ba_title stringlengths 1 102 | ru_title stringlengths 1 101 | section stringclasses 2
values | ba stringlengths 18 400 | ru stringlengths 18 400 | ba_sentence_index int64 0 24 | ru_sentence_index int64 0 39 |
|---|---|---|---|---|---|---|
Day6 | Day6 | lead | Төркөм дүрт кешенән тора: Сунджин, Янг К, Вонпил һәм Доуун. | В состав группы входит четыре участника: Сонджин, Ёнкей, Вонпиль и Доун. | 0 | 0 |
Day6 | Day6 | facts | Улар 2015 йылдың 7 сентябрендә «Көн» тигән киңәйтелгән драмала рәсми рәүештә дебют яһай. | Группа дебютировала 7 сентября 2015 года, с мини-альбомом The Day. | 1 | 1 |
Милли кейем көнө | День национального костюма | lead | Милли кейем көнө — 2020 йылдан алып апрелдең өсөнсө йомаһында һәм сентябрҙең икенсе йомаһында билдәләнгән, Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының милли кейеменә арналған көн. | День национального костюма — день, посвящённый национальному костюму народов Республики Башкортостан. | 0 | 0 |
Милли кейем көнө | День национального костюма | facts | Улар Башҡортостандың 54 районынан һәм 9 ҡалаһынан килә. | Они собрались из 54 районов и 9 городов Башкортостана. | 10 | 9 |
Ҡабан күле | Кабан (озёра) | lead | Ҡабан — Ҡазан ҡалаһы сигендә урынлашҡан күлдәр системаһы. | Кабан — система озёр, расположенных в городской черте Казани. | 0 | 0 |
Ҡабан күле | Кабан (озёра) | facts | Түбәнге (Яҡын) һәм Алыҫ (Урта) күлдәр араһында һыу алмашыныу Ҡазан зооботаника баҡсаһы буйлап урынлашҡан Ботаника ҡылымығы (оҙонлоғо — 750 м, киңлеге — 100—120 м, тәрәнлеге — 2—3 м) аша бара. | Водообмен между Нижним (Ближним) и Дальним (Средним) озёрами происходит по Ботанической протоке (длина — 750 м, ширина — 100—120 м, глубина — 2—3 м), расположенной вдоль Казанского зооботанического сада. | 5 | 5 |
Ҡабан күле | Кабан (озёра) | facts | Ҡылымыҡ менән тоташҡан Түбәнге (Яҡын) һәм Алыҫ (Урта) күлдәрҙең оҙонлоғо — 5575 м, Үрге (Борисково) күленеке — 1030 м. | Длина соединённых протокой Нижнего (Ближнего) и Дальнего (Среднего) озёр — 5575 м, Верхнего (Борисковского) — 1030 м. | 12 | 12 |
Биләр музей-ҡурсаулығы | Билярский музей-заповедник | lead | Биләр дәүләт тарихи-археологик һәм тәбиғи музей-ҡурсаулығы — Татарстан Республикаһының Алексеевск районында урынлашҡан музей-ҡурсаулыҡ. | Билярский государственный историко-археологический и природный музей-заповедник — музей-заповедник в Алексеевском районе Республики Татарстан. | 0 | 0 |
Мөрәле (Ҡайбыҫ районы) | Мурали (Кайбицкий район) | lead | Мөрәле — Татарстан Республикаһының Ҡайбыҫ районында урынлашҡан ҡазан татарҙары ауылы. | Мурали — село в Кайбицком районе Республики Татарстан. | 0 | 0 |
Зеелов-Берлин операцияһы | Зееловско-Берлинская операция | facts | Бөтә 9-сы армиянан Зеелов бейеклегенән Берлинға бары тик 56-сы танк корпусы ҡалдыҡтары ғына үтә. | Из всей 9-й армии с Зееловских высот в Берлин прорвались только остатки 56-го танкового корпуса. | 1 | 2 |
Зеелов-Берлин операцияһы | Зееловско-Берлинская операция | facts | СС-тың 11-се армия корпусы, ауыр ҡоралдарын ҡалдырып, союздаштарға бирелеү өсөн көньяҡ-көнбайышҡа сигенә, Зеелов бейеклектәрен һаҡлаған моторизацияланған дивизиялар «Ҡормарк» һәм 23-сө СС Недерланд, 303, 712 һәм 169-сы пехота дивизиялары, 502-се ауыр танк батальоны 303-сө, 712-се һәм 169-сы пехота дивизияһы, 502-се ауы... | 11-й армейский корпус СС, побросав тяжёлое вооружение, ретировался на юго-запад с целью сдаться союзникам, моторизованные дивизии «Курмарк» и 23-я СС «Недерланд», 303, 712 и 169-я пехотные дивизии, 502-й тяжёлый танковый батальон, оборонявшие Зееловские высоты, попали в окружение. | 2 | 3 |
Зеелов-Берлин операцияһы | Зееловско-Берлинская операция | facts | 1945 йылдың 6 апреленән 9 апреленә тиклем барған Кенигсберг операцияһы барышында Көнсығыш Пруссия цитаделе Кенигсберг ҡалаһы ҡолай, уның төркөмө 9 апрелдә капитуляциялана. | С 6 по 9 апреля 1945 года была проведена Кёнигсбергская операция, в ходе которой пала цитадель Восточной Пруссии город Кёнигсберг, его группировка капитулировала 9 апреля. | 6 | 6 |
Зеелов-Берлин операцияһы | Зееловско-Берлинская операция | facts | Дөйөм алғанда, өс совет фронтында 2,5 миллион кеше, 6250 танк һәм үҙйөрөшлө артиллерия ҡоролмалары, 7500 самолёт, 41 600 артиллерия һәм миномет стволы, 3255 пускалау ҡоролмаһы гвардия миномёттары, шулай уҡ 95 383 автомашина иҫәпләнә. | В совокупности три советских фронта насчитывали 2,5 миллиона человек, 6250 танков и самоходных артиллерийских установок, 7500 самолётов, 41 600 стволов артиллерии и миномётов, 3255 пусковых установок гвардейских миномётов, а также 95 383 автомашины. | 12 | 13 |
Зеелов-Берлин операцияһы | Зееловско-Берлинская операция | facts | 1-се Белоруссия фронты 77 уҡсылар, 2 кавалерия, 5 танк дивизияһынан, 2 механизацияланған һәм 2 кавалерия корпусынан, 8 айырым артиллерия һәм 1 миномёт бригадаһынан торған 9-сы дөйөм ғәскәри һәм 2-се танк армияһы Берлиндан 60 километр алыҫлыҡта Кюстрин плацдармында туплана. | 1-й Белорусский фронт располагал 9-ю общевойсковыми и 2-я танковыми армиями, состоявшими из 77 стрелковых, 2 кавалерийских, 5 танковых дивизий, 2 механизированных и 2 кавалерийских корпусов, 8 отдельных артиллерийских и 1 миномётной бригады, сосредоточенными на Кюстринском плацдарме в 60 километрах от Берлина. | 13 | 14 |
Зеелов-Берлин операцияһы | Зееловско-Берлинская операция | facts | Фронт ҡарамағында 3 059 танк һәм үҙйөрөшлө ҡоролмалар, 18 934 артиллерия һәм миномет стволдары була. | У фронта было в распоряжении 3 059 танков и самоходных установок, и 18 934 ствола артиллерии и миномётов. | 14 | 15 |
Зеелов-Берлин операцияһы | Зееловско-Берлинская операция | facts | 1-се Белоруссия фронты ғәскәрҙәре 47-се армия көстәре менән Кюстрин плацдармынан төп һөжүм яһай командующийы генерал-лейтенант Ф. | Войска 1-го Белорусского фронта наносили главный удар с Кюстринского плацдарма силами 47-й армии командующий — генерал-лейтенант Ф. | 15 | 16 |
Зеелов-Берлин операцияһы | Зееловско-Берлинская операция | facts | Белов, 5-се удар армия һәм 8-се гвардия армиялары төп һөжүм йүнәлешендә туплана, унда Берлин автобаны Бейеклектәр аша үтә. | 5-я ударная армия и 8-я гвардейская были сосредоточены на направлении главного удара, где берлинский автобан проходил через Зееловские высоты. | 23 | 24 |
Кочубей (Дағстан) | Кочубей (Дагестан) | lead | Кочубей — Дағстандың Тарумов районындағы ауыл. | Кочубей — село в Тарумовском районе Республики Дагестан. | 0 | 0 |
Кочубей (Дағстан) | Кочубей (Дагестан) | facts | 1962 йылдан 1992 йылға тиклем ауыл ҡала тибындағы ҡасаба статусына эйә була. | С 1962 по 1992 год село имело статус поселка городского типа. | 5 | 32 |
Кодекс Куманикус | Кодекс Куманикус | lead | Кодекс Куманикус — Урта быуаттарҙың лингвистик ҡулланмаһы, католик миссионерҙарына күсмә төрки халыҡ булған ҡомандар менән аралашырға ярҙам итеү өсөн тәғәйенләнгән. | Кодекс Куманикус — средневековый словарь, известный письменный памятник предположительно куманского (половецкого, кыпчакского) языка начала XIV века (1303 год), единственный список которого хранится в библиотеке собора Святого Марка в Венеции. | 0 | 0 |
Шәйхетдинова Адель Руслан ҡыҙы | Шайхитдинова, Адель Руслановна | lead | Шәйхетдинова Адель Руслан ҡыҙы (15 ғинуар 2000 йыл) — йырсы, башҡорт музыкаль AY YOLA төркөмө солисы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған йырсыһы. | Адель Руслановна Шайхитдинова — российская певица, активна в башкирском сегменте музыки, исполняя преимущественно песни на башкирском языке, сочетая в них традиционный башкирский фольклор и современное электронное звучание. | 0 | 0 |
Шәйхетдинова Адель Руслан ҡыҙы | Шайхитдинова, Адель Руслановна | facts | Адель Руслан ҡыҙы Шәйхетдинов 2000 йылдың 15 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуған. | Адель Шайхитдинова родилась 15 января 2000 года в Уфе в семье русской матери и отца - башкира Руслана Шайхитдинова. | 3 | 3 |
Шәйхетдинова Адель Руслан ҡыҙы | Шайхитдинова, Адель Руслановна | facts | 2025 йылдың 14 мартында сығарылған Homay йыры «Ural-Batyr» исемле альбомдың бер өлөшө, ул шунда уҡ хит була, трек миллионлаған тыңлау йыя. | Получила наибольшую известность, исполнив в составе участницы фолк-трио Ay Yola их выпущенную 14 марта 2025 года песню «Homay», после ставшую хитом и попав в мировые музыкальные чарты. | 16 | 2 |
Хожасылыҡ | Ходжаизм | lead | Хожасылыҡ, хожаизм йәки ходжаизм, шулай уҡ әнүәризм (Әнүәр Хожа исеменән) — албан сәйәси теорияһы һәм практикаһы, ул 1960-сыларҙың икенсе яртыһында — XX быуаттың 1970 йылдар башында Әнүәр Ходжаның марксизм-ленинизм идеялары үҫеше булараҡ формалашҡан һәм Албанияның Халыҡ Социалистик Республикаһында 1990 йылға тиклем ғәм... | Ходжаизм также энверизм — албанская политическая теория и практика, оформившаяся во второй половине 60-х — начале 70-х годов XX века как развитие Энвером Ходжа идей марксизма-ленинизма, и претворяемая в жизнь в Народной Социалистической республике Албании до 1990 года. | 0 | 0 |
Никушор Дан | Дан, Никушор | facts | 1987 һәм 1988 йылдарҙа Халыҡ-ара математик олимпиадаларҙа абсолют һөҙөмтәләр күрһәтеп, беренсе урын яулай. | Занимал абсолютное первое место на международных математических олимпиадах 1987 и 1988 годов. | 2 | 14 |
Вельяминов-Зернов Владимир Владимирович | Вельяминов-Зернов, Владимир Владимирович | lead | Вельяминов-Зернов Владимир Владимирович (31 октябрь 1830 йыл—17 ғинуар 1904 йыл) — Рәсәй империяһының тарихсы-шәрҡиәтсеһе. | Владимир Владимирович Вельяминов-Зернов (Санкт-Петербург —, Киев) — русский учёный, востоковед,. | 0 | 0 |
Вельяминов-Зернов Владимир Владимирович | Вельяминов-Зернов, Владимир Владимирович | facts | 1859 йылдың февралендә ул Рус археология йәмғиәтенең Көнсығыш бүлексәһе секретары итеп һайлана, һуңынан, 1861 йылдан 1872 йылға тиклем археология йәмғиәтенең секретары вазифаһын башҡара. | В феврале 1859 года он был избран секретарём Восточного отделения Русского археологического общества, затем, с 1861 по 1872 год он являлся секретарём археологического общества. | 15 | 9 |
Вельяминов-Зернов Владимир Владимирович | Вельяминов-Зернов, Владимир Владимирович | facts | 1858 йылдың 6 июненән Император фәндәр академияһының тарих-филология бүлегенең лингвистика разряды буйынса адъюнкты (мосолман телдәре); 1861 йылдың 1 декабренән 1878 йылдың 15 февраленә тиклем — экстраординар академик, рус ғалимдары араһынан беренсе академик-көнсығыш белгесе. | С 6 июня 1858 года был адъюнктом Императорской академии наук по разряду лингвистики историко-филологического отделения (мусульманские языки); с 1 декабря 1861 г. по 15 февраля 1878 г. — экстраординарный академик, первый академик-востоковед из числа русских учёных. | 17 | 10 |
Вельяминов-Зернов Владимир Владимирович | Вельяминов-Зернов, Владимир Владимирович | facts | 1888 йылдың 30 июленән ул Киев уҡыу округы попечителе вазифаһына тәғәйенләнә. | С 30 июля 1888 года он был назначен на должность попечителя Киевского учебного округа. | 18 | 11 |
Иешуа Салом һарайы | Особняк Иешуа Салома | lead | Иешуа Салом һарайы Босния һәм Герцеговинаның Сараево ҡалаһының Үҙәк Муниципалитетында урынлашҡан. | Особняк Иешуа Салома ― историческое здание, расположенное в центре города Сараево. | 0 | 0 |
Иешуа Салом һарайы | Особняк Иешуа Салома | facts | 1922 йылда бина Симо Крстичҡа һатыла, ә 1931 йылда һарайҙы Босния һәм Герцеговинаның Милли банкы үҙ ҡарамағына ала, ул шул уҡ йылда бинаны Боснияның беренсе шырпы фабрикаһы Долац директоры Жак Саломға һата. | В 1922 году здание было продано Симо Крстичу, а в 1931 году особняк перешёл в собственность Национального банка Боснии и Герцеговины, который в том же году продал здание Жаку Салому, директору первой боснийской спичечной фабрики. | 11 | 16 |
Мерсад Бербер | Бербер, Мерсад | facts | 1992 йылдан алып 2012 йылдың октябрендәге вафатына тиклем Бербер Загребта ла, Дубровникта ла йәшәгән һәм эшләгән. | С 1992 года до своей смерти в октябре 2012 года Бербер проживал и работал как в Загребе, так и в Дубровнике. | 13 | 13 |
Сафет Зец | Зец, Сафет | lead | Сафет Зец (1943 йылдың 5 декабрендә тыуған) — Босния рәссамы һәм график дизайнер. | Сафет Зец — боснийский художник и графический дизайнер, в семье боснийцев. | 0 | 0 |
Сафет Зец | Зец, Сафет | facts | 1969 йылда Зец Белградтағы Һынлы сәнғәт университетын тамамлай, ә һуңынан 1972 йылда шул уҡ университетта аспирантураны тамамлай. | В 1969 году Зец окончил Университет изобразительных искусств в Белграде, а затем в 1972 году закончил аспирантуру в том же университете. | 3 | 2 |
Үҙәк музыка мәктәбе — Музыка башҡарыу сәнғәте академияһы | Центральная музыкальная школа | lead | Үҙәк музыка мәктәбе — Музыка башҡарыу сәнғәте академияһы - ун бер йыллыҡ уҡыу курсы менән балалар махсус музыка мәктәбе. | Центральная музыкальная школа — Академия исполнительского искусства — детская специальная музыкальная школа с одиннадцатилетним курсом обучения. | 0 | 0 |
Үҙәк музыка мәктәбе — Музыка башҡарыу сәнғәте академияһы | Центральная музыкальная школа | facts | 1935 йылда Мәскәү консерваторияһының 1932 йылда Нигеҙләнгән Балалар бүлексәһе базаһында ойошторола. | Создана в 1935 году на базе основанного в 1932 году Детского отделения Московской консерватории. | 2 | 2 |
Үҙәк музыка мәктәбе — Музыка башҡарыу сәнғәте академияһы | Центральная музыкальная школа | facts | Шул уҡ йылдың көҙөндә ҮММ һәм интернат генерал Карбышев Бульвары, 15-се йорт, 3-сө корпус (Октябрь яланы метро станцияһы) типовой биш ҡатлы мәктәп бинаһына күсерелә, әммә бер үк ваҡытта музыка һәм дөйөм белем биреү предметтарын уҡытыу өсөн яраҡлаштырылмай. | Осенью этого же года ЦМШ и интернат переводятся на Бульвар Генерала Карбышева, дом 15, корпус 3 (станция метро «Октябрьское поле») в типовое пятиэтажное школьное здание, не приспособленное для одновременного обучения музыке и общеобразовательным предметам. | 21 | 20 |
Ғаруз | Аруз | lead | Ғаруз — ҡанундарға нигеҙләнгән ғәрәп-фарсыларҙа һәм төрки халыҡтарҙа таратыу алған шиғри әҫәрҙәр ғилеме. | Аруз или Аруд — квантитативная система стихосложения, основанная на чередовании долгих и кратких слогов, возникшая в арабской поэзии, и получившая распространение в персидской и тюркской поэзии. | 0 | 0 |
Цейя Стойка | Стойка, Цейя | lead | Цейя Стойка — Австрия сиған яҙыусыһы, рәссамы, активисы һәм музыканты, Холокосттан иҫән ҡалған. | Цейя Стойка — австрийская цыганская писательница, художница, активистка и музыкант, пережившая Холокост. | 0 | 0 |
Цейя Стойка | Стойка, Цейя | facts | Ул 2013 йылда Венала 79 йәшендә вафат була. | Цейя умерла в Вене в 2013 году в возрасте 79 лет. | 7 | 10 |
Норбертина фон Бреслерн-Рот | Бресслерн-Рот, Норбертина фон | lead | Норбертина фон Бреслерн-Рот — Австрия рәссамы һәм гравёры. | Норбертина фон Бресслерн-Рот — австрийская. | 0 | 0 |
Норбертина фон Бреслерн-Рот | Бресслерн-Рот, Норбертина фон | facts | 1909 һәм 1910 йылдарҙың йәйге айҙарында ул Дахауҙа (Мюнхен янында) Ганс фон Хайек етәкселегендәге хайуандарҙы һүрәтләү мәктәбендә уҡый. | Летом 1909 и 1910 годов занималась в школе художников-анималистов в Дахау под руководством Ханса фон Хайека. | 4 | 3 |
Норбертина фон Бреслерн-Рот | Бресслерн-Рот, Норбертина фон | facts | 1921 йылдан 1952 йылға тиклем ул был техникала күп һанлы хайуан һүрәттәрен ижад итә. | С 1921 по 1952 год создала многочисленные произведения, выполненные в технике линогравюры. | 11 | 7 |
Норбертина фон Бреслерн-Рот | Бресслерн-Рот, Норбертина фон | facts | Ошо сәбәпле, һәм ул 1918 йылда өйләнгән һәм нацист ҡануниәте буйынса "ярым йәһүд" тип классификацияланған ире Георг Риттер фон Бреслерн (1892-1952) менән айырылышмағанға күрә, бөгөн ул "мәҙәни ҡаршылыҡ" өлөшө тип һанала. | После аншлюса отказалась развестись со своим мужем (с 1918 года) Георгом фон Бресслерном (1892—1952), который по классификации нацистов был «полуеврей». | 18 | 9 |
Бөтә донъя ҡаҙаҡтарының ҡоролтайы | Всемирный курултай казахов | lead | Бөтә донъя ҡаҙаҡтарының ҡоролтайы — ҡаҙақтарҙы берләштереү, этномәҙәни үҫтереү һәм яңыртыу бурыстарын хәл итеү маҡсатында даими үткәрелгән сара. | Всемирный курултай казахов — регулярное мероприятие, проводимое с целью решать задачи объединения, этнокультурного развития и обновления казахов. | 0 | 0 |
Бөтә донъя ҡаҙаҡтарының ҡоролтайы | Всемирный курултай казахов | facts | Беренсе Бөтә донъя ҡаҙаҡтарының ҡоролтайы 1992 йылдың 28 сентябренән 4 октябренә тиклем Алматы ҡалаһында 30 дәүләттән ҡаҙаҡ диаспоралары вәкилдәре ҡатнашлығында үтте. | Первый Всемирный курултай казахов проходил в городе Алматы с 28 сентября по 4 октября 1992 года с участием представителей казахских диаспор из 30 государств. | 1 | 1 |
Бөтә донъя ҡаҙаҡтарының ҡоролтайы | Всемирный курултай казахов | facts | Шулай уҡ ҡоролтайҙа 2003—2007 йылдарға «Сит илдәрҙәге ватандаштарға ярҙам итеү тураһында» дәүләт программаһы проекты тикшерелде. | Также на курултае обсуждался проект государственной программы «О поддержке соотечественников за рубежом» на 2003—2007 годы. | 9 | 9 |
Үрге сауҙа майҙаны | Верхнеторговая площадь | lead | Үрге сауҙа майҙаны — Өфөнөң тарихи һәм иң ҙур ҡала майҙаны, Яңы Өфөлә, Ленин, Пушкин, Карл Маркс һәм Коммунистик урамдары кварталында урынлашҡан. | Верхнеторговая площадь — историческая и наиболее крупная городская площадь Уфы, расположенная в Новой Уфе, в квартале улиц Ленина, Пушкина, Карла Маркса и Коммунистической. | 0 | 0 |
Үрге сауҙа майҙаны | Верхнеторговая площадь | facts | 1850—1860 йылдарҙа төньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә ағас һыу бүлеү будкаһы урынлаша, уның янында һыуҙы мискәләргә алыу өсөн майҙансыҡ була. | С середины 1850-х — 1860-х в северо-восточном углу располагалась деревянная водоразборная будка, возле которой находилась площадка для подъезда и забора воды в бочки. | 11 | 13 |
Дәф | Даф | facts | Туғымға ҡайһы бер ваҡытта махсус шылтыратыу тауышын сығарыу өсөн яҡынса 60—70 тимер йөҙөк беркетелә. | К ободу гавала иногда прикрепляются 60 — 70 медных или металлических колец, которые при исполнении создают звенящий звук. | 4 | 3 |
Сантур | Сантур | facts | Ҡорамалдың аҫҡы декаһы 7 мм ҡалынлыҡтағы тотош, ә өҫкө декаһы 5 мм ҡалынлыҡтағы таҡтанан ғибәрәт. | Нижняя дека инструмента представляет цельную доску толщиной в 7 мм, а верхняя — толщиной в 5 мм. | 10 | 18 |
Сетар | Сетар | lead | Сетар (перс. سه تار "се" - өс һәм "тар" - ҡыл тигән һүҙҙән) — оҙон муйынлы лютня һыман фарсы ҡыллы сиртмә музыка ҡоралы. | Сетар ( от «се» — три и «тар» струна) — персидский струнный щипковый музыкальный инструмент типа лютни с длинной шейкой. | 0 | 0 |
Сетар | Сетар | facts | Грифта хайуан эсәктәреннән йәки ебәктән эшләнгән 25-27 бәйләү пәрҙәләре бар. | На грифе 25—27 повязных ладов сделанных из жил животных или шёлка. | 8 | 9 |
Риза Ишморат | Ишмурат, Риза Фахрутдинович | lead | Риза Ишморат (тулы исеме Ризаитдин Фәхретдин улы Ишморатов; 1 ноябрь 1903 йыл—29 октябрь 1995 йыл) — татар һәм башҡорт драматургы, режиссёр, йәмәғәт эшмәкәре. | Риза Фахрутдинович Ишмурат (Ишмуратов) (1 ноября 1903 — 29 октября 1995) — татарский драматург, общественный деятель, публицист, режиссёр, Заслуженный деятель искусств Татарской АССР, Заслуженный деятель искусств РСФСР, участник Великой Отечественной войны 1941—1945 годов. | 0 | 0 |
Риза Ишморат | Ишмурат, Риза Фахрутдинович | facts | 1931—1940 йылдарҙа Татар академия театрының режиссёрҙар коллегияһы етәксеһе, ҡуйыусы режиссёр һәм әҙәби бүлек мөдире, Татарстан АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы Сәнғәт эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы урынбаҫары. | С 1931 по 1940 годы руководитель коллегии режиссёров, режиссёр-постановщик и заведующий литературной частью Татарского академического театра, заместитель начальника Управления по делам искусств при СНК ТАССР. | 10 | 7 |
Дутар | Дутар | facts | Ғәҙәттә 1150-1200 мм оҙонлоҡтағы резонаторы груша формаһында һәм муйыны ныҡ һуҙылған грифлы булған дутарҙар осрай. | Обычно встречается дутар длиною 1150—1200 мм с грушевидным резонатором и сильно вытянутой шейкой с грифом. | 2 | 2 |
Рубаб | Ребаб | lead | Рубаб, ребаб, рабаб – корпусы түңәрәк тиерлек һәм декала резонанс өсөн ҙур булмаған түңәрәк тишеге булған ғәрәп сығышлы бер-ике ҡыллы, һыҙғыслы (ҡайһы бер ваҡытта сиртмә) инструмент. | Ребаб, рабаб — одно-двухструнный смычковый (иногда щипковый) инструмент арабского происхождения, с почти круглым корпусом и круглым небольшим отверстием для резонанса на деке. | 0 | 0 |
Кавал | Кавал | lead | Кавал – Кесе Азия, Көньяҡ Һәм Көньяҡ-Көнсығыш Европа халыҡтарында йыш осрай торған буйға һәм арҡылыға киҫемле флейта. | Кавал — продольная или полупоперечная флейта народов Малой Азии, Южной и Юго-Восточной Европы. | 0 | 0 |
Мәй (музыка ҡоралы) | Мей (музыкальный инструмент) | lead | Тышҡы ҡиәфәте буйынса бәләкәй һорнайға оҡшаған. | Мей — традиционный турецкий деревянный духовой музыкальный инструмент. | 0 | 0 |
Даирә (музыка ҡоралы) | Дойра | lead | Даирә, дойра (фарсы теленән — түңәрәк) – фарсы-ғәрәп йоғонтоһон кисергән илдәрҙә: Ҡырымда, Төньяҡ Һиндостан, Тажикстанда (дойра, деф ), Төркиә, Үзбәкстан, Ҡарағалпаҡстан, уйғырҙар (әйҙә, дойра ), Грузия, Албания, Сербия, Төньяҡ Македония, Болгария, Румыния, Молдовала (даирә ) традицион музыканы башҡарыу өсөн ҡулланылға... | Дойра, дайра (с персидского — круг) — разновидность бубна, использующегося для исполнения традиционной музыки в странах, испытавших персидско-арабское влияние: в Крыму, Северной Индии, Таджикистане (дойра, деф ), Турции, Узбекистане, Каракалпакстане, у уйгуров (дап, дойра ), Грузии, Албании, Сербии, Северной Македонии,... | 0 | 0 |
Даирә (музыка ҡоралы) | Дойра | facts | Шағир Әбү Сәйет Абелкхәйер (967-1048) үҙенең әҫәрҙәрендә "даирә" һүҙҙен "барабан" мәғәнәһендә телгә ала. | Поэт Абу Саид Аболкхейр (967—1048) упоминал в своих произведениях слово дайере в значении «барабан» или в нескольких ярусах на полпути по внутреннему краю. | 6 | 3 |
Янцин | Янцинь | lead | Янцин, йочин – цимбалдар төркөмөнә ҡараған ҡытай, монгол, тыва, бурят, ҡалмыҡ ҡыллы музыка ҡоралы. | Янцинь — китайский струнный музыкальный инструмент наподобие цимбал. | 0 | 0 |
Тамбур | Танбур | lead | Тамбур истилахы Месопотамияла, Көньяҡ йәки Урта Азиянан килеп сығышлы төрлө оҙон муйынлы ҡыллы ҡоралдарға ҡағыла ала. | Танбур, также тамбур — струнно-щипковый музыкальный инструмент типа лютни, с декой (корпусом) грушевидной формы и длинным грифом, распространённый в арабских странах, Иране, Средней Азии и у уйгуров (тамбир). | 0 | 0 |
Ҡыл (музыка) | Струна (музыка) | lead | Ҡыл – ҡыллы музыка ҡоралының тауыш тирбәлеүҙәренең төп сығанағы булып хеҙмәт иткән өлөшө. | Струна — деталь струнных музыкальных инструментов, служащая первоисточником звуковых колебаний. | 0 | 0 |
Муғам | Мугам | lead | Муғам (урын, туҡталыш ), йәки Муғамат – әзербайжан халҡының классик музыкаль-поэтик сәнғәте булып торған күп өлөшлө вокаль-инструменталь әҫәр, әзербайжан традицион музыкаһының төп жанрҙарының береһе. | Мугам (от — «место, положение, стоянка» ), или Мугамат — один из основных жанров азербайджанской традиционной музыки, многочастное вокально-инструментальное произведение. | 0 | 0 |
Ғижек | Гиджак | facts | Өс ҡыллы ғижектең төҙөлөшө кварталы, ғәҙәттә — es 1, as 1, des 2 (беренсе октавалағы ми-бемоль, ля-бемоль, икенсе октавалағы ре-бемоль). | Строй трёхструнного гиджака квартовый, обычно — es 1, as 1, des 2 (ми-бемоль, ля-бемоль первой октавы, ре-бемоль второй октавы). | 3 | 3 |
Бызансы | Бызанчи | lead | Бызансы (шулай уҡ бызанчи, пызанчи, монголдарҙа хучир, ҡаҙаҡтарҙа бозаншы) – боронғо һыҙғыслы дүрт ҡыллы (ҡайһы берҙәре ике ҡыллы) оҙон грифлы, пәрҙәләрһез һәм ҡабарынҡы корпуслы (дөйөм бейеклеге 1,2 м) музыка ҡоралы. | Бызанчи (также пызанчи, хучир у монголов, бозаншы у казахов) — древний смычковый четырёхструнный (иногда двуструнный) инструмент с длинным грифом без ладов и выпуклым корпусом (общая высота 1,2 м). | 0 | 0 |
Бызансы | Бызанчи | facts | Ҡылдар ат ялынан эшләнә һәм бер тауыштан парлап көйләнә; 2/4 пары 1/3 парынан квартага юғарыраҡ (әммә, Бөйөк совет энциклопедияһы буйынса, көйләү квинталар буйынса булған). | Струны изготавливаются из конского волоса и настраиваются попарно в унисон; пара 2/4 на кварту выше пары 1/3 (однако, согласно БСЭ, строй квинтовый). | 4 | 4 |
Дәстгаһ | Дестгях | lead | Дәстгаһ, дастгяһ, дастгаһ (перс. دستگاه, dastgāh) — тарихи һәм хәҙерге Ирандың традицион музыкаһының төп формаһы (жанры), типологик яҡтан ғәрәп мәҡәме, әзербайжан муғамы, тажик һәм үзбәк шашмәҡәме һәм мәҡәм-муғам традицияһындағы төбәктең башҡа күренештәрен (мәҡәмәт) үҙ эсенә ала. | Дестгях, дастгях (dastgāh) — основная форма (жанр) традиционной музыки исторической Персии и современного Ирана, типологически родственная арабскому макаму, азербайджанскому мугаму, таджикскому и узбекскому шашмакому и другим региональным феноменам макамо-мугамной традиции (называемой иногда словом макамат). | 0 | 0 |
Күй | Кюй | lead | Күй йәки күү традицион ҡаҙаҡ, нуғай, татар, ҡырғыҙ инструменталь музыка ҡоралдары өсөн пьесалар атамаһы. | Кюй или кю — название традиционной казахской, ногайской, татарской, и киргизской инструментальной пьесы. | 0 | 0 |
Калкин Алексей Григорьевич | Калкин, Алексей Григорьевич | lead | Калкин Алексей Григорьевич (3 апрель 1925 — 18 август 1998) Алтай Республикаһының халыҡ сәсән-кайчиһы, «Маадай Ҡара » героик эпосты башҡарыусы. | Алексей Григорьевич Калкин — народный сказитель-кайчи Республики Алтай, исполнитель героического эпоса «Маадай Кара». | 0 | 0 |
Калкин Алексей Григорьевич | Калкин, Алексей Григорьевич | facts | В 1978 йылда СССР яҙыусылар союзына ағзалыҡҡа ҡабул ителә, в 1995 йылда Дуҫлыҡ ордены менән бүләкләнгән. | В 1978 году был принят в члены Союза писателей СССР, в 1995 году награждён орденом Дружбы. | 3 | 5 |
Калкин Алексей Григорьевич | Калкин, Алексей Григорьевич | facts | 18 август 1998 йыл Алтай Республикаһы Ябоған ауылында үлгән. | Умер 18 августа 1998 года в селе Ябоган Республики Алтай. | 4 | 7 |
Ҡаҙаҡ милли сәнғәт университеты | Казахский национальный университет искусств | lead | Көләш Байсәйетова исемендәге Ҡаҙаҡ милли сәнғәт университеты (Ҡаҙнуи) – Ҡаҙағстандың баш ҡалаһы Астанала урынлашҡан Юғары уҡыу йорто. | Казахский национальный университет искусств имени Куляш Байсеитовой (КазНУИ) — высшее учебное заведение Казахстана, расположенное в столице, Астане. | 0 | 0 |
Ҡаҙаҡ милли сәнғәт университеты | Казахский национальный университет искусств | facts | Университетҡа 1998 йылдың 31 мартында Ҡаҙаҡ милли музыка академияһы булараҡ нигеҙ һалына, ә 2009 йылда ул университет статусын һәм яңы исемен ала. | Университет был основан 31 марта 1998 года как Казахская национальная академия музыки, а в 2009 году получил статус университета и новое название. | 1 | 1 |
Ҡаҙаҡ милли сәнғәт университеты | Казахский национальный университет искусств | facts | Ҡаҙаҡ милли музыка академияһы 1998 йыл дың 31 мартында Ҡаҙағстан президенты Н. | Казахская национальная академия музыки (КазНАМ) была образована 31 марта 1998 года при поддержке президента Казахстана Н. | 3 | 3 |
Ҡаҙаҡ милли сәнғәт университеты | Казахский национальный университет искусств | facts | Ҡаҙаҡ милли музыка академияһында уҡыу башланғыс (1-4 класс), урта (5-9 класс), юғары (1-4 курстар) һәм юғары уҡыу йортонан һуң (магистратура һәм докторантура) белем биреүҙе үҙ эсенә ала. | Обучение в Казахской национальной академии музыки включает в себя начальное (1-4 классы), среднее (5-9 классы), высшее (1-4 курсы) и послевузовское (магистратура и докторантура) образование. | 5 | 4 |
Ҡаҙаҡ милли сәнғәт университеты | Казахский национальный университет искусств | facts | Ҡаҙағстан хөкүмәтенең 2009 йылдың 12 октябрендәге ҡарарына ярашлы Ҡаҙаҡ милли музыка академияһы яңы статус ала һәм Ҡаҙаҡ милли сәнғәт университеты тип үҙгәртелә, шул уҡ йылда университет Астанала урынлашҡан яңы бинаға күсә. | Согласно постановлению правительства Казахстана от 12 октября 2009 года Казахская национальная академия музыки получила новый статус и была переименована в Казахский национальный университет искусств, в этот же год университет переехал в новое здание расположенное в Астане. | 6 | 5 |
Николаевская Елена Матвеевна | Николаевская, Елена Матвеевна | lead | Елена Матвеевна Николаевская (1923, Мәскәү — 2006, шунда уҡ) — совет һәм Рәсәй шағиры, тәржемәсе. | Елена Матвеевна Николаевская (1923, Москва — 2006, там же) — советский и российский поэт, переводчик. | 0 | 0 |
Николаевская Елена Матвеевна | Николаевская, Елена Матвеевна | facts | 1923 йылда Мәскәүҙә композитор Матвей Иосифович Николаевский (1882—1942) һәм музыка педагогы, пианист Розалия Яковлевна Привен (1880—1962) ғаиләһендә тыуған. | Родилась в 1923 году в Москве, в семье композитора Матвея Иосифовича Николаевского (1882—1942) и музыкального педагога, пианистки Розалии Яковлевны Привен (1880—1962). | 3 | 3 |
Николаевская Елена Матвеевна | Николаевская, Елена Матвеевна | facts | Ире — яҙыусы һәм журналист Виль Николаевич Орджоникидзе (1925—1962). | Муж — писатель и журналист Виль Николаевич Орджоникидзе (1925—1962). | 9 | 9 |
Николаевская Елена Матвеевна | Николаевская, Елена Матвеевна | facts | Николай (1907—1996), иҡтисад фәндәре докторы, профессор, СССР Дәүләт премияһы лауреаты. | Николай (1907—1996), доктор экономических наук, профессор, лауреат Государственной премии СССР. | 12 | 12 |
Николаевская Елена Матвеевна | Николаевская, Елена Матвеевна | facts | Георгий (1910—1971), машиналар эшләү өлкәһендә ғалим, «Обслуживание кранового оборудования доменных цехов», «Обслуживание кранового оборудования прокатных цехов», «Обслуживание кранового оборудования сталеплавильных цехов», «Подъёмно-транспортное машиностроение», «Мостовые и металлургические краны» монографиялары автор... | Георгий (1910—1971), учёный в области машиностроения, автор монографий «Обслуживание кранового оборудования доменных цехов», «Обслуживание кранового оборудования прокатных цехов», «Обслуживание кранового оборудования сталеплавильных цехов», «Подъёмно-транспортное машиностроение», «Мостовые и металлургические краны». | 13 | 13 |
Терьян Ваан Сукиасович | Терьян, Ваан Сукиасович | lead | Ваан Терьян (тыуғандағы исеме Ваган (Ваан) Сукиас улы Тер-Григорян;, Ганза — 7 ғинуар 1920, Ырымбур) — әрмән шағиры һәм йәмәғәт эшмәкәре. | Ваан Терьян (имя при рождении Ваган (Ваан) Сукиасович Тер-Григорян;, Гандза — 7 января 1920, Оренбург) — армянский поэт и общественный деятель. | 0 | 0 |
Терьян Ваан Сукиасович | Терьян, Ваан Сукиасович | facts | Ваан Терьян 1885 йылдың 28 ғинуарында Ахалкалаки янындағы Ганза (хәҙерге Ниноцминда районы) ауылында ауыл руханийы ғаиләһендә тыуған. | Ваан Терьян родился 28 января 1885 года в семье сельского священника в селе Гандза (ныне район Ниноцминда), близ Ахалкалаки. | 1 | 1 |
Терьян Ваан Сукиасович | Терьян, Ваан Сукиасович | facts | 1905—1907 йылдарҙағы революцияның туранан-тура йоғонтоһо аҫтында ул «Сәнскеле таж» урыҫ. | Под непосредственным влиянием революции 1905—1907 годов он пишет цикл стихов «Терновый венец», в котором прославляет борцов революции. | 6 | 6 |
Терьян Ваан Сукиасович | Терьян, Ваан Сукиасович | facts | 1906 йылдың 3 декабре төнөндә Терьяндың фатирында тентеү үткәрелә, ул һәм уның дуҫы ҡулға алына, әммә 13 декабрҙә уны һаҡ аҫтынан азат итәләр. | Ночью 3 декабря 1906 г. квартира Терьяна была подвергнута обыску, он и его друг были арестованы, но 13-го декабря его освободили из-под стражи. | 8 | 7 |
Ҡайтағ теле | Кайтагский язык | lead | Ҡайтағ теле (хайдакьан гъай) — дағстан телдәренең даргин төркөмөнә ҡараған тел, ҡайтаҡтарҙың теле. | Кайтагский язык (хайдакьан гъай) — один из малочисленных дагестанских языков даргинской группы, язык кайтагцев. | 0 | 0 |
Башҡортостан авиацияһы | Авиация Башкортостана | lead | Башҡортостан авиацияһы — Башҡортостан Республикаһында осоу аппараттары ҡулланып осоштар башҡарыусы ойошма (хеҙмәт). | Авиация Башкортостана — организация (служба) в Республике Башкортостан, использующая для полётов летательные аппараты. | 0 | 0 |
Башҡортостан авиацияһы | Авиация Башкортостана | facts | 1933 йылдың 7 июлендә Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары сыға. | 7 июля 1933 года вышло постановление Совет народных комиссаров Башкирской АССР. | 3 | 3 |
Башҡортостан авиацияһы | Авиация Башкортостана | facts | 1933 йылдың 15 июлендә тәүге авиалиния түңәрәк маршрут буйынса асыла: Өфө — Магнитогорск — Белорет — Талбазы — Стәрлетамаҡ — Ишембай — Мораҡ — Баймаҡ — Туҡан — Архангел — Өфө. | 15 июля 1933 года открыта первая авиалиния по кольцевому маршруту: Уфа — Магнитогорск — Белорецк — Толбазы — Стерлитамак — Ишимбай — Мраково — Баймак — Тукан — Архангельское — Уфа. | 5 | 5 |
Башҡортостан авиацияһы | Авиация Башкортостана | facts | Һуғышҡа тиклем авиаотряд төрлө типтағы самолеттар менән йыһазландырылған була: АК-1, Р-5, У-2 (ПО-2) төрлө модификациялары, Т-2 йөк самолеттары. | До войны авиаотряд был оснащён разными типами самолётов: АК-1, Р-5, У-2 (ПО-2) различных модификаций, грузовые самолёты Т-2. | 7 | 7 |
Башҡортостан авиацияһы | Авиация Башкортостана | facts | 1954 йылда аэродромда беренсе Ан-2 самолеты ҡабул ителә. | В 1954 году аэродромом был принят первый самолёт Ан-2. | 8 | 8 |
Башҡортостан авиацияһы | Авиация Башкортостана | facts | Ҡаланың йылдам киңәйеүе сәбәпле аэродромды күсереү тураһында ҡарар ҡабул ителә, һәм 1959 йылдан 1962 йылға тиклем ҡаланан көньяҡтараҡ яңы аэродром төҙөлә, бөгөн ул «Өфө» халыҡ-ара аэропорты тип атала. | В связи со стремительным расширением города было принято решение о переносе аэродрома, и в период с 1959 по 1962 год был построен новый аэродром южнее города, сегодня Международный аэропорт «Уфа». | 11 | 11 |
Футбол буйынса 1934 йылғы донъя чемпионаты | Чемпионат мира по футболу 1934 | lead | Футбол буйынса 1934 йылғы донъя чемпионаты — икенсе донъя чемпионаты, ул 1934 йылдың 27 майынан 10 июненә тиклем Италияла үтә. | Чемпионат мира по футболу 1934 — второй в истории чемпионат мира, который прошёл в Италии с 27 мая по 10 июня 1934 года. | 0 | 0 |
Футбол буйынса 1934 йылғы донъя чемпионаты | Чемпионат мира по футболу 1934 | facts | Уругвайҙа үткән беренсе донъя чемпионаты уңышлы үтә, шуға күрә икенсе чемпионатта планлаштырылғандан күберәк команда (16 урынына 32) ҡатнашырға теләк белдерә. | Первый чемпионат мира по футболу в Уругвае оказался настолько успешным, что желание принять участие во втором розыгрыше изъявили большее количество команд, чем планировалось допустить в финальную стадию (32 вместо 16). | 2 | 2 |
Футбол буйынса 1934 йылғы донъя чемпионаты | Чемпионат мира по футболу 1934 | facts | Чемпионат хужалары «Сан-Сиро» стадионында Греция менән осраша һәм 4:0 иҫәбе менән еңә. | Хозяевам чемпионата пришлось сразиться с греками, которые были побеждены на стадионе «Сан-Сиро» со счётом 4:0. | 7 | 8 |
Футбол буйынса 1934 йылғы донъя чемпионаты | Чемпионат мира по футболу 1934 | facts | Улар донъя чемпионатының беренсе турына сыға, әммә итальяндарҙан 1:7 иҫәбе менән еңелә. | В первый круг чемпионата мира они попали, но сразу же потерпели разгромное поражение от итальянцев со счётом 1:7. | 16 | 23 |
Футбол буйынса 1934 йылғы донъя чемпионаты | Чемпионат мира по футболу 1934 | facts | Квалификация раундында улар фәләстиндәрҙе ике осрашыуҙа (7:1 һәм 4:1) еңә. | В квалификационном раунде они не оставили шансов палестинцам, обыграв их в двух встречах с результатами 7:1 и 4:1. | 18 | 25 |
Футбол буйынса 1934 йылғы донъя чемпионаты | Чемпионат мира по футболу 1934 | facts | 1934 йылғы донъя чемпионатының финал уйыны 10 июндә Римдә «Стадио ПНФ» аренаһында үтә. | Финальный поединок ЧМ-1934 состоялся 10 июня в Риме на арене «Стадио ПНФ». | 20 | 26 |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.