ba_title stringlengths 1 102 | ru_title stringlengths 1 101 | section stringclasses 2
values | ba stringlengths 18 400 | ru stringlengths 18 400 | ba_sentence_index int64 0 24 | ru_sentence_index int64 0 39 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Лена тамағы ҡурсаулығы | Усть-Ленский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡта көпшәле үҫемлектәрҙең 402 төрө, шул иҫәптән Саха Республикаһы өсөн 20 һирәк осрай торған һәм СССР-ҙың һирәк осраусы үҫемлектәр исемлегенә индерелгән 3 төрө бар. | Сосудистых растений в заповеднике отмечено 402 вида, в том числе 20 редких для Якутии и 3 включённых в список редких растений СССР: проломник Городкова, хохлатка Городкова, камнеломка молочно-белая. | 18 | 19 |
Лена тамағы ҡурсаулығы | Усть-Ленский заповедник | facts | Утрауҙың көнбайыш өлөшөндә, яҡынса 72° киңлектә, бейеклеге 6 м ашмаған Каяндер, йәки Даурия ҡарағастары үҫә. | В западной части острова, на широте около 72°, растут невысокие, до 6 м высотой, деревья лиственницы Каяндера, или даурской. | 19 | 21 |
Үҙәк Себер ҡурсаулығы | Центральносибирский заповедник | lead | Үҙәк Себер ҡурсаулығы — Красноярск крайының Эвенк районы территорияһында урынлашҡан тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы. | Центральносибирский заповедник — природный биосферный заповедник, расположенный на территории Эвенкийского округа Красноярского края. | 0 | 0 |
Үҙәк Себер ҡурсаулығы | Центральносибирский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ фаунаһында сөсө һыу балыҡтарының 36 төрө, һөтимәрҙәрҙең 46 төрө теркәлгән. | В фауне заповедника насчитывается 36 видов пресноводных рыб, зарегистрировано 46 видов млекопитающих. | 6 | 5 |
Баргузин ҡурсаулығы | Баргузинский заповедник | lead | Баргузин ҡурсаулығы — Бүрәт Республикаһының Төньяҡ Байкал районы территорияһындағы ҡурсаулыҡ. | Баргузинский государственный природный биосферный заповедник — заповедник в Бурятии, на территории Северо-Байкальского района. | 0 | 0 |
Баргузин ҡурсаулығы | Баргузинский заповедник | facts | Барлыҡҡа килгән мәлдә бары тик 20 — 30 кеш, хәҙер — 1 км²-ға 1 — 2 тура килә. | На момент создания насчитывалось всего 20—30 особей соболя, в настоящее время — 1—2 особи на 1 км². | 4 | 4 |
Баргузин ҡурсаулығы | Баргузинский заповедник | facts | 1966 йылдың 2 декабрендә ҡурсаулыҡ РСФСР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Һунарсылыҡ һәм ҡурсаулыҡ баш идаралығының Баргузин кешен тикшереүҙә, һаҡлауҙа һәм арттырыуҙа күрһәткән ҡаҙаныштары өсөн Почет грамотаһы менән бүләкләнә. | 2 декабря 1966 года за заслуги в изучении, сохранении и увеличении численности баргузинского соболя заповедник был награждён Почётной грамотой Главного управления охотничьего хозяйства и заповедников при Совете министров РСФСР. | 7 | 7 |
Болонь ҡурсаулығы | Болоньский заповедник | lead | Болонь ҡурсаулығы 1997 йылдың 18 ноябрендә Хабаровск крайында ойошторола. | Природный заповедник «Болоньский» был создан 18 ноября 1997 года в Хабаровском крае. | 0 | 0 |
Болонь ҡурсаулығы | Болоньский заповедник | facts | Ҡоштарҙың яҡынса 250 төрө бар, уларҙың 160-ҡа яҡын төрө оя ҡора, һирәк осрай торған төрҙәрҙең дөйөм һаны — 35-тән ашыу. | Можно наблюдать приблизительно 250 видов птиц, около 160 видов из которых гнездятся, общее число редких видов — более 35. | 7 | 6 |
Болонь ҡурсаулығы | Болоньский заповедник | facts | Яҙғы һәм көҙгө осош осоронда бында төрлө төрҙәге 0,8 — 1,2 миллионға тиклем ҡош-ҡорт ял итеүгә һәм ашауға туҡтай. | В период весеннего и осеннего перелетов здесь останавливается на отдых и кормёжку от 0,8 до 1,2 миллиона особей птиц различных видов. | 8 | 9 |
Оло Хехцир ҡурсаулығы | Большехехцирский заповедник | lead | Ҙур Хехцир ҡурсаулығы Рәсәйҙең Хабаровск крайында 1963 йылдың 3 октябрендә ойошторола. | Большехехцирский государственный природный заповедник (Хабаровский край, Россия) учреждён 3 октября 1963 года. | 0 | 0 |
Оло Хехцир ҡурсаулығы | Большехехцирский заповедник | facts | Әлеге ваҡытта майҙаны 45 439 гектар тәшкил итә. | Площадь в настоящее время — 45 439 гектаров. | 1 | 1 |
Оло Хехцир ҡурсаулығы | Большехехцирский заповедник | facts | Буфер зонаһының майҙаны — 12 000 гектар. | Площадь охранной зоны — 12 000 гектаров. | 2 | 2 |
Оло Хехцир ҡурсаулығы | Большехехцирский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ Хабаровск крайының Хабаровск районында, Хабаровскиҙан көньяҡҡа табан 15 — 20 км алыҫлыҡта, Оло Хехцир һырты сиктәрендә урынлашҡан. | Заповедник расположен в Хабаровском районе Хабаровского края, в 15-20 км южнее Хабаровска, в пределах хребта Большой Хехцир. | 8 | 23 |
Оло Хехцир ҡурсаулығы | Большехехцирский заповедник | facts | 1935 йылда Хехцир — урындағы, ә 1959 йылдан республика әһәмиәтендәге тәбиғәт заказнигына әүерелә. | В 1935 году Хехцир стал природным заказником местного, а с 1959 года — республиканского значения. | 16 | 30 |
Ботчи ҡурсаулығы | Ботчинский заповедник | lead | Ботчи дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы — 1994 йылдың 25 майында урындағы шул уҡ исемдәге заказник нигеҙендә ойошторолған. | Ботчинский государственный природный заповедник — создан 25 мая 1994 года на базе местного одноименного заказника. | 0 | 0 |
Ботчи ҡурсаулығы | Ботчинский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ рельефы таулы, бейеклеге диңгеҙ кимәленән 600 метрҙан алып 1000 метрға тиклем етә. | Рельеф территории заповедника горный, с преобладанием высот от 600 до 1000 метров над уровнем моря. | 4 | 4 |
Ботчи ҡурсаулығы | Ботчинский заповедник | facts | Һөтимәрҙәрҙең — 42, ҡоштарҙың — 200, ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүселәрҙең 4, балыҡтарҙың 14 төрө бар. | Животный мир представлен млекопитающими — 42 вида, птицами — 200 видов, по 4 вида земноводных и пресмыкающихся, 14 видов рыб. | 6 | 6 |
Бурея ҡурсаулығы | Буреинский заповедник | lead | Бурея ҡурсаулығы — Көнсығыш БАМ зонаһының тау тайгаһындағы резерват. | Буреинский заповедник — резерват эталонного участка горной тайги зоны восточного БАМа. | 0 | 0 |
Бурея ҡурсаулығы | Буреинский заповедник | facts | Рельефы — таулы: ҡурсаулыҡтың иң бейек нөктәһе диңгеҙ кимәленән 2241 м, түбәне — 550 метр бейеклектә. | Рельеф заповедника типично горный: высшая отметка заповедника находится на высоте 2241, низшая 550 м над уровнем моря. | 4 | 4 |
Бурея ҡурсаулығы | Буреинский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ 252 км аралыҡта диңгеҙ кимәленән 1100 метрҙан алып 2300 метрға тиклем бейеклектәге һырттар менән сикләнгән. | На протяжении 252 км заповедник ограничен хребтами высотой от 1100 до 2300 м над уровнем моря: на севере — Эзопским, с востока — Дуссе-Алинским и на юге — Буреинским. | 5 | 5 |
Добрянка (ҡала) | Добрянка | lead | Добрянка — Рәсәй Пермь крайының край әһәмиәтендәге ҡалаһы. | Добрянка — город краевого значения в Пермском крае России. | 0 | 0 |
Добрянка (ҡала) | Добрянка | facts | Кайсаровтың 1623—1624 йылдарҙағы писцовый китабында беренсе тапҡыр телгә алына: «Кама йылғаһы һәм Домрянка йылғаһы тамағындағы Домрянка ауылы: 11 крәҫтиән ихатаһында 22 кеше йәщәй». | Кайсарова за 1623—1624 годы: «Деревня Домрянка на реке Каме и на устье речки Домрянки: а в ней 11 дворов крестьянских, а людей в них 22 человека». | 6 | 6 |
Добрянка (ҡала) | Добрянка | facts | Ул ваҡытҡа Добрянкала 19 крәҫтиән ихатаһында 57 кеше йәшәгән. | К тому времени в Добрянке имелось 19 крестьянских дворов и жило в них 57 человек. | 8 | 9 |
Добрянка (ҡала) | Добрянка | facts | Добрянка заводын яҙ, 1752 йылдың 6 мартында, Добрянка ауылына ҡаршы урынлашҡан ярҙа төҙөй башлайҙар. | Строительство Добрянского завода началось 6 марта 1752 года на противоположном от деревни берегу реки Добрянки. | 15 | 17 |
Добрянка (ҡала) | Добрянка | facts | Добрянка йылғаһына 129 сажин оҙонлоғондағы, 8 сажин киңлегендәге һәм 5 аршин бейеклегендәге ер ҡатламынан торған плотина өйөлгән. | На речке была насыпана земляная плотина в 129 саженей длиной, 8 саженей шириной и 5 аршин высотой. | 16 | 18 |
Үрге Таз ҡурсаулығы | Верхне-Тазовский заповедник | lead | Үрге Таз ҡурсаулығы — дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | Верхне-Тазовский заповедник — государственный природный заповедник. | 0 | 0 |
Үрге Таз ҡурсаулығы | Верхне-Тазовский заповедник | facts | Уның оҙонлоғо төньяҡтан көньяҡҡа — 150 км һәм көнбайыштан көнсығышҡа табан 70 км тәшкил итә. | Его протяжённость составляет 150 км с севера на юг и 70 км с запада на восток. | 4 | 5 |
Үрге Таз ҡурсаулығы | Верхне-Тазовский заповедник | facts | Ҡышҡы минималь һәм йәйге максималь температура −49 °C-тан +30 °C тиклем тирбәлә. | Амплитуда минимальных зимних и максимальных летних температур колеблется от −49 °C до + 30 °С. | 13 | 14 |
Гыдан милли паркы | Гыданский национальный парк | lead | Гыдан милли паркы Рәсәй Федерацияһы Төмән өлкәһе Ямал-Ненец автономиялы округының Таз районында, Кара диңгеҙе утрауҙарында һәм Гыдан ярымутрауында урынлашҡан. | Национальный парк «Гыданский» (в 1996—2024 годах Гыданский государственный заповедник, преобразован в национальный парк постановлением Правительства РФ от 10 декабря 2024 № 1362 ) — национальный парк в Тазовском районе Ямало-Ненецкого автономного округа Тюменской области Российской Федерации. | 0 | 0 |
Гыдан милли паркы | Гыданский национальный парк | facts | Гыдан ярымутрауында ҡурсаулыҡ ойоштороу идеяһы 1970—1980 йылдар аҙағында тикшерелгән берҙәм Ямал-Гыдан ҡурсаулығы булдырыу концепцияһынан үҫеп сыға. | Идея организации заповедника на Гыданском полуострове выросла из обсуждавшейся в конце 1970-х — 1980-е годы концепции создания объединённого Ямало-Гыданского заповедника. | 11 | 8 |
Гыдан милли паркы | Гыданский национальный парк | facts | 1995 йылда Рәсәй Федерацияһы ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрлығының Үҙәк ғилми-тикшеренеү лабораторияһы ҡурсаулыҡты ойоштороу буйынса икенсе проект төҙөй, уны Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте 1996 йылдың октябрендә раҫлай. | В 1995 году ЦНИЛ Минсельхозпрода РФ был составлен второй проект организации заповедника, который уже в октябре 1996 года был одобрен Правительством РФ. | 18 | 14 |
Гыдан милли паркы | Гыданский национальный парк | facts | «Новатэк» компанияһы Гыдан ярымутрауында тәбиғи газ сығара һәм тәбиғи шыйыҡ газ етештереү заводы төҙөй, уның хаҡы 2019 йылда 19,3 млрд евро тип баһалана. | Компания «Новатэк» ведёт на Гыданском полуострове добычу природного газа и строит завод по производству СПГ, стоимость которого в 2019 году оценивалась в 19,3 млрд евро. | 24 | 22 |
Милли парк | Национальный парк | lead | Милли парк — тирә-яҡ мөхитте һаҡлау маҡсатында кеше эшмәкәрлеге сикләнгән махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе. | Национальный парк — особо охраняемая природная территория, где в целях охраны окружающей среды ограничена деятельность человека. | 0 | 0 |
Алыҫ Көнсығыш диңгеҙ ҡурсаулығы | Дальневосточный морской заповедник | lead | Алыҫ Көнсығыш диңгеҙ ҡурсаулығы — Япон диңгеҙенең Бөйөк Петр ҡултығында 1978 йылдың 24 мартында ойошторолған һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе, диңгеҙ тәбиғәт мираҫы объекты. | Дальневосточный морской заповедник — заповедная зона в заливе Петра Великого Японского моря, учреждена 24 марта 1978 года, объект морского природного наследия. | 0 | 0 |
Рәсәйҙең милли парктары исемлеге | Список национальных парков России | lead | 2015 йыл аҙағына Рәсәйҙә 49 милли парк иҫәпләнә, уларҙың дөйөм майҙаны 21,29 млн гектар йәки диңгеҙ акваторияһын иҫәпкә алмағанда 14,12 миллион гектар тәшкил итә, был Рәсәй майҙанының 0,82 % тәшкил итә. | По состоянию на конец 2023 года на территории России действовало 70 национальных парков, а их суммарная площадь составила 31,3 млн га, или 41,6 % от общей площади особо охраняемых природных территорий федерального значения. | 0 | 0 |
Даур ҡурсаулығы | Даурский заповедник | lead | «Даурский» дәүләт тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы — Көньяҡ-Көнсығыш Байкал аръяғындағы ҡурсаулыҡ, Байкал аръяғы крайының Борзинский һәм Оловяннин райондары территорияһында урынлашҡан. | Государственный природный биосферный заповедник «Даурский» — заповедник в Юго-Восточном Забайкалье, расположен на территории Борзинского и Оловяннинского районов Забайкальского края. | 0 | 0 |
Даур ҡурсаулығы | Даурский заповедник | facts | 1987 йылдың 25 декабрендә башлыса ҡош ояларын һаҡлау маҡсатында ойошторола. | Организован 25 декабря 1987 года в основном для охраны птичьих гнездовий. | 1 | 1 |
Даур ҡурсаулығы | Даурский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡтың дөйөм майҙаны 45 790 га, Барун-Торей һәм Зун-Торей дала күлдәренән һәм айырымланған бер нисә күл, дала участкаһынан тора. | Заповедник состоит из степных озёр Барун-Торей и Зун-Торей и нескольких изолированных озерных и степных участков общей площадью 45 790 га. | 3 | 3 |
Даур ҡурсаулығы | Даурский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ участкаларын 163 530 гектар майҙанлы һаҡ зонаһы уратып алған. | Заповедные участки окружены охранной зоной площадью 163 530 га. | 4 | 4 |
Даур ҡурсаулығы | Даурский заповедник | facts | 2009 йылдың сентябрендә температура −5 °C тиклем түбәнәйә. | В 2009 году, в сентябре температура опускалась до −5 °C. | 10 | 9 |
Даур ҡурсаулығы | Даурский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ фаунаһында 4 төргә тиклем балыҡ, 3 төр ер-һыу хайуандары, һөйрәлеүселәрҙең 3 төрө, ҡоштарҙың 315-тән ашыу төрө һәм һөтимәрҙәрҙең 52 төрө бар. | В фауне заповедника насчитывается до 4 видов рыб, 3 видов амфибий, 3 — пресмыкающихся, более 315 видов птиц и 52 вида млекопитающих. | 11 | 10 |
Даур ҡурсаулығы | Даурский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡта төбәк Ҡыҙыл китабына индерелгән үҫемлектәрҙең 28-ҙән ашыу төрө, ә Рәсәй Ҡыҙыл китабына 3 төрө һаҡлана. | Заповедник сохраняет более 28 видов растений, внесённых в региональную Красную книгу, а 3 — в российскую. | 15 | 26 |
Даур ҡурсаулығы | Даурский заповедник | facts | 2017 йылдың 41-се сессияһында ЮНЕСКО Монголия менән берлектәге «Даурия ландшафын» | Во время 41-й сессии в 2017 году ЮНЕСКО признала «Ландшафты Даурии», совместный с Монголией объект, Всемирным наследием. | 19 | 29 |
Джергин ҡурсаулығы | Джергинский заповедник | lead | Джергин дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы — Бүрәт Республикаһының Курумкан районындағы ҡурсаулыҡ. | Государственный природный заповедник «Джергинский» — заповедник в Курумканском районе Бурятии. | 0 | 0 |
Джергин ҡурсаулығы | Джергинский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡтың майҙаны 238 088 гектар тәшкил итә; шуның 894 гектары һыу менән ҡапланған. | Площадь заповедника составляет 238 088 га; из них пространства, занятые водой, — 894 га. | 4 | 6 |
Джергин ҡурсаулығы | Джергинский заповедник | facts | Уның тирәләй дөйөм майҙаны яҡынса 7,5 миллион гектар тәшкил иткән 2 саҡрымлыҡ һаҡ зонаһы булдырылған. | Вокруг заповедника создана охранная зона шириной 2 км, общей площадью около 7,5 млн га. | 5 | 7 |
Джугджур ҡурсаулығы | Джугджурский заповедник | lead | «Джугджур» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы — Охот диңгеҙе ярындағы ҡурсаулыҡ, Хабаровск крайының Аяно-Майский районы территорияһында, 1990 йылдың 10 сентябрендә ойошторола. | Государственный природный заповедник «Джугджурский» — заповедник на побережье Охотского моря, на территории Аяно-Майского района Хабаровского края, создан 10 сентября 1990 года. | 0 | 0 |
Джугджур ҡурсаулығы | Джугджурский заповедник | facts | Үҫемлектәрҙең 480 төрө үҫә, шуларҙың 10-ы эндемик. | 480 видов растений, из них 10 эндемичных. | 7 | 7 |
Джугджур ҡурсаулығы | Джугджурский заповедник | facts | Һөтимәрҙәрҙең 42 төрө, ҡоштарҙың 166 төрө (шуларҙың 126-һы бында оя ҡора), ярғанаттарҙың 4 төрө бар. | Млекопитающие 42 вида, птиц 166 видов, 126 из них гнездятся здесь, 4 вида летучих мышей. | 11 | 11 |
Зея ҡурсаулығы | Зейский заповедник | lead | Зея ҡурсаулығы — Рәсәйҙең Амур өлкәһендәге дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | Зейский заповедник — государственный природный заповедник в Амурской области России. | 0 | 0 |
Зея ҡурсаулығы | Зейский заповедник | facts | Зея ҡурсаулығы көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа табан 50 км һуҙылған, киңлеге уртаса 25 км тәшкил итә. | Территория Зейского заповедника вытянута с юго-востока на северо-запад на 50 км, ширина её составляет в среднем 25 км. | 5 | 6 |
Зея ҡурсаулығы | Зейский заповедник | facts | Һыуыҡ булмаған осор — 75 — 86 көн. | Безморозный период равен 75—86 дням. | 7 | 8 |
Зея ҡурсаулығы | Зейский заповедник | facts | Тукурингра һыртында бәшмәктәрҙең 106 затҡа һәм 41 ғаиләгә ҡараған 158 төрө асыҡланған. | На хребте Тукурингра выявлено 158 видов грибов, относящихся к 106 родам и 41 семейству. | 13 | 19 |
Коряк ҡурсаулығы | Корякский заповедник | lead | Коряк ҡурсаулығы — дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы, Камчатканың төньяғында, Камчатка крайының Олютор һәм һәм Пенжина райондары территорияһында урынлашҡан. | Корякский заповедник — государственный природный заповедник, находится на севере Камчатки на территории Олюторского и Пенжинского районов Камчатского края. | 0 | 0 |
Коряк ҡурсаулығы | Корякский заповедник | facts | Коряк ҡурсаулығының һөтимәрҙәр фаунаһына 35 төр инә, шуларҙың 2-һе ситтән килтерелгән: һоро ҡомаҡ һәм йорт сысҡаны. | Фауна млекопитающих Корякского заповедника насчитывает 35 видов, из которых 2 завезённые — серая крыса и домовая мышь. | 9 | 11 |
Бастак (ҡурсаулыҡ) | Бастак (заповедник) | lead | «Бастак» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы 1997 йылда Йәһүд автономиялы өлкәһе территорияһында ойошторола. | Государственный природный заповедник «Бастак» образован в 1997 году на территории Еврейской автономной области (ЕАО). | 0 | 0 |
Бастак (ҡурсаулыҡ) | Бастак (заповедник) | facts | 2014 йылдың 13 мартында Рәсәй премьер-министры Дмитрий Медведев Йәһүд автономиялы өлкәһенең 35,3 мең гектар ерен Бастак дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы биләмәһенә индереү тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуя. | 13 марта 2014 г. премьер-министр РФ Дмитрий Медведев подписал распоряжение об отнесении 35,3 тысячи гектар земли в Еврейской автономной области к территории государственного природного заповедника «Бастак», соответствующий документ опубликован на сайте правительства. | 5 | 5 |
Бастак (ҡурсаулыҡ) | Бастак (заповедник) | facts | Көньяҡта таулы ерҙәр 400—500 метрға тиклем һәм унан да түбәнерәк төшә. | К югу горный рельеф понижается до 400—500 м и ниже. | 14 | 21 |
Волга-Кама ҡурсаулығы | Волжско-Камский заповедник | lead | Волга-Кама дәүләт тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы — Рәсәй территорияһындағы биосфера ҡурсаулығы. | Волжско-Камский государственный природный биосферный заповедник — биосферный заповедник на территории России. | 0 | 0 |
Волга-Кама ҡурсаулығы | Волжско-Камский заповедник | facts | Татарстан Республикаһы Министрҙар кабинетының 1995 йылдың 21 июнендәге 407-се ҡарарына ярашлы һаҡ зонаһы 15 000 гектар тәшкил итә. | Охранная зона, в соответствии с постановлением кабинета министров Республики Татарстан № 407 от 21 июня 1995 года, составляет 15 000 га. | 10 | 10 |
Волга-Кама ҡурсаулығы | Волжско-Камский заповедник | facts | 200-гә яҡын һынау (күҙәтеү) майҙаны, бейеклеген даими күҙәтеү нөктәләре, һыуһаҡлағыс ярҙарының емерелеүен күҙәтеү өсөн 40 даими профиль, йәнлектәрҙе, ҡорҙарҙы һәм һыу ҡоштарын иҫәпкә алыуҙың даими маршруттары һалынған. | Заложено около 200 постоянных пробных площадей, постоянных точек наблюдения за высотой снежного покрова, 40 постоянных профилей для слежения за разрушением берегов водохранилища, постоянные маршруты учёта зверей, тетеревиных и водоплавающих птиц. | 13 | 13 |
Волга-Кама ҡурсаулығы | Волжско-Камский заповедник | facts | 200—300 йәшлек ҡарағай, шыршы, имән ағастары һаҡланған. | Сохранились леса с 200—300 летними соснами, елями, дубами. | 20 | 27 |
Волга-Кама ҡурсаулығы | Волжско-Камский заповедник | facts | 844 төр көпшәле үҫемлек, шул иҫәптән 51 төр ағас һәм ҡыуаҡтар бар. | Флора насчитывает 844 вида сосудистых растений, в том числе 51 вид деревьев и кустарников. | 21 | 28 |
Песков Василий Михайлович | Песков, Василий Михайлович | facts | «Хайуандар донъяһында» программаһын алып барыусы (1975—1997), сәйәхәтсе. | Ведущий программы «В мире животных» (1975—1997), путешественник. | 1 | 2 |
Песков Василий Михайлович | Песков, Василий Михайлович | facts | 1930 йылдың 14 мартында Үҙәк Ҡара тупраҡлы (хәҙерге Воронеж) өлкәһенең Рождественский-Хавский (хәҙер Новоусманский) районының Орлово ауылында крансы һәм крәҫтиән ҡатын-ҡыҙ ғаиләһендә тыуған. | Родился 14 марта 1930 года в селе Орлово Рождественско-Хавского (ныне — Новоусманского) района Центрально-Чернозёмной (ныне — Воронежской) области в семье машиниста подъёмного крана и крестьянки. | 3 | 4 |
Песков Василий Михайлович | Песков, Василий Михайлович | facts | 1975 йылдан 1990 йылға тиклем Николай Дроздов менән берлектә «Хайуандар донъяһында» телевизион тапшырыуын алып бара. | С 1975 по 1990 год вёл телевизионную передачу «В мире животных» вместе с Николаем Дроздовым. | 12 | 20 |
Песков Василий Михайлович | Песков, Василий Михайлович | facts | Был программа РТР каналында эфирға сыҡҡас, 1995 йылдан 1997 йылға тиклем уны үҙаллы алып бара. | С 1995 по 1997 год вёл данную программу самостоятельно, когда она выходила на РТР. | 13 | 21 |
Песков Василий Михайлович | Песков, Василий Михайлович | facts | 1999 йылдан 2003 йылға тиклем үҙенең «Тәбиғәткә тәҙрә» очерктарының телевизион версияһын алып барыусы була, ул Мәскәүҙең «Баш ҡала» телеканалында (2000 йылдан — М1-гә) трансляциялана. | С 1999 по 2003 год был ведущим телевизионной версии своих очерков «Окно в природу», которая транслировалась на московском телеканале «Столица» (с 2000 года — на М1). | 14 | 22 |
Песков Василий Михайлович | Песков, Василий Михайлович | facts | 2013 йылдың 12 авгусында Мәскәүҙә 84-се йәшендә вафат була. | Скончался на 84-м году жизни 12 августа 2013 года в Москве. | 16 | 24 |
Песков Василий Михайлович | Песков, Василий Михайлович | facts | Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (4 мая 1962 года) — в связи с 50-летием газеты «Правда», за плодотворную работу в области журналистики и отмечая большие заслуги в развитии советской печати, издательского дела, радио и телевидения. | Орден Трудового Красного Знамени (4 мая 1962 года) — в связи с 50-летием газеты «Правда», за плодотворную работу в области журналистики и отмечая большие заслуги в развитии советской печати, издательского дела, радио и телевидения. | 19 | 39 |
Ворона ҡурсаулығы | Воронинский заповедник | lead | Ворона ҡурсаулығы — дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы, Ворона йылғаһы үҙәнендә (Хопёр йылғаһының уң ҡушылдығы), урман-дала зонаһында, Тамбов өлкәһенең Кирсановский һәм Инжавин райондары территорияһында урынлашҡан. | Воронинский заповедник — государственный природный заповедник, расположенный в долине реки Вороны (правый приток реки Хопёр), в лесостепной зоне, на территории Кирсановского и Инжавинского районов Тамбовской области на юго-востоке Окско-Донской равнины. | 0 | 0 |
Ворона ҡурсаулығы | Воронинский заповедник | facts | Йылдың иң йылы айы — июль (уртаса һауа температураһы +19,7), иң һыуыҡ ай — ғинуар (11). | Самый теплый месяц года — июль (средняя температура воздуха +19,7), самый холодный — январь (11). | 23 | 12 |
Белогорье ҡурсаулығы | Белогорье (заповедник) | lead | Белогорье — Рәсәй Федерацияһының Белгород өлкәһендә урынлашҡан дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | Белогорье — государственный природный заповедник, расположенный в Белгородской области Российской Федерации. | 0 | 0 |
Белогорье ҡурсаулығы | Белогорье (заповедник) | facts | 1999 йылда 1920 йылдарҙан башлап эшләп килгән «Ворсклалағы урман» ҡурсаулығы нигеҙендә ойошторолған. | Создан в 1999 году на базе существовавшего с 1920-х годов заповедника «Лес на Ворскле». | 1 | 1 |
Белогорье ҡурсаулығы | Белогорье (заповедник) | facts | Ҡурсаулыҡта һөтимәрҙәрҙең 62, ҡоштарҙың яҡынса 180 төрө, 16 төр ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүселәр, бөжәктәрҙең 3000-дән ашыу төрө һәм үрмәксенең 300-ҙән ашыу төрө йәшәй. | На территории заповедника обитает 62 вида млекопитающих, около 180 видов птиц, 16 видов амфибий и рептилий, более 3000 видов насекомых и более 300 видов пауков. | 8 | 11 |
Жигули ҡурсаулығы | Жигулёвский заповедник | lead | Жигули ҡурсаулығы — Һамар өлкәһендә, Һамар Бөгөлөндә (ru:Самарская Лука) урынлашҡан дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | Жигулёвский государственный природный биосферный заповедник имени И. | 0 | 0 |
Жигули ҡурсаулығы | Жигулёвский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡтың дөйөм майҙаны 23 157 гектар тәшкил итә (шуларҙың 542 гектары Волга утрауҙарында урынлашҡан). | Общая площадь заповедника 23 157 гектаров (из которых 542 гектара расположено на островах Волги). | 1 | 2 |
Мордва ҡурсаулығы | Мордовский заповедник | lead | Петр Гермогенович Смидович исемендәге Мордва дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы — Мордва Республикаһының Темниковский районында, Мокшанка йылғаһының уң ярында, ылыҫлы урмандар һәм урман-дала зонаһы сигендә урынлашҡан ҡурсаулыҡ. | Мордовский государственный природный заповедник имени Петра Гермогеновича Смидовича — заповедник, расположенный в Темниковском районе Республики Мордовия, на правом берегу реки Мокша, на границе зоны хвойно-широколиственных лесов и лесостепи. | 0 | 0 |
Мордва ҡурсаулығы | Мордовский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ 1936 йылдың 5 мартында ойошторола. | Заповедник создан 5 марта 1936 года. | 1 | 1 |
Мордва ҡурсаулығы | Мордовский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡтың дөйөм майҙаны — 32 162 гектар. | Общая площадь заповедника 32 162 га.. | 3 | 3 |
Мордва ҡурсаулығы | Мордовский заповедник | facts | Бында һыуыҡ булмаған осор май башынан сентябрь аҙағына тиклем дауам итә (120—135 көн). | Безморозный период здесь продолжается с начала мая до конца сентября (120—135 дней). | 10 | 11 |
Мордва ҡурсаулығы | Мордовский заповедник | facts | Теркәлгән иң юғары абсолют температура — 40 °C, минимум — —48 °C. | Максимальная зарегистрированная абсолютная температура 40 °C, минимальная −48 °C. | 11 | 12 |
Мордва ҡурсаулығы | Мордовский заповедник | facts | Ҡарҙың уртаса тәрәнлеге — 50 — 60 см. | Средняя высота снежного покрова 50—60 см. | 12 | 13 |
Мордва ҡурсаулығы | Мордовский заповедник | facts | Ҡурсаулыҡ флораһында көпшәле үҫемлектәрҙең 788, мүктәрҙең 77, лишайниктарҙың 136, макромицеттарҙың 290 төрө бар. | Флора заповедника представлена 788 видами сосудистых растений, 77 видами мхов, 136 видами лишайников, 290 видами макромицетов. | 16 | 21 |
Нургуш (ҡурсаулыҡ) | Нургуш (заповедник) | lead | «Нургуш» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы — федераль кимәлдәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе, 1994 йылдың 25 майында ойошторола һәм 23 449,7 гектар майҙанды биләй. | Государственный природный заповедник «Нургуш» — особо охраняемая природная территория федерального значения, организован 25 мая 1994 года и имеет площадь га. | 0 | 0 |
Нургуш (ҡурсаулыҡ) | Нургуш (заповедник) | facts | 1994 йылдың 5 июленән ул «Тулашор» ландшафт заказнигы булараҡ һаҡлана, ә 2010 йылдың 17 мартында ҡурсаулыҡҡа ҡушыла. | С 5 июля 1994 года территория охранялась в качестве ландшафтного заказника «Тулашорский», а 17 марта 2010 года присоединён к заповеднику. | 13 | 14 |
Нургуш (ҡурсаулыҡ) | Нургуш (заповедник) | facts | 2013 йылда «Тулашор» биләмәһенең һаҡ зонаһы 17600 гектар майҙанда булдырыла. | В 2013 году создана охранная зона участка «Тулашор» на площади 17600 га. | 14 | 15 |
Нургуш (ҡурсаулыҡ) | Нургуш (заповедник) | facts | 1922—1923 йылдарҙа Нургуш, Кривое һәм Черное күлдәре коммуналь артелгә балыҡ тотоу өсөн ҡуртымға бирелә. | В 1922—1923 годах озера Нургуш, Кривое и Чёрное сдавались в аренду коммунальной артели для рыбной ловли. | 17 | 18 |
Нургуш (ҡурсаулыҡ) | Нургуш (заповедник) | facts | 1920—1921 йылдарҙа Вятка тыуған яҡты өйрәнеү музейы хеҙмәткәре Владимир Алексеевич Поварницын (1899—1962) Глушков һәм Лаптевский урмандарының үҫемлектәр донъяһын тикшерә. | В 1920—1921 годах обследование растительности Глушковской и Лаптевской лесных дач провел сотрудник Вятского краеведческого музея Владимир Алексеевич Поварницын (1899—1962). | 18 | 19 |
Нургуш (ҡурсаулыҡ) | Нургуш (заповедник) | facts | 1935 йылда 6890 гектар майҙанлы Глушков урман дачаһы Боров совхозына файҙаланыуға тапшырыла. | В 1935 году Глушковская лесная дача площадью 6890 га передавалась в пользование Боровскому совхозу. | 19 | 20 |
Әзербайжанда аборттар | Аборты в Азербайджане | lead | Әзербайжанда аборттар Әзербайжан Советтар Союзы составына ингән осорҙа, 1955 йылдың 23 ноябрендә рөхсәт ителә. | Аборты в Азербайджане были разрешены 23 ноября 1955 года, когда Азербайджан входил в состав Советского Союза. | 0 | 0 |
Әзербайжанда аборттар | Аборты в Азербайджане | facts | Медицина күрһәтмәләре буйынса аборт йөклөлөктөң теләһә ҡайһы ваҡытында үткәрелергә мөмкин и 13,8 аборта на 1000 женщин в возрасте 15–49 лет, Аборт дауаханала йәки бала табыу йортонда үткәрелергә тейеш була. | Аборт по медицинским показаниям может быть проведён на любом сроке беременности и 13,8 аборта на 1000 женщин в возрасте 15–49 лет, за исключением случаев угрозы для жизни, серьёзной угрозы здоровью или наличия серьёзного заболевания, которое могло быть унаследовано от родителей. | 4 | 4 |
Әзербайжанда аборттар | Аборты в Азербайджане | facts | Аборт яһатҡан ауырлы ҡатын ҡабаттан хоҡуҡ боҙоу осрағында 300 һумға тиклем штраф түләргә тейеш булған 1936 йылда тыйылған аборттарҙы легалләштерә. | Беременная женщина, сделавшая аборт, подлежала выговору и уплате штрафа в размере до 300 рублей в случае повторного правонарушения легализовал аборты, запрещённые в 1936 году. | 8 | 9 |
Әзербайжанда аборттар | Аборты в Азербайджане | facts | 1955 йылда сыҡҡан башҡа ҡарарҙарҙа ла шулай уҡ йөклөлөктөң тәүге 12 аҙнаһы дауамында аборттарҙы рөхсәт иткән, әгәр йөклөлөктө дауам итеү әсәнең ғүмеренә хәүеф тыуҙырһа ғына (үҙ эсенә ), аборттар эшләргә рөхсәт бирелә. | В других постановлениях, также изданных в 1955 году, указывалось, что аборты разрешены в течение первых 12 недель беременности при отсутствии противопоказаний; аборты позднее данного срока разрешалось проводить лишь в случае, если продолжение беременности и родов может угрожать жизни матери (интерпретируется как включа... | 9 | 10 |
Әзербайжанда аборттар | Аборты в Азербайджане | facts | Законһыҙ аборттарҙың юғары кимәленә яуап итеп хөкүмәт 1982 йылда һаулыҡ торошо буйынса аборттарҙы 28 аҙналыҡ йөклөлөк осрағында ла рөхсәт иткән декрет сығара. | В ответ на высокий уровень незаконных абортов правительство в 1982 году издало декрет, разрешающий аборты по состоянию здоровья на 28 неделе беременности. | 19 | 21 |
Әзербайжанда аборттар | Аборты в Азербайджане | facts | Легаль аборттар рөхсәт ителгән шарттар яйлап киңәйә, һәм 1987 йылдың декабрендә властар социаль күрһәтмәләр буйынса йөклөлөктөң 28 аҙнаһына тиклем башҡарылған аборттарҙың киң спектрын билдәләгән тағы бер указ сығара. | Условия, при которых легальные аборты были позволительны, постепенно расширялись, и в декабря 1987 года власти издали ещё один указ, устанавливающий широкий спектр социальных показаний для абортов, выполняемых до 28 недели беременности. | 20 | 22 |
Әзербайжанда аборттар | Аборты в Азербайджане | facts | 1989 йылда бөтә СССР-ҙа презервативтар ҡулланыу мөмкинлеге ни бары 11 %, аналыҡ эсенә ҡуйылыусы ҡоролмалар (ВМС) 30 %, ә таблеткалар — 2 % тәшкил иткән. | В 1989 году доступность презервативов во всём СССР составляла лишь 11 % от спроса, внутриматочных устройств (ВМС) — 30 процентов, а таблеток — 2 процента. | 24 | 27 |
Ҡабарҙы-Балҡар ҡурсаулығы | Кабардино-Балкарский высокогорный заповедник | lead | Ҡабарҙы-Балҡар бейек тау ҡурсаулығы — Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһындағы дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. | Кабардино-Балкарский высокогорный заповедник — государственный природный заповедник в республике Кабардино-Балкария. | 0 | 0 |
Ҡабарҙы-Балҡар ҡурсаулығы | Кабардино-Балкарский высокогорный заповедник | facts | Уның иң юғары нөктәһе — Дыхтау тауы (5204 м), иң түбән нөктәһе диңгеҙ кимәленән 1800 метр бейеклектә урынлашҡан. | Высшая точка заповедника — гора Дыхтау (5204 м), самая низкая точка расположена на 1800 м над уровнем моря. | 5 | 5 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.