дней — на морском побережье. | 9 | 10 |
Лена тамағы ҡурсаулығы | Усть-Ленский заповедник | facts | Йылы миҙгелдә тупраҡ 10 см алып 120 см тәрәнлеккә тиклем иреп өлгөрә. | В течение тёплого сезона почвы успевают оттаять на глубину от 10 до 120 см. | 10 | 11 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.