ba_title stringlengths 1 102 | ru_title stringlengths 1 101 | section stringclasses 2
values | ba stringlengths 18 400 | ru stringlengths 18 400 | ba_sentence_index int64 0 24 | ru_sentence_index int64 0 39 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Башҡорт балы | Башкирский мёд | facts | Рычков, 1769-1770 йылдарҙа Өфөнән төньяҡ-көнбайышҡа табан ятҡан вятка һәм пермь ерҙәренә сәйәхәт ҡыла, солоҡсолоҡ башҡорт сәнғәтенә һоҡланып, былай тип яҙа: «...башҡорт халҡынан тыш, бындай ҡортсолоҡ кәсебе менән оҫта шөғөлләнгән башҡа халыҡты табыуы ла мөмкин түгел ». | Рычков, путешествуя в 1769—1770 гг. от Уфы на северо-запад в вятские и пермские земли, восхищенный искусством башкирских бортников, писал: «…едва ли сыщется такой народ, который бы мог их превзойти в пчелиных промыслах». | 23 | 14 |
Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы | Биктимиров, Салман Галиахметович | lead | Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы (14 август 1913 йыл — 24 февраль 1971 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, өлкән сержант. | Салман Галиахметович Биктимиров (1913—1971) — старший сержант Рабоче-крестьянской Красной Армии, участник Великой Отечественной войны, Герой Советского Союза. | 0 | 0 |
Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы | Биктимиров, Салман Галиахметович | facts | 1943 йылдың сентябренә гвардия өлкән сержанты Сәлмән Биктимеров Үҙәк фронтының 61-се армияһы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы ҡылыссылар эскадроны отделениеһы менән етәкселек итә. | К сентябрю 1943 года гвардии старший сержант Салман Биктимиров командовал отделением сабельного эскадрона 60-го гвардейского кавалерийского полка 16-й гвардейской кавалерийской дивизии 61-й армии Центрального фронта. | 6 | 7 |
Тимербай (Көйөргәҙе районы) | Тимербаево | lead | Тимербай — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы татар ауылы, Свобода ауыл Советына ҡарай. | Тимербаево — деревня в Куюргазинском районе Башкортостана, входит в состав Свободинского сельсовета. | 0 | 0 |
Кәкүк | Кукушковые | lead | Кәкүк — ҡанат-ҡойроғо оҙон, күкһел һыртлы, сыбар бауырлы урман ҡошо. | Кукушковые, или кукушки — семейство птиц из отряда кукушкообразных, близких к воробьинообразным. | 0 | 0 |
Абдул (Көйөргәҙе районы) | Абдулово (Куюргазинский район) | lead | Абдул — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы татар ауылы, Яҡшымбәт ауыл советына ҡарай. | Абдулово — село в Куюргазинском районе Башкортостана России. | 0 | 0 |
Яҡшымбәт (Көйөргәҙе районы) | Якшимбетово (Куюргазинский район) | lead | Яҡшымбәт — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы ауыл, Яҡшымбәт ауыл Советын үҙәге. | Якшимбетово — село в Куюргазинском районе Башкортостана. | 0 | 0 |
Мотал (Көйөргәҙе районы) | Мутал | lead | Мотал, Үрге Мотал — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл, Шәбағыш ауыл советына ҡарай. | Мутал — деревня в Куюргазинском районе Башкортостана, входит в состав Шабагишского сельсовета. | 0 | 0 |
Ҡарай (Көйөргәҙе районы) | Караево (Башкортостан) | lead | Ҡарай — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл, Яҡшымбәт ауыл советына ҡарай. | Караево — деревня в Куюргазинском районе Башкортостана, входит в состав Якшимбетовского сельсовета. | 0 | 0 |
Йылайыр яйлаһы | Зилаирское плато | lead | Йылайыр яйлаһы — Башҡортостандың көнсығышында урынлашҡан яйла. | Зилаирское плато — плато на территории Башкортостана. | 0 | 0 |
Йылайыр яйлаһы | Зилаирское плато | facts | Диңгеҙ кимәленә ҡарата бейеклеге — 300—600 м. | Абсолютная высота плато составляет 300—600 м. | 4 | 3 |
Йылайыр яйлаһы | Зилаирское плато | facts | Йырын-үҙән оҙонлоғо 1 кв. км-ға 1-2 км тәшкил итә. | Протяжённость овражно-балочной сети составляет 1-2 км на 1 кв км. | 7 | 6 |
Изге Китаптар | Священные Писания в исламе | lead | Изге Китап Исламда - Аллаһ тарафынан ислам тәғлимәте буйынса иңдерелгән текстар. | Священные Писания в исламе — тексты по учению ислама, ниспосланные Аллахом. | 0 | 0 |
Пәйғәмбәрҙәр | Пророк в исламе | lead | Нәби (күпл. әнбийә', нәбийун) — Исламда — бәндәләренә дин хөкөмдәре: (вәхи) өйрәтеү өсөн Аллаһы Тәғәлә тарафынан махсус ебәрелгән кешеләр. | Наби (мн. ч. анбийа' ) — в исламе — люди, избранные Богом (Аллахом) для передачи откровения (вахй) и Писания. | 0 | 0 |
Никола Тесла | Тесла, Никола | lead | Никола Тесла (1856 йылдың 10 июлендә Австрия империяһының, хәҙерге Хорватияның Смилян ҡалаһында тыуған — 1943 йылдың 7 ғинуарында АҠШ-та Нью-Йорк ҡалаһында вафат) — физик, инженер, электротехника һәм радиотехника өлкәһендә уйлап табыусы. | Никола Тесла (в некоторых источниках Никола Тесла,; 10 июля 1856, Смилян, Военная граница, Австрийская империя — 7 января 1943, Манхэттен, Нью-Йорк, США) — американский инженер-электротехник сербского происхождения, изобретатель в области электротехники и радиотехники, внёсший существенный вклад в развитие электроинжен... | 0 | 0 |
Никола Тесла | Тесла, Никола | facts | 1856 йылдың 10 июлендә ғаиләлә дүртенсе бала тыуа. | 10 июля 1856 года в семье появился четвёртый. | 14 | 15 |
Никола Тесла | Тесла, Никола | facts | 1862 йылда, Дананың вафатынан һуң, ғаиләнең атаһы үрләтелә, һәм Тесланың ғаиләһе Госпич ҡалаһына күсә, унда Никола башланғыс мәктәптең ҡалған өс класын, ә һуңынан өс йыллыҡ түбәнге реаль гимназияны тамамлай, уны 1870 йылда тамамлай. | В 1862 году, вскоре после гибели Дане, отец семейства получил повышение сана, и семья Теслы переехала в Госпич, где Никола завершил оставшиеся три класса начальной школы, а затем и трёхлетнюю нижнюю реальную гимназию, которую окончил в 1870 году. | 18 | 18 |
Көйөргәҙе районы | Куюргазинский район | facts | Көйөргәҙе районының майҙаны 2 370 км² тәшкил итә. | Площадь района составляет 2 370 км². | 3 | 3 |
Көйөргәҙе районы | Куюргазинский район | facts | Район 1935 йылдың 31 ғинуарында төҙөлгән, үҙәге Ермолаево ауылы. | Куюргазинский район образован 31 января 1935 года с центром в селе Ермолаево. | 17 | 15 |
Көйөргәҙе районы | Куюргазинский район | facts | Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының 1992 йылдың 17 ноябрендәге Указы менән Күмертау районы Көйөргәҙе районы итеп үҙгәртелә. | С 17 декабря 1992 года — возвращено наименование «Куюргазинский район». | 21 | 17 |
Ток-писин | Ток-писин | lead | Ток-писин (төп исеме Tok Pisin) − Папуа-Яңы Гвинеяла таралған креол теле. | Ток-писин (самоназвание — Tok Pisin) — креольский язык, распространённый в Папуа — Новой Гвинее. | 0 | 0 |
Дөйөм Һырт | Общий Сырт | lead | Дөйөм Һырт (Төп һырт) − Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң көньяҡ-көнсығышындағы убалы ҡалҡыулыҡ. | Общий Сырт — холмисто-увалистая возвышенность (сырт) на юго-востоке Европейской части России и на северо-западе Казахстана. | 0 | 0 |
Ҡаҙағстан | Казахстан | facts | Ҡаҙағстандың Рәсәй Федерацияһы менән сик буйы оҙонлоғо буйынса донъяла иң оҙон ҡоро ер сик буйы булып һанала һәм 6846 км тәшкил итә, Үзбәкстан менән — 2203 км, Ҡытай менән — 1533 км, Ҡырғыҙстан менән — 1051 км һәм Төркмәнстан менән — 379 км. | Граница Казахстана с Россией является самой протяжённой непрерывной сухопутной границей в мире — 6846 км, с Узбекистаном — 2203 км, с Китаем — 1533 км, с Кыргызстаном — 1051 км и с Туркменистаном — 379 км. | 20 | 33 |
Ҡаҙағстан | Казахстан | facts | Ҡаҙаҡ далаһы илдең өстән бер өлөшөн тәшкил итә һәм донъяла иң эре ҡоро-дала регионы иҫәбендә тора, уның майҙаны — яҡынса 804 500 км². | Казахская степь (равнина), площадь которой составляет около 804 500, занимает треть территории страны и является крупнейшим в мире сухостепным регионом. | 24 | 36 |
Баязит Бикбай | Бикбай, Баязит | lead | Баязит Бикбай (9 ғинуар 1909 йыл — 2 сентябрь 1968 йыл) — башҡорт шағиры, прозаик, драматург. | Баязит Бикбай (полное имя — Баязит Гаязович Бикбаев,; 9 января (10 января — на могильной плите) 1909 года — 2 сентября 1968 года) — башкирский поэт, прозаик и драматург, либреттист. | 0 | 0 |
Ҡаҙҙар | Гуси | lead | Ҡаҙ(Ала ҡаҙ, урыҫ. гуси) − ҡаҙ һымаҡтар отрядына ҡараған оҙон моронло эре һыу ҡошо. | Гуси — род водоплавающих птиц семейства утиных, отряда гусеобразных. | 0 | 0 |
Ҡаҙҙар | Гуси | facts | Һаҙлыҡтарҙа, ҡайһы берҙәре ағастарҙа оя ҡора, ғәҙәттә 6—12 йомортҡа һалалар. | Гнездятся на болотах, некоторые на деревьях; число яиц обыкновенно 6—12. | 12 | 14 |
Ҡаҙҙар | Гуси | facts | 1892 йылдың 3 февралендәге закон буйынса, Рәсәйҙең Европа өлөшөндә (Архангел губернияһы һәм Вологда, Пермь, Вятка губернияларының ҡайһы бер өлөштәренән тыш) ҡаҙҙарға һунар итеү 1 майҙан 29 июнгә тиклем тыйылған. | По закону от 3 февраля 1892 года охота на гусей в Европейской России (за исключением Архангельской губернии и некоторых частей Вологодской, Пермской и Вятской губерний) была запрещена с 1 мая по 29 июня. | 19 | 18 |
Өйрәктәр | Утиные | lead | Өйрәк — ер йөҙөнөң күпселек өлөшөндә һыуҙа һәм һыу буйында йәшәй, төрлө үҫемлек һәм бөжәк аҙыҡ менән туҡлана, ите һәм йөнө (ҡауырһыны) өсөн күпләп аулана торған ҡоштар ғаиләһе; аяғы, муйыны ҡыҫҡа, суҡышы яҫы, бармаҡ аралары ярылы өйрәктәр ғаиләһенә ҡараған һыу ҡоштары. | Утиные — широко распространённое и наиболее многочисленное семейство водоплавающих птиц из отряда гусеобразных (Anseriformes), в состав которого включают около 150 современных видов птиц, разбитых на 40—50 родов. | 0 | 0 |
Архангел районы | Архангельский район | lead | Архангел районы — Башҡортостандың үҙәк өлөшөндә, Өфөнән көньяҡ.-көнсығыш, Инйәр йылғаһының түбәнге ағымында урынлашҡан. | Архангельский район — административно-территориальная единица (район) и муниципальное образование (муниципальный район) в её границах в составе Республики Башкортостан Российской Федерации. | 0 | 0 |
Асҡын районы | Аскинский район | facts | Асҡын метеостанцияһы мәғлүмәттәре буйынса, абсолют максималь температура +36С, абсолют минималь −54С тәшкил итә. | Абсолютный максимум температуры составил +36 °C, абсолютный минимум: — -54 °C. | 12 | 3 |
Баҡалы районы | Бакалинский район | facts | Баҡалы районының административ үҙәге — Өфө ҡалаһынан 173 километрҙа һәм Туймазынан 75 километрҙа урынлашҡан Баҡалы ауылы. | Административный центр — село Бакалы, находящееся в 173 км от Уфы и в 75 км от Туймазов. | 3 | 1 |
Баҡалы районы | Бакалинский район | facts | Район 1930 йылдың 20 авгусында ойошторола, Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты президиумы ҡарары менән Башҡорт Автономиялы Республикаһын кантондарға бүлеү бөтөрөлә һәм 48 район ойошторола. | Район образован 20 августа 1930 года, когда, согласно постановлению президиума ВЦИК, было ликвидировано разделение Башкирской Автономной Республики на кантоны и образовано 48 районов. | 13 | 11 |
Баҡалы районы | Бакалинский район | facts | Районда юғары профессиональ училище һәм һатыусылар әҙерләү мәктәбе (Баҡалы ауылы), 62 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 18 урта мәктәп бар; 29 асыҡ китапхана, 54 клуб учреждениеһы, 2 дауахана бар. | В районе имеются высшее профессиональное училище и школа по подготовке продавцов (село Бакалы), 62 общеобразовательные школы, в том числе 18 средних; 29 массовых библиотек, 54 клубных учреждения, 2 больницы. | 23 | 23 |
Киндерле мәмерйәһе | Киндерлинская пещера | lead | Киндерле мәмерйәһе — Көньяҡ Уралда оҙонлоғо буйынса икенсе урында торған мәмерйә. | Киндерлинская пещера (имени 30-летия Победы) — самая длинная пещера Урала. | 0 | 0 |
Балаҡатай районы | Белокатайский район | facts | Орографик факторҙар тәьҫире арҡаһында яуым-төшөм күләме 550—600 мм-ға барып етә, йылы ваҡыт 90—100 көндән артмай. | Благодаря влиянию орографического фактора количество осадков возрастает до 550—600 мм, безморозный период сокращается до 90—100 дней. | 14 | 7 |
Бөрө районы | Бирский район | facts | Ағиҙелдең уң яры (райондың сите) — Бөрө урман-далаһының төп өлөшө; уның байтаҡ урыны (25—27%) урманлы, һоро тупраҡлы; һыу айырғыс тау һырттарында, йырындар буйында, карст соҡорҙарында имән, йүкә, саған, сәтләүек ағасы, ҡарама үҫә. | Правобережье реки Белой в границах Бирского района — составная часть Бирской лесостепи, которая характеризуется значительной (25—27 %) облесенностью территории и распространением серых лесных почв, по вершинам водоразделов, по балкам и карстовым воронкам растут дуб, липа, клён, орешник, вяз. | 8 | 5 |
Бөрө районы | Бирский район | facts | 10—20 км киңлегендә Ағиҙел буйлап һуҙылған үҙән йәнәшәһендәге урман-дала ерҙәренән күп төрлө үҙенсәлекле шарттары менән айырыла. | Долина Белой шириной 10—20 км отличается от примыкающих к ней лесостепей комплексом своеобразных условий. | 10 | 7 |
Ғафури районы | Гафурийский район | lead | Ғафури районы — Башҡортостандағы муниципаль район — Башҡортостан Республикаһының урта өлөшөндә һәм Көньяҡ Уралдың көнбайыш итәгендә урынлашҡан. | Гафурийский район — административно-территориальная единица (район) и муниципальное образование (муниципальный район) в её границах под наименованием муниципальный район Гафурийский район в составе Республики Башкортостан Российской Федерации. | 0 | 0 |
Ғафури районы | Гафурийский район | facts | Район территоряһының ҙур өлөшө таулы (иң бейек урыны 600—700 м-ға етә), ярайһы уҡ дымлы, киң япраҡлы һәм ҡайын ҡатыш уҫаҡ урмандар менән ҡапланған. | Большая часть территории района горная (абсолютная высота — до 600—700 м), достаточно увлажнённая, покрыта широколиственными и берёзово-осиновыми лесами. | 9 | 5 |
Дүртөйлө районы | Дюртюлинский район | facts | Районда 56 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 17 урта мәктәп бар. | В районе действует 56 общеобразовательных школ, в том числе 17 средних. | 20 | 26 |
Ҡара ҡарлуғас | Деревенская ласточка | lead | Ҡара ҡарлуғас — ҡыйғас ҡара ҡанатлы, асалы ҡойроҡло, кәйелеп, шәп оса торған ҡош. | Деревенская ласточка, или ласточка-касатка — маленькая перелётная птица, рода настоящие ласточки (Hirundo), обитающая в Европе, Азии, Африке и Америке. | 0 | 0 |
Фытыр | Закят аль-фитр | lead | Фытыр саҙаҡаһы- (Зәкәт әл-фитр) - — Рамаҙан айы аҙағында, йәки Ураҙа байрамы башланғанса фәҡирҙәргә, меҫкендәргә бирелә торған вәжиб саҙаҡа. | Закят аль-фитр, садака аль-фитр — обязательная милостыня, которая должна быть выплачена нуждающимся мусульманам в праздник Ураза-байрам с соответствующим намерением за себя и тех, кого плательщик обязан обеспечивать. | 0 | 0 |
Һары томбойоҡ | Кубышка жёлтая | lead | Һары томбойоҡ Кубышка жёлтая, ( Núphar lútea) — күп йыллыҡ, һыуҙа үҫкән ағыулы үлән үҫемлек. | Кубышка жёлтая, или кувшинка жёлтая — вид многолетних водных растений из рода семейства. | 0 | 0 |
Шәриғәт | Шариат | lead | Ҡөрьәнде өйрәнеү-тәфсир фәнен, ә хәҙистәрҙе өйрәнеү Сөнәтте тыуҙырған кеүек, дини әҙәбиәттең ошо ике тармағы нигеҙендә дин белеме теология (Ҡәләм) һәм хоҡуҡ белеме- фикһ барлыҡҡа килә. | Шариат — комплекс предписаний, определяющих убеждения, а также формирующих религиозную совесть и нравственные ценности мусульман. | 0 | 0 |
Ҡандракүл | Кандрыкуль | lead | Ҡандракүл — Башҡортостандың Туймазы районында урынлашҡан, ҙурлығы буйынса Асылыкүлдән ҡалыша икенсе урында торған күл. | Муратова название Кандры идёт от проживающего около этого озера башкир из рода кандры-еланы, что значит 'с бобровой реки переселившиеся еланы'. | 0 | 0 |
Мосолман байрамдары | Исламские праздники | lead | Мосолман байрамдары- мосолмандар байрам иткән байрамдар. | Исламские праздники — религиозные праздники, отмечаемые мусульманами во всём мире. | 0 | 0 |
Фәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы | Файзуллина, Лира Фахреевна | lead | Фәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы (25 февраль 1936 йыл) — Башҡортостан радиоһының тәүге дикторҙарының береһе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы. | Лира Фахреевна Файзуллина — российская телеведущая, диктор ГТРК «Башкортостан», народная артистка Башкирии. | 0 | 0 |
Ҡуҡрауыҡ шарлауығы | Кук-Караук (водопад) | facts | Шарлауыҡ 10-12 м бейеклегендәге бер нисә һикәлтәнән тора. | Водопад состоит из нескольких каскадов с общей высотой 10-12 м. | 5 | 5 |
Аҙан | Азан | lead | Аҙан(иғлан итеү, саҡырыу) мосолмандар өсөн фарыз һаналған биш ваҡыт намаҙҙың һәр ҡайһыһының башланыу ваҡытын белдереү. | Азан (от ) в исламе — призыв к всеобщей молитве мусульман (желательно, совместной). | 0 | 0 |
Ҡамәт | Икамат | lead | Ҡамәт (ғәрәпсә إقامة) — Исламда фарыз намаҙы алдынан уҡылыусы, аҙанға оҡшаған һүҙҙәр. | Икамат — второй, после азана, призыв на молитву, читаемый непосредственно перед совершением обязательной молитвы. | 0 | 0 |
Имам | Имам | lead | Имам — Исламда мосолмандарҙың бергәләп намаҙ уҡыуына етәкселек итеүсе, намаҙҙы алып барыусы. | Во многих мечетях есть выборная должность имама, который предводительствует в молитвах и контролирует работу мечети. | 0 | 0 |
Суфыйлыҡ | Суфизм | lead | Суфыйсылыҡ, суфыйлыҡ йәки тасаввуф — исламда дини тәғлимәт, шулай уҡ кешене рухи боҙоҡлоҡтарҙан һәм рухи яҡтан тәрбиәләүгә йүнәлтелгән рухи практиканы үҙ эсенә алған дини тәғлимәт; Мосолман хәрәкәте; суфыйлыҡ эйәреүселәренең йәшәү рәүеше һәм уларҙың берекмәһе; классик мосолман фәлсәфәһенең төп йүнәлештәренең береһе. | Суфизм или тасаввуф — аскетически-мистическое направление в исламе, включающее как учение, так и духовные практики, направленные на борьбу человека с сокрытыми душевными пороками и духовное воспитание личности; мусульманское подвижничество; образ жизни последователей суфизма и их объединения; одно из основных направлен... | 0 | 0 |
Зәм-зәм һыуы | Замзам | lead | Зәм-зәм һыуы, Ғәрәбстандағы Мәккә ҡалаһында Ҡәғбә мәсете ишек алдындағы ҡойонан алынған һыу. | Замзам (Земзем) — колодец в Мекке под площадью мечети аль-Харам, на расстоянии 20 м к востоку от Каабы. | 0 | 0 |
Илеш районы | Илишевский район | facts | Районда 72 дөйөм белем биреү, шул иҫәптән 27 урта мәктәп, Үрге Йәркәйҙә һөнәрселек училищеһы, 35 китапхана, 69 клуб, М.Гәрәевтең йорт-музейы (Ташшишмә ауылы), Илеш тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы (Үрге Йәркәй ауылы), үҙәк район һәм 3 ауылда участка дауаханаһы эшләй. | В районе имеется 72 общеобразовательные школы, в том числе 27 средних, 35 массовых библиотек, 69 клубных учреждений, центральная районная и 3 сельские участковые больницы. | 21 | 27 |
Ишембай районы | Ишимбайский район | facts | Ишембай районы биләмәһе майҙаны 4002,59 км², муниципаль берәмек майҙаны — 4106,06 км². | Площадь территории Ишимбайского района составляет 4002,59 км², площадь муниципального образования — 4106,06 км². | 4 | 3 |
Домен (биология) | Домен (биология) | lead | Биологик таксономияла домен тип (ә ҡайһы берҙә супербатшалыҡ, империя) — организмдарҙың иң юғары таксономик рангты атайҙар, Батшалыҡтан да юғарыраҡ. | Домен, или надцарство, — в биологической систематике верхний уровень (ранг) группировки организмов в системе, включающий в себя одно или несколько царств. | 0 | 0 |
Ҡарағалпаҡтар | Каракалпаки | lead | Ҡарағалпаҡтар — ҡаҙаҡтар һәм нуғайҙарға яҡын төрки халыҡ. | Письменность — на основе латиницы и кириллицы. | 0 | 0 |
Солтангәрәев Рәшит Ғимран улы | Султангареев, Рашит Гимранович | lead | Солтангәрәев Рәшит Ғимран улы (15 декабрь 1935 йыл — 5 ноябрь 2000 йыл) — башҡорт яҙыусыһы. | Рашит Гимранович Султангареев — башкирский писатель, публицист. | 0 | 0 |
Солтангәрәев Рәшит Ғимран улы | Султангареев, Рашит Гимранович | facts | Рәшит Ғимран улы Солтангәрәев 1935 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ы Күмертау (хәҙер Көйөргәҙе) районының Таймаҫ ауылында тыуған. | Родился 15 декабря 1935 года в деревне Таймасово (ныне Куюргазинского района Башкортостана). | 3 | 2 |
Солтангәрәев Рәшит Ғимран улы | Султангареев, Рашит Гимранович | facts | 1965—1970 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр, бүлек мөдире булып эшләй. | В 1965—1970 гг. работает литературным сотрудником, заведующим отдела литературы в редакции газеты «Совет Башкортостаны». | 7 | 8 |
Себер федераль округы | Сибирский федеральный округ | lead | Себер федераль округы – Рәсәйҙең Себерҙә урынлашҡан административ берекмәһе. | Сибирский федеральный округ (СФО) — федеральный округ в сибирской части Российской Федерации. | 0 | 0 |
Себер федераль округы | Сибирский федеральный округ | facts | 2000 йылдың 13 майында Рәсәй Федерацияһының президенты указы менән ойошторолған. | Все указанные выше субъекты входят в округ с 13 мая 2000 года. | 1 | 9 |
Себер федераль округы | Сибирский федеральный округ | facts | Был округта дөйөм рәсәй иҫәбенә алғанда: 85% ҡурғаш һәм плптина, 80% таш күмер һәм молибден, 71% никель, 69% баҡыр, 44% көмөш, 40% алтын ятҡылыҡтары бар. | На территории округа сосредоточены 85 % общероссийских запасов свинца и платины, 80 % угля и молибдена, 71 % никеля, 69 % меди, 44 % серебра, 40 % золота. | 5 | 11 |
Йома намаҙы | Джума-намаз | lead | Йома намаҙы (ғәр.صلاة الجمعة — саләт әл-жумғә) — йома көн төштән һуң уҡыла торған йәмәғәт намаҙы. | Джума-намаз (пятничная молитва) — коллективная молитва мусульман, состоящая из двух ракаатов фарда, а также двух суннат-намазов по четыре ракаата до и после обязательной молитвы. | 0 | 0 |
Нуғай даруғаһы | Ногайская даруга | lead | Өфө провинцияһын һәм Башҡортостанды даруғаларға бүлеү. | Ногайская даруга — административно-территориальная единица Оренбургской губернии. | 0 | 0 |
Яуап көнө | Киямат | lead | Яуап көнө, Ҡиәмәт көнө — эсхатологик диндәрҙә һәм ышаныуҙарҙа һуңғы көн. | Киямат (судный день) — в исламской эсхатологии день божьего суда, когда все люди получат воздаяние за свои дела. | 0 | 0 |
Даруға | Даруга | lead | Даруға — Алтын Урҙа дәүерендә (XIII-XIV быуттарҙа) һәм Ырымбур экспедицияһынан һуң Башҡортостанда административ-территориаль берәмек. | Даруга (даругабек, дорога, от др-монг. даругачи) — должность в тюркских и монгольских государствах средних веков, представитель хана в его личных владениях и управляемых территориях, следивший за сбором налогов и прочих поручений. | 0 | 0 |
Китап | Книга | lead | Китап — баҫма продукция төрҙәренең береһе: брошюраланған йә айырым ҡағыҙ биттәрҙән йәки дәфтәрҙәрҙән торған типография йәки ҡулъяҙма ысул менән текст һәм график (иллюстрация) мәғлүмәт яҙылған, ҡағиҙә булараҡ, ҡаты тышлыҡлы матбуғатҡа мөнәсәбәте булмаған баҫма. | Книга — один из видов печатной и рукописной ранее продукции: непериодическое издание, состоящее из сброшюрованных или отдельных бумажных листов (страниц) или тетрадей, на которых нанесена типографским или рукописным способом текстовая и графическая (иллюстрации) информация, имеющее, как правило, твёрдый переплёт. | 0 | 0 |
Китап | Книга | facts | 2013 йылда электрон китаптар китап баҙарының иҫәбенән 30%-ын һәм хаҡынан —14%-ын тәшкил итте. | В 2013 году электронные книги занимали 30 % книжного рынка в количественном выражении и 14 % — в стоимостном. | 3 | 3 |
Тәүхид | Таухид | lead | Тәүхид — ул Аллаһ (субхәнаһу үә тәғәлә) бер икәнлеген, Уның бер ниндәй ҙә тиңдәше юҡ икәнлеген өйрәтә торған фән. | Таухид — исламский догмат о единственности и единстве Аллаха. | 0 | 0 |
Горный Ключ (Көйөргәҙе районы) | Горный Ключ (Башкортостан) | lead | Таушишмә (Баян)- Көйөргәҙе районындағы ауыл, Бахмут ауыл советына инә. | Горный Ключ — деревня в Куюргазинском районе Республики Башкортостан Российской Федерации. | 0 | 0 |
Мәжүсилек | Язычество | lead | Мәжүсилек — күп аллаларға йәки рухи заттарға табынған ерле халыҡтарҙың дини тәртип-йолалары; христиан, буддизм, ислам диндәренән айырмалы рәүештә күп аллалылыҡҡа инанған боронғо диндәрҙең дөйөм атама. | Язычество (от) — термин христианского богословия, относящийся к неавраамическим религиям; в исторической литературе часто используется в отношении политеистических дохристианских, доиудейских и доисламских верований. | 0 | 0 |
Ҡобайыр | Кубаир | facts | Строфалар һаны парлы йәки ҡатнаш рифмалы 4-тә30-ға тиклем юл булыуы мөмкин. | Объем строф колеблется от 4 до 30 и более строк. | 19 | 7 |
Хәкимов Кәрим Әбдрәүеф улы | Хакимов, Карим Абдрауфович | lead | Хәкимов Кәрим Әбдрәүеф улы («Ҡыҙыл паша»; төп исеме — Ғәбделхәкимов Ғәбделкәрим Ғәбделрәүеф улы; 28 ноябрь (15 ноябрь) 1890 йыл — 10 ғинуар 1938 йыл) — СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре, дипломат. | Габделькарим Габдельрауфович Габдельхакимов, также известный как Карим Абдрауфович Хакимов или «Красный паша» 28 ноября 1892 или 1890, д. | 0 | 0 |
Шаран | Шаран (Башкортостан) | lead | Шаран — Башҡортостандың Шаран районы үҙәге. | Шаран — село в Шаранском районе Башкортостана. | 0 | 0 |
Әкиәт | Сказка | lead | Әкиәт — халыҡ ижадында тылсымлы көстәр, сихырсылар ҡатнашлығында барған төрлө уйҙырма ваҡиғаларға ҡоролған, телдән һөйләнә торған әҫәр. | Сказка — жанр фольклора или художественной литературы, эпическое, преимущественно прозаическое произведение с волшебным, героическим или бытовым сюжетом. | 0 | 0 |
Йомаҡ | Загадка | lead | Йомаҡ — төп мәғәнәһен уйлап табыу өсөн нимәнелер башҡа оҡшаш һүҙҙәр менән йәки һүҙ уйнатып һүрәтләп әйткән метоморфик әйтем; һорау алыныусы яуабын әйтергә тейеш. | Загадка — метафорическое выражение, в котором один предмет изображается посредством другого, имеющего с ним какое-нибудь, хотя бы отдалённое сходство; на основании этого выражения человек и должен отгадать задуманный предмет. | 0 | 0 |
Ҡыҙыл паша (пьеса) | Красный паша | lead | «Ҡыҙыл паша» пьессаһы — Яҡын Көнсығышта иң тәүге совет илсеһе, башҡорттар тарихында тәүге консул, революционер, дипломат Хәкимов Кәрим Әбдрәүеф улы тураһында башҡорт драматургы Нәжиб Асанбаев пьесаһы. | «Красный паша — Карим Хакимов» — спектакль, поставленный в 1982 году в Башкирском государственном академическом театре драмы им. | 0 | 0 |
Өфө II ҡаласығы | Городище Уфа II | lead | Өфө II ҡаласығы — Өфө ҡалаһының үҙәгендә, хәҙерге Пушкин — Яңы түшәлгән урам, Октябрь революцияһы урам — С. | Городище Уфа II — древнее городище, расположенное на территории столицы Башкортостана города Уфы. | 0 | 0 |
Өфө II ҡаласығы | Городище Уфа II | facts | Өфө-II ҡаласығы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округының Киров районы 533-сө һәм 570-се кварталдары территорияһында урынлашҡан. | Городище Уфа-II расположено на территории 533 и 570 кварталов Кировского района Уфы в Башкортостане. | 6 | 5 |
Өфө II ҡаласығы | Городище Уфа II | facts | Морондоң йырын төбөнән бейеклеге — 50-60 метр. | Высота мыса над дном оврагов метров 50-60. | 12 | 12 |
Өфө II ҡаласығы | Городище Уфа II | facts | 1953 йылдың 8-9 сентябрендә ул Пушкин урамында алып барылған ер эштәрен күҙәтә. | 8—9 сентября 1953 года им по собственной инициативе были проведены наблюдения за земляными работами по улице Пушкина. | 17 | 17 |
Сыйырсыҡ | Скворцы | lead | Сыйырсыҡ (диалекттарҙа: сығырсыҡ, сирсыҡ) — ҡара төҫтәге ҙур булмаған һайрар ҡош. | Скворцы — род певчих птиц из семейства скворцовых, обитающих по всей палеарктике. | 0 | 0 |
Һандуғас | Соловьи | lead | Һандуғас, былбыл — турғайҙан бер ни тиклем ҙурыраҡ. | Соловьи — род птиц из отряда воробьинообразных. | 0 | 0 |
Сәүкә | Галка | lead | Сәүкә — ҡоҙғондар ғаиләһенә ҡараған буҙ башлы, ҡара кәүҙәле ҡош. | Галка (syn) — птица, один из наиболее мелких представителей семейства врановых. | 0 | 0 |
Мамонттар | Мамонты | lead | Мамонттар — дүртенсел осорҙа йәшәгән филдәр ғаиләһендәге юҡҡа сыҡҡан һөтимәр хайуандар. | Мамонты — род вымерших млекопитающих отряда хоботных, существовавший в период с плиоцена (5 млн лет назад) до позднего голоцена ок. | 0 | 0 |
Ике өлөшлөләр | Двудольные | lead | Ике өлөшлөләр, йәки Магнолиопсидтар —орлоҡ бәбәктәрендә ике орлоҡ өлөшө булған сәскәле үҫемлектәр класы. | Двудольные (устар. варианты: двусемядольные, дву семяно дольные), или Магнолиопсиды, — класс покрытосеменных растений, у которых зародыш семени имеет две боковые супротивные семядоли. | 0 | 0 |
Ике өлөшлөләр | Двудольные | facts | Сәскә өлөштәренең һаны 4-кә йәки 5-кә бүленә. | То есть, цветок 4- или 5-членный. | 19 | 4 |
Гөлйемеш | Шиповник майский | lead | Майҙың икенсе яртыһында һәм июндә алһыу төҫтәге сәскә ата, емеше август- сентябрь айҙарында өлгөрә. | Шиповник майский или Роза майская — кустарник семейства Розовые, один из наиболее распространенных в России видов шиповника. | 0 | 0 |
Ҡара ерек | Ольха чёрная | lead | Ҡара ерек — ҡайындар ғаиләһе ерек ағасы төрөнә ингән, дымлы урында, яр буйҙарында үҫә торған мурт ағас. | Ольха чёрная, или Ольха клейкая, или Ольха европейская — вид деревьев рода семейства. | 0 | 0 |
Бәпембә | Одуванчик | lead | Бәпембә — ҡыуыш һабаҡлы, һары суҡ сәскәле, туҙғаҡ орлоҡло ваҡ үлән. | Одуванчик — род многолетних травянистых растений семейства. | 0 | 0 |
Күк күгәрсен | Сизый голубь | lead | Күгәрсен — күгәрсендәр ғаиләһенә ҡараған, күберәк күкшел, күк йәки аҡ төҫтәге, ҙур бөрләтәүле гөрләй торған ҡош. | Сизый голубь — широко распространённая птица семейства голубиных, родиной которой считаются Южная Европа, Юго-Западная Азия и Северная Африка. | 0 | 0 |
Хайуандар | Животные | lead | Хайуандар ( йәки Metazoa) — Аристотель заманында уҡ айырым категорияға бүленгән, хәҙерге заманда биологик батшалыҡ булып ҡаралған организмдар. | Животные — традиционно (со времён Аристотеля) выделяемая категория организмов, в настоящее время рассматриваемая в качестве биологического царства. | 0 | 0 |
Болоттар | Губки | lead | Болоттар, губкалар — диңгеҙ төптәрендә йәшәүсе күп күҙәнәкле умыртҡаһыҙ иң түбән хайуандар. | Губки — тип водных, преимущественно морских, многоклеточных животных, ведущих прикреплённый образ жизни. | 0 | 0 |
Ҡоштар | Птицы | lead | Ҡоштар — умыртҡалылар төркөмөнә ҡараған ҡанатлы, ике аяҡлы, тәне ҡауырһын, йөн-мамыҡ менән ҡапланған, йылы ҡанлы, йомортҡа һалыусы хайуандар классы. | Птицы — группа теплокровных яйцекладущих позвоночных животных, традиционно рассматриваемая в ранге отдельного класса. | 0 | 0 |
Ҡоштар | Птицы | facts | Рәсәй биләмәләрендә ҡоштарҙың 789 төрө билдәләнгән, шул иҫәптән оялаусы 657 төр; оялауҙары хаҡында мәғлүмәт күрһәтелмәгән 125 төр, һәм юҡҡа сыҡҡан 7 төр. | На территории России отмечено 789 видов, включая 657 гнездящихся видов, 125 видов, гнездование которых не показано, и 7 исчезнувших в стране видов. | 14 | 8 |
Биологик систематика | Биологическая систематика | lead | Биологик систематика — бөтә тереклекте классификациялаусы (төркөмләүсе) фәнни дисциплина; уның төп бурысы — тере организмдарҙы төркөмләү принциптарын һәм, уларға нигеҙләнеп, дөйөм классификация системаһын төҙөү. | Биологическая систематика — научная дисциплина, в задачи которой входит разработка принципов классификации живых организмов и практическое приложение этих принципов к построению системы органического мира. | 0 | 0 |
Батшалыҡ (биология) | Царство (биология) | lead | Батшалыҡ — фәнни классификацияла биологик төрҙәрҙең иерархик дәрәжәһе. | Царство — иерархическая ступень научной классификации биологических видов. | 0 | 0 |
Класс (биология) | Класс (биология) | lead | Биологик классификацияның төп һигеҙ таксономик рангтары. | Класс (мн. ч. classes) — один из основных рангов иерархической классификации в биологической систематике. | 0 | 0 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.