original stringlengths 14 2.63k | corrected stringlengths 14 2.53k |
|---|---|
«تەۋپىق رۇبائىيلىرى» نىڭ ھەربىرىسدە قانىداق ئىـدىيە ئالغا سۈرۈلكەن؟ تىسلى توختاجى (1901 ــ 1936) نسىڭ ئۆمۈر سەرگۈزەشە تىلىرى ئەكس ئەتتۈرۈلگەن، شىباڭ شىسەي تۇرمىسىدە يۈرەك قېنى. ئاچچىق كۆز يېشى بىلىەن يازغيان بۇ ,ۇبائىليلىرىنىڭ بىرىنچىسىدە \_\_ جاللات شېڭ شىسەينىڭ زۇلمىي، زىيا(كەشلىكى تۈپەيلىدىن، ئەينى دەۋردىكى شىنجاڭ ر... | «تەۋپىق رۇبائىيلىرى»نىڭ ھەربىرىسدە قانداق ئىدىيە ئالغا سۈرۈلگەن؟ ئادىل توختاجى (1901—1936) نىڭ ئۆمۈر سەرگۈزەشەتلىرى ئەكس ئەتتۈرۈلگەن، ئۇيبان شىسەي تۇرمۇشىدا يۈرەك قېنى، ئاچچىق كۆز يېشى بىلەن يازغان بۇ رۇبائىيلىرىنىڭ بىرىنچىسىدە — جاللات شېڭ شىسەينىڭ زۇلمى، زىيانكەشلىكى تۈپەيلىدىن، ئەينى دەۋردىكى شىنجاڭ رايونىنى جاھالەت... |
ئىككىنچى رۇبائىيدا شائىر تولىمۇ ئىخچام قىلىپ ــ ئۆز مىللىتى، خەلقىنىڭ ئادەم چىداپ تۇرغۇسىىز نادانىلىق، جاھا۔ لەن ياتقىقىغا پاتقانلىقىنى، ھەرقىانداق بىسر ئەل خىەلقىنىڭ بېشىغا كەلمىگەن ئازاب - ئوقۇبەتنىڭ بۇ مىللەتىنىڭ بېشىغا كەلگەنلىكىنى كۆرۈپ جان پىدالىق بىسلىمن بىارلىنقىنى ئۆز مىللىتىنىڭ بەخت - سائادىتىنىي قىولىغا كىمل... | ئىككىنچى رۇبائىيدا شائىر تولىمۇ ئىخچام قىلىپ — ئۆز مىللىتى، خەلقىنىڭ ئادەم چىدايدىغان بولمىغان نادانلىق، جاھالەت ھالىتىغا پاتقانلىقىنى، ھەرقانداق بىر ئەل خەلقىنىڭ بېشىغا كەلمىگەن ئازاب-ئوقۇبەتنىڭ بۇ مىللەتنىڭ بېشىغا كەلگەنلىكىنى كۆرۈپ جان فىدائىلىق ھىسسى بىلەن قەلبىنى ئۆز مىللىتىنىڭ بەخت-سائادىتىنى قولىغا كەلتۈرۈش يولى... |
ئۈچىنچى رۇبائىيدا شائىر ـــ ئەينى دەۋردىكى تېررورلۇق مۇھىتىنى ئىخچام قىلىپ سۇرەتلەپ، ئۆزىنىڭ ھەققانىي ھەرىد كىتى. ئىنقىلابىي پائالسيىتىگىە بولىغان ھىەقىقىي بىاھاسىنى شۇنىڭدەڭ شېڭ شىسەي تۇرمىسىدىكى ئازابلىق روھىي ھالىتىنى ئىيادىلىگەن. | ئۈچىنچى رۇبائىيدا شائىر — ئەينى دەۋردىكى تېروررلۇق مۇھىتنى ئىخچام قىلىپ سۈرەتلەپ، ئۆزىنىڭ ھەققانىي ھەرىكىتى، ئىنقىلابىي پائالىيىتىگە بولغان ھېچقىسى باھاسىنى شۇنىڭدەك شېڭ شىسەي تۇرمۇشىدىكى ئازابلىق روھىي ھالىتىنى ئىپادىلىگەن. |
سأتبرأ هدققيده | ساتىرا ھەققىدە |
بىيەدىيئىسى ئەدەبىياتتىكى قانداق تۇرنى ساتىرا دەيمىز؟ ساتىرىك ئەسەرلەر قىانداق يىارىتىلىدۇ؟ ساتىرانىىڭ مىۋھىم ۋەزىيىسى نېمىدىن ئىبارەت؟ ساتىرىك ئەسەرلەرنىي يىېزىشنى ئۆگىنىشتە نېمىگە دىققەت قىلىش لازىم؟ | بەدىئىيەت ئەدەبىياتتىكى قانداق تۈرنى ساتىرا دەيمىز؟ ساتىرىك ئەسەرلەر قانداق يارىتىلىدۇ؟ ساتىرانىڭ مۇھىم ۋەزىپىسى نېمىدىن ئىبارەت؟ ساتىرىك ئەسەرلەرنى يېزىشنى ئۆگىنىشتە نېمىگە دىققەت قىلىش لازىم؟ |
دساتىرا، دېگەن بۇ لاتىنچە ئاتالغۇ رۇس تىلى ئارقىلىق بىزگە ئۆزلەشكەن. ئەدەبىياتتىكى ئىستېمال مەنىسى ــ ئىجتى مائىي ھاياتتىكى بارلىق چاكىنىلىقلارنى، خۇنىۇك، رەزىل ۋە يىرگىنىچىلىك تۇرمۇش ھادىسىلىرىنى ئۆتىكىۈر ھەجۋىي تىسل ئارقىلىق كەسكىن تەنقىدلىمى، كىشىلەرنىڭ ئالغا ئىلىگىرىلەش يولىدىكى پۇتلىكاشاڭلارنى تازىلاشنى مەزمۇن قىل... | ساتىرا، دېگەن بۇ لاتىنچە ئاتالغۇ رۇس تىلى ئارقىلىق بىزگە ئۆزلەشكەن. ئەدەبىياتتىكى ئىستېمال مەنىسى — ئىجتىمائىي ھاياتتىكى بارلىق چاكىرانلىقلارنى، خۇنۇك، رەزىل ۋە يىرگىنچىلىك تۇرمۇش ھادىسىلىرىنى ئۆتكۈر ھەجۋىي تىل ئارقىلىق كەسكىن تەنقىدلەش، كىشىلەرنىڭ ئالغا ئىلگىرىلەش يولىدىكى پۇتلاشقانلىقلارنى تازىلاشنى مەزمۇن قىلغان ئەد... |
ساتىرا ئەدەبىي ئەسەرنىڭ شەكلىگە ئەمەس، بەلىكى خا-راكتېرىگە قارىتىلغان. ئۇ ھەرقانداق ژانىردا يېزىلىدۇ. | ساتىرا ئەدەبىي ئەسەرنىڭ شەكلىگە ئەمەس، بەلكى خاراكتېرىگە قارىتىلغان. ئۇ ھەرقانداق ژانىردا يېزىلىدۇ. |
ئاپـتور ئۆزى يولۇقتۇرغان تۇرمۇش چاكىنىـلـىقلىرىــدىن ئۇزۇل ــ كېسىل يىرگەنگەن، ئۇنىڭغا نەپرەتلەنگەن ۋە غەزەپ لەنگەندىلا شۇنىڭدەك ئۆتكىۇر ھەجۇىي تىملدىسن پايدىلىنىپ ئېيتىماقچى بولغان پىكىرنى زور بىەدىئىلى ماھسارەت بىلەن ئىپادە قىلغاندىلا ئاندىن بىرقەدەر ياخشى ساتىرىك ئەسەرلەر. نى يېزىپ چىقالايدۇ. | ئاپتور ئۆزى يولۇقتۇرغان تۇرمۇش چاكىرانلىقلىرىدىن ئۇزۇل-كېسىل يىرگەنگەن، ئۇنىڭغا نەپرەتلەنگەن ۋە غەزەپلەنگەندىلا شۇنىڭدەك ئۆتكۈر ھەجۋىي تىلنى پايدىلىنىپ ئېيتماقچى بولغان پىكىرنى زور بەدىئىي ماھارەت بىلەن ئىپادە قىلغاندىلا ئاندىن بىرقەدەر ياخشى ساتىرىك ئەسەرلەرنى يېزىپ چىقالايدۇ. |
بىزنىڭ ئالغا ئىلگىرىلىشىمىزگە توسقۇنلۇق قىلىۋاتىقـان بارلىق يامان ئىللەتلەرنى ھەر جەھەتتىس پىاش قىلىش ۋە تەنقىدلەش ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ ئۆزىدىكى ناچار ئىللەتلەرنى تۈزىتىۋېلىشىغا ياردەم بېرىپ، ئىنقىلاب ۋە قۇرۇللۇش قىمدىد مىمىزنى تېخىمۇ تېزلىتىشكىە قيارىيتىا تېگىشلىك رول ئويناش ساتىرانىڭ مۇھىم ۋەزىپىسىدۇر. | بىزنىڭ ئالغا ئىلگىرىلىشىمىزگە توسقۇنلۇق قىلىۋاتقان بارلىق يامان ئىللەتلەرنى ھەر جەھەتتىن پاش قىلىش ۋە تەنقىدلەش ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ ئۆزىدىكى ناچار ئىللەتلەرنى تۈزىتىۋېلىشىغا ياردەم بېرىپ، ئىنقىلاب ۋە قۇرۇلۇش قەدەملىرىمىزنى تېخىمۇ تېزلىتىشكە قارايدىغان رول ئوينىماش ساتىرانىڭ مۇھىم ۋەزىپىسىدۇر. |
ساتىرىك ئەسەرلەرنى يېزىشنى ئۆگىنىش ئۈچۈن ئالىدى بىلەن تۇرمۇشنى چوڭقۇر ئۆگىنىش، تىل بايلىقىنى يېپىتىش، مۇنەۋۋەر ساتىرىك ئەسەرلەرنىڭ تىلى، يېزىنلىش ئۇسۇلىي ۋە بەدىئىي جەھەتتىكى ئالاھىدىسلىىكلىىرىنى يىاخشى ئىگسىلىەش کېر وك. | ساتىرىك ئەسەرلەرنى يېزىشنى ئۆگىنىش ئۈچۈن ئالدى بىلەن تۇرمۇشنى چوڭقۇر ئۆگىنىش، تىل بايلىقىنى يېتىتىش، مۇنەۋۋەر ساتىرىك ئەسەرلەرنىڭ تىلى، يېزىلىش ئۇسۇلى ۋە بەدىئىي جەھەتتىكى ئالاھىدىلىكلىرىنى ياخشى ئىگىلەش كېرەك. |
«غلاں بەندىسى» ھېكايىسى توغرىسدا | «غىلاف بەندىسى» ھېكايىسى توغرىسىدا |
1. «غىلان بەندىسى» ھېكايىسى قانداق شارائىتتا يېزىك .<br>مَانْ؟ قَانداق ئىدىيە ئالغا سۇرۇلگەن؟ 2. بىللىكىوپ قىانداق ئوبراز؟ ئۇنىڭ ئىدىيىسىدە ۋە كۈندىلىك تۇرمىۇشىدا قىانداق غىلاپلىرى بار؟ نېمە ئۇچۇن ئۇ ئوقۇتقان يۇنان تىلىمۇ ئۇنىڭغا كالاچ ۋە سايىۋەنلىك ۋەزىپىسىنى ئۆتەيتتى دەيمىز؟ 3. بىلىد كۈپ نېمە ئۇچۇن بىر ئوتتۇرا مەكتەپ... | 1. «غىلاف بەندىسى» ھېكايىسى قانداق شارائىتتا يېزىلغان؟ قانداق ئىدىيە ئالغا سۈرۈلگەن؟ 2. بېلىكوپ قانداق ئوبراز؟ ئۇنىڭ ئىدەيەسىدە ۋە كۈندىلىك تۇرمۇشىدا قانداق غىلاپلىرى بار؟ نېمە ئۈچۈن ئۇ ئوقۇتقان يۇنان تىلىمۇ ئۇنىڭغا گالوش ۋە سايىۋانلىك ۋەزىپىسىنى ئۆتەيدۇ دەيمىز؟ 3. بېلىكوپ نېمە ئۈچۈن بىر ئوتتۇرا مەكتەپنى ھەتتا پۈتۈن بى... |
1. ئا. پ. چېخوپ (1860 – 1904) نىڭ بىۇ ساتىد رىك ھېكايىسى (1898) تەنقىدىي رېئالىزماسق ئىجـادىـيــەن ئۇسۇلىدا، 1 -، 3 - شەخس تىلىدا، چېكىنمە بايان ئۈسۈلىدا يېزىلغان.| | 1. ئا. پ. چېخوپ (1860—1904) نىڭ بۇ ساتىرىك ھېكايىسى (1898) تەنقىدىي رېئالىزملىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا، 1-، 3- شەخس تىلىدا، چېكىنمە بايان ئۇسۇلىدا يېزىلغان. |
XX ئەسىرنىڭ ئاخىرقى دەۋرىدە روسىيە ئىشچىلار ھەرىب كىتى تەدرىجىي قانات يېيىپ، ئاشچىلار سىنىپىنىڭ سىياسىي پارتىيىسى شەكىللىنىۋاتاتتى. ئەكسىيەتچىل چىارپادىشاھ ھۆكۈ-مىتى كىۋىسېرى يۈكسلىۋاتقان ئىنقىلاب ۋەزىيىتىگە دۇچ كەك گەچكە، ئەكسىيەتچىل ھۆكۈمرانلىقىنى زور كۈچ بىلەن كۇچەي تىپ، مەملىكەن مىقياسىدا بېسىم كەيپىياتى پەيدا قىلغ... | XX ئەسىرنىڭ ئاخىرقى دەۋرىدە روسىيە ئىشچىلار ھەرىكىتى تەدرىجىي قانات يېيىپ، ئىشچىلار سىنىپىنىڭ سىياسىي پارتىيىسى شەكىللىنىۋاتاتتى. ئىرتىجائىل چارپادىشاھ ھۆكۈمىتى كۈنسېرى يۈكسىلىۋاتقان ئىنقىلاب ۋەزىيىتىگە دۇچ كەلگەچكە، ئىرتىجائىل ھۆكۈمرانلىقىنى زور كۈچ بىلەن كۈچەيتىپ، مەملىكەت مىقياسىدا بېسىم كەيپىياتى پەيدا قىلغانىدى. چ... |
2. بۇ ھېكايىنىڭ باش پېرسوناژى بىلىكون مەلۇم ئوت تۇرا مەكتەپنىڭ يۇنان تىلى ئوقۇتقۇچىسى بىولۇپ، سىرتىقىي قىياپىتىدىن ئىچكى دۇنياسىغىچە چىارپادىشاھىنىىڭ مۇستەبىت ھۆكۈمرانلىقىنى قوغداش پۈتۈن ئىدىيىسىگە سىڭىپ كىمتكەن، ھۆكۈمرانلاردىن نىجاتلىق تىلەيدىغان، يېڭىلىققا ئۆچمىەنىلىك مىلەن قارايدىغان مۇتىەئەسسىي زىيالىيلارنىڭ تىپىك ... | 2. بۇ ھېكايەنىڭ باش پېرسوناژى بېلىكوپ مەلۇم ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ يۇنان تىلى ئوقۇتقۇچىسى بولۇپ، سىرتىقى قىياپىتىدىن ئىچكى دۇنياسىغىچە چارپادىشاھىنىڭ مۇستەبىت ھۆكۈمرانلىقىنى قوغداش پۈتۈن ئىدىيىسىگە سىڭىپ كېتكەن، ھۆكۈمرانلاردىن قوپقاندۇرۇپ تىلەيدىغان، يېڭىلىققا ئۆچمەنلىك بىلەن قارايدىغان مۇتىئەسسىب زىيالىيلارنىڭ تىپىك ۋەكىلى... |
بىلىكوپنىڭ كۇندىلىك تۇرمۇشىدىكى «غىلاپىلىرى» دىئ. ھاۋا ئوچۇق كۈنلىرىمۇ كالاچ كىيىپ، كۈنلۈك تۇتۇپ، قېسلىن پەلتۇ كىيىپ يۈرۈشى، كۇنلۇك ۋە سائەتلىرىنى ھەتتا قىملەم تىراچىنىمۇ غىلان ئىچىگە سېلىپ ساقىلاش، يىول يىۋرگىەندە پەلتۇسىنىڭ ياقىسىنى كۆتۈرۈپ يۈزىنى توسۇۋېلىش، قۇلىقتا پاختا تىقىۋېلىش قاتارلىق رەزىل ھەم چاكىنا «غىلاپلىر... | بېلىكوپنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىدىكى «غىلاپلىرى» دېگەن — ھاۋا ئوچۇق كۈنلەردىمۇ گالوش كىيىپ، كۈننى تۇتۇپ، قېلىن پەلتو كىيىپ يۈرۈشى، سائەت ۋە سائەتلىرىنى ھەتتا قەلەم تىراشنىمۇ غىلاپ ئىچىگە سېلىپ ساقلاش، يول يۈرگەندە پەلتوسىنىڭ ياقىسىنى كۆتۈرۈپ يۈزىنى توسۇۋېلىش، قۇلىقىغا پاختا تىقىۋېلىش قاتارلىق رەزىل ھەم چاكىرانلىق «غىلاپلىرى... |
3. يۇقىرىدا تىلغا ئالغىنىمىزدەك بىلىكوپنىڭ ئىدىيىسىدە نۇرغۇن دغىلايلىرى، بار. كونىلىقنى قوغداش، كونا قاراشلارغا جېنىنىڭ بارىچە ئېسىلىۋېلىش، يېڭىلىقتىن قىورقىۋش، ئۇنىڭغا بار ئامالى بىلەن قارشى تۇرۇش، رېئاللىقتىس ئۆزىنى چەتكە ئېلىش، ھەممە نەرشىدىن گۇمانلىنىش، چېقىمچىلىق قىيلىنش ئۇتىڭ قان ــ قېنىغا سىڭىپ كەتكەن. ئۇ ئۆز ئى... | 3. يۇقىرىدا تىلغا ئالغىنىمىزدەك بېلىكوپنىڭ ئىدىيىسىدە نۇرغۇن «غىلاپلىرى» بار. كونىلىقنى قوغداش، كونا قاراشلارغا جېنىنىڭ بارىچە ئېسىلىۋېلىش، يېڭىلىقتىن قورقۇش، ئۇنىڭغا بار ئامالى بىلەن قارشى تۇرۇش، رېئاللىقتىن ئۆزىنى چەتكە ئېلىش، ھەممە نەرسىدىن گۇمانلىنىش، چېقىمچىلىق قىلىش ئۇنىڭ قان-قېنىغا سىڭىپ كەتكەن. ئۇ ئۆز ئىدىيىسىگ... |
4. گەرچە بىلىكوپ ھەممىنى ئۆز ئالمكىدە تۇتۇپ تۇرۇشا قا. كۆزگە كۆرۈنمەس مەنىۋى بويۇنتۇرۇق بىلەن ھىەمىمىنىي كىشەنلەشكە بارلىقىنى ئاتىغان بىولسىمۇ، كىۇنسېرى يۈكسىلى ۋاتقان ئىنقىلاب ۋەزىيىتى ۋە يېڭىلىق ئىدىيە ــ ھەرىكەتلىرى ئۇنىڭ ئوغىسىنى قاينىتىپ، قەدەمدە بىر بۇ خىل ئىدىسيە -ھەرىكەتلەر كۆزىگە چېلىقىپ تۇرغاچقا، بۇ خىل ھالەت... | 4. گەرچە بېلىكوپ ھەممىنى ئۆز ئىلكىدە تۇتۇپ تۇرۇشقا، كۆزگە كۆرۈنمەس مەنەۋى بويۇنتۇرۇق بىلەن ھەممىنى كىشەنلەشكە بارلىقىنى ئاتقان بولسىمۇ، كۈنسېرى يەكسىلىۋاتقان ئىنقىلاب ۋەزىيىتى ۋە يېڭىلىق ئىدىيە-ھەرىكەتلىرى ئۇنىڭ مېڭىسىنى قايناتىپ، قەدەمدە بۇ خىل ئىدىيە-ھەرىكەتلەر كۆزىگە چېلىشىپ تۇرغاچقا، بۇ خىل ھالەتتىن بىئارام بولغان ... |
5. ھېكايىنىڭ ئاخسردا ئوتتۇرىغا قويۇلغان بۇ پىكىرلەر تبولىمۇ چوڭقۇر مەنىگە ئىگە. يەنى ھەممىلا يەرنىي ۋەھىممە قاپلىغان چارپادىشاھ جەمئىيىتىدە، بۇ ئەكسىيەتچىىل ھاكىمى يىەتىنىي قىوغىدىىغىۇچىي بىسلىكىوپلاردىن پەقەن بىىرىنى كۆمۈش بىلەن ھېچقانداق ئۆزگىرىش بولمايدىغانلىقى، ئەركىنە لىكنى كىشەنلەپ تۇرغان بۇنداق بىلىكوپلارنىڭ چـا... | 5. ھېكايەنىڭ ئاخىرىدا ئوتتۇرىغا قويۇلغان بۇ پىكىرلەر تولىمۇ چوڭقۇر مەنىگە ئىگە. يەنى ھەممىلا يەرنى ۋەھىمە قاپلىغان چارپادىشاھ جەمئىيىتىدە، بۇ ئىرتىجائىل ھاكىمىيەتنى قوغدايدىغان بېلىكوپلاردىن پەقەت بىرىنى كۆمۈش بىلەن ھېچقانداق ئۆزگىرىش بولمايدىغانلىقى، ئەركىنلىكنى كىشەنلەپ تۇرغان بۇنداق بېلىكوپلارنىڭ چار روسىيە جەمئىيىت... |
«دونکمخون» رومانىدىن بېرىلگەن پارچە توغرىسىدا | «دونكىخوت» رومانىدىن بېرىلگەن پارچە توغرىسىدا |
ددونكىخوت» رومانىدىن بېرىلگەن بۇ پارچىدا قانبداق ئىدىيە ئالغا سۈرۈلگەن؟ ئاپتور دونسكىسخوتنىىڭ دان بىېسىپ كىۋكىىرىىپ كىەتكەن ساۋۇت ــ قالقاننى سۇرتۇپ تازىلىغانلىد قمنى، دۇبۇلغىنىڭ ماڭيامىي بىلەن قۇلاق ياپقۇچىنى قىبلىمن كارتون قەغەزدىن ئويۇۋېلىپ چاپلاي قويغانلىقىنى، بىولىۇپمۇ بۇ نەرسىلەرنىڭ «ئاتا ـ بوۋىلىرىدىن تارتىپ كېل... | «دونكىخوت» رومانىدىن بېرىلگەن بۇ پارچىدا قانداق ئىدىيە ئالغا سۈرۈلگەن؟ ئاپتور دونكىخوتنىڭ دان بېسىپ كىركىرەپ كەتكەن ساۋۇت-قالقاننى سۇرتۇپ تازىلىغانلىقىنى، دۇبۇلغىنىڭ ماڭلىيى بىلەن قۇلاق ياپقۇچىنى قېلىن كارتون قەغەزدىن ئويۇۋېلىپ چاپلاپ قويغانلىقىنى، بولۇپمۇ بۇ نەرسىلەرنىڭ «ئاتا-بوۋىلىرىدىن تارتىپ كېلىۋاتقان» نەرسىلەر ئى... |
ئىسپانىيە يازغۇچسى سېرۋانىتىسى (1547 — 1616) نىڭ 1605 - يىلى يېزىلغان ددونكىخوت، ناملىق ساتىمىرىك رومانىدىن ئېلىنغان بۇ پارچە تەنقىدىي رېئالىزملىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا، 3 - شەخس تىلىدا، تەرتىپلىك بىايىان ئۇسۇلسىدا يېزىلغان. | ئىسپانىيە يازغۇچىسى سېرۋانتېس (1547—1616) نىڭ 1605-يىلى يېزىلغان «دونكىخوت» ناملىق ساتىرىك رومانىدىن ئېلىنغان بۇ پارچە تەنقىدىي رېئالىزملىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدا، 3-شەخس تىلىدا، تەرتىپلىك بايان ئۇسۇلىدا يېزىلغان. |
ئايرىلىپ، تارىخنىڭ ئىلگىرىلىشىدىن ئارقىدا قېلىپ، راۋاجىلىد ﻨﯩﭗ، ﺋﯚﺯﮔﯩﺮﯨﭗ ﺗﯘﺭﯨﺪﯨﻐﺎﻥ ﺭﯦﺌﺎﻟﻠﯩـﻘﻘﺎ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺯﻭﺭﻣـﯘﺯﻭﺭ ﺋﯩﺶ قىلسى، ھەممىلا يەردە ماۋقەررەر ھالدا مەغلۇپ بولىدىغانلىقىد ﻨﻰ ﭼﯘﺷﻪﻧﺪﯗﺭﯗﭖ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ. | ئاپتور بۇ رومانىدا ئورتا ئەسىرلىك رىتسارلىق ھاياتىنىڭ ئاخىر زامانلىرىغا يېتىپ، تارىخنىڭ ئىگىرىلىشىدىن ئارقىدا قېلىپ، ئراۋاجىلىق، ئۆزگەرىش تورىدىغان رېئاللىققا قارشى زور-زور ئىش قىلساق، ھەممىلا يەردە ماقەرسىز ھالدا مەغلۇپ بولىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرۈپ بېرىدۇ. |
دەرسلىكتىكى روماننىڭ بۇ يارچىسىدا ئىككى ۋەقە نۇقتىلىق يېزىلغان. بىرىنچىسى، سەپەر تەييارلىقى: ئىككىنچىسى، ئۇنىڭ شامال تۈگمەنلىرى بىلەن ئېلىشقانلىقىدىن ئىبارەت. | دەرسلىكتىكى روماننىڭ بۇ پارچىسىدا ئىككى ۋەقە نۇقتىلىق يېزىلغان. بىرىنچىسى، سەپەر تەييارلىقى؛ ئىككىنچىسى، ئۇنىڭ شامال تۈگمەنلىرى بىلەن ئېلىشقانلىقىدىن ئىبارەت. |
ئاپتور دونكىخوتنىڭ دان بېسپ كەتكىەن قىالقانىنىي سۇرتۇپ پارقىرىتىۋەتكەنلىكى، بىر پارچە قاتتىق قەغەزنى دۇ-بۇلغىنىڭ ماڭلىيى ۋە قۇلاق ياپقۇچى قىلىپ بېكىتكىمىلىىكى، <mark>ئۇنى «سىنا</mark>پ بېقىش» جەريانىدا پارە – پارە بولۇپ كەتكەنـ ھىن كېيىن قايتا ياساپ سىناپمۇ كىۋرمىەستىن «ئەڭ يىاخشى دۇبۇلغا بولدى» دەپ ئۆزىنى ــ ئۆزى ئالد... | ئاپتور دونكىخوتنىڭ دان بېسىپ كەتكەن قالقىنىنى سۇرتۇپ پارقىراتىۋەتكەنلىكى، بىر پارچە قاتتىق قەغەزنى دۇبۇلغىنىڭ ماڭلىيى ۋە قۇلاق ياپقۇچى قىلىپ بېكىتكەنلىكى، ئۇنى «سىناپ بېقىش» جەريانىدا پارە-پارە بولۇپ كەتكەندىن كېيىن قايتا ياساپ سىناپمۇ كۆرمەستىن «ئەڭ ياخشى دۇبۇلغا بولدى» دەپ ئۆزىنى-ئۆزى ئالدىغانلىقى... قاتارلىق ئىشلارن... |
## لەگىكا ھەققىدە چۈشەنچە | ## لوگىكا ھەققىدە چۈشەنچە |
لوگىكا قانداق پەن؟ قورمال لوگىىكىنىىڭ ئۆبپىبىكىتىي نېمە؟ ت<sup>ى</sup>پەككۇر شەكىللىرى دېگەن نېمىە؟ تسەپەككسۇر قانۇنىد يەتلىرى دېگەن نېمە؟ لوگىكىنى ئۆگىنىشنىڭ قانداق ئەھسمى يمتى با,؟ | لوگىكا قانداق پەن؟ فورمال لوگىكىنىڭ ئوبيېكتى نېمە؟ تەپەككۇر شەكىللىرى دېگەن نېمە؟ تەپەككۇر قانۇنىيەتلىرى دېگەن نېمە؟ لوگىكىنى ئۆگىنىشنىڭ قانداق ئەھمىيىتى بار؟ |
لوگىكا ئىلمى دېگەن بۇ ئاتالغۇ كەڭ ھەم تار مەنىگە ئىگە بولۇپ، كەڭ مەنىدىن ئالغاندا بۇ ئىلىم تـەپەككۇر تىوغرىست دىكى پەن بولۇپ، ئۇ فورمال لوگىكا، دىئالېكتىك لىوگىيكا، ماتېماتىكىلىق لوگىكا دېگەن تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ. تار مەنىدىن ئالغاندا بۇ ئىلىم پەقەت فورمال لىوگىكىسنى كىۋرسىتىدۇ. بۇ يەردە ئۆگەنمەكچى بولغىنىمىز ئەنە شۇ فورم... | لوگىكا ئىلمى دېگەن بۇ ئاتالغۇ كەڭ ھەم تار مەنىگە ئىگە بولۇپ، كەڭ مەنىدىن ئالغاندا بۇ ئىلىم تەپەككۇر توغرىسىدىكى پەن بولۇپ، ئۇ فورمال لوگىكا، دىئالېكتىك لوگىكا، ماتېماتىكىلىق لوگىكا دېگەن تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ. تار مەنىدىن ئالغاندا بۇ ئىلىم پەقەت فورمال لوگىكىسىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ يەردە ئۆگەنمەكچى بولغىنىمىز ئەنە شۇ فورمال لوگ... |
فورمال لوگىكا \_ تەپەككۇر شەكىللىرى ۋە تـەپـەكـىكۇر قانۇنىيەتلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن. | فورمال لوگىكا ـــ تەپەككۇر شەكىللىرى ۋە تەپەككۇر قانۇنىيەتلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن. |
تەپەككۇر شەكىللىرى دېگىنىمىز ـــ تەپەككۇرنىڭ تۇزۇ-لۇش ــ قۇرۇلۇش شەكلىگە قارىتا ئېيتىلغان بولۇپ، ئۇقۇم، ھۆكۈم، خۇلاسە (جۇملىدىن ئىسپات ھەم رەددىيە) ئارقىلىق ئوبيېكتىپ دۇنيانى بىلىش ۋە ئوبيېكتىپ دۇنىيىانىي ئەكس ئەتىتىۋرۇش جەريانىدا قوللىنىلىدىغان ئاساسلىق ۋاسىتىدۇر. ئۇ پىكىر مەزمۇ-نىنى باغلاش، تەشكىللەش رولىنى ئوينايدۇ. | تەپەككۇر شەكىللىرى دېگىنىمىز ـــ تەپەككۇرنىڭ تۇزۇلۇش قۇرۇلۇش شەكلىگە قارىتا ئېيتىلغان بولۇپ، ئۇقۇم، ھۆكۈم، خۇلاسە (جۇملىدىن ئىسپات ھەم رەددىيە) ئارقىلىق ئوبيېكتىپ دۇنيانى بىلىش ۋە ئوبيېكتىپ دۇنيانى ئەكس ئەتتۈرۈش جەريانىدا قوللىنىلىدىغان ئاساسلىق ۋاسىتىدۇر. ئۇ پىكىر مەزمۇنىنى باغلاش، تەشكىللەش رولىنى ئوينايدۇ. |
تەپەككۇر قانۇنىيەتلىرى دېگىنىمىز ـــ كىشىلـەر ئۇقــۇم، ھۆكۈم، خۇلاسىدىن پايدىلىنىپ پىكىر يىۇرگىۋزگىەندە خالى قانۇنىيەتلە,گە ئەمەل قىلغان ئاساستا تەپسەككىۋرنىسڭ ئېنىق، زىددىيەتسىز، باش ــ ئايىغى ئىزچىل بولۇشىنى تەمىنلەيدىغان قانۇنىيەتلەر، يەنى بىرلىك قانۇنىيىتى (ئەينىيەت قانۇنىيىتى)، زىددىيەتسىز بولۇش قانۇنىيىتى، ئۈچىنچ... | تەپەككۇر قانۇنىيەتلىرى دېگىنىمىز ـــ كىشىلەر ئۇقۇم، ھۆكۈم، خۇلاسىدىن پايدىلىنىپ پىكىر يۈرگۈزگەندە خالى قانۇنىيەتلەرگە ئەمەل قىلغان ئاساستا تەپەككۇرنىڭ ئېنىق، زىددىيەتسىز، باش ئايىغى ئىزچىل بولۇشىنى تەمىنلەيدىغان قانۇنىيەتلەر، يەنى بىرلىك قانۇنىيىتى (ئەينىيەت قانۇنىيىتى)، زىددىيەتسىز بولۇش قانۇنىيىتى، ئۈچىنچىسى يوق قانۇ... |
لوگىكىنى ئۆگىنىش ۋە ئۇنىڭ قائىدە -- قانۇنىيەتلىرىنى ئىگىلەش، ئوبيېكتىپ دۈنيانى توغرا بىلىش ۋە تىوغرا ئەكس ئەتتاۋرۇش ئاقتىدارىمىىزنىي ئىۆسىتىۋرۇشسمىسزدە مىۋەسم رول ئوينايدۇ. | لوگىكىنى ئۆگىنىش ۋە ئۇنىڭ قائىدە قانۇنىيەتلىرىنى ئىگىلەش، ئوبيېكتىپ دۇنيانى توغرا بىلىش ۋە توغرا ئەكس ئەتتۈرۈش ئاقتىدارىمىزنى ئۆستۈرۈشىمىزدە مۇھىم رول ئوينايدۇ. |
كونكىرېست قىلىپ ئېيىتقاندا: (1) لوڭىكا بىزنىڭ يېڭى بىلىملەرگە ئېرىششىمىىزدە زۆرۈر ياردەمچىلىىك رولىنىي ئوينايدۇ. (2) ماقالە ھەم نۇتۇقىمىزنىڭ لوگىكىلىق كـۈچىنى ئاشۇرۇشىمىزغا زور ياردەم بېرىدۇ. (3) ھەقىقــەتنــى قــوغداپ. بىمەنە سەپسەتىلەرنىڭ ساختىلىىقىنىى ئېچىپ تىاشلىشىمىزغا ياردەم بېرىدۇ. (4) ئوقۇ – ئوقۇتۇشتا، مەدەنىيـ... | كونكرېت قىلىپ ئېيتقاندا: (1) لوگىكا بىزنىڭ يېڭى بىلىملەرگە ئېرىشىشىمىزدە زۆرۈر ياردەمچىلىك رولىنى ئوينايدۇ. (2) ماقالە ھەم نۇتۇقىمىزنىڭ لوگىكىلىق كۈچىنى ئاشۇرۇشىمىزغا زور ياردەم بېرىدۇ. (3) ھەقىقەتنى قوغداپ، بىمەنە سەپسەتىلەرنىڭ ساختىلىقىنى ئېچىپ تاشلىشىمىزغا ياردەم بېرىدۇ. (4) ئوقۇ ئوقۇتۇشتا، مەدەنىيەت بىلىملىرىنى، كە... |
## ئۇقۇم ھەققىدە چۈشەنچە | ## ئۇقۇم ھەققىدە چۈشەنچە |
.1. ئۇقۇم دېگەن نېمە؟ ئۇقسۇمنىڭ مېغسىزى، ھىمجىمى دېگەن نېمە؟ ئۇقۇمنىڭ مېغىزى بىلەن ھـەجىمى ئوتتـۇرىسىدا قانداق مۇناسىۋەت بار؟ 2. ئۇقۇمغا ئېنىقلىما بىېرىش دېگەن نېمە؟ ئېنىقلىما بېرىش شەكلى قانداق بىولىىدۇ؟ ئېنىقلىما بېرىشتە نېمىلەرگە دىققىەت قىسلىپش كىبرەك؟ 3. ئۇقۇمىغا ئىزاھ بېرىش دېگەن نېمە؟ 4. نېمە ئۇچۇن ئۇقۇمنى تورگە... | 1. ئۇقۇم دېگەن نېمە؟ ئۇقۇمنىڭ مېغىزى، ھەجىمى دېگەن نېمە؟ ئۇقۇمنىڭ مېغىزى بىلەن ھەجىمى ئوتتۇرىسىدا قانداق مۇناسىۋەت بار؟ 2. ئۇقۇمغا ئېنىقلىما بېرىش دېگەن نېمە؟ ئېنىقلىما بېرىش شەكلى قانداق بولىدۇ؟ ئېنىقلىما بېرىشتە نېمىلەرگە دىققەت قىلىش كېرەك؟ 3. ئۇقۇمغا ئىزاھ بېرىش دېگەن نېمە؟ 4. نېمە ئۈچۈن ئۇقۇمنى تۈرگە ئايرىش ئۇسۇلى... |
1. ئوبيېكتىپ شەيئىلەرنىڭ ئۆزىگە خاس ماھىسبەتلىك بەلگىلىرىتنىڭ ئادەم مېتگىسىتىدىتكىي ئىنكتاسى ئۇقتۇم دەپ ئاتىلىدۇ. | 1. ئوبيېكتىپ شەيئىلەرنىڭ ئۆزىگە خاس ماھىيەتلىك بەلگىلىرىنىڭ ئادەم مېڭىسىدىكى ئىنكاسى ئۇقۇم دەپ ئاتىلىدۇ. |
ئۇقۇم ـــ تەپەككۇر شەكىللىرى ئىچىدىكى ئەڭ كىچـىك، ئەڭ ئاساسىي بىرلىكتىن ئىبارەت. | ئۇقۇم ـــ تەپەككۇر شەكىللىرى ئىچىدىكى ئەڭ كىچىك، ئەڭ ئاساسىي بىرلىكتىن ئىبارەت. |
ئۇقۇم ئىپادىلىگەن شەيئىنىڭ ماھىيەتلىك بەلگىلىرىنىڭ يىغىندىسى (يەنى مەنىسى) ئۇقۇمنىڭ مېغىزى دەپ ئاتىلىدۇ. | ئۇقۇم ئىپادىلىگەن شەيئىنىڭ ماھىيەتلىك بەلگىلىرىنىڭ يىغىندىسى (يەنى مەنىسى) ئۇقۇمنىڭ مېغىزى دەپ ئاتىلىدۇ. |
ھەربىىر ئۇقۇمنىنىڭ دائىرىسى ئۆقىۇمنىنىڭ ھەجىمى دەن ئاتىلىدۇ. ئۇ ماھىيەتلىك بىەلگىلىىرى ئوخشاش بىولغان بىر قۇردىكى شەيئىلەرنىڭ يىغىندىسىنى كۆرسىتىدۇ. | ھەربىر ئۇقۇمنىڭ دائىرىسى ئۇقۇمنىڭ ھەجىمى دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇ ماھىيەتلىك بەلگىلىرى ئوخشاش بولغان بىر قۇردىكى شەيئىلەرنىڭ يىغىندىسىنى كۆرسىتىدۇ. |
ئۇقۇمنىڭ مېغىزى بىلىەن ھىەجىمى ئوتىتۇرىسىدا تەتۇر تاناسىپلىق مۇناسىۋەت بـولـۇپ، ئۇقۇمنىڭ مېغىزى كـېڭەيسە (كۆپىەيسە) ھەجىمى تارىليىدۇ، ھەجىمى كىېڭىەيسە مېلغىنزى تا,ىيىدۇ. | ئۇقۇمنىڭ مېغىزى بىلەن ھەجىمى ئوتتۇرىسىدا تەتۇر تاناسىپلىق مۇناسىۋەت بولۇپ، ئۇقۇمنىڭ مېغىزى كېڭەيسە (كۆپەيسە) ھەجىمى تارىلىدۇ، ھەجىمى كېڭەيسە مېغىزى تارىلىدۇ. |
ئۇقۇم ئوبيېكتىپ شەيئىلەرنى ئەكس ئەتتۇرىدۇ. ئوبيسېك تىپ شەيئىلەر بولسا تەرەققىسى قىلىنى، ئۆزگىنرىپ تىۋرىدۇ. شۇڭلاشقا ئۇقۇمنىڭ مېغىزى بىلەن ھەجىمىمۇ مۇتسلەق مىۇقىم ھالەتتە تۇرۇۋەرمەيدۇ، شۇڭا مۇئەييەن تەپەككۇر ياكى مۇنا-زىرە شارائىتىدا ئۇقۇمنىڭ مېغىزى، ھەجىمى مىۇقىم بىولۇشى كبره ك. | ئۇقۇم ئوبيېكتىپ شەيئىلەرنى ئەكس ئەتتۇرىدۇ. ئوبيېكتىپ شەيئىلەر بولسا تەرەققىي قىلىپ، ئۆزگىرىپ تۇرىدۇ. شۇڭلاشقا ئۇقۇمنىڭ مېغىزى بىلەن ھەجىمىمۇ مۇتلەق مۇقىم ھالەتتە تۇرۇپ ۋەرمەيدۇ، شۇڭا مۇئەييەن تەپەككۇر ياكى مۇنازىرە شارائىتىدا ئۇقۇمنىڭ مېغىزى، ھەجىمى مۇقىم بولۇشى كېرەك. |
2. ئېنىقلانغۇچى (تەبىرلىەنگـۈچـى) ئۆقۇمنىڭ مېغىزىنى ئېچىپ بېرىش جەريانى، ئۇقۇمغا ئېنىقىلىما (تىمېر) بىبرىش دەن ئاتىلىدۇ. | 2. ئېنىقلانغۇچى (تەبىرلەنگۈچى) ئۇقۇمنىڭ مېغىزىنى ئېچىپ بېرىش جەريانى، ئۇقۇمغا ئېنىقلىما (تەبىر) بېرىش دەپ ئاتىلىدۇ. |
ئۇقۇمغا ئېنىقلىمــا بىلېرىش ئۇسۇلىى ئوقۇ ــ ئوقۇتــۇش ئاشلىرىدا ئەڭ كۆپ قوللىنىلىدىنغان ئۇسۇل بولىۇپ، ئۇيغىۇر قىلىدا ئېنىقلىما بېرىش شەكلى ئادەتتە: «x دېسكىنىمىز \_\_ ... دىن ئىبارەت» ياكىي «x دېگىنىمىز ـــ ... دەن ئاتىىلىىدۇ» دېگەنگە ئوخشاش شەكىل بىلەن ئېلىپ بېرىلىدۇ. | ئۇقۇمغا ئېنىقلىما بېرىش ئۇسۇلى ئوقۇ ئوقۇتۇش ئىشلىرىدا ئەڭ كۆپ قوللىنىلىدىغان ئۇسۇل بولۇپ، ئۇيغۇر تىلىدا ئېنىقلىما بېرىش شەكلى ئادەتتە: «x دېگىنىمىز ــ ... دىن ئىبارەت» ياكى «x دېگىنىمىز ـــ ... دەپ ئاتىلىدۇ» دېگەنگە ئوخشاش شەكىل بىلەن ئېلىپ بېرىلىدۇ. |
ئۇقۇمغا ئېنىقلىندا (تىنەبىر) بىېرىش پىكىر قىۋرۇلىمىسى ئادەتتە ئېنىقلانغۇچى ۋە ئېنىقلىغۇچىدىن ئىبارەت ئىككى تەرەپ تىن تەشكىل تاپىدۇ. مېغىمزى ئېچىپ بىېرىلمەكچىى بىولىغان ئۇقۇم ـــ ئېنىقلانغۇچى ئۇقۇم بولىدۇ. ئېنىقلانغۇچى ئۇقــۇمــنىڭ مېغىزىنىي ئايىدىڭىلاشتىۋرغىۇچىي ئۇقىۋم ئېنىمىقىلىىغلۇچىي بولىدۇ. مەسىلەن، رئەدەبىلىيات دې... | ئۇقۇمغا ئېنىقلىما (تەبىر) بېرىش پىكىر قۇرۇلمىسى ئادەتتە ئېنىقلانغۇچى ۋە ئېنىقلىغۇچىدىن ئىبارەت ئىككى تەرەپتىن تەشكىل تاپىدۇ. مېغىزى ئېچىپ بېرىلمەكچى بولغان ئۇقۇم ـــ ئېنىقلانغۇچى ئۇقۇم بولىدۇ. ئېنىقلانغۇچى ئۇقۇمنىڭ مېغىزىنى ئايدىڭلاشتۇرغۇچى ئۇقۇم ئېنىقلىغۇچى بولىدۇ. مەسىلەن، «ئەدەبىيات دېگىنىمىز ـــ تىل يېزىقىنى قورال ... |
ئۇقۇمغا ئېنىقلىما بېرىشتە بېرىلگەن ئېنىقلىمىنىڭ تىوغرا بولۇشى ئۈچۈن ئېنىقلانغۇچى ئۇقۇم بىسلىغن ئېنىقلىغىۇچىنىڭ ھەجىمى تەڭ بولۇشى كېرەك. يىەنە بىر تەرەپتىن، ئۇقۇمىغىا ئېنىقلىما بېرىشتە ئانكار شەكلىنى، ئوخشىتىش ئۇسۇلىنى قو**ل** لمنىشقا رولمايدۇ. ئېنىقلانىغۇچىي ئۇقۇمدا يىمنىم تىمكرارلاش ئۇسۇلىنى قوللىنىشقىمۇ بولمايدۇ. | ئۇقۇمغا ئېنىقلىما بېرىشتە بېرىلگەن ئېنىقلىمىنىڭ توغرا بولۇشى ئۈچۈن ئېنىقلانغۇچى ئۇقۇم بىلەن ئېنىقلىغۇچىنىڭ ھەجىمى تەڭ بولۇشى كېرەك. يەنە بىر تەرەپتىن، ئۇقۇمغا ئېنىقلىما بېرىشتە ئىنكار شەكلىنى، ئوخشىتىش ئۇسۇلىنى قوللىنىشقا بولمايدۇ. ئېنىقلانغۇچى ئۇقۇمدا يەنە تىكرارلاش ئۇسۇلىنى قوللىنىشقىمۇ بولمايدۇ. |
3. ئۇقۇمغا ئىزاھ بېرىش دېگىنىمىز ــ ئىزاھلانــغـۇچى ئۇقىۋمنىڭ مېغىزىنىڭ مىەلىۋم بىر قىسمىنىي ئېچىپ بېىرىش جەريانىدۇر. مەسىلەن، رئەدەبىيات ــ تىل سەنئىتىدۇر»، رلۇشۈن ــ ئۇلۇغ ئەدىسبە دېگەن ئىزاھ بېرىش شەكلىنىي ئالساق، ئىزاھ لاتغۇچى ئۇقۇملار مېغىزىنىڭ مەلۇم بىر قىسمى ئېچىپ بېرتىك گەن. بۇ خىل ئۇسۇلىغا ئېنىقلىما بېرىشكىه ئ... | 3. ئۇقۇمغا ئىزاھ بېرىش دېگىنىمىز ـــ ئىزاھلانغۇچى ئۇقۇمنىڭ مېغىزىنىڭ مەلۇم بىر قىسمىنى ئېچىپ بېرىش جەريانىدۇر. مەسىلەن، «ئەدەبىيات ـــ تىل سەنئىتىدۇر»، «لۇشۇن ـــ ئۇلۇغ ئەدىب» دېگەن ئىزاھ بېرىش شەكلىنى ئالساق، ئىزاھلانغۇچى ئۇقۇملار مېغىزىنىڭ مەلۇم بىر قىسمى ئېچىپ بېرىلگەن. بۇ خىل ئۇسۇلىغا ئېنىقلىما بېرىشكە ئوخشاش قاتتى... |
كەڭ بولىدۇ. ھەجىمى كەڭ بولغـان ئۇقۇملارنىڭ دائىرىسىنىي بىر قېتىمدىلا كۆرسىتىپ ئۆتۈشكە مۇمكىن بولمايدۇ. مانا مۇشۇنداق ئەھۋال ئاستىدا بىز ئۇقۇمنىڭ ھەجىمىنى ئايدىڭلاش تۇرۇۋېلىش، ئوي ــ پىنىكىنىرنىي رەتىلىناڭ، تىەرتىنىپلىناڭ ئىپسادىنلەش ئۇچۇن تۇرگە ئايرىنش ئۇسۇلىننى، قوللىنىمىز. نىمسىلمىن، «شېئىر» دېلگىەن ئۇقۇمنى بىز مىەزم... | 4. ھەجىمى چوڭ بولغان ئۇقۇملارنى ئايدىڭ قىلىش زۆرۈرىيىتى كەڭ بولىدۇ. ھەجىمى كەڭ بولغان ئۇقۇملارنىڭ دائىرىسىنى بىر قېتىمدىلا كۆرسىتىپ ئۆتۈشكە مۇمكىن بولمايدۇ. مانا مۇشۇنداق ئەھۋال ئاستىدا بىز ئۇقۇمنىڭ ھەجىمىنى ئايدىڭلاش، تۇرۇپ بېلىش، ئوي پىکىرنى رەتلەپ، تەرتىپلەپ ئىپادىلەش ئۈچۈن تۈرگە ئايرىش ئۇسۇلىنى قوللىنىمىز. مەسىلەن،... |
تۇرگە ئايرىشنىڭ ھەرخىل ئۆلچىمى بولىدۇ، ئەمىما بىلر قېتىمدا بىرلا ئۆلچەمنى قوللىنىشقا بىولىدۇ. بىر قىېتىمدا بىر نەچچە ئۆلچەم تەڭلا قوللىنىلسا قالايمىقانچىلىق، مۇجمەللىك كېلىپ چىقىدۇ. مەسىلەن، دشېئىر، دېگەن بىۇ ئۇقۇم بىرىنچى قېتىملىق ئۆلچەمدە مەزمۇنى ۋە ئىپادىلەش ئۇسۇلىىغا قاران ئايرىسلدى. ئىككىنچى قېتىملىق ئۆلچەمدە قۇرۇ... | تۈرگە ئايرىشنىڭ ھەرخىل ئۆلچىمى بولىدۇ، ئەمما بىر قېتىمدا بىرلا ئۆلچەمنى قوللىنىشقا بولىدۇ. بىر قېتىمدا بىر نەچچە ئۆلچەم تەڭلا قوللىنىلسا قالايمىقانچىلىق، مۇجمەللىك كېلىپ چىقىدۇ. مەسىلەن، «شېئىر» دېگەن بۇ ئۇقۇم بىرىنچى قېتىملىق ئۆلچەمدە مەزمۇنى ۋە ئىپادىلەش ئۇسۇلىغا قاراپ ئايرىلدى. ئىككىنچى قېتىملىق ئۆلچەمدە قۇرۇلمىسى ۋ... |
ئۇقۇملار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت ھەققىدە | ## ئۇقۇملار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت ھەققىدە |
1. سېلىشتۇرغىلى بولىدىغان ئۇقۇملار ئوتتىۋرىسىدىىكىى، مۇناسىۋەت قانچە تۈرگە بىۆلۈنىدۇ؟ قىايسىلار؟ ماس كېلىش مۇناسىۋىتى دېگەن نېمىە؟ ئۇ قيايسى مىۇنياسىۋەتلىەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ؟ ھەربىر تۇرىنى ئايرىم - ئايرىم چىۋشەندۈرۈڭ. 2. ماس كەلمەسلىك مىۇناسىۋىتى دېگەن نېمە؟ ئۇ قايسى مۇناسىۋەتلەرنى كۆز ئىچىگە ئالىدۇ؟ ھەربىر تۈرىنىي ... | 1. سېلىشتۇرغىلى بولىدىغان ئۇقۇملار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت قانچە تۈرگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟ ماس كېلىش مۇناسىۋىتى دېگەن نېمە؟ ئۇ قايسى مۇناسىۋەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ؟ ھەربىر تۈرىنى ئايرىم ئايرىم چۈشەندۈرۈڭ. 2. ماس كەلمەسلىك مۇناسىۋىتى دېگەن نېمە؟ ئۇ قايسى مۇناسىۋەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ؟ ھەربىر تۈرىنى ئايرىم ئايرىم چۈ... |
1. سېلىشتۇرغىلى بولىدىغان ئۇقمۇمىلار ئوتتىۋرىسىدىكى مۇناسىۋەت ماس كېلىش مۇناسىۋىتى ۋە مىاس كىەلمىەسلىك مۇناسىۋىتى دەپ ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ. | 1. سېلىشتۇرغىلى بولىدىغان ئۇقۇملار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت ماس كېلىش مۇناسىۋىتى ۋە ماس كەلمەسلىك مۇناسىۋىتى دەپ ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ. |
ئىككى ئۇقۇمنىڭ ئاز دېگەنىدە بىر قىسىم ھــەجىسملىرى ئۆزئارا ماس كەلسە، بۇ ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىـ ۋەت ماس كېلىش مۇناسىۋىتى دەپ ئاتىلىىدۇ. مىاس كېلىش مۇناستۇنتى تۆۋەندىكىدەك ئۇچ خىل بولىسىدۇ: (1) تىۋلىۇق ماس كېلىش مۇناسىۋىتى. (2) قىسمەن مىاس كېسلىش مۇناء. سىۋىتى. (3) بېقىندىلىق مۇناسىۋەت. | ئىككى ئۇقۇمنىڭ ئاز دېگەندە بىر قىسىم ھەجىملىرى ئۆزئارا ماس كەلسە، بۇ ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت ماس كېلىش مۇناسىۋىتى دەپ ئاتىلىدۇ. ماس كېلىش مۇناسىۋىتى تۆۋەندىكىدەك ئۈچ خىل بولىدۇ: (1) تولۇق ماس كېلىش مۇناسىۋىتى. (2) قىسمەن ماس كېلىش مۇناسىۋىتى. (3) بېقىندىلىق مۇناسىۋەت. |
(1) ئەگەر بىر ئۇقۇمنىڭ تولۇق ھەجىمى يەنەبىر ئۇقۇمـ ﻨﯩﯔ ﺗﻮﻟﯘﻕ ﮬﻪﺟﯩﻤﯩﮕﻪ ﺩﻩﻟﻤﯘﺩﻩﻝ ﻣﺎﺱ ﻛﻪﻟﺴﻪ، ﺑﯘ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺋﯘﻗﯘﻡ ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت تولۇق ماس كېلىش مىۇنـاسىۋىتى بولىدۇ. بۇ خىل مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار تولۇق ماس كېلىدى خان ئۇقۇملار دېيىلىدۇ. مەسىلەن، لۇشۇن ــ دەورا» ھېكسايىد سىنىڭ ئاپتورى. ساۋاقداش گۈلنار مەكتىپىمىزنىىڭ تولى... | (1) ئەگەر بىر ئۇقۇمنىڭ تولۇق ھەجىمى يەنە بىر ئۇقۇمنىڭ تولۇق ھەجىمىگە دېگۇدەك ماس كەلسە، بۇ ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت تولۇق ماس كېلىش مۇناسىۋىتى بولىدۇ. بۇ خىل مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار تولۇق ماس كېلىدىغان ئۇقۇملار دېيىلىدۇ. مەسىلەن، لۇشۇن ـــ دەھقانزادە ھېكايىسىنىڭ ئاپتورى. ساۋاقداش گۈلنار مەكتىپىمىزنىڭ تۆرتىنچى... |
(2) ئەگەر بىر ئۇقۇمنىڭ بىر قىسىم ھەجىمى يىغدە بىر ئۇقۇمنىڭ بىر قىسىم ھەجىمىگە ماس كەلسە، بۇ ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت قىسمەن ماس كېلىش مۇناسىۋېتىن بولىدۇ. مۇنداق مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار قىسمەن ماس ئۇقۇم لار دېيىلىدۇ. مەسىلەن، ئوقۇغۇچى ــ ئىتتىپاق ئەزاسى. | (2) ئەگەر بىر ئۇقۇمنىڭ بىر قىسىم ھەجىمى يەنە بىر ئۇقۇمنىڭ بىر قىسىم ھەجىمىگە ماس كەلسە، بۇ ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت قىسمەن ماس كېلىش مۇناسىۋېتى بولىدۇ. مۇنداق مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار قىسمەن ماس كېلىدىغان ئۇقۇملار دېيىلىدۇ. مەسىلەن، ئوقۇغۇچى ـــ ئىتتىپاق ئەزاسى. |
(3) ئەگەر بىر ئۇقۇمنىڭ تولۇق ھەجىمىي يىلەنسە بىسر ئۇقۇمنىڭ بىر قىسم ھەجىمىگە ماس كەلسە، يەنى ھەجىمى چوڭ بولغان جىنىس ئۇقىۇم ھەجىمى تارراق بولغان تۈرگۇقۇمىنىڭ ھەجىمىنى ئۆز ئىچىگە ئالالىسا، بۇ ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت بېقىندىلىق مۇناسىۋەت بولىدۇ. مۇنداق مۇناسىۋەت تىكى ئۇقۇملار بېقىندىلىق مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار... | (3) ئەگەر بىر ئۇقۇمنىڭ تولۇق ھەجىمى يەنە بىر ئۇقۇمنىڭ بىر قىسىم ھەجىمىگە ماس كەلسە، يەنى ھەجىمى چوڭ بولغان جىنىس ئۇقۇم ھەجىمى تاراق بولغان تۈر ئۇقۇمنىڭ ھەجىمىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغان بولسا، بۇ ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت بېقىندىلىق مۇناسىۋەت بولىدۇ. مۇنداق مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار بېقىندىلىق مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار... |
بېقىندىلىق مۇناسەۋەتتىكى ئۇقۇملارنى جۇملىدە تەڭداش قىلىپ قوللىنىشقا بولمايدۇ (مەسىلەن، مەن بۇگۇن بازاردىن كۆكتات ھەم تۇرۇپ سېتىۋالدىم. دېگەندەك). لېكىس قىسمەن ئەھۋاللاردا ئىپادىلەش، ئالاھىدە تەكىتلىەش زۆرۈرىسىستىدىس بېقىندىلىق مۇناسىۋەتتىكى جىىنس ئۇقۇم بىلىەن تىۈر ئۇقىۋم قاتارىدا ئىشلىتىلىدىغان ئەمۋاللارمۇ بار. مەسىلىە... | بېقىندىلىق مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملارنى جۇملىدە تەڭداش قىلىپ قوللىنىشقا بولمايدۇ (مەسىلەن، مەن بۇگۈن بازاردىن كۆكتات ھەم تۇرۇپ سېتىۋالدىم. دېگەندەك). لېكىن قىسمەن ئەھۋاللاردا ئىپادىلەش، ئالاھىدە تەكىتلەش زۆرۈرىيىتىدىن بېقىندىلىق مۇناسىۋەتتىكى جىنىس ئۇقۇم بىلەن تۈر ئۇقۇم قاتارىدا ئىشلىتىلىدىغان ئەھۋاللارمۇ بار. مەسىلەن، جۇڭ... |
2. ئىككى ئۇقۇم ھەجىم جەھەتتىن تولۇق ماس كـەلمىـ سە، مېغىزى جەھەتتىن بىر ــ بىرىنى چەتكە قاقسا، بۇ ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇنداق مۇناسىۋەت ماس كىەلمىەسلىك مۇناسىۋىتى دەپ ئاتىلىدۇ. مۇنداق مۇناسىۋەتتىكىى ئۇقتۇملار مۇناسىۋىتى: (1) تەڭداش مۇناسىۋەت: (2) قارىمىۇ قارشى مۇناسىۋەت: (3) زىنت مېۇنىاسىۋەت دېنگىەن ئۈچ تىۈرگىە مۇ... | 2. ئىككى ئۇقۇم ھەجىم جەھەتتىن تولۇق ماس كەلمىسە، مېغىز جەھەتتىن بىر بىرىنى چەتكە قاقسا، بۇ ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇنداق مۇناسىۋەت ماس كەلمەسلىك مۇناسىۋىتى دەپ ئاتىلىدۇ. مۇنداق مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار ماس كەلمەسلىك مۇناسىۋىتى: (1) تەڭداش مۇناسىۋەت؛ (2) قارىمۇ قارشى مۇناسىۋەت؛ (3) زىت مۇناسىۋەت دېگەن ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىد... |
. (1) بىر جىنس ئۇقۇم ئىچىدىكى ھەجىمى ماس كەلمەيد دىغان ئىككىدىن ئارتۇق تۈر ئۇقۇملار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسى ۋەت تەڭداش مۇناسىۋەت بولىدۇ. مەسىلەن، «ئاشلىق» دېگەن جىننس ئۇقۇم ئىچىدىكىي دېيۇغىداي»، دقونىاق»، «گىۋرۈچ»، دئارپا»، «تېرىسى»... دېگىەن تىلۇر ئۇقۇمبلار ئوتتىلۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت تەڭداش مۇناسىۋەت بولمەۋ. مىنت | (1) بىر جىنىس ئۇقۇم ئىچىدىكى ھەجىمى ماس كەلمەيدىغان ئىككىدىن ئارتۇق تۈر ئۇقۇملار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت تەڭداش مۇناسىۋەت بولىدۇ. مەسىلەن، «ئاشلىق» دېگەن جىنىس ئۇقۇم ئىچىدىكى «بۇغداي»، «قونداق»، «گۈرۈچ»، «ئارپا»، «تېرىق»... دېگەن تۈر ئۇقۇملار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت تەڭداش مۇناسىۋەت بولىدۇ. |
(2) بىر جىننى ئۇقۇم ئىچىدىكى ئىكىكىى تىۇر ئۇقىۋم مېغىزى جەمەتتىن بىر ۔ بىرىنى چيەتىكبە قاقسا، ھىمجىم جەھەتتىنمۇ ئىككى تۇر. ئۇقۇمىنىڭ يىغىندىسى ئۆزلىرىگە ئەڭ يېقىن بولغان بىر جىنىن ئۇقۇمىنىڭ ھـەجىمىدىـن كىچـىك بولسا، بۇنداق مۇناسىۋەت قارىمۇ قارشىىمۇناسىۋەت بولىندۇ. بۇ خىل مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار قارىچىۋقارشى ئۇقۇملار دېي... | (2) بىر جىنىس ئۇقۇم ئىچىدىكى ئىككى تۈر ئۇقۇم مېغىز جەھەتتىن بىر بىرىنى چەتكە قاقسا، ھەجىم جەھەتتىنمۇ ئىككى تۈر ئۇقۇمنىڭ يىغىندىسى ئۆزلىرىگە ئەڭ يېقىن بولغان بىر جىنىس ئۇقۇمنىڭ ھەجىمىدىن كىچىك بولسا، بۇنداق مۇناسىۋەت قارىمۇ قارشى مۇناسىۋەت بولىدۇ. بۇ خىل مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار قارىمۇ قارشى ئۇقۇملار دېيىلىدۇ. مەسىلەن، «ر... |
(3) بىر جىنس ئۇقۇم ئىچىدىسكىنى ئىككى تىۈر ئۇقتۇم مغىزى جەھەتتىن بىر ــ بىرىنىي چـەتكــە قـاقسا، ھـەجـم جەھەتتىن ئىككى تۇر ئۇقۇمنىڭ يىغىندىسى ئۆزلىرىگە. يىپقىن بولغان جىتتىن ئۇقۇمنىڭ ھەجىمىگە تەڭ بولسا بۇنداق ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناستۋەت زىت مۇناستۋەت بولىدۇ. بۇ خىل مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇمبلار زىيت ئۇقىۋمبلار دېنيىنى... | (3) بىر جىنىس ئۇقۇم ئىچىدىكى ئىككى تۈر ئۇقۇم مېغىز جەھەتتىن بىر بىرىنى چەتكە قاقسا، ھەجىم جەھەتتىن ئىككى تۈر ئۇقۇمنىڭ يىغىندىسى ئۆزلىرىگە ئەڭ يېقىن بولغان جىنىس ئۇقۇمنىڭ ھەجىمىگە تەڭ بولسا بۇنداق ئىككى ئۇقۇم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت زىت مۇناسىۋەت بولىدۇ. بۇ خىل مۇناسىۋەتتىكى ئۇقۇملار زىت ئۇقۇملار دېيىلىدۇ. مەسىلەن، ياخش... |
قارىمىۇقارشى مۇناسىۋەت بىلەن زىت مۇنياسىۋەتىنىڭ پەرقىي شۇكىي، زىت مۇناسىۋەتتىكى ئىككى ئۇقۇمنىىڭ ئوتە ﺘﯘﺭﺳﯩﺪﺍ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺋﺎﺭﯨﻠﯩﻖ ﺋﯘﻗﯘﻡ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪﯗ. ﺑﯘ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺋﯘﻗﯧﯘﻣﻨﯩﯔ ھەجىمى ئۆزىگە يېقىن كېلىدىغان بىر جىنس ئۇقۇمنىڭ ھەجت مىگە باراۋەر بولىدۇ، قارىمىۇقارشى مۇناسىۋەتىتىىكىى ئىككى ئۇقۇمنىڭ ھەجىمى، ئۆزىگە يېقىن كىېلىىدىغان بىر جىننس ... | قارىمۇ قارشى مۇناسىۋەت بىلەن زىت مۇناسىۋەتىنىڭ پەرقى شۇكى، زىت مۇناسىۋەتتىكى ئىككى ئۇقۇمنىڭ ئوتتۇرىسىدا باشقا ئارىلىق ئۇقۇم بولمايدۇ. بۇ ئىككى ئۇقۇمنىڭ ھەجىمى ئۆزىگە يېقىن كېلىدىغان بىر جىنىس ئۇقۇمنىڭ ھەجىمىگە باراۋەر بولىدۇ، قارىمۇ قارشى مۇناسىۋەتتىكى ئىككى ئۇقۇمنىڭ ھەجىمى، ئۆزىگە يېقىن كېلىدىغان بىر جىنىس ئۇقۇمنىڭ ھە... |
ئاددىي ھۆكۈم ھەققىدە | ## ئاددىي ھۆكۈم ھەققىدە |
ئاددىي ھۆكـۈم ھەققىدىكى چـۈشەنــچىڭىزنــى سۆزكـەڭ. كىونىڭرېىت قىلىپ تىۋۋەندىكىى سوئالىلارغا جاۋاپ بىېرىڭ. 1. ھىۋكۇم دېسگەن نېمە؟ ھۆكۈم تۇزۇلۇشىگە ئاساسەن نەچچىگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟ 2. ئاددىي ھۆكۈم دېگەن نېمە؟ ئاددىي ھۆكۈملەر سۇپىتىگىە ئاساسەن نىمچچىگە بىۆلىۇنىىدۇ؟ ئايرىم - ئايرىم تەبىر بېرىڭ. 3. ئاددىي ھەۆكلۈم مىقدارى... | ئاددىي ھۆكۈم ھەققىدىكى چۈشەنچىڭىزنى سۆزلەپ، كونكرېت قىلىپ تۆۋەندىكى سوئاللارغا جاۋاپ بېرىڭ. 1. ھۆكۈم دېگەن نېمە؟ ھۆكۈم تۇزۇلۇشىگە ئاساسەن نەچچىگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟ 2. ئاددىي ھۆكۈم دېگەن نېمە؟ ئاددىي ھۆكۈملەر سۇپىتىگە ئاساسەن نەچچىگە بۆلۈنىدۇ؟ ئايرىم ئايرىم تەبىر بېرىڭ. 3. ئاددىي ھۆكۈم مىقدارىغا ئاساسەن قانچە تۈرگە بۆ... |
بەلگىنى مۇئەييەنلەشتۇرىدىغان ياكى ئىنكار قىلىدىغان تەپەك كۇن شەكىلىدۇن | 1. ئوبيېكتىپ شەيئىلەرنىڭ باغلىنىشى ھەم مۇناسىۋىتىنى ھەمدە ئۇلارنىڭ بەلگىنى مۇئەييەنلەشتۇرىدىغان ياكى ئىنكار قىلىدىغان تەپەككۇر شەكىلى ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. |
ھەرقانداق ھۆكۈم ئۇقۇمدىن تۈزۈلىدۇ. ھۆكۇمنىڭ ئالاھى ﺪﯨﻠﯩﻜﻰ: ① ﻫﯚﻛﯘﻡ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺑﯩﺮ ﺷﻪﻳﺌﯩﮕﻪ ﻗﺎﺭﯨﺘﺎ ﺋﯘﻧﻰ ﺗﯩﻪﺳﺘﯩﻘـ لايدۇ ياكى ئىنكار قىلىدۇ؛ ② مۇئەييەن شارائىتىتىا ھىۆكى**ۈم** يا توغرا بولىدۇ، يا خاتا بولىدۇ، يا ھـەقىقىــى بولىدۇ، يىا ساختا بولىدۇ. ھۆكۈمنىڭ بۇ ئىككى ئالاھىدىلىكىنىڭ قـايسى بىرى كەم بولسا ھۆكۈم بولغايدۇ. | ھەرقانداق ھۆكۈم ئۇقۇمدىن تۈزۈلىدۇ. ھۆكۈمنىڭ ئالاھىدىلىكى: ① ھۆكۈم مەلۇم بىر شەيئىگە قارىتا ئۇنى تەستىقلايدۇ ياكى ئىنكار قىلىدۇ؛ ② مۇئەييەن شارائىتتا ھۆكۈم يا توغرا بولىدۇ، يا خاتا بولىدۇ، يا ھەقىقىي بولىدۇ، يا ساختا بولىدۇ. ھۆكۈمنىڭ بۇ ئىككى ئالاھىدىلىكىنىڭ قايسى بىرى كەم بولسا ھۆكۈم بولمايدۇ. |
ھۆكۈم تۈزۈلۈشىگە ئاساسەن ئاددىي ھۆكۈم ۋە بىىرىسك كەن ھۆكۈم دەپ ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ. | ھۆكۈم تۇزۇلۇشىگە ئاساسەن ئاددىي ھۆكۈم ۋە بىرىكمە ھۆكۈم دەپ ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ. |
2. ھۆكۈملەنگۈچى، ھۆكۈملىگۈچى ۋە باغلىغۇچىدىن تەر-كىب تاپقان ھۆكۈم ئاددىي ھۆڭىۈم دەپ ئاتىىلىىدۇ. ئاددىنى ھۆكۈم شەيئىلەرگە قارىتا مەلۇم بىر بەلىگىنىى تىوغرىدىن ـ توغرا كېسىپ تەستىقلايدىغان ياكى ئىنكار قىلىدىغان بولغاچـ قا، فورمال لوگىكىدا بۇنداق ھۆكىۋم كىەسمىە ھىۆكلۈم دەپ ئاتىلىدۇ. | 2. ھۆكۈملەنگۈچى، ھۆكۈملىگۈچى ۋە باغلىغۇچىدىن تەركىب تاپقان ھۆكۈم ئاددىي ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. ئاددىي ھۆكۈم شەيئىلەرگە قارىتا مەلۇم بىر بەلگىنى توغرىدىن توغرا كېسىپ تەستىقلايدىغان ياكى ئىنكار قىلىدىغان بولغاچقا، فورمال لوگىكىدا بۇنداق ھۆكۈم كەسمە ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. |
ھۆكۈملەنگۈچى ئادەتتە «S» ھــەرپى بىلەن، ھــۆكــۈملــد گۈچىي «P» ھەرپىي بىلەن، باغلىغۇچىي سىزىلق «ـــ» بىلەن ئىيادە قىلىنىدۇ. | ھۆكۈملەنگۈچى ئادەتتە «S» ھەرپى بىلەن، ھۆكۈملىگۈچى «P» ھەرپى بىلەن، باغلىغۇچى سىزىق «ـــ» بىلەن ئىپادە قىلىنىدۇ. |
ئاددىي ھۆكۇملەر ھۆكۈملەنگۈچىسى بىلەن ھۆكۈملىگۈچىد سىنىڭ مېغىزى جەھەتتىن باغلىنىشى (سۇپىتىي) غىا ئاساسەن: ① . تەستىقىي ھۆكۈم؛ ② ئىنكار ھۆكۈم دەپ ئىكىكىى تـۈرگە بۆلۈنىدۇ. | ئاددىي ھۆكۈملەر ھۆكۈملەنگۈچىسى بىلەن ھۆكۈملىگۈچىسىنىڭ مېغىز جەھەتتىن باغلىنىشى (سۇپىتى)غا ئاساسەن: ① تەستىقىي ھۆكۈم؛ ② ئىنكار ھۆكۈم دەپ ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ. |
① تەستىبقىي ھۆكۈم دېگىنىمىز ـــ شەيـىئىلەرگە قىارىتا مەلۇم بىر بەلگە تەستىقلانغان ھۆكۈم تەستىقىي ھىۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مۇھەممەت ــ ئەلاچى ئوقۇغۇچى. فورمۇلىسى: P – S بولىدۇ. | ① تەستىقىي ھۆكۈم دېگىنىمىز ـــ شەيئىلەرگە قارىتا مەلۇم بىر بەلگە تەستىقلانغان ھۆكۈم تەستىقىي ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مۇھەممەت ـــ ئەلاچى ئوقۇغۇچى. فورمۇلىسى: S ـــ P بولىدۇ. |
بىر بەلىگە ئىنكار قىلىمىمدىغان ھىۋكۇم ئىنسكار ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىيلەن. ۋاقىمت ساقىلاپ تۇرمايدۇ. توغرا ئىدىيە ئاسماندىن چۈشكەن ئەمەس. فورمۇلىسى: P = S ئەمەس. | ② ئىنكار ھۆكۈم دېگىنىمىز ـــ شەيئىلەرگە قارىتا مەلۇم بىر بەلگە ئىنكار قىلىنغان ھۆكۈم ئىنكار ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ۋاقىت ساقلاپ تۇرمايدۇ. توغرا ئىدىيە ئاسماندىن چۈشكەن ئەمەس. فورمۇلىسى: S ـــ P ئەمەس. |
3. ئاددىي ھىۋكۈم مىقدارىغا قىاران ① خاس ھۆكۈم: ② ئومۇمىي ھىۆكۈم: ③ جۇزئىي ھـۆكۈم دەپ ئــۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ. | 3. ئاددىي ھۆكۈم مىقدارىغا قاراپ ① خاس ھۆكۈم؛ ② ئومۇمىي ھۆكۈم؛ ③ جۇزئىي ھۆكۈم دەپ ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ. |
① ھۆكۈملەنگۈچىسى خـاس ئۆقــۇمدىن ئىبارەت بولغان ھۆكۈم خاس ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، لۇشۇن— ئۇلۇغ ئەدىب. خاس ھۆكۈمنىڭ ھۆكۈملەنگۈچىسى بىرلا يەكىكە شەيد ئىنىي بىنلدۈرىدۇ. خاس تەستىقىي ھۆكۈمنمڭ فورمۇلىسى: بۇ P — S دۇر. خاس ئىنكار ھۆكۈمنىڭ قورمۇلىسى: بۇ P — S ئەمەس. | ① ھۆكۈملەنگۈچىسى خاس ئۇقۇمدىن ئىبارەت بولغان ھۆكۈم خاس ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، لۇشۇن ـــ ئۇلۇغ ئەدىب. خاس ھۆكۈمنىڭ ھۆكۈملەنگۈچىسى بىرلا يەككە شەيئىنى بىلدۈرىدۇ. خاس تەستىقىي ھۆكۈمنىڭ فورمۇلىسى: بۇ S ـــ P دۇر. خاس ئىنكار ھۆكۈمنىڭ فورمۇلىسى: بۇ S ـــ P ئەمەس. |
@ ھۆكۈملەنگۈچىسى ئومۇمىي ئۇقۇمدىن ئىبارەت بولغان ھۆكۈم ئومۇمىسى ھۆكۈم دەپ ئاتىىلىدۇ. مەسىلەن، بېلىق ـــ سىۇدا ياشايدىغان ھايۋاندۇر. ئومۇمىي تەستىقىي ھۆكۈمنىڭ فورمۇلىسى: ھەممە P = S دۇر. ئومۇمىي ئىنكسار ھۆكۈمنىڭ فورمۇلىسى: ھەممە P = S ئەمەس. | ② ھۆكۈملەنگۈچىسى ئومۇمىي ئۇقۇمدىن ئىبارەت بولغان ھەمدە ئۇ ئۇقۇمنىڭ پۈتۈن ھەجىمىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھۆكۈم ئومۇمىي ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، بارلىق ئەدەبىيات ئەسەرلىرى ئىنسانىي ھىس سېزىملىرىنى ئاتا قىلالايدۇ. ھېچقانداق ئەدەبىيات ئەسىرى رېئاللىقتىن ئايرىلىپ يېزىلمايدۇ. ئومۇمىي تەستىقىي ھۆكۈمنىڭ فورمۇلىسى: بارلىق S ـــ... |
۞ ھۆكۈملىگۇچىسى ھۆكۈملەنگۈچىسىنىڭ قىسمەن ھەجب مىگە قارىتىلغان ھىۋكۇم ياكى ھۆكۈمىلەنگۇچىسىدە ئەكس ئەتتۇرۇلگەن بىر خىلدىكى ئوبيېكتنىڭ بىر قىسمىغا قـارىتىك خان ھۆكۈم جـۇزئىي ھۆكۈم دەپ ئاتــىلىدۇ. ئوقۇغۇچـىلارنىڭ كۆپ قىسمى دەرسنىى تىمرىشىپ ئۆگىنىدۇ. جۈزئىي تەستىقىي ھۆكۈمنىڭ قورمۇلىسى: بەزى P = S دۇر. جۇزئىي ئىنسكسار ھۆكۈمن... | ③ ھۆكۈملەنگۈچىسى ئومۇمىي ئۇقۇمدىن ئىبارەت بولغان ئەمما ئۇ ئۇقۇمنىڭ بىر قىسىم ھەجىمىنىلا ئۆز ئىچىگە ئالغان ھۆكۈم جۇزئىي ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، بەزى ئوقۇغۇچىلار ماتېماتىكىنى ياخشى كۆرىدۇ. بەزى ئادەملەر ئىياز ئوينىشىقچى. جۇزئىي تەستىقىي ھۆكۈمنىڭ فورمۇلىسى: بەزى S ـــ P دۇر. جۇزئىي ئىنكار ھۆكۈمنىڭ فورمۇلىسى: بەزى S ـ... |
4. ھۆكۈمىلەر سۇپىيتى بىلەن مىىقدارىنىڭ بىرلىكىنىگە ئاساسەن<sup>،</sup> ئالتە تۇرگە بۆلىۈنىدۇ. ئۇلار: ① خىاس تەستىىقىي ھۆكۈم؛ ② خاس ئىنكار ھۆكۈم؛ ③ ئومۇمىي تەستىقىي ھۆكۈم، ۞ ئومـۇمىسى ئىــنكار ھــۆكۈم؛ ۞ جۇزئىي تەستىقىي ھۆكۈم؛ ® جۇزئىي ئىنكار ھۆكۈمدىن ئىبارەت (بۇلارنىىڭ فىورمۇلىسى يۇقىرىدا بېرىلدى). | 4. ھۆكۈملەر سۇپىتى ھەم مىقدارىنىڭ بىرلىكىگە ئاساسەن ئالتە تۈرگە بۆلۈنىدۇ: ① ئومۇمىي تەستىقىي ھۆكۈم؛ ② ئومۇمىي ئىنكار ھۆكۈم؛ ③ جۇزئىي تەستىقىي ھۆكۈم؛ ④ جۇزئىي ئىنكار ھۆكۈم؛ ⑤ خاس تەستىقىي ھۆكۈم؛ ⑥ خاس ئىنكار ھۆكۈم. |
5. ھۆكۈملەر رېئاللىقنى ئەكس ئەتتۈرۈشتىكى ھەقىقىيد لىق دەرىجىسىنىڭ ئوخشىماسلىقىىغا ئاساسەن: ① ئېسەتىمىالىي ھۆكۈم؛ ② رېئالىي ھــۆكۈم؛ ③ مۇقەررەر ھــۆكۈم دەپ ئۈچ تۈرگە يۆلۈنىدۇ. | 5. ھۆكۈملەر رېئاللىقنى ئەكس ئەتتۈرۈشتىكى ھەقىقىيەتلىك دەرىجىسىنىڭ ئوخشىماسلىقىغا ئاساسەن: ① ئېھتىمالىي ھۆكۈم؛ ② رېئالىي ھۆكۈم؛ ③ مۇقەررەر ھۆكۈم دەپ ئۈچ تۈرگە ئايرىلىدۇ. |
① ھىۋكۈملەنگۈچىسى ھۆكۈملىگۈچىسى تەرىپىدىن پەرەز ئاساسىدا تەستىقلانغان ياكى ئىنكار قىلىنغان ھۆكۈم ئېھتىمالىي ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مارسىتا جانلىقلار بولۇشى مۇمكىن. ئېھتىسمال جىددىسيلىشىۋاتقىانىلار بىزنىڭ ئوقۇغۇچىلار ئەمەس، فورمۇلىسى: S ئېھتىمال P دۇر. S ئېھتىمال P ئەمەس. @ ھۆكۈملەنگۈچى ئوبيېكىتىقا قىارىتىا نەق بى... | ① ھۆكۈملەنگۈچى ھۆكۈملىگۈچى تەرىپىدىن پەرەز ئاساسىدا تەستىقلانغان ياكى ئىنكار قىلىنغان ھۆكۈم ئېھتىمالىي ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مارستا جانلىقلار بولۇشى مۇمكىن. ئېھتىمال جەدىللىشىۋاتقانلار بىزنىڭ ئوقۇغۇچىلار ئەمەس، فورمۇلىسى: S ئېھتىمال P دۇر. S ئېھتىمال P ئەمەس. ② ھۆكۈملەنگۈچى ئوبيېكتىقا قارىتا نەق بىر ئەمەس |
(بىرەر بەلگە) تەستىقىلانىغان ياكىي ئىنكار قىلىنىغان ھۆكۈم رېئال ھىۋكۈم دەپ ئاتىملىنىدۇ. رېنئىال ھىۋكۈمدە شەيىئىلەر مۇناسىۋىتىدە مـەۋجۇت بولۇپ تۇرغان رېئاللىق ئەكس ئەتــۃۈـ رۈلىندۇ. مەسىملەن، جۇڭسگو سوتسميالىستىك دۆلەت. مەھمۇد قەشقەرى \_ جاھان تۈركىلوگىيە ئىلمىنىڭ ئاساسچىسى. | (بىرەر بەلگە) تەستىقلانغان ياكى ئىنكار قىلىنغان ھۆكۈم رېئال ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. رېئال ھۆكۈمدە شەيئىلەر مۇناسىۋىتىدە مەۋجۇت بولۇپ تۇرغان رېئاللىق ئەكس ئەتتۈرۈلىدۇ. مەسىلەن، جۇڭگو سوتسىيالىستىك دۆلەت. مەھمۇد قەشقەرى جاھان تۈركىلوگىيە ئىلمىنىڭ ئاساسچىسى. |
فورمـۇلىسى: S ھـەقـىقەتەن P دۇر. S ھەقـىقەتەن P ئەمەس. | فورمۇلىسى: S ھەقىقەتەن P دۇر. S ھەقىقەتەن P ئەمەس. |
۞ ھۆكۈملىگۈچى ئەكىس ئەتىتۈرگىەن بەلگە ھۆكۈملىگۈ-چى شەيئىدە مۇقەررەر مەۋجۇت ئىكەنلىكى تەستىقلانىغان ياكى ئىسنىكار قىسلىنغسان ھېۆكۈم مۇقەررەر ھېۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسمىلەن، ئوبيېكتىپ قانۇنىيەت بويسىچە ئىش كۆرمىسگەنىلەر مۇقەررەر ھالدا ئوڭسۇشسىزلىقىقا ئۇچىرايدۇ. فورمىۇلىسى: S مۇقەررەر P بولىدۇ. S ــ P بولۇشى مۇمكىن ئەمەس. ... | ③ ھۆكۈملىگۈچى ئەكس ئەتتۈرگەن بەلگە ھۆكۈملەنگۈچى شەيئىدە مۇقەررەر مەۋجۇت ئىكەنلىكى تەستىقلانغان ياكى ئىنكار قىلىنغان ھۆكۈم مۇقەررەر ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئوبيېكتىپ قانۇنىيەت بويىچە ئىش كۆرمىگەنلەر مۇقەررەر ھالدا ئوڭۇشسىزلىققا ئۇچرايدۇ. فورمۇلىسى: S مۇقەررەر P بولىدۇ. S P بولۇشى مۇمكىن ئەمەس. 6. ھۆكۈم كىشىلەرنىڭ ئ... |
توغرا ئەكىن ئەتتۈرۈشى لازىم. ھۆكۈمىنى توغىرا ئىشلىتىش، توغرا چىقىرىش ئۈچۈن ئالدى بىملەن شۇ شەيىئىگە ئىسبەتەن توغرا تونۇشقا ئاكمە بولماي تۇرۇپ شەيئىلەر ئۈستىدە توغرا ھۆكۈم چىقارغىلى بولمايدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن: ① ھۆكۈملەنگۈچى بىلەن ھۆكۈملىگۇچىنىڭ ماسىلىشالماسىلىقىدەك نۇقسانىلاردىن ساقلىنىش كېرەك. بولۇپمۇ مىتقدار جەھەتىتە ھۆكۈ... | توغرا ئەكىس ئەتتۈرۈشى لازىم. ھۆكۈمنى توغرا ئىشلىتىش، توغرا چىقىرىش ئۈچۈن ئالدى بىلەن شۇ شەيئىگە نىسبەتەن توغرا تونۇشقا ئىگە بولماي تۇرۇپ شەيئىلەر ئۈستىدە توغرا ھۆكۈم چىقارغىلى بولمايدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن: ① ھۆكۈملەنگۈچى بىلەن ھۆكۈملىگۇچىنىڭ ماسلاشماسلىقىدەك نۇقسانلاردىن ساقلىنىش كېرەك. بولۇپمۇ مىقدار جەھەتتە ھۆكۈملەنگۈچىنىڭ ... |
## بىرىككەن ھۆكۈم ھەققىدە | ## بىرىككەن ھۆكۈم ھەققىدە |
بىرىككەن ھۆكۈم ھەقىقىدىكى چۈشەنىچىڭىزنى سۇزلەڭ. كونىڭرېىت قىىلىپ تىۋۋەندىكى سىوئالىلارغا جاۋاپ بىېرىڭ: 1. بىرىككەن ھۆكۈم دېگەن نېمە؟ بىرىككەن ھۆكۈم قانچىگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟ 2. شىمرتىلىك ھىۋكۇم دېگەن نىېمە؟ يېتەرلىك شەرت، زۇرۇر شەرت دېگەن نېمە؟ شەرتلىك ھۆكۇم لمەر قايسى قىسىملاردىن تۇزۇلىدۇ؟ شەرتىلىك ھۆكۈملەر شەرت ۋە ... | بىرىككەن ھۆكۈم ھەققىدىكى چۈشەنچىڭىزنى سۆزلەڭ. كونكرېت قىلىپ تۆۋەندىكى سوئاللارغا جاۋاپ بېرىڭ: 1. بىرىككەن ھۆكۈم دېگەن نېمە؟ بىرىككەن ھۆكۈم قانچىگە بۆلۈنىدۇ؟ قايسىلار؟ 2. شەرتلىك ھۆكۈم دېگەن نېمە؟ يېتەرلىك شەرت، زۆرۈر شەرت دېگەن نېمە؟ شەرتلىك ھۆكۈم نەر قايسى قىسىملاردىن تۇزۇلىدۇ؟ شەرتلىك ھۆكۈملەر شەرت ۋە نەتىجە بۆلەكلىر... |
1. بىرىككەن ھۆكۈم دېگىنىمىز ـــ ئىككى ياكى ئۇنىڭـ ﺪﯨﻦ ﺋﺎﺭﺗﯩﯘﻕ ﺋﺎﺩﺩﯨﻲ ﮬﯚﻛﯜﻣﯩﻨﯩﯔ ﻗﻮﺷﯘﻟﯩﯘﺷﯩﻤﺪﯨﻦ ﺗﯩﯜﺯﯛﻟﯩﮕﻪﻥ ھــۆكــۈم بىـىرىكــكەن ھــۆكۈم دەپ ئاتىـىلىدۇ. مەسىلەن، مەن ئۈرۈمچىگە يا ئايروپىىلان بىلەن بارىمەن، يا ئاپتوبۇس بىلەن بارىمەن. | 1. بىرىككەن ھۆكۈم دېگىنىمىز ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق ئاددىي ھۆكۈملەرنىڭ قوشۇلۇشىدىن تىزۇلغان ھۆكۈم بىرىككەن ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، مەن ئۈرۈمچىگە يا ئايروپلان بىلەن بارىمەن، يا ئاپتوبۇس بىلەن بارىمەن. |
بىرىككەن ھۆكۈم: (1) شەرتىلىك ھۆكۈم. (2) تاللانما ھۆكۈم. (3) باغلانما ھۆكۈمدىن ئىبارەت. | بىرىككەن ھۆكۈم: (1) شەرتلىك ھۆكۈم. (2) تاللانما ھۆكۈم. (3) باغلانما ھۆكۈمدىن ئىبارەت. |
2. ئىككىدىن ئارتۇق ئاددىي ھۆكىۈمنىڭ مەلۇم شەرتىكە ئاساسەن باغلىنىپ، شەيئىلەر ئوتتۇرىسىدىكى سەۋەب ــ نەتىجە مۇناسىۋىتىنى ئەكس ئەتتۇرگەن بىرىككەن ھۆكۈملەر شەرتىلىك ھۆكۈم دېيىلىىدۇ ياكى ھۆكۈملەنگۈچىىسى بىلەن ھۆكۈمىلىگۈنـ چىسى مەلۇم شەرت بويىچە باغلىنىپ كەلگەن ھۆكۈم شەرتلىك ھۆكۈم دېيىلىدۇ. | 2. ئىككىدىن ئارتۇق ئاددىي ھۆكۈمنىڭ مەلۇم شەرتكە ئاساسەن باغلىنىپ، شەيئىلەر ئوتتۇرىسىدىكى سەۋەب ــ نەتىجە مۇناسىۋىتىنى ئەكس ئەتتۈرگەن بىرىككەن ھۆكۈملەر شەرتلىك ھۆكۈم دېيىلىدۇ ياكى ھۆكۈملەنگۈچى بىلەن ھۆكۈمىلىگۈچى مەلۇم شەرت بويىچە باغلىنىپ كەلگەن ھۆكۈم شەرتلىك ھۆكۈم دېيىلىدۇ. |
شەرتلىك ھۆكۈم كۆپ ھاللاردا ئۇيىغۇر تىىلىدىكى شەرت بېقىندى جۇملە شەكلى بىلەن ئىسادىلىنىدۇ. مەسىلەن، ئەگەر تىرىشىپ ئۆگەنمىسە ياخشى نەتىجىگە ئېرىشەلمەيدۇ. | شەرتلىك ھۆكۈم كۆپ ھاللاردا ئۇيغۇر تىلىندىكى شەرت بېقىندى جۈملە شەكلى بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. مەسىلەن، ئەگەر تىرىشىپ ئۆگەنمىسە ياخشى نەتىجىگە ئېرىشەلمەيدۇ. |
شەرتىلىك ھۆكۈملەر شەرت بىۋلەك، نەتىبجە بىۋلەك ۋە باغلىغۇچىدىن ئابارەت ئۇچ قىسىمدىن تۈزۈلسىدۇ. مەسىلەن، ئەگەر (باغلىغۇچى) سوغۇق ھاۋا ئېقىمى كىرسە (شەرت بۆلەك) ھاۋا تېمپېراتۇرىسى تۆۋەنلەيدۇ (نەتىجە بۆلەك). | شەرتلىك ھۆكۈملەر شەرت بۆلەك، نەتىجە بۆلەك ۋە باغلىغۇچىدىن ئىبارەت ئۈچ قىسىمدىن تۈزۈلىدۇ. مەسىلەن، ئەگەر (باغلىغۇچى) سوغۇق ھاۋا ئېقىمى كىرسە (شەرت بۆلەك) ھاۋا تېمپېراتۇرىسى تۆۋەنلەيدۇ (نەتىجە بۆلەك). |
شەرتىلىك ھۆكۈمىلەر شەرن بىلەن نەتىبجە بۆلەكىنىڭ ئوخشىماسلىقىغا قاراپ. ① يىپتەرلىك شەرتكە تايانغان شەرتىـ لمك ھۆكۈم؛ ② زۆرۈر شەرتىكـە تـايـانـغـان شـەرتـلـمك ھىۋكىۈم: ۞ يىېمتەرلىبك ھىەم زۆرۈر شەرتىكىە تىايانىغان شەرتلىك ھۆكۈم دەپ ئۈچ تىۇرگە بۆلىۇنىىدۇ (بىىز بۇ يەردە دەرسلىك كىتاب تەلىپىنى كۆزدە تۇتۇپ ئالدىنقى ئىككى خىل ... | شەرتلىك ھۆكۈملەر شەرت بىلەن نەتىجە بۆلەكىنىڭ ئوخشىماسلىقىغا قاراپ. ① يېتەرلىك شەرتكە تايانغان شەرتلىك ھۆكۈم؛ ② زۆرۈر شەرتكە تايانغان شەرتلىك ھۆكۈم: ③ يېتەرلىك ھەم زۆرۈر شەرتكە تايانغان شەرتلىك ھۆكۈم دەپ ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ (بىز بۇ يەردە دەرسلىك كىتاب تەلىپى كۆزدە تۇتۇپ ئالدىنقى ئىككى خىل شەرتلىك ھۆكۈم ھەققىدە توختىلىمىز... |
شەرتلىك ھۆكۈم زۆرۈر شەرتىكە تايانىغان شەرتىلىك ھىۋكۈم دەن ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئاممىنىڭ ئېڭىنى ئۆستۈرگەندىلا ئاندىن ئاممىنىڭ ئەمگەك ئاكتىپلىقىنى يۇقىرى كۆتۈرگىلى بولىدۇ. | شەرتلىك ھۆكۈم زۆرۈر شەرتكە تايانغان شەرتلىك ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئاممىنىڭ ئەڭىنى ئۆستۈرگەندىلا ئاندىن ئاممىنىڭ ئەمگەك ئاكتىپلىقىنى يۇقىرى كۆتۈرگىلى بولىدۇ. |
يېتتەرلىك شەرت ــ شەۋ شىدرت بولسا، شىۋ نەتبىجە بۆلىدىغان، لېكىن شۇ شەرت بولمىسا شۇ نەتىجىنى بولمايىدۇ دېگىلى بولمايدىغان شەرتىتۇر. يەنسى ـــ A بولسا B بولىدۇ. لېكىن A بولمىسا B نى بولمايدۇ دېگىلى بولمايدۇ. مەسىلەن، كۆۋرۈك بولسا دەريادىن ئۆتكىلى بولىدۇ. | يېتەرلىك شەرت ــ شۇ شەرت بولسا، شۇ نەتىجە بولىدىغان، لېكىن شۇ شەرت بولمىسا شۇ نەتىجىنى بولمايدۇ دېگىلى بولمايدىغان شەرتتۇر. يەنى ــ A بولسا B بولىدۇ. لېكىن A بولمىسا B نى بولمايدۇ دېگىلى بولمايدۇ. مەسىلەن، كۆۋرۈك بولسا دەريادىن ئۆتكىلى بولىدۇ. |
زۇرۇن شەرت بىلا شۇ شەرك بولمىسا، شۇ ئەتىجە - بولمايد دىغان، لېكىن شۇ شەرت بولۇش بىلەنلا شۇ نەتىجىنى بولىدۇ، دېگىلى بولمايدىغان شەرتىتۇر. يەنى A بولسا B بولمايىدۇ. لېكىن A بولسىلا B نى بولىدۇ دېشكىلى بولمايدۇ. مەسىلەن، كىۋز بولمىسا كۆرگىتلى بولمايىدۇ، ساۋ بىولغاندىىلا ئاندىن ھاياتلىق بولىدۇ. يۇرەك بولمىسا ئادەم ياشىيالم... | زۆرۈر شەرت بولسا شۇ شەرت بولمىسا، شۇ نەتىجە بولمايدىغان، لېكىن شۇ شەرت بولۇش بىلەنلا شۇ نەتىجىنى بولىدۇ، دېگىلى بولمايدىغان شەرتتۇر. يەنى A بولسا B بولمايىدۇ. لېكىن A بولسىلا B نى بولىدۇ دېشكىلى بولمايدۇ. مەسىلەن، كۆز بولمىسا كۆرگىلى بولمايدۇ، ساۋ بولغاندىلا ئاندىن ھاياتلىق بولىدۇ. يۈرەك بولمىسا ئادەم ياشىيالمايدۇ. |
شەرتلىك ھۆكۈمنى توغرا قوللىنىش ئۈچۈن، شەرت بۆلىكى بىلەن. نەتىجە بۆلىكى ئوتتۇرىسىدا لوگىكىلىق مۇناسىۋەن. بولۇشى، سەۋەب – نەتىجە مۇناسىۋىتىنىڭ ئوزنى ئالمىشىپ كەتمەسلىكى، ئوخشاش بولمىغان شەرتىلىك باغلىنىش ئوخىشاش بولمىىغان شەرتلىك ھۆكۈم شەكلىدە ئەكس ئەتتۈرۈلۈشى لازىم. | شەرتلىك ھۆكۈمنى توغرا قوللىنىش ئۈچۈن، شەرت بۆلىكى بىلەن. نەتىجە بۆلىكى ئوتتۇرىسىدا لوگىكىلىق مۇناسىۋەت بولۇشى، سەۋەب – نەتىجە مۇناسىۋىتىنىڭ ئورنى ئالمىشىپ كەتمەسلىكى، ئوخشاش بولمىغان شەرتلىك باغلىنىش ئوخشاش بولمىغان شەرتلىك ھۆكۈم شەكلىدە ئەكس ئەتتۈرۈلۈشى لازىم. |
3. شەيىئىلەردە مەۋجۇت بىولۇپ تۇرۇش مۇمكىىنچىلىكى بولغىان بىىرنەچىچە خىىل ئەھۋال ئوتىتۇرىسىدىكى تىالىلاش مۇناسىۋىتى ئەكىس ئەتىتۇرۇلىدىغان ھىۋكۇم تالىلانىما ھۆكۇم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، كىنو بېلىتتىدىن بىسرىنلا بار، شۇڭا بۇ كىنوغا ياكى سەن بار، ياكى مەن بازاي. سىغتشمايدىغان تاللانما ھۆكۈم دەپ ئىككىگە بۆلۈنىدۇ. | 3. شەيئىلەردە مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇش مۇمكىنچىلىكى بولغان بىرنەچچە خىل ئەھۋال ئوتتۇرىسىدىكى تاللاش مۇناسىۋىتى ئەكس ئەتتۇرۇلىدىغان ھۆكۈم تاللانما ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، كىنو بىلىتىدىن بىرسىلا بار، شۇڭا بۇ كىنوغا ياكى سەن بار، ياكى مەن بارىم. سىغىشمايدىغان تاللانما ھۆكۈم دەپ ئىككىگە بۆلۈنىدۇ. |
ئەيىنى بىلر ئوبيلېكتىتا يۇر بېرىش ئېھتىماللىقى بولغان بىرنەچچە خىل ئەھۋالنىڭ بىرلا ۋاقىتىتا سىغىشىش، مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى مۇمكىن بولغان تاللانما ھۆكۈم سىمغىنشىدىغان تالىلانىما ھىۋكىۇم دەپ ئاتىملىندۇ. مەسىلەن، چەن ئەل تىلى ئۆگىنىشىنىىڭ ئۇسۇلىلىرى ناھايىتى كۆپ، رادىئو لېكسىيىلىرى ئاڭسلىسىمۇ بولىدۇ ياكىي لۇغەتتىن پىايدىلىن... | ئەينى بىر ئوبيېكتتا يۈز بېرىش ئېھتىماللىقى بولغان بىرنەچچە خىل ئەھۋالنىڭ بىرلا ۋاقىتتا سىغىشىپ، مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى مۇمكىن بولغان تاللانما ھۆكۈم سىغىشىدىغان تاللانما ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، چەت ئەل تىلى ئۆگىنىشنىڭ ئۇسۇللىرى ناھايىتى كۆپ، رادىئو لېكتسىيىلىرى ئاڭلىسىمۇ بولىدۇ ياكى لۇغەتتىن پايدىلىنىپ، دەرسلەرنى ئۆزى... |
شەيئىلەردىكى ئىكسكىدىن ئارتۇق ئەھۋال بىر ــ بسرىنى چەتلىكە قاقسا بەللكى بۇ ئەھۋال ئەيلنى بىر شەيلىئىدە - بىرلا ۋاقىتتا مەۋجۇت بولۇپ تۇرالمىسا، بۇنداق مۇناسىۋەتنى ئەكس ئەتتۈرگەن ھۆكۈم سىغىشمايدىغان تاللانما ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىملەن، ئالغا بېسىش يولىىدا ئۇچرىغان قىسپىنچىلىقىلارغا تۇتىلىدىغان پوزىتسىيە يا ئۇنىي يېڭىش،... | شەيئىلەردىكى ئىككىدىن ئارتۇق ئەھۋال بىر ــ بىرىنى چەتكە قاقسا بەلكى بۇ ئەھۋال ئەينى بىر شەيئىدە بىرلا ۋاقىتتا مەۋجۇت بولۇپ تۇرالمىسا، بۇنداق مۇناسىۋەتنى ئەكس ئەتتۈرگەن ھۆكۈم سىغىشمايدىغان تاللانما ھۆكۈم دەپ ئاتىلىدۇ. مەسىلەن، ئالغا بېسىش يولىدا ئۇچراغان قىينچىلىقلارغا تۇتاشقان پوزىتسىيە يا ئۇنى يېڭىش،يا ئۇنىڭدىن قورقۇش... |
سىغىشىدىغان تالىلانما غۇكۇمىنىڭ ئاز دېسگەندە بىلىز تاللانمىسى، كۆپ دېگەندە ھەممە تالىلانمىسى توغرا بولۇشنى كتېرەك. ئەگەر تالىلانمىغلىرىنىغىڭ بىرىمۇ توغرا بولغىسا، بۇ سىغىشلدىغان تاللانما ھۆكۈم خاتا بولىىدۇ، سىغىسشمايدىغان تاللانما ھۆكۈمنىڭ پەقەن بىرلا تاللانمىسى تىوغرا بولۇپ، قالغان تاللانشلىرى ساختا بولۇشى كېرەك. ئەگە... | سىغىشىدىغان تاللانما ھۆكۈمنىڭ ئاز دېگەندە بىرلا تاللانمىسى، كۆپ دېگەندە ھەممە تاللانمىسى توغرا بولۇشى كېرەك. ئەگەر تاللانمىلىرىنىڭ بىرىمۇ توغرا بولمىسا، بۇ سىغىشىدىغان تاللانما ھۆكۈم خاتا بولىدۇ، سىغىشمايدىغان تاللانما ھۆكۈمنىڭ پەقەت بىرلا تاللانمىسى توغرا بولۇپ، قالغان تاللانمىلىرى ساختا بولۇشى كېرەك. ئەگەر ئىككىدىن ئ... |
«نېلۇپەر كۆلسىنىڭ ئايدىقىدىكى مەنزىرىسى»، «يېشىللىق» دېگەن ئىككى نەسىر ھەققىدە | «نىلۇپەر كۆلىنىڭ ئايدىڭدىكى مەنزىرىسى»، «يېشىللىق» دېگەن ئىككى نەسىر ھەققىدە |
1. دنېسلۇپەر كۆلىىنىڭ ئايدىڭدىكى مەنزىرىسى» ناملىق نەسىردە ئاپتورنىڭ قانداق ھېسسىياتى ئىپادىلەنگەن؟ ئۇنىڭدىن نىېمىلەرنىي بىلىش مۇمكىن؟ نەسسىردە ئىلگىرى ــ كېيىنلىك تەزتىپى بىنلەن قايىسى مەنزىرىلەر تەسۋىرلەنىگەن؟ قىانداق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قوللىنىلغان؟ 2. «يېشىللىق» دېگەن نەسىردە تەبىسئەن مەنزىرىسىي قىانداق سۇرەتسلىنىپ، ... | 1. «نىلۇپەر كۆلىنىڭ ئايدىڭدىكى مەنزىرىسى» ناملىق نەسىردە ئاپتورنىڭ قانداق ھېسسىياتى ئىپادىلەنگەن؟ ئۇنىڭدىن نېمىلەرنى بىلىش مۇمكىن؟ نەسىردە ئىلگىرى ــ كېيىنلىك تەرتىپى بىلەن قايسى مەنزىرىلەر تەسۋىرلەنگەن؟ قانداق بەدىئىي ۋاسىتىلەر قوللىنىلغان؟ 2. «يېشىللىق» دېگەن نەسىردە تەبىئەت مەنزىرىسى قانداق سۇرەتلىنىپ، قانداق ئىدىيە... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.