ba_title
stringlengths
1
102
ru_title
stringlengths
1
101
section
stringclasses
2 values
ba
stringlengths
18
400
ru
stringlengths
18
400
ba_sentence_index
int64
0
24
ru_sentence_index
int64
0
39
Биатлон буйынса Олимпия уйындары призерҙары исемлеге
Список призёров Олимпийских игр по биатлону
facts
Был дисциплинала ике тапҡыр алтын яулаусы — француз Мартин Фуркад, ул 2014 һәм 2018 йылдарҙа еңеүгә өлгәшә.
Единственный, кто выигрывал золото в этой дисциплине дважды — француз Мартен Фуркад, побеждавший в 2014 и 2018 годах.
14
16
Биатлон буйынса Олимпия уйындары призерҙары исемлеге
Список призёров Олимпийских игр по биатлону
facts
СССР йыйылмаһы 1968—1988 йылдарҙа үҙе ҡатнашҡан барлыҡ алты эстафетала ла еңеп сыға.
Сборная СССР выиграла все шесть эстафет в 1968—1988 годах, в которых приняла участие.
19
20
Биатлон буйынса Олимпия уйындары призерҙары исемлеге
Список призёров Олимпийских игр по биатлону
facts
Хәрби патрулдәрҙең ярыштары булараҡ 1924, 1928, 1936 һәм 1948 йылдарҙағы ҡышҡы Олимпия уйындарында күргәҙмә ярыштар үткәрелә.
Соревнования военных патрулей проводились на зимних Олимпийских играх 1924, 1928, 1936 и 1948 годов как демонстрационные соревнования.
23
24
Куба Олимпия уйындарында
Куба на Олимпийских играх
lead
Куба Олимпия уйындарында тәүге тапҡыр 1900 йылда сығыш яһай.
Куба впервые приняла участие в Олимпийских играх в 1900 году.
0
0
Куба Олимпия уйындарында
Куба на Олимпийских играх
facts
Куба Милли Олимпия комитеты 1926 йылда ойошторола һәм Халыҡ-ара олимпия комитетына 1954 йылда ҡабул ителә.
Национальный Олимпийский комитет Кубы образован в 1926 году и принят в МОК в 1954 году.
4
4
Бразилия Олимпия уйындарында
Бразилия на Олимпийских играх
lead
Бразилия беренсе тапҡыр 1920 йылда йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша, шул ваҡыттан алып Бразилия спортсылары, 1928 йылғы йәйге уйындарҙан тыш, артабанғы һәр йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша.
Бразилия впервые приняла участие на летних Олимпийских играх в 1920 году и с тех пор бразильские спортсмены участвовали во всех последующих летних Олимпиадах, за исключением летних Игр 1928 года.
0
0
Бразилия Олимпия уйындарында
Бразилия на Олимпийских играх
facts
Дөйөм алғанда, Бразилия Олимпия уйындарында алға бара: 1980 йылға тиклем бразилиялылар бер уйында ла өстән артыҡ миҙал яулай алмай, ә 1996 йылда 15 миҙалға эйә була, шул ваҡыттан алып улар һәр Уйындан кәм тигәндә 10 миҙал алып ҡайта.
В целом, Бразилия постепенно прогрессирует на Олимпийских играх: до 1980 года бразильцам ни разу не удавалось выиграть более трёх наград на одних Играх, а в 1996 году на их счету было уже 15 медалей, с тех пор они привозят с каждых летних Игр не менее 10 наград.
3
3
Шовинизм
Шовинизм
lead
Шовинизм — донъяның башҡа халыҡтарын дискриминациялау, эксплуатациялау һәм ҡыҫырыҡлау хоҡуғын аҡлауҙы маҡсат итеп ҡуйған милли өҫтөнлөк идеологияһы.
Шовинизм — идеология национального превосходства, ставящая целью обоснование права на дискриминацию, эксплуатацию и угнетение других народов мира.
0
0
Парамарибо
Парамарибо
lead
Парамарибо — Суринамдың баш ҡалаһы һәм иң ҙуры ҡалаһы, административ үҙәге һәм төп порты.
Парамарибо (произносится Парамарибо или Парамарибо ) — столица и самый крупный город, административный центр и главный порт Суринама.
0
0
Парамарибо
Парамарибо
facts
Көндөҙгө температура йыл дауамында +23-тән +31 °С-ҡа тиклем тирбәлә.
Дневная температура в течение всего года колеблется от +23 до +31 °С.
5
5
Дәри
Дари
lead
Дәри (دری) – Афғанстан тажиктары, һәзәрҙәр, шараймаҡтар, фарсыуан (фарсы телле халыҡ Афғанстан) һәм башҡа ҡайһы бер милли төркөмдәрҙең теле.
Дари (самоназвание: دری / дари; фарси-кабули, кабули, афганский персидский) — диалект персидского языка афганских таджиков, хазарейцев, чараймаков и некоторых других этнических групп Афганистана.
0
0
Дәри
Дари
facts
Һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны 12 миллиондан ашыу кеше (2011 йылғы баһа).
Общее число говорящих — более 12 миллионов человек (2011, оценка).
4
4
Оттава
Оттава
facts
Оттавала йәшәүсе халыҡтың һаны 2019 йылда миллионға етте, ә Оттава-Гатино агломерацияһы халҡы, 2021 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 1 миллион 488 мең кеше тәшкил итә.
Население Оттавы в 2019 году достигло миллиона человек, население агломерации Оттава-Гатино, по данным переписи населения 2021 года, — 1 миллион 488 тысяч человек.
4
4
Оттава
Оттава
facts
Ҡалаға 1820 йылда Ридо каналын төҙөгән һалдаттар һәм һөнәрселәр лагеры булараҡ нигеҙ һалына, ә 1850 йылда ул урман ҡырҡыусылар һәм ағас ағыҙыусылар ҡалаһы статусын ала.
Город был основан в 1820-е годы как лагерь солдат и ремесленников, строивших канал Ридо, а в 1850 году получил официальный статус города лесорубов и лесосплавщиков.
7
7
Оттава
Оттава
facts
1857 йылдың 31 декабренән Оттава — Канада провинцияһының, 1867 йылдан — Канада дәүләтенең баш ҡалаһы.
С 31 декабря 1857 года Оттава — столица объединённой провинции Канада, с 1867 года — столица государства Канада.
8
8
Пинкевич Альберт Петрович
Пинкевич, Альберт Петрович
facts
Уның атаһы поляк дворяны Пётр Маркович Пинкевич Польшалағы 1863—1864 йылдарҙағы ихтилалда ҡатнашҡаны өсөн Уралға һөргөнгә ебәрелгән була, әсәһе Эмма Альбертовна (ҡыҙ фамилияһы Бюлова) — Германиянан килеп, Урал заводтарында эшләгән ҡорал оҫтаһының ейәнсәре.
Родился в деревне Урунда Уфимской губернии в семье польского дворянина Петра Марковича Пинкевича, сосланного на Урал за участие в восстании 1863—1864 годов, и Эммы Альбертовны (в девичестве Бюловой), внучке мастера оружейника из Германии, работавшего на уральских заводах.
6
4
Пинкевич Альберт Петрович
Пинкевич, Альберт Петрович
facts
1893—1902 йылдарҙа Өфө гимназияһында уҡый, уны көмөш миҙалға тамамлай һәм Ҡазан университетының физика-математика факультетындағы тәбиғи фәндәр бүлегенә уҡырға инә.
С 1893 по 1902 годы учился в Уфимской гимназии, которую окончил с серебряной медалью и сразу же после этого поступил на естественное отделение физико-математического факультета Казанского университета.
8
6
Пинкевич Альберт Петрович
Пинкевич, Альберт Петрович
facts
Студент йылдың йылдарында бер нисә экспедицияла ҡатнаша: 1903 йылдың йәйендәге оҙайлы экскурсия ваҡытында Волга йылғаһы буйлап кәмәлә Ҡазандан Сызранға тиклем ағып төшөп, үҫемлектәр донъяһын һәм геология объекттарын өйрәнә, ә 1904 һәм 1905 йылдарҙа Ҡазан тәбиғәтте өйрәнеүселәр йәмғиәте йүнәлтмәһе буйынса геологик экспе...
В годы обучения участвовал в нескольких экспедициях: летом 1903 года совершил длительную экскурсию на лодке по Волге (от Казани до Сызрани), изучая растительный мир и геологические объекты, а летом 1904 и 1905 годов выезжал в геологические экспедиции по направлению Казанского общества естествоиспытателей.
9
7
Ѓ (кирил хәрефе)
Ѓ
lead
Әйтелеше бер-береһенә тап килмәгәнгә ҡарамаҫтан, серб телендәге Ђ хәрефен транслитерациялау өсөн дә йыш ҡулланыла, мәҫ. шәхси исемдәрҙә: –.
Часто употребляется в тех же случаях, когда в сербской письменности ставится буква Ђ, однако обычно имеет иное произношение.
0
0
Бәдәш
Бадашка
lead
Бәдәш (Ташлыйылға) — Рәсәй Федерацияһы Пермь крайының Көйәҙе муниципаль округындағы ауыл.
Бадашка — деревня в составе Куединского муниципального округа в Пермском крае.
0
0
Бәдәш
Бадашка
facts
Июль температураларының абсолют максимумы +38 °C, ә минималь +2 °C етә.
Абсолютный максимум июльских температур достигает +38 °C, а минимальный +2 °C.
7
8
Бәдәш
Бадашка
facts
Вегетация осороноң оҙайлығы (температура +5 °C юғарыраҡ) 155 көндән 165 көнгә тиклем тирбәлә, ҡырауһыҙ осор 110 көндән 130 көнгә тиклем тирбәлә.
Длительность вегетационного периода (с температурой выше +5 °C) колеблется от 155 до 165 дней, безморозный период колеблется от 110 до 130 дней.
8
9
Бәдәш
Бадашка
facts
Һауа температураһы 10 °C юғары булған осор 125 көн дауам итә.
Период с температурой воздуха выше 10 °C продолжается в течение 125 дней.
9
10
Бәдәш
Бадашка
facts
Яуым-төшөм уртаса 450-550 мм.
Осадков в среднем выпадает 450—550 мм.
10
11
Бәдәш
Бадашка
facts
Ҡар ҡатламы октябрь аҙағында ноябрь башында урынлаша һәм йылына уртаса 170-190 көн тора.
Снежный покров устанавливается в конце октября — начале ноября и держится в среднем 170—190 дней в году.
12
13
Салдау (Пермь крайы)
Солодовка (Пермский край)
lead
Салдау — Рәсәй Федерацияһы Пермь крайының Көйәҙе муниципаль округындағы ауыл.
Солодовка — упразднённая деревня в составе Куединского муниципального округа в Пермском крае.
0
0
Урыҫ Ҡыш Бабайы
Дед Мороз
lead
Дед Мороз - Ҡыш Бабай — Яңы йыл урыҫ байрамының төп әкиәт персонажы, раштыуа бүләк таратыусыһының урыҫ варианты.
Дед Мороз — главный сказочный персонаж на русском празднике Нового года, русский вариант рождественского дарителя.
0
0
Торлаҡ‐гражданлыҡ төҙөлөшө
Гражданское строительство
lead
Торлаҡ‐гражданлыҡ төҙөлөшө — граждандар тәғәйенләнешендәге биналар һәм ҡоролмалар төҙөү менән шөғөлләнгән төҙөлөш тармағы.
Гражданское строительство связано с созданием инфраструктуры, что отличает его от строительства зданий.
0
0
Сүплек
Свалка
lead
Сүплек — етештереү һәм ҡулланыу ҡалдыҡтарын урынлаштырыу һәм утилләштереү территорияһы.
Свалка — территории размещения отходов производства и потребления.
0
0
Эстерхази (торт)
Эстерхази (торт)
lead
«Эстерхази» — Венгрияла, Австрияла һәм Германияла популяр булған баҙам (миндаль) һәм шоколадлы торт.
Эстерхази — торт из белково-ореховых коржей типа безе с прослойкой и отделкой масляно-заварным кремом и миндальными лепестками по бокам.
0
0
Эстерхази (торт)
Эстерхази (торт)
facts
1848—1849 йылдарҙағы революция осоронда Венгрияның сит ил эштәре министры кенәз Пал Антал Эстерхази хөрмәтенә аталған.
Назван в честь венгерского дипломата князя Пала Антала Эстерхази, министра иностранных дел Венгрии во время революции 1848—1849 годов.
1
3
Вена аш-һыуы
Венская кухня
lead
Вена аш-һыуы — Венаның ҡала аш-һыуы.
Венская кухня — городская кухня Вены.
0
0
Кейтлин Девер
Дивер, Кейтлин
lead
Кейтлин Рошель Девер (21 декабрь 1996 йыл) — америка актрисаһы.
Кейтлин Рошель Дивер — американская актриса.
0
0
Һинд-иран телдәре
Индоиранские языки
lead
Һинд-иран, йәки арий телдәре — Һинд-Европа телдәре ғаиләһенең көнсығыш тармағы, берҙәм ата-бабаға — праһинд-иран теленә барып тоташа һәм боронғо һинд-ирандар миграцияһына бәйле.
Индоиранские (арийские) языки — наиболее восточная ветвь индоевропейской семьи языков, восходящая к единому предку — праиндоиранскому языку — и связанная происхождением с миграциями древних индоиранцев.
0
0
ISO 3166-2:RU
ISO 3166-2:RU
lead
Рәсәйгә ҡағылышлы ISO 3166 стандартының төркөмсәһе булып тора.
Является подмножеством стандарта ISO 3166-2, относящимся к России.
0
0
ISO 3166-2:RU
ISO 3166-2:RU
facts
Административ-территориаль берәмектәр геокодтары ике өлөштән тора:ISO 3166-1 Alpha2 стандарты буйынса ике характерлы ил коды (Рәсәй өсөн — RU) һәм дефис аша яҙылған өҫтәмә ике код (ғәҙәттә республика статусына эйә булған субъекттар өсөн ҡулланыла) йәки өс символ (ғәҙәттә бөтә башҡа статустар өсөн ҡулланыла).
Геокоды областей, республик, краёв, округов и городов России состоят из двух частей: кода Alpha2 по стандарту ISO 3166-1 для России — RU и дополнительного кода, записанных через дефис.
1
2
Кармаль Бабрак
Кармаль, Бабрак
lead
Бабрак Кармаль (6 ғинуар 1929, Камари, Ҡабул, Афғанстан Короллеге — 3 декабрь 1996, Мәскәү, Рәсәй) — афған сәйәси, дәүләт һәм партия эшмәкәре, Афғанстан халыҡ-демократик партияһына (НДПА) нигеҙ һалыусыларҙың береһе, «Парчам» фракцияһы лидеры.
Бабрак Кармаль (6 января 1929, Камари, Кабул, Королевство Афганистан — 3 декабря 1996, Москва, Россия) — афганский политический, государственный и партийный деятель, один из основателей Народно-демократической партии Афганистана (НДПА), лидер фракции «Парчам».
0
0
Кармаль Бабрак
Кармаль, Бабрак
facts
Афғанстанда Совет хәрбиҙәре торған осорҙа АХДП Үҙәк Комитетының Генераль секретары, Рәйесе Афғанстан Демократик Республикаһының (1979—1986) Революцион совет Рәйесе (дәүләт башлығы), АДР Министрҙар Советы рәйесе (1979—1981).
В период советского военного присутствия в Афганистане — Генеральный секретарь ЦК НДПА, Председатель Революционного совета (глава государства) Демократической Республики Афганистан (1979—1986), Председатель Совета министров ДРА (1979—1981).
1
1
Кармаль Бабрак
Кармаль, Бабрак
facts
1996 йылдың 3 декабрендә Мәскәү ҡалаһының 1-се ҡала дауаханаһында вафат була; Афғанстанда, Хайратонда, ерләнә.
Умер 3 декабря 1996 года в 1-й городской больнице города Москвы; похоронен в Афганистане, в Хайратоне.
23
26
Кармаль Бабрак
Кармаль, Бабрак
facts
1980-1981 йылдарҙа Афғанстанда баш хәрби советник вазифаһын биләгән совет хәрби начальнигы Александр Майоров раҫлауынса, Афғанстан тарихында тәүге дүрт ҡатын-ҡыҙ-депутаттың береһе, Анахита Ратебзад, менән яҡын мөнәсәбәттәрҙә булған.
По свидетельству советского военачальника Александра Майорова, занимавшего в 1980—1981 годах должность главного военного советника в Афганистане, состоял в близких отношениях с одной из четырёх первых женщин-депутатов в истории Афганистана Анахитой Ратебзад.
24
27
Хосият Рөстәм
Хосият Рустам
facts
2015 йылда Ул Әзербайжан Микаил Мушфик премияһына, 2020 йылда Халыҡ - ара Нурангиз ГУН шиғри премияһына, ә 2021 йылда Халыҡ - ара Рәсүл Реза премияһына лайыҡ була.
В 2015 году она была удостоена премии Азербайджана имени Микаила Мушфика, Международной премии поэта Нурангиза ГЮН в 2020 году и Международной премии Расула Резы в 2021 году.
10
12
Хосият Рөстәм
Хосият Рустам
facts
2003 йылда Ул Үзбәкстан Яҙыусылар союзы ағзаһы, ә 2019 йылдан - Әзербайжан яҙыусылар Союзы ағзаһы.
Член Союза писателей Узбекистана с 2003 года и Союза писателей Азербайджана с 2019 года.
13
16
Эльде (ҡала)
Эльде (город)
lead
Ольде Германиялағы ҡала, Төньяҡ Рейн-Вестфалия ере.
Ольде — город в Германии, в земле Северный Рейн-Вестфалия.
0
0
Эльде (ҡала)
Эльде (город)
facts
1498 йылда тергеҙелгәндән һуң, Ольдала 750-гә яҡын кеше иҫәпләнә.
После восстановления в 1498 году в Ольде насчитывалось около 750 человек.
9
9
Эльде (ҡала)
Эльде (город)
facts
1605 йылда ҡалала 18 йорт, амбар һәм ратушаға зыян килтергән йәнә янғын була.
В 1605 году в городе снова был пожар, разрушивший около 18 домов, амбары и ратушу.
10
10
Эльде (ҡала)
Эльде (город)
facts
1800 йылда Ольдала өсөнсө янғын була, уның һөҙөмтәһендә ҡаланың бөтә биналарының 2/3 өлөшө юҡҡа сыға.
В 1800 году в Ольде произошёл третий пожар, вследствие которого бы уничтожены 2/3 всех зданий города.
11
11
Эльде (ҡала)
Эльде (город)
facts
1970—1971 йылдарҙа Летте һәм Зюнингхаус Ольдаға ҡушыла; 1975 йылда Штромберг Ольда составына инә.
В 1970—1971 годах Летте и Зюнингхаус были объединены с Ольде; в 1975 году в состав Ольде вошёл Штромберг.
15
15
Эльде (ҡала)
Эльде (город)
facts
2001 йылда Ольда ҡалаһында баҡсаларҙың ер күргәҙмәһе үткәрелә, ул Төньяҡ Рейн-Вестфалиялағы бөтә осорҙарҙа уҙғарылған баҡса ер күргәҙмәләре араһынан иң уңышлыһы була, уны ҡарарға 2,2 миллиондан ашыу кеше килә.
В 2001 году в городе Ольде была проведена земельная выставка садов, которая стала самой успешной земельной выставкой садов за всё время в Северном Рейне-Вестфалии, которую посетило более чем 2,2 млн человек.
16
16
Хучжоу
Хучжоу
lead
Хучжоу — Ҡытай Халыҡ Республикаһының Чжэцзян провинцияһында урынлашҡан ҡала округы.
Хучжоу — городской округ в провинции Чжэцзян КНР.
0
0
IEEE 802.11
IEEE 802.11
lead
Ҡулланыусыларға Wi-Fi исеме менән билдәле, ул ғәмәлдә Wi-Fi Alliance ойошмаһы тәҡдим иткән һәм пропагандалаған бренд булып тора.
Пользователям он более известен по названию Wi-Fi, фактически являющемуся брендом, предложенным и продвигаемым организацией Wi-Fi Alliance.
0
0
Ишерский Владимир Иванович
Ишерский, Владимир Иванович
lead
Ишерский Владимир Иванович (1872 йыл) йәки 1874 йыл — 1937 йыл йәки 1942 йыл — табип.
Владимир Иванович Ишерский (1873—1937 или 1942) — врач, депутат Государственной думы Российской империи I созыва от Акмолинской области.
0
0
Ишерский Владимир Иванович
Ишерский, Владимир Иванович
facts
Сембер ир-егеттәр классик гимназияһын тамамлай һәм 1893—1898 йылдарҙа Ҡазан университетының медицина факультетында уҡый.
После окончания в 1893 году Симбирской мужской классической гимназии поступил на медицинский факультет Казанского университета, который окончил в 1898 году.
4
2
Ишерский Владимир Иванович
Ишерский, Владимир Иванович
facts
1937 йылда (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, 1942 йылда) Һарытауҙа вафат була.
Скончался в 1937 году (по некоторым данным, в 1942 году) в Саратове.
22
18
Көрәшсе Баки
Боец Баки
lead
«Көрәшсе Баки» — яугирлыҡ сәнғәте тураһында аниме һәм манга.
«Боец Баки» — аниме и манга о боевых искусствах.
0
0
Юнандар
Греки
lead
Юнандар (һинд-аурупа телдәре ғаиләһе) - палеобалкан телдәре аҫабаһына ингән боронғо халыҡ, Юнанстан һәм Кипрҙың төп халҡы.
Греки («эллины», произносится как эллинес) — народ, сформировавшийся на крайнем юго-востоке Европы в первом тысячелетии до н. э., в настоящее время составляет основное население Греции и Кипра.
0
0
Тимерғәлиева Хәмдүнә Сәйетғәли ҡыҙы
Тимергалиева, Хамдуна Саитгалиевна
facts
Тимерғәлиева Хәмдүнә Сәйетғәли ҡыҙы 1949 йылдың 24 май Башҡорт АССР-ының Борай районы Ҡотлояр ауылында тыуа.
Хамдуна Саитгалиевна Тимергалиева родилась 24 мая 1949 года в деревне Кутлиярово Бураевского района Башкирской АССР.
2
1
Йәнекәй (Ҡырым принцессаһы)
Джанике
facts
Ул 1397 йылда Иҙеүкәй менән Туҡтамыш араһындағы дуҫлыҡ мөнәсәбәттәре өҙөлгәнгә тиклем яҡынса 14-15 йыл элек тыуған.
Она родилась примерно за 14-15 лет до разрыва дружеских отношений между Едигеем и Тохтамышем в 1397 году.
10
10
Йәнекәй (Ҡырым принцессаһы)
Джанике
facts
1411—1412 йылдарҙа Йәләлетдин Иҙеүкәй менән апаһы йәшәгән Хәрәзмды ҡамай, әммә ҡамау уңышһыҙ тамамлана.
В 1411—1412 годах Джелал ад-Дин осаждал Хорезм, где находились Едигей и его жена, однако осада не увенчалась успехом.
24
21
Сари
Сари
lead
Сари — Һиндостан субконтинентында милли ҡатын-ҡыҙ кейеме, оҙонлоғо 4,5 метрҙан 9-12 метрға тиклем булған туҡыманан ғибәрәт, киңлеге 1,2 метрға тиклем, махсус рәүештә кәүҙә буйлап урала.
Сари — традиционная женская одежда на Индийском субконтиненте, представляющая собой ткань длиной от 4,5 до 9 метров, шириной до 1,2 метра, особым образом обёрнутую вокруг тела.
0
0
Сари
Сари
facts
Һинд кейеме тарихы тамыры менән хәҙерге Һиндостан (Гуджарат, Харьяна һәм Раджастхан) һәм Пакистан (Синд һәм Пәнжәб провинциялары) территорияларында беҙҙең эраға тиклем 2800—1800 йылдар элек сәскә атҡан Һиндостан тарихына барып тоташа.
История индийской одежды глубоко уходит корнями в историю Индской цивилизации которая процветала в 2800—1800 годах до нашей эры на территории современных Индии (Гуджарат, Харьяна и Раджастхан) и Пакистана (провинции Синд и Пенджаб).
9
9
Бекирова Зөләйха
Бекирова, Зулейха
lead
1999 йыл — совет һәм Рәсәй биҙәү-ҡулланма сәнғәте оҫтаһы, СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.
Зулейха Абдулхаировна Бекирова — советский и крымскотатарский мастер декоративно-прикладного искусства, член Союза художников СССР.
0
0
Бекирова Зөләйха
Бекирова, Зулейха
facts
Зөләйха Бекирова 1913 йылдың 23 майында Таврия губернаһы Перекопский өйәҙе Муллалар (хәҙер Смежноеа) ауылында тыуған.
Зулейха Бекирова родилась 23 мая 1913 года в селе Моллалар (ныне Смежное) Перекопского уезда Таврической губернии.
2
3
Бекирова Зөләйха
Бекирова, Зулейха
facts
1949 йылдан 1952 йылға тиклем художество сәнәғәте ғилми-тикшеренеү институты ҡарамағындағы аспирантурала «Келәм туҡыу» һөнәре буйынса уҡый.
С 1949 по 1952 год училась в аспирантуре при Научно-исследовательском институте художественной промышленности по специальности «Ковроткачество».
21
21
Бекирова Зөләйха
Бекирова, Зулейха
facts
1950—1953 йылдарҙа Ашхабад драма театрының тамаша залын келәм изделиелары менән биҙәү менән шөғөлләнә.
В 1950—1953 годах занималась декоративным оформлением ковровыми изделиями зрительного зала Ашхабадского драматического театра.
23
23
Сарафан
Сарафан
lead
Сарафан (һүҙ, бәлки, фарсы теленән sarārā) — күлдәк рәүешендәге еңһеҙ ҡатын-ҡыҙ кейеме.
Сарафан (от посредством ) — женская одежда в виде платья без рукавов (как и с проймами, так и на лямках ), атрибут женской русской народной одежды.
0
0
Дэли (кейем)
Дэли (одежда)
lead
Дэли, дагэл — Үҙәк Азияның монгол һәм төрки халыҡтарының традицион кейеме; ғәҙәттә, мамыҡтан, ебәктән йәки барсанан (парча) эшләнә., ҡатын-ҡыҙҙар ҙа ирҙәр ҙә кейә.
Дэли, дэгэл — традиционная одежда монгольских и тюркских народов Центральной Азии; обычно делается из хлопка, шёлка или парчи.
0
0
Дэли (кейем)
Дэли (одежда)
facts
5 6 эләктергес менән түбәндәгесә урынлаша: береһе ҡултыҡ аҫтында, өсәүһе яурынында, ҡалғандары яғала.
5 — 6 застёжек располагаются следующим образом: одна подмышкой, три у плеча, остальные у воротника.
14
3
Монисто
Монисто
lead
Монисто — ынйы, тәңкә, айыл, сәйлән, муйынсаҡ, төрлө төҫтәге таштар, мәрйендәр менән биҙәлгән һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың социаль статусын күрһәткән традицион биҙәүес.
Монисто — традиционное женское нашейное украшение из жемчуга, монет, бляшек, бисера, бус, обработанных разноцветных камней, кораллов, ракушек каури и так далее, которое указывало на социальный статус его носительницы.
0
0
Лехенга-чоли
Лехенга-чоли
lead
Лехенга-чоли (ленга-чоли, хагра-чоли, чания-чоли) — Бөйөк Моголдәр империяһы заманында Һиндостан, Пакистан һәм Көньяҡ Афғанстан биләмәләрендә барлыҡҡа килгән дәүләттәрҙә популяр ҡатын-ҡыҙҙар кейеме.
Лехенга-чоли (ленга-чоли, хагра-чоли, чания-чоли) — женская одежда, популярная в Индии и Пакистане со времён Империи Великих Моголов, государства, возникшего на территории современных Индии, Пакистана и Южного Афганистана.
0
0
Эгрет
Эгрет
lead
Эгрет, йәки эгретка (франц. aigrette — латыш теленән селән) баш кейеменә йәки сәскә беркетелә торған брошкаға оҡшаш зәргәр биҙәүес.
Эгрет, или эгретка (фр. aigrette — от лат. цапля) — ювелирное украшение, похожее на брошь, крепящееся к головному убору или причёске.
0
0
Эгрет
Эгрет
facts
Венесуэлала ғына 1898 йылда 1,5 миллиондан ашыу аҡ селән юҡ ителә.
В одной только Венесуэле в 1898 году было истреблено более 1,5 млн белых цапель.
11
13
Мерниси Фатима
Мерниси, Фатима
facts
1970-80 йылдарҙа үткәрелгән тикшеренеүҙәре ҡатын-ҡыҙҙарҙың эште ҡабул итеүенә арналған.
Её исследования, проводившиеся в 1970-80-х годах, посвящены восприятию женщин и работы.
22
20
Вадуд Әминә
Вадуд, Амина
facts
Вадуд тарихта беренсе ҡатын-ҡыҙ имам була; 2005 йылдың 18 мартында ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн берлектә беренсе йома намаҙын уҡый.
18 марта 2005 Амина Вадуд стала первой в истории женщиной, которая провела с группой верующих пятничную соборную молитву джума в качестве имама.
14
2
Ассия Джебар
Ассия Джебар
lead
Ассия Джебар (бербер. ⴰⵙⵢⴰ ⴷⵊⴱⴰⵔ), ысын исеме Фатима Зохра Ималаен, 30 июнь 1936, Шершель — 6 февраль 2015, Париж Алжир яҙыусыһы һәм кинорежиссеры.
Ассия Джебар, собственно Фатима Зохра Ималаен, 30 июня 1936, Шершель — 6 февраля 2015, Париж — алжирская и французская писательница и кинорежиссёр.
0
0
Ассия Джебар
Ассия Джебар
facts
«Мөхәббәт һәм фантазия» эпик романында (1985, XX быуаттың иң яҡшы 12 Африка китабы исемлегенә индерелә) Ассия Джебар ике параллель ваҡытлыса планды берләштерә: XIX быуаттың икенсе сирегендә Алжирҙы француздарҙың яулап алыуының тарихи йылъяҙмаһын һәм 1950-се йылдарҙа Алжир һуғышы йылдарында йәшәгән героиняның шәхси биог...
В масштабном эпическом романе «Любовь и фантазия» (1985, включён в список 12 лучших африканских книг XX века) Ассия Джебар соединяет два параллельных временных плана: историческую хронику завоевания французами Алжира во второй четверти XIX века и личную биографию героини, живущей во время Алжирской войны 1950-х годов.
12
12
Ассия Джебар
Ассия Джебар
facts
Ассия Джебар 2015 йылда Парижда 78 йәшендә вафат була.
Ассия Джебар умерла в 2015 году в Париже в возрасте 78 лет.
19
19
Ханкан Шерин
Ханкан, Шерин
lead
Шерин Ханкан (Энн Кристин Ханкан; 13 октябрь 1974 йыл) — Данияның (һәм Скандинавия ның) тәүге имам ҡатын-ҡыҙы; Копенгагенда ҡатын-ҡыҙҙар етәкселек иткән мәсеткә нигеҙ һалыусы.
Шерин Ханкан (урождённая Энн Кристин Ханкан) — первая женщина-имам Дании (и Скандинавии); основательница возглавляемой женщинами мечети в Копенгагене.
0
0
Бейкер-Эдди Мэри
Бейкер-Эдди, Мэри
lead
Мэри Бейкер-Эдди (16 июль 1821 — 3 декабрь 1910) — Америка яҙыусыһы һәм ижтимағи-дини эшмәкәр, «Христиан фәне» дини хәрәкәткә нигеҙ һалыусы, «Изге Яҙмаға нигеҙләнгән фән һәм һаулыҡ».
Мэри Бейкер-Эдди (16 июля 1821 — 3 декабря 1910) — американская писательница и общественно-религиозный деятель, основательница религиозного движения «Христианская наука».
0
0
Шафиҡ Дориа
Шафик, Дориа
lead
Шафиҡ Дориа ( 14 декабрь 1908 йыл — 20 сентябрь 1975 йыл) — Мысыр активисы, шағирә, ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтары өсөн «Нил ҡыҙы» йәмәғәт хәрәкәтенә нигеҙ һалыусы.
Дориа Шафик (14 декабря 1908 — 20 сентября 1975) — египетская активистка, поэтесса, основательница общественного движения за права женщин «Дочь Нила».
0
0
Шафиҡ Дориа
Шафик, Дориа
facts
1951 йылдың 18 февралендә Шафиҡ һәм тағы ла мең ярымға яҡын ҡатын-ҡыҙ Мысыр парламенты алдында ҡатын-ҡыҙҙарҙың социаль-иҡтисади хоҡуҡтарына ҡағылышлы талаптар менән протестҡа сыға.
18 февраля 1951 года Шафик и ещё около полторы тысячи женщин вышли на протест перед парламентом Египта с требованиями касательно социально-экономических прав женщин.
7
8
Асена Дуйгу
Асена, Дуйгу
lead
Дуйгу Асена Истанбулда, Төркиәлә 1946 йылда тыуа.
Дуйгу Асена — турецкая журналистка, писательница, автор и общественный деятель по правам женщин.
0
0
Асена Дуйгу
Асена, Дуйгу
facts
1976 йылдан 1978 йылға тиклем реклама агентлығында копирайтер булып эшләй.
С 1976 по 1978 год работала копирайтером в рекламном агентстве.
7
8
Асена Дуйгу
Асена, Дуйгу
facts
1998 йылда, 40 тапҡыр баҫтырылғандан һуң, китап хөкүмәт тарафынан тыйыла, сөнки унда әҙәпһеҙлектәр, балалар өсөн уны тотоу ҡурҡынысы һәм никах нигеҙҙәрен ҡаҡшатыу күҙәтелә, тип иҫәпләнә.
В 1998 году, после 40 переизданий, книга была запрещена правительством, как считалось, по причине встречающихся там непристойностей, опасности её содержания для детей и подрыву брачных устоев.
15
16
Асена Дуйгу
Асена, Дуйгу
facts
1992 йылдан 1997 йылға тиклем яҙыусы дәүләт ТРТ 2 каналында программа алып бара.
С 1992 по 1997 года писательница вела программу на государственном канале ТРТ 2.
22
23
Тарзи Сорайя
Тарзи, Сорайя
facts
Тарзи ғаиләһе әмир һарайына яҡын була, һәм Мәхмүт Тарзи уның менән туғанлашаа: Сорайя 1913 йылда 14 йәшендә буласаҡ король принц Амануллаға кейәүгә сыға, 1926 йылдан — Афғанстан падишаһы.
Семья Тарзи была близка ко двору эмира, и Махмуд Тарзи породнился с ней: Сорайя в 1913 в возрасте 14 лет вышла замуж за принца Амануллу, будущего короля (с 1926 — падишаха) Афганистана, а другую дочь Махмуд-бека взял в жёны брат Амануллы.
6
5
Парса Фәррухру
Парса, Фаррухру
lead
Фаррухру Парса (перс. فرخ‌رو پارسا; 21 март 1922, Ҡом — 8 май 1980, Тәһран) — Иран сәйәси эшмәкәре, табип, педагог, 1968—1971 йылдарҙа мәғариф министры һәм Ирандың беренсе ҡатын-ҡыҙ министры.
Эсфанд Фаррухру Парса (21 марта 1922, Кум — 8 мая 1980, Тегеран) — иранский политический деятель, врач, педагог, министр образования в 1968–1971 годах и первая женщина-министр Ирана.
0
0
Эдвардс Генриетта
Эдвардс, Генриетта
facts
1890 йылда Эдвардстың ире ауырып китә, һәм улар Оттаваға (Канаданың баш ҡалаһы) кире ҡайта, унда ул тотҡон ҡатын-ҡыҙ эшенә тотона һәм 1893 йылда генерал-губернаторҙың ҡатыны Леди Абердин менән Канаданың Милли ҡатын-ҡыҙҙар советын (NCWC) булдырыу өҫтөндә эшләй.
В 1890 году муж Эдвардс заболел, и они вернулись в Оттаву (столицу Канады), где она взялась за дела женщин-заключённых и в 1893 году работала с леди Абердин, женой генерал-губернатора, над созданием Национального совета женщин Канады (NCWC).
13
14
Эдвардс Генриетта
Эдвардс, Генриетта
facts
Уның вафаты датаһы Канада энциклопедияһында 1931 йылдың 10 ноябре тип күрһәтелә.
Дата её смерти указана в Канадской энциклопедии как 10 ноября 1931 года.
24
23
Достоевская Анна Григорьевна
Достоевская, Анна Григорьевна
lead
Анна Григорьевна Достоевская (ҡыҙ фамилияһы Сниткина;, Санкт-Петербург, Рәсәй империяһы — 9 июнь 1918, Ялта, Таврия губернаһы, РСФСР) — Ф.
Анна Григорьевна Достоевская (урождённая Сниткина;, Санкт-Петербург, Российская империя — 9 июня 1918, Ялта, Таврическая губерния, РСФСР) — вторая жена Ф.
0
0
Достоевская Анна Григорьевна
Достоевская, Анна Григорьевна
facts
Анна Григорьевна Санкт-Петербургта чиновник Григорий Иванович Сниткин (1799—1866) һәм уның ҡатыны Анна Николаевна, (Мария Анна Мальтопеус) (1812—1893) Финляндияның Турку ҡалаһында тыуған.
Родилась в Санкт-Петербурге, в семье мелкого чиновника Григория Ивановича Сниткина (1799—1866) и его супруги Анны Николаевны, урождённой Марии Анны Мальтопеус (Милтопеус; Miltopaeus) (1812—1893), уроженки города Турку в Финляндии.
3
3
Достоевская Анна Григорьевна
Достоевская, Анна Григорьевна
facts
Стенография курстары тыңлаусыһы.1866 йылдың 4 октябренән күсереп яҙыусы стенографист сифатында Ф.
С 4 октября 1866 года в качестве стенографистки-переписчицы участвовала в подготовке к печати романа «Игрок»
8
9
Рибейру Джамила
Рибейру, Джамила
lead
Джамила Таис Рибейру дус Сантус (Рибейро душ Сантуш,; 1980 йыл) — Афробразилия феминисы, философ һәм журналист.
Джамила Таис Рибейру дус Сантус (Рибейро душ Сантуш,; 1980 г.р) — афробразильская феминистка, и.
0
0
Рибейру Джамила
Рибейру, Джамила
facts
2012 йылда Сан-Паулу Федераль университетының философия, әҙәбиәт һәм гуманитар фәндәр факультетын тамамлай, артабан 2015 йылда Симона де Бовуар һәм Джудит Батлер ижады буйынса эше өсөн сәйәси философия магистры дәрәжәһен ала.
Окончила факультет философии, литературы и гуманитарных наукФедерального университета Сан-Паулу в 2012 году, получив затем в нём же в 2015 году степень магистра политической философии за работу по творчеству Симоны де Бовуар и Джудит Батлер.
5
5
Рибейру Джамила
Рибейру, Джамила
facts
2017 йылда сыға һәм 2018 йылда «Гуманитар фәндәр» категорияһында Жабути премияһы финалисы була.
Первая собственная книга Рибейру «Что такое место речи?» вышла в 2017 году и стала финалистом премии Жабути 2018 года в категории «Гуманитарные науки».
16
15
Индустриаль парк
Промышленный парк
lead
Индустриаль парк (сәнәғәт паркы) — етештереү һәм башҡа предприятиелар дөйөм инфраструктура һәм үҙ-ара етештереү хеҙмәттәшлеге аша берләштерелгән махсус территория.
Промышленный парк (промпарк) — специальная территория, на которой объединены производственные и иные предприятия посредством общей инфраструктуры и взаимной производственной кооперации.
0
0
Зана Ләйлә
Зана, Лейла
lead
Ләйлә Зана (тыуған 3 май 1961 йыл) — курдтарҙың хоҡуҡ һаҡлаусы, Төркиә парламентының элекке депутаты (1991—1994, 2011—2018), парламент алдында курд телендә ант биргән өсөн 15 йылға иркенән мәхрүм ителә.
Лейла Зана (родилась 3 мая 1961 года) — курдская правозащитница, бывший депутат турецкого парламента (1991—1994, 2011—2018), приговорённая к 15 годам лишения свободы за принесение перед парламентом присяги на курдском языке.
0
0
Зана Ләйлә
Зана, Лейла
facts
1995 йылдың 9 ноябрендә Европарламент Ләйлә Занаға хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеге өсөн Сахаров исемендәге халыҡ-ара премия биреү тураһында ҡарар ҡабул итә.
9 ноября 1995 года Европарламент принял решение о присвоении Лейле Зане международной премии имени Сахарова за правозащитную деятельность.
1
1
Зана Ләйлә
Зана, Лейла
facts
14 йәшендә ата-әсәһе уны 1980 йылдағы хәрби түңкәрелешкә тиклем Диярбаҡыр ҡалаһы мэры булған Мехди Занға кейәүгә бирә.
Когда ей было 14 лет, родители выдали её замуж за Мехди Зана, являвшегося мэром города Диярбакыра до военного переворота 1980 года.
4
4
Зана Ләйлә
Зана, Лейла
facts
1994 йылда ул Рафто премияһына, ә 1995 йылда Европа парламенты тарафынан А.
В 1994 году она была удостоена премии Рафто, а в 1995 году Европейский парламентом была удостоена премии имени А.
18
18
Зана Ләйлә
Зана, Лейла
facts
2005 йылдың ғинуарында Кеше хоҡуҡтары буйынса Европа суды Төркиәгә Һүҙ азатлығы хоҡуғын боҙған өсөн демократик партияның элекке ағзаларына һәр береһенә €9 000 түләргә мәжбүр итә.
В январе 2005 года Европейский суд по правам человека обязал Турцию выплатить бывшим членам Демократической партии по €9 000 за нарушение права на свободу самовыражения.
24
23