Title
stringlengths 15
17
| Keywords
stringlengths 3
238
| Summary
stringlengths 73
7.23k
| Text
stringlengths 125
444k
|
|---|---|---|---|
Mál nr. 11/2022
|
Endurupptaka Skattalög Fjármagnstekjuskattur Mannréttindasáttmáli Evrópu Skriflegur málflutningur Frávísun frá héraðsdómi
|
Með dómi Hæstaréttar 22. maí 2014 í máli nr. 416/2013 hafði X verið sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum. Með úrskurði Endurupptökudóms 21. janúar 2022 var fallist á beiðni X um endurupptöku málsins. Ákæruvaldið tók undir kröfu X um að vísa málinu frá héraðsdómi þar sem efnismeðferð og sakfelling myndi brjóta í bága við 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, um rétt til að vera ekki saksóttur eða refsað tvívegis og vísaði meðal annars til dóms Mannréttindadómstóls Evrópu í máli X. Samkvæmt því og í ljósi málsatvika féllst Hæstiréttur á kröfu ákæruvaldsins um að málinu yrði vísað frá héraðsdómi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingveldur Einarsdóttir, Ása Ólafsdóttir, Björg Thorarensen, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Sigurður Tómas Magnússon.2. Með úrskurði Endurupptökudóms 21. janúar 2022 var fallist á beiðni ákærða um endurupptöku á hæstaréttarmálinu nr. 416/2013 sem dæmt var 22. maí 2014. 3. Ákæruvaldið krefst þess að málinu verði vísað frá héraðsdómi.4. Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Til vara krefst hann þess að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til nýrrar málsmeðferðar. Til þrautavara krefst hann sýknu en að því frágengnu að refsing hans verði lækkuð eða felld niður.5. Málið var dómtekið 30. maí 2022 að fenginni yfirlýsingu málflytjenda um að ekki væri þörf munnlegs málflutnings í því, sbr. 3. málslið 1. mgr. 222. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Málsatvik6. Með bréfi skattrannsóknarstjóra ríkisins 21. október 2010 var ákærða tilkynnt að hafin væri rannsókn á skattskilum hans vegna ársins 2006 en það ár hafði ákærði gert 18 framvirka samninga sem nefndir voru skiptasamningar. Með úrskurði ríkisskattstjóra […] 2011 var stofn fjármagnstekjuskatts ákærða hækkaður þar sem hann hafði vanrækt að gera grein fyrir 120.026.444 króna hagnaði af uppgjöri tveggja skiptasamninga árið 2006 auk þess sem 25% álagi var bætt á vantalinn skattstofn hans. Fjármagnstekjuskattur ákærða var því hækkaður um 15.003.306 krónur. Ákærði mun hafa greitt þá fjárhæð og skaut úrskurðinum ekki til yfirskattanefndar innan þriggja mánaða frests sem mælt er fyrir um í 5. gr. laga nr. 30/1992 um yfirskattanefnd. 7. Skattrannsóknarstjóri ríkisins vísaði málinu til rannsóknar lögreglu 28. mars 2012. Sérstakur saksóknari gaf út ákæru á hendur ákærða 10. október 2012 þar sem honum voru gefin að sök meiri háttar brot gegn skattalögum gjaldaárið 2007 vegna tekjuársins 2006 með því að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram fjármagnstekjur samtals að fjárhæð 120.026.444 krónur sem voru tekjur ákærða af uppgjöri tveggja framvirkra skiptasamninga við MP Fjárfestingarbanka hf. sem skattskyldar voru samkvæmt 3. tölulið c-liðar 7. gr., sbr. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og að hafa með því komið sér undan greiðslu fjármagnstekjuskatts samtals að fjárhæð 12.002.644 króna. Brotin voru talin varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003. Með dómi héraðsdóms var ákærði dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi og til greiðslu 24.006.000 króna sektar. Með dómi Hæstaréttar 22. maí 2014 í máli nr. 416/2013 var staðfest niðurstaða héraðsdóms um fangelsisrefsingu ákærða og hann jafnframt dæmdur til að greiða 21.000.000 krónur í sekt. 8. Með kæru 9. júlí 2014 leitaði ákærði til Mannréttindadómstóls Evrópu sem í dómi 12. febrúar 2019 í máli nr. 52623/14 komst að þeirri niðurstöðu að fyrrgreind saksókn á hendur ákærða og refsing hefði farið í bága við 4. mgr. 7. gr. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Um hefði verið að ræða refsingu fyrir sama brot, skattamálið og refsimálið hefðu haft sameiginlegan tilgang, afleiðingarnar hefðu verið fyrirsjáanlegar og tekið hefði verið tillit til skattaálaga við ákvörðun refsingar. Hins vegar hefði háttsemi ákærða og ábyrgð hans verið til rannsóknar hjá mismunandi yfirvöldum sem verið hafi að mestu leyti óháð hvort öðru. Samanlagður tími málsmeðferðar beggja málanna hefði verið þrjú og hálft ár en þau aldrei rekin samhliða, ákæra hefði verið gefin út ellefu mánuðum eftir lokaákvörðun ríkisskattstjóra og átta mánuðum eftir að hún tók gildi að lögum. Því hefðu ekki verið nægjanlega náin tengsl í efni og tíma milli skattamálsins og sakamálsins. Ákærði hefði þannig sætt lögsókn og refsingu fyrir sömu eða efnislega sömu háttsemi af hálfu mismunandi yfirvalda í tveimur mismunandi málum þar sem nauðsynlega tengingu skorti. 9. Með beiðni til Endurupptökudóms 2. desember 2020 fór ákærði fram á endurupptöku á fyrrgreindu hæstaréttarmáli nr. 416/2013 á grundvelli a- og d-liðar 1. mgr. 228. gr., sbr. 1. mgr. 232. gr. laga nr. 88/2008. Fallist var á beiðni hans um endurupptöku með úrskurði Endurupptökudóms 21. janúar 2022 í máli nr. 11/2021. Af því tilefni gaf ríkissaksóknari út fyrirkall 26. janúar 2022 vegna endurupptöku málsins sem birt var ákærða 31. janúar 2022. Niðurstaða0. Svo sem að framan greinir hefur ákæruvaldið tekið undir kröfu ákærða um að málinu verði vísað frá héraðsdómi þar sem efnismeðferð og sakfelling myndi brjóta í bága við 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, um rétt til að vera ekki saksóttur eða refsað tvívegis. Ákæruvaldið vísar meðal annars til fyrrgreinds dóms Mannréttindadómstóls Evrópu og dóms Hæstaréttar 2. mars 2022 í máli nr. 46/2021. Samkvæmt þessu og í ljósi fyrrgreindra málsatvika verður fallist á kröfu ákæruvaldsins um að málinu verði vísað frá héraðsdómi, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 13. apríl 2022 í máli nr. 34/2021.1. Eftir þessum málsúrslitum greiðist sakarkostnaður vegna fyrri málsmeðferðar fyrir héraðsdómi og Hæstarétti sem lauk með dómi Hæstaréttar í máli nr. 416/2013 að öllu leyti úr ríkissjóði.2. Allur kostnaður af rekstri málsins fyrir Hæstarétti vegna endurupptöku þess greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 6. mgr. 231. gr., sbr. 6. mgr. 232. gr. laga nr. 88/2008, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Máli þessu er vísað frá héraðsdómi. Allur sakarkostnaður málsins vegna fyrri málsmeðferðar fyrir héraðsdómi og Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærða, X, Jóns Elvars Guðmundssonar lögmanns, 878.500 krónur og Heiðars Ásbergs Atlasonar lögmanns, 1.255.000 krónur.Allur kostnaður af rekstri málsins fyrir Hæstarétti vegna endurupptöku þess greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Heiðars Ásbergs Atlasonar lögmanns, 500.000 krónur.
|
Mál nr. 32/2017
|
Kærumál Gæsluvarðhald Útlendingur
|
X var gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 4. mgr., sbr. 5. mgr. 105., gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma Helgi I. Jónsson hæstaréttardómari og Davíð ÞórBjörgvinsson og Ingveldur Einarsdóttir settir hæstaréttardómarar.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. janúar 2017,sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 13. janúar 2017, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila umað varnaraðila yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi til föstudagsins 27. janúar2017 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að framangreind krafaverði tekin til greina. Varnaraðili krefst aðallega staðfestingarhins kærða úrskurðar, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmritími. Þá krefst hann ,,þóknunar skipaðs verjanda fyrir Hæstarétti.“Með úrskurði kærunefndarútlendingamála 28. júlí 2016 var staðfest ákvörðun Útlendingastofnunar 12. febrúarsama ár um að réttur varnaraðila til dvalar hér á landi á grundvelli 1. mgr.36. gr. a. þágildandi laga um útlendinga nr. 96/2002 væri niður fallinn. Meðákvörðun Útlendingastofnunar var varnaraðila gert að yfirgefa landið innan 30daga frá móttöku ákvörðunarinnar. Úrskurður kærunefndar útlendingamála varbirtur varnaraðila 12. september 2016 en hann óskaði eftir frestun réttaráhrifasamkvæmt 33. gr. fyrrgreindra laga. Þeirri kröfu hafnaði kærunefndútlendingamála með úrskurði 15. nóvember 2016. Í samræmi við 33. gr. a. þágildandilaga um útlendinga lagði ríkislögreglustjóri fyrir varnaraðila 14. desember 2016að mæta á lögreglustöðina að Hverfisgötu 113 í Reykjavík á hverjum virkum degií 30 daga frá þeim degi. Í fyrirmælunum sagði að þau væru til að tryggja aðákvörðun íslenskra yfirvalda ,,geti verið framkvæmd ... samkvæmt 33. gr. lagaum útlendinga nr. 96/2002.“ Var varnaraðila gefinn 30 daga frestur til að komasér úr landi af sjálfsdáðum og bent á að ef hann bryti gegn fyrirmælunum gætilögregla handtekið hann og krafist gæsluvarðhalds yfir honum. Erágreiningslaust að varnaraðili braut gegn þessum fyrirmælum. Með dómiHæstaréttar 3. janúar 2017 í máli nr. 2/2017 var fallist á að varnaraðili sættigæsluvarðhaldi á grundvelli 4. mgr. 33. gr. a. þágildandi laga um útlendinga til13. janúar 2017, en ákvæðið er samhljóða 4. mgr. 105. gr. laga um útlendinga nr.80/2016, sem tóku gildi 1. janúar 2017, með þeim frávíkum sem greinir í 121.gr. laganna. Í 4. mgr. 105. gr. laganna segir að ef nauðsyn beri til að tryggjaframkvæmd ákvörðunar sé heimilt að handtaka útlending og úrskurða ígæsluvarðhald samkvæmt lögum um meðferð sakamála. Eins og að framan er rakið kvaðkærunefnd útlendingamála upp úrskurð 28. júlí 2016 um að réttur varnaraðila tildvalar hér á landi væri fallinn niður, sbr. 1. mgr. 40. gr. þágildandi laga umútlendinga og jafnframt liggur fyrir fyrrgreindur dómur Hæstaréttar umgæsluvarðhald varnaraðila á grundvelli 3. og 4. mgr. 33. gr. a. sömu laga. Samkvæmtframangreindu er fallist á að uppfyllt séu skilyrði 4. mgr., sbr. 5. mgr., 105.gr. laga nr. 80/2016, til þess að varnaraðili sæti gæsluvarðhaldi eins ogkrafist er. Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila,sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði, sbr.1. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008.Dómsorð:Varnaraðili, X, sæti gæsluvarðhaldi til 27. janúar2017 klukkan 16.Þóknunverjanda varnaraðila, Garðars Steins Ólafssonar héraðsdómslögmanns, vegnameðferðar málsins fyrir Hæstarétti, 124.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13.janúar 2017 Lögreglustjórinná höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að Xkt. [...] verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi til föstudagsins 27. janúar2017 kl. 16:00. Í greinargerð lögreglu kemur fram að bakgrunnurmálsins sé sá að þann 12. febrúar 2016 hafi Útlendingastofnun tekið ákvörðun umað réttur kærða til dvalar á landinu hafi verið felldur niður og hafi sú ákvörðunverið staðfest með úrskurði kærunefndar útlendingamála þann 28. júlí 2016. Þann 14. desember sl. hafi kærða verið birt ákvörðunRíkislögreglustjóra í samræmi við 33. gr. a. útlendingalaga um að honum yrðigert skylt að mæta á lögreglustöðina á Hverfisgötu 113 í Reykjavík klukkan14:00 á hverjum virkum degi næstu 30 daga frá birtingu ákvörðunarinnar. Fyrir liggi að kærði hafi aðeins einu sinni tilkynntsig hjá lögreglu, þ.e. þann 15. desember. Eftir það hafi kærði aldrei komiðaftur á lögreglustöðina til að sinna tilkynningarskyldunni. Þann 30. desembersl. hafi kærði svo verið handtekinn, grunaður um stórfellda líkamsárás. Kærðihafi í kjölfarið verið úrskurðaður ígæsluvarðhald á grundvelli 33. gr. a. laga um útlendinga nr. 96/2002 meðúrskurði Héraðsdóms þann 31. desember til dagsins í dag. Sá úrskurður hafisíðan verið staðfestur með dómi Hæstaréttar í máli nr. 2/2017 frá 3. janúar sl.Með vísan til þess að kærði hafi í engu sinntlögboðinni tilkynningarskyldu sem á honum hafi hvílt auk þess sem hann liggiundir rökstuddum grun að hafa framið alvarlega líkamsárás verði að telja aðskilyrði c. liðar 1.mgr. 115. gr. og 3. mgr. sömu greinar, sbr. 4. mgr.105. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 og sbr. áður 33. gr. a. laga umútlendinga nr. 96/2002 séu uppfyllt til að kærði sæti áframhaldandigæsluvarðhaldi til að tryggja framkvæmd ákvörðunar Útlendingastofnunar. Meðvísan til framangreinds, framlagðra gagna og ofangreindra ákvæða laga umútlendinga og viðeigandi ákvæða laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 sé þesskrafist að krafan nái fram að ganga.Niðurstaða: Eins og rakið hefur verið varvarnaraðila gert að tilkynna sig daglega á lögreglustöð með ákvörðunRíkislögreglustjóra þann 14. desember sl. en sú ákvörðun var reist á heimild íþágildandi 1. mgr. 33. gr. a. í lögum nr. 96/2002 um útlendinga. Eins og framer komið sinnti varnaraðili ekki þeirri skyldu nema í eitt skipti. Íákvörðuninni segir að varnaraðila sé gefinn 30 daga frestur til að koma sér aflandinu af sjálfsdáðum. Kjósi hann að nýta sér það þá þurfi hann að upplýsalögreglu um það þegar hann mæti í tilkynningaskyldu og falli hún niður um leiðog hann yfirgefi landið. Varnaraðilivar handtekinn 30. desember sl. vegna líkamsárásar á karlmann. Í kjölfar þessvar hann úrskurðaður í fyrrnefnt gæsluvarðhald á grundvelli 4. mgr. 33. gr. a.laga nr. 96/2002. Verður ekki annað séð en að það hafi verið gert á grundvellic. liðar 1. mgr. 115. gr. laganna sbr. 3. mgr. núgildandi laga um útlendinganr. 80/2017, þ.e. vegna þess að varnaraðili sinnti ekki kröfu umtilkynningaskyldu. Krafa sóknaraðila um framlengingu gæsluvarðhalds nú byggir ásama grunni, en fyrrgreint ákvæði c. liðar 1. mgr. 115. gr. kveður á um aðheimilt sé að færa útlending í gæsluvarðhald hafi hann ekki sinnt kröfu umtilkynningaskyldu eða skyldu til dvalar á ákveðnum stað skv. 114. gr. og málhans sé enn til meðferðar hjá stjórnvöldum. Afgögnum málsins má ljóst vera að ný ákvörðun í máli varnaraðili hefur ekki ennverið tekin. Samkvæmt tölvubréfi frá Útlendingastofnun sem lagt var fram í dómikemur fram að frestur varnaraðila til að fara brott af landinu af sjálfsdáðumrenni út í dag og muni hann á næstu dögum fá tilkynningu um hugsanlegabrottvísun. Enn sé beðið gagna frá lögreglu varðandi mál hans en að því búnuverði tilkynningin send til birtingar. Þá kemur fram að varnaraðila verðigefinn kostur á að leggja fram greinargerð innan tilskilins frest áður en slíkákvörðun verði tekin. Í105. gr. laga nr. 80/2016 er fjallað um þvingunarúrræði til að tryggja framkvæmdákvörðunar. Þar segir í 4. mgr. að ef nauðsyn beri til að tryggja framkvæmd séheimilt að handtaka útlendinginn og úrskurða í gæsluvarðhald samkvæmt lögum ummeðferð sakamála eftir því sem við á. Þá segir í 5. mgr. að gæslu skuli ekkiákveðin lengur en í tvær vikur. Gæslutíma megi því aðeins framlengja aðútlendingurinn fari ekki sjálfviljugur úr landi og líkur séu á að hann muniannars koma sér undan framkvæmd ákvörðunar, sbr. 104. gr. Má þá framlengjafrestinn í allt að tvær vikur en þó ekki oftar en tvisvar. Þessi regla kemurennfremur fram í 3. mgr. 115. gr. laganna og vísað til. d-, e- g- eða h- liðar1. mgr. ákvæðisins. Dómurinntelur með vísan til þess sem rakið að krafa sóknaraðila um áframhaldandi gæsluvarðhald verði ekki byggtá fyrrgreindum c. lið 1. mgr. 115. gr. laga nr. 80/2016 en ekki verði séð aðreynt hafi á það hvort að varnaraðili kjósi að fara sjálfviljugur úr landi og að honum kunni aðbjóðast fjárhagsaðstoð til þess en eins og fram er komið hefur hann setiðlengst af í gæsluvarðhaldi. Þá hefur ekki verið tekin ákvörðun um brottvísunhans enn, en í fyrrnefndu ákvæði er samkvæmt d lið ákvæðisins unnt að krefjastgæsluvarðhalds hafi endanleg ákvörðun verið tekin um brottvísun en skilyrði erþá að brottvísunin sé vegna brots og að út frá aðstæðum útlendingsins megitelja líkur á því að hann fremji frekari brot. Telur dómurinn af þeim ástæðum sem hér hafa verið raktar ekki unntað fallast á kröfu sóknaraðila og verður henni því hafnað. Sigríður Hjaltested héraðsdómari kveður uppúrskurð þennan.Ú R S K U R Ð A R O R Ð Kröfusóknaraðila, lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um að varnaraðila, X, verðigert að sæta gæsluvarðhaldi, er hafnað.Þóknun til skipaðs verjanda varnaraðila,Garðars Steins Ólafssonar hdl., 105.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 526/2008
|
Kröfugerð Samningur Þriðjamannslöggerningur
|
Verktakafyrirtækið FH reisti sjö hús við L. Fyrirtækið gerði tvo samninga við F 17. mars 2005, fjármögnunarsamning og lánssamning. Fólst í fyrrnefnda samningnum skuldbinding F til að lána með ákveðnum skilyrðum fé til að fjármagna kaup á eignunum og til byggingarframkvæmda á þeim. FH gáfu út yfirlýsingu 7. apríl 2005 um „framsal greiðslu úr fjármögnunarsamningi“. Þar sagði að félagið heimilaði F að greiða beint til H úr fjármögnunarsamningi aðila. Kom fram að yfirlýsingin væri óafturkræf nema með samþykki H. Sagði síðan: „Greiðslur eru háðar verkstöðu og úttektum [F], og stöðu fjármögnunar, en greiðast um leið og fyrsta útborgun frá [F] héðan í frá fer fram til [FH] og síðan af hverri útborgun sem nemur 20% af þeirri fjárhæð sem [F] greiðir til [FH].“ Skjalið var undirritað fyrir hönd FH og F. Við undirritun fyrir hönd F var skrifað „án ábyrgðar“. Hlutfall það, 20%, sem tilgreint var í yfirlýsingunni var 30. janúar 2006 hækkað í 30% að beiðni FH. F tilkynnti H 21. september 2006 að ábyrgð fyrir FH sem nam 20% væri fallin niður. Með hinum áfrýjaða dómi var F gert að greiða H 7.684.432 krónur, sem var skuld FH auk vaxta. Hæstiréttur féllst hvorki á að málið væri svo vanreifað að frávísun varðaði né kröfu F um að vísa ætti málinu heim í hérað því að í héraðsdómi væri byggt á málsástæðum sem ekki kæmu fram í stefnu. Krafa H var talin fela í sér að í yfirlýsingu F og FH og síðari samskiptum þeirra hefði falist þriðjamannsloforð í hans þágu sem hann gæti reist á sjálfstæðan rétt gagnvart F. Meginefni yfirlýsingarinnar var að FH heimilaði F að inna af hendi greiðslur samkvæmt fjármögnunarsamningi beint til H. Hæstiréttur féllst ekki á að H gæti reist rétt á yfirlýsingunni og síðari samskiptum við F. Yfirlýsingin mælti hvorki beinlínis fyrir um að H hefði beinan og sjálfstæðan rétt til að krefjast efnda á fjármögnunarsamningi H og F né yrði túlkuð með þeim hætti. Þá var ekki fallist á að H gæti átt rétt til skaðabóta vegna meintra vanefnda á þeim samningi. Loks var ekki talið sannað að F hefði hlotið óréttmæta auðgun, við það að vörur sem teknar voru út í reikning hjá H og nýttar til byggingarframkvæmda hefðu aukið verðmæti veða sem stóðu til tryggingar kröfu hans á hendur FH. Gæti H því þegar af þeirri ástæðu ekki byggt kröfu sína á þessum sjónarmiðum. Var F sýknaður af kröfu H.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. september 2008. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Til þrautavara krefst hann sýknu af kröfu stefnda, en að því frágengnu að krafa hans verði lækkuð og vaxtakröfu hrundið. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. I Kröfu sína um frávísun málsins frá héraðsdómi reisir áfrýjandi á því að dómkrafa stefnda sé svo vanreifuð að ekki sé unnt að leggja dóm á málið. Bendir hann einkum á að ófullnægjandi gögn liggi kröfu stefnda til grundvallar, einungis hafi verið lagt fram reikningsyfirlit þar sem úttektir séu tilgreindar. Hann hafi í héraðsgreinargerð beint sérstakri áskorun til stefnda um að leggja fram gögn um allar úttektir sem tilgreindar séu á viðskiptareikningi Flottra húsa ehf. hjá stefnda þar sem fram komi um hvaða vörur sé að ræða og hver hafi tekið þær út. Við þessari áskorun hafi stefndi ekki orðið. Stefndi haldi því fram að hann hafi afhent lögmanni þeim, er rak málið fyrir áfrýjanda í héraði, úttektarnótur vegna allra úttekta svo hann gæti metið hvort þörf væri á að leggja þær fram í málinu. Áfrýjandi kveðst ekki kannast við þetta. Bendir áfrýjandi á að ekki sé bókað í endurritum þinghalda í málinu í héraði að hann hafi fallið frá áskorun sinni eða málsástæðu er að þessu lýtur. Krafa um frávísun málsins frá héraðsdómi kom ekki fram þar fyrir dómi og verður ekki tekin til úrlausnar fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en Hæstiréttur gætir að því án kröfu hvort mál sé svo vanreifað að frávísun varði. Í máli þessu hefur stefndi uppi kröfu um greiðslu á skuld sem hann kveður hafa stofnast vegna úttekta Flottra húsa ehf. hjá honum og telur hann áfrýjanda bera ábyrgð á skuldinni. Krafan er reist á yfirliti um hreyfingar á úttektarreikningi Flottra húsa ehf. hjá stefnda, en yfirlitið sýnir að dregnar hafi verið frá innborganir á reikninginn. Enginn vafi leikur á hver krafa stefnda er og hvernig hann telur hana til komna. Þótt stefndi hafi ekki orðið við áskorun um að leggja fram einstakar úttektarnótur leiðir það ekki til þess að krafa hans teljist vanreifuð, heldur kemur þetta eftir atvikum til athugunar við efnisúrlausn málsins þegar metið er hvort krafan eða einstakir þættir hennar teljist nægilega sannaðir. Krafa áfrýjanda um heimvísun málsins er reist á því að í héraðsdómi sé byggt á málsástæðum sem ekki hafi komið fram í stefnu. Ekki eru efni til að fallast á það. Þá er á því byggt að ekki sé fjallað um allar málsástæður sem áfrýjandi hafi teflt fram til varnar. Vísar hann til þess að ekki sé fjallað um þau rök hans að farið hafi verið eftir grein 3.4. í fjármögnunarsamningi um tilhögun greiðslna og það hafi áhrif á hvernig skýra eigi yfirlýsingu sína og Flottra húsa ehf. 7. apríl 2005. Ekki er fallist á þessar röksemdir áfrýjanda, enda tekur héraðsdómur afstöðu til túlkunar á yfirlýsingunni og telur að sjálfstæður réttur stefnda hafi stofnast til greiðslna úr hendi áfrýjanda. Skýra verður dóminn svo að í því felist að texti og framkvæmd fjármögnunarsamningsins breyti ekki þessari túlkun á yfirlýsingunni. II Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi gerðu áfrýjandi og Flott hús ehf. með sér tvo samninga 17. mars 2005. Annars vegar lánssamning og hins vegar fjármögnunarsamning, en samningarnir tengjast innbyrðis. Skyldi umsamið lán, allt að 320.000.000 krónur, samkvæmt fyrri samningnum fara til að fjármagna kaup og frekari framkvæmdir við byggingu sjö parhúsa við Lækjarvað í Reykjavík, sem um var nánar samið í hinum síðar nefnda. Í honum segir að tilgangur hans sé að staðfesta með formlegum hætti að áfrýjandi ,,stefni að því að lána“ Flottum húsum ehf. fé til að standa straum af endurfjármögnun að hluta á kaupverði tilgreindra fasteigna ásamt byggingarframkvæmdum á þeim sem skilgreindar séu í samningnum að uppfylltum öllum eðlilegum og sanngjörnum skilyrðum er áfrýjandi setji af sinni hálfu. Í samningnum er ákvæði sem mælir fyrir um að vegna eðlis hans séu greiðslur samkvæmt honum ekki framseljanlegar til þriðja aðila. Í 3. gr. samningsins er fjallað um framkvæmd hans. Þar kemur meðal annars fram að fyrir þurfi að liggja úttekt á byggingarstigi og verðmat sem fulltrúi áfrýjanda vinni og þegar það liggi fyrir geti Flott hús ehf. óskað eftir útborgun láns hjá áfrýjanda. Skuli hann innan tveggja virkra daga frá móttöku lánsbeiðni taka afstöðu til hennar. Í gr. 3.4. segir meðal annars: ,,Undir úttektarbeiðnir og ráðstafanir á lánsfé, til skuldbindingar fyrir lántaka, skulu skrifa þeir sem rita firmað eða prókúruhafi samkvæmt hlutafélagaskrá og er aðilum skylt að tilkynna [áfrýjanda] ef breyting verður á ofangreindum ritunum. Annað tveggja samþykkir [áfrýjandi] lánsbeiðni með því að borga út lánið inn á uppgefinn bankareikning lántaka eða skv. sérstakri ráðstöfunarbeiðni“. III Stefndi reisir kröfu sína á því að ,,Yfirlýsing um framsal greiðslu úr fjármögnunarsamningi“ 7. apríl 2005, sem áfrýjandi og Flott hús ehf. undirrituðu, hinn fyrr nefndi með orðunum ,,án ábyrgðar“, veiti honum sjálfstæðan rétt til þess að beina kröfu sinni að áfrýjanda. Í yfirlýsingunni segir meðal annars: ,,Flott hús ehf. ... heimilar hér með [áfrýjanda] að greiða beint til [stefnda] hf. úr fjármögnunarsamningi sem gerður var ... 17. mars 2005. Yfirlýsing þessi er óafturkræf nema með samþykki [stefnda]. Greiðslur eru háðar verkstöðu og úttektum ... og stöðu fjármögnunar, en greiðast um leið og fyrsta útborgun frá [áfrýjanda] héðan í frá fer fram til Flottra húsa ehf. og síðan af hverri útborgun sem nemur 20% af þeirri fjárhæð sem [áfrýjandi] greiðir til Flottra húsa ehf. [Áfrýjandi] greiðir því beint til [stefnda], sem nemur ofangreindu. Greiðslu skal leggja inn á reikning [stefnda].“ Hlutfall það, 20%, sem tilgreint er í yfirlýsingunni var 30. janúar 2006 hækkað í 30% að beiðni Flottra húsa ehf. Stefndi byggir einnig á því að sú hækkun hafi falið í sér skuldbindingu fyrir áfrýjanda og að skilningur hans um skuldbindingargildi þessara yfirlýsinga hafi verið staðfestur í tölvupóstsamskiptum, meðal annars þegar áfrýjandi hafi afturkallað ábyrgð sína. Áfrýjandi heldur því ómótmælt fram að allar útborganir hans vegna fjármögnunarsamningsins hafi, í samræmi við ákvæði samningsins, farið fram á grundvelli sérstakra útborgunarbeiðna Flottra húsa ehf. þar sem fram hafi komið hvernig skyldi ráðstafa hverri greiðslu. Krafa stefnda felur í sér að í yfirlýsingu áfrýjanda og Flottra húsa ehf. 7. apríl 2005 og síðari samskiptum þeirra hafi falist þriðjamannsloforð í hans þágu sem hann geti reist á sjálfstæðan rétt gagnvart áfrýjanda. Meginefni yfirlýsingarinnar er að Flott hús ehf. heimilar áfrýjanda að inna af hendi greiðslur samkvæmt fjármögnunarsamningi beint til stefnda. Skilmáli um að yfirlýsingin sé óafturkræf nema með samþykki stefnda felur það í sér að Flott hús ehf. getur ekki afturkallað hana án slíks samþykkis. Yfirlýsingin mælir hvorki beinlínis fyrir um að stefndi hafi beinan og sjálfstæðan rétt til að krefjast efnda á fjármögnunarsamningi áfrýjanda og Flottra húsa ehf. né verður túlkuð með þeim hætti. Framkvæmd útborgana var einnig á þann veg að samkomulag var milli áfrýjanda og Flottra húsa ehf., á grundvelli beiðna félagsins, um hvert greiðsla skyldi renna hverju sinni. Verður ekki fallist á að stefndi geti reist rétt á yfirlýsingunni eða síðari samskiptum við áfrýjanda. Stefndi byggir kröfu sína einnig á því að hann eigi skaðabótarétt á hendur áfrýjanda vegna saknæmrar háttsemi hans, sem falist hafi í blekkingum um stöðu verksins og valdið því að stefndi hélt áfram að heimila Flottum húsum ehf. úttektir á vörum. Krafan er um skaðabætur innan samninga og er sá grundvöllur hennar áréttaður í greinargerð stefnda til Hæstaréttar. Stefndi var ekki aðili að samningum áfrýjanda og Flottra húsa ehf. Áður er komist að þeirri niðurstöðu að hann geti ekki átt beinan og sjálfstæðan rétt til að krefjast efnda á fjármögnunarsamningnum. Hann getur því ekki átt rétt til skaðabóta vegna meintra vanefnda á þeim samningi. Loks er krafa stefnda reist á sjónarmiðum um meinta auðgun áfrýjanda, sem orðið hafi með því að vörur sem teknar voru út í reikning hjá stefnda og nýttar til byggingarframkvæmda hafi aukið verðmæti veða, sem stóðu til tryggingar kröfu hans á hendur Flottum húsum ehf. Stefndi hefur ekki sannað að áfrýjandi hafi hlotið óréttmæta auðgun, af þeim ástæðum sem hér um ræðir, og getur hann því þegar af þeirri ástæðu ekki byggt kröfu sína á þessum sjónarmiðum. Samkvæmt framansögðu verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda. Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Áfrýjandi, Frjálsi fjárfestingarbankinn hf., skal vera sýkn af kröfu stefnda, Húsasmiðjunnar hf. Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Mál þetta höfðaði Húsasmiðjan hf., kt. 620171-0299, Holtavegi 10, Reykjavík, með stefnu birtri 31. október 2007 á hendur Frjálsa fjárfestingarbankanum, kt. 691282-0829, Lágmúla 6, Reykjavík. Málið var dómtekið 21. maí sl., en endurupptekið og dómtekið á ný 19. júní sl. Stefnandi krefst greiðslu á 7.684.432 krónum með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. október 2006 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar að mati dómsins. Stefndi krefst aðallega sýknu, til vara að stefnukröfur verði lækkaðar. Ennfremur krefst hann málskostnaðar að mati dómsins. Verktakafyrirtækið Flott hús ehf. reisti sjö hús við Lækjarvað í Reykjavík. Fyrirtækið gerði fjármögnunarsamning við stefnda. Samningur þessi, sem dagsettur er 17. mars 2005, er all ítarlegur, en ekki er tilefni til að rekja efni hans hér. Fólst í honum skuldbinding stefnda til að lána með ákveðnum skilyrðum fé til að fjármagna kaup á eignunum og byggingarkostnað. Hinn 7. apríl 2005 gaf Flott hús ehf. út yfirlýsingu um „framsal greiðslu úr fjármögnunarsamningi“. Þar segir að félagið heimili stefnda að greiða beint til stefnanda úr fjármögnunarsamningi aðila Segir að yfirlýsingin sé óafturkræf nema með samþykki stefnanda, Húsasmiðjunnar hf. Síðan segir orðrétt: „Greiðslur eru háðar verkstöðu og úttektum FFB, og stöðu fjármögnunar, en greiðast um leið og fyrsta útborgun frá FFB héðan í frá fer fram til Flottra húsa ehf. og síðan af hverri útborgun sem nemur 20% af þeirri fjárhæð sem FFB greiðir til Flottra húsa ehf.“ Loks er tilgreint númer á bankareikningi stefnanda og kennitala hans. Skjalið er undirritað fyrir hönd Flottra húsa ehf. og stefnda. Við undirritun fyrir hönd stefnda er skrifað „án ábyrgðar“. Flott hús ehf. leitaði eftir því við stefnda þann 30. janúar 2006 að greiðslur til stefnanda yrðu hækkaðar í 30% af úttektum fyrirtækisins. Samþykkti starfsmaður stefnda þessa beiðni samdægurs með tölvupósti er beint var bæði til Flottra húsa og stefnanda. Lögð hafa verið fram nokkur afrit tölvupóstskeyta er gengu á milli aðila á árinu 2006. Hinn 26. apríl 2006 spurði starfsmaður stefnda stefnanda hvað væri að hjá Flottum húsum. Fyrirtækið segðist ekki fá vörur. Þessu var svarað af stefnanda samdægurs og sagt að skuld Flottra húsa næmi 11 milljónum króna. Þá var spurt hvað fyrirtækið ætti eftir að fá greitt frá stefnda. Stefndi svaraði sama dag og sagði að miðað við að allar íbúðirnar seljist eigi að verða 44 milljóna króna hagnaður. Í lok svarsins segir: „En ekki loka á hann“. Hinn 16. september 2006 óskaði lögmaður stefnanda eftir fundi með starfsmanni stefnda til að fara yfir stöðu Flottra húsa. Í skeyti frá stefnda til stefnanda þann 18. september 2006 kemur fram að ekki hafi verið greitt neitt síðustu mánuði nema til smiða, rafvirkja og málara. Hafi þeir verið að loka húsunum fyrir stefnda. Flott hús hafi ekki fengið neinar greiðslur síðan í maí það ár. Þessu svaraði lögmaður stefnanda sama dag og óskaði aftur eftir fundi. Að beiðni stefnda sendi forsvarsmaður Flottra húsa skeyti til stefnanda þennan sama dag og sagði þar að framkvæmdin hefði verið tekin í gjörgæslu og að fyrirtækið hefði ekki fengið neitt greitt beint til sín síðan 27. mars 2006. Allar greiðslur frá þeim tíma hafi farið beint til verktaka og annarra sem hafi þurft að fá greitt til að frekari skaði yrði ekki. Reynt hafi verið að bjarga því sem bjargað yrði og gera húsin söluhæf. Hinn 21. september tilkynnti stefndi til stefnanda að ábyrgð fyrir Flott hús um 20% væri fallin niður. Í málinu hefur verið lagt fram yfirlit um viðskiptareikning Flottra húsa hjá stefnanda. Er ekki ástæða til að lýsa honum þar sem ekki er ágreiningur um að skuld Flottra húsa nemi a.m.k. stefnufjárhæðinni. Stefnandi lagði fram samantekt um greiðslur stefnda. Samkvæmt því seldi stefnandi vörur til Flottra húsa fyrir 43.423.944 krónur. Stefndi greiddi hins vegar til stefnanda 36.218.468 krónur. Munar hér 7.205.476 krónum. Stefnufjárhæðin er lítið eitt hærri vegna vaxtareiknings. Vitni voru ekki leidd við aðalmeðferð máls þessa. Forsvarsmaður Flottra húsa, Torfi Jóhannsson, gaf skriflega yfirlýsingu til stefnanda sem lögð var fram í dómi. Er hún dagsett 5. maí 2008 Þar segir Torfi að hann hafi farið yfir alla reikninga frá stefnanda og samþykkt þá. Allar úttektir hjá stefnanda hafi farið í framkvæmdirnar við Lækjarvað. Loks tekur hann fram að stefndi hafi ekki greitt til stefnanda í samræmi við gerða samninga um 20% og síðar 30% allra útborgana. Stefndi mótmælti ekki þessu skjali. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi telur að stefndi hafi skuldbundið sig til að greiða til sín 20% og síðar 30% af öllum greiðslum samkvæmt fjármögnunarsamningi við Flott hús ehf. Þessa skyldu hafi stefndi vanefnt. Stefnandi bendir á að stefndi hafi afturkallað samninginn, en sú afturköllun hafi verið óheimil. Samkvæmt upphaflegri yfirlýsingu stefnda hafi slík afturköllun verið háð samþykki stefnanda. Stefnandi segir að fjármögnunarsamningur stefnda og Flottra húsa hafi verið grundvöllur framangreindrar yfirlýsingar. Heildarfjármögnunin hafi átt að nema 341.000.000 króna. Kveðst stefnandi því hafa mátt búast að við að fá greiddar 68.200.000 krónur frá stefnda miðað við 20% af greiðslum, en 102.330.000 krónur miðað við 30%. Stefndi hafi aðeins greitt 36.218.468 krónur til stefnanda vegna samninga þessara. Stefnandi kveðst byggja á því að hann hafi ítrekað óskað eftir fundum með stefnda til að ræða stöðu málsins. Stefndi hafi ekki orðið við þessum óskum. Telur stefnandi að hann hafi því getað dregið þá ályktun að ekki væri neitt athugavert í viðskiptum stefnda og Flottra húsa. Stefnandi kveðst hafa haldið viðskiptareikningi Flottra húsa opnum þar sem hann treysti á yfirlýsingu stefnda. Bendir hann á að 26. apríl 2006 hafi stefndi sagt í tölvupósti að ekkert amaði að í viðskiptum félagsins við stefnda. Í skeytinu sé beðið um að ekki verði hætt viðskiptum við félagið. Stefnandi telur sig geta byggt á þessari yfirlýsingu stefnda. Um miðjan september 2006 hafi borist tölvupóstur frá starfsmanni stefnda. Þar hafi verið sagt að ekkert hafi verið greitt öðrum en smiðum, rafvirkjum og málurum. Telur stefnandi að bréf þetta sýni að framkvæmdin hafi frá 27. mars 2006 verið í svokallaðri gjörgæslu. Þrátt fyrir það hafi stefndi gefið í skyn í tölvupósti 26. apríl að allt væri í lagi. Stefnandi kveðst hafa haldið reikningi Flottra húsa opnum fram á haust 2006 í trausti upplýsinga frá stefnda. Virðist svo sem stefndi hafi gefið rangar og villandi upplýsingar um stöðu verksins til þess að stefnandi héldi reikningnum opnum. Megi hreinlega álykta að stefndi hafi ætlað sér að blekkja stefnanda og því valdið honum tjóni af ásetningi. Að minnsta kosti sé gáleysi starfsmanna stefnda stórfellt og beri stefndi ábyrgð á því. Stefndi hafi verið eini aðilinn er vissi í reynd hver staða verksins var. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á að yfirlýsing, dags. 7. aprí1 2005, sé ekki skuldbindandi fyrir sig. Í henni felst engin ábyrgðaryfirlýsing. Með yfirlýsingunni heimili Flott hús stefnda að greiða til stefnanda. Gerður sé fyrirvari um verkstöðu, úttektir og stöðu fjármögnunar. Þá sé yfirlýsingin undirrituð án ábyrgðar. Vegna þeirra takmarkana sem fram komi í yfirlýsingunni hafi stefnanda borið að sýna sérstaka aðgæslu í viðskiptum sínum við Flott hús. Hann hafi mátt gera sér ljóst að hann ætti ekki sjálfstæðar kröfur á stefnda. Stefndi segir að með yfirlýsingunni hafi hann aðeins fengið heimild til að greiða beint til stefnanda, en ekki verið skyldugur til þess. Þá hafi hann undirritað án ábyrgðar. Flott hús hafi ábyrgst greiðslur til stefnanda. Þá staðfesti það ekki skuldbindingargildi yfirlýsingarinnar að greiðslu hafi borist til stefnanda frá stefnda. Þá byggir stefndi á því að stefnandi hafi fengið að fullu greitt í samræmi við yfirlýsinguna frá 7. apríl 2005. Hann hafi þegar greitt til stefnanda 36.218.468 krónur. Fjármögnun hafi að hámarki átt að nema 320.000.000 króna. Af þeirri fjárhæð hafi 162.276.654 krónur verið til endurfjármögnunar á kaupverði. Lán til eiginlegra framkvæmda hafi því numið 157.723.346 krónum. Stefnandi hafi því ekki getað búist við að fá greitt meira en 31.544.669 krónur samkvæmt upphaflegu yfirlýsingunni. Er hlutfallið var hækkað í 30% hafi aðeins átt eftir að greiða 34.962.672 krónur. Stefndi fullyrðir að stefnandi hafi samkvæmt framangreindu ekki átt að fá meira en 35.040.937 krónur. Rangt sé hjá stefnanda að hann hafi mátt reikna með að fá greiddar 68.200.000 krónur. Þá geti hann ekki reiknað með hærri greiðslum en sem nam úttektum Flottra húsa ehf. Í greinargerð vísar stefndi ennfremur til þess að stefnandi hafi ekki sannað kröfu sína með haldbærum gögnum. Þá sé sennilegt að hluti af úttektunum hafi ekki verið nýttur við framkvæmdirnar við Lækjarvað. Stefndi kveðst ekki telja sig vera í samningssambandi við stefnanda. Stefnandi hafi ekki sent greiðsluseðla vegna úttekta. Því hafi stefnandi einnig litið svo á að ekki væri samningssamband þeirra í milli. Stefndi mótmælir því að hann hafi blekkt stefnanda. Hann hafi gefið upplýsingar í samræmi við verðmat eignanna og skuldastöðu Flottra húsa, í góðri trú. Það að halda viðskiptareikningi opnum sé á ábyrgð stefnanda, en stefndi kveðst ekki geta gefið fyrirmæli um slíkt. Þá felist ekki í tölvupóstinum frá 26. apríl 2006 nein ábyrgðaryfirlýsing. Stefndi kveðst ekki kannast við óskir stefnda um fundi. Þvert á móti hafi hann ekki óskað eftir neinum upplýsingum. Stefndi mótmælir því að allar úttektir á reikning Flottra húsa hafi aukið verðgildi eigna er stefndi átti veð í. Stefndi mótmælir því einnig að almennir kröfuhafar geti átt hlutdeild í aukningu á verðmæti fasteigna, þvert á réttindi veðhafa. Stefndi mótmælir því að hann hafi viðurkennt bótaskyldu sína með því eiga samskipti við stefnanda. Stefndi kveðst til vara krefjast lækkunar dómkrafna þar sem stefnandi byggi m.a. á sjónarmiðum um bótaskyldu. Kveðst hann telja að stefnandi verði að sýna fram á raunverulegt tjón sitt. Skuld á viðskiptareikningi gefi ekki raunhæfa mynd af því. Forsendur og niðurstaða Yfirlýsing sú sem Flott hús gaf út og stefndi staðfesti með undirritun sinni er að forminu til ekki beint sérstaklega til stefnanda. Hins vegar er þar mælt fyrir um tilteknar skyldur stefnda gagnvart stefnanda og ljóst er af málavöxtum að skjalið hefur verið afhent stefnanda. Þá er áskilið samþykki stefnanda eigi að fella yfirlýsinguna úr gildi. Stefndi telur sig hins vegar ekki bera neinar skyldur gagnvart stefnanda vegna úttekta Flottra húsa þar sem yfirlýsingin sé undirrituð með fyrirvaranum „án ábyrgðar“ eins og áður segir. Yfirlýsingin er augljóslega ætluð til að tryggja Flottum húsum lánstraust hjá stefnanda. Í því ljósi er nærtækast að skýra fyrirvarann þannig að ekki sé tekin ábyrgð á því að til greiðslna komi. Þannig verði aðeins greitt eftir því sem verki miðar í samræmi við lánasamning Flottra húsa og stefnda. Er ófært að telja að yfirlýsingin sé með öllu merkingarlaus. Miðað við texta yfirlýsingarinnar felst í henni skuldbinding til að greiða 20% af útborgunum samkvæmt lánasamningnum beint til stefnanda. Skuldbindingin er þó bundin við þær greiðslur sem inntar eru af hendi eftir að yfirlýsingin er gefin út. Þetta hlutfall var síðar hækkað í 30%. Sjálfgefinn er fyrirvari um að skuld Flottra húsa nái þeirri fjárhæð sem til greiðslu ætti að koma, en því er ekki haldið fram að svo hafi einhvern tíma háttað til. Samkvæmt framansögðu átti að greiða til stefnanda 20% af þeim greiðslum sem inntar voru af hendi frá 7. apríl 2005 til 30. janúar 2006, en 30% frá þeim degi. Útreikningur stefnanda sem miðar við að hann hafi átt að fá hlutfall af öllum greiðslum frá stefnda stenst ekki vegna þess að er yfirlýsingin var gefin út hafði þegar verið búið að greiða út 162.276.654 krónur. Útreikningur stefnda stenst hins vegar ekki heldur þar sem hann reiknar með að greiða hafi átt 157.723.346 krónur. Eftir að yfirlýsingin var gefin voru greiddar mun hærri fjárhæðir til stefnanda eða þeirra er unnu fyrir hann eða seldu honum vörur. Var greidd á þessu tímabili 221.539.271 króna. Framangreind yfirlýsing er ekki bundin við tiltekna hámarksfjárhæð. Stefndi hefur lánað talsvert hærri fjárhæð til framkvæmda Flottra húsa en hann ætlaði í byrjun. Telja verður að hann hafi séð sér hag í því að tryggja að framkvæmdum yrði lokið til að veðréttur hans nýttist honum til fullnustu krafna sinna. Hann getur ekki skotið sér á bak við fyrri áætlanir, en þau takmörkuðu svör sem hann gaf við fyrirspurnum stefnanda gáfu ekki vísbendingu um að hann hygðist ekki efna yfirlýsinguna er beint hafði verið til stefnanda. Samkvæmt framlögðum yfirlitum vantar rúmlega 18 milljónir króna upp á að hin tilgreindu hlutföll hafi verið greidd til stefnanda. Er því ekki annað fyrir en að fallast á stefnukröfuna. Hefur stefndi ekki gert í sjálfu sér athugasemdir við stefnukröfuna eða hvernig vaxtakrafa er byggð upp. Þá er upphafstíma dráttarvaxta ekki mótmælt, en ljóst er að þann dag nam skuld Flottra húsa stefnufjárhæðinni og að stefndi hafði þá vanefnt skyldu til að greiða þá fjárhæð. Því verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 7.684.432 krónur með dráttarvöxtum frá 1. október 2006 til greiðsludags. Málskostnaður ákveðst 500.000 krónur, en í samræmi við dómvenju er ekki unnt að reikna með virðisaukaskatti af málflutningsþóknun þar sem málið varðar virðisaukaskattskylda starfsemi stefnanda Jón Finnbjörnsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Stefndi, Frjálsi fjárfestingarbankinn hf., greiði stefnanda, Húsasmiðjunni hf., 7.684.432 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 1. október 2006 til greiðsludags og 500.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 306/2016
|
Skuldabréf Tryggingarbréf Veðréttur Fyrning Skipti Kröfuréttur
|
T ehf., síðar M ehf., og J gáfu út tryggingarbréf með allsherjarveði til G hf. til tryggingar greiðslu á skuldum T ehf. við G hf. Með tryggingarbréfinu var G hf. sett að veði fasteignin D sem var þinglýst eign J og M. M ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta og lauk skiptum í búinu án þess að G hf. fengi fullnægt kröfu sinni á hendur félaginu. Í hf., sem tók við réttindum og skyldum G hf., höfðaði mál á hendur J og M til viðurkenningar á veðrétti sínum fyrir eftirstöðvum skuldarinnar. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt tilvist félagsins M ehf. hefði lokið þegar skiptum lauk hefði það ekki leitt til þess að krafan hefði sjálfkrafa og samtímis liðið undir lok enda gæti ákvæði 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti eftir eðli sínu eingöngu tekið til einstaklinga. Þá kom fram að um fyrningu kröfunnar giltu ákvæði laga nr. 14/1905 um fyrning skulda, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, þar sem krafan hefði stofnast fyrir gildistöku síðarnefndu laganna. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 hefði fyrningarfrestur kröfunnar byrjað að líða þegar Í hf. neytti heimildar sinnar og gjaldfeldi skuldabréfið. Var krafan því ófyrnd er Í hf. höfðaði málið og viðurkenningarkrafan því tekin til greina.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Helgi I. Jónssonog Karl Axelsson. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 20. apríl 2016. Þau krefjastaðallega sýknu af kröfum stefnda, en til vara að fjárnámskrafa hans verðilækkuð. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms, þó þannig að upphafstímidráttarvaxta miðist við 28. júlí 2011. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti.ISvo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi gaf Teknís ehf., sem síðar fékkheitið MH-44 ehf., út skuldabréf 26. júní 2007 í þremur erlendum gjaldmiðlumtil Glitnis banka hf., að jafnvirði 95.000.000 krónur, en lánið mun hafa veriðtekið í þeim tilgangi að fjármagna viðbyggingu við fasteign félagsins aðMiðhrauni 8 í Garðabæ. Í skuldabréfinu var ákvæði þess efnis að yrðu vanskil ágreiðslu afborgana eða vaxta af því eða aðrar vanefndir væri heimilt að fellaalla skuldina í gjalddaga fyrirvaralaust og án uppsagnar.Hinn 9. júní 2008 leysti Glitnir banki hf. viðbygginguna að Miðhrauni 8úr veðböndum, en mun jafnframt hafa krafið áfrýjandann Jón Þór um frekariveðtryggingar fyrir áðurnefndri skuld Teknís ehf. Af því tilefni gáfu Teknísehf. og áfrýjandinn Jón Þór degi síðar út tryggingarbréf með allsherjarveði tiltryggingar greiðslu skulda við Glitni banka hf., samtals að fjárhæð 40.000.000krónur, og skyldi fjárhæðin bundin vísitölu neysluverðs miðað við tilteknagrunnvísitölu. Í tryggingarbréfinu sagði að það væri til „tryggingar skilvísriog skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum mínum/okkar og/eðasíðar tilgreinds aðila, nú eða síðar, við Glitni banka hf. ... eða þann sembankinn vísar til, í hvaða formi eða gjaldmiðli sem skuldbindingarnar eru eðaverða á hverjum tíma, allt eftir vali bankans og hvort sem um er að ræðahöfuðstól, verðbætur, gengismun, dráttarvexti, innheimtukostnað eða annankostnað, hverju nafni sem nefnist.“ Með tryggingarbréfinu var bankanum sett aðveði með 4. veðrétti og uppfærslurétti fasteignin Dverghamrar 1 í Reykjavík.Undir tryggingarbréfið ritaði áfrýjandinn Jón Þór sem útgefandi og þinglýstureigandi hinnar veðsettu eignar og áfrýjandinn Margrét sem þinglýstur eigandi ogmaki útgefanda. Í tryggingarbréfinu var kveðið á um að yrðu vanskil á greiðsluafborgana eða vaxta af skuld eða skuldum, sem bréfinu væri ætlað að tryggja,væri „heimilt að fella alla skuldina/skuldirnar í gjalddaga fyrirvaralaust ogán uppsagnar“ og ganga að veðinu. Fyrrgreint skuldabréf skyldi endurgreiðast mánaðarlega með 180 afborgunumog var fyrsti gjalddagi þess 1. ágúst 2007. Bréfið var í vanskilum frá og meðgjalddaga 1. febrúar 2010 og gjaldfellt 30. apríl sama ár samkvæmt áðurgreindriheimild í því. Einkahlutafélagið MH-44 var tekið til gjaldþrotaskipta meðúrskurði 19. janúar 2011 og lýsti stefndi kröfum í búið, samtals að fjárhæð 262.703.116krónur. Þar af nam krafa samkvæmt skuldabréfinu frá 26. júní 2007 samtals 243.013.338krónum. Skiptum í búinu lauk 26. júní 2012 án þess að stefndi fengi fullnægtkröfu sinni á hendur félaginu samkvæmt skuldabréfinu.Stefndi, sem tekið hafði við réttindum og skyldum Glitnis banka hf.,höfðaði 12. nóvember 2012 mál á hendur áfrýjendum til viðurkenningar á veðréttisínum fyrir eftirstöðvum skuldarinnar ásamt dráttarvöxtum og til að þola aðfjárnám yrði gert í fasteigninni að Dverghömrum 1 til tryggingar skuldinni, aukdráttarvaxta. Með dómi Hæstaréttar 12. febrúar 2015 í máli nr. 576/2014 varmálinu vísað frá héraðsdómi og framhaldi af því höfðaði stefndi mál þetta 20.apríl 2015. Gerði hann sömu kröfur og í fyrra máli að því frátöldu að fjárhæðsú, sem hann krefst viðurkenningar á að tryggð sé með fyrrgreindutryggingarbréfi, var hækkuð úr 47.672.329 krónum í 48.071.928 krónur. Þá hefurstefndi fyrir Hæstarétti fært upphafsdag dráttarvaxta frá 30. apríl 2010 til28. júlí 2011.IIÁkvæði 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr.1. gr. laga nr. 142/2010, um fyrningarfrest krafna, sem greiðast ekki viðgjaldþrotaskipti, eða eftir atvikum þann hluta þeirra sem ekki fæst fullnægt,geta eftir eðli sínu aðeins tekið til einstaklinga. Helgast það af því að lokgjaldþrotaskipta á búi lögpersónu leiða til þess að hún er endanlega afmáð,nema skiptum hafi verið lokið með nauðasamningi eða kröfur verið afturkallaðar,sbr. 1. og 2. mgr. 154. gr. laganna. Getur því eftir eðli málsins ekki reynt áþessa ábyrgð lögpersónu eftir skiptalok.Þótt tilvist MH-44 ehf. hafi lokið þegar skiptum lauk í þrotabúi þess 26.júní 2012 og ekki reyni samkvæmt framansögðu á ábyrgð félagsins á skuld þeirri,er hér um ræðir, leiddi það ekki til þess að krafan hafi sjálfkrafa og samtímisþví liðið undir lok eins og áfrýjendur halda fram. Kemur þá til úrlausnar hvortönnur atvik standi því í vegi að stefndi geti sótt greiðslu kröfunnar á henduráfrýjendum, en varnir þeirra í því sambandi eru meðal annars á því reistar aðkrafan sé fyrnd. Í samræmi við almennar reglur kröfuréttar stofnaðist krafa stefndasamkvæmt skuldabréfinu 26. júní 2007 við útgáfu þess. Samkvæmt 28. gr. laga nr.150/2007 um fyrningu kröfuréttinda öðluðust þau gildi 1. janúar 2008 og eigaeinvörðungu við um þær kröfur, sem stofnuðust eftir gildistöku laganna. Af þvíleiðir að um fyrningu kröfu þeirrar, sem um ræðir í málinu, gilda ákvæði laganr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Í 1. tölulið 4. gr.þeirra kemur fram að kröfur samkvæmt skuldabréfi fyrnast á 10 árum og samkvæmt1. mgr. 5. gr. laganna er meginreglan sú að fyrningarfrestur telst frá þeimdegi er krafa varð gjaldkræf. Í 2. mgr. lagagreinarinnar kemur fram sú sérreglaað fari gjalddagi skuldar eða annarrar kröfu eftir undanfarandi uppsögn afhálfu kröfueiganda telst fyrningarfresturinn frá þeim degi er skuldin í fyrstalagi gat orðið gjaldkræf eftir uppsögn. Samkvæmt þessu byrjaði fyrningarfresturkröfunnar að líða þegar stefndi 30. apríl 2010 neytti heimildar sinnar samkvæmtskuldabréfinu til að gjaldfella ógreiddar eftirstöðvar þess. Var krafan þvíófyrnd þegar stefndi höfðaði mál þetta. Gildir þá einu hvort heldur miðað ervið málshöfðunina 12. nóvember 2012 eða 20. apríl 2015. Hið sama gildir umvexti af kröfunni, sbr. 1. tölulið 3. gr. laganna, svo sem kröfugerð stefndafyrir Hæstarétti er háttað. Samkvæmtþessu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hannstaðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir.Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Dómsorð:Héraðsdómurskal vera óraskaður að öðru leyti en því að upphafstími dráttarvaxta er frá 28.júlí 2011.Málskostnaðurfyrir Hæstarétti fellur niður.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 21.janúar 2016. Mál þetta, sem var dómtekið 7.janúar sl., var höfðað 20. apríl 2015. Stefnandi er Íslandsbanki hf.,Kirkjusandi 2 í Reykjavík. Stefndu eru JónÞór Sigurðsson og Margrét Jóhannsdóttir, bæði til heimilis að Dverghömrum 1 íReykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmd til að þola viðurkenninguá 4. veðrétti í fasteigninni Dverghömrum 1, Reykjavík, fastanr. 203-9155, fyrir48.071.928 krónum samkvæmt tryggingarbréfi nr. 537-117807, útgefnu 10. júní2008, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 30.apríl 2010 til greiðsludags og til að þola að fjárnám verði gert í fasteigninniDverghömrum 1, Reykjavík, fastanr. 203-9155, fyrir 48.071.928 krónum, aukdráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 30. apríl 2010til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu aukvirðisaukaskatts. Stefndu krefjast aðallega sýknuaf kröfum stefnanda. Þess er sérstaklega krafist að málskostnaðarkröfustefnanda verði vísað frá dómi, en verði henni ekki vísað frá dómi er þesskrafist að stefndu verði sýknuð af henni. Til vara er þess krafist að fjárhæðfjárnámsins, sem krafist er að stefndu skuli þola, verði lækkuð verulega. Þákrefjast stefndu í öllum tilfellum hvort um sig málskostnaðar úr hendistefnanda auk virðisaukaskatts. I Með tryggingarbréfi nr. 537-117807, útgefnu10. júní 2008 af stefnda Jóni Þór Sigurðssyni og Teknís ehf., síðar MH-44 ehf.,var fasteignin Dverghamrar 1, fastanúmer 203-9155, sett að veði með 4. veðréttiog uppfærslurétti til tryggingar á skuldum útgefenda við Glitni banka hf. meðsamþykki stefndu Margrétar. Réttindi Glitnis Banka hf. samkvæmttryggingarbréfinu fluttust til Íslandsbanka hf. með ákvörðunFjármálaeftirlitsins 14. október 2008. Tryggingarbréfið var upphaflega aðfjárhæð 40.000.000 króna, verðtryggt með vísitölu neysluverðs miðað viðgrunnvísitölu sem var þá 300,3 stig og stóð til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum ogfjárskuldbindingum útgefenda við Glitni banka hf., í hvaða formi eða gjaldmiðlisem skuldbindingarnar væru eða yrðu á hverjum tíma og hvort sem um væri að ræðahöfuðstól, verðbætur, gengismun, dráttarvexti, innheimtukostnað eða annankostnað hverju nafni sem hann nefnist. Fjárhæðstefnukröfu er uppreiknaður höfuðstóll tryggingarbréfsins 30. apríl 2010 viðgjaldfellingu á skuld þeirri sem krafist er viðurkenningar á að sé tryggð meðtryggingarbréfinu miðað við vísitöluneysluverðs sem þá var 360,9 stig. Skuldin er tilkomin vegna skuldabréfsnr. 101575 sem var gefið út 26. júní 2007 af Teknís ehf. til Glitnis banka hf.,nú Íslandsbanka hf. Einkahlutafélagið Teknís var í eigu stefnda Jóns Þórs.Skuldabréfið ber heitið „Skuldabréf í erlendum gjaldmiðlum“ og er skuldin tilgreindí þremur erlendum gjaldmiðlum, 559.262 svissneskum frönkum, 111.896.349japönskum jenum og 112.679 evrum, að jafnvirði 95.000.000 króna. Skuldabréfiðer í vanskilum frá 1. febrúar 2010 og var gjaldfellt 30. apríl 2010 með heimildí 10. gr. skilmála þess. Skuldina barsamkvæmt upphaflegum skilmálum að endurgreiða með 180 afborgunum á eins mánaðarfresti ásamt vöxtum, í fyrsta sinn 1. ágúst 2007. Vextir skyldu reiknast frákaupdegi og vera LIBOR-vextir fyrir lánshluta í öðrum myntum en evrum enEURIBOR-vextir fyrir lánshluta í evrum. Fyrsta vaxtatímabilið voru vextir aflánshluta í svissneskum frönkum 2,66917% auk 2,25% fasts vaxtaálags. Vextir aflánshluta í japönskum jenum voru fyrsta vaxtatímabilið 0,74719% auk 2,25% fastsvaxtaálags og vextir af lánshluta í evrum voru fyrsta vaxtatímabilið 4,158% auk2,25% fasts vaxtaálags. Vegnir meðaltalsvextir fyrsta vaxtatímabilið voru því3,914865%. Andvirðiskuldabréfsins var greitt inn á reikning Teknís ehf. þann 26. júní 2007. Greittvar andvirði lánshluta í 559.262 svissneskum frönkum að frádregnu 1%lántökugjaldi 0,5% stimpilgjaldi og þóknun vegna skjalagerðar. Alls vorugreiddir út 550.799,07 svissneskir frankar á genginu 51,07 eða samtals28.129.309 krónur. Andvirði lánshluta í 111.896.349 japönskum jenum aðfrádregnu 1% lántökugjaldi og 0,5% stimpilgjaldi var alls 110.217.904 japönskjen á genginu 0,5095 eða 56.156.022 krónur. Andvirði lánshluta í 112.679 evrumað frádregnu 1% lántökugjaldi og 0,5% stimpilgjaldi var alls 110.988,81 evra ágenginu 84,4 eða 9.367.456 krónur. Samtals voru því 93.652.787 krónur lagðarinn á reikning félagsins. Þann22. desember 2008 var undirrituð breyting á skilmálum skuldabréfsins þannig aðeftirstöðvarnar að fjárhæð 509.550 svissneskir frankar, 101.950.013 japönsk jenog 102.663 evrur, án vaxta, skyldu framvegis endurgreiðast með sexvaxtagjalddögum á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 1. desember 2008 og 164afborgunum á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 1. júní 2009. Vextir skyldureiknast frá síðasta greidda gjalddaga. Önnur skilmálabreyting var gerð 21.september 2009 þannig að eftirstöðvar skuldabréfsins að fjárhæð 503.336,12svissneskir frankar, 100.707.218,14 japönsk jen og 101.411,02 evrur skylduendurgreiðast með sex vaxtagjalddögum á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 1.ágúst 2009 og 162 afborgunum á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 1. febrúar2010. Vextir skyldu reiknast frá 1. júlí 2009. Skuldabréfið vargefið út vegna láns sem Teknís ehf. tók til að fjármagna viðbyggingu viðfasteign félagsins að Miðhrauni 8 í Garðabæ. Viðbyggingin var leyst úrveðböndum og gekk til félagsins Icelandic Hydrogen ehf. sem stefndi JónSigurðsson greindi frá að hefði verið stofnað af Teknís ehf. og öðrum aðila.Við veðbandslausnina var fasteign stefndu að Dverghömrum veðsett með framangreindutryggingarbréfi. Teknísehf., síðar MH-44 ehf., var úrskurðað gjaldþrota 19. janúar 2011. Stefnandilýsti kröfum í þrotabúið samtals að fjárhæð 262.703.116 krónur. Stefnandileysti til sín fasteign þrotabúsins að Miðhrauni 8 í Garðabæ á veðhafafundi 28.júlí 2011 og var verðmæti eignarinnar, 87.000.000 króna, ráðstafað upp íáhvílandi lögveð og veðskuldir, þ.m.t. framangreint skuldabréf. Fjárhæðin varmiðuð við meðaltal verðmats tveggja fasteignasala, annars vegar að fjárhæð84.000.000 króna og hins vegar 90.000.000 króna. Þannig var 8.263.524 krónumráðstafað til greiðslu fasteignagjalda, 249.112 krónum ráðstafað til greiðslubrunatrygginga, 397.600 krónur fóru í greiðslu stimpil- og þinglýsingargjalda,14.468.048 krónur fóru til uppgreiðslu á skuldabréfi 537-74-969031, 5.896.050krónur fóru til uppgreiðslu á tékkareikningsskuld vegna reiknings537-26-500490, en mismunurinn, 57.725.666 krónur, var greiddur inn á skuldabréfnr. 101575. Skiptum í þrotabúinu lauk 26. júní 2012. Eftirstöðvar skuldarinnarsamkvæmt skuldabréfinu voru 305.516.255 krónur þann 10. apríl 2015. Stefnandihöfðaði mál gegn stefndu fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur sem þingfest var 13.desember 2012 og var fallist á kröfur stefnanda með dómi héraðsdóms 8. apríl2014. Dóminum var áfrýjað til Hæstaréttar en með dómi hans 12. febrúar 2015 ímálinu nr. 576/2014 var málinu vísað frá héraðsdómi. II Stefnandireisir kröfur sínar á því að hann njóti tryggingarréttinda í fasteign stefnduvegna framangreindrar skuldar samkvæmt skuldabréfi nr. 101575. Skuldabréfið séí vanskilum frá 1. febrúar 2010 og hafi verið gjaldfellt 30. apríl 2010. Þáhafi eftirstöðvar skuldarinnar verið umreiknaðar í íslenskar krónur miðað viðgengi gjaldmiðla á gjaldfellingardegi í samræmi við 10. gr. skilmálaskuldabréfsins. Ágjaldfellingardegi hafi eftirstöðvar lánshluta í svissneskum frönkum, samkvæmtlegg nr. 853102, verið 494.015,09 svissneskir frankar, umreiknað í 58.738.394íslenskar krónur miðað við gengi dagsins 118,9. Áfallnir vextir frá 1. apríl 2010hafi verið 929,23 svissneskir frankar eða 110.485 krónur. Ógreiddirgjaldfallnir gjalddagar hafi verið 8.140,24 svissneskir frankar eða 978.354krónur miðað við gengi svissnesks franka á hverjum gjalddaga fyrir sig. Samtalshafi eftirstöðvar lánshluta 853102 því verið 59.827.233 krónur. Eftirstöðvarlánshluta í japönskum jenum, samkvæmt legg nr. 853103, hafi verið 98.842.266,70japönsk jen umreiknað í 134.395.830 íslenskar krónur miðað við gengi dagsins1,3597. Áfallnir vextir frá 1. apríl 2010 hafi verið 191.393,69 japönsk jen eða260.238 krónur. Ógreiddir gjaldfallnir gjalddagar hafi verið að fjárhæð2.469.040 japönsk jen eða 3.484.709 krónur miðað við gengi japansks jens áhverjum gjalddaga fyrir sig. Samtals hafi eftirstöðvar lánshluta 853103 því verið138.140.777 krónur. Þáhafi eftirstöðvar lánshluta í evrum, samkvæmt legg nr. 853104, verið 99.533,02evrur umreiknað í 16.955.450 íslenskar krónur miðað við gengi dagsins 170,35.Áfallnir vextir frá 1. apríl 2010 hafi verið 212,32 evrur eða 36.168 krónur.Ógreiddir gjaldfallnir gjalddagar hafi verið 1.698,43 evrur eða 294.882 krónurmiðað við gengi evru á hverjum gjalddaga fyrir sig. Samtals hafi eftirstöðvarlánshluta nr. 853104 því verið 17.286.500 krónur. Heildarskuldsamkvæmt skuldabréfinu hafi því verið 215.254.510 krónur á gjaldfellingardegiþess 30. apríl 2010. Skiptumhafi lokið á þrotabúi MH-44 ehf. þann 26. júní 2012, án þess að frekarigreiðslur en andvirði fasteignarinnar að Miðhrauni 8 bærustu upp í lýstarkröfur. Stefnandi njóti tryggingarréttinda í fasteign stefndu vegna skuldafélagsins. Stefndu séu eigendur hinnar veðsettu eignar. Þar sem skuld félagsinsvið stefnanda hafi ekki fengist greidd að fullu þrátt fyrir innheimtutilraunirsé stefnanda nauðsynlegt að nýta veðrétt sinn samkvæmt tryggingarbréfinu. Þarsem tryggingarbréf stefnanda hafi ekki beina uppboðsheimild samkvæmt 6. gr.laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu sé stefnanda nauðsynlegt að höfða mál þettatil viðurkenningar á réttindum hans í fasteign stefndu og staðfestingar á þvíað tryggingarbréfið tryggi þá skuld sem tiltekin sé í stefnu og til þess að fáaðfararhæfan dóm fyrir kröfu sinni svo unnt sé að gera fjárnám í eign stefndu,sbr. 1. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Aðeins á þeimgrundvelli geti stefnandi öðlast beina uppboðsheimild gagnvart stefndu, sbr. 1.tölulið 1. mgr. 6. gr. nauðungarsölulaga. III Stefndu reisa sýknukröfu sínameðal annars á því að lán samkvæmt skuldabréfi nr. 101575 sé gengistryggtólögmætt lán sem hafi ekki verið endurútreiknað. Á skuldabréfinu komi fram aðlánið hafi verið að fjárhæð 95.000.000 íslenskra króna. Óumdeilt sé að það hafiverið greitt út í íslenskum krónum og greitt hafi verið af því með samagjaldmiðli. Þá sé vísað til þess í skuldabréfinu að lánshluti í íslenskumkrónum skuli bera REIBOR-vexti. Lánið hafi því verið í íslenskum krónum engengistryggt í þeim gjaldmiðlum sem taldir séu upp í bréfinu. Í dómum Hæstaréttar frá 16. júní2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010 hafi rétturinn komist að þeirri niðurstöðuað lán sem bundin væru við gengi erlendra gjaldmiðla færu í bága við lög nr.38/2001 um vexti og verðtryggingu. Stefndu telji það sama eiga við í þessumáli. Með dómi Hæstaréttar í málinu nr. 155/2011 hafi verið staðfest að þessisjónarmið ættu einnig við um lán vegna fjármögnunar á rekstri. Stefndu teljiþví óumdeilt að lán samkvæmt skuldabréfi nr. 101575, sem liggi til grundvallarkröfu stefnanda, sé í íslenskum krónum með gengistryggingu sem stríði gegn 13.og 14. gr., sbr. 2. gr., laga nr. 38/2001. Stefnandi hafi ekkiendurútreiknað framangreint lán sem veitt hafi verið Teknís ehf. Kröfulýsingstefnanda í þb. MH-44 ehf., stöðuyfirlit vegna innheimtumáls og önnur gögnstefnanda um þróun lánsins og yfirferð hans um það í stefnu fái af þeim sökumekki staðist og verði ekki lögð til grundvallar í máli þessu. Stefnandi hafiþví ekki sýnt fram á hver sé staðan á umræddri skuld eða hvort skuldin séyfirhöfuð til staðar. Stefnandi hafi því ekki sýnt fram á að hann eigiviðurkenningarrétt samkvæmt tryggingabréfi nr. 537-117807 eða að veðrétturinneigi að standa fyrir meintri kröfu stefnanda á hendur þb. MH-44 ehf. að þvímarki sem hámarksfjárhæð tryggingabréfsins nái til. Stefndu telji að sýkna beri þauaf framangreindum sökum en þó sé hugsanlega um vanreifun á viðurkenningarkröfustefnanda að ræða sem varðað geti frávísun málsins af sjálfsdáðum, sbr. e-lið1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi hafi ekki bætt úr málatilbúnaðisínum eftir að fyrra máli aðila hafi verið vísað frá dómi, m.a. á þeim grunniað óljóst væri hverjar hefðu verið eftirstöðvar lánsins eftir 18 afborganir ogeftir ráðstöfun 57.725.666 króna vegna sölu Miðhrauns 8 inn á það. Engintilraun sé gerð til þess í stefnu að skýra stöðu lánsins eftir framangreindarráðstafanir inn á það. Því sé ljóst að jafnvel þótt fallist væri á að um væriað ræða löglegt lán í erlendri mynt sé fjárhæð lánsins engu að síður ennþávanreifuð. Krafa stefnanda um fjárnámgrundvallist á meintri fjárkröfu stefnanda á hendur þrotabúi MH-44 ehf.samkvæmt skuldabréfi nr. 101575. Stefndu byggi á því að þessi fjárkrafa séfyrnd. Í 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. sé kveðiðá um fyrningu krafna sem ekki fáist greiddar við gjaldþrotaskipti. Hafi kröfuverið lýst við gjaldþrotaskipti og ekki fengist greidd sé fyrningu slitiðgagnvart þrotamanninum og byrji þá nýr tveggja ára fyrningarfrestur að líða áþeim degi sem skiptunum er lokið. Í 3. mgr. sömu greinar segi svo að fyrningukrafna sem um ræðir í 2. mgr. verði aðeins slitið á ný með því að kröfuhafihöfði mál á hendur þrotamanninum innan fyrningarfrests og fái þar dóm umviðurkenningu á fyrningarslitum gagnvart honum. Slíka viðurkenningu skuli þvíaðeins veita að kröfuhafi sýni fram á að hann hafi sérstaka hagsmuni af því aðslíta aftur fyrningu, svo og að líkur megi telja á að fullnusta geti fengist ákröfu hans á nýjum fyrningartíma. Ákvæði 165. gr. laga nr. 21/1991gildi jafnt um einstaklinga og félög. Í 2. mgr. 1. gr. laganna segi að ef áttgeti við og annað sé ekki tekið fram sé orðið þrotamaður í lögunum bæði notaðum einstaklinga og félög. Svo sé um flest ákvæði laganna. Það sé eingöngu ífáum ákvæðum sem nokkurs konar eðlisbundinn ómöguleiki undanskilji félög, sbr.t.d. 3. mgr. 132. gr. um fjárslit þrotamanns og maka. Svo sé hins vegar ekkifarið í 165. gr. laganna. Ljóst sé að ákvæði 2. mgr. 165.gr. laga nr. 21/1991, eins og það hafi verið áður en því hafi verið breytt meðlögum nr. 142/2010, hafi átt jafnt við um einstaklinga og félög. Í því hafiverið kveðið á um fyrningarfrest krafna eftir gjaldþrotaskipti með þeirrieinföldu reglu að hafi kröfu verið lýst við skiptin en ekki fengist greidd hafifyrningu hennar verið slitið gagnvart þrotamanninum og nýr fyrningarfrestur þábyrjað að líða við skiptalok. Með lagabreytingu árið 2010 hafi reglunni veriðbreytt þannig að kveðið hafi verið á um tveggja ára fyrningarfrest og nauðsynmálshöfðunar til að rjúfa frestinn. Löggjafinn hafi engan fyrirvara gert um aðnýju ákvæðin giltu ekki um félög eða að mismunandi fyrningarreglur ættu aðgilda í kjölfar gjaldþrots einstaklings og félags. Verði því ekki dregin önnurályktun en sú að tveggja ára fyrningarfrestur gildi jafnt um einstaklinga ogfélög og hann verði ekki slitinn nema með málshöfðun gegn þrotamanninum, sbr.3. mgr. 165. gr. laganna. Engu breyti þótt ákvæði 1. mgr.116. gr. sömu laga kveði á um að mál verði ekki höfðað í héraði gegn þrotabúinema mælt sé sérstaklega fyrir um heimild til þess í lögum. Löggjafanum hafiverið í lófa lagið að mæla fyrir um slíka heimild til að hægt væri í reynd aðrjúfa fyrningu gagnvart gjaldþrota félögum í samræmi við breytingu löggjafans á165. gr. laga nr. 21/1991, en það hafi hann ekki gert. Skiptum á þrotabúi MH-44 ehf.hafi lokið 26. júní 2012. Krafan hafi því verið fyrnd 26. júní 2014, sbr. 2.mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991. Stefnandi hafi ekki höfðað mál tilviðurkenningar á fyrningarslitum og hafi ekki gert slíka kröfu í þessu máli.Auk þess uppfylli stefnandi ekki skilyrði 3. mgr. 165. gr. laganna um sérstakahagsmuni og líkur á fullnustu. Hvað sem heimild tilmálshöfðunar og kröfugerð stefnanda líði sé í öðru lagi ljóst að mál til slitaá fyrningarfresti hefði samkvæmt 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 átt að höfðagegn hinu gjaldþrota félagi. Um aðildarskort sé því að ræða, sbr. 2. mgr. 16.gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, ef stefnandi hugðist slítafyrningarfresti kröfunnar í þessu máli. Ef ákvæði 165. gr. laga nr.21/1991 gilti ekki um félög sé ljóst að engin sett fyrningarregla gildi umkröfur á hendur þrotabúum félaga sem fáist ekki greiddar við gjaldþrotaskipti.Með lagabreytingunni árið 2010 hafi enda þágildandi regla um að nýrfyrningarfrestur byrjaði að líða við skiptalok verið afnumin. Því sé með engumóti hægt að halda því fram að sú regla ætti á ólögfestum grunni að gilda áframað því er félög varði. Ef ákvæðið gildir ekki um félög standi tveirskýringarkostir eftir; annað-hvort falli slíkar kröfur niður við skiptalok eðaþær hafi engan fyrningartíma. Síðari kosturinn sé augljóslega ótækur. Fyrrikosturinn hljóti því að verða ofan á. Samkvæmt því sé ljóst að ef 165. gr. laganr. 21/1991 gildir ekki um félög, og þar með ekki um ógreidda kröfu stefnanda áhendur þrotabúi MH-44 ehf., hafi sú krafa fallið niður og liðið endanlega undirlok við skiptalok búsins 26. júní 2012. Verði ekki fallist áframangreindar málsástæður byggi stefndu á því að víkja beri tryggingarbréfinr. 537-117807 í heild til hliðar þar sem það sé ósanngjarnt af stefnanda ogandstætt góðri viðskiptavenju að bera það fyrir sig gagnvart stefndu, sbr. 1.mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í 2.mgr. 36. gr. komi fram að við mat samkvæmt 1. mgr. skuli líta til efnissamnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðarkomu til. Þá beri einnig að líta til þess hvaða forsendur hafi búið að baki hjástefndu sem loforðsgjöfum og hvort loforðsmóttakandi hafi mátt vita af þeimforsendum. Með framangreindutryggingarbréfi hafi heimili stefndu verið sett að veði til tryggingar á skuldeinkahlutafélags, en það hafi verið Glitnir banki hf., forveri stefnanda, semhafi lagt til að málum yrði hagað með þeim hætti. Bankinn hafi, semfjármálmálastofnun, verið í óyggjandi yfirburðastöðu gagnvart stefndu. Það eigisérstaklega við um stefndu Margréti sem sé öryrki og hafi ekki veriðútivinnandi í yfir 20 ár. Hún hafi ekki sérstaka þekkingu á fjármálum og hafiekkert komið að rekstri Teknís ehf. Þá beri að líta til forsendnaþess að tryggingarbréfið hafi verið gefið út. Það hafi verið bæði verulegforsenda og ákvörðunarástæða af hálfu stefndu, sem stefnandi hafi mátt vita um,að um væri að ræða tímabundna ráðstöfun sem eingöngu væri til komin vegnaveðflutninganna og að staðið yrði við loforð stefnanda um endurskoðun veðbandaog afléttingu tryggingarbréfsins um leið og þau mál væru leyst. Þetta fái meðalannars stoð í tölvupóstsamskiptum stefnda Jóns Þórs við starfsmann stefnanda.Þessar forsendur hafi brugðist þegar stefnandi hafi ekki staðið við loforð sittum endurskoðun og látið tryggingarbréfið hvíla áfram á eigninni. Stefndu teljiað aðstæður til að aflétta tryggingarbréfinu hafi í síðasta lagi skapast þegardæmt hafi verið að gengistryggð lán væru ólögmæt. Hefði þá átt að endurskoðaveðböndin en ekkert hafi orðið úr þeirri endurskoðun þrátt fyrir loforðstefnanda. Við mat samkvæmt 36. gr. laganr. 7/1936 verði einnig að taka tillit til þess að um ólögmætt gengistryggt lánsé að ræða og ósanngjarnt að stefnandi geti sótt rétt á grundvelli slíks lánsán endurútreiknings. Varðandi atvik sem síðar hafi komið til megi einnig lítatil þess að í kjölfar efnahagshrunsins 2008 hafi staða Teknís ehf. veikstumtalsvert sem á endanum hafi leitt til þess að félagið hafi farið í þrot.Stefndu hafi því verið gerður bjarnargreiði með því að félaginu hafi veriðlánað til framkvæmda og heimili þeirra sett að veði til að mæta kröfumstefnanda við veðflutningana. Einnig sé byggt á því aðólögfestar reglur samningaréttar um brostnar forsendur leiði til þess aðtryggingarbréf nr. 537-117807 sé ógilt og að engu hafandi gagnvart stefndu.Stefnandi hafi ekki staðið við loforð sitt um endurskoðun veðbanda Dverghamra.Stefnandi hafi mátt vita af þeirri forsendu stefndu og ákvörðunarástæðu að umtímabundna ráðstöfun væri að ræða. Það væri auk þess ekki ósanngjarnt gagnvartstefnanda að ógilda tryggingarbréfið á þessum grundvelli, m.a. vegna þess aðstefnandi hafi þegar gengið að eignum sem hafi staðið til tryggingar skuldinni.Það sé knýjandi nauðsyn fyrir stefndu að fá sig leyst undan tryggingarbréfinu,enda sé heimili þeirra að veði. Þá byggi stefndu á því að þegarhafi verið gengið að eignum sem hafi staðið til tryggingar allri skuld Teknísehf. Fasteignin að Miðhrauni 8 í Garðabæ hafi verið lögð að veði til tryggingarskuldbindingum Teknís ehf. og stefnandi hafi leyst hana til sín. Fasteignin ánviðbyggingarinnar hafi verið metin á 165 milljónir króna 10. apríl 2007. Réttsé að miða við það verðmat sem hafi legið fyrir þegar eignin hafi verið sett aðveði, enda hafi aðilum verið ljóst að sú eign stæði fyllilega undirskuldbindingum Teknís ehf. Stefnandi hafi sjálfur ákveðið að leysa hana til síná mun lægra verði eða 87 milljónir króna og verði því að bera hallann af því aðhafa vanrækt að leitast við að fá rétt markaðsverð fyrir fasteignina. Þá beriað miða við að hluta af söluandvirði vegna sölu á minni eignahluta að Miðhrauni8, nr. 01 0104, sem hafi verið í eigu Icelandic Hydrogen ehf., hafi átt aðráðstafa inn á skuldabréf nr. 101575. Beri því að líta svo á að þegar hafiverið innleyst fullnægjandi trygging fyrir allri skuld Teknís ehf. og beri þvíað sýkna stefndu af kröfum stefnanda. Stefndu mótmæli kröfum stefnandaum dráttarvexti og málskostnað. Varakrafa stefndu um lækkundómkrafna stefnanda vegna fjárnáms byggist á því að upphæðin sé of há. Stefndureisi kröfuna m.a. á sömu málsástæðum og aðalkröfu, t.a.m. vegna leiðréttingará endurútreikningi ólögmæts gengistryggðs láns. Þá sé ráðstöfun söluandvirðisfasteignarinnar að Miðhrauni 8 í Garðabæ mótmælt. Stefnandi geti ekki byggtviðurkenningarétt sinn á skuld samkvæmt skuldabréfi óháð því hvernig hann hafikosið að ráðstafa söluandvirði fasteignarinnar, svo sem með uppgreiðslu áskuldabréfi nr. 537-74-969031 og tékkareikningsskuld. Greiða hafi átt inn áallar skuldir Teknís ehf. í jöfnum hlutföllum miðað við fjárhæð. Skuld samkvæmtskuldabréfinu nr. 101575 eigi því að miðast við það og fjárhæð fjárnámsins aðlækka sem því nemi að því gefnu að fjárhæð skuldarinnar rúmist innan markatryggingarbréfsins. Málskostnaðarkrafa stefnandabeinist að „hinu stefnda félagi“ en ekki sé útskýrt hvaða félag sé átt við.Engu félagi sé stefnt í málinu heldur tveimur einstaklingum.Málskostnaðarkrafan sé því vanreifuð og uppfylli ekki skilyrði um skýran ogljósan málatilbúnað samkvæmt 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála, sbr. einkum d- og e-lið. Beri því að vísa málskostnaðarkröfunni frádómi. Þá sé og ljóst að dómurinn geti ekki dæmt stefndu til að greiða stefnandamálskostnað eins og stefnandi hagi kröfugerð sinni, sbr. 1. mgr. 111. gr.laganna. IV Stefnandi krefst þess í málinuað viðurkenndur verði 4. veðréttur ífasteigninni Dverghömrum 1 í Reykjavík fyrir 48.071.928 krónum samkvæmttryggingarbréfi útgefnu af stefnda Jóni Þór og Teknís ehf. og samþykktu afstefndu Margréti 10. júní 2008 og til að þola að fjárnám verði gert í fasteigninnifyrir sömu fjárhæð. Stefndu reisa sýknukröfu sínaeinkum á því að skuldabréf það sem standi til grundvallar skuld þeirri semstefnandi krefst viðurkenningar á að sé tryggð með framangreindutryggingarbréfi, sé lán í íslenskum krónum sem bundið sé gengi erlendragjaldmiðla með ólögmætum hætti, samkvæmt 13. gr., sbr. 14. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.Samkvæmt dómaframkvæmd Hæstaréttarverður við úrlausn á því hvort samningursé um lán í erlendri mynt eða íslenskum krónum bundið gengi erlendrar myntar,fyrst og fremst litið til forms og meginefnis þeirragerninga sem liggja til grundvallar skuldbindingunni. Í því sambandi skiptireinkum máli hvernig sjálf skuldbindingin er tilgreind í þeim gerningum. Í dómiHæstaréttar frá 7. júní 2012 í málinu nr. 524/2011 segir að við úrlausn þesshvort um gilt lán í erlendum gjaldmiðlum sé að ræða eða ólögmætt gengistryggtlán í íslenskum krónum sé fyrst að líta til heitis skuldabréfsins sem deilt séum í málinu. Í öðru lagi verði litið til tilgreiningar á lánsfjárhæðinni. Íþriðja lagi verði litið til þess að vaxtakjör séu í samræmi við það að umerlent lán sé að ræða. Þá verði í fjórða lagi litið til skilmálabreytingaskuldabréfsins. Þá segir í dómi Hæstaréttar frá 7. maí 2015 í málinu nr.835/2014 að við úrlausn framangreinds ágreiningsefnis hafi í dómaframkvæmdréttarins fyrst og fremst verið byggt að skýringu á texta þeirrarskuldbindingar sem lántaki hafi gengist undir. Önnur atriði viðlánveitinguna komi ekki til álita ef textaskýring tekur af skarið um efniskuldbindingarinnar að þessu leyti. Heiti skuldabréfsins sem um erdeilt í málinu er „Skuldabréf í erlendum gjaldmiðlum“. Lánsfjárhæðin ertilgreind í erlendum gjaldmiðlum, svissneskum frönkum, japönskum jenum og evrumog þar á eftir jafnvirði í íslenskum krónum. Þá eru vextir samkvæmtskuldabréfinu til samræmis við að um erlent lán sé að ræða, en þeir erutilgreindir LIBOR-vextir vegna lánshluta í öðrum myntum en evrum og íslenskumkrónum og EURIBOR-vextir vegna lánshluta í evrum. Ekki skiptir máli þótt ískilmálum skuldabréfsins komi fram að lánshluti í íslenskum krónum skuli beraREIBOR-vexti, en ekki var um það að ræða í þessu tilviki. Þá er til þess aðlíta að skuldabréfið er samsvarandi því sem um var deilt í máli Hæstaréttar nr.524/2011. Í fjórða lagi er fyrirsögn tveggja skilamálabreytinga„Skilmálabreyting skuldabréfs í erlendum og/eða innlendum gjaldmiðlum“. Er þargetið upphaflegrar lánsfjárhæðar og eftirstöðva í erlendum gjaldmiðlum en ekkier getið jafnvirðisfjárhæðar í íslenskum krónum. Með hliðsjón af ölluframangreindu verður að leggja til grundvallar að um hafi verið að ræða giltlán í erlendum gjaldmiðlum. Stefndu telja það vanreifað hversé staða skuldarinnar samkvæmt skuldabréfinu, en stefnandi hafi ekki bætt úrmálatilbúnaði sínum eftir að Hæstiréttur hafi vísað fyrra máli aðila frá dómi.Í stefnu er ítarlega greint frá stöðu skuldarinnar eftir þær innborganir semvoru inntar af hendi og lögð fram gögn því til staðfestingar. Einnig er greintfrá því hvernig innlausnarverð fasteignarinnar að Miðhrauni 8 í Garðabæ hafiverið fundið og hvernig því hafi verið ráðstafað auk þess sem lögð hafa veriðfram gögn varðandi það. Þá er gerð grein fyrir stöðu skuldarinnar ágjaldfellingardegi og 10. apríl 2015, eða skömmu fyrir málshöfðun. Verður þvíekki fallist á það með stefndu að um vanreifun sé að ræða. Stefndu telja að krafa stefnandaum fjárnám grundvallist á fjárkröfu sem sé fyrnd, sbr. 165. gr. laga nr.21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í 2. mgr. 165. gr. segir að hafi kröfu verið lýst viðgjaldþrotaskipti og ekki fengist greidd við þau sé fyrningu slitið gagnvartþrotamanninum og byrji þá nýr tveggja ára fyrningarfrestur að líða á þeim degisem skiptunum er lokið. Skiptum í þrotabúi MH-44 ehf. lauk 26. júní 2012.Stefnandi höfðaði mál gegn stefndu 12. nóvember 2012 og var dómur kveðinn upp8. apríl 2014. Stefndu skutu málinu til Hæstaréttar sem kvað upp dóm 12.febrúar 2015 og vísaði málinu frá héraðsdómi. Stefnandi höfðaði svo mál þetta 20.apríl 2015. Samkvæmt 11. gr. laganr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, nú 22. gr. laga nr.150/2007 um fyrningu kröfuréttinda gat stefnandi höfðað nýtt mál innan sexmánaða þótt fyrningarfrestur væri liðinn. Var krafa stefnanda því ekki fyrnd ermál þetta var höfðað. Þá verður ekki talið að um aðildarskort sé að ræða. Stefndu byggja jafnframt á þvíað víkja eigi tryggingarbréfinu til hliðar þar sem það sé ósanngjarnt ogandstætt góðri viðskiptavenju að bera það fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. laganr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Samkvæmt 2. mgr.ákvæðisins skal við mat samkvæmt 1. mgr. líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðinaog atvika sem síðar komu til. Stefndu telja að stefnandi hafi haftyfirburðastöðu gagnvart þeim, sérstaklega stefndu Margréti, og það hafi veriðhann sem hafi lagt til að heimili stefndu yrði sett að veði. Þá vísa stefndutil þess að það hafi verið forsenda fyrir útgáfu tryggingarbréfsins að umtímabundna ráðstöfun hafi verið að ræða. Stefndu hafa vísað um þetta tiltölvupóstsamskipta við útibússtjóra bankans. Af gögnum málsins og framburðistefndu verður ráðið að fasteign stefndu hafi verið veðsett þar semveðtryggingar stefnda Jóns og Teknís ehf. urðu minni en áður vegna þess aðviðbygging var skráð á nýjan eiganda, Icelandic Hydrogen ehf., og sáeignarhluti leystur úr veðböndum. Í framangreindum tölvupóstsamskiptum kemurfram að bankinn hafi verið tilbúinn til þess að endurskoða veðböndin á fasteignstefndu ef breytingar yrðu á lánastöðunni, svo sem ef hún lækkaði vegnagengisbreytinga. Ekkert liggur fyrir um að slíkar aðstæður hafi skapast. Verðurþví ekki ráðið af gögnum málsins að önnur forsenda hafi verið fyrir útgáfutryggingarbréfsins en sú að viðbyggingin við Miðhraun 8 í Garðabæ yrði leyst úrveðböndum. Þá verður ekki séð að bankinn hafi nýtt sér yfirburðastöðu þannig aðveðsetningin yrði ósanngjörn eða andstæð góðri viðskiptavenju. Samkvæmtöllu því sem hér hefur verið rakið verður ekki talið að stefndu hafi sýnt framá einhver þau atvik sem leiði til þess að talið verði ósanngjarnt eða andstættgóðri viðskiptavenju að bera samning aðila fyrir sig, sbr. 36. gr. laga nr.7/1936. Ekki verður heldur fallist á að forsendur fyrir útgáfutryggingarbréfsins hafi brostið enda verður, eins og að framan greinir, ekkiséð að bankinn hafi brotið loforð til stefndu um endurskoðun veðbanda áfasteign þeirra. Við aðalmeðferð málsins kom framhjá lögmanni stefndu að ósanngjarnt væri að bera tryggingarbréfið fyrir sig þarsem greiðslumat hafi ekki verið framkvæmt, sbr. samkomulag um notkun ábyrgð áskuldum einstaklinga, en ekki er vikið að þessari málsástæðu í greinargerðstefndu. Lögmaður stefnanda mótmæltimálsástæðunni sem of seint fram kominni. Samkvæmt 5. mgr. 101. gr. laga ummeðferð einkamála nr. 91/1991 skulu málsástæður og mótmæli koma fram jafnskjóttog tilefni verður til. Að öðrum kosti má ekki taka slíkar yfirlýsingar tilgreina nema gagnaðili samþykki eða aðili hefur þarfnast leiðbeininga dómara enekki fengið þær. Kemur þessi málstæða því ekki til álita í málinu. Stefndubyggja á því að þegar hafi verið gengið að eignum sem hafi staðið tiltryggingar skuld Teknís ehf. við stefnanda. Stefndu hafa ekki rökstutt hversvegna miða eigi við verðmat frá því fasteignin hafi verið veðsett árið 2007 enhvorugt það mat sem fór fram 2011. Þá þykir sýnt að jafnvel þótt miðað hefðiverið við þá fjárhæð hefði það ekki lækkað skuldina það mikið að það hefðiáhrif á ábyrgð stefndu samkvæmt tryggingarbréfinu. Engin rök eru heldur færð fyrir þeirrifullyrðingu að miða beri við að hluti af söluandvirði vegna sölu á minnieignahluta að Miðhrauni 8, sem var í eigu Icelandic Hydrogen ehf., hefði átt aðráðstafa inn á skuldabréf nr. 101575.Er stefndu því ekkert hald í framangreindum málsástæðum. Varakröfu stefndu, um lækkunfjárhæðar vegna fjárnáms sem þeim verði gert að þola, reisa þau á sömumálsástæðum og aðalkröfu, sem hefur þegar verið hafnað. Þá telja þau aðsöluandvirði fasteignarinnar að Miðhrauni 8 í Garðabæ hafi átt að ráðstafa inná allar skuldir Teknís ehf. í jöfnum hlutföllum miðað við fjárhæð. Samkvæmttryggingarbréfinu settu stefndu fasteign sína að veði til tryggingar skilvísriog skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum Teknís ehf. ogstefnda Jóns við stefnanda í hvaða formi og gjaldmiðli sem skuldbindingarnareru, allt eftir vali bankans og hvort sem um er að ræða höfuðstól, gengismun,dráttarvexti, innheimtukostnað eða annan kostnað. Engin rök standa því til þessað ráðstafa hafi átt söluandvirðinu inn á skuldir félagsins í jöfnum hlutföllummiðað við fjárhæð. Samkvæmt öllu framangreinduverður fallist á dómkröfur stefnanda og viðurkenndur 4. veðréttur í fasteignstefndu að Dverghömrum 1 í Reykjavík og stefndu gert skylt að þola fjárnám í fasteigninni. Andmæli gegndráttarvaxtakröfu stefnanda eru ekki studd neinum málsástæðum. Með vísan tilþess sem að framan greinir um fyrningu kröfunnar verður fallist ádráttarvaxtakröfuna eins og hún er sett fram. Í stefnu málsins krefststefnandi þess að „hið stefnda félag“verði dæmt til að greiða stefnanda málskostnað auk virðisaukaskatts, en viðaðalmeðferð málsins lýsti lögmaður stefnanda því að um mistök væri að ræða ogað krafist væri málskostnaðar óskipt úr höndum stefndu. Stefndu krefjast þessað málskostnaðarkröfunni verði vísað frá dómi þar sem krafan beinist að „hinustefnda félagi“. Í málinu er stefnttveimur einstaklingum, en engu félagi. Það er þannig ljóst að mistök hafa veriðgerð við framsetningu kröfunnar. Á hinn bóginn eru settar skorður við því ílögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála að hægt sé að breyta kröfum undirmeðferð máls. Í 1. mgr. 111. gr. laganna segir að kröfu sem komi ekki fram í stefnu skulivísað frá dómi nema stefndi hafi samþykkt að hún kæmist að án þess. Þar semmálskostnaðarkrafa á hendur stefndu kom ekki fram í stefnu málsins og stefnduhafa ekki samþykkt að hún komist að í málinu verður að vísa kröfunni frá dómi. Barbara Björnsdóttir héraðsdómari kveður upp þennan dóm. D Ó M S O R Ð: Viðurkenndurer 4. veðréttur stefnanda, Íslandsbanka hf., í fasteigninni Dverghömrum 1,Reykjavík, fastanúmer 203-9155, fyrir 48.071.928 krónum samkvæmttryggingarbréfi nr. 537-117807, útgefnu 10. júní 2008, auk dráttarvaxtasamkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30.apríl 2010 til greiðsludags. Stefndu, Jóni Þór Sigurðssyni og MargrétiJóhannsdóttur, er skylt að þola að fjárnám verði gert í framangreindri fasteignfyrir 48.071.928 krónum, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr.38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. apríl 2010 til greiðsludags. Málskostnaðarkröfustefnanda er vísað frá dómi.
|
Mál nr. 235/2000
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Talið var að sterkur grunur væri kominn fram um að X hefði framið manndráp og þótti verknaður sá, sem X var grunaður um, vera þess eðlis að gæsluvarðhald væri nausðynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi samkvæmt 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. júní 2000, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 9. júní 2000, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 3. júlí nk. kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Hann krefst og kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur. Að virtum gögnum málsins er fallist á með sóknaraðila að fram sé kominn sterkur grunur um að varnaraðili hafi framið afbrot, sem varðað getur við 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en brot á því ákvæði getur varðað allt að ævilöngu fangelsi. Sá verknaður, sem varnaraðili er grunaður um, þykir þess eðlis að ætla má að gæsluvarðhald sé nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Með þessari athugasemd verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 9. júní 2000. Ár 2000, föstudaginn 9. júní er á dómþingi Héraðsdóms Reykjaness sem háð er að Brekkugötu 2, Hafnarfirði af Sveini Sigurkarlssyni, héraðsdómara kveðinn upp úrskurður í málinu nr. R-31/2000: Beiðni sýslumannsins í Kópavogi um framlengingu á gæsluvarðhaldi yfir X: Rannsókn stendur yfir vegna kæru á hendur X vegna gruns um að vera valdur að dauða stúlku sem fannst látin við bakdyrainngang að fjölbýlishúsinu nr. 9 við Engihjalla í Kópavogi þann 27. maí sl. kl. 09:27. Sakborningur hefur viðurkennt að hafa orðið valdur að því sem hann kallar slysi sem varð þess valdandi að hin látna féll til jarðar af svölum á 10. hæð með þeim afleiðingum að hún lést eins og áður greinir. Kærði var fyrir dóminum spurður að því hvað hann ætti við þeim orðum sínum ,, en hann eigi sök á því að stúlkan féll fram af ²og svaraði hann því til að hann viðurkenni hrint henni að svölunum og þannig hafa orðið valdur að slysi. Af hálfu rannsóknara hefur krafa um framhald gæsluvarðhalds verið rökstudd bæði með vísan til a-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 og eins með vísan til 2. mgr. 103. gr. Telur dómari að rannsókn málsins sé svo vel á veg komin að ekki sé hægt að fallast á kröfuna um framhald gæsluvarðhaldsins á grundvelli rannsóknarhagsmuna eins og gert er þegar byggt er á ákvæði a-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Á hinn bóginn verður að telja að rökstuddur og sterkur grunur liggi fyrir um að kærði hafi gerst sekur um afbrot sem varði við 211. gr. almennra hegningarlaga, eða í það minnsta við 2. mgr. 218. gr. sömu laga. Báðar þessar greinar eru með refsiramma sem getur leitt til 10 ára fangelsis eða meira. Telur dómarinn að skilyrði um nauðsyn þess að gæsluvarðhaldi sé beitt með tilliti til almannahagsmuna verði að teljast uppfyllt. Byggir dómari þessa skoðun sína á því að kærði hefur viðurkennt fyrir dóminum að hafa orðið valdur að slysi sem bani hlaust af með því að hrinda hinni látnu og sé óhjákvæmilegt að líta á slíkt atferli sem a.m.k. líkamsárás sem leiði til bana. Í ljósi þessarar viðurkenningar telur dómari að hinar ströngu sönnunarkröfur sem beita verður svo fallast megi á gæsluvarðhald á grundvelli 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 séu uppfylltar og því rétt að fallast á kröfu rannsóknara um gæsluvarðhald yfir kærða allt til mánudagsins 3. júlí nk. kl. 16:00. ÚRSKURÐARORÐ: Kærði, X, sæti gæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 3. júlí 2000 kl. 16:00.
|
Mál nr. 709/2014
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma Benedikt Bogason hæstaréttardómari og Ingveldur Einarsdóttir og Karl Axelsson settir hæstaréttardómarar. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. nóvember 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 1. nóvember 2014 þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 28. nóvember 2014 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 853/2017
|
Ráðningarsamningur Uppsögn Frestur Fæðingarorlof
|
Á var ráðin til starfa hjá M ehf. í fullt starf 1. september 2015 en lét af störfum í nóvember sama ár er hún varð óvinnufær vegna veikinda á meðgöngu. Krafði Á M ehf. um greiðslu fjárhæðar er nam launum í þrjá mánuði auk orlofs. Deildu aðilar um það hvort samkomulag hefði orðið með þeim um að ráðningarsambandi þeirra hefði verið slitið í nóvember 2015. Hæstiréttur taldi að í tilkynningu um fæðingarorlof sem undirrituð var í desember 2015 af þáverandi framkvæmdastjóra M ehf. hefði falist vísbending um að við það tímamark hefði verið litið svo á af hálfu M ehf. að Á væri enn í fullu starfi og ráðningarsambandi þeirra þá ekki verið slitið. Með hliðsjón af því og að teknu tilliti til þess, sem fram kom í héraðsdómi um þetta efni, staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að ósannað væri að ráðningarsambandinu hefði verið slitið í nóvember 2015, en M ehf. sem vinnuveitandi bæri hallann af þeim sönnunarskorti. Þá staðfesti Hæstiréttur jafnframt að Á hefði í fæðingarorlofinu öðlast rétt til þriggja mánaða uppsagnarfrests í samræmi við kjarasamningsákvæði og 2. mgr. 14. gr. laga nr. 95/2000 um fæðingar- og foreldraorlof og að hún hefði hvorki glatað réttindum sínum vegna tómlætis né annarra atvika. Var krafa Á því tekin til greina.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir ogKarl Axelsson og Eiríkur Tómasson fyrrverandi hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. desember 2017.Hann krefst sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrirHæstarétti. Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.Í máli þessu helduráfrýjandi því fram gegn mótmælum stefndu að hún, sem ráðin hafi verið í fulltstarf hjá honum 1. september 2015, hafi látið af störfum í nóvember það ár meðsamkomulagi aðila þannig að ráðningarsambandi þeirra hafi verið slitið. Meðalmálsgagna er tilkynning um fæðingarorlof sem fylgdi umsókn stefndu um slíkt orloftil Vinnumálastofnunar. Í tilkynningunni, sem undirrituð var 10. desember 2015af Pétri Árna Jónssyni, þáverandi framkvæmdastjóra áfrýjanda fyrir hans hönd,var meðal annars tekið fram að starfshlutfall stefndu hjá áfrýjanda væri 100%síðustu fimm mánuðina fyrir fæðingardag tvíburanna, sem hún gekk með, ogáætlaður var 11. febrúar 2016. Í þessu felst vísbending um að í desember 2015hafi verið litið svo á af hálfu áfrýjanda að stefnda væri enn í fullu starfi ográðningarsambandi þeirra þá ekki verið slitið. Í samræmi við það og að teknutilliti til annars þess, sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi um þettaágreiningsefni, verður fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að fyrrgreindstaðhæfing áfrýjanda sé ósönnuð og verður hann sem vinnuveitandi að berahallann af þeim sönnunarskorti.Samkvæmt framansögðu og aðöðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.Áfrýjanda verður gert aðgreiða stefndu málskostnað hér fyrir dómi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal veraóraskaður.Áfrýjandi, Myllusetur ehf., greiði stefndu,Ástu Andrésdóttur, 900.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 14.desember 2017.IMál þetta, sem var dómtekið 20.nóvember sl., er höfðað 18. maí sl. af Ástu Andrésdóttur, Reynimel 39 íReykjavík, gegn Myllusetri ehf., Nóatúni 17 í Reykjavík.Dómkröfur stefnanda eru þær að hiðstefnda félag greiði stefnanda 1.569.923 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmtákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta ogvanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu,af 1.569.923 krónum frá 10. mars 2017 til greiðsludags. Þá krefst stefnandimálskostnaðar.Stefndi krefst sýknu af öllumdómkröfum stefnanda auk málskostnaðar að skaðlausu.Í öndverðu krafðist stefndi þessaðallega að málinu yrði vísað frá dómi. Þeirri kröfu var hafnað með úrskurðidómsins 13. september 2017.IIStefnandi hefur starfað um árabil semblaðamaður og er félagi í Blaðamannafélagi Íslands. Stefndi er félag sem rekurViðskiptablaðið auk fleiri blaða.Í málinu er ágreiningslaust aðstefnandi hóf í september 2014 að skrifa greinar í Viðskiptablaðið og fylgiritþess s.s. „Framúrskarandi fyrirtæki“, „Eftir vinnu“ og „Áhrifakonur“. Til aðbyrja með var um svonefnda lausamennsku að ræða og gerði hún þá stefndareikninga fyrir þá vinnu sem hún leysti af hendi eins og hún væri verktaki. Stefnandiheldur því fram að breyting hafi orðið á þessu í júní 2015 þegar henni hafiverið falin umsjón með einu fylgiriti Viðskiptablaðsins, „Eftir vinnu“ og fékkaðstöðu á ritstjórnarskrifstofu stefnda. Frá þeim tíma telur hún sig hafa veriðstarfsmann stefnda. Ekki var þó gerður skriflegur ráðningarsamningur við hana. Af hálfu stefnda er því ekki mótmæltað samið hafi verið um það í júní 2015 að stefnandi tæki að sér að sjá umumrætt fylgirit. Félagið telur hins vegar að hún hafi ekki orðið starfsmaðurstefnda í skilningi vinnuréttar fyrr en 1. september 2015, en þá mun hún hafafarið á launaskrá hjá stefnda og fengið launagreiðslur. Stefnandi mun hafa tilkynnt þáverandiframkvæmdastjóra stefnda, Pétri Árna Jónssyni, haustið 2015 að hún væri þunguðog ætti von á tvíburum. Áætlaður fæðingardagur samkvæmt framlagðri umsókn umfæðingarorlof, dags. 10. desember 2015, var um miðjan febrúar 2016. Fyrirliggur að stefnandi fékk greidd laun fyrir september, október og hluta nóvember2015, en hún kveðst hafa farið í veikindaleyfi í lok nóvember 2015 vegnaerfiðleika á meðgöngu. Í málinu liggur fyrir læknisvottorð 4. nóvember 2015 enþar kemur fram að stefnandi yrði með öllu óvinnufær frá og með 9. sama mánaðar.Stefnandi eignaðist tvíbura í lokjanúar 2016 og hóf þá töku fæðingarorlofs. Samkvæmt umsókn stefnanda umfæðingarorlof, sem framkvæmdastjóri stefnda ritaði undir, var sótt umsamfelldan orlofstíma og við það miðað að stefnandi tæki 270 daga í orlof. Stefnandi mun hafa sett sig í sambandvið ritstjóra stefnda, Bjarna Ólafsson, í gegnum Facebook um mitt ár 2016 í þvískyni að kanna hvenær hún ætti að snúa aftur til starfa. Hún kveðst ekki hafafengið nein svör við fyrirspurn sinni fyrr en í febrúar 2017 þegar henni vartjáð að búið væri að ráða nýjan starfsmann til þess að sjá um sérblaðið „Eftirvinnu“. Stefnandi og ritstjórinn voru í frekari samskiptum í kjölfarið ogsammæltust að lokum um að ræða málið á kaffihúsi 10. mars 2017. Stefnandikveður ritstjórann þar hafa samþykkt að stefndi myndi greiða henni þriggjamánaða laun auk orlofs. Í stefnu kemur fram að framkvæmdastjóri stefnda hafihafnað því að ritstjórinn gæti skuldbundið félagið með þessum hætti.Lögmaður stefnanda sendi stefndainnheimtubréf 21. apríl 2017 þar sem félagið var krafið um greiðslu í samræmivið samkomulagið 10. mars 2017. Nam höfuðstóll kröfunnar 1.569.923 krónum. Meðbréfi framkvæmdastjóra stefnda 27. apríl 2017 var lögmanninum tjáð að hannkannaðist ekki við neitt samkomulag við stefnanda og óskaði eftir afriti afþví. Með bréfi lögmannsins 28. apríl 2017 var framkvæmdastjórinn upplýstur aðum munnlegt samkomulag hefði verið að ræða við ritstjóra blaðsins á fundi 10.mars 2017. Þar kom einnig fram að hvað sem liði þessu samkomulagi léki enginnvafi á því að stefnandi ætti „rétt til a.m.k. þriggja mánaða launa auk orlofsog framlags í lífeyrissjóð vegna uppsagnar hennar“. Ekki liggur fyrir að þessuerindi hafi verið svarað skriflega.III. Málsástæður og lagarök stefnandaAf hálfu stefnandaer á því byggt að tekist hafi munnlegt samkomulag milli aðila sem fyrrverandiyfirmaður stefnanda hafi staðfest í samskiptum við stefnanda í samskiptum áFacebook. Um sé að ræða þriggja mánaða laun auk orlofs en mánaðarlaun stefnandahafi numið 475.000 krónum eða samtals 1.425.000 krónum auk 10,17% orlofs eðasamtals 1.569.923 krónum sem sé stefnufjárhæð málsins.Stefnandi hafnar því alfarið aðfyrrverandi yfirmaður hennar hafi ekki haft heimild til þess að gera umrættsamkomulag við hana. Hann hafi verið ritstjóri Viðskiptablaðsins og ábyrgðarmaðurþess og hafi komið að ráðningu hennar sem ritstjóra „Eftir vinnu“. Þá hafi hannaugljóslega heimild til þess að segja stefnanda upp starfi og ráða nýjanritstjóra enda hafi fyrirsvarsmenn stefnda ekki gert athugasemdir við þann þáttmálsins.Verði ekki fallist á að tekist hafisamkomulag milli stefnanda og stefnda er á því byggt að stefnandi sé meðþriggja mánaða uppsagnarfrest samkvæmt kjarasamningi Blaðamannafélags Íslands(BÍ) og Samtaka atvinnulífsins (SA). Stefnandi hafi verið ráðin í starf ritstjóra„Eftir vinnu“ í júní 2015 og frá þeim tíma hafi hún verið launamaður hjáfélaginu. Því til stuðnings vísar stefnandi til þess að samkvæmt meginreglumvinnuréttar hafi stefnandi ekki uppfyllt skilyrði þess að vera verktaki, endahafi hún fengið aðstöðu hjá stefnda og starfað undir boðvaldi yfirmanns síns.Það hafi verið staðfest þegar stefnandi hafi verið gerð að launamanni íseptember 2015. Því hafi hún verið fastráðinn starfsmaður stefnda í meira enfjóra mánuði, en skv. kjarasamningi BÍ og SA sé blaðamaður fastráðinn eftirfjögurra mánaða samfellt starf.Þessu til frekari stuðnings er bent áað í tilkynningu til Fæðingarorlofssjóðs, dags. 10. desember 2015, hafi PéturÁrni Jónsson, staðfest fyrir hönd stefnda að stefnandi hafi verið í 100 % starfisíðustu fimm mánuði fyrir tilkynninguna.Stefnandi byggir einnig á því aðfæðingarorlof hennar teljist til starfstíma við áunninn uppsagnarrétt og þvíleiki enginn vafi á því að stefnandi eigi rétt á þriggja mánaða uppsagnarfrestisamkvæmt umræddum kjarasamningi enda haldist áunnin réttindi í fæðingarorlofi.Um sömu fjárhæð sé að ræða og samningur aðila kveði á um eða þriggja mánaðalaun ásamt orlofi.Stefnandi vísar til þess aðuppsagnarfrestur hafi hafist í síðasta lagi um áramótin 2016/2017 þegar nýrritstjóri hafi verið ráðinn í stað stefnanda en þar með hafi ráðningarsamningiaðila í raun verið sagt upp. Ekki hafi verið óskað eftir vinnuframlagi frástefnanda frá þeim tíma og gildi því meginregla vinnuréttar að aðilum íráðningarsambandi verði að bjóðast að bæta úr telji annar aðilinn að hinnbrjóti ákvæði ráðningarsamnings.Telji stefndi að stefnanda hafi veriðsagt upp áður en fæðingarorlofi hennar lauk þann 1. nóvember 2016 byggirstefnandi einnig á því að um ólögmæta uppsögn hafi verið að ræða, sbr. skýrákvæði laga nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof. Leggur stefnandiáherslu á að hún hafi hvorki fengið að hverfa aftur að starfi sínu eftirfæðingarorlof né hafi henni verið boðið sambærilegt starf hjá stefnda, sbr. 2.mgr. 29. gr. laga nr. 95/2000.Stefnandi kveður dráttarvaxtakröfusína miðast við dagsetningu samkomulags um starfslok 10. mars 2017.Um lagarök vísar stefnandi tilmeginreglna samningaréttar og samningalaga nr. 7/1936, almennra reglnavinnuréttar og kjarasamnings SA og BÍ. Þá vísar stefnandi til laga nr. 95/2000,um fæðingar- og foreldraorlof. Kröfu sína um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti,styður stefnandi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunndráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 8. og 9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti ogverðtryggingu, með síðari breytingum. Þá styðjist krafa hennar um málskostnaðvið 130. og 131. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Varðandivarnarþing vísar stefnandi til 32. gr. laga nr. 91/1991.2. Málsástæður og lagarök stefndaStefndi krefst sýknu með þeim rökumað stefnandi hafi ekki verið fastráðin hjá stefnda í skilningi vinnuréttarþegar hún hætti störfum hjá stefnda í nóvember 2015. Af þeim sökum geti húnekki hafa átt rétt á þriggja mánaða uppsagnarfresti samkvæmt kjarasamningiBlaðamannafélags Íslands og Samtaka atvinnulífsins. Til stuðnings því að stefnandi hafiekki verið orðin fastráðin þegar hún hætti störfum vísar stefndi til þess aðekki hafi verið gerður skriflegur ráðningarsamningur við hana. Í þessustarfsumhverfi sé mikið um „lausapenna“, þ.e. einstaklinga í blaðamennsku semskrifi einstakar greinar í blöð, sem stefndi gefi út, án þess að sinna fullustarfi. Aftur á móti sé gerður ráðningarsamningur við alla sem séu í fullustarfi. Stefndi vísar til þess að samkvæmt hreyfingarlista úr bókhaldi stefndahafi stefnandi sinnt verktöku fyrir stefnda allt til september 2015. Eftir aðstefnandi tók að sér umsjón sérblaðsins „Eftir vinnu“ í júní 2015 hafistefnandi því haldið áfram að gefa út reikninga í verktöku, eins og framlagðirreikningar sýni. Þá vísar stefndi til tölvubréfs stefnanda 14. júlí 2015 semstefndi telur vera til marks um að hún hafi sjálf talið sig eiga að byrja ífastri vinnu í september 2015. Á því er byggt af hálfu stefnda að hún hafiverið færð á launaskrá 1. september 2015. Í kjölfarið hafi átt að gera við hanaráðningarsamning en af því hafi ekki orðið eftir að stefnandi tilkynnti umþungun sína. Af þessu dregur stefndi þá ályktun aðstefnandi hafi unnið sem launþegi hjá stefnda um tveggja og hálfs mánaða skeið,þ.e. frá september til 12. nóvember 2015. Samkvæmt grein 3.1 í viðkomandikjarasamningi teljist blaðamaður fastráðinn eftir fjögurra mánaða samfelltstarf. Stefnandi hafi ekki verið fastráðinn blaðamaður hjá stefnda í skilningikjarasamningsins er hún hafi hætt störfum í nóvember 2015. Þar af leiðandi séhaldlaus sú málsástæða stefnanda að hún eigi rétt á starfslokagreiðslu semsvari til launa í þriggja mánaða uppsagnarfresti. Stefndi byggir einnig á því aðathafnir og framferði stefnanda í aðdraganda starfslokanna og samskipti hennarvið Bjarna Ólafsson, þáverandi ritstjóra Viðskiptablaðsins, gefi síður en svotilefni til þess að ætla að hún hafi talið sig vera fastráðinn blaðamann. Í þvíefni vísar stefndi til skilaboða stefnanda til Bjarna 13. febrúar 2017, auksvara Bjarna við þeim skilaboðum og viðbragða stefnanda við þeim svörum. Stefndi telur samskiptin undirstrikaað stefnandi hafi aldrei talið sig vera fastráðna hjá fyrirtækinu. Fyrir þaðfyrsta hafi stefnandi þar lýst því yfir að fæðingarorlofið væri löngu búið.Stefndi vísar til þess að samkvæmt 29. gr. laga nr. 95/2000, um fæðingar- ogforeldraorlof, skuli starfsmaður eiga rétt á því að hverfa aftur að starfi sínuað loknu fæðingar- og foreldraorlofi. Fæðingarorlofi stefnanda hafi lokið 1.nóvember 2016. Á þeim tíma hafi stefnandi því átt að geta horfið aftur aðstarfi sínu hjá stefnda. Tveimur mánuðum eftir það hafi stefnandi óskað eftirþví að hitta ritstjórann og „fara yfir málin“. Engra gagna njóti við í málinuum að stefnandi hafi þurft, af heilsufarsástæðum eða af öðrum ástæðum, aðframlengja fæðingarorlofið. Sú staðreynd, að stefnandi hafi ekki talið ástæðutil að tilkynna stefnda sérstaklega um að hún ætlaði að vera lengur ífæðingarorlofi en lög geri ráð fyrir, staðfesti að mati stefnda að hún hafiekki talið sér það skylt þar sem hún hafi ekki verið fastráðin hjá stefnda. Aðsama skapi telur stefndi einboðið að hann hefði á einhverjum tímapunkti, eftirað fæðingarorlofinu lauk, skorað á stefnanda að mæta aftur til starfa hafi húnverið fastráðin.Stefndi bendir einnig á að stefnandispyrji Bjarna í framangreindum samskiptum hvort hann vanti lausapenna og hverstaðan sé með „Eftir vinnu“. Hefði stefnandi verið fastráðinn starfsmaður líktog hún haldi fram, hefði verið ástæðulaust með öllu að spyrja slíkra spurninga,enda réttur hennar til að snúa aftur í sitt gamla starf ótvíræður. Einhliðatilkynning um hvenær hún hygðist snúa aftur til starfa hefði nægt í þvísambandi. Stefndi hefði ekki átt neitt val um hvort hann vildi fá stefnanda tilstarfa að nýju. Ef stefndi hefði neitað stefnanda um að snúa aftur til starfaað loknu fæðingarorlofi hefði það jafngilt ólögmætri uppsögn með tilheyrandiréttaráhrifum. Sú staðreynd að stefnandi hafi hvorki tilkynnt um endurkomu sínané gert nokkurn reka að því á annan hátt að fá gamla starfið sitt aftur eðaannað sambærilegt starf hjá stefnda, auk þess sem stefndi hafi ekki óskað eftirvinnuframlagi hennar eftir að fæðingarorlofinu lauk, staðfesti að mati stefndaað stefnandi hafi ekki verið fastráðinn starfsmaður. Þá gefi sú huglægaafstaða, sem fram komi í orðum hennar: „veit að langt er um liðið og skil velef þið hafið gert aðrar ráðstarfanir eða vantar ekkert fleira fólk“, ótvíræðavísbendingu um að stefnandi hafi ekki talið sig eiga rétt á því að hverfa afturað starfi sínu.Stefndi byggir á því að stefnandihafi tilkynnt þáverandi framkvæmdastjóra stefnda í september 2015 að hún væriólétt að tvíburum. Hlutirnir hafi æxlast þannig hjá stefnanda að hún hafi þurftað hætta störfum hjá stefnda 12. nóvember 2015 vegna erfiðleika á meðgöngu.Líkt og læknisvottorð sem stefnandi hafi aflað í þessu sambandi sýni hafi húntalist óvinnufær frá 9. nóvember 2015 fram að væntanlegri fæðingu í lok janúar2016. Í samræmi við stöðu sína sem launþegi hafi stefnandi fengið útborguð launvegna nóvember. Athygli sé vakin á því að ekki hafi verið um fullalaunagreiðslu að ræða sem helgaðist af því að stefnandi hafi ekki skilað fulluvinnuframlagi tilgreindan mánuð. Stefnandi hafi ekki gert kröfu um greiðslulauna í veikindum, hvorki fyrir desember 2015 né janúar 2016, heldur notiðgreiðslna frá öðrum aðilum. Það sé í samræmi við yfirlýsingu, sem stefnandihafi gefið þáverandi framkvæmdastjóra stefnda, um að hún myndi ekki krefjastlauna í veikindaleyfi. Þrátt fyrir að réttur stefnanda til launa íveikindaleyfi hafi verið ótvíræður, enda kjarasamningsbundinn, hafi stefnandiengu að síður kosið að gefa hann frá sér. Áhersla sé lögð á að um upplýstaákvörðun hafi verið að ræða sem stefnandi hafi tekið af yfirlögðu ráði, m.t.t.stöðu sinnar hjá stefnda. Stefndi telur augljóst að þetta atriði hefði aldreikomið til umræðu hefði stefnandi talið sig vera fastráðinn starfsmann hjáfyrirtækinu.Á því er byggt að þegar þáverandiritstjóri stefnda, Bjarni Ólafsson, hafi fallist á að hitta stefnanda ákaffishúsi hér í borg 10. mars sl. hafi ekki staðið til að ræða starfslokhennar. Líkt og tölvupóstssamskipti þeirra á milli staðfesti, hafi viðræðurnarþróast út í það á hvern hátt bæri að standa að starfslokum stefnanda hjáfyrirtækinu. Heldur stefndi því fram að stefnandi hafi þar sannfært Bjarna umað hún hafi verið fastráðin og ætti þar af leiðandi rétt á launum í þriggjamánaða uppsagnarfresti. Á grundvelli þeirrar forsendu hafi Bjarni gefiðyfirlýsingu um að gengið yrði frá starfslokum stefnanda á þann hátt sem um hafiverið rætt. Nánar sé á því byggt að Bjarni hafi verið í góðri trú er hann hafigefið yfirlýsinguna og að sá réttur, sem stefnandi hafi talið honum trú um aðhún ætti, væri óumdeildur. Stefndi telur sig hafa leitt í ljós að stefnandihafi aldrei áunnið sér þann rétt sem dómkrafa hennar grundvallist á.Yfirlýsingin sem Bjarni hafi gefið stefnanda varðandi starfslok hennar getialdrei talist skuldbindandi gagnvart stefnda í samningaréttarlegum skilningi. Reglursamningaréttar um brostnar forsendur leiði þegar til þeirrar niðurstöðu.Stefndi áréttar að frá því aðfæðingarorlofi stefnanda lauk og þar til hún hitti Bjarna Ólafsson á kaffihúsií Borgartúni hafi liðið fjórir mánuðir. Allan þann tíma hafi stefnandi hvorkikrafist þess að hverfa aftur að gamla starfi sínu né að stefndi útvegaði hennisambærilegt starf. Fésbókarfærsla stefnanda 13. febrúar 2016 undirstriki þettasjónarmið enn frekar en þar spyrji hún hvort stefnda vanti lausapenna og að húnskilji vel að hann hafi gert aðrar ráðstafanir eða vanti ekki fleira fólk. Áþví sé byggt að við svo búið hafi stefnda verið rétt að líta svo á að stefnandimyndi ekki gera ágreining um þetta. Nánar sé á því byggt að með tómlæti sínu umsvo langan tíma hafi stefnandi glatað rétti til að krefja stefnda umstarfslokagreiðsluna.Sönnunarlega telur stefndi stöðunavera þá að engin gögn liggi fyrir um að stefnandi hafi verið orðinn fastráðinnstarfsmaður í skilningi vinnuréttar þegar hún hætti þar störfum í nóvember 2015.Afstaða beggja aðila og háttsemi sýni svo ekki verði um villst að báðir hafilitið svo á að samskiptum þeirra hafi lokið við það að stefnandi hafi farið íveikindaleyfi án frekari skuldbindinga. Að mati stefnda stoði það ekkistefnanda að bera fyrir sig umsókn um fæðingarorlof þar sem fram komi að húnhafi verið í 100% starfshlutfalli hjá stefnda síðustu fimm mánuðina fyrirfæðingu sem sönnun þess að hún hafi verið fastráðin. Líkt og fram komi ítölvubréfi 9. desember 2015 hafi stefnandi fyllt eyðublaðið út einhliða. Einaaðkoma stefnda að málinu hafi verið sú að framkvæmdastjóri félagsins hafiundirrita skjalið. Ljóst sé að stefnandi hafi fyllt út reitina umstarfshlutfall gegn betri vitund, væntanlega í þeim tilgangi að njóta óskertragreiðslna úr Fæðingarorlofssjóði. Þá dragi það enn frekar úr sönnunargildiskjalsins að upplýsingar, sem fram komi í því, séu í andstöðu við málatilbúnaðstefnanda. Samkvæmt eyðublaðinu hafi áætlaður fæðingardagur barnanna verið 11.febrúar 2016. Í umsókninni kveðst stefnandi hafa verið sjálfstætt starfandi sexmánuðum fyrir áætlaðan fæðingardag, eða í ágúst 2015. Í stefnu sé á hinn bóginná því byggt að stefnandi hafi orðið launþegi hjá stefnda 1. júní 2015 eðatveimur mánuðum áður en hún hafi að eigin sögn orðið sjálfstætt starfandi.Telur stefndi að stefnandi verði að bera hallann af óskýrleika um þetta atriði.Hitt sé alveg ljóst að stefndi hafi ekki staðið skil á launatengdum gjöldumvegna stefnanda fyrr en við fyrstu launagreiðsluna fyrir september 2015 líkt ogupplýsingar úr bókhaldi stefnda staðfesti. Fyrir þann tíma hafi stefnandi boriðsjálf ábyrgð á því sem verktaki að standa skil á staðgreiðslu.Um lagarök vísar stefndi til laga nr.91/1991, um meðferð einkamála, og reglna samningaréttar um brostnar forsendur.Auk þess sé vísað til meginreglna íslensks vinnuréttar um skilyrðifastráðningar og lok ráðningarsambands. Loks er vísað til laga nr. 95/2000, umfæðingar- og foreldraorlof, einkum 29. gr. laganna og ákvæða kjarasamnings. Tilstuðnings kröfu sinni um málskostnað vísar stefndi til laga nr. 91/1991, sbr.einkum 129. gr. og 1.mgr. 130. gr. laganna. IVÍ máli þessu er enginn ágreiningur umað stefnandi hafi verið ráðin í starf blaðamanns hjá stefnda þegar hún varðóvinnufær í nóvember 2015 vegna veikinda á meðgöngu. Naut hún á þeim tímastarfstengdra réttinda samkvæmt gildandi kjarasamningi Blaðamannafélags Íslandsog Samtaka atvinnulífsins, en hluti hans hefur verið lagður fram í málinu. Hvorki verður ráðið af skýrsluþáverandi framkvæmdastjóra stefnda, Péturs Árna Jónssonar, né skýrslu þáverandiritstjóra Viðskiptablaðsins, Bjarna Ólafssonar, fyrir dómi að stefnandi hafisagt upp starfi sínu hjá stefnda þegar hún tilkynnti um þungunina eða lét vitaum veikindaforföllin. Spurður um það atriði bar Pétur á þann veg að hún hefðitilkynnt hvenær hún ætlaði „að hætta störfum“. Þar sem hún var að fara ífæðingarorlof gáfu þau ummæli ekki tilefni til þeirrar ályktunar að stefnandiværi að slíta ráðningarsambandi sínu við stefnda. Þá er ágreiningslaust aðstefndi batt ekki enda á ráðningu hennar við það tækifæri, en hún naut verndargegn uppsögn vinnuveitanda síns samkvæmt 30. gr. laga nr. 95/2000, um fæðingar-og foreldraorlof. Telst því ósannað að ráðningarsambandi aðila hafi veriðslitið áður en fæðingarorlof hennar hófst í janúar 2016. Breytir engu í þvísambandi þó að hún kunni að hafa átt takmarkaðan rétt til veikindalauna úrhendi stefnda fram að fæðingu barna sinna með tilliti til þess hvenær hún fór álaunaskrá.Samkvæmt fyrrgreindum lögum nr.95/2000 er fæðingarorlof leyfi frá störfum sem starfsmaður á rétt á frá fæðingubarns að jafnaði. Helst ráðningarsamband milli starfsmanns og vinnuveitandaóbreytt í orlofinu og á hann rétt á því að hverfa aftur að starfi sínu að þvíloknu, eins og mælt er fyrir um í 29. gr. laganna. Sé þess ekki kostur skal hann eiga rétt á sambærilegu starfi hjávinnuveitanda í samræmi við ráðningarsamning. Í 2. mgr. 14. gr. laga nr. 95/2000 erkveðið á um að fæðingarorlof reiknist til starfstíma við mat á starfstengdumréttindum svo sem rétti til uppsagnarfrests. Samkvæmt grein 3.1 ífyrirliggjandi kjarasamningi, sem áður er getið, telst blaðamaður fastráðinneftir fjögurra mánaða samfellt starf. Í grein 3.2 er síðan mælt fyrir um aðgagnkvæmur uppsagnarfrestur fastráðins blaðamanns og útgefanda sé þrír mánuðir.Hafi stefnandi verið ráðin til starfa 1. september 2015, eins og stefndi heldurfram, er því ljóst að hún öðlaðist í fæðingarorlofinu rétt til þriggja mánaðauppsagnarfrests sem fastráðinn blaðamaður í samræmi við framangreindkjarasamningsákvæði og ótvíræð lagaboð 2. mgr. 14. gr. laga nr. 95/2000. Ímálsvörn sinni vísar stefndi til þess að stefnandi hafi í samskiptum sínum viðritstjóra stefnda, Bjarna Ólafsson, sýnt það í verki að hún hafi sjálf ekkitalið sig eiga réttindi sem fastráðinn blaðamaður. Dómurinn lítur svo á aðumrædd samskipti og sú óvissa sem stefnandi kann að hafa verið í við lokfæðingarorlofs um réttarstöðu sína geti engu breytt um þann rétt sem húnöðlaðist að lögum til þriggja mánaða uppsagnarfrests. Dómurinn fær heldur ekki séð aðstefnandi hafi glatað starfstengdum réttindum sínum við það að mæta ekki afsjálfsdáðum til starfa við lok fæðingarorlofs í nóvember 2016. Í því sambandiber m.a. að líta til þess að stefnandi leitaði í júlí 2016 til þáverandiritstjóra Viðskiptablaðsins, sem var hennar næsti yfirmaður, með fyrirspurn erljóslega tengdist starfinu án þess að fá svar. Um miðjan desember óskaði húneinnig eftir því að „kíkja við“ og „fara yfir málin“ og áréttaði þá beiðnisíðar í þeim mánuði án þess að svar bærist. Þegar hún fékk að lokum viðbrögð ífebrúar 2017 voru þau á þann veg að búið væri að ráða aðra manneskju til að sjáum „Eftir vinnu“, sem hún hafði haft umsjón með. Var henni gefið til kynna aðekki væru önnur störf fastráðinna blaðamanna í boði með þeim orðum að ekki væri„útilokað að við þurfum lausapenna í það blað eða önnur“.Þær greiðslur, sem gögn málsins berameð sér að ritstjóri Viðskiptablaðsins hafi lofað stefnanda á fundinum 10. mars2017, um laun í þriggja mánaða uppsagnarfresti auk orlofs, voru í samræmi viðáunnin starfstengd réttindi hennar eins og rakið hefur verið. Stefnandi fereinungis fram á að við það loforð verði staðið. Dómurinn fær ekki séð aðstefnandi hafi glatað rétti sínum að þessu leyti fyrir tómlæti. Í ljósi þesssem rakið hefur verið ber að fallast á framangreinda kröfu stefnanda. Enginnágreiningur er um tölulegan útreikning á höfuðstól hennar og ber að taka þákröfu til greina eins og hún er fram sett. Stefnandi krefst dráttarvaxta fráþeim degi er samkomulagið var gert 10. mars 2017. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laganr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, er kröfuhafa heimilt að krefja skuldaraum dráttarvexti sem reiknast af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddagahafi hann verið fyrir fram ákveðinn. Hvorki í stefnu né í öðrum gögnum málsinser að því vikið að gjalddagi kröfunnar hafi verið fyrir fram ákveðinn.Upphafstími dráttarvaxtakröfunnar er því vanreifaður og ber að hafna dómkröfustefnanda að því leyti.Hafi ekki verið samið um gjalddagapeningakröfu er samkvæmt 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 heimilt að reiknadráttarvexti frá og með þeim degi þegar liðinn er mánuður frá því að kröfuhafisannanlega krafði skuldara með réttu um greiðslu. Stefnandi krafði stefnda umgreiðslu kröfunnar með innheimtubréfi 21. apríl 2017. Í þessu ljósi verðurstefnda gert að greiða stefnanda dráttarvexti frá 21. maí 2017. Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laganr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnda gert að greiða stefnandamálskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 1.200.000 krónur. Þó að stefndi hafigert tilefnislausa kröfu um frávísun málsins á grundvelli efnislegra sjónarmiðaog varnir hans hafi reynst haldlausar í ljósi atvika telur dómurinn enginskilyrði til þess að beita álagi á málskostnað með vísan til 131. gr. laga nr.91/1991, eins og stefnandi fór fram á við aðalmeðferð málsins. Ásmundur Helgason héraðsdómari kveðurupp dóm þennan.D Ó M S O R Ð:Stefndi, Myllusetur ehf., greiðistefnanda, Ástu Andrésdóttur, 1.569.923 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1.mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 21. maí 2017 tilgreiðsludags.Stefndi greiði stefnanda 1.200.000krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 308/2002
|
Skuldamál
|
H krafði S um greiðslu á eftirstöðvum skuldar. Tekið var fram að skuld S í árslok 1995 væri óumdeild. Þá hefði S greitt inn á skuldina á árinu 1998. Ekki var fallist á innborgun S með þremur skuldabréfum þar sem þau báru ekki með sér að greiðsla hefði verið innt af hendi til H á grundvelli þeirra. Var því héraðsdómur staðfestur um kröfu H.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Haraldur Henrysson, Garðar Gíslason og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. júlí 2002 og krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfu stefnda en til vara að hún verði lækkuð. Hann krefst og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Svo sem skýrlega er rakið í héraðsdómi var skuld áfrýjanda við stefnda í árslok 1995 talin nema 13.426.283 krónum og er það óumdeilt. Í héraðsdómi er síðan rakið hvernig stefndi greiddi inn á skuldina og hvernig eftirstöðvar hennar eru fundnar. Fyrir Hæstarétti ber áfrýjandi fram þá nýju málsástæðu að hann hafi afhent stefnda þrjú skuldabréf, hvert að fjárhæð ein milljón króna, sem innborgun á skuldina. Stefndi hefur lagt bréf þessi fram fyrir Hæstarétti og bera þau ekki með sér að greiðsla hafi verið innt af hendi til stefnda á grundvelli þeirra. Með þessari athugasemd og vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Sigurbjörn Ásgeirsson, greiði stefnda, Hjálpar- og lánasjóði C-vaktar, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 8. júní 2000 og þingfest 14. sama mánaðar. Greinargerð stefnda var lögð fram 17. október sama ár. Í stefnu segir m.a.: ,,Stefnendur sendu bréf til Ríkislögreglustjóra dags. 25. júlí 1999 þar sem háttsemi stefnda var kærð og mun rannsókn vegna málsins nú standa yfir.” Við fyrirtöku málsins á dómþingi 7. nóvember 2000 var bókað: ,,Dómari lýsir yfir að hann telji æskilegt að afgreiðslu á kæru stefnanda á meðferð stefnda á eignum stefnanda til Ríkislögreglustjóra verði lokið áður en aðalmeðferð fer fram í máli þessu eða því verður lokið með öðrum hætti, sbr. dskj. nr. 18. Óskar hann eftir því að lögmaður stefnanda kanni hvar málið er á vegi statt hjá Ríkislögreglustjóra.” Við fyrirtöku málsins 9. janúar 2001 bókaði dómari að honum hefði degi áður, þ.e. 8. janúar, borist símbréf frá lögmanni stefnanda, þar sem hann segðist hafa fengið þær upplýsingar, að rannsókn lögreglu á meintri refsiverðri háttsemi stefnda væri skammt komin, en aukinn kraftur yrði settur í rannsóknina allra næstu daga. Málinu var að ósk lögmanna aðila frestað. Það var tekið fyrir 2. mars og síðan 2. maí 2001, en þá var bókað í þingbók: ,,Yfirmaður Efnahagsbrotadeildar Ríkislögreglustjóra, Jón H. Snorrason tjáði dómara málsins í dag að rannsókn málsins væri lokið hjá því embætti.” Við fyrirtöku málsins 7. júní 2001 er bókað í þingbók: ,,Yfirmaður Efnahagsbrotadeildar Ríkislögreglustjóra hefur tjáð dómara í símtali í gær, að í máli því sem embættið hefur haft til rannsóknar vegna kæru stefnanda á hendur stefnda og rannsókn er nú lokið í, sbr. bókun í síðasta þinghaldi, verði gefin út ákæra fyrir lok þessa mánaðar. Með vísan til bókunar við fyrirtöku þessa máls 7. nóvember 2000 og til 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 ákveður dómari að fresta máli þessu uns fyrir liggja úrslit í ákærumálinu.” Við fyrirtöku 16. október 2001 var enn bókað: ,,Dómari lýsir símbréfi Jóns H. Snorrasonar saksóknara til dómsins, sem barst í morgun, þar sem fram kemur að ákæra á hendur stefnda, Sigurbirni, verði gefin út fyrir 1. nóvember nk. Að ósk lögmanns stefnanda er bréfið lagt fram sem dskj. nr. 20. Dómari frestar málinu til þriðjudagsins 20. nóvember 2001 kl. 11:30.” Hinn 20. nóvember var bókað: ,, Ríkislögreglustjórinn hefur höfðað sakamál á hendur stefnda í þessu máli, nr. S-383/2001, og var það mál þingfest 14. nóvember sl. Gera má ráð fyrir að því máli ljúki snemma á næsta ári. Dómari frestar málinu til þriðjudagsins 19. febrúar 2002 kl. 11:30. Sakamálinu lauk í héraði 9. janúar 2001 með úrskurði. Var ákærunni vísað frá dómi. Úrskurðinum var skotið til Hæstaréttar sem felldi dóm í málinu 22. janúar og staðfesti úrskurð héraðsdómara. Mál þetta var tekið fyrir 26. febrúar og 11. mars 2002. Aðalmeðferð fór fram 21. mars, og var málið þá tekið til dóms. Stefnandi málsins er Hjálpar- og lánasjóður C vaktar, kt. 570589-2619, Brautarholti 30 Reykjavík. Stefndi er Sigurbjörn Ásgeirsson, kt. 041052-3769, til heimilis að Borg, Eyja- og Miklaholtshreppi. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum kr. 4.510.189 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 með síðari breytingum af stefnufjárhæð frá 1. júní 1999 til 1. júlí 2001, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt lögum nr. 38/2201 til greiðsludags. Jafnframt krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í málinu. Til vara er þess krafist að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar. Í báðum tilvikum krefst stefndi þess að stefnandi verði dæmdur til þess að greiða honum málskostnað skv. framlögðum málskostnaðarreikningi með inniföldum áhrifum 24,5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Um málsatvik og málsástæður segir í stefnu, að stefnandi, Hjálpar- og lánasjóður C-vaktar í Reykjavík (HLC) sé félagsskapur sem lögreglumenn á C-vakt lögreglunnar í Reykjavík stofnuðu með sér þann 26. janúar 1980 í þeim tilgangi að gefa fé úr sjóðnum til almennrar líknarstarfsemi og til hjálpar einstaklingum, en einnig að lána sjóðsfélögum eða lögreglumönnum úr sjóðnum í skamman tíma. Sjóðurinn hafi átt sér fyrirmynd innan lögreglunnar í Reykjavík, því að B-vaktin hafi um nokkurra ára skeið starfrækt slíkan sjóð. Stefndi, Sigurbjörn Ásgeirsson, hafi verið einn af stofnfélögum og kjörinn í fyrstu stjórn sjóðsins. Af gögnum sjóðsins megi ráða að Sigurbjörn hafi jafnframt starfað sem framkvæmdastjóri hans frá 1. desember 1981 og allt þar til hann hafi formlega verið leystur frá störfum með ákvörðun framhaldsaðalfundar HLC sem haldinn hafi verið 19. febrúar 1998. Stefnukrafan sé vegna notkunar stefnda Sigurbjörns á fé úr sjóðum stefnanda í eigin þágu á því tímabili sem hann gegndi trúnaðarstörfum fyrir stefnanda. Frá því að upp hafi komist um meðferð stefnda á eignum sjóðsins og um hvaða fjárhæð væri að ræða hafi stjórn stefnanda ítrekað reynt innheimtu fjárins. Stefndi hafi alla tíð lofað endurgreiðslu en ekki staðið við fögur fyrirheit nema að hluta. Eftir margítrekaðar áskoranir hafi stefndi einungis greitt kr. 1.133.000 í reiðufé ásamt því að afhenda stefnanda fasteign sína við Reykjaveg 84 í Mosfellsbæ, en áður hafi stefnanda verið afhent tryggingarbréf í eigninni. Ofangreind fjárhæð (kr. 13.426.283) hafi af hálfu HLC einungis verið vaxtareiknuð samkvæmt útlánareglum sjóðsins á hverjum tíma í stað þess að reikna dráttarvexti eins og telja verði heimilt. Miðað við framangreindar forsendur og eftir að stefnandi hafi greitt áhvílandi lögveð og vanskil veðskulda og veðskuldir á Reykjavegi 84, þrátt fyrir ákvæði í samningum um annað, nemi skuld stefnanda stefnufjárhæð máls þessa. Við fyrirtöku þessa máls 26. febrúar 2002 lagði lögmaður stefnanda fram allmörg skjöl og óskaði eftir fresti til að leggja fram fleiri, m.a. ,,sundurliðun stefnukröfu á grundvelli þeirra gagna sem þegar hafa verið lögð fram”. Slík sundurliðun var lögð fram 11. mars sl. ásamt m.a. fjórum hreyfingalistum úr fjárhagsbókhaldi stefnanda. Sundurliðunin er þannig: A. A. Í fyrsta lagi, segir stefnandi, að um sé að ræða skuld stefnda sem fram komi á reikningi (lykli) nr. 123300 í fjárhagsbókhaldi stefnanda. Í ársbyrjun 1998 nemi skuld stefnda við stefnanda kr. 2.513.042. Vextir það árið skv. [hreyfinga]listanum nemi kr. 188.799, eftir að tekið hafi verið tillit til þriggja innborgana með peningum það árið, kr. 50.000 1.2.1998, kr. 50.000 2.4.1998 og kr. 1.133.000 16.6.1998. Á listanum sé einnig færð í árslok 1998 til frádráttar skuldinni skuld sjóðsins vegna inneigna stefnda við hann að fjárhæð kr. 144.874: C. Til viðbótar A og B hér að framan komi svo vanskil á veðskuldunum að fjárhæð kr. 107.745, gjaldfærð 17.12.1998 á nýjan lykil í fjarhagsbókhaldi nr. 123320, undir heitinu “SÁ áfallin gjöld/afb. R-84”. Einnig kr. 231.251 vegna vangoldinna fasteignagjalda. Samtals kr. 338.996. D. Þá segir stefnandi að fjórði reikningurinn í fjárhagsbókhaldi stefnanda, sem tengist málinu, sé nr. 123330, “SÁ yfirtekinn yfirdráttur 6878”. Þar sé um að ræða yfirdrátt á reikningi við Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis nr. 1150-26-6878 sem stefndi bar ábyrgð á, sbr.framlögð skjöl. Við greiðslu 1.3.1999 hafi skuldin numið alls kr. 1.119.470. Í kröfugerð er einungis miðað við kr. 1.077.634, sbr. framlagða kvittun um greiðslu. Fjárhæðir liðanna A-D hér að framan dregur stefnandi saman þannig: Samtals höfuðst. skuldar pr. 1.1.1999kr.4.352.091,- Vextir frá 1.1.1999 til 1.6.1999, 9.6% ársv. kr. 174.083,-. Í stefnu segir að stefndi hafi talið sér óskylt að greiða kröfur stefnanda nema að hluta þar sem meginhluti fjárins hafi að hans sögn runnið til annars aðila en hans sjálfs. Hann hafi þó ritað undir yfirlýsingu þann 14. nóvember 1998 þar sem hann skuldbindi sig til að greiða kröfuna að fullu. Þar sem stefndi hafi í engu sinnt ítrekuðum greiðslutilmælum frá því að fasteign hans við Reykjaveg var afhent stefnanda, telur stefnandi nauðsynlegt að höfða einkamál til innheimtu kröfunnar. Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, en regla þessi fái m.a. lagastoð í 5., 6. og 28. gr. laga nr. 39/1922. Um dráttarvexti er vísað til III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Krafan um málskostnað er studd við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísast til 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í greinargerð stefnda er málsvöxtum lýst svo að stefndi hafi starfað sem lögreglumaður á C-vakt í Reykjavík. Sem slíkur hafi hann orðið aðili að stefnanda og greitt til hans. Mál hafi þróast þannig að á stefnda hafi lent að vera nokkurs konar framkvæmdastjóri stefnanda, þ.e. stefndi hafi tekið að sér að framkvæma það, sem stjórn stefnda hafði ákveðið skv. 5. gr. laga stefnanda. Stefndi hafi ekki haft með höndum neina ákvarðanatöku um það hverjum var lánað, né hvað mikið. Stjórn stefnanda hafi ákveðið að lána Hafsteini B. Sigurðssyni, Grundarhúsum 4 Reykjavík, verulegar fjárhæðir, sem stefndi hafi síðar verið krafinn um, vegna þess að þeir Hafsteinn hafi staðið saman að rekstri sameignarfélagsins Snöggs s/f. Stefndi hafi talið sig bera nokkra ábyrgð á skuldum Hafsteins og því fallist á að greiða hluta þeirra. Stefndi hafi að fullu endurgreitt allt það er honum hafi borið að endurgreiða og vel það. Stefnda sé því ekki ljóst tilefni þessarar málsóknar, enda séu engin gögn lögð fram, hvorki um skuldir stefnda, Hafsteins, endurgreiðslur né neitt annað. [Greinargerð stefnda var lögð fram áður en stefnandi lagði fram sundurliðun stefnukröfu og ýmis gögn sem hún byggir á. Aths. dómara] Málsástæður og lagarök stefnda Aðalkröfu sína um sýknu byggir stefndi á því að skuld hans við stefnanda sé að fullu greidd. Fyrir liggi í stefnu og í yfirlýsingu aðila í tengslum við kaupsamning og útgáfu afsals fyrir fasteigninni Reykjavegi 84, að stefnandi telji skuld stefnda við sig í árslok 1995 nema kr. 13.426.283. Stefndi telur skuld þessa mun lægri, enda sé upphæðin ekki studd neinum öðrum gögnum en fullyrðingum stefnanda sjálfs. Þá komi fram í stefnu að stefndi hafi greitt kr. 1.133.000 í peningum inn á skuld sína. Eftir standi þá kr. 12.293.282, og skv. fyrrnefndri yfirlýsingu aðila hafi stefndi greitt stefnanda kr. 12.936.458 með afsali á fasteign sinni. Hann hafi þannig ofgreitt stefnanda kr. 643.176. Samkvæmt grein 6.3 í lögum stefnanda hafi átt að endurgreiða stefnda það, er hann hafði greitt í sjóðinn, er hann hætti í sjóðnum. Það hafi stefnandi ekki gert, né heldur hafi hann gert neina grein fyrir því, hver sú fjárhæð var og hvernig því fé hafi verið ráðstafað. Stefndi fullyrðir að sú fjárhæð nemi mun meiru en meintri skuld hans við stefnanda og sé það því stefnandi sem skuldi stefnda, en ekki öfugt. Stefndi segir að sér sé hulin ráðgáta hvaðan þær kr. 4.528.983 [Upphafleg stefnukrafa. Aths. dómara] koma, sem krafist er í stefnu, enda hvorki gerð tilraun til þess að skýra þá tölu, né er hún studd nokkrum gögnum, hvað þá að sundurliðun hennar sé að finna í stefnu eða öðrum gögnum málsins. [Ath. ber að við undirbúning aðalmeðferðar í febrúar og mars 2002, lagði stefnandi fram fjölmörg skjöl, þ. á m. sundurliðun stefnukröfu. Aths. dómara] Varakrafa stefnda um verulega lækkun á stefnukröfum er byggð á sömu atriðum og aðalkrafa, en hann segir að sér sé ómögulegt að reikna kröfuna nákvæmlega vegna þess að allar reikniforsendur stefnanda vanti í málið svo og öll gögn um fjárhæðir, enda sé allt bókhald stefnanda í vörslum hans sjálfs og að því hafi stefndi engan aðgang. Um lagarök segir stefndi að málskostnaðarkrafa stefnda byggist á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og krafan um að tekið verði tillit til 24,5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknun við ákvörðun málskostnaðar byggist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt þar sem lögmönnum er gert skylt að innheimta virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. Stefndi reki ekki neina virðisaukaskattskylda starfsemi og honum því nauðsynlegt að gætt sé þessa við ákvörðun málskostnaðar. Skýrslur fyrir dómi gáfu vitnin Kristján Kristjánsson, Óskar Bjartmarz, Jónas H. Þorgeirsson og Atli Már Sigurðarson, sem allir eru lögreglumenn tengdir stefnanda, og Hafsteinn Sigurðsson fyrrverandi lögreglumaður og viðskiptafélagi stefnda. Kristján Kristjánsson, f. 1953, er gjaldkeri stefnanda. Hann kvaðst hafa verið einn stofnenda stefnanda og hafa verið framkvæmdastjóri fyrsta ár sjóðsins. Þá hefði hann hætt störfum í lögreglunni tímabundið og sagt af sér störfum framkvæmdastjóra. Stefndi hefði þá tekið við. Síðan hefði hann, að því hann best myndi, ekki komið að stjórn stefnanda fyrr en árið 1996, þegar menn hefðu verið orðnir uggandi um hag stefnanda og reynt að ,,gera stjórnina virka aftur”. Síðan hefði hann setið í stjórninni, fyrst sem formaður, en síðan sem gjaldkeri frá áramótum 1996/1997. Á árunum 1982 til 1996 hefði hann ekki haft afskipti af stjórn stefnanda, nema hvað hann hefði rætt við stefnda sem starfsfélaga um málefni stefnanda. Vitnið var beðið að lýsa aðdraganda þess að ný stjórn stefnanda tók til starfa í apríl 1996. Hann sagði að um nokkurra ára bil hefði verið ,,ósköp lítil stjórn yfir sjóðnum, nema bara Sigurbjörn sá um þennan daglega rekstur og ákvarðanatöku um útlán og annað. Við vorum farnir að heyra það utan að okkur að það væru svona ekki allir hlutir í lagi.” Komið hefði í ljós að þetta hefði verið rétt. Megnið af inneignum sjóðsins, það sem sjóðfélagar og viðskiptamenn hefðu átt inni, hefði verið í útláni og meiri parturinn hjá einum einstaklingi, sem stefnandi hefði sagt vera Hafstein Sigurðsson. Þeir stefndi og Hafsteinn hefðu verið viðskiptafélagar, hefðu rekið saman efnalaug. Stefndi hefði ávallt sagt að hann tæki fulla ábyrgð á því að þessi skuld yrði greidd. Stefndi hefði skýrt undanbragðalaust frá stöðu mála og fullyrt ,,í okkar eyru að hann bæri ábyrgð á þessu og myndi sjá til þess að þetta yrði greitt.” Þetta hefði hann sagt við stjórnina og á stjórnarfundum og einnig í samtölum utan funda. Hann hefði þó greitt ósköp lítið fyrst í stað, kannski 50 til 60 þúsund krónur á nokkurra mánaða fresti, vitnið kvaðst ekki muna það nákvæmlega. Vitnið Kristján var spurður um tryggingarbréf (allsherjarveð), sem stefndi gaf út 18. október 1996 til stefnanda, með veði í fasteigninni Reykjavegi 84 Mosfellsbæ. Vitnið kannaðist við bréfið og sagði að stefndi hefði gefið út annað tryggingarbréf til stefnanda með veði í efnalauginni Snöggi, sig minnti að það hefði verið að fjárhæð kr. 3.000.000. Því bréfi hefði verið aflétt 1998, þegar stefndi hefði verið að hætta í lögreglunni og hefja búskap í Eyja- og Miklaholtshreppi. Á þeim tíma hefði hann sagst vera að selja efnalaugina og hefði beðið stefnanda um að aflétta veðinu gegn því að hann greiddi inn á skuldina. Hann hefði talað um að greiða 2.000.000 króna, en hann hefði ekki greitt nema kr. 1.133.000. Kr. 1.000.000 hefði hann greitt inn á reikning stefnanda, en kr. 133.000 inn á reikning sjóðfélaga, sem aftur hefði greitt sjóðnum. Vitnið Kristján sagðist, aðspurður, ekki minnast þess að nokkru sinni hefði verið ágreiningur um fjárhæð skuldar stefnda við stefnanda. Það hefði ekki verið meðan stefndi var framkvæmdastjóri stefnanda og þar á eftir, en ,,við höfum að vísu lítið talað við hann síðan hann hætti. Þessar tölur eru frá honum komnar.” Stefndi hefði síðast gert ársreikninga fyrir árið 1996, og þegar vitnið Kristján hefði tekið við af honum hefði hann fengið frá honum lista yfir þá sem skulduðu sjóðnum og þá sem áttu inni hjá honum. Nánar var spurt um fjárhæðir og lagt fyrir vitnið bréf stjórnar stefnanda til Rannsóknarlögreglu ríkisins, dags. 17. október 1996, þar sem m.a. er gerð grein fyrir skuldastöðu stefnda við stefnanda árin 1989 til 1995. Þar kemur fram að staða skuldarinnar er í árslok 1989 með áföllnum ógreiddum vöxtum kr. 2.205.937; árið 1990 hefur stefndi fengið lánað hjá stefnanda kr. 3.259.016, árið 1991 kr. 2.228.870, árið 1992 kr. 3.520.530 og árið 1993 kr. 1.243.825; staða skuldar í árslok 1995 er kr. 13.426.283. Kristján sagði að þessar tölur allar væru frá stefnda og megnið af texta bréfsins. Stjórnarmenn hefðu ekki haft aðgang að ,,reikningum sjóðsins, hann lagði þessar tölur fram.” Fram hafa verið lagðar í málinu 24 kvittanir sem bornar voru undir vitnið Kristján. Tólf þeirra eru stílaðar á stefnda og aðrar 12 á Hafstein Sigurðsson, tvær og tvær dagsettar 2. dag hvers mánaðar árið 1997, frá 2. janúar 1997 til 2. desember. Kristján sagði að þær væru ritaðar af stefnda, með hans hendi. Önnur þeirra, sem síðast væri dagsett, sýndi að skuld Hafsteins Sigurðssonar við stefnanda hefði 2. desember 1997 numið með vöxtum kr. 13.410.947. Í sambandi við þessi skjöl sagði vitnið að stefndi hefði áfram gegnt trúnaðarstöðu hjá stefnanda fram á mitt ár 1998, þegar hann hætti í lögreglunni. Hann hefði margsinnis ítrekað við stjórnina að hún þyrfti ekki að hafa áhyggjur af skuldinni, hann ætlaði sér að greiða hana, hann ætti næga tryggingu fyrir henni. Stefndi hefði fært bókhald fyrir stefnanda allt til áramóta 1997/98. Vitnið kvaðst muna að á árinu 1996 hefði hann beðið stefnda um að fá að sjá bókhaldið. Stefndi hefði þá sýnt sér bunka af kvittunum, sem hann (vitnið) hefði ekkert skilið í. Þá hefði verið tekin sú ákvörðun í stjórn stefnanda að vitnið tæki að sér að færa bókhaldið, svo að það yrði eðlilega fært. Undir vitnið Kristján voru bornar tvær kvittanir, sams konar þeim sem fyrr var lýst, stílaðar á stefnda með rithönd hans og dagsettar 2. janúar 2. apríl 1998. Vitnið benti á að skuldastaða stefnda 2. janúar 1998, kr. 2.513.042 hefði verið færð inn á fram lagðan hreyfingalista nr. 123300, með nafni stefnda, en fyrsta færslan þar væri einmitt þessi fjárhæð. Hreyfingalistinn sýnir færslur árið 1998. Kristján var spurður um vexti skv. þeim skjölunum sem nefnd eru hér að framan, á hverju þeir hefðu byggst. Hann sagði að í upphafi, þegar stefnandi var stofnaður, hefði stjórn hans tekið ákvörðun um vexti, en síðan hefði stefndi reiknað ,,þessa vaxtatölu út frá einhverjum forsendum, sem ég man ekki hvort var eitthvað miðað við vexti hjá Seðlabankanum, ég bara man það ekki.” Vaxtatölur hefðu verið byggðar á forsendum sem hann hefði komið upp á sínum tíma, og stjórn stefnanda hefði ekki breytt. Nánar spurður sagðist vitnið ekki muna nákvæmlega hver vaxtaprósentan var, en hélt að miðað hefði verið við 8% ársvexti, en vextir hefðu samt veri reiknaðir mánaðarlega. Aldrei hefðu verið reiknaðir dráttarvextir skv. ströngustu kröfum á þessar skuldir. Sambærileg skjöl hefðu verið rituð fyrir alla lánþega og sömu vextir reiknaðir. Undir vitnið Kristján var borin klausa úr málavaxtalýsingu í greinargerð stefnda: ,,. . . stefndi tók að sér að framkvæma það, sem stjórn stefnda hafði ákveðið skv. 5. gr. laga stefnanda. Stefndi hafði ekki með höndum neina ákvarðanatöku um það hverjum var lánað, né hvað mikið.” Vitnið kvaðst ekki geta tekið undir þetta. Hann kvaðst aldrei hafa séð neina stjórnarsamþykkt stefnanda um lánveitingar til stefnda eða til Hafsteins Sigurðssonar. Undir vitnið Kristján var borin sundurliðun á dómkröfum stefnanda, sbr. hér framar í dóminum, og einnig klausa í kaupsamningi og afsali stefnda til stefnanda á fasteigninni Reykjavegi 84, þar sem segir: ,,Gengur ofangreindur nettóeignarhluti seljenda í fasteigninni í samræmi við ofangreint til lækkunar á umræddum kröfum kaupanda sbr. sérstakt samkomulaga aðila þar um. Seljendur lofa að aflétta af eigninni tryggingarbréfi útgefnu 7.2.1994, til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis að höfuðstól kr. 1.300.00,- í síðasta lagi fyrir 1. janúar 1999. Með samkomulagi aðila verður og aflýst af eigninni öllum öðrum áhvílandi verðskuldum m.v. veðbókarvottorð dags. 2. nóvember 1998. Seljendur lýsa því yfir að að engin höft eða kvaðir aðrar hvíli á eigninni. Komi til þess að kaupandi þurfi að taka á sig með einum eða öðrum hætti áfallin gjöld, áhvílandi tryggingarbréf, skatta eða kvaðir sem tilheyra seljendum og á eigninni hvíla, lækkar innborgun á kröfur kaupanda þ.e. fjárhæð skv. lið 2 hér að ofan um samsvarandi fjárhæð.” Kristján var spurður um efndir stefnda samkvæmt þessu. Hann sagði að stefndi hefði ekki aflétt tryggingarbréfinu, og stefnandi hefði þurft að borga kr. 1.077.000 til að aflétta því, sbr. D-lið í sundurliðun stefnukrafna. Að auki hefði stefnandi þurft að greiða vanskil á fasteignagjöldum og veðdeildarlánum upp á tæpar 339.000 krónur, sbr. C-lið í sundurliðun stefnukrafna. B-liður sundurliðunarinnar sagði vitnið að sýndi það sem eftir stæði af ríflega 13 milljón króna skuld stefnda eftir að frá hefði verið dregið það sem stefnandi fékk fyrir fasteignina. A-liður sýndi eftirstöðvar af þeirri skuld sem stefndi hefði skráð sjálfan sig fyrir. Þá var borið undir vitnið Kristján bréf lögmanns stefnanda til stefnda frá 28. apríl 1999, þar sem því er lýst að eftirstöðvar kröfunnar á hendur stefnda séu kr. 4.528.983. Vitnið staðfesti að bréfið væri byggt á upplýsingum frá sér. Eftirstöðvar kröfunnar hefði 1. janúar 1999 verið kr. 4.352.091. Undir vitnið Kristján var borin yfirlýsing undirrituð af stefnda og þremur mönnum úr stjórn stefnanda 14. nóvember 1998. Þar segir m.a.: ,,HLC telur skuldina [þ.e. skuld stefnda við stefnanda] hafa numið samtals í árslok 1995 kr. 13.426.283.- þ.m.t. áfallnir samningvextir þann dag.” Spurt var hvers vegna talan væri miðuð við árslok 1995 í skjali sem gert væri nóvember 1998. Vitnið kvaðst ekki muna það. Hugsanlega væri þetta vegna þess að tekin væri upp talan úr bréfinu til RLR á sínum tíma, sem stefndi hefði átt þátt í að semja. Þá var Kristján spurður um framlagt tryggingarbréf, út gefið af stefnda 7. febrúar 1994 il Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis, að fjárhæð kr. 1.300.000, með veði á 5. veðrétti í Reykjavegi 84. Vitnið sagði að bréfið hefði verið gefið út til að tryggja yfirdrátt sem stefndi hefði tekið á hlaupareikning stefnanda og notað í sína eigin þágu. Þetta hefði stjórn stefnanda ekki haft hugmynd um fyrr en hann, vitnið, hefði farið að færa bókhald stefnanda árið 1997. Hlaupareikningur þessi hefði verið nr. 006878. Kristján var spurður hvers vegna ekki væru til staðar kvittanir, t.d. fyrir fasteignagjöldum sem stefnandi hefði greitt fyrir stefnda og vegna greiðslu á húsnæðisstjórnarlánum. Hann sagði að bókhaldið hefði verið fært skv. þessum kvittunum og þær hefðu fengið fylgiskjalanúmer. En kvittanirnar væru ekki lengur til staðar í möppu þar sem þær ættu að vera. Sig minnti að þær hefðu verið teknar úr möppunni á einhverju stigi þessa máls eða vegna rannsókn opinbera málsins á hendur stefnda. Hafsteinn Bergmann Sigurðsson, bifreiðarstjóri, f. 1943, kvaðst aðspurður ekki geta staðfest að megnið af skuld stefnanda við stefnda væri vegna lána til sín. Hann kannaðist við að hafa tekið lán hjá stefnanda. Það hefði verið fljótlega eftir stofnun sjóðsins, þá hefði hann fengið eins og aðrir hámarkslán, sem hann myndi nú ekki fjárhæð á. Þetta hefði líklega verið 1981 eða 1982. Hann hefði þá verið í lögreglunni. Hámarkslán á þessum tíma hefði numið nokkrum hundruðum þúsunda króna. Hann kvaðst hafa greitt af þessu láni þangað til stefndi hefði tekið við fjárreiðum hans og hefði séð um að greiða lánið. Hann kannaðist ekki við að hafa fengið lán frá stefnanda, eftir að stefndi tók við stjórn hans, ,,engar 13 milljónir”, sagði vitnið. Vitnið játaði því að hann og stefndi hefðu verið viðskiptafélagar, en hann kannaðist ekki við að hafa séð lán frá stefnanda í rekstri fyrirtækis þeirra. Hann sagði að fyrirtæki sitt hefði farið á hausinn, meðan stefndi hefði haft fjárreiður þess. Þess peninga hefði hann aldrei séð. Vitnið Óskar Bjartmarz, f. 1956, er lögreglumaður. Hann kvaðst ekkert hafa átt í stefnanda, C-vaktar sjóðnum. Hann hefði hins vegar verið formaður Íþróttasambands lögreglumanna, og það hefði átt peninga í stefnanda, hefði lagt inn peninga í sjóðinn til ávöxtunar. Sem slíkur hefði hann komið að málefnum stefnanda eftir að stjórn hans varð virk, þ.e. þegar borist hefði fyrirspurn frá RLR. Það hefði leitt til þess að hann hefði verið beðinn um að taka við af stefnda í upphafi árs 1998 og sjá um að innheimta lán og greiða það sem greiða þurfti og annað slíkt. Hann hefði aldrei setið í stjórn stefnanda. Vitnið Óskar kvaðst, aðspurður, ekki minnast þess að stefndi hefði nokkru sinni þrætt fyrir skuld sína við stefnanda, þvert á móti: Hann hefði ávallt viðurkennt ,,að skulda þessa peninga og að hann mundi gera þá upp og að menn þyrftu ekki að hafa neinar áhyggjur, því að hann ætti nægjanleg veð fyrir þessari skuld, og hún yrði gerð upp.” Hann kvaðst ekki muna nákvæmlega fjárhæð skuldarinnar, en hún hefði verið á annan tug milljóna. Fjárhæðin hefði verið byggð á gögnum sem komið hefðu frá stefnda sjálfum. Þetta hefði komið fram í viðtölum hans við samstarfsmenn hans, stjórnarmenn stefnanda. Vitnið kvaðst sjálft ekki hafa átt þátt í að taka saman upplýsingar handa RLR. Vitnið sagði að upphaflega hefði C-vaktar sjóðurinn, eins og aðrir slíkir, verið söfnunarsjóður, lögreglumenn hefðu lagt í hann ,,smáaura”, en hann hafði breyst í það það verða ávöxtunarsjóður, og þá hefðu menn farið að leggja í hann hærri fjárhæðir. Sjóðurinn hefði boðið upp á ágæta ávöxtun. Undir Óskar var borið skjalið með kaupsamningi um fasteignina Reykjavegi 84 og afsali fyrir þá eign og spurt hvernig stefndi hefði efnt skuldbindingar sínar skv. þessu skjali. Vitnið sagði að stefndi hefði ekki greitt ,,þennan yfirdrátt”, þ.e. hann hefði ekki létt af tryggingarbréfinu, sem hefði verið til tryggingar yfirdrætti á reikningi stefnanda í Sparisjóði Reykjavíkur. Yfirdráttinn hefði stefnandi orðið að greiða. Óskar kvaðst hafa sem framkvæmdastjóri stefnanda farið ásamt formanni stefnanda, Hálfdáni Daðasyni, til sparisjóðsstjóra, og þeir hefðu samið við hann um uppgjör á þessari skuld. Stefnandi hefði líka greitt Húsnæðismálastjórn og fasteignagjöld, sem hefðu verið greidd á lögmannsstofu í Mosfellsbæ. Vitnið bar að fært hefði verið af tékkareikningi stefnanda nr. 50960 við SPRON til greiðslu á þessum gjöldum. Af framlögðu yfirliti yfir þennan reikning fyrir tímabilið 2. til 31. desember 1998 má m.a. sjá færslur út af reikningnum að fjárhæð kr. 231.251 og kr. 107.745. Þessar fjárhæðir segði vitnið hefðu verið notaðar til að greiða Húnæðimálastjórn og fasteignagjöldin. Vitnið Jónas Hannes Þorgeirsson, lögreglumaður, f. 1956, kvaðst hafa verið einn stofnenda stefnanda á sínum tíma, um 1980, og hefði verið viðloðandi hann síðan. Hann hefði þó ekki gegnt trúnaðarstörfum fyrir stefnanda allan þann tíma. Einhvern tíma hefði hann verið ritari. Hann hefði komið inn í stjórn stefnanda 1996 og hefði verið í henni síðan. Vitnið sagði að það hefði frést einu til tveimur árum áður en hann kom inn í stjórn 1996, að ekki væri allt með felldu í sjóðnum. Á þessum tíma og allt frá stofnun stefnanda hefði stefndi séð um rekstur hans að mestu leyti. Stefndi hefði mætt á flestalla fundi stjórnar eftir 1996. Hann hefði upplýst greiðlega um stöðu sjóðsins, þ. á m. um það sem hann hefði talið sig vera ábyrgan fyrir. Jónas var þá spurður á hvaða gögnum hefði verið byggt þegar fundin var skuld stefnda við stefnanda. Hann sagði að á fundi í apríl 1996 hefði ekki legið fyrir hver skuldin væri, en um haustið það ár, þegar borist hefði fyrirspurn frá RLR, hefðu verið tekin saman gögn um stöðuna. Þau hefðu öll komið frá stefnda. Sú greinargerð sem þá hefði verið tekin saman hefði verið send RLR. Vitnið Jónas var spurður um bókhaldsgögn stefnanda frá því fyrir 1996, hvað orðið hefði af þeim. Það kvaðst hann ekki vita. Stjórnarmenn hefðu talið víst að þau væru heima hjá stefnda, hann hefði rekið sjóðinn frá sínu heimili. Hann kannaðist ekki við að stefndi hefði afhent stjórn stefnanda nein gögn. Samskipti stjórnar við stefnda hefðu verið ,,á mjög góðum nótum” meðan hann var í lögreglunni í Reykjavík, en þegar hann hefði hætt og flust út á Snæfellsnes, hefði þetta breyst. Í nóvember 1998 hefði hann, vitnið , farið ásamt öðrum út á Snæfellsnes til að fá stefnda til að skrifa undir afsal fyrir húsi sínu við Reykjaveg. Þeir hefðu verið hjá stefnda í nokkrar klukkustundir. Þeir hefðu gengið eftir tilteknum gögnum, en stefndi hefði sagt að hann gæti ekki látið þau af hendi að sinni, það væri djúpt á þeim. Það hefði verið sinn skilningur að þessi gögn væru þarna einhvers staðar hjá stefnda. Undir vitnið Jónas var borin þessi klausa úr greinargerð stefnda: ,, . . . stefndi tók að sér að framkvæma það, sem stjórn stefnda hafði ákveðið skv. 5. gr. laga stefnanda. Stefndi hafði ekki með höndum neina ákvarðanatöku um það hverjum var lánað, né hvað mikið.” Hann kvaðst alls ekki geta tekið undir þetta. Hann kvaðst ekki kannast við að fyrir hefðu legið stjórnarsamþykktir um lánveitingar til stefnda eða til Hafsteins Sigurðssonar. Jónas sagði að margsinnis hefði komið fram á fundum að stefndi hefði sagt að hann mundi standa við skuld sína við stefnanda að öllu leyti og líka það sem hefði verið eyrnamerkt Hafsteini Sigurðssyni. Stefndi hefði alltaf sagt, að þetta væri alfarið hans, og hann mundi sjá um þetta. Vitnið staðfesti nafnritun sína undir bréf stefnanda til RLR, dags. 17. október 1996. Hann kvaðst ekki hafa unnið skjalið. Upplýsingar bréfsins hefðu verið komnar frá stefnda. Vitnið Jónas var spurður út í tryggingarbréf það, útgefið af stefnda til stefnanda 18. október 1996, sem fyrr er getið, sbr. vætti Kristjáns Kristjánssonar. Jónas kannaðist við þetta bréf. Hann var þá spurður hvort stefndi hefði gefið út einhverjar frekari tryggingar á þessum tíma. Hann sagði að stefndi hefði líka gefið út tryggingarbréf með veði í efnalaug sinni, sig minnti að það hefði verið að fjárhæð kr. 5.000.000. Það bréf hefði verið ,,tekið til baka” um það bil sem stefndi fluttist úr Reykjavík í júníbyrjun 1998. Þá hefði því verið létt af efnalauginni, en í staðinn ,,voru þessi þrjú milljón króna bréf tekin inn, sem áttu að fara á Reykjaveginn [. . . ] Svo átti hann að greiða mismun á milli, sem varð nú reyndar aldrei nema mun lægra en til stóð, eitthvað í kringum 1.100 þúsund. “ Hann hefði ætlað að greiða kr. 2.000.000. Vitnið Jónas var spurður hvað orðið hefði af veðskuldabréfunum þremur, hverju að fjárhæð kr. 1.000.000, sem hann minntist á. Vitnið sagði að stefnandi hefði víst fengi þessi bréf afhent, ,,Hafsteinsbréfin”, eins og hann kallaði þau. Þau hefðu verið geymd í bankahólfi. Þau hlytu að hafa verið í ,,okkar vörslu þangað til við náðum að selja húsið”. Hann gat ekki svarað því hvað varð um þau. Stefnandi hefði ekki tekið við þeim sem greiðslu, heldur eingöngu sem veði í fasteigninni. Það hefði aldrei staðið til að innheimta þau. Þau hefðu eflaust ,,dottið niður”, þegar stefnandi seldi húsið. Vitninu var bent á að skv. kaupsamningi og afsali fyrir Reykjaveg 84, útg.19. nóvember 1998, væru milljón króna bréfin þrjú ekki lengur áhvílandi á eigninni. Vitnið var spurt með hvaða hætti það hefði gerst. Vitnið kvaðst ekki geta upplýst það. Vitnið Atli Már Sigurðsson lögreglumaður, f. 1957, kvaðst hafa verið í stjórn stefnanda í kringum 1988. Síðan hefði hann ekki starfað fyrir stefnanda fyrr en 1996, en frá þeim tíma hefði hann verið endurskoðandi stefnanda. Atli Már sagði að 1996 hefði það komið í ljós að stefndi hefði lánað sjálfum sér um helming þess sem var í sjóðnum. Ef hann myndi rétt þá hefði það numið um 12 milljónum króna af 24-25 milljónum sem þá hefðu verið í sjóðnum. Þessi lán hefðu verið skráð á stefnda og vegna Hafsteins Sigurðssonar, en stefndi hefði tekið fram ítrekað að hann bæri fulla ábyrgð á hvorum tveggja lánunum. Stefndi hefði margoft lýst því yfir á fundum með stjórn stefnanda og við önnur tækifæri á árunum 1996 og 1997, að stefnandi þyrfti ekki að hafa nokkrar áhyggjur af þessu, hann mundi greiða þessa upphæð, og hann ætti það miklar eignir að ekkert væri að óttast, hann væri borgunarmaður fyrir þessu. Atli Már var spurður á hvaða gögnum hefði verið byggt þegar fundin var út skuld stefnda við stefnanda. Hann sagði að stefndi hefði sjálfur lagt þau fram sem framkvæmdastjóri sjóðsins, ,,og þetta eru hans útreikningar, og líka var hann með kvittanir sem hann útbjó sjálfur.” Vitnið Atli Már kannaðist við svarbréf stefnanda til RLR frá 17. október 1996 og nafnritun sína undir það. Fjárhæðir í því bréfi væru byggðar á gögnum sem stefndi hefði lagt fram. Síðar sagði vitnið, nánar spurður um þetta bréf, að hann myndi ekki betur en að stefndi hefði sjálfur sent þetta bréf út af því að óskað hefði verið eftir upplýsingum um stöðu hans í sjóðnum. Vitnið sagðist ekki hafa verið kosinn gjaldkeri á þessum tíma, þótt hann væri skráður það í bréfinu. Hann hefði verið skoðunarmaður stefnanda síðan fyrir ársreikninga 1996. Atli Már var spurður hvar gögn sjóðsins frá því fyrir 1996 væru niður komin. Hann kvaðst ekki vita það, stefndi virtist ekki hafa skilað þeim. Hann minntist þess að hafa heimsótt stefnda á Borg í Eyja- og Miklaholtshreppi ásamt Jónasi H. Þorgeirssyni. Sú ferð hefði verið farin til að láta stefnda skrifa undir gögn varðandi sölu á fasteign hans og eins til að fá afhent gögn úr sjóðnum. Þeir Jónas hefðu engin svör fengið við því hvenær þeir fengju gögnin. Þeir hefðu skilið það svo að þeir gætu ekki fengið gögnin á þeirri stundu. Fram að þessum tíma hefðu ráðamenn stefnanda átt mjög góð samskipti við stefnda, og allt hefði staðist sem hann sagði, en á þessum tíma hefði eitthvað verið að gerast sem þeir hefðu verið smeykir við. Vitnið Atli Már var þessu næst spurður um hvaða vextir hefðu verið greiddir af útlánum úr sjóðnum. Hann sagðist ekki muna betur en á árunum kringum 1988 hefði verið miðað við útlánavexti banka, víxilvexti. Þess vegna hefði verið talið að ávöxtun sjóðsins væri mjög góð. Varðandi skuld stefnda við stefnanda kvaðst vitnið ekki muna til að rætt hefði verið um aðra vexti en útlánsvexti banka. Atli Már kvaðst aðspurður ekki minnast þess að hafa séð neinar stjórnarsamþykktir fyrir útlánum til stefnda. Varðandi kaupsamning og afsal fyrir Reykjavegi 84 kvaðst vitnið Atli Már ekki muna betur að ekkert hefði fengist frá stefnda nema bara húsið, stefndi hefði ekki gengið frá þeim hlutum sem hann átti að gera skv. samningnum, sjóðurinn hefði þurft að greiða það sem stefndi átti að greiða. Forsendur og niðurstöður Með bréfi til stefnanda, dags. 3. október 1996, óskaði Rannsóknarlögregla ríkisins eftir upplýsingum um lán stefnanda til stefnda og sameignarfélagsins Snöggs. Svarbréf stefnanda er dags. 17. sama mánaðar. Sannað er með vætti vitna að þær upplýsingar sem þar eru gefnar voru frá stefnda komnar. Þar segir að skuld stefnda við stefnanda hafi í árslok 1995 numið kr. 13.426.283 með áföllnum ógreiddum vöxtum. Fyrir hönd stjórnar stefnanda rita undir bréf þetta Kristján Kristjánsson formaður, Jónas H. Þorgeirsson ritari, Atli Már Sigurðsson, sem titlaður er gjaldkeri, og Hálfdán Daðason meðstjórnandi. Allir hafa þeir borið vitni í þessu máli, nema Hálfdán. Stefndi lét fasteign sína og eiginkonu sinnar Reykjavegi 84 Mosfellsbæ upp í skuldina við stefnanda. Kaupsamningur og afsal eru dagsett 19. nóvember 1998. Kaupverð var kr. 13.250.000, þar af greiddi stefnandi með yfirtöku veðskulda að fjárhæð kr. 313.542. Eftirstöðvar, kr. 12.936.458, voru greiddar með skuldajöfnun. Stefndi átti skv. ákvæðum kaupsamnings að aflétta af eigninni tryggingarbréfi, útg. 7. febrúar 1994 til Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis, að fjárhæð kr. 1.300.000. Þá segir í kaupsamningi: ,,Komi til þess að kaupandi þurfi að taka á sig með einum eða öðrum hætti áfallin gjöld, áhvílandi tryggingarbréf, skatta eða kvaðir sem tilheyra seljendum og á eigninni hvíla, lækkar innborgun á kröfur kaupanda þ.e. fjárhæð skv. lið 2 hér að ofan um samsvarandi fjárhæð.” Fjárhæðin í 2. lið, sem til er vísað, eru eftirstöðvarnar, kr. 12.936.458. Í tengslum við kaupsamninginn og afsalið undirrituðu aðilar máls yfirlýsingu, sem dagsett er 14. nóvember 1996. Hún er á þessa leið: ,,Í dag hefur SÁ greitt HLC kr. 12.936.458,- sem innborgun inn á skuld við HLC, með afsali á fasteign sinni og eiginkonu hans við Reykjaveg í Mosfellsbæ til HLC. Í samræmi við ákvæði í kaupsamningi/afsali lækkar sú fjárhæð ef til þess kemur að HLC þurfi að bera einhver gjöld af eigninni um fram það sem þar er kveðið á um. Samkomulag er um það milli aðila að ganga sem allra fyrst endanlega frá uppgjöri á meintri skuld SÁ við HLC sem myndaðist þegar SÁ veitt HLC forstöðu. HLC telur skuldina hafa numið samtals í árslok 1995 kr. 13.426.283,- þ.m.t. áfallnir samningsvextir þann dag. HLC telur jafnframt ótvírætt að SÁ sé persónulega ábyrgur að lögum til greiðslu allrar fjárhæðinnar ásamt vöxtum. SÁ telur sér óskylt að greiða nema hluta kröfunnar enda hafi meginhluti fjárins runnið til annars aðila en hans sjálfs. SÁ lýsir því hins vegar yfir og skuldbindur sig til þrátt fyrir það að ábyrgjast persónulega greiðslu kröfunnar að fullu til HLC.” Samkvæmt þessari yfirlýsingu er skuld stefnda í árslok 1995 kr. 13.426.283, og er þetta sama fjárhæðin og tilgreind er í bréfi stefnanda til RLR 17. október 1996. Fyrir þeirri fjárhæð var stefndi ábyrgur. Af málskjölum og vætti vitna er sýnt að stefndi aflétti ekki af fasteigninni Reykjavegi 84 þeim veðskuldum sem honum bar. Stefnandi þurfti að greiða kr. 1.077.634 til að aflétta tryggingarbréfi, kr. 107.745 vegna lána Húsnæðismálastjórnar (s.k. veðdeildarlána) og kr. 231.251 vegna áfallinna fasteignagjalda. Sjá um þetta m.a. C- og D-liði í sundurliðun dómkrafna stefnanda og vætti vitnanna Kristjáns Kristjánssonar og Óskars Bjartmarz. Með afsali fasteignarinnar til stefnanda greiddi því stefndi ekki kr. 12.936.458 upp í skuld sína, heldur kr. 11.519.828. Samkvæmt framanrituðu verður lagt til grundvallar við úrlausn þessa máls, að skuld stefnda við stefnanda hafi verið kr. 13.426.283 í árslok 1995. Á þá fjárhæð ber að reikna samningsvexti. Vætti vitna eru nokkuð á reiki hverjir þeir skyldu vera. Fram hafa verið lagðar í málinu 24 kvittanir, tólf þeirra eru stílaðar á stefnda og aðrar 12 á Hafstein Sigurðsson, tvær og tvær dagsettar 2. dag hvers mánaðar árið 1997, frá 2. janúar 1997 til 2. desember. Skjal þetta er útfyllt af stefnda. Samkvæmt því hafa samningsvextir lántaka stefnanda verið 9,6% á ári. Er þetta sama vaxtahlutfall og stefnandi krefst fram að upphafsdegi dráttarvaxta. Verður við það miðað hér. Vöxtum verður bætt við höfuðstól um áramót, enda verður að telja það viðtekna venju. Greiðslur stefnda inn á skuldina voru þessar, allar á árinu 1998, sbr. A- og B-liði í sundurliðun dómkrafna stefnanda: 01.02. kr. 50.000, 02.04. kr. 68.500 (50.000+18.500), 02.05. kr. 80.000, 16.06. kr. 1.133.000, 14.11. kr.11.519.828 og 31.12. kr. 144.874 (inneign stefnda hjá stefnanda). Í samræmi við það sem nú hefur verið ritað var skuldaði stefndi stefnanda 31. desember 1998, þegar stefndi hafði greitt síðustu innborgun sína, með áföllnum vöxtum kr. 4.329.988. Nánar til tekið er vaxtareikningurinn þannig: Stefnandi krefst dráttarvaxta frá 1. júní 1999 og fellst dómari á þá kröfu. Samningsvextir frá 1. janúar 1999 til þess tíma eru kr. 173.200 og höfuðstóllinn þá orðinn 1. júní 1999 kr. 4.503.188. Verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda þá fjárhæð með þeim vöxtum sem stefnandi krefst. Um málskostnað Svo sem rakið er í upphafi þessa dóms var málið látið bíða lengi eftir rannsókn sakamáls á hendur ákærða vegna starfa hans fyrir stefnanda og eftir úrslitum sakamáls sem höfðað var gegn honum. Málið var í upphafi vanreifað af hálfu stefnanda. Úr því var ekki bætt fyrr en málið var búið undir aðalmeðferð í febrúar og mars 2002, en þá lagði lögmaður stefnanda fram fjölda dómskjala, þ. á m. sundurliðun stefnukröfu, sem lögð var fram 11. mars 2002. Þessi dráttur sem varð á fullnægjandi málabúnaði stefnanda kann að hafa gert stefnda erfiðara fyrir en ella um varnir í málinu. Með þetta í huga og með vísan til síðari málsliðar 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir dómara rétt að gera stefnda að greiða stefnanda 100.000 krónur í málskostnað. Lárentsínus Kristjánsson hdl. sótti málið fyrir stefnanda, en Magnús Guðlaugsson hrl. hélt uppi vörn fyrir stefnda. Finnur Torfi Hjörleifsson héraðsdómari kveður upp þennan dóm. Stefndi, Sigurbjörn Ásgeirsson, greiði stefnanda, Hjálpar- og lánasjóði C-vaktar, kr. 4.503.188 ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 með síðari breytingum af þeirri fjárhæð frá 1. júní 1999 til 1. júlí 2001, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt lögum nr. 38/2201 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda kr. 100.000 í málskostnað.
|
Mál nr. 158/2016
|
Kærumál Aðild Vanreifun Frávísunarúrskurður staðfestur
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli E á hendur A var vísað frá dómi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að upphafleg tilvísun E og G ehf. til 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hafi verið í samræmi við málatilbúnað þeirra. Þar sem G ehf. ætti ekki lengur aðild að málinu var því vísað frá dómi.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ÓlafurBörkur Þorvaldsson, Benedikt Bogason og Eiríkur Tómasson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 25. febrúar 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 10. mars sama ár.Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 12. febrúar 2016, þar semmáli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j.lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilikrefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrirhéraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hinskærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Eins og fram kemur í hinum kærðaúrskurði höfðuðu sóknaraðili og Grand ehf. mál þetta á hendur varnaraðila meðþeirri dómkröfu að „stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda kr. 3.000.000“með tilgreindum dráttarvöxtum. Í héraðsdómsstefnu er það rakið að sóknaraðiliog Grand ehf. hafi 1. júní 2015 gert kaupsamning við varnaraðila um„fasteignina Brekkugötu 5 ... Akureyri, nánar tiltekið, Brekka Hrísey fastanr:215-6263, íbúð kr. 14.000.000 og Brekka Hrísey, fastanr: 215-6264,veitingahús.“ Í umræddum kaupsamningi, sem gerður var 1. maí 2015, voruseljendur báðir tilgreindir 100% eigendur beggja hluta fasteignarinnar. Þá erþví jafnframt lýst í stefnunni að fasteignin hafi verið afhent á kaupsamningsdegiog hafi varnaraðili „þegar greitt umsamda greiðslu utan stefnufjárhæðar þessamáls kr. 3.000.000“. Varnaraðili hafi ekki greitt stefnendum síðastgreindafjárhæð, þrátt fyrir innheimtutilraunir þeirra beggja og af þeim sökum hafiþeim verið nauðsynlegt að höfða málið. Er um þetta vísað til áðurnefndskaupsamnings og innheimtubréfs, þar sem stefnendur voru sameiginlegatilgreindir kröfuhafar. Samkvæmt þessu var upphafleg tilvísun sóknaraðila ogGrands ehf. til 18. gr. laga nr. 91/1991 í samræmi við framangreindanmálatilbúnað þeirra, þótt sóknaraðili haldi því nú fram að aðild þeirra hafifrá upphafi verið reist á 19. gr. laganna. Með þessari athugasemd og að virtume. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 er fallist á niðurstöðu hins kærðaúrskurðar.Sóknaraðili verður dæmdur til aðgreiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Sóknaraðili, Elís Árnason, greiðivarnaraðila, Arnari Gústafssyni, 350.000 krónur í kærumálskostnað.Úrskurður Héraðsdóms Norðurlandseystra 12. febrúar 2016.Málþetta var höfðað 9. október 2015.Stefnendur eru Grand ehf., Jörfabyggð 10, Akureyri og Elís Árnason,Ólafsgeisla 59, Reykjavík. Stefndi erArnar Gústafsson, Brimnesi, Dalvíkurbyggð.Dómkröfurstefnenda samkvæmt stefnu hljóða um að stefndi verði dæmdur til að greiðastefnanda [svo!] 3.000.000 króna ásamt nánar greindum dráttarvöxtum ogmálskostnað. Er málið höfðað til heimtu eftirstöðva kaupverðs samkvæmtkaupsamningi sem stefnendur sem seljendur og stefndi sem kaupandi gerðu þann 1.júní 2015 um íbúð að fjárhæð 14.000.000 króna og veitingahús að fjárhæð14.000.000 króna, hvort tveggja að Brekku, Hrísey. Vísa stefnendur hvað aðild varðar til 18. gr.laga nr. 91/1991. Krafa stefnda umfrávísun málsins var meðal annars reist á því að aðildin væri vanreifuð, þarsem ekki yrði ráðið af stefnu hvort um samaðild samkvæmt því ákvæði væri aðræða eða aðilasamlag samkvæmt 19. gr. sömu laga. Í kröfugerð væri ekki krafist óskiptrargreiðslu og þess krafist að stefndi yrði dæmdur til að greiða stefnanda, (íeintölu) 3.000.000 króna þótt stefnendur væru tveir. Þó væri ekki gerð sjálfstæð krafa um greiðsluaf hálfu hvors stefnanda um sig líkt og nauðsyn beri til sé um aðilasamlag aðræða.Viðmunnlegan málflutning um frávísunarkröfu var því lýst yfir að stefnandinn Grandehf. félli frá málsókn. Þá var þvíeinnig lýst yfir að sá aðili hefði fengið greitt að fullu en ógreiddar væru3.000.000 króna til stefnandans Elísar.Samkvæmtc-lið 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991 verður mál fellt niður ef stefnandikrefst þess. Ber því að fella máliðniður hvað varðar kröfu stefnanda Grands ehf.Að svo komnu máli er brostinn sá grundvöllur sem stefnandi Elís Árnasonlagði að málatilbúnaði sínum, nefnilega að stefnendur eigi sameiginlega aðildtil sóknar. Þegar af þessari ástæðu eróhjákvæmilegt að vísa málinu frá dómi. Stefnendumverður gert að greiða stefnanda óskipt 500.000 krónur í málskostnað.Úrskurðinnkveður upp Erlingur Sigtryggsson héraðsdómari.Ú R S K U R Ð A R O R ÐMálþetta fellur niður hvað varðar kröfur stefnanda Grands ehf.Kröfumstefnanda Elísar Árnasonar er vísað frá dómi.Stefnendurgreiði stefnda, Arnari Gústafssyni, óskipt 500.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 227/2007
|
Kærumál Óvígð sambúð Opinber skipti
|
Við opinber skipti til fjárslita vegna sambúðarslita M og K reis ágreiningur um eignarhlut K í íbúð. Fyrir lá að M hafði gefið út afsal til K þar sem hann seldi henni 30% eignarhluta í íbúðinni gegn nánar tilgreindri greiðslu. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna, var ekki talið að M hefði tekist að sýna fram á að við skiptin væri rétt að víkja frá þinglýstri eignarheimild K í íbúðinni. Var kröfum M þar að lútandi því hafnað.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. apríl 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. mars 2007, þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli aðila vegna loka óvígðrar sambúðar. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess aðallega að við skiptin verði vikið frá þinglýstum eignarheimildum vegna fasteignarinnar að X í Reykjavík þannig að litið verði á fjárframlag varnaraðila sem lán til sóknaraðila. Til vara krefst hann að við skiptin verði miðað við að eignarhlutdeild sóknaraðila í fasteigninni sé 91,9% á móti 8,1% eignarhluta varnaraðila, enda teljist sóknaraðili einn bera ábyrgð á skuldum hvílandi á eigninni. Að því frágengnu krefst sóknaraðili að við skiptin verði miðað við að hann eigi 74,9% í eigninni á móti 25,1% eignarhluta varnaraðila og að aðilar beri ábyrgð á áhvílandi skuldum þannig að 70% þeirra séu á ábyrgð hans en 30% á ábyrgð varnaraðila. Að þessu frágengnu krefst sóknaraðili að vikið verði frá þinglýstum eignarheimildum þannig að hann teljist eiga meira en 70% af fasteigninni en varnaraðili minna en 30% og að varnaraðili beri helmingsábyrgð á móti sóknaraðila á áhvílandi lánum. Að því frágengnu krefst sóknaraðili að við skiptin verði miðað við að varnaraðili beri helmingsábyrgð á þeim lánum sem hvíla á fasteigninni. Í öllum tilvikum er þess krafist að varnaraðili greiði sóknaraðila málskostnað. Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar, en til vara að hún verði „sýknuð“ af öllum kröfum sóknaraðila. Þá krefst hún kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt vegna kærumáls þessa. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðili greiði kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, M, greiði varnaraðila, K, 150.000 krónur í kærumálskostnað, sem renni í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður varnaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Valborgar Þ. Snævarr hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur. Sóknaraðili máls þessa er M, [kt. og heimilisfang] en varnaraðili er K, [kt. og heimilisfang]. Málið barst héraðsdómi með bréfi Helga Birgissonar hrl., skipaðs skiptastjóra í fjárslitamáli málsaðila. Skiptastjóri óskar eftir úrlausn dómsins um ágreining málsaðila, sem lýtur að eignarhlut varnaraðila í íbúð á 1. hæð við X, Reykjavík, en með afsali, dags. 23. nóvember 2004 seldi sóknaraðili varnaraðila 30% eignarhlut í íbúðinni. Tekur skiptastjóri fram í bréfi sínu að óumdeilt sé að varnaraðili hafi greitt sóknaraðila samtals kr. 2.002.824 í september og október 2004 og að afsalið hafi verið vegna fjárframlaga varnaraðila. Málið var tekið til úrskurðar 19. mars sl. Dómkröfur sóknaraðila eru eftirfarandi: Aðallega að við opinber skipti til fjárslita milli aðila verði vikið frá þinglýstum eignarheimildum vegna fasteignarinnar X, þannig að litið verði á fjárframlag varnaraðila sem lán til sóknaraðila. Til vara að við opinber skipti til fjárslita milli aðila verði vikið frá þinglýstum eignarheimildum vegna fasteignarinnar X, þannig að við skiptin verði miðað við eignarhlutdeild sóknaraðila í fasteign aðila að X í Reykjavík, sé 91,9% á móti 8,1% eignarhluta varnaraðila, enda teljist sóknaraðili einn bera ábyrgð á áhvílandi skuldum. Til þrautavara að við opinber skipti til fjárslita milli aðila verði vikið frá þinglýstum eignarheimildum vegna fasteignarinnar X þannig að við skiptin verði miðað við að eignarhlutdeild sóknaraðila í fasteign aðila að X í Reykjavík, sé 74,9% á móti 25,1% eignarhluta varnaraðili, enda teljist málsaðilar bera ábyrgð á áhvílandi skuldum í hlutföllunum sóknaraðili 70% og varnaraðili 30%. Til þrautaþrautavara að við opinber skipti til fjárslita milli aðila verði vikið frá þinglýstum eignarheimildum aðila að fasteigninni X, Reykjavík, og að dómurinn meti eignarhlutföllin þó þannig að sóknaraðili teljist eiga meira en 70% af fasteigninni og að varnaraðili teljist eiga minna en 30% af henni og að varnaraðili teljist bera helmingsábyrgð á móti sóknaraðila í áhvílandi lánum. Til þrautaþrautaþrautavara að við opinber skipti til fjárslita milli aðila verði dæmt að varnaraðili beri helmingsábyrgð á þeim lánum sem hvíla á fasteigninni að X, Reykjavík. Í öllum tilvikum gerir sóknaraðili einnig kröfu um að varnaraðili greiði sóknaraðila málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti. Dómkröfur varnaraðila eru eftirfarandi: Að hafnað verði öllum kröfum sóknaraðila málsins og staðfest að við opinber skipti til fjárslita þeirra á milli verði byggt á þinglýstum heimildum um eignarhlut aðila í fasteigninni X, Reykjavík, í samræmi við þinglýsta eignarheimild hennar. Krafist er frávísunar varakröfu, þrautavarakröfu og þrautaþrautavarakröfu en til vara sýknu. Krafist er sýknu af þrautaþrautaþrautavarakröfu. Þá er gerð krafa um málskostnað úr hendi sóknaraðila að viðbættum virðisaukaskatti. I. Málavextir Aðilar máls þessa hófu sambúð að X á árinu 2002 en samkvæmt þinglýstu afsali, dagsettu 19. nóvember 2002, var kaupverð íbúðarinnar kr. 17.600.000 og eignarhlutdeild þeirra jöfn. Samkvæmt kaupsamningnum hvíldu á eigninni veðskuldir, samtals rúmar kr. 11.000.000. Uppúr sambúð aðila slitnaði í desember 2003 og flutti varnaraðili þá af heimilinu með dóttur þeirra A, fædda [...] og son varnaraðila, B, fæddan [...]. Við sambúðarslitin afsalaði hún sér eignarhlutanum í X, en samkvæmt afsali dagsettu 28. janúar 2004, yfirtók sóknaraðili áhvílandi veðskuldir. Þá greiddi sóknaraðili varnaraðila kr. 1.000.0000. Aðilar tóku upp sambúð að nýju í ágúst 2004. Greiddi varnaraðili samtals kr. 2.002.824 með tveimur greiðslum hinn 8. september og 8. október 2004 sem varið var til uppgreiðslu láns sem hvíldi á X og sem innborgun á áhvílandi lán á eigninni, samtals kr. 1.506.930. Þá fóru kr. 495.894 til uppgreiðslu sjálfskuldarábyrgðarláns sem sóknaraðili hafði notað til að fjármagna kaup á íbúð sinni að Y, á sínum tíma. Í byrjun desember 2004 undirrituðu aðilar afsal vegna ofangreinds fjárframlags varnaraðila og var því þinglýst 15. desember það ár. Samkvæmt afsalinu er varnaraðili eigandi 30% fasteignarinnar en sóknaraðili eigandi 70%. Í afsalinu kemur fram að umsamið kaupverð sé að fullu greitt en veðskuld á 1. veðrétti, til Íslandsbanka hf., dagsett 11. nóvember 2004, upphaflega kr. 14.800.000 skuli yfirtekin af kaupanda í samræmi við eignarhlut hans. Afsalið er dagsett 23. nóvember 2004 en aðilum ber saman um að rétt dagsetning sé 1. desember 2004. Varnaraðili flutti burt af X í byrjun mars 2005. Var höfðað mál vegna ágreinings aðila um forsjá barns þeirra en því lauk með réttarsátt. Ekki tókst að jafna ágreining varðandi fasteignina og var því krafist opinberra skipta til fjárslita á milli þeirra. Eins og fram hefur komið tókst ekki samkomulag á milli þeirra um fasteignina á skiptafundi. Málsástæður og lagarök sóknaraðila Aðalkrafa sóknaraðila er byggð á því að varnaraðili hafi, þegar haustið 2004, byrjað að undirbúa sambandslit þeirra og að baki sambúðinni, sem hafi hafist á ný í ágúst 2004, hafi í raun ekki hugur fylgt máli hjá varnaraðila. Varnaraðili hafi flutt fyrirvaralaust út frá sóknaraðila þann 4. mars 2005 og inn í íbúð er hún hafði þá þegar fest kaup á án vitundar sóknaraðila. Þetta telji sóknaraðili, eftir á að hyggja, birtast m.a. í því að það hafi verið varnaraðili sem hafi krafist þess að fé það sem hún vildi leggja til eignarinnar, sem varnaraðili hafði fengið út úr tryggingum, yrði greitt inn á lán er á eigninni hvíldu eða tengdust eigninni og að sóknaraðili gæfi út afsal henni til handa, óháð því hvort varnaraðili hafi ætlað að greiða rekstrarkostnað vegna eignarinnar. Í þessu sambandi sé rétt að geta þess að varnaraðili hafi ekki tekið í mál, fyrstu mánuðina eftir að hún flutti inn í eignina að nýju, í ágúst 2004, að greiða ýmis heimilisútgjöld. Á þeim tíma hafi varnaraðili gert það alveg skýrt að hún teldi það ekki sitt að greiða rekstrarkostnað fasteignarinnar. Þessi afstaða varnaraðila hafi einnig komið fram í því að varnaraðili hafi heldur ekki í raun komið sér endanlega fyrir á X eftir að hún flutti inn aftur og þegar varnaraðili hafi flutt aftur út þann 4. mars 2005 hafi hún ennþá átt eftir að pakka upp úr 16 pappakössum sem hún hafi komið með þegar hún flutti að norðan haustið 2004. Er forsjárdeila aðila hafi hafist, eftir sambúðarslitin í mars 2005, hafi sóknaraðili komist að því að varnaraðili hafi strax vorið 2004 fengið gjafsóknarleyfi vegna hugsanlegs forsjárágreinings aðila. Þegar sóknaraðili hafi komist að þessu og farið yfir hegðun varnaraðila á sambúðartímanum frá ágúst 2004 til mars 2005 og eftir sambúðarslitin í mars 2005, hafi verið augljóst að varnaraðili hafi allan sambúðartímann stefnt að því að slíta sambandinu eins fljótt og hún gæti, en þá aðeins þegar hún teldi sér það henta fjárhagslega sem og með tilliti til m.a. hugsanlegrar stöðu hennar í forsjárdeilumáli. Staða varnaraðila í forsjárdeilumáli hafi greinilega verið eitthvað sem hún hafi lagt áherslu á, því hún hafi vitað um aðstöðu sóknaraðila, þ.e. að forsjá yrði sameiginleg, en jafnframt hafi legið fyrir að varnaraðili sjálfur hafi ekki talið slíkt samkomulag ekki koma til greina. Sóknaraðili telji þannig að varnaraðili hafi beitt hann svikum og blekkingum við að eignast hlutdeild í fasteigninni, langt umfram það sem hafi numið raunverulegu fjárframlagi. Því hafi sóknaraðila þótt eðlilegt að líta á fjárframlag varnaraðila sem lán sem honum bæri að endurgreiða henni með hæfilegum vöxtum. Önnur niðurstaða væri honum bersýnilega ósanngjörn enda ljóst að hann hefði aldrei afsalað til varnaraðila 30% af eignarhluta sínum í eigninni hefði hann vitað að sambúðinni lyki innan þriggja mánaða. Sóknaraðili hafi engin áform haft um að gefa varnaraðila það eignarframlag sem væri umfram þá fjármuni sem hún hafi lagt af mörkum á þessum tíma. Þá er jafnframt til stuðnings aðalkröfu sóknaraðila, vísað til þess að sambúð aðila hafi varað mjög stutt, eða liðlega sex mánuði og fjárhagsleg samstaða hafi orðið lítil, ef nokkur, á þeim tíma. Báðir aðilar hafi verið útivinnandi á tímabilinu, en varnaraðili hafi þó verið heima og án tekna í kennaraverkfalli í 7 vikur á sambúðartímanum, utan þess að hún hafi unnið við þjálfun og haft einhverjar tekjur af henni. Varnaraðili eigi því ekki tilkall til verðmætaaukningar fasteignarinnar sem hugsanlega hafi orðið á þessum tíma því hún hafi ekki tekið neinn þátt í rekstri hennar eða afborgunum af lánum. Því krefjist sóknaraðili þess að litið verði á framlag varnaraðila sem lán, sem hafi verið hluti af endurfjármögnun hans á eigninni, sem hafi verið gerð um svipað leyti og fjárframlagið hafi komið frá varnaraðila. Varakröfu sína byggir sóknaraðili á sömu málsástæðum og aðalkröfu og því að þegar litið sé til raunverulegs eignarhluta varnaraðila í fasteigninni miðað við framlag hennar nemi það ekki nema 8,1%. Sóknaraðili vísi til þess að dómafordæmi Hæstaréttar hafi hnigið í þá átt að heimilt sé að víkja frá þinglýstum eignarhluta við skipti geti sá er kröfunni heldur fram sýnt fram á að raunveruleg eignarhlutdeild aðila sé önnur en þinglýst gögn gefi til kynna. Við kaupin á fasteigninni hafi verið nauðsynlegt að leggja í miklar endurbætur á eigninni. Endurbætur hennar hafi verið fjármagnaðar og unnar af sóknaraðila. Kostnaður við þær frá ágúst 2004 til sambúðarslita hafi numið kr. 474.674, en af þeirri fjárhæð hafi varnaraðili lagt fram kr. 63.000 til parketkaupa. Þá hafi ekki verið tekið tillit til vinnuframlags sóknaraðila. Vinnuframlag varnaraðila hafi verið mjög takmarkað og hafi hún ekkert komið að sjálfri fagvinnunni við endurbæturnar. Sóknaraðili haldi þó framlögum vegna þessarar endurbóta utan við útreikning eignarhlutfalla en bendi á að þær hafi aukið mjög verðmæti eignarinnar sem notað væri sem viðmiðum við útreikning eignarhlutfalla hér á eftir. Varnaraðili hafi engan kostnað greitt til reksturs fasteignarinnar frá því að hún flutti inn í eign sóknaraðila að nýju í ágúst 2004 og þar til í desember 2004. Þá hafi varnaraðili farið að greiða hlutdeild í afmörkuðum rekstrargjöldum vegna heimilisrekstursins í gegnum greiðsluþjónustu Íslandsbanka hf., Seltjarnarnesi. Fram að þeim tíma að afmarkaður hluti rekstrargjalda hafi verið settur í greiðsluþjónustu hafi sóknaraðili innt samtals af hendi kr. 630.238 í margvíslegan rekstarkostnað, s.s. afborganir af lánum, leikskólagjöld o.fl. Til viðbótar hafi sóknaraðili að verulegu leyti annast matarinnkaup og útgjöld vegna annars sambærilegs rekstrarkostnaðar heimilisins á þessu tímabili. Hafi þau útgjöld skipt verulegu. Frá desember 2004 og fram í mars 2005 hafi sóknaraðili greitt kr. 119.000 mánaðarlega og varnaraðili kr. 63.000 mánaðarlega, þar af skyldu kr. 16.500 af fé varnaraðila ganga beint til greiðslu bílaláns varnaraðila sem hvíldi á bifreið sem hún taldist eiga. Varnaraðili hafi hætt þátttöku í greiðsluþjónustunni strax og sambúð hafi lokið og hafi síðan ekkert lagt til eignarinnar, ekki einu sinni í samræmi við þau eignarhlutföll sem hún hafi gert kröfu um að yrðu virt við skiptin. Hins vegar hafi hún krafið sóknaraðila um leigu. Ekki hafi þó allur rekstrarkostnaður heimilisins farið í gegnum greiðsluþjónustu. Sóknaraðili hafi t.d. haldið áfram að borga símreikning vegna heimasíma heimilisins en varnaraðili hafi ekki tekið þátt í greiðslu hans. Varnaraðili hafi látið fasteignasöluna Gimli meta verðgildi fasteignarinnar í mars 2005 og hafi verðgildi hennar þá verið talið kr. 28.500.000. Miðað við þetta verðmat sem varnaraðili hafi lagt fram og sé miðað við vísitölu íbúðarverðs á höfuðborgarsvæðinu (fjölbýli), reiknist sóknaraðila til að í nóvember 2004 hafi verðgildi fasteignarinnar verið a.m.k. kr. 24.680.177. Þess skuli getið í þessu sambandi að sóknaraðili hafi frá því um vorið 2004 framkvæmt miklar endurbætur á eigninni sem hann hafi nánast lokið við í nóvember 2004 og hafi löngu lokið í mars 2005. Áhvílandi veðskuldir í september fyrir endurfjármögnun sóknaraðila og áður en varnaraðili hafi greitt inná lánin kr. 1.506.930 hafi verið kr. 15.462.340 og nettó eign sóknaraðila því a.m.k. kr. 9.217.837. Í september og október 2004 hafi varnaraðili lagt af mörkum samtals kr. 2.002.824. Samtals kr. 1.506.930 af framlagi varnaraðila hafi lækkað áhvílandi skuldir á eigninni um þá fjárhæð. Staða lána hafi því lækkað úr því að vera kr. 15.462.340 í kr. 13.955.410. Afganginn af framlagi varnaraðila hafi sóknaraðili fengið beint í sinn hlut sem kaup á hans hreina eignarhluta og hafi því lækkað hann úr kr. 9.217.837 niður í kr. 8.721.943. Forsenda varakröfu miðist einnig við þá staðreynd sem áður sé rakin, að varnaraðili hafi borgað óverulega í afborgunum af áhvílandi lánum á þeim stutta tíma sem sambúðin hafi staðið frá ágúst 2004 til mars 2005. Sóknaraðili telji því eðlilegt að líta svo á að hann beri í raun ábyrgð á áhvílandi lánum á eigninni. Þessi forsenda komi fram í varakröfu því hún geri ráð fyrir að sóknaraðili teljist bera ábyrgð á áhvílandi lánum en ekki varnaraðili. Varnaraðili hafi aldrei í raun lagt fram nema kr. 2.002.824 til eignarinnar. Miðað við líklegt verðmæti hennar í október 2004 geti eignarhluti hennar aldrei orðið meiri en 8.1%. Varakrafa sóknaraðila byggir á þessum hlutföllum og forsenda hennar sé að sóknaraðili beri einn ábyrgð á áhvílandi veðlánum eins og að framan sé rakið. Þrautavarakrafa sóknaraðila byggir á því að líta megi svo á að við kaup sín á eigninni hafi varnaraðili yfirtekið 30% af áhvílandi lánum, jafnvel þótt fyrir liggi að hún hafi með engum hætti tekið þátt í afborgunum af 30% áhvílandi lána á hinum stutta sambúðartíma. Við framsetningu kröfunnar er tekið tillit til þess að framlag sóknaraðila hafi aukið hreina eign í eigninni því það hafi að hluta til verið notað til að greiða niður áhvílandi lán. Staða lána lækki því úr því að vera kr. 15.462.340 í kr. 13.955.410. Forsenda þrautavarakröfu sóknaraðila sé sú að varnaraðili teljist bera ábyrgð á 30% af eftirstöðvum áhvílandi lána á eigninni og sé því gerð krafa um að það verði viðurkennt af dóminum. Af því muni leiða að sóknaraðili eigi endurkröfu á varnaraðila vegna greiddra afborgana frá því í mars 2005 sem hann hafi einn staðið straum af. Ekki sé gerð sérstök krafa um það enda leiði það af sjálfu sér við uppgjör fjárskiptanna ef fallist verði á þrautavarakröfuna. Þrautaþrautavarakröfu sóknaraðila styðji hann þeim rökum að þegar litið sé til raunverulegs framlags aðila til fasteignarinnar, lengdar sambúðar aðila og fyrirkomulags hennar og staðreynda um hlutdeild varnaraðila í afborgunum af áhvílandi lánum, bæði meðan sambúð stóð og eftir að henni lauk, þá sé sú niðurstaða að varnaraðili eigi 30% í eigninni bersýnilega ósanngjörn. Jafnframt leiði hún til þess að varnaraðili hafi með óverulegu fjárframlagi sínu og nánast engri þátttöku í greiðslu afborgana frá þeim tíma sem hún lagði framlag sitt fram, auðgast með óeðlilegum hætti og að mati sóknaraðila með blekkingum. Sé því farið fram á að dómari ákveði sanngjarna skiptingu eignarhlutdeilda með hliðsjón af gögnum málsins. Sú skipting verði þó þannig að sóknaraðili teljist eiga meira en 70% og varnaraðili minna en 30%. Þrautaþrautaþrautavarakrafa sóknaraðila byggir á því að telji dómurinn eðlilegt að virða þinglýst eignarhlutföll þá verði engu að síður að líta svo á að varnaraðili beri ábyrgð á helmingi áhvílandi veðskulda á móti sóknaraðila því slík hlutdeild hennar í áhvílandi skuldum sé í raun grunnurinn fyrir þeirri eignahlutdeild. Ef sóknaraðili myndi ekki gera þessa kröfu væri hætt við því að varnaraðili myndi neita að greiða nema 30% af áhvílandi veðskuldum. Sóknaraðili telji því nauðsynlegt að fá dóm fyrir því að varnaraðili beri helmingsábyrgð á móti honum á áhvílandi veðskuldum. Vegna málsástæðu sóknaraðila um að varnaraðili muni auðgast óeðlilega ef ekki verði fallist á kröfur hans sé rétt að benda á eftirfarandi. Umrædd fasteign sé sennilega nú metin á kr. 30.000.000. Eftirstöðvar áhvílandi láns séu nú réttar kr. 16.000.000. Út frá þessum staðreyndum sé unnt að staðhæfa að í aðalkröfu sóknaraðila felist að varnaraðili fái sanngjarna vaxtaávöxtun á fjárframlag sitt. Í varakröfu sóknaraðila felist að fjármunir varnaraðila hafi hækkað um liðlega kr. 400.000 á því liðlega ári sem liðið sé, sem gefi u.þ.b. 20% ávöxtun. Í þrautavarakröfu sóknaraðila felist að fjármunir varnaraðila hafi hækkað um réttar kr. 700.000.000 á því liðlega ári sem liðið sé, sem gefi u.þ.b. 35% ávöxtun. Í þrautaþrautaþrautavarakröfu sóknaraðila felist að fjármunir varnaraðila hafi ávaxtast úr liðlega kr. 2.000.000 í kr. 4.200.000 eða liðlega tvöfaldast. Ef ekki verður fallist á neinar kröfur sóknaraðila fái varnaraðili í sinn hlut u.þ.b. kr. 9.000.000 af eigninni. Framlag hennar upp á réttar kr. 2.000.000 í október 2004 hafi þannig 4,5 faldast á réttu ári. Það sé ávöxtun sem ekki sé í samræmi við nokkra ávöxtun sem varnaraðili hefði átt kost á að fá og myndi því í raun skapa varnaraðila verulega auðgun, sem sóknaraðili telji ekki unnt að fallast á. Í ljósi þessa telji sóknaraðili eðlilegast að fallist verði á aðalkröfu, varakröfu eða þrautavarakröfu því þær tryggi allar varnaraðila verulega sanngjarna ávöxtun fjármuna sinna. Krafa um málskostnað byggir á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun byggir á lögum nr. 50/1988 þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt vegna þjónustu sinnar. Sóknaraðili er ekki virðisaukaskattskyldur og er honum því nauðsyn að fá skattinn tildæmdan úr hendi varnaraðila. Málsástæður og lagarök varnaraðila Varnaraðili byggir mál sitt á því að sóknaraðili hafi sjálfur útbúið afsal það sem varnaraðili byggir rétt sinn á. Hafi honum verið vel ljóst hvað í því fælist enda hann löglærður maður, með lögmannsréttindi og starfi hann sem fasteignasali nú í dag. Geti hann ekki borið fyrir sig vanþekkingu á réttaráhrifum skjalsins og vandséð að hann geti krafist þess að vikið verði frá þeim eignarhlutföllum sem hann sjálfur ákvað. Hljóti hann því að hafa sett upp rétt eignarhlutföll, í samræmi við það sem hafi verið ætlun aðila, byggða á því verðmæti eignar sem aðilar ákváðu að leggja til grundvallar í ágústmánuði 2004. Hafi þá verið ákveðið að miðað yrði við að eignin væri metin á kr. 21.800.000,- og hafi eignarhlutföll verið reiknuð út frá því. Gerðu aðilar þá samkomulag um að endurgjald fyrir 30% eignarinnar væri kr. 2.000.000,00 skv. útreikningum sóknaraðila sem varnaraðili hafi enga ástæðu séð til að rengja og hafi því verið samþykk. Hafi varnaraðili greitt umsamið verð í tvennu lagi, kr. 1.495.894.000,00 þegar í ágústmánuði og kr. 506.930 þann 8. október. Sé því mótmælt að sóknaraðili hafi greitt upp áhvílandi lán, að kröfu varnaraðila, með þessu fé. Aðilar hafi verið sammála um að varnaraðili keypti sinn hlut í eigninni með því að umrædd lán yrðu greidd. Hafi aðilar í framhaldi og í tengslum við það tekið uppgreiðslulán hjá Íslandsbanka að fjárhæð kr. 14.800.000,00 og var það eftir að ákveðið hafði verið um þrjátíu prósent eignarhlut hennar. Hafi verið gengið frá afsali löngu eftir að samningur tókst um þessi viðskipti en miða beri við verðgildi eignarinnar og endurgjald sem komi fyrir við þann tíma er viðskiptin áttu sér stað í ágústmánuði 2004 þegar aðilar hafi tekið ákvörðun í þessum efnum. Hafi sóknaraðili reiknað út hvernig afborganir og kostnaður vegna eignarinnar skyldi skiptast í samræmi við þinglýsta eignarheimild og hafi verið við það miðað þar til varnaraðili flutti út. Sóknaraðili hafi eftir það búið einn á eigninni og hafi greitt einn kostnað vegna hennar eins og tíðkist í sambærilegum málum, en jafnframt hirt allar leigutekjur vegna eignarinnar en hluti hennar sé í útleigu. Verði þessi kostnaður gerður upp í tengslum við skiptalok enda rétt að varnaraðili greiði sína hlutdeild í þeim kostnaði og fái sinn hlut af leigutekjum auk þess sem hún fái sanngjarna húsaleigu úr hendi sóknaraðila fyrir sínum hluta eignarinnar. Varnaraðili mótmælir harðlega fullyrðingum sem fram komi í sóknarskjölum um að hún hafi beitt sóknaraðila svikum og blekkingum til að komast yfir 30% eignarinnar. Eigi slíkt enga stoð í raunveruleikanum og veki raunar furðu að halda slíku fram í máli þessu. Eigi slíkar fullyrðingar sér enga stoð í gögnum málsins og skorti alla sönnun fyrir slíkum fullyrðingum. Varðandi þá forsendu sóknaraðila að afsalið hafi byggt á því að aðilar myndu áfram búa saman, sé því mótmælt að hún hafi eitthvert gildi í málinu. Forsenda varnaraðila fyrir áframhaldandi sambúð hafi verið að samkomulag milli aðila yrði gott en svo hafi ekki orðið. Séu skráðar 5 komur varnaraðila á slysadeild vegna líkamsárásar sóknaraðila. Sóknaraðila hafi verið vel ljós ástæða þess að varnaraðili hafi farið af heimilinu í marsmánuði 2005 og ástæða sambúðarslitanna, en það hafi verið í kjölfar líkamsárásar af hendi sóknaraðila þann 25. febrúar. Ákvað varnaraðili þann dag að flytja og hafði samband við banka sinn vegna greiðslumats og möguleika á lántöku til íbúðarkaupa. Keypti hún fasteign þann 3. mars og flutti þangað þann 4. mars eða eins fljótt og kostur var. Sóknaraðili hafi verið kærður til lögreglu vegna líkamsárásanna og sé málið enn í rannsókn og ekki verið tekin ákvörðun um hvort ákært verði í málinu. Hafi því aðdragandi sambúðarslitanna verið alfarið á ábyrgð sóknaraðila. Sóknaraðila sé vel ljóst að greiðsla varnaraðila upp á rúmar tvær milljónir króna hafi ekki verið lán til hans heldur hafi verið ætlunin að varnaraðili eignaðist hlutdeild í eigninni. Var það staðfest með afsali sem sóknaraðili undirritaði sjálfur og samdi sjálfur. Sem löglærður maður hafi hann gert sér fyllilega grein fyrir því hvaða réttaráhrif slík afsalsgerð gegn móttöku fjár hefði í för með sér. Geti hann ekki borið fyrir sig vankunnáttu í þeim efnum né að svikum eða blekkingum hafi verið beitt og fráleitt að byggja á því að um lán hafi verið að ræða án þess að lögð sé fram sönnun fyrir þeirri ætlan aðila. Gögn málsins beri það skýrt með sér að ætlun aðila hafi ekki verið að líta á greiðslur þessar sem lán. Varnaraðili hafi tekið þátt í öllum kostnaði vegna eignarinnar á sambúðartímanum, hvort sem var viðhald, afborganir af lánum, sem og í rekstrarkostnaði eignarinnar. Hafi verið full fjárhagsleg samstaða með aðilum hvað það varði. Verði lögð fram á síðari stigum gögn sem sýni vel þátttöku varnaraðila í kostnaði vegna eignarinnar, sem og vegna rekstrar heimilisins. Aðilar hafi kostað saman og unnið að endurbótum á heimilinu. Varnaraðili var að mestu ábyrg fyrir umönnun barnanna og sá hún að langmestu leyti um kaup til heimilisins og rekstur þess. Gaf hún sóknaraðila því jafnframt svigrúm til vinnu við endurbætur sem henni beri því að njóta ávaxta af sem og beri að virða hennar vinnu á heimili og barnauppeldi við mat á framlögum til eignamyndunar. Sé því mótmælt að varnaraðili eigi ekki tilkall til verðmætaaukningar fasteignarinnar á þeim forsendum sem segi í greinargerð sóknaraðila. Hún hafi lagt sitt af mörkum til eignarinnar og hljóti að eiga rétt til verðmætaaukningar eins og hver annar. Vandséð sé á hvaða forsendum sóknaraðili einn ætti að eiga slíkt tilkall. Loks sé því mótmælt að dómafordæmi styðji málatilbúnað sóknaraðila en rétt sé að rekja það nánar við munnlegan flutning máls. Varakrafa og þrautavarakrafa, sóknaraðila séu illskiljanlegar og vart dómtækar. Byggi þær kröfur á útreikningum sem byggja á hæpnum og illskiljanlegum forsendum, sem eigi sér enga stoð í raunveruleikanum. Meðal annars sé byggt á því að varnaraðili hafi ekki tekið þátt í rekstrarkostnaði eignarinnar, sem sé rangt. Þá verði við mat á framlögum að líta til fleiri þátta. Þá sé byggt á líklegu söluverðmæti án þess að mat liggi fyrir til að byggja slíkar kröfur á. Sé vandséð á hvaða lagagrundvelli þessir kröfuliðir séu reistir. Sé vísað til umfjöllunar um aðalkröfu eftir því sem við eigi, varðandi þessa kröfuliði. Verði kröfur í dómsmáli ekki byggðar á slíkum forsendum og beri því að vísa þessum kröfuliðum frá dómi. Varðandi þrautaþrautavarakröfu sé vísað sérstaklega til umfjöllunar í greinargerð þessari um meint svik og blekkingar og slíkum málsástæðum mótmælt sem röngum auk ósönnuðum. Við mat á lengd sambúðar beri einnig að líta til fyrri sambúðar. Taka beri tillit til fjölmargra annarra þátta við þetta mat. Kröfugerð í þessum þætti málsins feli í sér að dómari taki að sér að móta kröfu sóknaraðila og taki upp á sitt eindæmi ákvörðun um eignarhlutfall. Sé framsetningu kröfugerðar mótmælt. Sé slík kröfugerð ekki í samræmi við grundvallarreglur réttarfars og beri að vísa þessum kröfulið frá dómi. Til vara er krafist sýknu af þessum kröfuliðum með vísan til þess sem að framan er rakið, sem og til umfjöllunar um aðalkröfu í málinu. Varðandi þrautaþrautaþrautavarakröfu þá er krafist sýknu af henni, enda hafi varnaraðili ekki skorast undan að greiða 30% af áhvílandi lánum og öðrum hefðbundnum rekstrargjöldum, enda í samræmi við lög og í samræmi við þann hátt sem hafður var í sambúð aðila. Hafi það verið hluti samnings þeirra um eignarhlutföll. Hafi það tíðkast í málum sem þessum að slíkar kröfur séu gerðar upp við sölu fasteignar en sá aðili sem búið hefur á eigninni ábyrgist greiðslur. Sé fráleitt að varnaraðili eigi að greiða hærra hlutfall af áhvílandi lánum en sem nemi eignarhlut enda væri þá sóknaraðili að auðgast með óeðlilegum og ósanngjörnum hætti á kostnað varnaraðila. Málskostnaðarkrafa byggir á 130. gr. laga 91/1991 en krafa um virðisaukaskatt er reist á lögum nr. 50/1988. Ú R S K U R Ð A R O R Ð: Hafnað er kröfu sóknaraðila, M, um að vikið verði frá þinglýstum eignarheimildum samkvæmt afsali vegna fasteignarinnar X. Sóknaraðili greiði 500.000 krónur í málskostnað, að meðtöldum virðisaukaskatti, sem renni í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, K, 500.000 krónur, sem er málsvarnarþóknun lögmanns hans, Valborgar Snævarr, hrl., greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 169/2008
|
Kærumál Frávísunarúrskurður felldur úr gildi
|
Talið var að K hefði lagt nægilega skýran grundvöll að máli sínu á hendur Í, D og S og ekki væru því efni til að vísa málinu frá vegna vanreifunar, en gögn sem þau síðarnefndu töldu vanhöld á að lögð hefðu verið fram af hálfu K töldust ekki varða grundvöll málsins heldur sönnun fyrir kröfu K á hendur þeim. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. mars 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. mars 2008, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði felldur úr gildi og lagt fyrir hann að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðilar krefjast aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar, en til vara, verði úrskurðinum hrundið, að kærumálskostnaður falli niður. Málatilbúnaður sóknaraðila verður vart skilinn á annan veg en að hann reisi kröfu sína á hendur varnaraðilum á að yfirdráttarheimild sem varnaraðilanum Ísrós ehf. hafði verið veitt á tilteknum tékkareikningi hafi fallið niður 31. janúar 2006. Við það hafi skapast sú staða að umræddur tékkareikningur hafi verið yfirdreginn umfram heimildir og ábyrgðaryfirlýsingar varnaraðilanna Díönu og Smára Bjarna við það orðið virkar. Fyrir héraðsdómi lágu gögn sem sóknaraðili telur vera í samræmi við og styðja framangreindar málsástæður. Gögn þau sem varnaraðilar telja að sóknaraðila hafi borið að leggja fram varða ekki grundvöll málsins heldur sönnun þess að hann eigi þá kröfu sem hann gerir í málinu. Samkvæmt þessu verður ekki annað séð en að sóknaraðili hafi lagt nægilega skýran grundvöll að máli sínu á hendur varnaraðilum og eru ekki efni til að vísa málinu frá dómi vegna vanreifunar. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Varnaraðilum verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Varnaraðilar, Ísrós ehf., Díana Símonardóttir og Smári Bjarni Óskarsson, greiði óskipt sóknaraðila, Kaupþingi banka hf., 150.000 krónur í kærumálskostnað. Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar hinn 25. febrúar sl., að loknum munnlegum málflutningi um frávísunarkröfu stefndu, var höfðað fyrir dómþinginu af Kaupþingi banka hf., Borgartúni 19, Reykjavík, á hendur Ísrós ehf. Brúnastöðum 52, Reykjavík, Smára Bjarna Ómarssyni, Brúnastöðum 52, Reykjavík, og Díönu Símonardóttur, Brúnastöðum 52, Reykjavík, með stefnu birtri hinn 9. október 2007. Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða stefnanda 2.050.985 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 31. maí 2006 til greiðsludags, að frádreginni innborgun að fjárhæð 2.003.900 krónur. Þá er krafist málskostnaðar, að skaðlausu, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun, úr hendi stefndu. Dómkröfur stefndu eru þær aðallega, að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að stefndu verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda, og til þrautavara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Þá krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi stefnanda, að skaðlausu, en til vara að málskostnaður verði felldur niður. Eins og að framan greinir var mál þetta flutt um frávísunarkröfu stefndu og er einungis sá þáttur til úrlausnar hér. Stefnandi lýsir málavöxtum svo í stefnu, að hinn 3. febrúar 1989 hafi stefnandi samþykkt umsókn stefndu, Ísrósar ehf., um stofnun tékkareiknings í útibúi stefnanda að Suðurlandsbraut 2, Reykjavík. Tékkareikningurinn hafi borið númerið 0313-26-29. Stefnda, Ísrós ehf., hafi verið veitt yfirdráttarheimild á tékkareikning sinn. Síðast hafi verið veitt yfirdráttarheimild á tékkareikning stefndu, Ísrósar ehf., nr. 313-26-29, að fjárhæð 2.072.000, hinn 30. desember 2005, sem gilt hafi til 31. janúar 2006. Ekki hafi verið veitt yfirdráttarheimild á tékkareikning stefndu síðan. Stefnda kveðst um árabil hafa átt viðskipti við stefnanda, útibú 313, Háaleitisbraut. Stefndu, Smári og Díana, hafi afhent stefnanda ábyrgðaryfirlýsingu, dagsetta 25. janúar 2005. Stefnda, Ísrós ehf., hafi verið í skuld við stefnanda og hafi orðið að samkomulagi aðila að gera upp skuldina með veðskuldabréfi. Hafi stefnandi tekið að sér að sjá um frágang bréfsins. Stefnandi byggir kröfur sínar á hendur stefndu á því, að stefndi hafi gerst brotlegur við reglur um reikningsviðskipti og hafi verið tilkynnt um vanskil með bréfi, dagsettu 23. maí 2006. Hinn 31. maí 2006 hafi skuldin á reikningnum verið 2.050.985 krónur. Hinn 25. janúar 2005 hafi stefndu, Díana og Smári Bjarni, undirritað yfirlýsingu um sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarheimildar á framangreindum reikningi, að fjárhæð 2.500.000 krónur. Tékkareikningurinn hafi lent í vanskilum og hafi stefndu verið tilkynnt um vanskilin með bréfum, dagsettum 15. júní 2006. Inn á skuldina hafi verið greiddar hinn 26. júlí 2006 2.003.900 krónur og verði tekið tillit til greiðslunnar við uppgjör kröfunnar. Eftirstöðvar skuldarinnar hafi ekki fengist greiddar þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Um lagarök vísar stefnandi til almennra reglna kröfuréttarins og meginreglna samningaréttarins, sbr. lög nr. 7/1936, um samningsgerð, loforð og ógilda löggerninga. Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Kröfu um málskostnað byggir stefnandi á lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggir stefnandi á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skattinum úr hendi stefnda. Stefndi byggir kröfu sína um frávísun á því, að stefnandi hafi ekki gert viðhlítandi grein fyrir dómkröfunum, t.d. stöðu reiknings með yfirfærsluyfirliti eða sýnt fram á að stefnda, Ísrós ehf., hafi farið fram yfir yfirdráttarheimild eða brotið gegn ábyrgðaryfirlýsingu vegna yfirdráttarheimildar. Ekki sé sýnt fram á hvenær til þeirra vanskila hafi komið, sem sé grundvöllur málshöfðunar. Málatilbúnaður stefnanda fullnægi þar með ekki lágmarksskilyrðum e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og því beri að vísa málinu frá. Stefnandi mótmælir frávísunarkröfu stefndu og krefst þess að málið verði tekið til efnisdóms. Þá krefst stefnandi málskostnaðar, auk virðisaukaskatts, vegna þessa þáttar málsins. Í máli þessu krefur stefnandi stefndu um greiðslu á skuld samkvæmt tékkareikningi. Kveðst stefnandi byggja kröfu sína á hendur stefndu, Ísrós ehf., á því að yfirdráttarheimild á umræddum tékkareikningi hafi fallið niður hinn 31. janúar 2006. Er ábyrgð stefndu, Smára Bjarna og Díönu, sögð vera á grundvelli ábyrgðaryfirlýsingar þeirra á tékkareikningi stefnda, Ísrósar ehf. Kveður stefnandi stefndu hafa gerst brotlega við reglur um reikningsviðskipti. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur hinn 7. mars 2007, var máli milli sömu aðila um sömu kröfu vísað frá dómi, þar sem stefna fullnægði ekki lágmarksskilyrðum e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Í máli þessu liggja frammi, að því er virðist, þau sömu gögn og lágu frammi í fyrra málinu. Er þar m.a. að finna „Yfirlýsing[u] um sjálfskuldarábyrgð v/ yfirdráttarheimildar á reikningi nr. 29, útgefna 25. janúar 2005. Samkvæmt yfirlýsingunni ábyrgjast stefndu, Díana og Smári Bjarni, sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar, greiðslu yfirdráttar á tékkareikningi stefndu, Ísrósar ehf., allt að 2.500.000 krónum. Í skilmálum yfirlýsingarinnar kemur fram að stefnanda sé heimilt að innheimta skuldina hjá sjálfskuldarábyrgðaraðilum við vanskil, fari reikningseigandi yfir heimild sína eða brjóti á annan hátt gegn skilmálum bankans um yfirdráttarheimildir, þegar heimild fellur niður eða reikningi er lokað. Jafnframt segir þar að gildistími ábyrgðarinnar sé fjögur ár frá útgáfudegi. Stefnandi hefur í máli þessu lagt fram dskj. sem hann kallar yfirdráttarheimild stefnda, Ísrósar ehf., frá 21. desember 2005, og virðist vera útskrift úr bókum stefnanda, sem ber yfirskriftina „viðskiptareikningar- ófjárhagslegar færslur“. Þar segir að gildistökudagur heimildar sé 30. desember 2005, heimild í þúsundum kr. sé 2.072,0 og lokadagur heimildar 31. janúar 2006. Hins vegar verður hvorki af gögnum málsins né stefnu ráðið að reikningseigandi, stefnda Ísrós ehf., hafi farið upp fyrir heimild sína til yfirdráttar eða að brotið hafi verið í bága við ábyrgðaryfirlýsingu vegna yfirdráttarheimildar á reikningi nr. 29, sbr. framlagt skjal. Skortir verulega á að málsástæðum, sem stefnandi byggir málsókn sína á, séu gerð nægileg skil. Kröfugerð stefnanda er því ekki í samræmi við gögn málsins og tengsl milli kröfugerðar og sakarefnis ekki ljós. Málatilbúnaður stefnanda er því svo óskýr að samræmist ekki meginreglu einkamálalaga nr. 91/1991, um skýran og glöggan málatilbúnað. Ber því með vísan til e- liðar 80. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, að taka til greina kröfu stefndu um að vísa málinu frá dómi. Eftir þessari niðurstöðu ber stefnanda, samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, að greiða stefndu málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 100.000 krónur. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskattsskyldu stefndu. Hervör Þorvaldsdóttir, héraðsdómari, kvað upp úrskurð þennan. Ú R S K U R Ð A R O R Ð : Máli þessu er vísað frá dómi. Stefnandi, Kaupþing banki hf., greiði stefndu, Ísrós ehf., Díönu Símonardóttur og Smára Bjarna Ólafssyni, 100.000 krónur í málskostnað, þ.m.t. virðisaukaskattur.
|
Mál nr. 43/2021
|
Viðurkenningarkrafa Fasteign Óbeinn eignarréttur Afnotaréttur Kvöð Umráð Vatnsréttindi Nauðungarsala Leigusamningur Málsástæða Lagarök
|
Árið 2008 gerðu O og þáverandi eigandi jarðarinnar H með sér samning um leigu á spildu úr landi jarðarinnar sem brunnsvæði fyrir vatnsveitu sem þjónar meðal annars Stykkishólmsbæ. L hf. eignaðist jörðina á nauðungarsölu en seldi hana síðar B ehf. Ágreiningur málsins laut að kröfu B ehf. um viðurkenningu þess að leigusamningurinn væri óskuldbindandi gagnvart sér þar sem réttindi samkvæmt honum hefðu fallið niður við útgáfu afsals til L hf. vegna ákvæða 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Í dómi Hæstaréttar var talið að í samræmi við meginreglu 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 féllu niður við útgáfu afsals þau réttindi sem stofnað hafði verið til á grundvelli samningsins með sama hætti og önnur óbein eignarréttindi sem á því tímamarki hafði verið stofnað til yfir jörðinni H. Var því fallist á dómkröfu B ehf. þess efnis að leigusamningurinn væri óskuldbindandi gagnvart honum sem núverandi eiganda jarðarinnar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir, Björg Thorarensen, Ingveldur Einarsdóttir og Karl Axelsson.2. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. október 2021. Hann krefst viðurkenningar á því að leigusamningur frá 14. maí 2008 milli stefnda og fyrri eiganda jarðarinnar Hrísa í Helgafellssveit sé óskuldbindandi gagnvart sér. Til vara krefst hann þess að leigusamningurinn teljist ógildur. Loks krefst hann málskostnaðar á öllum dómstigum.3. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.Ágreiningsefni4. Mál þetta lýtur að því hvort samningur stefnda sem leigutaka við fyrrverandi eiganda jarðarinnar Hrísa í Helgafellssveit sem leigusala um afnot lands og vatnstöku 14. maí 2008 er skuldbindandi fyrir áfrýjanda. Landsbankinn hf. eignaðist umrædda jörð við nauðungarsölu, sem fram fór árið 2016, en seldi hana áfrýjanda árið 2018 og er hann núverandi eigandi hennar.5. Með héraðsdómi var fallist á kröfu áfrýjanda og viðurkennt að umræddur samningur væri óskuldbindandi gagnvart honum þar sem hann hefði fallið niður á grundvelli 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að gagnstæðri niðurstöðu. Ótvírætt væri að samningurinn hefði verið gerður á grunni 1. mgr. 25. gr. og 1. mgr. 26. gr. vatnalaga nr. 15/1923 og líta yrði svo á að kvaðir sem í honum fælust leiddu beinlínis af lögum í skilningi 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 og hefðu því ekki fallið niður við nauðungarsöluna. Einn dómari skilaði sératkvæði og vildi staðfesta héraðsdóm með vísan til forsendna hans.6. Fyrir Landsrétti byggði áfrýjandi meðal annars á því að framangreind málsástæða, um lögfylgjur tilvitnaðra ákvæða vatnalaga, væri of seint fram komin þar sem ekki hefði verið á henni byggt undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi. Í dómi Landsréttar var talið að um væri að ræða lagarök til stuðnings þeirri málsástæðu stefnda „að kvaðirnar hafi ekki fallið niður við nauðungarsöluna“ og bæri réttinum að huga að þeim þótt stefndi hefði ekki nefnt þau sérstaklega í málatilbúnaði sínum. Var því ekki talið að um væri að ræða nýja málsástæðu sem ekki fengi komist að fyrir Landsrétti vegna ákvæðis 2. mgr. 111. gr., sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ágreiningur aðila fyrir Hæstarétti lýtur jafnframt að því hvort niðurstaða Landsréttar þar um stenst.7. Áfrýjunarleyfi var veitt 1. október 2021 á þeim grunni að dómur í málinu kynni að hafa fordæmisgildi.Málsatvik8. Í september árið 1975 var undirritaður leigusamningur milli Stykkishólmshrepps sem leigutaka og ábúenda Hrísa og Svelgsár í Helgafellssveit sem leigusala. Samkvæmt honum leigðu þeir síðarnefndu land úr jörðinni Hrísum og vatnstökurétt úr jörðunum Hrísum og Svelgsá til sveitarfélagsins til öflunar neysluvatns. Samningurinn var gerður til 50 ára og var meðal annars samið um nánar tilgreint endurgjald til handa leigusölum.9. Hinn 22. júlí 2005 var undirritaður kaupsamningur milli Stykkishólmsbæjar og stefnda. Með samningnum seldi og afsalaði Stykkishólmsbær Orkuveitu Stykkishólms til stefnda með réttindum og skyldum samkvæmt lögum nr. 32/2004 um vatnsveitur sveitarfélaga og orkulögum nr. 58/1967. Í 2. grein samningsins kom fram að stefndi myndi yfirtaka öll réttindi seljanda til vatns- og hitaveitureksturs. Þá var tilgreint að í gildi væri leigusamningur milli Orkuveitu Stykkishólms „um vatnstökurétt milli Stykkishólmsbæjar við landeigendur Hrísa og Svelgsár í Helgafellssveit frá september 1975“. 0. Leigusamningur milli stefnda og Harðar Ingólfssonar, þáverandi eiganda jarðarinnar Hrísa, var undirritaður 14. maí 2008. Með samningnum tók stefndi á leigu spildu úr landi Hrísa til 99 ára sem brunnsvæði fyrir vatnsveitu sem þjónaði meðal annars Stykkishólmsbæ. Samkvæmt 1. grein samningsins var hin leigða spilda til vinnslu á köldu vatni úr Svelgsárhrauni en auk þess var þar kveðið á um rétt stefnda til að leita eftir og hagnýta neysluvatn sem kynni að finnast síðar á eða í hinni afmörkuðu spildu. Enn fremur náði leigurétturinn til jarðborana og hvers konar mannvirkjagerðar og athafna sem kynni að þurfa til vatnsöflunar á svæðinu. Í 3. grein samningsins var kveðið á um endurgjald en það skyldi vera annars vegar eingreiðsla að fjárhæð 5.400.000 krónur fyrir afnot af vatninu og landinu fyrir vatnsmagn allt að 20 sekúndulítrum. Hins vegar skyldi greiða 270.000 krónur fyrir hvern sekúndulítra vatns umfram það viðmið. Gjalddagi eingreiðslunnar var 30 dögum eftir undirritun samningsins en gjalddagi umframmagns 31. mars á þeim árum sem það færi „stigvaxandi“. Samkvæmt 4. grein samningsins var hvorum aðila um sig heimilt að óska eftir endurskoðun leigugjaldsins á 10 ára fresti „ef telja má að greiðslan sé orðin bersýnilega ósanngjörn“. Loks var tekið fram í 9. grein að samningnum skyldi þinglýsa en óumdeilt er að það gekk ekki eftir.1. Í forsendum hins áfrýjaða dóms kemur fram að ótvírætt sé að umræddur samningur frá 2008 hafi verið gerður á grundvelli 25. og 26. gr. vatnalaga en ekki hafi reynt á eignarnámsheimild 1. mgr. 27. gr. laganna þar sem samkomulag hafi náðst við þáverandi landeiganda um afnotin og endurgjald fyrir þau. Mjög takmarkaðar upplýsingar liggja hins vegar fyrir í málinu um aðdraganda þess að stofnað var til umræddra samninga. Þannig liggur ekkert fyrir um hvort unnt var að stofna til sambærilegrar vatnstöku fyrir vatnsveitu víðar í sveitarfélaginu, hvorki þegar upphaflegi samningurinn um vatnstöku var gerður árið 1975 né samningurinn 14. maí 2008. Í þeim síðarnefnda er ekki vísað til ákvæða 25. til 27. gr. vatnalaga eins og þau hljóðuðu þá um heimild sveitarfélaga til öflunar vatns í þágu vatnsveitna, sbr. nú sömu lagagreinar með breytingum sem gerðar voru á þeim með 22. til 24. gr. laga nr. 132/2011.2. Í aðalskipulagi Helgafellssveitar 2012–2024, sem samþykkt var 12. maí 2015, er það landsvæði úr jörðinni Hrísum sem samningurinn 14. maí 2008 tekur til afmarkað á skipulagsuppdrætti sem annars vegar brunnsvæði og hins vegar grannsvæði háð vatnsvernd. Þá kemur fram í grein 2.7.1 að ein kaldavatnsveita sé í sveitarfélaginu. Vatnsbólið sé í landi Hrísa en vatnsból og vatnsveita í eigu stefnda. Vatnsmagn á virkjaðri lind sé áætlað yfir 50 sekúndulítrar.3. Jörðin Hrísar var seld nauðungarsölu 25. október 2016 til Landsbankans hf. Afsal var gefið út til bankans 4. janúar 2017 og því þinglýst 9. sama mánaðar. Samkvæmt IV. grein þess skyldi með vísan til 6. og 56. gr. laga nr. 90/1991 afmá öll veðbönd og önnur óbein eignarréttindi við þinglýsingu afsalsins. Lögbundnar kvaðir og lögbundinn forkaupsréttur yrðu þó ekki afmáð ef um slíkt væri að ræða.4. Fyrir Hæstarétt var lagt fram undirritað eintak kaupsamnings Landsbankans hf. og áfrýjanda um jörðina Hrísa 24. janúar 2018. Í söluyfirliti um jörðina sem liggur fyrir í gögnum málsins kemur fram að seljandi þekki ekki eignina umfram það sem kemur fram í opinberum gögnum. Þá er kaupanda bent þar á að kynna sér leigusamning „er fyrri eigendur gerðu ... við Orkuveitu Reykjavíkur um land og vatnstöku til 99 ára frá maí 2008 úr landi Hrísa.“ Í 2. grein fyrrgreinds kaupsamnings kemur fram að við gerð hans hafi meðal annars legið fyrir fyrrgreint afsal til Landsbankans hf. og söluyfirlit. Er tekið fram í niðurlagi greinarinnar að skjöl þau sem vísað sé til í henni og innihald þeirra skoðist sem hluti kaupsamnings eftir því sem við eigi. Afsal var undirritað 23. mars 2018 og því þinglýst 15. apríl sama ár.5. Með bréfi lögmanns áfrýjanda 10. september 2018 til stefnda var því lýst yfir að fyrrgreindur leigusamningur 14. maí 2008 væri ekki skuldbindandi vegna ákvæðis 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991. Þá var óskað eftir viðræðum við stefnda um afnot landsins og vatnstöku. Í svarbréfi stefnda 18. september 2018 var því lýst yfir að stefndi hefði á grundvelli samningsins fullan rétt til vatnstöku. Þá var ítrekað að þegar hefði verið greitt fyrir þau réttindi. Málsástæður og lagarök aðila6. Áfrýjandi bendir á að niðurstaða hins áfrýjaða dóms byggist á þeirri málsástæðu stefnda að með leigusamningi 14. maí 2008 hafi verið stofnað til kvaða sem leiði beinlínis af lögum og hafi þær ekki fallið niður við nauðungarsölu jarðarinnar, sbr. 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991. Þessi málsástæða hafi komið of seint fram enda ekki verið á henni byggt í héraði, sbr. 5. mgr. 101. gr. og 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991. Hvorki væru skilyrði til að byggja á henni fyrir Landsrétti, sbr. 2. mgr. 163. gr., né Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 187. gr. laganna. Verði talið að málsástæðan komist að telur áfrýjandi að áskilnaði framangreindrar undantekningarreglu 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 sé ekki fullnægt enda leiði umræddar kvaðir ekki beinlínis af lögum. Þá mótmælir hann því að Landsbankinn hf. hafi tekið að sér réttindi eða kvaðir samkvæmt leigusamningnum í skilningi 2. mgr. 56. gr. laganna. Einnig byggir áfrýjandi á því að réttindi stefnda samkvæmt samningnum hafi verið háð þinglýsingu, sbr. 1. mgr. 29. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Vanræksla stefnda á að þinglýsa samningnum hafi þau réttaráhrif að hann sé óskuldbindandi gagnvart áfrýjanda sem síðari eiganda jarðarinnar. Jafnframt hafnar áfrýjandi því að meint grandsemi hans um tilvist leigusamningsins við kaup hans á jörðinni hafi áhrif á gildi hans gagnvart sér. Loks gerir hann varakröfu um að leigusamningurinn teljist ógildur á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. 7. Stefndi tekur undir niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að málatilbúnaður, þess efnis að kvaðir samkvæmt leigusamningnum leiði beinlínis af lögum, hafi ekki falið í sér nýja málsástæðu sem ekki hefði átt að komast að fyrir Landsrétti. Hann byggir sýknukröfu sína á því að í málinu sé fullnægt tveimur skilyrðum 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 fyrir því að réttindi stefnda hafi ekki fallið niður við nauðungarsölu jarðarinnar. Í fyrsta lagi telur hann að samningurinn hafi verið gerður á grunni 25. og 26. gr. vatnalaga og þar af leiði að kvaðir um vatnstöku sem þær lagagreinar ráðgeri og leigusamningurinn sé reistur á leiði beinlínis af lögum í skilningi 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991. Í öðru lagi hafi Landsbankinn hf. við kaup jarðarinnar 25. október 2016 tekið réttindi samkvæmt leigusamningnum að sér í skilningi sömu greinar. Því til stuðnings vísar hann meðal annars til fyrrgreinds ákvæðis í söluyfirliti jarðarinnar þegar hún var seld áfrýjanda. Þá byggir stefndi á því að fyrirsvarsmönnum áfrýjanda hafi verið kunnugt um leigusamninginn við kaup jarðarinnar. Áfrýjandi hafi því verið grandsamur í skilningi 19. gr. þinglýsingalaga og af því leiði að mótbárur hans nú um að nauðsyn hafi verið að þinglýsa samningnum hafi enga þýðingu fyrir úrslit málsins. Loks hafnar stefndi varakröfu áfrýjanda á þeim grunni að engin rök eða gögn hafi verið lögð fram í málinu til stuðnings þeirri kröfu. Lagaumhverfi8. Í 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 segir að hafi nauðungarsölu verið krafist á eign eftir heimild í 6. eða 7. gr. laganna falli niður öll veðbönd, umráðaréttindi, kvaðir, höft og önnur réttindi yfir eigninni við útgáfu afsals nema annað leiði beinlínis af lögum, eignin hafi verið seld með þeim skilmálum að þau standi í tilteknum atriðum óhögguð eða kaupandinn hafi síðar tekið þau að sér. Í afsali skal tekið fram hver réttindi yfir eigninni falli brott. Í athugasemdum við lagagreinina í frumvarpi sem varð að lögum nr. 90/1991 er vakin athygli á því að hún feli meðal annars í sér að öll óbein eignarréttindi falli niður vegna nauðungarsölu án tillits til heitis eða eðlis þeirra eða þess hvort þeim hefur verið þinglýst eða réttarvernd þeirra sé óháð þinglýsingu. Um framangreindar undantekningar frá þeirri meginreglu segir að í fyrsta lagi sé gert ráð fyrir því að hún víki ef annað leiði beinlínis af lögum en það gæti til dæmis átt við um lögbundinn forkaupsrétt eða lögbundnar kvaðir. Í öðru lagi sé gert ráð fyrir að víkja megi frá reglunni um brottfall framangreindra réttinda með uppboðsskilmálum eða skilmálum við sölu á almennum markaði, þannig að kvaðir og höft fylgi eign sem hefðu að öðrum kosti fallið niður og eftir atvikum veitt rétthafa tilkall til greiðslu af söluandvirði eignarinnar samkvæmt 4. mgr. 49. gr. laganna. Loks segir í athugasemdunum að í þriðja lagi sé tekið tillit til þess að kaupandi kunni að semja við einstaka rétthafa um að réttindi þeirra hvíli áfram á eign, sem væri þá oftast liður í uppgjöri kaupandans á söluverði, og um það vísað til 40. gr. laganna.9. Svo sem fram hefur komið var ákvæðum 25. til 27. gr. vatnalaga, sem fjalla um vatnsveitu sveitarfélaga og vatnstökurétt, breytt með 22. til 24. gr. laga nr. 132/2011. Ekki urðu þó við það neinar þær efnislegu breytingar sem þýðingu hafa fyrir sakarefni máls þessa. Í 1. mgr. 25. gr. vatnalaga er kveðið á um rétt sveitarstjórnar til að taka það vatn sem hún þarf til vatnsveitu úr brunnum, uppsprettum eða vötnum í landareignum annarra manna að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laganna er manni skylt að láta af hendi land sitt og landsafnot hvar sem er og hvenær sem er í þarfir vatnsveitu sveitarfélags, svo og mannvirki, og að þola þær eignarkvaðir, óhagræði og takmörkun á afnotarétti sem vatnsveitan kann að hafa í för með sér enda komi fullar bætur fyrir. Náist ekki samningar um framkvæmd og/eða bætur vegna þeirra þarfa sem greinir í 25. og 26. gr. getur ráðherra heimilað eignarnám, sbr. 1. mgr. 27. gr. laganna.Niðurstaða20. Þess er fyrst að gæta að ekki er vísað til hugtaksins kvaðar af nákvæmni, hvorki af aðilum málsins né í hinum áfrýjaða dómi. Til kvaða er meðal annars vísað í 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 svo og í afsali 4. janúar 2017 þar sem segir: „Lögbundnar kvaðir og lögbundinn forkaupsréttur er ekki afmáður ef um það er að ræða.“ Kvaðir eiga sér að lögum mismunandi merkingu, sbr. annars vegar einkaréttarlegar kvaðir, svo sem ískyldur sem falla í flokk óbeinna eignarréttinda og hins vegar lögbundnar kvaðir en undir þær falla meðal annars skipulagskvaðir í skilningi 20. töluliðar 2. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 en þær verða lagðar á einstakar lóðir og landsvæði í deiliskipulagi. Vísaði stefndi í greinargerð sinni til Landsréttar fyrst og fremst til þess að þær lögbundnu kvaðir sem ráða eigi úrslitum sakarefnis byggist á fyrirmælum 25. og 26. gr. vatnalaga auk þess sem sem fyrir hendi væri kvöð um vatnsvernd og landsafnot af hinni leigðu landspildu í gildandi aðalskipulagi Helgafellssveitar. Í hinum áfrýjaða dómi er aftur á móti vísað jöfnum höndum til kvaða sem felist í leigusamningnum annars vegar og svo kvaða sem sóttar verði í tilvitnuð ákvæði vatnalaga hins vegar. Því er svo ekki borið við, hvorki af aðilum málsins né í hinum áfrýjaða dómi, að útskýra efnislega hvert er inntak þeirra ætluðu kvaða sem leiddar verði af tilvitnuðum ákvæðum vatnalaga og hvernig þær binda sérstaklega hendur eiganda jarðarinnar Hrísa hverju sinni, óháð þeim skuldbindingum sem stofnað var til með hinum umþrætta samningi.21. Eins og fyrr greinir var í hinum áfrýjaða dómi ekki fallist á það með áfrýjanda að ný málsástæða stefnda hefði falist í því að leigusamningurinn 14. maí 2008 stæði óhaggaður vegna fyrirmæla 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 þess efnis að „annað leiði beinlínis af lögum“. Um væri að ræða lagarök til stuðnings þeirri málsástæðu stefnda að „kvaðirnar hefðu ekki fallið niður við nauðungarsöluna“. Var þar vísað til ákvæða leigusamningsins 14. maí 2008 og þess að kvaðir hefði beinlínis leitt af ákvæðum vatnalaga og þær ekki fallið niður við nauðungarsöluna.22. Við úrlausn þess hvort um nýja málsástæðu er að ræða er þess að gæta að í greinargerð stefnda í héraði var vísað almennt til þeirra einstöku fyrirmæla vatnalaga og laga nr. 90/1991 sem fyrr eru rakin. Á því stigi var málatilbúnaður stefnda að því er varðaði 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 einskorðaður við að þrátt fyrir nauðungarsölu jarðarinnar Hrísa hefði leigusamningurinn 14. maí 2008 haldið gildi sínu vegna afstöðu Landsbankans hf. sem kaupanda við nauðungarsöluna. Þannig hefði bankinn undirgengist skuldbindingar samningsins, miðlað upplýsingum um tilvist hans og efni til fyrirsvarsmanna áfrýjanda við kaup þeirra á jörðinni og þeir því verið grandsamir þar um. Þessi málsástæða er studd þeirri undantekningu 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 að réttindi sem ella féllu niður haldi gildi sínu taki kaupandi þau að sér síðar. Í greinargerð stefnda í héraði er þeirri málsástæðu hins vegar hvergi borið við að fyrir hendi séu kvaðir sem leiði beinlínis af lögum og þær hafi því ekki fallið niður við nauðungarsölu jarðarinnar vegna fyrirmæla 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991. Þá verður ekki séð af endurritum úr þingbók héraðsdóms eða dómi héraðsdóms að stefndi hafi reist málið á þessum grunni þar fyrir dómi.23. Í greinargerð stefnda til Landsréttar var því reyndar einnig haldið fram að umdeildur leigusamningur félli í raun ekki undir 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991. Samningurinn sjálfur legði hvorki kvöð né höft á eignina. Samningurinn yrði því ekki með „góðu móti“ felldur undir 2. mgr. 56. gr. þannig að réttaráhrif hans hefðu af þeim sökum fallið niður við nauðungarsöluna. Sýnist málatilbúnaður í þessa veru styðjast við það sjónarmið að réttur stefnda til vatnstöku úr jörðinni Hrísum verði leiddur beint af tilvitnuðum ákvæðum vatnalaga og að með samningnum 14. maí 2008 hafi eingöngu verið samið um bætur til handa jarðeiganda vegna þeirrar vatnstöku.24. Umþrætt málsástæða stefnda byggð á rétti sveitarfélaga til vatnstöku á grundvelli 25. og 26. gr. vatnalaga og þýðing þess réttar fyrir beitingu 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 kom samkvæmt framangreindu fyrst fram í greinargerð hans fyrir Landsrétti. Öndvert við það sem fram kemur í forsendum Landsréttar og rakið hefur verið byggði stefndi ekki á því fyrir héraðsdómi að „kvaðirnar“, eins og það er orðað í dómi Landsréttar, hefðu ekki fallið niður við nauðungarsöluna. Þvert á móti miðaðist málatilbúnaður hans alfarið við að þrátt fyrir nauðungarsölu jarðarinnar Hrísa hefði leigusamningurinn 14. maí 2008 haldið gildi sínu vegna afstöðu Landsbankans hf. Fól framangreindur grundvöllur sýknukröfu stefnda því í sér nýja málsástæðu sem að réttu gat ekki komist að fyrir Landsrétti vegna ákvæðis 5. mgr. 101. gr., sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991, en ekki voru fyrir hendi skilyrði síðarnefndu greinarinnar fyrir því að málsástæðan kæmist að fyrir Landsrétti.25. Að framangreindri niðurstöðu gættri stendur eftir að taka afstöðu til þeirrar málsástæðu stefnda að Landsbankinn hf., sem keypti eignina við nauðungarsölu, hafi allt að einu tekið umrædd réttindi að sér í merkingu 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991. Í því sambandi er áréttað það sem fyrr er reifað úr lögskýringargögnum með greininni að slíkt fælist oftast í uppgjöri kaupanda á söluverði við nauðungarsölu.26. Hvað sem líður rétti sveitarfélaga til vatnsnýtingar í þágu vatnsveitna sinna á grundvelli tilgreindra ákvæða vatnalaga voru réttindi þau sem fyrri eigandi Hrísa samdi um við stefnda á grundvelli leigusamningsins 14. maí 2008 hefðbundinn réttur til afnota af vatni ásamt nauðsynlegri aðstöðu til nýtingarinnar. Með samningnum var stofnað til óbeinna eignarréttinda í formi afnotaréttar þess sem samningurinn kvað á um og hefðbundið er í afnotasamningum af þeim toga, hvort sem þeir varða leigu eða önnur afnot fasteigna, hluta þeirra eða einstök fasteignaréttindi. 27. Lögvarinn réttur til vatnstöku í þágu starfrækslu vatnsveitu og þau fyrrnefndu úrræði sem vatnalög tryggja í því sambandi standa óhögguð án tillits til nauðungarsölu á jörðinni. Öðru máli gegnir hins vegar um þann einkaréttarlega samning sem deilt er um í málinu. Í samræmi við meginreglu 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 féllu niður við útgáfu afsals þau réttindi sem stofnað hafði verið til á grundvelli samningsins með sama hætti og önnur óbein eignarréttindi sem á því tímamarki hafði verið stofnað til yfir jörðinni Hrísum. Þetta styðst jafnframt við þá staðreynd að hvorki í uppboðsskilmálum, sbr. 28. gr. laga nr. 90/1991, né afsali, sbr. 56. gr. sömu laga, er að umræddum réttindum vikið hvað þá að þau skuli hvað sem nauðungarsölunni líður standa óhögguð og raunar ekki á því byggt í málinu.28. Af framangreindu leiðir að við nauðungarsöluna féllu niður þau óbeinu eignarréttindi sem til hafði verið stofnað á grundvelli umþrætts samnings 14. maí 2008. Að því virtu verður að túlka þá undantekningu 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 þess efnis að kaupandinn hafi síðar tekið þau að sér í skilningi greinarinnar þannig að hann hafi í kjölfar nauðungarsölu stofnað á ný til þeirra réttinda sem fallið höfðu niður við útgáfu afsals við nauðungarsölu. Í málinu hefur stefndi ekki sýnt fram á að Landsbankinn hf. hafi undirgengist slíka skuldbindingu, hvað þá að hún hafi verið liður í uppgjöri hans á söluverði, sbr. 40. gr. laga nr. 90/1991. Sér því hvorki stað í nauðungarsöluafsali til Landsbankans hf. 4. janúar 2017, kaupsamningi bankans og áfrýjanda 24. janúar 2018 né afsali til áfrýjanda 23. mars sama ár. Tilvísun í söluyfirliti þess efnis að væntanlegum kaupendum jarðarinnar Hrísa væri bent á að kynna sér samning stefnda og fyrri jarðeiganda 14. maí 2008 fól ekki í sér skuldbindingu af framangreindu tagi. Þegar af þeirri ástæðu hefur ætluð grandsemi fyrirsvarsmanna áfrýjanda um tilvist og efni þess samnings, sem á því tímamarki hafði fallið niður, enga þýðingu fyrir úrlausn málsins.29. Samkvæmt öllu framansögðu verður fallist á dómkröfu áfrýjanda þess efnis að leigusamningur stefnda og fyrri eiganda jarðarinnar Hrísa 14. maí 2008 sé óskuldbindandi gagnvart honum sem núverandi eiganda jarðarinnar.30. Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað á öllum dómstigum sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.Dómsorð:Viðurkennt er að leigusamningur 14. maí 2008 milli stefnda, Orkuveitu Reykjavíkur, og fyrri eiganda jarðarinnar Hrísa í Helgafellssveit sé óskuldbindandi gagnvart áfrýjanda, BB & sonum ehf.Stefndi greiði áfrýjanda samtals 3.000.000 króna í málskostnað á öllum dómstigum.https://landsrettur.is/domar-og-urskurdir/domur-urskurdur/?id=f1e77cf1-38f3-4d8d-b41a-5cbe010a7d0e&verdictid=bd672344-f91d-418d-920b-e257ec4a270a
|
Mál nr. 335/2003
|
Dómsuppkvaðning Ómerking Heimvísun
|
Héraðsdómur var ómerktur og málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og dómsuppsögu að nýju, þar sem ekki hafði verið fylgt fyrirmælum síðari málsliðar 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Garðar Gíslason og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 25. ágúst 2003. Þeir krefjast aðallega ómerkingar héraðsdóms en til vara sýknu. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Mál þetta var flutt og dómtekið í héraði 26. maí 2003. Héraðsdómur var kveðinn upp rúmum sjö vikum síðar hinn 16. júlí og var ekki sótt þing af hálfu áfrýjenda, eins og bókað var í þingbók. Þar var jafnframt skráð, að lögmenn og dómari væru sammála um, að málflutningur að nýju væri óþarfur. Í greinargerð sinni til Hæstaréttar andmælir lögmaður áfrýjenda þessari síðarnefndu bókun og kveður ekkert samráð hafa verið við sig haft um þetta. Samkvæmt þessu fór uppkvaðning héraðsdómsins í bága við 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ber að ómerkja dóminn og vísa málinu heim í hérað til málflutnings og dómsuppsögu að nýju. Rétt er, að hver aðila beri sinn kostnað af þessum þætti málsins fyrir Hæstarétti. D ó m s o r ð: Héraðsdómur skal vera ómerkur og er málinu vísað heim í hérað til málflutnings og uppsögu dóms að nýju. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 16. júlí 2003. Mál þetta, sem tekið var til dóms að loknum munnlegum málflutningi þann 26. maí sl. er höfðað með stefnu útgefinni 3. janúar 2003 og var málið þingfest þann 14. janúar 2003. Stefnandi málsins er Nandos ehf., [kt.], Leirubakka 34-36, Reykjavík. Stefndu eru Rúnar S. Gíslason, [kt.], Miðvangi 53, Hafnarfirði, Rá ehf. [kt.], Bolholti 6, Reykjavík og Gunnar Rósinkranz, [kt.] Skólavörðustíg 10, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndu verði dæmdir in solidum til greiðslu skuldar að fjárhæð kr. 4.000.000,00 auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 20. desember 2002 til greiðsludags, kr. 11.350,00 í stimpil- og afsagnarkostnað auk málskostnaðar að viðbættum virðisaukaskatti eftir framlögðum virðisaukaskatti. Stefndu krefjast aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara er krafist stórfelldrar lækkunar á stefnukröfum. Jafnframt krefjast stefndu þess, að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað að skaðlausu samkvæmt gjaldskrá Lögmanna Mörkinni ehf. og að við málskostnaðarákvörðun verði gætt að skyldu stefndu til að greiða 24,5% virðisaukaskatt af þóknun málsins. Málskostnaðar er krafist óháð úrslitum málsins. Málavextir: Krafa stefnanda er byggð á víxli að fjárhæð kr. 4.000.000,00, útgefnum af stefnda, Rúnari Gíslasyni, hinn 23. 05. 2002 og samþykktum af stefnda, Rá ehf., til greiðslu við sýningu í Búnaðarbanka Íslands hf., Reykjavík. Víxillinn er ábektur af útgefanda og stefnda, Gunnari Rósinkranz. Á víxilinn er skráð, að hann sé án afsagnar. Víxillinn var sýndur í Búnaðarbanka Íslands hf. í Reykjavík og afsagður þann 20. desember 2002. Á víxilinn eru skráð orðin: „Tryggingarvíxill sbr. 2. gr. makaskiptasamnings dags. 17. maí ´02.” Málsástæður stefnanda: Stefnandi rekur mál þetta samkvæmt ákvæðum 17. kafla laga nr. 91/1991 og vísar auk þess til laga nr. 93/1933, einkum sjöunda kapítula. Málsástæður stefndu: Stefndu benda á, að víxill sá, sem krafa stefnanda byggist á, sé áritaður um að hann sé tryggingarvíxill, sbr. makaskiptasamning dags. 17. maí ´02. Varnir stefndu byggist á því, að stefnandi eigi enga lögvarða kröfu á hendur stefndu, hvað þá höfuðstólsfjárhæð, kr. 4.000.000, eins og stefnandi gerir kröfu til, auk vaxta og málskostnaðar, enda hafi verið boðnar fram efndir þeirra skuldbindinga, sem víxlinum var ætlað að tryggja. Engin efnisleg skilyrði samkvæmt meginreglum kröfuréttar og skaðabótaréttar séu til að innheimta tryggingarvíxilinn. Innheimtan á víxlinum sé ólögmæt, hvernig sem á málið er litið. Niðurstaða: Stefnandi hefur lagt fram víxil, sem er í samræmi við málavaxtalýsingu hans að öllu leyti. Víxillinn fullnægir formskilyrðum víxla skv. víxillögum nr. 93/1933 og getur víxilhafi neytt allra þeirra réttinda, sem víxillinn veitir honum, sbr. 19. gr. sömu laga. Stefndu hafa ekki haft uppi neinar þær varnir, sem koma má að í málinu skv. 118. gr. laga nr. 91/1991, og öðrum vörnum verður ekki komið að án samþykkis stefnanda. Samkvæmt framansögðu verða kröfur stefnanda, Nandos ehf., teknar til greina að öllu leyti. Málskostnaður ákveðst kr. 600.000. Dóm þennan kveður upp Logi Guðbrandsson, héraðsdómari. D ó m s o r ð: Stefndu, Rá ehf., Rúnar S. Gíslason og Gunnar Rósinkranz, greiði in solidum stefnanda, Nandos ehf., kr. 4.000.000,00 auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 20. desember 2002 til greiðsludags, kr. 11.350,00 í stimpil, og afsagnarkostnað og kr. 600.000 í málskostnað.
|
Mál nr. 10/2011
|
Ráðningarsamningur Laun Kjarasamningur Evrópska efnahagssvæðið Sératkvæði
|
A krafði H ehf. um bakvaktaálag vegna símavaktar, sem henni var gert að sinna í tengslum við vinnu sína fyrir félagið, auk þess sem hún gerði kröfu um greiðslu bifreiðastyrks á meðan á uppsagnarfresti stóð. Símavaktinni var komið á tæpu ári eftir að A hóf störf og deildu aðilar um það hvort símavaktin væri hluti af starfsskyldum hennar samkvæmt ráðningarsamningi og starfslýsingu eða hvort um bakvaktir í skilningi kjarasamninga hefði verið að ræða. Var það niðurstaða Hæstaréttar að H ehf. hefði ekki fært sönnur á þá staðhæfingu sína að vinnuskyldan hefði rúmast innan starfsskyldna A samkvæmt ráðningarsamningi. Við breytingu á starfstilhögun A hefði félagið hvorki haft frumkvæði að því að breyta ráðningarsamningi hennar í þá veru að þar kæmi fram að hin breytta tilhögun félli undir starfsskyldur hennar, án þess að greiðsla kæmi fyrir, né greint henni frá því með skriflegum hætti, svo sem áskilið var í kjarasamningi. Var krafa A um greiðslu bakvaktaálags því tekin til greina, en hún lækkuð verulega. Þá féllst Hæstiréttur á það með héraðsdómi að H ehf. skyldi greiða A umsamin bifreiðahlunnindi á uppsagnarfresti.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson, Eiríkur Tómasson og Greta Baldursdóttir Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. janúar 2011. Hann krefst sýknu af kröfu stefndu, en til vara lækkunar á henni. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I Málsatvik eru í stuttu máli þau að 1. nóvember 2005 hóf stefnda störf sem ræstingarstjóri hjá áfrýjanda samkvæmt skriflegum ráðningarsamningi þeirra á milli 20. október sama ár. Í ráðningarsamningnum sagði meðal annars: „Vinnutími starfsmanns er að jafnaði 8 tímar/ dag sem skulu unnir á tímabilinu milli kl. 08:00 og 20:00 alla virka daga en þó þannig að starfsmanni sé gert kleift að vera í miklum og reglulegum samskiptum við starfsmenn sína og viðskiptavini. ... Heildarmánaðarlaun starfsmanns eru kr. 250.000 ... Í mánaðarlaunum eru innifaldar allar greiðslur fyrir vinnu starfsmanns fyrir félagið, sem og hvers konar aukavinnu er tengist starfinu. Framangreindar greiðslur skulu fylgja sömu breytingum er kunna að verða á almennum launum á samningssviði ASÍ og SA. Að öðru leyti skulu kjör taka mið af samningum Verzlunarmannafélags Reykjavíkur ... Starfsmaður mun fá bifreið til umráða sem er í eigu félagsins vegna ferða sinna í starfi. ... Fyrir árslok 2006 skulu aðilar endurskoða þennan samning almennt þannig að t.d. tengja megi saman laun og ákveðin verkefni starfsmanns.“ Í starfslýsingu, sem undirrituð var af aðilum 20. október 2005, samhliða gerð ráðningarsamningsins, sagði meðal annars: „Starfsmaður sér um og ber ábyrgð á eftirtöldum verkefnum og störfum gagnvart framkvæmdastjóra [áfrýjanda]: ... Umsjón afleysinga og fría vegna ... starfsmanna ... Regluleg samskipti við viðskiptavini vegna ræstinganna ... Regluleg samskipti við starfsmenn ræstinga ...“ Óumdeilt er að í ágústmánuði 2006 var tekin upp sú nýja tilhögun af hálfu áfrýjanda að ræstingarstjórum, þar á meðal stefndu, var afhentur farsími í eigu hans, svonefndur vaktsími. Verður ráðið af aðila- og vitnaskýrslum fyrir dómi að ræstingarstjórarnir hafi átt að svara í símann, ef þær kæmu því við, frá klukkan 16 á virkum dögum, eftir að lokað hafði verið fyrir aðgang að skiptiborði á skrifstofu áfrýjanda, til klukkan 8 að morgni, svo og um helgar. Skiptust ræstingarstjórarnir á að svara í símann þannig að hver þeirra tók það að sér eina viku í senn. Svöruðu þær hringingum frá starfsmönnum, sem unnu við ræstingar þegar þeir tilkynntu forföll, en einnig munu þær hafa svarað hringingum frá viðskiptavinum áfrýjanda. Ef til kom höfðu ræstingarstjórarnir samband við þá, sem leysa þurftu starfsmennina af, og í undantekningartilvikum þurftu þær sjálfar að ganga í verkin eða sinna útköllum frá viðskiptavinum. Þrátt fyrir þetta breytta fyrirkomulag var fyrrgreindum ráðningarsamningi stefndu ekki breytt fyrr en 28. nóvember 2006 þegar aðilar sömdu meðal annars svo um að mánaðarlaun hennar skyldu hækka frá 1. nóvember sama ár í 330.000 krónur. Ekki var hins vegar vikið að umræddri símavörslu í síðastgreindum viðauka við ráðningarsamninginn. Ef frá er talin áðurgreind breyting frá 1. nóvember 2006 og breytingar vegna almennra launabreytinga, héldust laun stefndu óbreytt samkvæmt ráðningarsamningi hennar til 31. mars 2009 þegar áfrýjandi sagði henni upp störfum. Fyrir dómi kvaðst stefnda hafa á starfstíma sínum gert athugasemdir við næsta yfirmann sinn, Sigfríði Birnu Sigmarsdóttur, sem var þjónustu- og starfsmannastjóri áfrýjanda til 2007, vegna þess að sér hafi ekki verið greitt sérstaklega fyrir símavörsluna. Staðfesti Sigfríður Birna það í vitnisburði sínum fyrir dómi og lét þess jafnframt getið að hún hefði oft rætt þetta við Ara Þórðarson, framkvæmdastjóra áfrýjanda. Aðspurður sagðist hann ekki muna eftir því, en gæti þó ekki útilokað það. II Ágreiningur í máli þessu lýtur einkum að því hvort sú breytta tilhögun, sem upp var tekin í ágúst 2006 og lýst er hér að framan, hafi falist í starfsskyldum stefndu samkvæmt upphaflegum ráðningarsamningi 20. október 2005 eða hvort um hafi verið að ræða bakvaktir, umfram hinar umsömdu starfsskyldur, sem greiða skyldi sérstaklega fyrir eftir kjarasamningum Verzlunarmannafélags Reykjavíkur, síðar VR og Samtaka atvinnulífsins (SA). Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir helstu málsástæðum og lagarökum aðila að því er þennan ágreining varðar. Í 68. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 2/1993, segir að á sviði vinnulöggjafar skuli samningsaðilar gera nauðsynlegar ráðstafanir, sem tilgreindar séu í XVIII. viðauka við samninginn, til að tryggja góða framkvæmd hans. Í samræmi við þetta samningsákvæði hefur tilskipun Evrópusambandsins nr. 91/533/EBE um skyldu vinnuveitanda að skýra launþegum frá samningsskilmálum eða ráðningarfyrirkomulagi tekið gildi hér á landi, sbr. auglýsingu félagsmálaráðuneytisins nr. 503/1997. Í auglýsingunni er tekið fram að ákvæðum tilskipunarinnar hafi verið hrint í framkvæmd með kjarasamningum aðildarsamtaka vinnumarkaðarins og teljist ákvæðin lágmarkskjör á íslenskum vinnumarkaði samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sbr. 5. gr. laga nr. 69/1993. Málsaðilar eru sammála um að laun og önnur ráðningarkjör stefndu skyldu ráðast á hverjum tíma af ákvæðum áðurnefndra kjarasamninga, en þar var annars vegar um að ræða kjarasamning milli Verzlunarmannafélags Reykjavíkur og SA, sem gilti frá 2004 til ársloka 2007, og hins vegar kjarasamning milli VR og SA sem tók gildi í ársbyrjun 2008. Í grein 1.10.1 í fyrrgreinda samningnum var mælt svo fyrir að gerður skyldi skriflegur ráðningarsamningur eða ráðning staðfest skriflega ef starfsmaður væri ráðinn til lengri tíma en eins mánaðar og að meðaltali lengur en átta klukkustundir á viku. Samkvæmt 3. tölulið greinar 1.10.4 skyldi meðal annars koma fram í ráðningarsamningi eða staðfestingu ráðningar „eðli eða tegund starfs sem starfsmaður er ráðinn í eða stutt útlistun eða lýsing á starfinu.“ Þá sagði í grein 1.10.2 að breytingar á ráðningarkjörum, umfram það sem leiddi af lögum eða kjarasamningum, skyldi staðfesta með sama hætti og kveðið væri á um í grein 1.10.1. Þegar áfrýjandi gerði breytingu á starfstilhögun stefndu sem ræstingarstjóra í ágúst 2006 bar honum sem vinnuveitanda að láta það koma skýrt fram gagnvart henni ef ætlun hans væri sú að hin breytta tilhögun félli undir starfsskyldur hennar samkvæmt ráðningarsamningnum 20. október 2005. Samkvæmt því bar honum, með vísan til áðurgreindra ákvæða kjarasamningsins, að hafa frumkvæði að því að ráðningarsamningnum yrði breytt í þá veru eða stefndu yrði að minnsta kosti greint skriflega frá því að hin breytta tilhögun félli undir starfsskyldur hennar án þess að sérstök greiðsla kæmi fyrir. Þar sem það var ekki gert ber áfrýjandi sönnunarbyrðina fyrir þeirri staðhæfingu sinni að hin breytta starfstilhögun hafi falist í starfsskyldum stefndu samkvæmt ráðningarsamningnum. Áfrýjandi rökstyður þá staðhæfingu einkum með því að í ráðningarsamningnum hafi verið tekið fram að í mánaðarlaunum stefndu væru „innifaldar allar greiðslur fyrir ... hvers konar aukavinnu er tengist starfinu.“ Af hennar hálfu er viðurkennt að með þessu orðalagi hafi verið vísað til tilfallandi aukavinnu utan umsamins vinnutíma, en með því hafi ekki verið átt við viðvarandi starfsskyldu á borð við þá að vera með og svara í vaktsíma áfrýjanda eina viku í senn, enda hafi sú skylda komið til tæpu ári eftir að ráðningarsamningurinn var gerður. Í framburði framkvæmdastjóra áfrýjanda fyrir dómi kom fram að þeim ræstingarstjóra, sem var með farsímann hverju sinni, þar á meðal stefndu, hafi verið skylt að svara í símann ef hún kæmi því við. Hafi skyldan fyrst og fremst verið í því fólgin að taka við veikindatilkynningum þeirra, sem störfuðu við ræstingu á vegum áfrýjanda, og útvega aðra í þeirra stað. Aðspurður sagði hann að þetta hafi verið nauðsynleg þjónusta. Á hinn bóginn hafi ekki mætt mikið á þeim, sem önnuðust símavörsluna hvert sinn, vegna þess að starfsmenn gátu einnig tilkynnt forföll til þess ræstingarstjóra, sem þeir heyrðu undir, þótt hún væri ekki með umræddan síma þá vikuna. Af hálfu áfrýjanda er því haldið fram að stefndu hafi ekki borið skylda til þess, fremur en öðrum ræstingarstjórum, að svara í símann eftir klukkan 19 á virkum dögum. Gegn mótmælum stefndu verður ekki talið að áfrýjandi hafi fært sönnur á þessa fullyrðingu, enda á hún sér ekki stoð í gögnum málsins ef frá er talið svar hans við innheimtubréfi sem VR sendi honum fyrir hönd stefndu í aðdraganda þess að mál þetta var höfðað. Verður þannig að ganga út frá því að stefndu hafi verið skylt að vera með símann, svara í hann og grípa eftir atvikum til viðeigandi ráðstafana utan umsamins vinnutíma á virkum dögum, svo og um helgar, þá viku sem þessi skylda hvíldi á henni. Styðst þetta jafnframt við framburð framkvæmdastjóra áfrýjanda fyrir dómi. Þegar allt það er virt, sem að framan greinir, verður ekki litið svo á að áfrýjandi hafi fært sönnur á þá staðhæfingu sína að sú vinnuskylda stefndu, sem hér um ræðir og upp var tekin í ágúst 2006, hafi rúmast innan starfsskyldna hennar samkvæmt ráðningarsamningnum 20. október 2005. Verður áfrýjandi samkvæmt framansögðu að bera hallann af þeim sönnunarskorti og er því fallist á þá kröfu stefndu að hún hafi öðlast rétt til sérstakrar greiðslu úr hendi áfrýjanda fyrir að hafa sinnt þessari skyldu. Miðað við það, sem kom fram í aðila- og vitnaskýrslum fyrir dómi og áður er gerð grein fyrir, þykir hún ekki hafa fyrirgert þeim rétti með tómlæti af sinni hálfu. III Krafa stefndu vegna framangreindrar starfsskyldu er reist á því að um hafi verið að ræða bakvaktir í skilningi greinar 2.8 í áðurnefndum kjarasamningum. Er krafan miðuð við að skyldan hafi hvílt á henni fjórðu hverja viku og áfrýjanda hafi borið að greiða henni 33% af umsömdum launum samkvæmt ráðningarsamningi hennar fyrir 16 klukkustundir á virkum dögum, það er frá klukkan 16 til klukkan 8 að morgni, og 24 stundir um helgar. Áfrýjandi hefur krafist lækkunar á kröfu stefndu af ferns konar ástæðum. Í fyrsta lagi hafi skyldan ekki hvílt á henni fjórðu hverja viku, í öðru lagi eigi hún ekki rétt á jafn háu bakvaktaálagi og að framan greinir, í þriðja lagi beri að miða álagið við dagvinnulaun en ekki heildarlaun og loks eigi hún aðeins rétt á að fá greitt slíkt álag utan umsamins vinnutíma. Þótt áfrýjandi hefði mátt setja varakröfu sína fram með skýrari hætti er allra þeirra málsástæðna, sem færðar eru fram fyrir henni, getið í greinargerð hans í héraði. Verður af þeim sökum litið til þeirra við úrlausn málsins. Stefnda heldur því sem fyrr segir fram að henni hafi verið skylt að vera á bakvöktum fjórðu hverja viku þar sem hún hafi sinnt símavörslunni eina viku í senn á móti þremur öðrum ræstingarstjórum áfrýjanda. Hefur áfrýjandi mótmælt þessari staðhæfingu, meðal annars með því að leggja fram yfirlit yfir þá sem gegndu starfi ræstingarstjóra hjá honum frá nóvember 2005 til mars 2009. Samkvæmt því voru ræstingarstjórarnir fjórir þriðjung þess tíma, sem krafa stefndu tekur til, en annars voru þeir fimm eða sex talsins utan einn mánuð þegar þeir voru sjö. Á yfirlitinu kemur ekki fram hvort allir ræstingarstjórarnir hafi staðið bakvaktirnar og að auki bar stefnda og þau tvö vitni, sem voru leidd fyrir dóm í málinu, að einhverjar þeirra hafi ekki tekið að sér símavörsluna. Vegna þess að það stendur áfrýjanda nær en stefndu að sýna fram á hve margir ræstingarstjórar hafi skipt með sér símavörslunni á hans vegum á umræddu tímabili verður ekki talið að hann hafi hrakið fyrrgreinda staðhæfingu hennar. Þar af leiðandi ber að leggja til grundvallar að stefnda hafi átt rétt á að fá greitt bakvaktaálag fjórðu hverja viku þann tíma sem hér um ræðir. Samkvæmt grein 2.8 í áðurnefndum kjarasamningum er bakvöktum lýst þannig að starfsmanni sé „skylt að vera í símasambandi og að sinna útköllum.“ Í greininni er gert ráð fyrir tvenns konar fyrirkomulagi bakvakta þar sem segir: „Fyrir hverja klukkustund á bakvakt þar sem vakthafandi starfsmaður er bundinn heima fær hann greitt sem svarar 33% dagvinnustundar. ... Fyrir bakvakt þar sem ekki er krafist tafarlausra viðbragða af hálfu starfsmanns en hann er tilbúinn til vinnu strax og til hans næst, þá greiðist 16,5% af dagvinnukaupi fyrir hverja klst. á bakvakt.“ Af gögnum málsins verður ekki ráðið að stefndu hafi verið skylt að vera heima þann tíma, sem hún var á bakvöktum, auk þess sem ganga verður út frá því, meðal annars með hliðsjón af yfirlitum yfir símsvörun í vaktsímann hluta þess tíma sem krafa hennar tekur til, að ekki hafi verið krafist tafarlausa viðbragða af hennar hálfu síðla kvölds og um nætur, hvort heldur á virkum dögum eða um helgar. Af þeim sökum þykir stefnda eiga rétt á bakvaktaálagi sem svarar 16,5% af dagvinnulaunum samkvæmt ráðningarsamningi hennar. Í ráðningarsamningnum sagði að vinnutími stefndu skyldi vera að jafnaði átta tímar á dag milli klukkan 8 og 20 alla virka daga. Fyrir þessa vinnu fékk hún greidd heildarmánaðarlaun, eins og það var orðað í samningnum. Samkvæmt áðurnefndum kjarasamningum er greint milli dagvinnu annars vegar og eftir- og yfirvinnu hins vegar. Af ákvæðum þeirra má ljóst vera að umsamin laun stefndu voru ekki eingöngu dagvinnulaun, heldur fólust einnig í þeim laun fyrir eftir- og yfirvinnu, enda þótt ekki væri greint á milli þessa tvenns í ráðningarsamningnum. Af því leiðir að stefnda á ekki rétt á að bakvaktaálag hennar sé miðað við hin umsömdu heildarlaun hennar. Í málatilbúnaði sínum heldur áfrýjandi því fram að eðlilegt sé að álagið taki mið af taxta áðurnefndra kjarasamninga fyrir dagvinnulaun sérþjálfaðra starfsmanna verslana, sem geta unnið sjálfstætt, sýna frumkvæði og fela má verkefnaumsjón. Þykir þessi viðmiðun sanngjörn og er því fallist á að miða bakvaktaálag stefndu við þann launataxta. Eins og að framan greinir var vinnutími stefndu sveigjanlegur milli klukkan 8 og 20 hvern virkan dag. Samkvæmt starfslýsingu hennar átti hún að sjá um afleysingar og frí starfsmanna, sem undir hana heyrðu sem ræstingarstjóra, og hafa regluleg samskipti við þá. Þegar til þessa er litið á krafa stefndu um bakvaktaálag á umsömdum vinnutíma, ofan á umsamin heildarlaun, sér enga stoð í áðurnefndum kjarasamningum. Verður því ekki viðurkennt að hún hafi átt rétt á greiðslum vegna bakvakta á tímabilinu milli klukkan 16 og 20 á virkum dögum. Af hálfu áfrýjanda hefur ekki verið gerður sérstakur fyrirvari við þann fjölda klukkustunda á mánuði sem krafa stefndu er reist á. Samkvæmt því verður sá stundafjöldi lagður til grundvallar við úrlausn máls þessa, að frádregnum 20 stundum vegna þess tíma sem að framan greinir. Þar sem óljóst er hvenær í ágúst 2006 bakvöktunum var komið á þykir rétt að miða við að stefnda eigi rétt til greiðslu álagsins frá og með septembermánuði 2006. Að virtu öllu því, sem að framan greinir, er krafa stefndu um greiðslu bakvaktaálags úr hendi áfrýjanda tekin til greina, þó þannig að álagið skal miðað við 118,56 klukkustundir á mánuði og reiknast sem 16,5% af fyrrgreindum launataxta. Hafa ekki verið bornar brigður á útreikning áfrýjanda á grundvelli þessara forsendna og ber honum því að greiða stefndu 611.373 krónur í bakvaktaálag þann tíma, sem krafa hennar tekur til, þó fyrst vegna september 2006. Vegna þess að stefnda krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur verður ekki hróflað við þeirri niðurstöðu hans að hún eigi ekki rétt á álagsgreiðslum meðan á uppsagnarfresti hennar stóð. Með vísan til forsendna dómsins verður staðfest sú niðurstaða að áfrýjandi skuli greiða stefndu samtals 38.640 krónur vegna umsaminna bifreiðarhlunninda á tímabilinu frá 1. maí til 30. júní 2009. Samkvæmt því ber honum að greiða henni alls 650.013 krónur með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði. Samkvæmt þessum málsúrslitum greiði áfrýjandi stefndu málskostnað sem ákveðinn er í einu lagi í héraði og fyrir Hæstarétti eins og segir í dómsorði. Dómsorð: Áfrýjandi, Hreint ehf., greiði stefndu, Auði Björk Bragadóttur, 650.013 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 18.082 krónum frá 1. október 2006 til 1. nóvember sama ár, af 36.164 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, af 54.245 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2007, af 72.327 krónum frá þeim degi til 1. febrúar sama ár, af 90.933 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, af 109.539 krónum frá þeim degi til 1. apríl sama ár, af 128.146 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár, af 146.752 krónum frá þeim degi til 1. júní sama ár, af 165.358 krónum frá þeim degi til 1. júlí sama ár, af 183.964 krónum frá þeim degi til 1. ágúst sama ár, af 202.570 krónum frá þeim degi til 1. september sama ár, af 221.176 krónum frá þeim degi til 1. október sama ár, af 239.783 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, af 258.389 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, af 276.995 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2008, af 295.601 krónu frá þeim degi til 1. febrúar sama ár, af 316.653 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, af 337.704 krónum frá þeim degi til 1. apríl sama ár, af 358.755 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár, af 379.807 krónum frá þeim degi til 1. júní sama ár, af 400.858 krónum frá þeim degi til 1. júlí sama ár, af 421.910 krónum frá þeim degi til 1. ágúst sama ár, af 442.961 krónu frá þeim degi til 1. september sama ár, af 464.013 krónum frá þeim degi til 1. október sama ár, af 485.064 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, af 506.116 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, af 527.167 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2009, af 548.219 krónum frá þeim degi til 1. febrúar sama ár, af 569.270 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, af 590.322 krónum frá þeim degi til 1. apríl sama ár, af 611.373 krónum frá þeim degi til 1. júní sama ár, af 630.693 krónum frá þeim degi til 1. júlí sama ár, en af 650.013 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Áfrýjandi greiði stefndu samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Sératkvæði Jóns Steinars Gunnlaugssonar Í ráðningarsamningi stefndu 20. október 2005 var kveðið svo á, að í mánaðarlaunum hennar væru innifaldar „allar greiðslur fyrir vinnu [stefndu] fyrir félagið, sem og hvers konar aukavinnu er tengist starfinu.“ Sama dag undirrituðu báðir málsaðilar svonefnda starfslýsingu þar sem meðal annars var kveðið á um að stefnda skyldi hafa umsjón með afleysingum og fríum vegna starfsmanna við ræstingu og hafa regluleg samskipti við viðskiptavini og starfsmenn. Fyrir liggur í málinu að áfrýjandi rekur þjónustustarfsemi við ræstingar og þjónar fjölmörgum fyrirtækjum og stofnunum með reglubundnum hætti. Af eðli þjónustunnar leiðir að hún er oft veitt utan reglulegs starfstíma hjá þeim sem hennar njóta. Að sögn forsvarsmanns áfrýjanda fyrir dómi munu vel á annað hundrað manns starfa hjá honum við ræstingarnar. Stefnda var ráðin sem ræstingastjóri og hafði frá upphafi ráðningarinnar meðal annars þær starfsskyldur sem fyrr var lýst. Við starfsemi sem þessa er augljóst að upp geta komið forföll hjá starfsfólki með stuttum fyrirvara sem þá þarf að bregðast við, oftast með því að kalla út starfsmann í stað þess sem forfallast. Tel ég að til starfsskyldna stefndu hafi frá upphafi heyrt að sinna þessu. Fyrir liggur að áfrýjandi kom sumarið 2006 upp því fyrirkomulagi að stefnda og þrír aðrir ræstingastjórar skiptust á um að hafa hjá sér sérstakan síma sem hægt var að hringja í vegna skyndilegra forfalla starfsmanna eða annars sem upp kom og einnig fólst í fyrrgreindri starfslýsingu stefndu að sinna. Tel ég ekki unnt að fallast á með henni að í þessu hafi falist viðbót við starfsskyldur hennar sem gefi tilefni til frekari greiðslna en um var samið í við ráðningu hennar. Má raunar fremur færa rök fyrir því að dregið hafi úr þeim skyldum við að áfrýjandi kom þessu skipulagi á, að minnsta kosti þær vikur sem hinir ræstingastjórarnir höfðu umræddan síma hjá sér. Samkvæmt því sem hér var rakið tel ég að sýkna beri áfrýjanda af kröfu stefndu og dæma hana til að greiða honum vegna málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti samtals 600.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 8. október 2010. Mál þetta, sem dómtekið var 27. september sl., var höfðað með stefnu birtri 12. mars sl. Stefnandi er Auður Björk Bragadóttir, kt. 150663-5129, Sogavegi 182, Reykjavík, en stefndi er Hreint ehf., kt. 660184-0159, Auðbrekku 8, Kópavogi. Dómkröfur stefnanda eru: Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.243.297 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001, af kr. 67.242 frá 1. september 2006 til 1. október 2006 og frá þeim degi af kr. 134.484 til 1. nóvember 2006 og frá þeim degi af kr. 201.726 til 1. desember 2006 og frá þeim degi af kr. 290.482 til 1. janúar 2007 og frá þeim degi af kr. 379.246 til 1. febrúar 2007 og frá þeim degi af kr. 470.580 til 1. mars 2007 og frá þeim degi af kr. 561.914 til 1. apríl 2007 og frá þeim degi af kr. 653.248 til 1. maí 2007 og frá þeim degi af kr. 744.582 til 1. júní 2007 og frá þeim degi af kr. 835.916 til 1. júlí 2007 og frá þeim degi af kr. 927.250 til 1. ágúst 2007 og frá þeim degi af kr. 1.018.584 til 1. september 2007 og frá þeim degi af kr. 1.109.918 til 1. október 2007 og frá þeim degi af kr. 1.201.252 til 1. nóvember 2007 og frá þeim degi af kr. 1.292.586 til 1. desember 2007 og frá þeim degi af kr 1.383.920 til 1. janúar 2008 og frá þeim degi af kr. 1.475.254 til 1. febrúar 2008 og frá þeim degi af kr. 1.566.588 til 1. mars 2008 og frá þeim degi af kr. 1.662.945 til 1. apríl 2008 og frá þeim degi af kr. 1.759.302 til 1. maí 2008 og frá þeim degi af kr. 1.855.659 til 1. júní 2008 og frá þeim degi af kr. 1.952.016 til 1. júlí 2008 og frá þeim degi af kr. 2.048.373 til 1. ágúst 2008 og frá þeim degi af kr. 2.144.730 til 1. september 2008 og frá þeim degi af kr. 2.241.087 til 1. október 2008 og frá þeim degi af kr. 2.337.444 til 1. nóvember 2008 og frá þeim degi af kr. 2.433.801 til 1. desember 2008 og frá þeim degi af kr. 2.530.158 til 1. janúar 2009 og frá þeim degi af kr. 2.626.515 til 1. febrúar 2009 og frá þeim degi af kr. 2.722.872 til 1. mars 2009 og frá þeim degi af kr. 2.819.229 til 1. apríl 2009 og frá þeim degi af kr. 2.915.586 til 1. maí 2009 og frá þeim degi af kr. 3.011.943 til 1. júní 2009 og frá þeim degi af kr. 3.127.620 til 1. júlí 2009 og frá þeim degi af kr. 3.243.297 til greiðsludags. Þá er þess er krafist að dæmt verði að dráttarvextir skuli leggjast við höfuðstól á tólf mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 1. september 2006 en síðan árlega þann dag. Auk þessa er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Krafist er vaxta af málskostnaði skv. III. kafla vaxtalaga frá 15. degi eftir uppkvaðningu dóms til greiðsludags. Einnig er krafist virðisaukaskatts af málskostnaði þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur. Dómkröfur stefnda eru: Stefndi krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar stefnda að skaðlausu. Málsatvik. Samkvæmt gögnum málsins undirrituðu aðilar ráðningarsamning þann 20. október 2005 þar sem stefnandi var ráðinn ræstingastjóri hjá hinu stefnda félagi. Í ráðningarsamningnum segir um starfið að stefnandi sé ráðinn sem ræstingastjóri og hafi m.a. umsjón með og beri ábyrgð gagnvart framkvæmdastjóra félagsins á ákveðnum ræstingaverkefnum, ráðningum, kennslu og hvatningu starfsmanna, skipulagningu afleysinga, samskiptum við viðskiptavini, aðstoð við launavinnslu o.fl., samkvæmt meðfylgjandi gildandi starfslýsingu á hverjum tíma. Vinnutími er að jafnaði átta tímar á dag sem skulu unnir á tímabilinu milli kl. 08.00 og 20.00 alla virka daga, en þó þannig að starfsmanni sé gert kleift að vera í miklum og reglulegum samskiptum við starfsmenn sína og viðskiptavini. Mánaðarlaun voru 250.000 krónur á mánuði. Í þeim voru innifaldar allar greiðslur fyrir vinnu starfsmanns fyrir félagið, sem og hvers konar aukavinna er tengdist starfinu. Launagreiðslur áttu að fylgja sömu breytingum og urðu á almennum launum á samningssviði ASÍ og SA. Að öðru leyti áttu launakjörin að taka mið af samningum Verzlunarmannafélags Reykjavíkur og lögum varðandi orlofs-, slysa- og veikindadagagreiðslur og tryggingar. Árlegt orlof var sagt 24 virkir dagar. Í liðnum „önnur kjör“ kemur fram að stefnandi fái bifreið til umráða, sem sé í eigu stefnda, vegna ferða sinna í starfi. Stefnandi átti að sjá um bifreiðina í samræmi við bifreiðareglur félagsins á hverjum tíma sem m.a. innifela hámarkskeyrslu á ári. Þá segir í sama lið að félagið leggi starfsmanni til GSM-síma til notkunar vegna starfs síns og greiði kostnað af rekstri hans allt að 5.000 krónum á mánuði en annað greiði stefnandi. Þá eru ákvæði um tryggingar, gildistíma og uppsagnarskilyrði, trúnaðar- og hollustuskyldur, þróun í starfi og annað. Tók samningurinn gildi 1. nóvember 2005. Þann sama dag undirrituðu aðilar starfslýsingu stefnanda. Er þar tekið fram að stefnandi beri ábyrgð á eftirtöldum verkefnum og störfum gagnvart framkvæmdarstjóra félagsins: Umsjón og stjórnun ákveðinna ræstingaverkefna f.h. félagsins. Ráðningum starfsmanna til ræstinga og kennslu þeirra. Umsjón afleysinga og fría vegna sömu starfsmanna. Umsjón upplýsinga vegna launavinnslu og utanumhaldi um tímaskráningar á vinnu við ræstingar. Reglulegum samskiptum við viðskiptavini vegna ræstinganna. Reglulegum samskiptum við starfsmenn ræstinga sem og hvatningu þeirra og leiðbeiningu. Reglulegu eftirliti með verkframkvæmd, mælingu árangurs og afgreiðslu kvartana og hróss. Beinni og reglulegri þátttöku í ræstingum og hreingerningum eftir þörf á hverjum tíma. Öðru sem falli til og nauðsynlegt sé að vinna félaginu til hagsbóta. Þá segir að starfsmaður taki að sér önnur þau störf sem þurfi að vinna þannig að hagsmunir félagsins, starfsfólks og viðskiptavina séu hafðir að leiðarljósi. Þann 1. desember 2005 undirrituðu aðilar bifreiðasamning þar sem fjallað var um bifreið sem stefnandi fengi til afnota vegna vinnu sinnar hjá stefnda. Í 2. gr. samningsins eru tíunduð verkefni umsjónarmanns bifreiðar, sem er að sjá um allan daglegan rekstur hennar, svo sem þrif, smur- og þjónustueftirlit, áfyllingu eldsneytis, dekkjaumskipti og annað sem til fellur. Þá segir að hámarksakstur á ári megi ekki fara fram úr 15.000 km og skuli umsjónarmaður gera vinnuveitanda viðvart telji hann aksturinn fara fram úr því. Þá segir í d-lið 3. greinar um almennar reglur um bifreiðar félagsins að bifreiðarnar séu eingöngu til nota vegna verkefna og þjónustu á vegum félagsins. Þann 28. nóvember 2005 gerðu aðilar viðbótarráðningarsamning þar sem mánaðarlaun stefnanda urðu frá og með 1. nóvember 2006 330.000 krónur og hlutur stefnda í rekstri GSM-síma á mánuði 15.000 krónur. Tekið er fram að annað sé óbreytt. Þann 3. desember 2008 undirrituðu aðilar breytingu á ráðningarsamningi þannig að heimild á símareikningi var lækkuð úr 15.000 krónum í 10.000 krónur og gilti breytingin frá 1. desember 2008. Í ágúst 2006 tók stefnandi að sér bakvaktir ásamt þremur öðrum ræstingastjórum sem fól í sér að svara í síma félagsins eftir lokun skiptiborðs félagsins sem var klukkan fjögur á daginn. Þá er óumdeilt að stefnanda var sagt upp störfum í mars 2009. Stefnanda voru greidd laun á uppsagnarfresti auk bifreiðastyrks í einn mánuð en hún var leyst undan vinnuskyldu á uppsagnartímanum. Með bréfi þann 19. ágúst 2009 ritaði Ingunn Anna Hjaltadóttir, fyrir hönd VR, stefnda bréf þar sem skorað var á stefnda að greiða stefnanda vangoldin laun vegna bakvakta frá ágúst 2006 til og með júní 2009, auk bifreiðastyrks fyrir maí og júní 2009, samtals að fjárhæð 3.243.297 krónur. Með bréfi, dagsettu þann 7. september 2009, hafnaði stefndi því að stefnandi ætti rétt til launa á bakvakt og bifreiðastyrks á uppsagnartíma. Stefna var síðan birt stefnda þann 12. mars 2010 og þingfest þann 17. mars sl. Stefndi kveður að málsatvikum sé að nokkru rétt lýst í stefnu en þau gefi mjög stutta og einhliða lýsingu á atvikum. Kveður hann að í heildarlaunum stefnanda hafi falist, skv. 3. gr. samningsins, allar greiðslur fyrir vinnu stefnanda fyrir félagið, sem og hvers konar aukavinna er tengist starfinu. Á árinu 2006 hafi stefndi komið á nánar tiltekinni framkvæmd við svörun á símtölum sem bárust fyrirtækinu eftir kl. 16:00 alla virka daga, bæði frá viðskiptavinum og starfsmönnum fyrirtækisins. Á því tímabili sem um ræði hafi verið sex ræstingastjórar starfandi hjá stefnda sem hafi skipt með sér umræddri símavörslu viku í senn. Stefndi hafi sagt stefnanda upp störfum 31. mars 2009 og hafi ekki óskað eftir vinnuframlagi hennar í uppsagnarfresti en greitt stefnanda þriggja mánaða laun í uppsagnarfresti. Þá hafi stefnandi fengið umráð af bifreið fyrirtækisins í einn mánuð í uppsagnarfresti, þ.e. út aprílmánuð. Stefnandi hafi engar athugasemdir gert við uppgjör vegna starfsloka hjá stefnda. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi byggir kröfur sínar á ráðningarsamningi og starfslýsingu frá árinu 2005. Þá byggir stefnandi einnig á því að á hana hafi verið lagðar auknar vinnuskyldur, umfram umsaminn vinnutíma, sem hafi verið bakvaktir. Mikið ónæði hafi verið vegna þessara bakvakta en ræstingar hafi verið allan sólarhringinn á vegum stefnda og hafi stefnandi þá þurft að leysa úr þeim vandamálum sem upp komu. Stefnandi kveðst hafa ítrekað reynt að fá greitt fyrir bakvaktir eins og kjarasamningar VR kveði á um með því að hafa samband við sinn yfirmann, Sigfríði Birnu Sigmarsdóttur, sem hafi rætt ítrekað við forsvarsmann stefnda og komið kvörtunum stefnanda á framfæri. Stefndi hafi dregið stefnanda og samstarfskonu hennar ávallt á svari og því hafi málið dregist á langinn. Stefnandi byggir á gr. 2.8 í kjarasamningi VR og samtaka atvinnulífsins sem gerður var í apríl 2004 svo og gr. 2.8 í kjarasamningi VR og samtaka atvinnulífsins sem gildir frá febrúar 2008. Þar segi að starfsmaður skuli fá fyrir hverja klukkustund á bakvakt þar sem viðkomandi er bundinn heima 33% af dagvinnukaupi. Stefnandi kveður kröfu sína til launa á bakvöktum miðast við dagvinnukaup hennar á hverju tímabili en á öllum starfstíma hennar hafi tímafjöldi vegna bakvakta verið sá sami eða 138,56 stundir. Á tímabilinu frá ágúst til og með október 2006 hafi dagvinnukaup stefnanda verið 1.471 króna og laun vegna bakvakta því kr. 67.242 á mánuði (kr. 1.471 X 33% X 138,56 stundir). Á tímabilinu frá nóvember til desember 2006 hafi dagvinnukaup stefnanda verið 1.941 króna og laun vegna bakvakta því kr. 88.760 á mánuði. Á tímabilinu frá janúar 2007 til og með janúar 2008 hafi dagvinnukaup stefnanda verið 1.977 krónur og laun vegna bakvakta því 91.344 krónur á mánuði. Loks hafi dagvinnukaup stefnanda verið 2.107 krónur frá febrúar 2008 til starfsloka í júní 2009 og laun vegna bakvakta því 96.357 krónur á mánuði. Stefnandi byggir einnig á að bifreiðahlunnindi stefnanda hafi fyrir maí og júní 2009 heldur ekki verið greidd en þau hafi verið umsamin 19.320 krónur á mánuði líkt og fram komi á launaseðlum. Kveður stefnandi að stefndi hafi ekki staðið við frumskyldur sínar sem vinnuveitandi að greiða laun í samræmi við kjarasamningsbundnar skyldur sínar. Sú ríka skylda hvíli á vinnuveitendum að fylgjast með og framfylgja ákvæðum kjarasamninga við greiðslu launa. Ekki sé á það fallist að launþegar geti misst kjarasamningsbundinn rétt sinn í þeim tilfellum er vinnuveitendur fylgja ekki, gegn betri vitund, samningsbundnum skyldum sínum. Stefnandi byggir á því að laun samkvæmt kjarasamningum hafi verið vangreidd. Krafan sundurliðast sem hér segir en miðað sé við mismun greiddra launa samkvæmt launaseðlum hvers mánaðar svo og launa samkvæmt kjarasamningum. Stefnandi styður kröfur sínar við lög um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda nr. 55/1980, lög um greiðslu verkkaups nr. 28/1930, meginreglur vinnuréttar, kjarasamninga VR og vinnuveitenda og bókanir sem teljast hluti kjarasamninga. Kröfur um dráttarvexti og vaxtavexti styður stefnandi við reglur III. og V. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Kröfur um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 129. gr. 4. tl. um vexti af málskostnaði. Einnig er krafist virðisaukaskatts af málskostnaði þar sem stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur. Málsástæður og lagarök stefnda. Stefndi byggir sýknukröfu sína aðallega á því að stefnandi hafi ekki verið á bakvakt þegar hún sinnti umræddri símavörslu. Eins og fram komi í stefnu geri stefnandi hins vegar kröfu um að fá greitt 33% af dagvinnukaupi í samræmi við 1. málsl. gr. 2.8 í kjarasamningi VR og Samtaka atvinnulífsins, enda hafi hún verið bundin heima. Samkvæmt gr. 2.8 í kjarasamningnum sé heimilt að setja á bakvaktir þar sem starfsmanni er skylt að vera í símasambandi og að sinna útköllum. Í ákvæðinu sé einnig kveðið á um að þegar annað er ekki tekið fram í ráðningarsamningi skuli eftirfarandi gilda: „Fyrir hverja klukkustund á bakvakt þar sem vakthafandi starfsmaður er bundinn heima fær hann greitt sem svarar 33% dagvinnustundar en 50% á almennum frídögum og stórhátíðum. Fyrir bakvakt þar sem ekki er krafist tafarlausra viðbragða af hálfu starfsmanns en hann er tilbúinn til vinnu strax og til hans næst, greiðist 16,5% af dagvinnukaupi fyrir hverja klst. á bakvakt. Á almennum frídögum og stórhátíðum verður ofangreint hlutfall 25%. Fyrir útkall á bakvakt skal starfsmaður fá greitt fyrir unninn tíma, þó að lágmarki 4 klst., nema dagvinna hefjist innan tveggja stunda frá því að hann kom til vinnu. Bakvaktargreiðslur og eftir-/yfirvinnugreiðslur fari þó aldrei saman.“ Samkvæmt skýringu á framangreindu ákvæði teljist starfsmaður því vera á bakvakt þegar hann er bundinn heima, skylt að vera í símasambandi og sinna útköllum. Enginn samningur hafi verið gerður við stefnanda um að taka að sér bakvaktir. Stefnandi hafi ekki verið bundinn heima þegar hún hélt utan um umrædda símavörslu. Þá hafi stefnanda verið frjálst að slökkva á farsímanum upp úr kl. 19:00 á kvöldin og hafi aldrei verið skylt að sinna útköllum. Stefndi telur ljóst að stefnandi hafi aldrei verið beðinn um að taka að sér bakvaktir fyrir stefnda, enda hafi umrædd símsvörun ekki getað talist vera bakvakt í skilningi framangreinds ákvæðis. Öll verkefni sem stefndi hafi beðið stefnanda um að sinna hafi verið í samræmi við það sem aðilar höfðu samið um með ráðningarsamningi og fram hafi komið í starfslýsingu. Því beri að sýkna stefnda af kröfu stefnanda um laun vegna bakvakta. Þá mótmælir stefndi því að honum beri að greiða stefnanda bifreiðahlunnindi vegna maí og júní 2009. Samkvæmt „Bifreiðasamningi“ sem aðilar hafi undirritað hafi stefnandi verið tiltekin sem umsjónarmaður bifreiðarinnar sem hún mætti nota vegna vinnu sinnar fyrir stefnda. Í d-lið 3. gr. fyrrnefnds samnings sé kveðið á um að bifreiðar félagsins megi eingöngu nota vegna verkefna og þjónustu á vegum félagsins. Þar sem vinnuframlag stefnanda í uppsagnarfresti hafi verið afþakkað hafi stefnanda borið að skila bifreiðinni, enda notkun hennar bundin við að stefnandi væri að sinna starfi sínu. Því beri að sýkna stefnda af kröfu um greiðslu bifreiðarhlunninda í uppsagnarfresti. Stefndi mótmælir sérstaklega útreikningi stefnanda á kröfufjárhæðinni. Kveður hann útreikninginn miðast m.a. við röng mánaðarlaun og sé dagvinnukaupið of hátt, miðað við efni ráðningarsamnings. Einnig virðist miðað við sama tímafjölda í hverjum mánuði án þess að tillit sé tekið til sumarfría eða fjölgunar þeirra ræstingastjóra sem hafi tekið að sér umrædda símsvörun, en þeim hafi fjölgað úr fjórum í sjö. Ekkert tillit sé tekið til þess að samkvæmt ráðningarsamningi hafi vinnutími ræstingastjóra verið frá kl. 08:00 til 20:00 alla virka daga, heldur sé krafan reiknuð frá kl. 16:00 alla virka daga. Ekkert tillit sé tekið til annarra frídaga en helga. Þá sé kröfufjárhæðin ekki sundurliðuð í stefnu. Kveður stefndi að útreikningur stefnanda standist ekki kröfur 80. gr. einkamála nr. 91/1991, enda kröfufjárhæðin það vanreifuð að erfitt sé að átta sig á henni með tilliti til uppbyggingar varnar í málinu. Stefndi mótmælir einnig fullyrðingu stefnanda um að aukið hafi verið við starfsskyldur hennar þegar hún hafi verið beðin um að taka að sér umrædda símavörslu árið 2006, enda hafi umbeðið verkefni verið að öllu leyti í samræmi við efni ráðningarsamningsins og meðfylgjandi starfslýsingu. Stefndi mótmælir þeirri fullyrðingu stefnanda að fjórir starfsmenn stefnda hafi skipt með sér umræddum starfsskyldum þannig að hver þeirra hafi starfað á meintri bakvakt í eina af fjórum vikum í senn. Rétt sé að á tímabilinu ágúst 2006 til mars 2009 hafi fjórir til sjö ræstingastjórar verið starfandi hjá stefnda á hverjum tíma og skipt með sér umræddri símavörslu. Stefndi mótmælir þeirri fullyrðingu stefnanda að mikið ónæði hafi verið vegna meintra bakvakta, þar sem ræstingar utan vinnutíma viðskiptavina stefnda hafi verið hjá litlum hluta viðskiptavina. Þá hafi ræstingastjórar að meðaltali svarað fimm símtölum á mánuði vegna meintra bakvakta. Geti það vart talist mikið ónæði. Stefndi mótmælir þeirri fullyrðingu stefnanda að hún hafi ítrekað reynt að fá greitt fyrir meintar bakvaktir. Rétt sé að stefndi hafi fyrst verið krafinn um greiðslu á meintum bakvöktum í bréfi VR, dags. 19. ágúst 2009, eða rúmum þremur árum eftir að meintar bakvaktir áttu að hafa hafist. Stefndi byggir á almennum reglum samningaréttar og reglum kröfuréttar um skuldbindingagildi samninga og hvenær samningur telst vera kominn á. Stefndi byggir einnig á ákvæðum í Kjarasamningi VR og Samtaka atvinnulífsins, sérstaklega ákvæði í gr. 2.8 og meginreglum vinnuréttar. Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Forsendur og niðurstaða. Ekki er ágreiningur í máli þessu um að stefnandi hafi verið með bakvaktarsíma á umræddu tímabili að kröfu stefnda. Hins vegar greinir aðila á um hvort stefnanda hafi borið sérstök greiðsla fyrir að svara í bakvaktarsímann eða ekki. Stefnandi kveðst hafa verið á bakvöktum fjórðu hverju viku frá því í ágúst 2006 fram að starfslokum. Stefndi kveður eingöngu hafa verið um fá símtöl að ræða, auk þess sem stefnandi hafi mátt slökkva á símanum eftir kl. 19.00 á kvöldin. Þar fyrir utan hafi þau símtöl sem stefnandi hafi svarað verið á þeim tíma sem hún hvort eð er hafði vinnuskyldu gagnvart stefnda og samkvæmt ráðningarsamningi en vinnuskylda hafi verið frá kl. 08.00 á morgnana til kl. 20.00 á kvöldin. Stefnandi kom fyrir dóminn og kvaðst margoft hafa gert athugasemdir við næsta yfirmann sinn, sem hafi verið Sigfríður Birna Sigmundsdóttir, vegna greiðslna fyrir bakvaktirnar. Staðfesti Sigfríður að stefnandi hefði margoft kvartað á fundum vegna þess að fá ekki greiðslur fyrir bakvaktirnar, bæði á fundum með sér og með Ara Þórðarsyni, framkvæmdarstjóra stefnda. Ari Þórðarson kom fyrir dóminn og kvaðst ekki minnast þess en gat ekki tekið fyrir að svo hafi verið. Verður því að telja sannað að stefnandi hafi strax í byrjun gert athugasemdir við að fá ekki sérstakar greiðslur fyrir bakvaktirnar. Þá kveðst stefnandi hafa verið bundin af því að vera til taks ef vandkvæði kæmu upp meðal starfsmanna eða viðskiptavina eftir lokun skiptiborðs stefnda fram til opnunar þess á morgnana. Hún hafi þurft að vera til reiðu þannig að hún sjálf gæti gripið inn í, væri ekki hægt að leysa forföll starfsmanna á annan hátt. Því hefði hún ekki getað farið nema takmarkað út fyrir höfuðborgarsvæðið og ekki til útlanda þegar hún var á bakvaktinni. Þetta staðfesti vitnið Ingibjörg Sunna Friðriksdóttir, en hún rekur sams konar mál fyrir dóminum og vitnið Sigfríður Birna sem kvaðst einnig hafa verið bundin af bakvöktum þar til stefnandi og fleiri ræstingastjórar tóku við af henni. Stefndi kvað verða að meta framburð vitna í máli þessu með hliðsjón af þeim hagsmunum sem þau hafa af niðurstöðu málsins. Þrátt fyrir að vitnið Ingibjörg hafi hagsmuni af niðurstöðu þessa máls, verður framburður hennar metinn með hliðsjón af framburði vitnisins Sigfríðar Birnu Sigmundsdóttur, en hún starfaði hjá stefnda og var yfirmaður stefnanda. Hefur stefndi ekki sýnt fram á að hún hafi nokkra hagsmuni af niðurstöðum í máli þessu. Verður framburður vitna og aðila því metinn heildstætt með hliðsjón af þessu. Af öllu ofansögðu verður að telja sannað, að stefnandi hafi sinnt símabakvöktum fyrir stefnda eftir lokun skiptiborðs stefnda fram að opnun þess næsta virkan dag. Í ráðningarsamningi milli stefnanda og stefnda er tekið fram að stefnandi sinni vinnuskyldu sinni, átta klukkustundum á dag, milli klukkan 08.00 og 20.00 hvern virkan dag. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að stefnandi hafi sinnt starfi sínu svo að hún hafi verið á skrifstofu stefnda til klukkan 20.00 alla virka daga og ekki þurft að taka símtöl eftir klukkan 19.00 á virkum dögum né um helgar. Þvert á móti hefur stefndi staðfest að um símtöl hafi verið að ræða eftir umsamda vinnuskyldu stefnanda. Skiptir því engu hvort símtölin voru fá eða mörg, það var ekki á valdi stefnanda að ákvarða hvort um útköll yrði að ræða eða ekki. Þar með var hún bundin af því að hafa bakvaktarsíma á sér og breytir engu hvort um hafi verið að ræða farsíma, sem alkunna er að er þráðlaus og færanlegur, eða heimilissíma sem er staðbundinn við heimili rétthafa. Auk þess lét stefndi stefnanda hafa sérstakan farsíma sem gekk á milli ræstingastjóranna til að sinna þessum símtölum. Eðli málsins samkvæmt verður ákvæði 2.8 gr. í kjarasamningi VR ekki túlkað samkvæmt orðanna hljóðan eins og stefndi ber að eigi að gera. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að stefnandi hafi ekki verið bundinn af því að svara umþrættum símtölum á meðan hún var með bakvaktarsímann, hvort sem var eftir lok vinnudags, á nóttu, um helgar eða á hátíðum. Stefnandi hefur haldið því fram að eingöngu fjórir ræstingastjórar hafi sinnt umþrættum bakvöktum á tímabilinu. Staðfestu vitnin Ingibjörg og Sigfríður það og kváðu að nýir ræstingastjórar hefðu ekki getað sinnt bakvöktum vegna reynsluleysis, auk þess sem einn ræstingastjóri hefði neitað að sinna bakvöktum þar sem hún fengi ekki greitt sérstaklega fyrir þær. Stefndi hefur haldið öðru fram en sú fullyrðing hans er ekki studd neinum gögnum né vitnisburði og stendur sú fullyrðing ósönnuð. Í ráðningarsamningi aðila kemur ekkert fram um að stefnanda beri að sinna bakvöktum utan átta tíma vinnuskyldu. Í viðbótarráðningarsamningi, undirrituðum 1. nóvember 2006, er í engu getið um bakvaktir sem stefnanda bar að sinna innan vinnuskyldu sinnar. Hafi svo verið var stefnda í lófa lagið að tilgreina það þar sem ástæða þótti að gera sérstakan skriflegan samning um breytingu á mánaðarlaunum og þátttöku stefnda í símakostnaði stefnanda. Svo var ekki gert, og er túlkun stefnda á að bakvaktir hafi verið hluti vinnuskyldu stefnanda samkvæmt ráðningarsamningi og starfslýsingu, ósönnuð. Verður stefndi að bera hallann af því. Af öllu ofansögðu verður að telja sannað að stefnandi hafi sinnt símabakvöktum á því tímabili sem krafið er um, í þágu stefnda, sem stefnda bar að greiða sérstaklega fyrir. Stefnandi byggir stefnufjárhæð sína á útreikningi VR og gr. 2.8 í samningi LÍV, VR og SA en þar segir að sé ekki sérstaklega samið um bakvaktir, þar sem starfsmanni sé skylt að vera í símasambandi og sinna útköllum, fái starfsmaður fyrir hverja klukkustund á bakvakt, þar sem hann er bundinn heima, greitt sem svarar 33% dagvinnustundar. Á almennum frídögum og stórhátíðum verði ofangreint hlutfall 50%. Þá kveðst stefnandi finna tímakaup sitt á hverjum tíma út með því að deila tölunni 170 upp í mánaðarlaun sín og byggir það á kafla 1.6 í kjarasamningi milli VR og samtaka atvinnulífsins. Þannig sé byggt á föstum mánaðarlaunum hverju sinni með 33% álagi. Stefnandi kveðst ekki hafa reiknað hátíðarálag á sérstaklega eða dregið sumarfrí frá þar sem viðkomandi fjórir ræstingastjórar hafi tekið á sig bakvaktir hver annars í sumarfríum og því hafi ekki verið um afleysingar að ræða með tilheyrandi kostnaði hjá stefnda. Stefndi hefur mótmælt þessum útreikningum en ekki sýnt fram á að þeir séu rangir. Verður að þessu leyti krafa stefnanda um laun á bakvöktum tekin til greina. Stefnanda var sagt upp störfum 31. mars 2009 með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Óskaði stefndi ekki eftir vinnuframlagi stefnanda á þeim tíma. Stefnandi krefst launa fyrir bakvaktir fyrir tímabil sem hún sinnti ekki vinnuskyldu sinni, þ.e. á uppsagnartímanum frá apríl til og með júní 2009. Þar sem stefnandi sinnti sannanlega ekki bakvöktum á þessu tímabili verður ekki talið að henni beri greiðslur fyrir bakvaktir þann tíma, en ekki hefur verið sýnt fram á að bakvaktargreiðslur hafi verið hluti af föstum starfskjörum. Stefnandi krefst þess að stefndi greiði henni bílastyrk á uppsagnartímanum að fjárhæð 38.640 krónur. Fram kom hjá stefnanda, sem var staðfest af stefnda, að stefnandi hafði bifreið í eigu stefnda til frjálsra afnota þrátt fyrir ákvæði í ráðningarsamningi um annað. Á launaseðlum stefnanda kemur fram að frá 1. apríl 2007 til 30. apríl 2009 var stefnanda greiddur bifreiðastyrkur, síðast fyrir apríl 2009, 19.320 krónur. Enginn frádráttur er tilgreindur á launaseðlum vegna þessa og stefnanda því gert að greiða opinber gjöld af þessari fjárhæð. Stefnandi heldur því fram að umþrættur bifreiðastyrkur hafi verið hluti af starfskjörum hennar og því beri að greiða hann á uppsagnartímanum eins og í annan tíma. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að bifreiðastyrkur þessi hafi ekki verið hluti af starfskjörum stefnanda og bar stefnda því að greiða stefnanda þá fjárhæð á uppsagnartímanum, eins og að stefnandi hefði verið við störf. Verður ekki annað séð af gögnum málsins en að stefnandi hafi fengið greidd bifreiðahlunnindi mánaðarlega, einnig í apríl 2009, eftir að hún hafði verið leyst undan vinnuskyldu, þrátt fyrir að hafa þar fyrir utan bifreið til afnota. Verða starfskjör stefnanda ekki rýrð á uppsagnartímanum hvað þetta varðar. Verður sú krafa stefnanda því tekin til greina. Stefndi hélt því fram að framlögð gögn af hálfu stefnanda væru af svo skornum skammti að málatilbúnaður hans uppfyllti ekki skilyrði 80. gr. laga nr. 91/1991. Ekki er tekið undir það með stefnda þar sem launaseðlar sem lagðir voru fram í málinu styðja málatilbúnað stefnanda nægjanlega. Að öllu þessu virtu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 2.954.226 krónur með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði. Með vísan til 130. gr. laga nr. 91/1991 ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda 313.750 krónur í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Ástríður Grímsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan. DÓMSORÐ Stefndi, Hreint ehf., kt. 660184-0159, Auðbrekku 8, Kópavogi, greiði stefnanda, Auði Björk Bragadóttur, kt. 150663-5129, Sogavegi 182, Reykjavík, 2.954.226 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af kr. 67.242 frá 1. september 2006 til 1. október 2006 og frá þeim degi af kr. 134.484 til 1. nóvember 2006 og frá þeim degi af kr. 201.726 til 1. desember 2006 og frá þeim degi af kr. 290.482 til 1. janúar 2007 og frá þeim degi af kr. 379.246 til 1. febrúar 2007 og frá þeim degi af kr. 470.580 til 1. mars 2007 og frá þeim degi af kr. 561.914 til 1. apríl 2007 og frá þeim degi af kr. 653.248 til 1. maí 2007 og frá þeim degi af kr. 744.582 til 1. júní 2007 og frá þeim degi af kr. 835.916 til 1. júlí 2007 og frá þeim degi af kr. 927.250 til 1. ágúst 2007 og frá þeim degi af kr. 1.018.584 til 1. september 2007 og frá þeim degi af kr. 1.109.918 til 1. október 2007 og frá þeim degi af kr. 1.201.252 til 1. nóvember 2007 og frá þeim degi af kr. 1.292.586 til 1. desember 2007 og frá þeim degi af kr 1.383.920 til 1. janúar 2008 og frá þeim degi af kr. 1.475.254 til 1. febrúar 2008 og frá þeim degi af kr. 1.566.588 til 1. mars 2008 og frá þeim degi af kr. 1.662.945 til 1. apríl 2008 og frá þeim degi af kr. 1.759.302 til 1. maí 2008 og frá þeim degi af kr. 1.855.659 til 1. júní 2008 og frá þeim degi af kr. 1.952.016 til 1. júlí 2008 og frá þeim degi af kr. 2.048.373 til 1. ágúst 2008 og frá þeim degi af kr. 2.144.730 til 1. september 2008 og frá þeim degi af kr. 2.241.087 til 1. október 2008 og frá þeim degi af kr. 2.337.444 til 1. nóvember 2008 og frá þeim degi af kr. 2.433.801 til 1. desember 2008 og frá þeim degi af kr. 2.530.158 til 1. janúar 2009 og frá þeim degi af kr. 2.626.515 til 1. febrúar 2009 og frá þeim degi af kr. 2.722.872 til 1. mars 2009 og frá þeim degi af kr. 2.819.229 til 1. apríl 2009 og frá þeim degi af kr. 2.915.586 til 1. maí 2009 og frá þeim degi af kr. 2.915.586 til 1. júní 2009 og frá þeim degi af kr. 2.934.906 til 1. júlí 2009 og frá þeim degi af kr. 2.954.226 til greiðsludags. Dráttarvextir leggist við höfuðstólinn á tólf mánaða fresti, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001. Stefndi greiði stefnanda 313.750 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 127/2003
|
Umsýslusamningur
|
Ó og M tóku að sér að sjá í umsýslu um dreifingu og sölu á vörum T. Síðar slitu Ó og M samningi sínum við T, sem þá krafði þau um greiðslur sem verið höfðu í vanskilum. Fyrir dómi báru Ó og M fyrir sig að þau ættu á móti rétt á að fá greitt fyrir viðskiptavild, líkt og fyrri dreifingaraðili T á Íslandi fékk þegar þau tóku við dreifingunni. Fyrir lá að Ó og M höfðu innt af hendi greiðslu fyrir viðskiptavild og jafnframt að fyrri dreifingaraðili hafði tekið við greiðslu fyrir slíkt. Með því að talið var ósannað, að komist hafi á samningur um að T skyldi greiða Ó og M sérstaklega fyrir viðskiptavild þegar þau hættu að selja vörur hans hér á landi, voru kröfur T teknar til greina.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Árni Kolbeinsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Aðaláfrýjendur skutu málinu upphaflega til Hæstaréttar 23. janúar 2003. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu málsins 12. mars sama árs og áfrýjuðu þau á ný 7. apríl með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Krefjast þau þess að höfuðstóll kröfu gagnáfrýjanda verði lækkaður um 500.000 danskar krónur. Jafnframt krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 18. júní 2003. Hann krefst staðfestingar héraðsdóms að öðru leyti en því að aðaláfrýjendur verði sameiginlega dæmd til að greiða honum málskostnað fyrir héraðsdómi. Þá er krafist málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms höfðuðu aðaláfrýjendur sérstakt vitnamál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur og hefur endurrit af skýrslutöku í því máli verið lagt fyrir Hæstarétt þar sem Ásdís Kristinsdóttir, sem áður hafði með höndum umsýslu hér á landi fyrir gagnáfrýjanda, gaf skýrslu fyrir dómi. Auk þess hafa aðaláfrýjendur lagt fyrir Hæstarétt nokkur ný gögn. Haustið 1991 gerðu aðilar máls með sér samning um að aðaláfrýjendur skyldu í umsýslu sjá um dreifingu og sölu á vörum gagnáfrýjanda hér á landi, sem aðrir höfðu áður annast tveggja ára skeið. Aðaláfrýjendur mótmæla þeirri málavaxtalýsingu sem höfð er eftir þeim í héraðsdómi að þau hafi greitt fyrri dreifingaraðilum 500.000 danskar krónur vegna viðskiptavildar, að gagnáfrýjandi hafi veitt þeim fjárhagslega fyrirgreiðslu í þessu sambandi og séð um greiðslu til fyrri dreifingaraðila. Hið rétta sé að aðaláfrýjendur hafi greitt gagnáfrýjanda sjálfum fyrir viðskiptavildina og hafi fyrri dreifingaraðilar ekki komið að þeim samningi. Greinargerð aðaláfrýjenda í héraði er ekki glögg um þetta atriði, en af henni má þó ráða að aðaláfrýjendur hafi haldið þessu fram. Af framlögðum gögnum sem stafa frá gagnáfrýjanda sjálfum um viðskipti málsaðila á árunum 1991 og 1992, framburði Einars Gauts Steingrímssonar hæstaréttarlögmanns, er annaðist fyrir hönd gagnáfrýjanda samninga við aðaláfrýjendur á árinu 1991 og framburði áðurnefndrar Ásdísar Kristinsdóttur, verður ekki annað ráðið en að málsatvik hafi að þessu leyti verið með þeim hætti sem aðaláfrýjendur halda fram. Gegn mótmælum gagnáfrýjanda er ósannað að með aðilum hafi komist á samningur um að hann skyldi greiða aðaláfrýjendum sérstaklega fyrir viðskiptavild er þau hættu að selja vörur hans á Íslandi. Með lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu var numin úr gildi sérregla 11. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 um dráttarvexti af peningakröfum í erlendri mynt. Fer því um dráttarvexti af slíkum kröfum eftir almennum reglum sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, nema um annað sé samið. Í máli þessu er engum samningi til að dreifa um dráttarvexti. Með framangreindum athugasemdum og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Aðaláfrýjendur greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Aðaláfrýjendur, Ottó Gunnlaugur Ólafsson og Magnea Reynarsdóttir, greiði sameiginlega gagnáfrýjanda, Tupperware Nordic A/S, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 19. nóvember 2002. Stefnandi máls þessa er Tupperware Nordic A7S, Sejregade 9, DK-2100, Kaupmannahöfn, Danmörku, en stefndu eru Ottó Gunnlaugur Ólafsson, kt. 170353-7579, og Magnea Reynarsdóttir, kt. 290156-4599, bæði með lögheimili að Suður_húsum 15, Reykjavík, en nú búsett erlendis, án þess að upplýst sé hvar það sé. Málið var höfðað með stefnu, dagsettri 8. apríl sl., sem birt var á lögheimili stefndu hinn 9. sama mánaðar. Það var þingfest hér í dómi 16. apríl sl. en dómtekið 16. október sl. að afloknum skýrslutökum og munnlegum málflutningi. Dómkröfur: Stefnandi krefst þess, að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða honum 1.695.593,37 danskar krónur, auk dráttarvaxta af dönskum krónum, skv. auglýsingu Seðlabanka Íslands, nú 7% ársvexti, frá þingfestingardegi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Endanlegar kröfur stefndu eru þær, að frá fjárkröfu stefnanda dragist 500.000 danskar krónur, auk þess dragist frá 6.511,54 danskar krónur og 87.150 krónur íslenskar. Þá krefjast stefndu þess, að dráttarvextir af tildæmdri fjárhæð reiknist frá uppkvaðningu dóms í málinu. Loks krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins. Málavextir, málsástæður og lagarök: Stefnandi: Stefnandi lýsir málavöxtum svo, að málsaðilar hafi á árinu 1991 gert með sér sölusamning, þar sem stefndu tóku að sér að selja vörur stefnanda á Íslandi. Grundvöllur þess samnings hafi verið samningur stefndu við fyrri sölu- og dreifingaraðila, sem falist hafi í því, að stefndu tækju við dreifingunni gegn greiðslu á viðskiptavild, sem miðast hafi við þáverandi söluveltu á vörum stefnanda á Íslandi. Stefnandi hafi samþykkt, að stefndu tækju við dreifingarsamningnum og einnig fallist á að fjármagna greiðslu þeirra á viðskiptavild til fyrri söluaðila. Stefndu skyldu síðan endurgreiða stefnanda þá fjárhæð í tengslum við greiðslur á vörum, sem þau myndu kaupa af stefnanda til endursölu. Samkvæmt samningnum skyldu stefndu kaupa vörur af stefnanda gegn gjaldfresti og endurselja með álagningu til heild- og smásala á Íslandi. Þann 29.10.2001 hafi stefndu óskað eftir því við stefnanda, að samningnum yrði slitið. Þau hafi þá verið í vanskilum við stefnanda um nokkurt skeið. Í kjölfarið hafi málsaðilar skipst á bréfum um uppgjör á skuld stefndu, sem numið hafi skv. yfirliti stefnanda, dags. 2. febrúar 2002, 1.695.593,37 dönskum krónum. Þar sem stefndu hafi ekki greitt skuld sína hafi stefnandi leitað til lögmanns, sem ritaði stefndu bréf þann 11. mars 2002 og krafðist greiðslu á framangreindri fjárhæð, en þó þannig, að boðinn var afsláttur, án skyldu vegna yfirfærðrar viðskiptavildar, að fjárhæð 120.000 danskar krónur, þótt enginn hefði þá tekið við sölu og dreifingu á vörum stefnanda á Íslandi. Sá fyrirvari hafi verið gerður af hálfu stefnanda, að því er afsláttinn varðaði, að gengið yrði frá greiðslu eða samningi um skuldina innan 10 daga. Sá frestur hafi síðar verið framlengdur í samtali við lögmann stefndu. Stefndu hafi ekkert aðhafst og engin viðbrögð sýnt við greiðslutilmælum stefnanda, og því sé hann knúinn til að höfða mál þetta og krefja stefndu um ógreidda viðskiptaskuld þeirra á grundvelli ofangreinds samnings. Stefnandi byggir málsókn sína á því, að stefndu hafi vanefnt greiðslu á skuld vegna vörukaupa á grundvelli sölu- og dreifingarsamnings frá 1991. Allar vörurnar hafi verið afhentar stefndu fyrir alllöngu. Viðskiptaskuldin sé viðurkennd af þeirra hálfu og hafi ekki verið mótmælt tölulega. Vísar stefnandi til almennra reglna samninga- og kröfuréttar, svo og meginreglunnar um skuldbindingargildi samninga, en til stuðnings kröfu sinni um dráttarvexti af gjaldföllnum greiðslum vísar stefnandi til III. og V. kafla laga nr. 38/2001, sbr. bráðabirgða ákvæði III sömu laga. Til stuðnings málskostnaðarkröfu sinni vísar stefnandi til XXI. kafla laga 91/1991. Stefndu: Stefndu lýsa málavöxtum svo, að stefnandi hafi sett það skilyrði fyrir gerð samningsins árið 1991, að þau greiddu fyrri dreifingaraðilum 500 þúsund danskar krónur í viðskiptavild (goodwill) og keyptu af þeim vörubirgðir. Þau hafi engin afskipti haft af fyrri dreifingaraðilum og enga samninga gert við þá og hafi enga hugmynd haft um það, hvernig sú fjárhæð hafi komið til. Stefnandi hafi veitt þeim fjárhagslega fyrirgreiðslu til að greiða viðskiptavildina og séð um greiðslu hennar til fyrri dreifingaraðila. Þau hafi ekkert komið þar við sögu. Stefnandi hafi gengið fast eftir greiðslu og hafi þau orðið að endurgreiða honum veitta fjárhagsaðstoð á fimm mánuðum og hafi það valdið þeim miklum fjárhagserfiðleikum. Komið hafi á daginn fljótlega eftir gerð samningsins, að fyrri dreifingaraðilar héldu áfram að selja vörur frá stefnanda. Stefnandi hafi því fengið Einar Gaut Steingrímsson hrl. til að semja við þá. Í samningnum milli stefnanda og fyrri aðila komi skýrt fram, að brot á samningnum, sem varði sölu á vörum stefnanda, veitti stefnanda rétt til skaðabóta úr hendi viðsemjanda hans, en ekki stefndu. Einnig hafi komið í ljós fljótlega eftir gerð samningsins, að það vörumagn, sem þau yfirtóku af fyrri dreifingaraðila fyrir atbeina stefnanda, hafi verið mun minna, en reikningar hafi sýnt. Þetta hafi aldrei verið leiðrétt af hálfu stefnanda. Þau hafi verið algjörlega reynslulaus, þegar þau gengu til samninga við stefnanda og ekki áður rekið fyrirtæki. Þau hafi því gengið að öllu, sem stefnandi hafi sagt og lagt til, enda um alþjóðlegt fyrirtæki að ræða. Þau hafi ein og óstudd komið sér upp víðtæku umboðsmanna- og dreifingarkerfi, sem ekki hafi áður verið fyrir hendi. Þau hafi því ekki tekið við neinu frá fyrri dreifingaraðilum. Stefndu hafi sagt upp samningnum við stefnanda með bréfi, dagsettu 29. október 2001. Töldu þau sig geta losnað frá samningnum og samið um uppgjör við stefnanda á u.þ.b. einum mánuði, enda hafi stefnandi lýst því yfir, að skipti á dreifingaraðilum ættu að ganga fljótt fyrir sig. Stefnandi hafi á hinn bóginn óskað eftir því, að þau héldu viðskiptum áfram, þar til tekist hefði að finna nýjan dreifingaraðila. Í janúarmánuði sl. hafi fulltrúi stefnanda komið til Íslands í því skyni að velja nýjan dreifingaraðila úr hópi þeirra, sem sóst höfðu eftir því að taka við því starfi. Stefndu hafi gert stefnanda það boð, að nýir aðilar mættu nota lagerhúsnæðið þeirra fyrstu tvo mánuðina á meðan þeir væru að fastmóta áætlanir sínar. Þetta hafi stefnanda þótt kostaboð. Stefnandi hafi eftir sem áður sent þeim vörur og skuldfært þau fyrir þeim. Þau hafi neitað þessu, eftir að nýr aðili hafði tekið við. Stefnandi hafi brugðist við á þann hátt, að hann hafi ákveðið að hætta að selja vörur sínar á Íslandi. Það hafi þó ekki gengið eftir, enda hafði það mælst illa fyrir af viðskiptamönnum, sem hafi verið ósáttir við það. Stefnandi hafi því ellefu dögum síðar breytt afstöðu sinni og haft samband við fyrirtækið Mirella og óskað eftir því, að það annaðist sölu á vörum félagsins hér á landi, en með breyttu fyrirkomulagi. Það hafi síðan orðið niðurstaðan. Stefndu hafi síðan veitt eigendum Mirella alla þá aðstoð og aðstöðu, sem þeim hafi verið unnt. Stefndu byggja á því, að þau hafi engan samning gert við fyrri dreifingaraðila. Stefnandi hafi upp á sitt einsdæmi ákveðið, að stefndu skyldu greiða þetta fé. Fyrri aðilar hafi aðeins annast sölu á vörum stefnanda í tvö ár og hafi staðið sig illa í starfi. Stefndu hafi á hinn bóginn selt fyrir u.þ.b. einn milljarð íslenskra króna á þeim 12 árum, sem þau störfuðu í þágu stefnanda. Því ætti viðskiptavild þeirra að nema margfaldri þeirri fjárhæð, sem stefnandi gerði þeim að greiða. Stefndu vísa einnig til þess, að sá aðili, sem tók við af þeim hafi gengið inn í fullkomið og fullmótað sölukerfi með neti af sölumönnum um allt land. Einnig hafi þau látið hinum nýja aðila í té aðgang að tölvukerfi þeirra með öllum upplýsingum og nauðsynlegum forritum. Stefndu byggja á þeirri meginreglum íslensks réttar, að menn skuli halda loforð og samninga, sbr. samningalög nr. 7/1936. Til stuðnings málskostnaðarkröfu sinni vísa stefndu til 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Niðurstaða: Einar Gautur Steingrímsson hrl. og Herdís Ívarsdóttir gáfu skýrslu fyrir dóminum við aðalmeðferð málsins. Framburður þeirra er í meginatriðum, sem hér segir: Einar Gautur Steingrímsson hrl. upplýsti, að hann hefði komið að samningum við fyrri dreifingaraðila stefnanda, þau Ásdísi Kristinsdóttur og Ara Magnússon, fyrir milligöngu stefnda Ottós. Ástæða þess hafi verið sú, að stefnanda hafi vantað lögmann á Íslandi til að gera samning við fyrri söluaðila, en stefnandi hafði m.a. lofað að greiða þeim goodwill. Þessir aðilar hafi legið undir grun um að selja vörur frá stefnanda í trássi við samning, sem málsaðilar höfðu gert, og einnig hafi grunur leikið á um það, að þau Ásdís og Ari hefðu tekið vörur út af lager, eftir að vörutalning hafði átt sér stað í tilefni af samningi málsaðila. Af þessum ástæðum hafi stefnandi frestað greiðslu umsamins goodwills. Á ýmsu hafi gengið þar til samningur sá, sem liggi frammi í málinu, hafi verið undirritaður. Samhliða þeim samningi hafi annað samkomulag verið gert. Í því samkomulagi sé tekið fram, að þau Ásdís og Ari hafi undirritað fyrrgreindan samning í trausti þess, að fullnaðaruppgjör færi fram milli þeirra og stefnanda, m.a. um greiðslu á umsömdum goodwill. Ekki hafi farið milli mála, að stefnandi, en ekki stefndu, hafi átt að greiða umsaminn goodwill, enda hafi vitnið verið eingöngu að vinna fyrir stefnanda og hafi á þessum tíma verið í sambandi við starfsmann stefnanda, Sören að nafni. Vitnið kveðst aftur á móti hafa þekkt stefnda Ottó frá fyrri tíð. Hann kvaðst enga vitneskju hafa um það, hvernig umræddur goodwill hafi verið tilkominn eða upphæð hans fundin út, en upphæðin hafi legið fyrir, þegar leitað hafi verið til hans. Sú upphæð hafi verið gulrótin, sem hann hafi veifað framan í þau Ásdísi og Ara í því skyni að fá þau til að ganga frá samningum við stefnanda. Vitnið Herdís Ívarsdóttir, kvaðst hafa verið sölumaður og hópstjóri hjá stefnanda frá árinu 1991. Hún hafi sótt um að fá að annast um dreifingu á söluvörum stefnanda, ásamt Maríu Ívarsdóttur, þegar stefndu hættu því starfi og hafi það gengið eftir. Þetta hafi gerst með þeim hætti, að starfsmaður stefnanda hafi komið frá Kaupmannahöfn og boðað alla umsækjendur á fund. Hafi hún og María hafi orðið fyrir valinu. Þær hafi verið boðaðar í viðtal og nokkrum dögum síðar hafi verið haft samband við þær og þær beðnar um að taka við starfinu. Það hafi ekki gerst fyrir milligöngu stefndu, en þau hafi boðið fram aðstoð sína, sem hafi verið þegin. Vitnið og María hafi til að byrja með gengið inn í þá aðstöðu, sem fyrir var hjá stefndu í janúar sl. og starfað í tvær vikur. Þá hafi stefnandi ákveðið að hætta starfsemi á Íslandi, en breytt þeirri ákvörðun viku síðar. Hún og María hafi ekki byrjað að starfa að nýju fyrir stefnanda, fyrr en í apríl. Þær hafi í upphafi verið til húsa í húsnæði stefndu og hafi það verið í fullu samráði við stefnanda. Þær hafi keypt lager stefndu. Stefnanda hafi verið kunnugt um það og engar athugasemdir gert, en þó líklega ekkert litist á þá ráðstöfun. Ekki hafi verið rætt um viðskiptavild í samningi hennar og Maríu við stefnanda, né heldur sé ákvæði í samningnum um, að þær fái greidda viðskiptavild, þegar samningnum við stefnanda ljúki. Stefndu hafi heldur engar kröfur gert um goodwill á hendur henni og Maríu. Þær hafi aðeins keypt af stefndu vörulager, skrifstofuhúsgögn og annað, s.s. aðgang að upplýsingum um umboðsmannakerfi stefndu í tölvutæku formi. Samningsfjárhæðin hafi numið u.þ.b. þremur milljónum króna, að því er vitnið minnti, og hafi verð á vörulagernum byggst á vörutalningu, sem stefndu hafi framkvæmt. Álit dómsins: Stefnandi hefur samþykkt að frá stefnufjárhæðinni dragist 6.511,54 danskar krónur og 87.150 íslenskar krónur, sem er upphæð reiknings, sem dagsettur er 25. mars 2002 og liggur frammi í málinu sem dómskjal nr. 13. Mál þetta varðar því einungis það álitaefni, hvort stefndu eigi rétt á endurgreiðslu viðskiptavildar að fjárhæð 500.000 danskar krónur, sem þeim var gert að greiða, þegar þau tóku að sér að annast sölu og dreifingu á vörum stefnanda. Ósannað er, hver var aðdragandi þess, að stefnandi innheimti umrædda fjárhæð hjá stefndu og greiddi hana Ásdísi Kristinsdóttur og Ara Magnússyni, sem önnuðust sölu og dreifingu á vörum stefnanda, áður en stefndu tóku við því starfi. Stefndu halda því fram, að þau hafi aldrei samið við fyrri dreifingaraðila um greiðslu viðskiptavildar. Stefnandi hafi gert það að skilyrði fyrir því, að þau fengju söluumboð fyrir vörur hans hér á landi. Stefnandi byggir á hinn bóginn á því, að stefndu hafi samið við þau Ásdísi og Ara um greiðslu viðskiptavildar og hlutur hans hafi verið sá einn að aðstoða stefndu við fjármögnun þessarar greiðslu. Að mati dómsins gildir einu, hver var ástæða þess, að stefndu greiddu stefnanda umrædda fjárhæð fyrir viðskiptavild. Ljóst er, að stefndu hafa annaðhvort gengið að þessu skilyrði stefnanda, hafi það verið forsenda hans fyrir því, að gengið var til samninga við þau, eða stefndu hafa sjálf samið við fyrri eigendur um umrædda viðskiptavild og stefnandi liðsinnt þeim um greiðslu umsaminnar fjárhæðar. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess, að stefnandi hafi skuldbundið sig til að endurgreiða stefndu umrædda viðskiptavild, þegar samningssambandi málsaðila lyki. Viðskiptavild endurspeglar m.a. þá aðstöðu og viðskiptasambönd, sem fyrirtæki hefur komið sér upp og bókhald þess sýnir ekki, en nýtist þeim, sem tekur við rekstri þess. Það er því samningsatriði milli kaupanda og seljanda, hvort og hversu hátt skuli meta viðskiptavild. Leitt er í ljós, að stefndu seldu Herdísi og Maríu Ívarsdætrum vörulager sinn, skrifstofubúnað og veittu þeim einnig aðgang að tölvubúnaði sínum og umboðsmannakerfi. Í þeim samningi var ekkert vikið að greiðslu fyrir viðskiptavild, að sögn vitnisins Herdísar Ívarsdóttur, en í þá átt bar stefndu að beina kröfu sinni þar að lútandi, að mati dómsins. Á hinn bóginn verður ekki litið fram hjá því, að stefndu áttu þess ekki kost að velja sér kaupanda. Stefnandi hafði þegar ákveðið, hver skyldi taka við stafi stefndu. Verður til þess litið við ákvörðun málskostnaðar. Stefnandi bauð stefndu afslátt að fjárhæð 120.000 danskar krónur, ef greitt yrði innan tiltekins frests eða um skuldina samið innan frestsins. Þetta boð var síðan endurtekið, án þess að stefndu uppfylltu það skilyrði, sem stefnandi setti. Þykir stefnandi því vera óbundinn af þessu tilboði sínu. Niðurstaða málsins er því sú, að stefndu beri að greiða stefnanda 1.689.081,83, danskar krónur, að frádregnum 87.150 íslenskum krónum, miðað við gengi danskrar krónu gagnvart hinni íslensku hinn 25. mars 2002. Tekið hefur verið tillit til þess í tildæmdri fjárhæð, að stefnandi hefur samþykkt að draga megi frá stefnufjárhæð málsins 6.511,54 danskar krónur. Dráttarvextir skulu reiknast af tildæmdri fjárhæð frá dómsuppsögudegi að telja. Rétt þykir eins og mál þetta er vaxið, að hver málsaðili beri sinn kostnað af málinu. Skúli J. Pálmason héraðsdómari kveður upp þennan dóm. Stefndu, Ottó Gunnlaugur Ólafsson og Magnea Reynarsdóttir, greiði stefnanda, Tupperware Nordic A/S, óskipt 1.689.081,83 danskar krónur, að frádregnum 87.150 íslenskum krónum, miðað við gengi danskrar krónu gagnvart hinni íslensku hinn 25. mars 2002, auk dráttarvaxta af dönskum krónum, samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands frá dómsuppsögudegi 19. nóvember 2002 til greiðsludags. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 443/2009
|
Ráðningarsamningur Kjarasamningur Uppsögn Kröfugerð Frávísun frá héraðsdómi að hluta
|
H, er starfaði sem flugþjónn hjá I ehf., var sagt upp störfum hjá félaginu ásamt fjölda annarra starfsmanna. Hann fékk greidd laun í kjarasamningsbundnum uppsagnarfresti en var leystur undan vinnuskyldu. H taldi uppsögn sína ólögmæta og krafðist skaða- og miskabóta úr hendi I ehf., auk þess að viðurkenndur yrði réttur hans til frímiða hjá félaginu í tilgreindan tíma. Með dómi héraðsdóms var talið að H hefði ekki fært fram fullnægjandi rök fyrir því að uppsögn hans eða önnur háttsemi I ehf. í tengslum við hana hefði verið ólögmæt. Bótaskyldu var því hafnað og I ehf. sýknað í málinu. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms að öðru leyti en því að vísa frá héraðsdómi kröfu H um rétt hans til frímiða hjá I ehf. þar sem talið var að sú krafa uppfyllti ekki skilyrði d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. ágúst 2009. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér bætur að fjárhæð 3.391.673 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. september 2008 til greiðsludags og að viðurkenndur verði „réttur áfrýjanda til frímiða“ hjá stefnda í 8,5 ár frá 1. nóvember 2008. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar. Þá krefst stefndi málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Krafa áfrýjanda um að viðurkenndur verði réttur hans til frímiða hjá stefnda í tilgreindan tíma, sem hann segir reista á ákvæði í kjarasamningi, hefur ekki verið skýrð að efni til af hans hálfu. Ekkert liggur því fyrir um inntak þeirra réttinda, sem um er krafið. Krafa áfrýjanda uppfyllir að þessu leyti ekki skilyrði d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og verður því vísað frá héraðsdómi. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann að öðru leyti staðfestur. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Vísað er frá héraðsdómi kröfu um viðurkenningu á rétti áfrýjanda, Helga Esra Péturssonar, til frímiða hjá stefnda, Icelandair ehf., í 8,5 ár frá 1. nóvember 2008. Hinn áfrýjaði dómur skal að öðru leyti vera óraskaður. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, 350.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 22. maí 2009. Mál þetta, sem dómtekið var 28. apríl sl., var höfðað 4. desember sl., af Helga Esra Péturssyni, Sóltúni 18, Reykjavík, gegn Icelandair ehf., Reykjavíkurflugvelli, Reykjavík. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 3.391.673 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 15. september 2008 til greiðsludags. Jafnframt er krafist að dráttarvextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti í samræmi við 12. gr. laga nr. 38/2001, í fyrsta sinn 15.september 2009. Krafist er að viðurkenndur verði réttur stefnanda til frímiða hjá stefnda í 8,5 ár frá 1. nóvember 2008, þ.e. hlutfall af unnum tíma, sbr. Kjarasamning milli FFÍ og stefnda, grein 08.02, en réttur þessi er ekki metinn til fjár í kröfugerð. Þess er einnig krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að þær verði lækkaðar. Krafist er að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins. Af hálfu stefnanda var lögð fram endanleg kröfugerð við upphaf aðalmeðferðar og er hún eins og að ofan greinir. Af hálfu stefnda var því mótmælt að hún kæmist að í málinu þar sem þar væri að hluta til um nýja kröfu að ræða. Viðurkenningarkrafa stefnanda kemur fram í stefnu þótt hún sé ekki talin í þeim kafla stefnunnar þar sem aðrar kröfur stefnanda eru tilgreindar. Engar athugasemdir komu fram í greinargerð stefnda varðandi þessa framsetningu á kröfugerð stefnanda. Með tilliti til þess verður að líta svo á að krafan hafi verið nægilega fram sett af hálfu stefnanda. Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna Af hálfu stefnanda er vísað til þess að hann hafi hafið störf hjá stefnda sem flugþjónn um árið 1990. Hann hafi unnið sem „C-freyja“ til sumarsins 1999 er hann tók við stöðu „B-freyju“ sem hann hafi gegnt eftir þörfum félagsins fram til ársins 2007. Stefnandi hafi þá verið hækkaður upp í „A-freyju“ fram til ágústmánaðar 2007. Þegar stefndi fækkaði þeim stöðum hafi stefnandi aftur verið færður niður í „B-freyju“. Stefnandi hafi verið kallaður í starfsmannaviðtal hjá yfirflugfreyju 23. maí 2006. Á fundinum hafi hún gert stefnanda grein fyrir því að borist hefðu kvartanir frá samstarfsfólki hans þar sem hann drægi úr þjónustu og settist niður við að lesa dagblöð. Í framhaldi af því hafi hún sent „áminningarbréf“ 7. júní s.á. Stefnandi hafi ekki verið hvattur til að taka trúnaðarmann stéttarfélags síns, Flugfreyjufélags Íslands, með á fundinn né hafi stefndi boðað trúnaðarmanninn sérstaklega. Stefnandi hafi sent yfirflugfreyjunni svarbréf og farið þess á leit að fá upplýsingar til hvaða flugs hafi verið vísað. Yfirflugfreyjan hafi svarað stefnanda í tölvupósti 16. júní þar sem segi að hún sé ekki að leggja huglægt mat á frammistöðu hans um borð heldur sé um kvartanir að ræða frá samstarfsfólki eins og kom fram í bréfi hennar. Svokölluð „c/c línutékk“, hæfnismöt, hafi komið vel út hjá stefnanda en í því síðara, sem gert hafi verið í flugi 17. júní 2008, segi í umsögn um stefnanda: „Mjög fínt flug hjá Helga“. Að morgni 30. júní s.á. hafi stefnandi og annar flugþjónn og ein flugfreyja verið kölluð hvert um sig fyrirvaralaust á fund yfirflugfreyju og staðgengils hennar. Á fundunum hafi þeim verið afhent uppsagnarbréf. Þeim hafi hvorki verið greint frá ástæðu fundarins né hafi þau verið hvött til að hafa trúnaðarmann stéttarfélags síns með sér á fundinn eða hann boðaður sérstaklega af stefnda á fundinn. Í uppsagnarbréfinu segi að bregðast þyrfti við samdrætti í flugi vegna utanaðkomandi aðstæðna. Ákveðið hefði verið að fækka ferðum í áætlunarflugi og leiddi það óhjákvæmilega til fækkunar starfsmanna. Vegna þeirra aðgerða neyddist félagið því miður til að segja upp starfi stefnanda frá og með næstu mánaðarmótum, þ.e. 1. júlí 2008 með samningsbundnum uppsagnarfresti. Jafnframt hafi hann verið leystur undan starfsskyldum hjá félaginu frá og með 1. júlí. Í uppsagnarbréfinu og á fundinum hafi verið vísað til hópuppsagnar og hafi orð yfirflugfreyju verið að ekki hefði komið til uppsagnar hjá stefnanda ef ekki hefði komið til hópuppsagnarinnar. Umræddir þrír starfsmenn hafi ekki fallið undir þann starfsaldurstengda hóp annarra starfsmanna sem sagt var upp og hafi þau verið einu starfsmennirnir sem kallaðir voru á fund yfirflugfreyju og auk þess verið þau einu sem ekki þurftu að vinna í uppsagnarfresti. Á fundi stefnanda með yfirflugfreyju hafi honum jafnframt verið tjáð að hann hefði fengið uppsögn vegna skorts á frammistöðu, læsi oft blöð um borð og hefði eitt sinn komið órakaður í flug. Hún hafi vísað til áminningarbréfs frá 7.júní 2006. Á fundinum 30. júní 2008 hafi yfirflugfreyjan harmað uppsögn. Stefnandi hafi óskað eftir því við starfsmannahald stefnda 3. júlí s.á. að fá afrit gagna um hann í starfmannaskrá. Fallist hafi verið á það og hafi mátt sækja gögnin síðar sama dag. Lögmaður stefnanda hafi síðan farið þess á leit við staðgengil yfirflugfreyju næsta dag að fá meðmælabréf og hafi verið lofað að það yrði með í umslagi í afgreiðslu ásamt umbeðnum gögnum. Það hafi ekki gengið eftir og hafi meðmælabréf ekki verið veitt þegar eftir því var frekar leitað. Lögmaður stefnda hafi haft samband við lögmann stefnanda og hafi þau átt fund um málið. Niðurstaða fundarins hafi verið að stefnandi setti fram formlegt kröfubréf sem stefndi tæki síðan afstöðu til. Lögmaður stefnanda hafi sent stefnda kröfubréf 15. september s.á. þar sem farið var fram á bætur er næmu jafnvirði fjögurra mánaða fullra launagreiðslna auk meðaltals dagpeninga og sölulauna sl. 12 mánuði er stefnandi starfaði í fullu starfi (til viðbótar við þriggja mánaða uppsagnarfrestinn og áunnið orlof) auk frímiðaréttinda í 10 ár. Kröfum stefnanda hafi verið hafnað með bréfi lögmanns stefnda 22. september s.á. Í málinu krefjist stefnandi skaðabóta vegna hinnar fyrirvaralausu uppsagnar sem hann telji ólögmæta bæði að formi og efni. Í kjarasamningi milli Flugfreyjufélagsins og stefnda, grein 01.11., segi að telji Icelandair að flugþjónn eða flugfreyja vanræki skyldur sínar eða hafi gerst sek um aðrar misfellur í starfi, skuli flugfélagið aðvara viðkomandi skriflega. Sé um ítrekað eða alvarlegt brot að ræða geti Icelandair leyst viðkomandi frá störfum þar til gerðardómur hafi skorið úr sannleiksgildi hins meinta brots, enda sé þess óskað af öðrum hvorum aðila. Í uppsagnarbréfi til stefnanda sé vísað til hópuppsagnar. Í lögum um hópuppsagnir nr. 63/2000 sé átt við uppsagnir starfsmanna af ástæðum sem ekki tengdust hverjum einstökum þeirra. Stefnandi byggi á því að uppsögn hans geti ekki flokkast undir hópuppsagnir þar sem hún hafi verið með öðrum hætti en annarra flugliða (flugfreyja/þjóna) sem fengu uppsagnarbréf. Uppsögnin sé ólögmæt enda hafi stefndi ekki fylgt áðurgreindu verklagi kjarasamnings. Sú áminning sem stefndi hafi vísað til á fundinum 30. júní 2008 geti ekki á nokkurn hátt talist formleg áminning. Stefnandi hafi gefið sínar skýringar og hafi málinu verið lokið. Aldrei hafi verið rætt um að um formlega áminningu væri að ræða að viðlögðum starfsmissi. Þá hafi enginn trúnaðarmaður verið kallaður til eins og hefð sé fyrir þegar starfsmaður hafi brotið af sér í starfi. Stefnandi bendi sérstaklega á að hann hafi fengið ábendinguna fyrir rúmum tveimur árum og hann hafi fengið uppfærslu í A-freyjustöðu eftir það þannig að hin svokallaða „áminning“ verði að teljast fallin úr gildi. Stefnandi hafi ávallt staðið sig vel í starfi og fengið hrós. Stefnandi hafi gegnt starfi A-flugfreyju og auk þess komið vel út úr línutékkum. Stefnandi geri sérstakar athugasemdir varðandi það hversu yfirlitsblöð vegna línutékks séu ófullkomin og oft ekki dagsett eða þess getið hver hafi framkvæmt línutékkið eða í hvaða flugi það var gert. Jafnframt sé að því fundið að sami aðili hafi framkvæmt línutékk á starfsmanninum sem sé í bága við þá reglu sem gefin hafi verið upp um framkvæmdaform, þ.e. sami aðili hafi ekki mátt framkvæma það tvisvar sinnum í röð. Þá hafi stefndi ekki upplýst um hverjar reglur gildi hjá félaginu um starfsmöt og hver sundurliðun sé á vægi í hæfnismötum. Stefndi hafi ekki með nokkrum hætti sýnt fram á að stefnandi hafi haft í frammi slæleg vinnubrögð í starfi sínu eða brotið af sér í starfi er réttlætt geti hina fyrirvaralausu brottvísun. Við hópuppsagnir flugfreyja og -þjóna beri að taka mið af starfsaldri eins og við ráðningar, sbr. ákvæði kjarasamnings, grein 01.12. og 03-2, um forgangsrétt til vinnu. Slíkt hafi tíðkast um áratugaskeið þegar stefndi hafi sagt upp fjölda flugfreyja og -þjóna en þá hafi þeir sem skemmstan starfsaldur höfðu misst vinnu fyrst. Stefnandi og tveir aðrir starfsmenn, sem hafi verið sagt upp, hafi haft mun lengri starfsaldur og því ekki verið næstir í starfsaldursröð og hefðu því átt að hafa forgang um að halda vinnu sinni við fækkun starfsmanna. Stéttarfélag stefnanda eða Vinnumálastofnun hafi ekki verið upplýst með skýrum hætti um að ekki yrði fylgt hefðbundnum reglum um starfsaldur við hópuppsögnina. Auk bóta fyrir hina ólögmætu uppsögn krefjist stefnandi miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Stefnandi hafi ungur að árum hafið störf hjá stefnda og starfað þar lengstan hluta starfsævi sinnar. Hann hafi verið settur á útgefna flugskrá fyrir júlí. Hann hafi síðan ekki mætt í flug vegna hinnar fyrirvaralausu brottvikningar en það hafi leitt til margvíslegra sögusagna innan félagsins sem ófært sé að leiðrétta. Hafi uppsögn þessi, eins og að henni var staðið af hálfu stefnda, torveldað stefnanda að fá sambærilegt starf. Þetta hafi ótvírætt haft í för með sér röskun á stöðu og högum stefnanda, skaðað æru og persónu hans þannig að áhrif geti haft á framtíðarmöguleika hans til starfa. Af þessari ástæðu beri stefnda að bæta tjón stefnanda sem hann telji hæfilega metið að fjárhæð 2.000.000 króna. Með vísan til ofangreinds geri stefnandi kröfu um að stefndi bæti tjón hans vegna hinnar ólögmætu uppsagnar. Krafan hljóði upp á fjárhæð er nemi jafnvirði þriggja mánaða launagreiðslna auk hlutfalls sölulauna og dagpeninga í sex mánuði er nemi meðaltali sl. tólf mánaða, enda megi líta á greiðslur þessar sem hluta launagreiðslna sem stefnandi hafi orðið af vegna brottrekstrarins. Dagpeningakrafan sé miðuð við gengi USD 63,86 (meðalgengi ársins 2007 reiknuð af heildardagpeningagreiðslum til stefnanda árið 2007). Krafan sé reiknuð þannig; 473.853/63,86 = 7.420 USD/12 = 618 x USD 91,78 (gengi 15. september 2008) = 56.752 x 6 = 340.512 krónur. Krafa um hlutfall í sölu miðist við meðaltal frá júlí 2007 til júlí 2008 = 91.436 /12 x 6 = 45.718 krónur). Þá sé krafa um hlutfall orlofs (3/12 hluta af 38 dögum = 9,5 daga = 215.253/38 x 9,5 = 53.813 krónur). Hlutfall desemberuppbótar (25% af föstum launum í A-þrepi í 21 starfsaldri = (384.123 x 25% = 96.030)/12 x 3 = 24.008 x 66,66% = 16.004 krónur), afnotagjalds síma og netáskriftar (áætlað 5.000 krónur á mánuði í 6 mánuði) og bílastyrks, 53.457 krónur á mánuði í 3 mánuði. Auk þessa sé krafist viðurkenningar á að stefnandi haldi frímiðaréttindum í 9 ár frá 1. nóvember 2008 að telja sem sé hlutfall af unnum tíma, sbr. kjarasamning grein 08.02. þar sem segi að frímiðaréttur haldist í 10 ár eftir 20 ára starf (stefnandi hafi starfað í u.þ.b. 18 ár hjá stefnda). Um lagarök vísist til laga nr. 63/2000 um hópuppsagnir, einkum 2. mgr. 5. gr. og 11. gr., laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, laga nr. 28/1930 um greiðslu verkkaups, almennra reglna vinnuréttar og samningalaga nr. 7/1936 með síðari breytingum. Einnig vísist til orlofslaga, almennra reglna skaðabótaréttar og skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 26. gr. Þá vísist til almennra reglna kröfuréttarins. Kröfur um dráttarvexti styðjist við 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 og kröfur um vaxtavexti við 1. mgr. 12. gr. V. kafla sömu laga. Krafan um málskostnað styðjist við 129. gr., sbr. og 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Málsástæður og lagarök stefnda Af hálfu stefnda er vísað til þess að stefnandi hafi starfað sem flugþjónn hjá stefnda frá 1990 og gengt stöðu B-flugþjóns (aðstoðarmanneskju yfirflugfreyju) frá 1999. Vorið 2006 hafi þótt ástæða til að ræða við hann um það hvað betur mætti fara í starfi hans. Hann hafi því verið boðaður til fundar við yfirflugfreyju en litið hafi verið á fundinn sem leiðbeinandi samtal milli stjórnanda og undirmanns. Í samræmi við vinnureglur stefnda hafi stefnandi fengið bréf til staðfestingar á að samtalið hafi átt sér stað og hver niðurstaða þess var. Stefnandi hafi engu að síður fengið tækifæri til að sinna frekari stjórnunarstörfum sem A-flugþjónn (yfirflugfreyja) um borð í flugvélum stefnda sumarið 2007. Það sé í samræmi við stefnu fyrirtækisins um að starfsmenn skuli hafa tækifæri til að bæta sig í starfi og sanna sig í stjórnendastörfum þrátt fyrir að hafa fengið leiðbeiningu vegna starfa sinna. Í byrjun sumars 2008 hafi verið ljóst að mikill samdráttur yrði í flugi og því óhjákvæmilegt að grípa til umfangsmikilla uppsagna flugliða. Flugfreyjum og flugþjónum í 89 stöðugildum hafi verið sagt upp í lok júnímánaðar, þar á meðal stefnanda. Við þá ákvörðun hafi verið tekið mið af starfsaldri og frammistöðu starfsmanna. Að mati stefnda hefði stefnandi í heildina tekið ekki bætt frammistöðu sína nægjanlega þrátt fyrir leiðsögnina. Um hafi verið að ræða hópuppsögn í skilningi laga nr. 63/2000 og hafi stefndi því haft lögbundið samráð við stéttarfélag stefnanda þar sem m.a. hafi komið fram hvaða viðmið áformað hefði verið að nota við val á milli þeirra sem sagt yrði upp og þeirra sem héldu starfi sínu. Á fundi yfirflugfreyju með formanni og varaformanni FFÍ 25. júní hafi einnig komið fram að um væri að ræða 89 stöðugildi og að í flestum tilfellum yrði farið eftir starfsaldri en í þremur tilvikum réðist valið af frammistöðu viðkomandi starfsmanna. Eðlilegt hafi þótt að gefa stefnanda og öðrum starfsmönnum, sem svipað hafi verið ástatt um, skýringu á því hvers vegna þau voru í hópi þeirra sem sagt var upp. Stefnandi hafi því verið boðaður til fundar við staðgengil yfirflugfreyju 30. júní og tilkynnt um uppsögn og skýrt frá ástæðum hennar. Trúnaðarmaður FFÍ hafi verið með stefnanda á fundinum. Ekki hafi verið óskað eftir því að stefnandi ynni uppsagnarfrest sinn. Stefndi byggi sýknukröfu sína á því að löglega hafi verið staðið að uppsögn stefnanda. Stefndi hafi staðið frammi fyrir því að þurfa að fækka starfsmönnum verulega og átt val um það hvaða viðmið yrðu þar lögð til grundvallar. Við slíkar aðstæður hafi stefndi að öllu jöfnu miðað við starfsaldur. Svo hafi einnig verið gert í þessu tilviki. Óhjákvæmilega komi þó frammistaða starfsmanna einnig til skoðunar við slíkar ákvarðanir sem feli eðli máls samkvæmt í sér val á milli starfsmanna. Hvorki lög né kjarasamningur takmarki rétt stefnda til að meta frammistöðu starfsmanna við ákvörðun um uppsagnir. Stefndi hafi aldrei haldið því fram að stefnandi hefði vanrækt skyldur sínar eða gerst sekur um aðrar misfellur í starfi í skilningi gr. 01-11 í kjarasamningi FFÍ og stefnda. Sú grein eigi ekki við um úrlausnarefni þessa máls né sé viðvörun forsenda uppsagnar. Stefnandi hefði þó áður fengið tiltal og bréf sem jafna megi til skriflegrar aðvörunar. Lög um hópuppsagnir setji því ekki skorður hvaða viðmið fyrirtæki noti við val á starfsmönnum sem sagt er upp við hópuppsögn, hvorki samkvæmt 2. mgr. 1. gr., 2. mgr. 6. gr. eða öðrum ákvæðum. Stefnanda hafi verið í sjálfs vald sett hvort trúnaðarmaður stéttarfélags hans kæmi með honum á fundi sem hann var boðaður til hjá yfirflugfreyju. Stefnda hafi engin skylda borið til að boða trúnaðarmann til funda um persónuleg málefni stefnanda og enn síður sé það venjubundin framkvæmd enda áhöld um hvort það sé heimilt. Því sé mótmælt sem röngu að stefnandi hafi sætt fyrirvaralausri brottvísun. Honum hafi verið sagt upp með samningsbundnum þriggja mánaða uppagnarfresti sem hann hafi fengið greiddan án þess að óskað væri vinnuframlags á uppsagnarfresti. Löglega hafi verið staðið að þessu öllu af hálfu stefnda. Stefndi mótmæli því einnig sem röngu að forgangsréttarákvæði kjarasamnings FFÍ og stefnda og ákvæði samningsins um ráðningu feli í sér að við hópuppsagnir beri að taka mið af starfsaldri. Því sé einnig mótmælt sem röngu og ósönnuðu að bindandi venja hafi skapast um slíka framkvæmd. Hvað miskabótakröfu stefnanda varði þá telji stefndi ekki lagaskilyrði fyrir henni auk þess sem hún sé allt of há. Uppsögn stefnda hafi verið lögmæt og eðlilega staðið að henni auk þess sem algengt sé að ekki sé óskað eftir vinnuframlagi á uppsagnarfresti. Varakrafa stefnda sé byggð á því að stefnandi hafi verið í 67% starfi og beri því að miða bótakröfuna við það starfshlutfall. Þóknun vegna sölu um borð greiðist eingöngu þeim sem annist sölu á viðkomandi flugi, sbr. gr. 04-6 í kjarasamningi FFÍ og stefnda. Dagpeningakröfu stefnanda sé mótmælt. Dagpeningar væru greiddir vegna kostnaður stefnanda við flug og miðist við fjarvistartíma frá heimili, sbr. 8. kafla kjarasamningsins. Stefnandi eigi ekki rétt á frímiðahlunnindum þar sem hann uppfylli ekki 20 ára starfsskilyrði gr. 03-5 í kjarasamningnum. Síma- og nettengingar væru ætlaðar til að auðvelda samskipti milli stefnda og starfsmanna, sbr. kjarasamning gr. 05-4, og því ekki grundvöllur bótagreiðslna. Kröfu stefnanda um greiðslu lífeyrisiðgjalds sé mótmælt með vísan til þess að stefnandi eigi ekki forræði kröfunnar, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 204/2004. Dráttarvaxtakröfu stefnanda sé mótmælt. Upphaf dráttarvaxta beri að miða við þingfestingu stefnu, sbr. 4. mgr. 5. gr. vaxtalaga. Stefnandi hafi verið á launum til loka september 2008. Stefndi byggi fyrst og fremst á meginreglum íslensks vinnuréttar, lögum um hópuppsagnir nr. 63/2000, kjarasamningi FFÍ og stefnda og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Um málskostnað vísist til XXI.kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, 129. og 130. gr. Niðurstaða Stefnanda var sagt upp flugliðastarfinu með bréfi 27. júní 2008 og honum voru greidd laun á þriggja mánaða uppsagnarfresti. Ástæður fyrir uppsögninni voru þær að samdráttur varð á flugi og vegna þess að frammistaða stefnanda í starfi þótti lakari en annarra starfsmanna sem áttu á hættu að vera sagt upp störfum vegna samdráttarins. Af hálfu stefnanda er byggt á því að uppsögnin hafi verið ólögmæt. Sú málsástæða hans er aðallega studd þeim rökum að af kjarasamningi milli Flugfreyjufélags Íslands og stefnda leiði að við hópuppsagnir flugfreyja og flugþjóna beri að taka mið af starfsaldri, eins og við ráðningar, en þetta sé vinnuregla og hafi tíðkast um áratugaskeið þegar stefndi hafi sagt upp fjölda flugfreyja eða flugþjóna. Á þetta er ekki fallist með þeim rökum sem hér verða færð fyrir því. Ákvæði kjarasamningsins hafa engin fyrirmæli um að taka beri mið af starfsaldri við hópuppsagnir en ákvæði hans, sem vísað er til af hálfu stefnanda um forgangsrétt til vinnu, eiga ekki við um uppsagnir starfsmanna. Kjarasamningsákvæðið, sem vísað er til af hálfu stefnanda um málsmeðferðarreglur þegar starfsmaður er leystur frá störfum án uppsagnarfrests vegna vanrækslu á starfsskyldum eða stefndi telur að hann hafi orðið sekur um aðrar misfellur í starfi, á heldur ekki við um uppsögn stefnanda enda var ekki um slíkar ásakanir að ræða á hendur honum og honum var ekki sagt upp án uppsagnarfrests. Með vísan til þess sem fram hefur komið í málinu og hér hefur verið rakið verður að telja ósannað af hálfu stefnanda gegn andmælum stefnda að venja hafi skapast eða starfsregla, sem réttur verði byggður á, um að stefnda hafi borið að taka mið af starfsaldri við fjöldauppsagnir, en samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 verður málsaðili, sem ber fyrir sig venju, að leiða tilvist hennar og efni í ljós. Lög um hópuppsagnir gilda samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna um hópuppsagnir atvinnurekanda á starfsmönnum af ástæðum sem ekki tengjast hverjum einstökum þeirra þegar fjöldi starfsmanna, sem sagt er upp, er sá sem lagagreinin mælir fyrir um á 30 daga tímabili. Þótt stefnandi haldi því fram að uppsögn hans geti ekki flokkast undir hópuppsögn verður ekki séð að það hafi áhrif á úrslit málsins, enda verður uppsögn ekki ólögmæt vegna þess eins að af hálfu stefnda var farið eftir lögum um hópuppsagnir í umræddu tilviki. Í lögunum eru fyrirmæli um skyldu atvinnurekanda til að veita upplýsingar, hafa samráð og tilkynna um fyrirhugaðar hópuppsagnir. Í málatilbúnaði aðila málsins er þó ekki lagt annað til grundvallar en að farið hafi verið að fyrirmælum laganna við uppsögn stefnanda að því frátöldu að haldið er fram af hálfu stefnanda að stéttarfélag hans eða Vinnumálastofnun hafi ekki verið upplýst með skýrum hætti um að ekki yrði fylgt hefðbundnum reglum um starfsaldur við hópuppsögnina. Tilkynnt var um uppsögnina samkvæmt upplýsingablaði til trúnaðarmanns starfsmanna 16.júní 2008 og kemur fram á blaðinu að afrit yrði sent til svæðisvinnumiðlunar. Þar kemur einnig fram að viðmiðanir við val á starfsmönnum, sem segja átti upp, séu frammistaða og starfsaldur. Við meðferð málsins kom fram að ekki hefði verið sérstaklega rætt á samráðsfundum stefnda með formanni og varaformanni stéttarfélags stefnanda hverjar forsendur væru fyrir þeim tilteknu uppsögnum sem voru raktar til þess að frammistöðu starfsmannanna, sem þær áttu við um, þótti ábótavant. Af því sem fram hefur komið í málinu verður þó ekki talið annað í ljós leitt en að stefndi hafi farið að fyrirmælum laga um upplýsingaskyldu og samráð varðandi uppsögn stefnanda. Í grein 03-1 í kjarasamningnum er kveðið á um uppsagnarfrest, sem er að loknum reynslutíma þrír mánuðir miðað við mánaðamót, og skulu uppsagnir vera skriflegar. Stefnanda var sagt upp starfinu í samræmi við þetta. Ekki var óskað vinnuframlags hans á uppsagnarfresti en hann fékk laun allan þann tíma, eins og áður er komið fram. Er ekki fallist á að ólögmætt hafi verið af hálfu stefnda að leysa stefnanda undan starfsskyldum á uppsagnarfresti. Af hálfu stefnda hefur komið fram að ástæður fyrir því væru þær að almennt væri fylgt þeirri reglu að, þegar starfsmanni væri sagt upp vegna þess að frammistaða hans hefði ekki þótt nógu góð, væri ekki óskað eftir vinnuframlagi hans á uppsagnarfresti. Ekki er fallist á að þetta hafi verið ólögmætt af hálfu stefnda enda verður að gera ráð fyrir að almennt eigi stefndi mat um frammistöðu starfsmanna í starfi og hvað þar er haft til viðmiðunar. Við aðalmeðferð málsins kom fram að sífellt væru gerðar auknar kröfur til frammistöðu starfsmanna. Miðað væri við afköst, framkomu, viðmót og samstarfshæfni. Ekki hefur verið sýnt fram á að reglur hafi verið brotnar við mat á frammistöðu stefnanda. Þótt stefnandi hafi verið settur á vinnuskrá fyrir júlí 2008 en síðan leystur undan starfsskyldum frá og með 1. þess mánaðar hefur ekki verið sýnt fram á af hans hálfu að slíkt hafi verið ólögmætt af hálfu stefnda. Með vísan til alls þessa verður að telja að stefnandi hafi ekki fært fullnægjandi rök fyrir því að uppsögn hans eða önnur háttsemi stefnda í tengslum við hana hafi verið ólögmæt. Þar með eru ekki skilyrði fyrir því að til bótaskyldu stefnda hafi stofnast gagnvart stefnanda. Ber þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu. Rétt þykir með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála að málskostnaður falli niður. Dóminn kvað upp Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari. D ó m s o r ð: Stefndi, Icelandair ehf., er sýknaður af kröfum stefnanda, Helga Esra Péturssonar, í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 148/2000
|
Vinnulaun Sjómaður Umboð
|
Í málinu var deilt um greiðslu G á eftirstöðvum launa E, en hann var háseti á fiskiskipi G á árinu 1995. Fyrir lá að G hafði réttilega haldið eftir hluta launa hans til greiðslu félagsgjalda stéttarfélags, lífeyrissjóðsiðgjalda og opinberra gjalda og hafði greitt honum um helming eftirstöðvanna með innborgun inn á bankareikning hans. Hins vegar neitaði G að greiða eftirstöðvarnar á þeim forsendum að hann hafi í fyrsta lagi mátt taka hluta þeirra upp í skuld E við G samkvæmt skriflegum samningi, þá hafi E fengið hluta launanna greiddan með tékka sem hann hafi innleyst í banka og loks hafi sambúðarkona E tekið við launum fyrir hans hönd, og hefði G í heild greitt E hærri upphæð en honum bar. Fyrir Hæstarétti var ekki til endurskoðunar niðurstaða héraðsdóms um að G hefði mátt draga greiðslu skuldar af launum E og að hluti þeirra teldist greiddur með tékka. Með vísan til meginreglu 1. mgr. 31. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 var talið að greiðslur sem sambúðarkona E kvittaði fyrir hefðu ekki verið réttilega inntar af hendi til E. Voru ekki talin efni til að telja kröfu hans fallna niður fyrir fyrningu eða tómlæti og var G því gert að greiða E hluta eftirstöðva launa hans.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason og Markús Sigurbjörnsson og Páll Sigurðsson prófessor. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. apríl 2000. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Samkvæmt gögnum málsins var stefndi háseti á fiskiskipi áfrýjanda, Guðfinni KE 19, frá 8. janúar til 21. ágúst 1995. Óumdeilt er að heildarlaun hans á því tímabili hafi numið 3.000.522 krónum, svo og að áfrýjandi hafi réttilega haldið eftir af þeim launum samtals 1.041.577 krónum til greiðslu félagsgjalda til stéttarfélags, lífeyrissjóðsiðgjalda og opinberra gjalda. Þá er einnig óumdeilt að af mismuninum, 1.958.945 krónum, hafi áfrýjandi greitt stefnda 979.044 krónur með innborgunum á bankareikninga hans. Um eftirstöðvarnar, 979.901 krónu, er hins vegar deilt. Áfrýjandi telur sig hafa mátt taka 454.961 krónu af þeirri fjárhæð upp í skuld stefnda við sig samkvæmt skriflegum samningi 6. apríl 1995, sem nánar greinir í héraðsdómi. Einnig hefur áfrýjandi haldið fram að stefndi hafi fengið greiddar 75.000 krónur upp í laun sín með tékka 2. ágúst 1995, sem hann hafi innleyst í banka. Þá hefur áfrýjandi lagt fram tólf kvittanir, sem dagsettar eru á tímabilinu frá 3. mars til 18. ágúst 1995, þar sem þáverandi sambúðarkona stefnda viðurkennir að hafa tekið við fyrir hans hönd samtals 818.600 krónur frá áfrýjanda. Að öllu þessu samanlögðu telur áfrýjandi sig hafa greitt stefnda meira en honum bar. Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á með áfrýjanda að fyrstnefndu fjárhæðirnar tvær, alls 529.961 króna, ættu að dragast frá kröfu stefnda. Áttu þannig að standa eftir af kröfunni 449.940 krónur, en ekki 499.940 krónur, eins og var komist að niðurstöðu um í forsendum dómsins og greint í dómsorði. Ein áðurnefndra kvittana fyrrverandi sambúðarkonu stefnda, sem áfrýjandi hefur lagt fram í málinu, er dagsett 2. ágúst 1995 og fyrir greiðslu að fjárhæð 75.000 krónur. Verður að ætla að þar sé um að ræða greiðslu með fyrrgreindum tékka, sem stefndi innleysti. Með vísan til meginreglu 1. mgr. 31. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, svo og að öðru leyti til forsendna héraðsdóms verður fallist á að aðrar greiðslur, sem sambúðarkonan kvittaði fyrir, hafi ekki réttilega verið inntar af hendi til stefnda. Ekki eru efni til að telja kröfu stefnda fallna niður fyrir fyrningu eða tómlæti, svo sem áfrýjandi hefur haldið fram fyrir Hæstarétti. Þá verður heldur ekki fallist á að stefndi þurfi að sæta frádrætti af kröfu sinni vegna bóta fyrir fyrirvaralaust brotthvarf úr skiprúmi, en um það gerði áfrýjandi fyrst ákveðna kröfu í greinargerð sinni fyrir Hæstarétti. Með því að stefndi áfrýjaði ekki fyrir sitt leyti getur ekki komið til endurskoðunar sú niðurstaða héraðsdóms að áðurnefndir tveir liðir komi til frádráttar kröfu hans. Samkvæmt þessu verður hinn áfrýjaði dómur að öðru leyti en um málskostnað staðfestur með þeirri breytingu, sem stafar af leiðréttingu fyrrgreindrar reiknivillu í forsendum dómsins. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Áfrýjandi, Guðfinnur ehf., greiði stefnda, Eyjólfi Leós Leóssyni, 449.940 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. september 1995 til greiðsludags. Áfrýjandi greiði stefnda samtals 250.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 8. febrúar 2000. I. Mál þetta sem dómtekið var hinn 25. janúar árið 2000 hefur Eyjólfur Leó Leósson, kt. 270173-5949, Sólvallagötu 29, Keflavík, höfðað fyrir dóminum með stefnu birtri 5. júní 1999 á hendur Guðfinni ehf., kt. 411193-2099, Vesturgötu 37, Keflavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum kr. 943.706 auk dráttarvaxta skv. III. kafla vaxtalaga með síðari breytingum frá 1. september 1995 til greiðsludags. Þess er krafist að dráttavextir leggist við höfuðstól stefnufjárhæðar á tólf mánaða fresti frá upphafsdegi að telja. Krafist er málskostnaðar að skaðlausu að viðbættum virðisaukaskatti. Af hálfu stefnda er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar. II. Stefndi Guðfinnur ehf. á og gerir út Guðfinn KE-19, sem er 69,35 brúttólesta fiskiskip. Eigendur, stjórnarmenn og prókúruhafar hins stefnda félags eru hjónin Sigurður Friðriksson, kt. 190448-3559 og Margrét Sigurðardóttir, kt. 010154-4569, Vesturgötu 37, Keflavík. Hjónin unnu bæði hjá félaginu, konan, Margrét, annaðist skrifstofuhald, þar á meðal launauppgjör og launagreiðslur. Fósturdóttir téðra hjóna er Lóa K. Kristinsdóttir, kt. 260474-4489. Lóa og stefnandi máls þessa Eyjólfur Leó tóku upp sambúð og varð það úr að stefnandi réðst hinn 1. janúar 1995 sem háseti á Guðfinn KE-19 og var þar skipverji til 22. ágúst sama ár, en þá hafði slitnað upp úr sambúð hans og fósturdótturinnar. Ekki er annað fram komið en að samkomulag hafi verið um að hann hætti fyrirvaralaust. Stefnukrafan er um vangoldin laun. Ekki er ágreiningur um það að stefnandi átti að fá útborgað frá útgerðinni samtals 1.958.945 krónur fyrir umrætt tímabil. Stefndi hefur lagt fram kvittanir er sýna að hann hefur lagt kr. 979.044 inn á bankareikninga stefnanda. mismunur upphafleg stefnukrafa kr. 979.901. Stefnandi viðurkennir að hafa fengið þá fjárhæð greidda og viðurkennir auk þess að launagreiðandanum hafi verið heimilt að draga af launum hans kr. 36.195 til þess að ljúka endurgreiðslu á láni þriðja manns. Samtals viðurkennd móttaka á kr. 1.015.239 krónum. Mismunur endanleg dómkrafa 943.706 krónur. Þess má geta að stefndi hefur hreyft því að stefnandi eigi að sæta hýrudrætti að fjárhæð 25.000 krónum með vísan til 60. gr. sjómannalaga, en þar sem eigi er annað fram komið en samkomulag hafi verið um að stefnandi hætti án uppsagnarfrests kemur sú fjárhæð eigi frekar til álita. Þær fjárhæðir sem deilt er um hvort stefnandi hafi fengið greiddar eru af tvennum toga. Annars vegar eru 454.961 krónur sem útgerðin greiddi af láni er stefnandi og sambýliskona hans höfðu fengið hjá fósturmóður sambýliskonunnar, Margréti fjármálastjóra stefnda, og hins vegar greiðslur frá útgerðinni sem sambýliskonan Lóa kvittaði fyrir. Stefnandi hefur mótmælt því að hún hafi haft til þess umboð. Framlagðar kvittanir undirritaðar af sambýliskonunni Lóu eru samtals fyrir kr. 818.600. Verður fyrst vikið að láninu og greiðslum af því: Er stefnandi og fósturdóttirin Lóa hófu sambúð fengu þau til afnota íbúð á neðri hæð í húsi fósturforeldranna, eigenda hins stefnda félags. Jafnframt hófust þau handa um kaup á íbúð. Til þess að þau stæðust greiðslumat Íbúðarlánasjóðs lagði fósturmóðirin Margrét krónur 1.300.000 inn á sparisjóðsbók í nafni Lóu. Í framhaldi af því var gerður skriflegur samningur, sem lagður er fram í málinu og hljóðar svo: “Við undirrituð Lóa K. Kristinsdóttir, kt. 260474-4489 og Eyjólfur Leó Leósson, kt. 270173-5949, annarsvegar og Margrét Sigurðardóttir, kt. 010154-4569, gerum svofelldan samning: Lóa Kristín og Eyjólfur Leó fá að láni 1.300.000 krónur til íbúðakaupa vegna Fífumóa 1A, sem eru á bók nr. 120564, eigandi Lóa K. Kristinsdóttir, kt. 260474-4489, sem endurgreiðist með sparimerkjum og uppgjörum mánaðarlega 1995. Keflavík 6.4.1995. Lánveitandi: Margrét Sigurðardóttir 010154-4509. Lántakendur: Lóa K. Kristinsdóttir. 260474-4489. Eyjólfur Leós 270173-5949. Vottur að réttri undirskrift fjárræði aðila og dagsetningu. Sigurður Friðriksson 190448-3559." Stefnandi hefur lýst því yfir fyrir dómi að fjármálastjórinn Margrét hafi haft fulla heimild að þess að ráðstafa hluta af launum hans til greiðslu á láni þessu í samræmi við framangreint skriflegt samkomulag. Þrátt fyrir orðalag samkomulagsins hélt hann því þó fram, að sú heimild hefði aðeins náð til fjárhæðar er næmi helmingi lánsfjárhæðarinnar, hann kvaðst hafa ætlast til að sambýliskonan Lóa yrði krafin um og greiddi hinn helming lánsfjárhæðarinnar, enda hafi þau verið kaupendur íbúðarinnar að jöfnu og andvirði íbúðarinnar skipst að jöfnu við sambúðarslit. Af hálfu stefnanda hefur því verið haldið fram samningurinn hafi ekki verið ritaður að fullu hinn 6. apríl, fjárhæðir úr uppgjörum hafi verið færðar inn eftirá, að líkindum eftir að hann hætti hjá útgerðinni. Fjármálastjórinn Margrét mótmælti því ekki að svo kynni að hafa verið, en lögmaður stefndu bendir á að lánið hafi átt að "endurgreiðast með sparimerkjum og uppgjörum mánaðarlega" á árinu, fjármálastjóri stefndu hafi augljóslega haft umboð til að rita skjalið að fullu síðar, hafi það ekki verið gert þegar við undirritun þess. Varðandi fjárhæðir þær sem sambýliskonan Lóa veitti viðtöku og kvittaði fyrir, þá hefur stefnandi haldið því fram að hún hafi ekkert umboð haft til þess. Auk þess séu fjárhæðir þær er greinir í bókhaldi stefndu um greiðslur samkvæmt samningum frá 6.4.1995, kvittanir Lóu fyrir launagreiðslum og aðrar færslur og fylgiskjöl varðandi launauppgjör til stefnanda að meira eða minna leyti tilbúnar eftir á, eftir sambúðarslitin. Sambýliskonan Lóa kom ekki fyrir dóm til þess að bera vitni í málinu. Af hálfu stefnda er á það bent að rík venja sé fyrir því að eiginkonur eða sambýliskonur veiti launagreiðslum til sjómanna viðtöku og kvitti fyrir þeim án þess að skriflegs umboðs sé krafist. Með stefnanda og sambýliskonu hans hafi verið full fjárhagsleg samstaða, þau hafi búið saman, rekið saman heimili, stúlkan verið vanfær og þau hafi verið að kaupa saman íbúð. Stefnandi hafi fyrir dóminum viðurkennt að hafa fengið mánaðarlega uppgjörsseðla um mitt sumar fyrir allt starfstímabil sitt nema júlí og ágúst. Endanlegt launauppgjör hann hafi síðan fengið fyrir milligöngu verkalýðsfélags síns fengið hinn 12.12.1995. Þrátt fyrir það hafi hann ekki mótmælt sérstaklega umboði sambýliskonu sinnar til þess að taka við launagreiðslum fyrr en undir rekstri máls þessa. Álit dómsins. Túlka verður samninginn, lánsskjalið, frá 6.apríl 1995 svo, að stefnandi hafi veitt Margréti fjármálastjóra stefnda, sem var að því er virðist lánveitandi persónulega, umboð til þess að ráðstafa þeim launagreiðslum, uppgjörsfjárhæðunum, sem í samningnum greinir, til greiðslu á láninu, enda er ekki í skjalinu að finna, eða fram komið með öðrum hætti, að greiðsluskylda stefnanda hafi verið takmörkuð við helming lánsfjárhæðarinnar svo sem hann hefur látið að liggja. Þvert á móti verður ekki annað af skjalinu ráðið en að hann hafi verið fullábyrgur gagnvart lánveitanda fyrir allri lánsfjárhæðinni og ávísað launagreiðslum til fullnaðargreiðslu á láninu. Samkvæmt því verða þær krónur 454.961 sem runnu til greiðslu lánsins teknar til greina sem launagreiðsla. Stefnda tryggði sér ekki skriflega sönnun fyrir umboði sambýliskonu stefnanda til þess að veita launagreiðslunum til hans viðtöku. Þótt sambúð og fjárhagsleg samstaða skapi almennt líkur á því að úrgerðarmaður leysist með því að greiða sambýliskonu skipverja laun hans, og þótt sá háttur kunni að vera algengur, þá er á það að líta að hér hagar óvenjulega til: Sambýliskonan er launagreiðslunum veitti móttöku var nátengd eigendum og stjórnendum hins stefnda félags, fjölskyldumeðlimur. Sambúðinni var slitið er stefnandi fékk uppgjör það þar sem meginhluti umræddra launaúttekta kemur fram. Fylgiskjöl, einkum samningur sá sem dagsettur er 6. apríl 1995, vekja grunsemdir um að vera ekki að öllu leyti samtímagögn. Sambýliskonan hefur ekki komið fyrir dóm til þess að veita svör um umboð sitt svo og hvort og þá hvenær hún veitti umræddu fé viðtöku og hvenær hún undirritaði kvittanirnar. Að þessu athuguðu teljast þær launakvittanir er sambýliskona stefnanda undirritaði ekki lögfull sönnunargögn um launagreiðslur til stefnanda. Sem fyrr segir er óumdeilt í málinu að stefnandi átti að fá krónur 1.958.945 útborgaðar í laun. Stefndi hefur sýnt fram á að hann hafi lagt kr. 979.044 inn á bankareikninga stefnanda og lagt fram ávísun útgefna af stefnda á stefnanda sem hann framseldi hinn 2. ágúst 1995 að fjárhæð kr. 75.000 sem stefndi heldur fram að sé launagreiðsla og stefnandi hefur ekki getað skýrt á annan veg. Samtals kr. 1054.044. Þar við bætast greiðslu af láni kr. 454.961. Alls hefur stefnandi þá fengið kr. 1.509.005 af þeim kr. 1.958.945 sem óumdeilt er að homum bar. Samkvæmt þessu eru vangoldin laun stefnanda þá kr. 499.940 og verður hið stefnda félag dæmt til þess að greiða stefnanda þá fjárhæð með vöxtum eins og stefnandi krefst og krónur 150.000 í málskostnað. Sveinn Sigurkarlsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Stefndi Guðfinnur ehf. greiði stefnanda Eyjólfi Leó Leóssyni kr. 499.940,- ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 með síðari breytingum frá 1. september 1995 til greiðsludags og 150.000 krónur í málskostnað auk virðisaukaskatts af málflutningsþóknun.
|
Mál nr. 711/2009
|
Kærumál Innsetningargerð Börn Umgengni Lögvarðir hagsmunir Aðfararheimild Frávísun frá héraðsdómi að hluta
|
M krafðist þess að úrskurðað væri að reglulegri umgengni hans við dóttur hans yrði komið á með aðför. Talið var að ekki væru skilyrði að lögum til að verða við kröfu M um að honum yrði í einu lagi heimilað um ókominn tíma að leita aðfarargerðar til að koma á umgengni við dóttur sína. Var því vísað frá héraðsdómi þeim kröfuliðum sem snéru að framtíð. Einn kröfuliður laut að umgengni á tímabili sem hefjast skyldi 6. janúar 2010 og ljúka 11. sama mánaðar. Ekki var uppfyllt það skilyrði fyrir aðför að fjárnám hafi verið gert fyrir dagsektum, sem lagðar hafi verið á þann sem tálmaði umgengni við barn. Að öðru leyti laut krafa M að umgengni á tímabilum sem þegar voru liðin. Var hann ekki talinn eiga lengur lögvarða hagsmuni af því að fá hnekkt niðurstöðu hins kærða úrskurðar um að þessum hluta kröfugerðar hans yrði vísað frá dómi. Var því hafnað kröfu M um að heimilað yrði að koma á með aðför reglulegri umgengni við dóttur hans á tímabili sem hefjast skyldi 6. janúar 2010, en kröfum hans að öðru leyti vísað frá.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen og Árni Kolbeinsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 7. desember 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. nóvember 2009, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Hann krefst jafnframt kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. I Málsaðilar voru áður í sambúð og eiga saman þrjár dætur, sem fæddar eru 1995, 1997 og 2002. Eftir sambúðarslit reis ágreiningur um forsjá barnanna, en með dómi Hæstaréttar 27. maí 2004 í máli nr. 31/2004 var varnaraðila falin forsjá þeirra. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 22. desember 2005 var mælt fyrir um hvernig umgengni sóknaraðila við börnin skyldi hagað. Umgengni féll niður á árinu 2007. Í dómsmálum, sem eftir það hafa risið milli aðilanna vegna umgengnisréttar, hefur komið fram sú afstaða dætranna að vilja ekki fara til sóknaraðila í umgengni við hann. Í þessum málum hefur reynt á kröfur hans um að fá yngsta barnið tekið úr umráðum varnaraðila og afhent sér með aðfarargerð til sumarumgengni við sig og til reglulegrar umgengni annan hvorn miðvikudag til næsta mánudags. Það mál, sem hér er til úrlausnar, er af sama toga. Málavöxtum og málsástæðum aðilana er að öðru leyti lýst í hinum kærða úrskurði. Aðilar hafa lagt nokkur ný gögn fyrir Hæstarétt. Meðal gagna frá varnaraðila er sálfræðileg álitsgerð dómkvadds manns, Ingþórs Bjarnasonar sálfræðings, 22. nóvember 2009. Meðal þeirra atriða, sem í matsbeiðni var óskað eftir að yrðu metin var „hæfi foreldra til að sinna umgengni við börnin og áfallalausum samskiptum við hitt foreldrið vegna hennar.” Í ítarlegri matsgerð sálfræðingsins er meðal annars lýst stöðu barnanna og líðan þeirra og í niðurstöðum er sérstaklega fjallað um áhrif innsetningargerða á yngsta barnið. II Kröfugerð sóknaraðila er í tuttugu liðum, þar sem í hverjum fyrir sig er krafist að heimilað verði að koma á umgengni við yngsta barnið á tilteknu tímabili með aðför samkvæmt 50. gr. barnalaga nr. 76/2003. Flestir kröfuliðanna varða reglulega umgengni samkvæmt áðurnefndum héraðsdómi frá 2005 og skyldi fyrsta tímabil hennar hefjast 30. september 2009, en hið síðasta 26. maí 2010. Að öðru leyti lýtur krafan að umgengni um jól 2009, páska 2010 og um sumarið sama ár. Í dómi Hæstaréttar 2. september 2008 í máli nr. 388/2008 reyndi á kröfu sóknaraðila um aðför til að ná fram reglulegri umgengni við yngsta barnið til frambúðar samkvæmt nefndum héraðsdómi frá 2005, svo og sumarumgengni á árinu 2008. Í niðurstöðu dóms Hæstaréttar kom fram að ekki væru skilyrði að lögum fyrir því að verða við kröfu sóknaraðila um að honum yrði í einu lagi heimilað um ókominn tíma að leita aðfarargerðar til að koma á umgengni við dóttur sína hverju sinni sem misbrestur kynni að verða á því að varnaraðili virti rétt hans í þeim efnum. Yrði því að vísa frá héraðsdómi kröfu sóknaraðila um að kveðið yrði á um heimild hans framvegis til að koma á með aðfarargerð reglulegri umgengni við dóttur aðilanna. Kröfugerð sóknaraðila, sem hér er til úrlausnar, er að þessu leyti sama marki brennd og í hinu fyrra máli. Leiðir þegar af því að vísa ber frá héraðsdómi þeim kröfuliðum, sem snúa að framtíð. Einn kröfuliða sóknaraðila lýtur að því að komið verði á reglulegri umgengni hans og yngstu dóttur aðilanna á tímabili, sem hefjast skyldi 6. janúar 2010 og ljúka 11. sama mánaðar. Í hinum kærða úrskurði er lýst efni 50. gr. barnalaga og skilyrðum fyrir því að aðför verði heimiluð til að verða við kröfu þess, sem á rétt á umgengni við barn. Það skilyrði að fjárnám hafi verið gert fyrir dagsektum, sem lagðar eru á þann sem tálmar umgengni við barn, er ekki uppfyllt í málinu. Þessum kröfulið sóknaraðila verður því hafnað. Að öðru leyti en að framan greinir lýtur krafa sóknaraðila að umgengni á tímabilum, sem þegar eru liðin. Hann á því ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá hnekkt niðurstöðu hins kærða úrskurðar um að þessum hluta kröfugerðar hans verði vísað frá dómi. Samkvæmt framansögðu verður hafnað kröfulið sóknaraðila, sem lýtur að umgengni við dóttur aðilanna á tímabili, sem hefjast skyldi 6. janúar 2010. Að öðru leyti verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest. Eins og málið liggur fyrir reynir ekki sérstaklega á þýðingu nýrra gagna, sem lögð hafa verið fyrir Hæstarétt. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað, eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Kröfu sóknaraðila, M, um að heimilað verði að koma á með aðför reglulegri umgengni við dóttur hans og varnaraðila, K, á tímabili sem hefjast skyldi 6. janúar 2010 er hafnað. Hinn kærði úrskurður er að öðru leyti staðfestur. Sóknaraðili greiði varnaraðila 200.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 41/2020
|
Þjóðlenda Eignarréttur Fasteign Afréttur Gjafsókn Sératkvæði
|
O höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að landsvæðið Þóreyjartungur í Borgarbyggð, með nánar tilgreindum merkjum, teldist þjóðlenda í afréttareign O. Reisti O kröfu sína á því að umrætt landsvæði teldist eignarland sitt. Héraðsdómur sýknaði Í af kröfum O en Landsréttur tók kröfur O til greina. Í áfrýjaði dómi Landsréttar og krafðist fyrir Hæstarétti sýknu af kröfum O. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þrátt fyrir að lýsingar í hinum ýmsu gerðum Landnámu af landnámi á þessu svæði væru ekki að öllu leyti glöggar og samrýmanlegar yrði sú ályktun dregin af þeim að umþrætt landsvæði hefði í upphafi tilheyrt hinu víðfeðma landnámi Skalla-Gríms. Um landnám Þóreyjartungna vísaði rétturinn til þess að óbyggðanefnd hefði komist að þeirri niðurstöðu að aðliggjandi heiðarlönd, Lundartunga og Oddstaðatunga, hefðu verið numin í öndverðu og teldust eignarlönd. Þá hefði Í ekki gert kröfu fyrir óbyggðanefnd um að landsvæði norður af Þóreyjartungum teldist þjóðlenda. Flest sömu sjónarmið ættu við um Þóreyjartungur og umrædd heiðalönd, að því er varðaði lýsingar Landnámu á landnámi á svæðinu, staðháttum, hæð yfir sjávarmáli og gróðurfari. Ekki stæðu rök til annars en að niðurstaðan yrði sú sama að því er varðaði nám Þóreyjartunguna og talið nægilega sýnt fram á að þær hefðu verið numdar með þeim hætti að beinn eignarréttur hefði stofnast yfir þeim. Niðurstaða um það hvort beinn eignarréttur hefði haldist réðist einkum af heildarmati á heimildum um eignarréttindi yfir Þóreyjartungum og inntaki þeirra, heimildum um nýtingu þeirra og fyrirliggjandi upplýsingum um gróðurfar og staðhætti. Rétturinn taldi að heimildir um jörðina Hrísa og Þóreyjartungur veittu því næga stoð að Þóreyjartungur hefðu lengst af verið hluti af jörðinni Hrísum og að beinn eignarréttur hefði ekki fallið niður þótt Reykholtskirkja hefði í lok 19. aldar selt landsvæðið til sveitarfélags og síðar til O. Hæstiréttur komst meðal annars að þeirri niðurstöðu að Þóreyjartungur hefðu ekki verið nýttar sem samnotaafréttur fyrr en þær komust úr eigu Reykholtskirkju. Loks bar Hæstiréttur saman þá þætti sem heiðarlöndin Þóreyjartunga, Lundartunga og Oddsstaðartunga ættu sameiginlega í eignarréttarlegu tilliti og komst að þeirri niðurstöðu að Þóreyjartungur og Lundartunga ættu að nær öllu leyti og Oddsstaðatunga að flestu leyti þá þætti sameignlega sem mestu máli skipti við afmörkun á landsvæðum sem teljast annars vegar undirorpin beinum eignarrétti og hins vegar þjóðlendur. Hæstiréttur taldi að rök stæðu ekki til annars en að niðurstaðan yrði sú sama að því er varðaði eignarréttarlega stöðu Þóreyjartungna, Lundartungu og Oddsstaðatungu svo og aðliggjandi landsvæða til norðurs, það er að Þóreyjartungur teldust eignarland O. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms var því staðfest.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Björg Thorarensen, Ingveldur Einarsdóttir, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Sigurður Tómas Magnússon.2. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. desember 2020. Hann krefst sýknu af kröfum stefndu og málskostnaðar fyrir Landsrétti og Hæstarétti en ella að málskostnaður verði látinn niður falla. 3. Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.4. Dómendur skoðuðu vettvang 7. september 2021.Ágreiningsefni5. Í málinu er deilt um gildi hluta af úrskurði óbyggðanefndar 11. október 2016 í máli nr. 5/2014. Nefndin starfar á grundvelli laga nr. 58/1998 um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta. Nánar tiltekið er deilt um gildi þeirrar niðurstöðu úrskurðarins að landsvæðið Þóreyjartungur í Borgarbyggð, innan þeirra marka sem óbyggðanefnd ákvað, teldist þjóðlenda í afréttareign stefndu6. Í hinum áfrýjaða dómi Landsréttar var tekin til greina krafa stefndu um að fellt yrði úr gildi ákvæði í umræddum úrskurði óbyggðanefndar þess efnis að Þóreyjartungur væru þjóðlenda í skilningi 1. gr., sbr. einnig a-lið 7. gr. laga nr. 58/1998, en svæði þetta var nánar afmarkað þannig: „Upphafspunktur er við ármót Flókadalsár og Syðri-Sandfellskvíslar. Þaðan er Flókadalsá fylgt til upptaka. Þaðan er dregin bein lína í upptök Syðri-Sandfellskvíslar. Syðri-Sandfellskvísl er svo fylgt vestur í upphafspunkt við Flókadalsá.“ Jafnframt var fallist á kröfu stefndu um að viðurkennt yrði að enga þjóðlendu væri að finna innan umþrætts svæðis. 7. Stefnda gerði þá kröfu fyrir óbyggðanefnd að Þóreyjartungur, eins og hún afmarkaði það landsvæði allt til Oks í austri, teldist eignarland sitt. Kröfugerð málsaðila í héraði fól í sér að þeir féllust á niðurstöðu óbyggðanefndar um afmörkun þess svæðis sem deilt er um hvort er eignarland stefndu eða þjóðlenda. Þá fól kröfugerð áfrýjanda í sér að hann féllist á þá niðurstöðu óbyggðanefndar að hið umþrætta svæði teldist í afréttareign stefndu, sbr. 2. mgr. 5. gr. og c-lið 7. gr. laga nr. 58/1998, og að stefnda nyti veiðiréttar í ám á svæðinu samkvæmt 5. gr. sömu laga, sbr. II. kafla laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði. 8. Héraðsdómur sýknaði áfrýjanda af kröfum stefndu en Landsréttur tók sem fyrr segir allar kröfur stefndu til greina. 9. Ágreiningur er með aðilum um hvort og þá með hvaða hætti hið umþrætta landsvæði hefur verið numið í öndverðu og eftir atvikum um hvort beinn eignarréttur hefur síðar fallið niður. Þá greinir aðila á um hvort dregin verði sú ályktun af heimildum um hið umþrætta landsvæði að það hafi verið hluti af jörðinni Hrísum eða sérstakt afmarkað landsvæði sem nýtt hafi verið sem afréttur Reykholtskirkju. Hvað sem þeim ágreiningi líður eru aðilar ekki á eitt sáttir um sönnunargildi og túlkun ýmissa heimilda um jörðina Hrísa og hið umþrætta landsvæði. Loks er deilt um þær kröfur sem gera verði til sönnunar um að landsvæði sé undirorpið beinum eignarrétti.0. Áfrýjunarleyfi var veitt 22. desember 2020. Í ákvörðuninni kom fram að þegar litið væri heildstætt til þess að dómur í málinu gæti haft fordæmisgildi um atriði sem beiðni um áfrýjunarleyfi væri reist á og til þeirra hagsmuna sem deilt væri um væri hún tekin til greina. MálsatvikMeðferð málsins fyrir óbyggðanefnd1. Í hinum áfrýjaða dómi er meðal annars rakið með hvaða hætti óbyggðanefnd tók umrætt landsvæði til meðferðar, gerð grein fyrir kröfugerð málsaðila og málsmeðferð fyrir nefndinni í stórum dráttum.2. Í úrskurði óbyggðanefndar í máli nr. 5/2014, sem stefndi krefst að verði felldur úr gildi að hluta, var einnig fjallað um sambærilegan ágreining um önnur aðliggjandi landsvæði sem liggja að nokkru samsíða Þóreyjartungum sunnan þeirra frá vestri til austurs en áfrýjandi gerði kröfu um að þau yrðu einnig talin þjóðlendur, nánar tiltekið Lundartunga, Oddsstaðatunga og Gullberastaðaselsland. Jafnframt var þar fjallað um afrétt austan við framangreind landsvæði og ætlaðan hluta af landi jarðarinnar Húsafells II. Áfrýjandi gerði aftur á móti ekki kröfu um að landsvæðin norðan Þóreyjartungna yrðu talin þjóðlendur og féllst þar með á að allt það svæði væri hluti af eignarlandi viðkomandi jarða.Heimildir um jörðina Hrísa og Þóreyjartungur3. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi byggir stefnda rétt sinn til Þóreyjartungna á samþykkt hreppsnefnda Andakíls- og Lundarreykjadalshreppa 31. mars 1998 um stofnun stefndu og yfirlýsingu hreppsnefndar Lundarreykjadalshrepps 2. apríl sama ár um framlag fjármuna og eignarlanda, þar á meðal Þóreyjartungna, til stofnunar stefndu. Í yfirlýsingunni er vísað til þess að Lundarreykjadalshreppur hafi keypt Þóreyjartungur af Reykholtskirkju með kaupsamningi 9. september 1895 og afsali 9. janúar 1896. Um landamerki var vísað til landamerkjabréfs 2. júlí 1923. Umrædd sveitarfélög eru nú hluti af sveitarfélaginu Borgarbyggð. Í dóminum er nánar lýst framlögðum heimildarskjölum um sölu Reykholtskirkju á afréttarlöndum kirkjunnar til Lundarreykjadalshrepps, þar á meðal Þóreyjartungum og staðfestingu landshöfðingja á því að konungur hefði samþykkt söluna 19. september 1894. Þá er því lýst að landamerkjabréf fyrir „Þóreyjartungur afréttarlandi Lundarreykjadalshrepps“ hafi verið undirritað 2. júlí 1923 og því þinglýst 7. júlí 1924. 4. Í hinum áfrýjaða dómi er jafnframt gerð nokkur grein fyrir heimildum um landnám á því svæði sem óbyggðanefnd fjallaði um. Þá er rakið meginefni þeirra heimilda sem fyrir liggja í málinu um jörðina Hrísa, sem lengst af var að hálfu í eigu Reykholtskirkju en að hálfu Bæjarkirkju, og um hið umþrætta landsvæði Þóreyjartungur. Þær heimildir sem Landsréttur vísaði til virðast allar hafa legið fyrir við meðferð málsins hjá óbyggðanefnd utan lögfesta Halldórs Jónssonar frá árinu 1668 um lönd, jarðareignir og ítök Reykholtskirkju en ljósrit af skjalinu og vélrituð uppskrift þess, sem staðfest er af Þjóðskjalasafni Íslands, var lagt fram af hálfu stefndu við meðferð málsins fyrir héraðsdómi.Lagagrundvöllur5. Í 1. gr. laga nr. 58/1998 er að finna skilgreiningu á þeim þremur hugtökum sem fram koma í heiti laganna og notuð eru til að lýsa eignarréttindum yfir landi. Eignarland er þar skilgreint sem landsvæði sem er háð einkaeignarrétti þannig að eigandi landsins fari með öll venjuleg eignarráð þess innan þeirra marka sem lög segja til um á hverjum tíma. Samkvæmt ákvæðinu er þjóðlenda landsvæði utan eignarlanda þó að einstaklingar eða lögaðilar kunni að eiga þar takmörkuð eignarréttindi. Afréttur er þar skilgreindur sem landsvæði utan byggðar sem að staðaldri hefur verið notað til sumarbeitar fyrir búfé. Í almennum athugasemdum við frumvarp það sem varð að umræddum lögum kemur fram að eitt þeirra meginatriða sem nefnd sú sem gerði tillögu um efni lagafrumvarpsins hefði byggt á hefði verið að hugtakið afréttur yrði ekki notað sem lýsing á ákveðnu eignarformi lands heldur afnotaréttindum, til dæmis beitarafnotum. 6. Lög nr. 58/1998 eru reist á því að landinu verði í eignarréttarlegu tilliti skipt í annars vegar eignarlönd og hins vegar þjóðlendur. Samkvæmt 2. gr. laganna telst íslenska ríkið eigandi lands og hvers konar landsréttinda og hlunninda í þjóðlendum sem ekki eru háð einkaeignarrétti. Það er hlutverk óbyggðanefndar samkvæmt 7. gr. laganna og eftir atvikum dómstóla samkvæmt 19. gr. þeirra að kanna og skera úr um hvaða land telst þjóðlenda og hver eru mörk þeirra og eignarlanda, auk þess að skera úr um mörk þess hluta þjóðlendu sem nýttur er sem afréttur og að úrskurða um eignarréttindi innan þjóðlendna. Hlutverk óbyggðanefndar og dómstóla er þannig ekki að svipta menn eignarlöndum sínum eða skerða eignarréttindi þeirra á annan hátt og færa eignarréttindi með þeim hætti til íslenska ríkisins, sbr. dóm Hæstaréttar 21. október 2004 í máli nr. 48/2004.7. Af almennum athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 58/1998 verður ráðið að úrlausn óbyggðanefndar og dómstóla um hvort landsvæði telst eignarland eða þjóðlenda í merkingu laganna ráðist af almennum sönnunarreglum og þeim réttarheimildum sem færðar eru fram í hverju einstöku tilviki. Í dómi Hæstaréttar í áðurgreindu máli nr. 48/2004 er sú regla talin gilda að sá sem telur til eignarréttinda yfir landi verði að færa fram heimildir fyrir eignatilkalli sé það dregið í efa. Hversu ríkar kröfur verði gerðar til heimilda fyrir eignatilkalli í hverju einstöku tilviki og hvernig þær heimildir verða túlkaðar þarf hins vegar að meta í hverju máli fyrir sig. Þó hlýtur mat á sönnunargildi mismunandi tegunda heimilda um mörk landsvæðis og inntak eignarréttinda yfir því svo og túlkun einstakra heimildarskjala óhjákvæmilega að taka mið af dómaframkvæmd um sambærileg tilvik.8. Í athugasemdum við 11. gr. í fyrrnefndu frumvarpi er áréttað mikilvægi þess að samræmis sé gætt hvað varðar fyrirsvar ríkisins að því er varðar kröfur þess um eignarréttindi innan þjóðlendna og við úrlausn um hvort land telst til eignarlands eða þjóðlendu. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar í þjóðlendumálum hefur niðurstaða um hvort landsvæði telst hafa verið numið í öndverðu og hvort það telst eignarland eða þjóðlenda meðal annars ráðist af samanburði við niðurstöður um aðliggjandi landsvæði sem telja verður sambærileg með tilliti meðal annars til gróðurfars og hæðar yfir sjávarmáli. Um þetta vísast til dóma Hæstaréttar í máli nr. 48/2004, um mörk jarðarinnar Hóla, dóma 16. maí 2007 í málum nr. 448/2006, 536/2006 og 24/2007, sem vörðuðu mörk eignarlanda og þjóðlendna sunnan við Mýrdalsjökul, dóma 7. október 2010 í málum nr. 722/2009 og 748/2009, sem vörðuðu mörk landnáms inn til landsins í Þistilfirði og dóma 29. september 2011 í málum nr. 40/2011 og 56/2011, sem vörðuðu mörk jarða í Öxarfirði. Þá hefur Hæstiréttur vísað til jafnræðisreglu við úrlausn um afmörkun þjóðlendu og eignarlands, sbr. dóm 11. maí 2006 í máli nr. 345/2005.9. Óumdeilt er að eignarréttur yfir landi á Íslandi stofnaðist í öndverðu með námi. Í Landnámabók eru frásagnir af fundi Íslands og landnámi þess. Elsta gerð hennar mun hafa verið rituð á 12. öld en hefur ekki varðveist í heild sinni. Lýsingar yngri gerða hennar á landnámi einstakra landnámsmanna eru ekki að öllu leyti samhljóða og jafnframt í ýmsu ósamþýðanlegar. Þá er umfangi og landamerkjum einstakra landnáma sjaldan lýst nákvæmlega í Landnámu og á þetta einkum við um afmörkun þeirra inn til landsins. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar í málum um tilvist beins eignarréttar á tilteknu landsvæði og í úrskurðum óbyggðanefndar hafa skýrar frásagnir í Landnámu um landnám einstaka svæða og umfang þeirra verið taldar hafa sönnunargildi við mat á því hvort stofnast hefur til beins eignarréttar með námi eða eftir atvikum takmarkaðs eignarréttar yfir landsvæði, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 3. nóvember 1994 í máli nr. 247/1994 sem er að finna í dómasafni réttarins það ár á bls. 2227. Aftur á móti hafa fáorðar og óskýrar lýsingar í Landnámu fremur verið taldar mæla gegn því að land hafi verið numið og þannig undirorpið beinum eignarrétti, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 10. apríl 1997 í máli nr. 66/1996 sem birtur var í dómasafni réttarins árið 1997 á bls. 1162 og 6. maí 1999 í máli nr. 41/1999 en síðastgreind mál voru sakamál vegna skotveiði. 20. Við mat á því hversu víðtækar ályktanir má draga af takmörkuðum lýsingum Landnámu um afmörkun landnáms inn til landsins hefur meðal annars verið horft til hæðar lands yfir sjávarmáli og gróðurfars eins og það er nú eða ætla má að það hafi verið við landnám, sbr. áðurnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 48/2004 þar sem slakað var á kröfum til sönnunar um að landsvæði hefði verið numið í öndverðu með vísan til fyrrnefndra atriða. Þegar lýsingar Landnámu á afmörkun náms á tilteknu landsvæði eru óskýrar hefur verið litið til nákvæmari lýsinga í Landnámu á námi á landsvæðum í nágrenninu, í svipaðri hæð yfir sjávarmáli og með svipað gróðurfar. Af þeim samanburði hafa verið dregnar ályktanir um hvort líklegt sé að umþrætt landsvæði hafi verið numið með þeim hætti að stofnast hafi til beins eignarréttar yfir því, sbr. fyrrnefnda dóma Hæstaréttar í málum nr. 48/2004, 448/2006, 536/2006, 24/2007, 722/2009, 748/2009, 40/2011 og 56/2011.21. Enda þótt talið verði að landsvæði hafi verið numið í öndverðu kann nýting þess eða önnur atvik að hafa valdið því að réttindi yfir því eða hluta þess hafi fallið niður eða breyst þannig að það teljist ekki lengur undirorpið beinum eignarrétti. Hæstiréttur hefur slegið föstu að teljist beinn eignarréttur hafa stofnast yfir landsvæði við nám eða á annan hátt verði þess ekki krafist að sýnt sé fram á með hvaða hætti upphaflegur eignarréttur hafi haldist við heldur aðeins að hann hafi gert það í raun, sbr. dóm Hæstaréttar 29. október 2009 í máli nr. 685/2008. Þar var vísað til þess að í skriflegum heimildum hafi afréttar einkum verið getið í tengslum við búfjárbeit og að hann hafi verið nýttur sem samnotaafréttur. Af þessum heimildum var dregin sú ályktun að hvað sem liði upphaflegum eignarrétti hefði beinn eignarréttur ekki flust til síðari rétthafa heldur aðeins óbein eignarréttindi. Í dómi Hæstaréttar 4. október 2007 í máli nr. 27/2007 var byggt á svipuðum sjónarmiðum en þar sagði að af tiltækum heimildum yrði ekki ráðið að upphaflegur beinn eignarréttur hefði flust til síðari rétthafa heldur hefði þar stofnast til óbeinna eignarréttinda. Gróðurfar og staðhættir ásamt heimildum um nýtingu landsins voru taldar styðja þá niðurstöðu. Fjallskil hefðu þar verið með líkum hætti og þar sem um samnotaafrétti væri að ræða. Í fyrrnefndum dómi Hæstaréttar í máli 448/2006 var talið að líkur væru fyrir því að tiltekið landsvæði hefði verið innan upphaflegs landnáms eins og aðliggjandi lönd. Í dóminum segir síðan að landsvæðið yrði eins og þau talið heiðarland sem frá alda öðli hefði verið nýtt til beitar, sumar og vetur, svo og fýlatekju þegar svo bar undir. Enda þótt deilt hefði verið um það hvort heiðarnar næstar jökli ættu að teljast afréttir væri ljóst að landsvæðið og löndin fyrir austan það og vestan hefðu ekki verið talin til samnotaafrétta. Ekkert væri fram komið í málinu sem stutt gæti að munur yrði að þessu leyti gerður á landsvæðinu og aðliggjandi landsvæðum. Hæstiréttur taldi því nægilega í ljós leitt að landsvæðið hefði frá landnámi verið háð beinum eignarrétti sem heiðarland jarðar.22. Eins og fram kemur í almennum niðurstöðum óbyggðanefndar, sem vísað er til í úrskurði nefndarinnar sem hér er til endurskoðunar, voru landnám eins og frá þeim er greint í Landnámu í öndverðu einatt mjög stór en smám saman skipt niður í smærri einingar sem lengi hafa verið nefndar jarðir. Fallist er á þær almennu niðurstöður óbyggðanefndar að gera megi ráð fyrir því að jörð sé landsvæði sem upprunalega hefur verið ráðstafað úr einstökum landnámum, stofnað til nýbýlis á eða eignarhefð unnin yfir. Þannig má ráða af dómum Hæstaréttar að land sem samkvæmt fyrirliggjandi heimildum er eða hefur verið jörð eða hluti hennar sé háð beinum eignarrétti, sbr. dóm réttarins 2. desember 1971 í máli nr. 193/1970, að því er varðaði beinan eignarrétt Andakílshrepps yfir Gullberastaðatungu en dóminn er að finna í dómasafni réttarins árið 1971 á bls. 1137, og dóm 28. janúar 1975 í máli nr. 65/1971 sem er að finna í dómasafni réttarins árið 1975 á bls. 55. Í dóminum var talið að afréttarland hefði verið hluti af landi jarðarinnar Kalmannstungu sem eignarland í beinni merkingu þegar það var selt tveimur hreppum árið 1880 og 1901 og verður ráðið af dóminum að lagt hafi verið til grundvallar að afrétturinn væri undirorpinn beinum eignarrétti hreppanna. 23. Svo sem gengið var út frá við setningu laga nr. 58/1998 hefur hugtakið afréttur ekki verið notað sem lýsing á ákveðnu eignarformi lands heldur afnotaréttindum, svo sem beitarréttindum og hugsanlega fleiri réttindum. Það að landsvæði hafi verið nefnt afréttur í heimildum sker þannig ekki úr um hvort það er undirorpið beinum eignarrétti. Eins og fram kemur í almennum niðurstöðum óbyggðanefndar má flokka afrétti í þrennt með tilliti til uppruna. Í fyrsta lagi samnotaafrétti þar sem landsvæði hefur samkvæmt elstu heimildum verið til sameiginlegra nota jarða í tilteknu sveitarfélagi eða á afmörkuðu svæði. Óbyggðanefnd telur mega álykta að hluti þeirra landsvæða hafi legið utan þeirra svæða sem numin hafi verið eða eignarheimildir snemma fallið niður hafi svo verið. Rétturinn til þeirra hafi orðið til við það að íbúar byggðalags hafi tekið viðkomandi landsvæði, utan þáverandi byggðarmarka, til sumarbeitar fyrir búpening og eftir atvikum annarra takmarkaðra nota. Í öðru lagi sé um að ræða afrétti einstakra jarða og stofnana, en þar sé um þá afrétti að ræða sem samkvæmt elstu heimildum tilheyrðu einstökum jörðum, lögpersónum eða stofnunum, fyrst og fremst kirkjunum og afnot annarra þá aðeins heimil gegn gjaldi. Slíkir afréttir séu að meginstefnu skildir frá viðkomandi heimajörð með sjálfstæðum merkjum eða í sumum tilvikum af öðrum fasteignum. Tilurð þessara afrétta sé ekki með öllu ljós en þeim skýringum hafi verið hreyft að þeir hafi verið hluti af landnámi einstakra landsnámsjarða en vegna legu sinnar, landkosta og búskaparhátta verið nýttir til upprekstrar. Í þriðja lagi sé um það að ræða að land eða hluti lands einstakra jarða hafi verið lagt til afréttar. 24. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 41/1919 um landamerki o.fl. taka ákvæði þeirra fyrst og fremst til afmörkunar á milli jarða með merkjum. Lögin eiga þó jafnframt við um merki milli jarða og afrétta eða annarra óbyggðra lendna ef sá krefst þess er land á að afrétti eða lendu. Þá taka lögin einnig til annarra lendna eða landhluta sem skipt er úr landi jarðar. Samkvæmt 2. gr. laganna skal eigandi lands gera glöggva skrá um landamerki eins og hann veit þau réttust. Í eldri lögum um landamerki nr. 5/1882 var einungis kveðið á um að landamerkjum afrétta og annarra óbyggðra lendna skyldi haldið við að því leyti sem því yrði við komið. Skylda eiganda jarðar til að setja merki, skrá þau og viðhalda hefur þannig um langt skeið verið afdráttarlausari en þegar um afrétt er að ræða. 25. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur komið fram að við mat á gildi landamerkjabréfa og því hvert er inntak eignarréttar á svæði, sem þar er lýst, skipti almennt máli hvort um er að ræða jörð eða annað landsvæði, en þekkt sé að landamerkjabréf hafi ekki eingöngu verið gerð fyrir jarðir heldur einnig til dæmis afrétti sem ekki tengjast sérstaklega tiltekinni jörð. Feli landamerkjabréf fyrir jörð í sér ríkari sönnun fyrir því að um eignarland sé að ræða þótt jafnframt verði að meta gildi hvers bréfs sérstaklega, sbr. til dæmis dóm réttarins í máli nr. 48/2004. Í þeim dómi segir að með því að gera landamerkjabréf geti menn ekki einhliða aukið við land sitt eða annan rétt umfram það sem verið hafði. Ekki var talið að landamerkjabréf gæti eitt og sér nægt til að sanna beinan eignarrétt að öllu landi sem bréfið tæki til heldur yrðu önnur atriði jafnframt að koma til sem stutt gætu sömu niðurstöðu. Væri þá einkum til þess að líta hvort fyrir hendi væru eldri heimildir, sem fallið gætu að lýsingu í landamerkjabréfinu, enda stangaðist sú lýsing heldur ekki á við staðhætti, gróðurfar og upplýsingar um nýtingu landsins.26. Í fjölda þjóðlendumála sem komið hafa til kasta Hæstaréttar hefur reynt á mat á sönnunargildi eldri heimilda um eignir kirkna, svo sem máldaga, lögfesta og vísitasía. Í dómi réttarins 5. október 2006 í máli nr. 67/2006 segir að þegar slíkar heimildir séu metnar sé það að athuga að þær séu að mestu einhliða lýsingar þeirra sem fóru með kirkjujarðir eða eftir þeim hafðar án þess að vera staðfestar af öðrum sem til réttinda gátu talið. Hafi vísitasíur og lögfestur ekki einar sér verið taldar fullnægjandi gögn fyrir beinum eignarrétti. Af þessum dómi og fleirum þar sem vísað er til slíkra gagna, svo sem dómi réttarins í máli nr. 48/2004, verður þó ráðið að slíkar heimildir geti skipt máli við úrlausn þess hvort landsvæði telst undirorpið beinum eignarrétti, sérstaklega ef þær styðja við yngri heimildir, svo sem landamerkjabréf. Niðurstaða27. Óumdeilt er að Lundarreykjadalshreppur keypti Þóreyjartungur af Reykholtskirkju árið 1895 og að þær voru lagðar inn í stefndu árið 1998. Í heimildarskjölum vegna þeirra lögskipta var landið nefnt afréttur. Landamerkjabréf um Þóreyjartungur er sem fyrr segir frá 2. júlí 1923 en þinglýst 7. júlí 1924. Deilt var um merki þrætusvæðisins fyrir óbyggðanefnd en aðilar hafa ekki gert ágreining í málinu um afmörkun nefndarinnar. Stefnda telur þrætusvæðið undirorpið beinum eignarrétti hennar en áfrýjandi telur það þjóðlendu í afréttareign stefndu í samræmi við niðurstöðu óbyggðanefndar.28. Af hálfu stefndu er á því byggt að beinn eignarréttur yfir Þóreyjartungum hafi stofnast í öndverðu fyrir nám eða eftir atvikum hefð og landsvæðið hafi komist í eigu Reykholtskirkju sem hluti af jörðinni Hrísum og þá og síðar verið undirorpið beinum eignarrétti. Þóreyjartungur hafi ekki verið nýttar sem samnotaafréttur fyrr en þær komust í eigu sveitarfélaga sem stefnda leiði eignarrétt sinn frá.29. Áfrýjandi dregur í efa að þrætusvæðið allt hafi verið numið með þeim hætti að beinn eignarréttur hafi stofnast og byggir á því að ef svo verði talið hafi þau réttindi allt að einu fallið niður. Hann telur að fyrirliggjandi heimildir bendi fremur til þess að Þóreyjartungur hafi alla tíð verið sérstakt afmarkað landsvæði en ekki hluti af jörðinni Hrísum. Landsvæðið hafi einungis verið nýtt sem afréttur og til veiði í skjóli takmarkaðra eignarréttinda Reykholtskirkju og þeirra sem leitt hafi rétt sinn frá henni. 30. Í þeim hluta úrskurðar óbyggðanefndar sem hér er til endurskoðunar kemur annars vegar fram að sé tekið mið af staðháttum og fjarlægðum við túlkun landnámslýsinga verði að telja líklegt að svæði það sem nefndin afmarkaði sem Þóreyjartungur hafi verið numið að minnsta kosti að hluta. Síðar í úrskurðinum segir að sú ályktun verði dregin af fyrirliggjandi landnámslýsingum að líklegt teljist að landsvæðið sé innan upphaflegs landnáms. Óbyggðanefnd taldi engu að síður að ekki hefði verið sýnt fram á annað en að réttur til Þóreyjartungna hefði orðið til á þann veg að landsvæðið hefði verið tekið til sumarbeitar fyrir búpening og veiða og ef til vill til annarrar takmarkaðrar notkunar. Nefndin komst með þessum hætti að þeirri niðurstöðu að ekki hefði verið sýnt fram á að Þóreyjartungur væru eignarland, hvorki fyrir nám, löggerninga né með öðrum hætti og að landsvæðið væri þjóðlenda. 31. Lýsingar Landnámu á landnámi í þeim hluta Borgarfjarðar sem þrætulandið liggur eru ekki nákvæmar og jafnvel nokkuð misvísandi um umfang upphaflegs landnáms á svæðinu og þá landnámsmenn sem taldir eru hafa numið einstök landsvæði í skjóli þess eða þeirra sem fyrstir námu þar land. Sérstaklega er frásögn Landnámu ónákvæm um afmörkun landnáms inn til landsins. 32. Í úrskurði óbyggðanefndar segir meðal annars um landnám í Borgarfirði: Svo segir í Egils sögu Skallagrímssonar, sem og bæði í Sturlubók og Þórðarbók Landnámu, að Skalla Grímur hafi numið Borgarfjarðarhérað. Í Eglu er notað orðalagið: „-allt þat land, er vatnföll deila til sjóvar“ en í Landnámu segir: „svo vítt sem vatnsföll deila til sjóvar“. [...] Samkvæmt Landnámabók nemur Björn Gullberi Lundarreykjadal, milli Grímsár og Flókadalsár, að því er virðist allt niður að landnámi Óleifs Hjalta. Í austur hefur land Bjarnar náð svo langt sem landnám Skalla Gríms tók til, þ.e. allt að núverandi sýslumörkum. [...] Að norðan hefur Flókadalsá skilið á milli Hrísa og landa Björns Gullbera. Samkvæmt Landnámabók (Sturlubók og Þórðarbók) nam Flóki, þræll eða leysingi Ketils gufu, Flókadal allan, milli Flókadalsár og Geirsár, og bjó í Hrísum. Þar er einnig talað um Gnúp Flókason í Hrísum. Nokkurs ósamræmis virðist þó gæta um landnám í Flókadal. Í 39. kafla Eglu er getið um „Þórodd Hrísablund, er fyrstur bjó í hrísum.“ Hvernig sem þessu hefur verið farið er ljóst að Hrísar eru landnámsjörð, og eiga – á þeim tíma – land móti Gullberastöðum við Flókadalsá. Einnig að allt land Sjálfseignarstofnunarinnar Oks er innan hins forna landnáms Björns Gullbera. 33. Í úrskurði óbyggðanefndar er vísað til samantektar Þorsteins Þorsteinssonar á Skálpastöðum frá árinu 2008 um þróun eignarhalds á löndum stefndu. Í samantektinni, sem er hluti af gögnum málsins, kemur fram að eftir því sem greini í Landnámu hafi sum landnám í öndverðu verið mjög stór en smám saman verið skipt niður í smærri einingar. Sem dæmi um það er vitnað til eftirfarandi frásagnar Landnámu af Skalla-Grími: „Síðan skipaði hann heraðit sínum félǫgum, ok þar námu margir menn síðan land með hans ráði. Skalla-Grímr gaf land Grími enum háleyska fyrir sunnan fjǫrð á milli Andakílsár ok Grímsár; hann bjó á Hvanneyri.”34. Eins og rakið er í úrskurði óbyggðanefndar er í Þórðarbók Landnámu getið sjálfstæðra landnáma annarra manna en Skalla-Gríms í Borgarfirði. Ekki er fyllilega ljóst hvort þau hafi verið til komin með eða án leyfis úr hinu víðfeðma landnámi Skalla-Gríms eða verið sjálfstæð landnám. Í framangreindri samantekt Þorsteins Þorsteinssonar er gerð grein fyrir misvísandi frásögnum og ósamræmi í hinum ýmsu gerðum Landnámu um landnám einstakra manna á þessum slóðum og á það jafnt við um umfang landnáms Björns gullbera og um landnámsmenn og landnám í Flókadal. 35. Þrátt fyrir að hinar ýmsu gerðir Landnámu af landnámi á þessu svæði séu ekki að öllu leyti glöggar og samrýmanlegar verður sú ályktun dregin af þeim að allar Þóreyjartungur, sem liggja milli Flókadalsár í vestri og norðri og Syðri-Sandfellskvíslar í suðri, eins og þær hafa verið afmarkaðar í máli þessu, hafi í upphafi tilheyrt hinu víðfeðma landnámi Skalla-Gríms. Á grundvelli fyrirliggjandi heimilda er hins vegar ekki unnt að skera úr um hvort þær hafa við landnám verið hluti af landsvæði sem Björn gullberi nam eða tilheyrt landnámsjörðinni Hrísum. 36. Fyrir liggur að áfrýjandi gerði ekki kröfu fyrir dómi um að landsvæði sem liggja að Þóreyjartungum í norðri teldust þjóðlendur og óbyggðanefnd komst að þeirri niðurstöðu, í þeim úrskurði sem hér er að hluta til endurskoðunar, að heiðarlöndin Lundartunga og Oddsstaðatunga, sem liggja sunnan Þóreyjartungna, teldust eignarlönd. Þær niðurstöður voru reistar meðal annars á þeirri forsendu að þau teldust hafa verið numin í öndverðu. Áfrýjandi undi úrskurðinum. Flest sömu sjónarmið eiga við um Þóreyjartungur og umrædd aðliggjandi heiðarlönd að því er varðar lýsingar Landnámu á landnámi á svæðinu, staðháttum, hæð yfir sjávarmáli og gróðurfari svo og aðra þætti sem máli skipta. Ekki standa rök til annars en að niðurstaðan verði sú sama að því er varðar nám Þóreyjartungna og þessara heiðarlanda og vísast þar um til umfjöllunar í lið 18 og þá dóma Hæstaréttar sem þar eru nefndir. Verður því fallist á með stefndu að nægilega hafi verið sýnt fram á að Þóreyjartungur hafi verið numdar með þeim hætti að beinn eignarréttur hafi stofnast yfir þeim.37. Í málinu reynir þannig á hvort sá beini eignarréttur sem samkvæmt framansögðu stofnaðist yfir Þóreyjartungum sé enn fyrir hendi eða hafi fallið niður. 38. Hæstiréttur hefur byggt á því að teljist beinn eignarréttur hafa stofnast yfir landsvæði við nám eða á annan hátt verði þess ekki krafist að sýnt sé fram á með hvaða hætti upphaflegur eignarréttur hafi haldist við heldur aðeins að hann hafi gert það í raun, sbr. fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 685/2008. 39. Niðurstaða um það hvort beinn eignarréttur yfir þrætusvæðinu hafi haldist ræðst af heildarmati á heimildum um eignarréttindi yfir Þóreyjartungum og inntaki þeirra, heimildum um nýtingu þeirra og fyrirliggjandi upplýsingum um legu, gróðurfar og hæð yfir sjávarmáli. Jafnframt hlýtur niðurstaðan að taka mið af því að hvaða leyti þeir þættir sem talið er að hafi skipt mestu máli um eignarréttarlega stöðu aðliggjandi landsvæða eigi einnig við um Þóreyjartungur. 40. Eignarheimild stefndu að því er varðar Þóreyjartungur er sem fyrr segir samþykkt hreppsnefnda Andakíls- og Lundarreykjadalshreppa 31. mars 1998 um stofnun stefndu og yfirlýsing hreppsnefndar Lundarreykjadalshrepps 2. apríl sama ár um framlag fjármuna og eignarlanda, þar á meðal Þóreyjartungna, til stofnunar stefndu. Í yfirlýsingunni er vísað til þess að Þóreyjartungur hafi verið keyptar af Reykholtskirkju með kaupsamningi 9. september 1895 og afsali 9. janúar 1896. Þar er Lundarreykjadalshreppi afsalað „til eignar og umráða afréttarlöndum Reykholtskirkju á Suðrfjalli, fyrir sunnan Flókadalsá, Þóreyjartungum, og landi við Reyðarvatn“. Um landamerki var í fyrrnefndri yfirlýsingu vísað til landamerkjabréfs 2. júlí 1923, þinglýstu 7. júlí 1924. Þar er lýst landamerkjum fyrir „Þóreyjartungum afréttarlandi Lundarreykjadalshrepps“.41. Svo sem var gerð grein fyrir í lið 25 felur landamerkjabréf fyrir jörð í sér ríkari sönnun fyrir því að um eignarland sé að ræða en landamerkjabréf fyrir afréttarlandi þótt jafnframt verði að meta gildi hvers bréfs sérstaklega. Um þetta vísast meðal annars til fyrrnefnds dóms Hæstaréttar í máli nr. 48/2004. 42. Í lið 22 er gerð grein fyrir að gengið hefur verið út frá því í dómum Hæstaréttar að líkur séu á að land sem samkvæmt fyrirliggjandi heimildum er eða hefur verið jörð eða hluti hennar sé háð beinum eignarrétti. Þekkt er að innan eignarlands jarðar getur verið heiðarland eða afréttarland sem einkum hefur nýst til beitar. Slík landsvæði liggja að jafnaði að öðru landi þeirrar jarðar sem þau tilheyra en þó eru dæmi þess að aðrar jarðir liggi á milli heimalands jarðar og heiðarlands sem engu að síður er talið tilheyra henni, sbr. fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 448/2006. 43. Eins og fram kemur í lið 15 var gengið út frá því við samningu laga nr. 58/1998 að hugtakið afréttur yrði ekki notað sem lýsing á ákveðnu eignarformi lands heldur afnotaréttindum, til dæmis beitarréttindum. Afréttur sem áður telst hafa verið hluti af jörð getur samkvæmt framansögðu áfram verið undirorpinn beinum eignarrétti þótt hann hafi verið seldur eða komist með öðrum hætti undan jörð í hendur annars en eiganda jarðarinnar.44. Það að Þóreyjartungum hefur í framangreindum heimildarbréfum stefndu, þar með talið landamerkjabréfi, verið lýst sem afréttarlandi og hafi allt frá því er Lundarreykjahreppur keypti þær af Reykholtskirkju í lok 19. aldar verið nýttar sem samnotaafréttur sker samkvæmt framansögðu ekki úr um hvort landsvæðið telst eignarland eða þjóðlenda. 45. Ekki liggja fyrir heimildir um að býli hafi verið reist í Þóreyjartungum og landsvæðið eins að það er afmarkað í máli þessu er að minnsta kosti ekki lengur hluti af sjálfstæðri jörð. Reynir því í málinu á hvort þau beinu eignarréttindi yfir Þóreyjartungum sem samkvæmt framansögðu stofnuðust við landnám teljast síðar hafa fallið niður eða hvort þetta heiðarland telst hafa verið hluti af jörðinni Hrísum og sé því enn undirorpið beinum eignarrétti á sama hátt og aðliggjandi landsvæði til norðurs og suðurs. Niðurstaða þar um ræðst af heildstæðu mati, annars vegar á eldri og yngri heimildum um tengsl jarðarinnar Hrísa og Þóreyjartungna og eignarréttarlegri stöðu jarðarinnar og þrætulandsins en hins vegar á líkum á viðhaldi eignarréttar með tilliti til eignarréttarlegrar stöðu aðliggjandi landsvæða sem sambærileg geta talist, til dæmis hvað varðar legu, hæð yfir sjávarmáli og gróðurfar. 46. Enda þótt gjalda megi varhug við að gefa fornum einhliða heimildum, svo sem máldögum, lögfestum og vísitasíum, sem ætlað hefur verið að styrkja tilkall kirkna til eignarréttinda mikið vægi við þetta heildstæða mat geta þær eigi að síður veitt mikilsverðar vísbendingar um legu og afmörkun jarða og annarra landsvæða til forna og nýtingu þeirra. Á þetta því frekar við sem þessar fornu heimildir eru fleiri, einkum ef þær mynda tímalega samfellu og samrýmast yngri heimildum um sömu atriði. 47. Afstaða Þóreyjartungna til jarðarinnar Hrísa er þannig að þær liggja austan við land Hrísa, ofar í landinu. Flókadalsá afmarkar Þóreyjartungur til norðurs frá upptökum en áin tekur skarpan sveig til suðvesturs þegar kemur að landi Hrísa og rennur síðar á kafla til suðurs. Á þeim kafla sem áin rennur í suðvestur og síðan í suður skiptir hún löndum milli Hrísa og Þóreyjartungna. Eftir að Syðri-Sandfellskvísl, sem afmarkar Þóreyjartungur til suðurs, sameinast Flókadalsá rennur síðarnefnda áin til vesturs og skiptir eftir það löndum milli Hrísa og Lundarjarða. Óumdeilt er í málinu að þar sem Flókadalsá skiptir löndum milli Hrísa og Þóreyjartungna er áin greiðfær bæði mönnum og skepnum. Samkvæmt framansögðu er landfræðileg lega Þóreyjartungna gagnvart jörðinni Hrísum sambærileg og Oddsstaðatungu gagnvart Oddsstaðajörðum og Lundartungu gagnvart Lundarjörðum þótt síðastnefndu landsvæðin liggi saman á mjög stuttum kafla. Öll liggja þessi heiðarlönd nema stöku fell tiltölulega lágt yfir sjávarmáli eða í um 200 metra hæð.48. Áður en málið var flutt fyrir Hæstarétti var dómendum, ásamt lögmönnum málsaðila og leiðsögumanni, flogið í þyrlu yfir jörðina Hrísa, Þóreyjartungur, Oddsstaðatungu, Lundartungu og nágrenni. Enginn vafi er á að Þóreyjartungur skera sig að engu leyti úr í samanburði við landsvæðin norðan við svo og Oddsstaðatungu og Lundartungu að því er varðar legu, gróðurfar og hæð yfir sjávarmál. 49. Fyrir liggur að áfrýjandi gerði ekki kröfu fyrir óbyggðanefnd um að landsvæðið norður af Þóreyjartungum teldist þjóðlenda og telst það til eignarlands jarðanna Steindórsstaða og Búrfells. Áfrýjandi gerði hins vegar kröfu um að Lundartunga og Oddsstaðatunga teldust þjóðlendur en óbyggðanefnd komst að þeirri niðurstöðu að þær væru eignarlönd. Samkvæmt þessum niðurstöðum mynda Þóreyjartungur hins vegar afgerandi totu eða sneið til vesturs, í átt til byggðar, á þjóðlendulínunni í ofanverðum Borgarfirði.50. Af Landnámu verður ráðið að jörðin Hrísar hafi verið sjálfstæð landnámsjörð og ekki innan landnáms Björns gullbera sem var sunnan Flókadalsár. Þóreyjartungur liggja hins vegar að öllu leyti austan og sunnan Flókadalsár en Syðri-Sandfellskvísl skilur þær frá Lundartungu sem ágreiningslaust er að hafi verið innan landsnáms Björns gullbera. Af Landnámu verður helst dregin sú ályktun að Þóreyjartungur hafi upphaflega verið hluti af hinu víðfeðma landnámi Skalla-Gríms en hann er í Sturlubók sagður hafa gefið öðrum landsvæði úr því. Sumir þeirra eru nefndir til sögunnar sem sjálfstæðir landnámsmenn í öðrum gerðum Landnámu. Þótt Þórðarbók Landnámu veiti vísbendingu um að Þóreyjartungur hafi verið innan landnáms Björns gullbera er þar einnig lýst landnámi annarra manna sem allt eins geta hafa náð yfir þær að hluta eða öllu leyti.51. Í þeim úrskurði óbyggðanefndar sem hér er til endurskoðunar er vísað til máldaga og lögfesta Reykholtskirkju allt frá því á 12. öld, svo og samantektar Þorsteins Þorsteinssonar á Skálpastöðum þar sem vísað er til slíkra heimilda. Málsaðilar hafa hins vegar túlkað orðalag þessara gagna og þýðingu þess sem þar er látið ósagt með mismunandi hætti. Á þessum heimildum verður byggt að því leyti sem óbyggðanefnd vísar til þeirra beint eða óbeint.52. Í úrskurði óbyggðanefndar er vísað til þess að í máldögum Reykholtskirkju frá árunum 1185 og 1224 sé talin upp meðal eigna og ítaka kirkjunnar tveggja mánaða beit í Faxadal sem talin er hafa verið innan núverandi landamerkja Hrísa. Í framangreindri samantekt Þorsteins Þorsteinssonar er vísað til þess að í Reykholtsmáldaga frá árinu 1358 sé þess getið að kirkjan eigi hálfa jörðina Hrísa en eiganda hins helmingsins ekki getið. Muni þetta vera elsta heimildin um beinan eignarrétt Reykholtskirkju að jörðinni Hrísum. Í úrskurði óbyggðanefndar er vísað til þess að í máldögum kirkjunnar frá árunum 1358, 1397 og 1478 komi fram að jörðinni tilheyri hálf jörðin Hrísar og einnig talin upp beit í Faxadal. Í þessum máldögum sé Þóreyjartungna ekki getið sérstaklega. Í fyrrnefndri samantekt er vísað til þess að í máldaga frá árinu 1553 sé Bæjarkirkja talin eigandi Hrísa að hálfu á móti Reykholtskirkju og að ekki finnist eldri heimildir þar um. Samkvæmt þessum heimildum hefur Reykholtskirkja átt beitarítak í landi Hrísa að minnsta kosti frá því á 12. öld og beinan eignarrétt að hálfri jörðinni að minnsta kosti frá því um miðja 14. öld. 53. Í lögfestu Halldórs Jónssonar um eignir Reykholtskirkju frá árinu 1668 lögfestir hann kirkjunni í áttundu grein „halfa jordina Hrys i flocka dal, med ollum halfum londum Þoreÿartungum og Saudatungum, þar med tveggia manada beit i faxadal er kyrckjann a Sinnar og Bæjar kyrckiu jord, Hrysa jord“. Lögfestan var lesin upp á manntalsþingum sama ár og aftur árin 1678, 1686 og 1699. Efnislega sama tilgreining kemur fram í lögfestum Halldórs Hannessonar fyrir Reykholtskirkju frá árinu 1709 sem lesin var upp á manntalsþingum sama ár og aftur árið 1730.54. Nokkuð annað orðalag er að finna í lögfestu Finns Jónssonar fyrir Reykholtskirkju frá árinu 1739 en hún var lesin upp á manntalsþingum það ár og aftur árið 1743. Þar bregður svo við að jarðir kirkjunnar eru tilgreindar í sjö liðum, þar á meðal hálf jörðin Hrísar. Meðal annarra eigna og ítaka kirkjunnar er hins vegar í áttunda lið lögfest „Tveggia mänada beit ollum peninge i faxadal þöreyjartungur og Saudatungur“.55. Í úrskurði óbyggðanefndar segir að í biskupsvísitasíu Reykholtskirkju frá 31. júlí 1827 sé hálf jörðin Hrísar talin upp meðal jarðeigna kirkjunnar. Þar er getið tveggja mánaða beitar í Faxadal en ekki minnst á Þóreyjartungur. 56. Í lögfestu Þorsteins Helgasonar fyrir Reykholt frá árinu 1837 segir í áttunda lið að lögfest sé kirkjujörðin Hrís í Flókadal sem hálf sé eign Reykholtskirkju. Í níunda lið segir: „Loksins lögfesti eptirfylgiandi útlönd egnir og itök kyrkjunnar í Reikholti. Tveggja mánadabeit öllum peníngi í faxadal er kyrkjan á í sínu Og Bæjarkyrkju landi að Hrísum, þá Saudatungur og Þóreyartungur allar; en þad eru Þóreyjartungur, er liggja millum Sandfellskvísla, framum Sandfell, og framí Saudabrekku fyrir vestan Fantófell og ad Flókadalsá á nordurhlid.“ 57. Í vísitasíu fyrir kirkjuna að Reykholti frá 21. júlí 1869 er vísað til fyrrnefndrar biskupsvísitasíu frá 1827 hvað varðar eignir og ítök kirkjunnar. Þar er jafnframt ritað: „einungis skal því viðbætt (að kirkjan á lönd) að kirkjan á og hefur lengi haft í hefðarhaldi land við Reiðarvatn [Reiðarvatn úti á spássíu] austan frá Drangshlíð og út um Fossárflóa og Saudatungur og Þóreyjartungur.” 58. Um staðsetningu Sauðatungna, sem getið er um í flestum framangreindum heimildum, er nú ekkert vitað fyrir víst enda örnefnið ekki lengur þekkt. Við flutning málsins fyrir Hæstarétti töldu málflytjendur beggja málsaðila líklegast að þær hefðu verið einhver hluti af syðri Þóreyjartungu.59. Við túlkun á efni framangreindra lögfesta frá árinu 1668 til ársins 1730 er fyrst að nefna að þar er Reykholtskirkja sögð eiga hálfa jörðina Hrísa í Flókadal með öllum hálfum löndum Þóreyjartungum og Sauðatungum. Þóreyjartungur eru á þessu árabili taldar upp í sama lið lögfestanna og jörðin Hrísar sem bendir til náinna tengsla þar á milli. Þóreyjartungur og Sauðatungur eru jafnframt taldar upp sem eignarland en ekki sem beitarítak eins og gert er um Faxadal. Þá er sérstaklega til þess að líta að eignarhlutfall kirkjunnar á þessum tíma er hið sama í jörðinni Hrísum og Þóreyjartungum. Þótt engar heimildir hafi fundist um hvernig Reykholtskirkja eignaðist hálfa jörðina Hrísa og sama hlut í Þóreyjartungum veita þessar lögfestur sterka vísbendingu um að eignarhald kirkjunnar á Þóreyjartungum hafi komið til samhliða eða að minnsta kosti tengst eignarhaldi á hálfri jörðinni Hrísum. 60. Enda þótt ekki sé beinlínis tekið fram í framangreindum lögfestum að Þóreyjartungur séu hluti af jörðinni Hrísum bendir orðalag þeirra, þegar það er skoðað í heild sinni, frekar til þess að svo hafi verið talið en að litið hafi verið á heiðarlandið sem sérstakt afmarkað landsvæði án tengsla við Hrísa. Er þá til þess að líta annars vegar að merkjum Hrísa er ekki lýst sérstaklega og hins vegar að Þóreyjartungur eru skýrt landfræðilega afmarkaðar til norðurs og suðurs og heiti þeirra og lega augljóslega þekkt á þeim slóðum. 61. Orðalag lögfestunnar frá árinu 1739 er ekki eins afdráttarlaust og í fyrri lögfestum þar sem Þóreyjartungum er ekki lýst með Hrísum heldur öðrum eignum og ítökum Reykholtskirkju. Þóreyjartungum er þó ekki lýst sem beitarítaki en í fyrsta sinn eru þær allar taldar meðal eigna og ítaka kirkjunnar. Ekki verður dregin sú ályktun af þessari heimild að eðli eignarhalds kirkjunnar hafi breyst þótt Þóreyjartungum hafi ekki lengur verið lýst í beinum tengslum við jörðina Hrísa heldur er skýringanna frekar að leita í því að eignarhlutfall kirkjunnar í þessu heiðarlandi hafi þá verið orðið annað en í öðru landi jarðarinnar Hrísa. Ekki hafa fundist heimildir um hvernig Reykholtskirkja eignaðist Þóreyjartungur allar.62. Eignarhaldi Reykholtskirkju á jörðinni Hrísum og Þóreyjartungum er lýst með svipuðum hætti í lögfestunni frá árinu 1837 og í þeirri frá árinu 1739. Þær breytingar eru þó á lýsingunni að landsvæðið Þóreyjartungur er sérstaklega afmarkað eins og fyrr greinir. 63. Fyrir liggur að Þóreyjartungna var ekki getið í máldögum Reykholtskirkju frá árunum 1358, 1397, 1478 og 1553 en þar kom hins vegar fram að kirkjunni tilheyri hálf jörðin Hrísar og beit í Faxadal. Þegar þýðing þessa er metin verður þó ekki hjá því komist að líta til fyrstu heimildar sem vitað er um þar sem Þóreyjartungna er getið en það var í máldaga Reykholtskirkju frá árinu 1392 sem varðveist hefur í skinnhandriti. Þar er að finna vitnisburð Einars þrasa um landamerki Þrándarholts og Hæls í Flókadal. Þar segir: „oc þat hyggia menn ath hris eighi allt firir svnnan grönahlid. suo ath hris eigi fyrer nordan þa kvisl er fellr næst savda tvngum oc fram j flokadals æ og ath hris eighi allar þoreyiar tvnghvr.” Fyrr í lýsingu á vitnisburði Einars þrasa er vísað til örnefnisins Klofasteina sem merkja milli Þrándarholts, Hæls og Hrísa en það örnefni er enn þekkt sem merki milli jarða. Grænahlíð er ekki lengur þekkt sem örnefni en Grænakinn er á hinn bóginn þekkt örnefni á sömu slóðum og Grænuhlíð er lýst. Þá virðist sú kvísl sem lýst er að falli í Flókadalsá vart geta verið önnur en Syðri-Sandfellskvísl. Það eykur verulega gildi þessarar heimildar að vitnisburðurinn sem þar er að finna samrýmist vel yngri heimildum um landamerki á svæðinu og síðari afmörkun Þóreyjartungna. Þá er orðalagið „ath hris eighi allar þoreyiar tvnghvr” nákvæmlega það sama og notað er á tveimur öðrum stöðum í vitnisburðinum um afmörkun á landi Hrísa. Þótt skýra beri tungutak 14. aldar manna um eignarrétt af varfærni má helst álykta að Einar þrasi hafi verið að lýsa Þóreyjartungum sem hluta af landi jarðarinnar Hrísa fremur en sem afmörkuðu landsvæði í einhvers konar öðrum eignarréttarlegum tengslum við jörðina. Þessi heimild þykir því styrkja þann málatilbúnað stefndu að þegar í lok 14. aldar hafi verið litið á Þóreyjartungur sem hluta af jörðinni Hrísum og eignarhald Reykholtskirkju yfir landsvæðinu þá tengst eignarhaldi kirkjunnar á hálfri jörðinni. 64. Fyrir liggur að eignarhald Reykholtskirkju á hálfri jörðinni Hrísum var samfellt allt til þess að kirkjan seldi eignarhlut sinn 17. mars 1914. Áður hafði kirkjan hins vegar sem fyrr segir selt Þóreyjartungur árið 1895. Bæjarkirkja seldi sinn hluta í jörðinni Hrísum árið 1930. Af kaupum Lundarreykjadalshrepps á Þóreyjartungum árið 1895 af Reykholtskirkju verður ráðið að á þeim tíma hafi ekki verið efast um eignarréttindi kirkjunnar yfir landsvæðinu. Af samningnum verður ráðið að beitarréttur hafi á þeim tíma verið talinn tilheyra kirkjunni og landsvæðið því ekki verið samnotaafréttur. Sama ályktun verður dregin af þeim máldögum, lögfestum og vísitasíum sem vitnað er til í hinum áfrýjaða dómi. Þótt þessar heimildir stafi frá þeim sem fóru með eignir Reykholtskirkju og sönnunargildi þeirra markist af því benda þær til þess að réttindi Reykholtskirkju til nýtingar Þóreyjartungna og útilokun annarra hafi ekki verið dregin í efa af eigendum nágrannajarða. Sú undantekning er þar á að þegar Þorsteinn Helgason sóknarprestur í Reykholti lögfesti Reykholtskirkju allar Þóreyjartungur á manntalsþingsrétti að Lundi 20. maí 1837 taldi presturinn í Lundi að Lundarkirkja ætti syðri hluta Þóreyjartungna. Því mótmælti Reykholtsprestur af mikilli hörku með vísan til eldri heimilda og fyrirbauð Lundarpresti og hans leiguliðum, að viðlagðri sekt, að nota þetta eða annað land Reykholtskirkju nema með hans leyfi. Ekki virðast hafa orðið önnur eftirmál af þessu en að nafnið Þrætutunga festist við syðri hluta Þóreyjartungna. Af framangreindum heimildum verður ráðið að ekkert bendi til annars en að Þóreyjartungur hafi um langt skeið verið nýttar sem séreignarafréttur Reykholtskirkju og að öðrum hafi verið meinaðar nytjar án leyfis.65. Framangreindar heimildir þykja veita því næga stoð að Þóreyjartungur hafi lengst af verið hluti af jörðinni Hrísum og að beinn eignarréttur hafi ekki fallið niður þótt landsvæðið hafi í lok 19. aldar verið selt Lundarreykjadalshreppi og síðar stefndu.66. Með vísan til gagnstæðrar niðurstöðu óbyggðanefndar um beinan eignarrétt að Þóreyjartungum annars vegar og Lundartungu og Oddsstaðatungu hins vegar er rétt að bera saman þá þætti sem helst þykja skipta máli varðandi eignarréttarlega stöðu landsvæðanna.67. Skal þá nefna þætti sem telja verður að greini Þóreyjartungur frá öðru eða báðum umræddum heiðarlöndum í eignarréttarlegu tilliti. Í fyrsta lagi eru heimildir ekki jafn skýrar um hvaða landnámi Þóreyjartungur tilheyrðu og hvað varðar Lundartungu og Oddsstaðatungu. Samkvæmt framansögðu er þó líklegast að öll landsvæðin hafi verið innan upphaflegs landnáms Skalla-Gríms. Í öðru lagi eru eignarréttarleg tengsl jarðarinnar Hrísa og Þóreyjartungna ekki jafn skýr og samfelld og jarðarinnar Lundar og Lundartungu annars vegar og jarðarinnar Oddsstaða og Oddsstaðatungu hins vegar að því leyti að á löngu tímabili átti Reykholtskirkja hálfa jörðina Hrísa en allar Þóreyjartungur. Í þriðja lagi var Þóreyjartungna jafnan getið sérstaklega í eldri heimildum þótt yfirleitt hafi það verið í tengslum við jörðina Hrísa en jörðinni Oddsstöðum og landamerkjum hennar hins vegar að jafnaði lýst þannig að landsvæðið Oddsstaðatunga taldist í raun hluti af henni. Í fjórða lagi hafði verið gert landamerkjabréf fyrir jörðina Oddsstaði 29. maí 1885 áður en Oddsstaðatunga var seld frá Oddsstöðum árið 1930 og náði lýsing á merkjum einnig yfir Oddsstaðatungu án þess að hún hafi sérstaklega verið þar tilgreind eða afmörkuð. 68. Á hinn bóginn eru þættir sem þessi heiðarlönd eiga sameiginlega í eignarréttarlegu tilliti eftirfarandi: Í fyrsta lagi eru landsvæðin afar einsleit hvað varðar landfræðilega legu, gróðurfar og hæð yfir sjávarmáli. Í öðru lagi hafa landsvæðin svo lengi sem elstu heimildir greina verið nýtt sem séreignarafréttir sem ekki hafa staðið öðrum en eigendum þeirra til afnota án leyfis. Í þriðja lagi rofnuðu eignarréttarleg tengsl milli landsvæðanna og þeirra jarða sem landsvæðin tengdust ekki fyrr en í lok 19. og byrjun 20. aldar og þau þá gerð að samnotaafréttum. Í fjórða lagi hefur meðferð eigenda landsvæðanna verið án athugasemda yfirvalda og nágranna og að mestu ágreiningslaus. Í fimmta lagi fjalla heimildir um öll landsvæðin fyrst og fremst um beit og önnur þrengri og sambærileg not svo sem selstöðu sem heimildir eru um á þeim öllum. Í sjötta lagi var landsvæðanna ekki getið sérstaklega í lýsingu á jörðunum Hrísum, Lundi og Oddsstöðum í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns frá árinu 1708 en takmarkaðar ályktanir verða af því dregnar. Í sjöunda lagi var Lundartungu lýst með svipuðum hætti í eldri heimildum í tengslum við lýsingu á Lundi eða Lundarkirkju og Þóreyjartungum var lýst í tengslum við lýsingu á Hrísum. Lundartungu eða Lundarheiði var þannig ekki getið sérstaklega í eldri heimildum um jörðina Lund og Lundarkirkju en svæðisins fyrst getið í vísitasíu fyrir Lund frá árinu 1647 og staðsetningu hennar þar fyrst lýst. Í lögfestum Lundar frá árunum 1665, 1671, 1679, 1694 og 1703 var Lundarheiði tilgreind með svipuðum hætti gagnvart jörðinni Lundi og Þóreyjartungur gagnvart jörðinni Hrísum. Þannig var Lundarheiði lögfest Lundi sérstaklega í lögfestu frá árinu 1694 og í vísitasíum fyrir Lundarkirkju frá árunum 1827 og 1868 er landamerkjum Lundar lýst annars vegar og Lundarheiðar hins vegar gagnvart öðrum landsvæðum. Í áttunda lagi hafði hvorki verið gert landamerkjabréf fyrir Hrísa né Lund áður en Þóreyjartungur voru seldar árið 1895 og Lundartungur árið 1910, gagnstætt við Oddsstaði þegar Oddsstaðatunga var seld árið 1930. 69. Í úrskurði óbyggðanefndar sem að hluta til er til endurskoðunar í máli þessu segir í niðurstöðuköflum um Lundartungu og Oddsstaðatungu, sem hér eru ekki til endurskoðunar, að eignarlönd liggi að þessum landsvæðum til norðvesturs, vesturs og suðurs. Þá segir þar að líkur á stofnun og tilvist beins eignarréttar aukist sé tekið tillit til eignarréttarlegrar stöðu aðliggjandi landsvæða og að í fyrirliggjandi dómum og úrskurðum hafi atriði af þessu tagi í mörgum tilvikum legið til grundvallar niðurstöðu um eignarland. Þessar ályktanir óbyggðanefndar eru í samræmi við niðurstöður í 18. lið hér að framan og sækja meðal annars stoð í fyrrnefnda dóma Hæstaréttar í málum nr. 48/2004, 448/2006, 536/2006 og 24/2007.70. Fyrir liggur sú niðurstaða óbyggðanefndar hvað varðar Lundartungu og Oddsstaðatungu að hvorki staðhættir, gróðurfar né heimildir um réttindi eða nýtingu mæltu gegn því að umrædd landsvæði gætu hafa verið hluti af jörð eða jörðum allt frá öndverðu og að þessi landsvæði væru undirorpin beinum eignarrétti. Samkvæmt framansögðu eiga Þóreyjartungur og Lundartunga að nær öllu leyti og Oddsstaðatunga að flestu leyti þá þætti sameignlega sem mestu máli skipta við afmörkun á landsvæðum sem teljast annars vegar undirorpin beinum eignarrétti og hins vegar þjóðlendum. Ekkert er þannig fram komið í málinu sem getur stutt að munur verði gerður á Þóreyjartungum og aðliggjandi landsvæðum. Þegar sú aðstaða sem lýst hefur verið er virt í heild sinni standa ekki rök til annars en að niðurstaðan verði sú sama að því er varðar eignarréttarlega stöðu Þóreyjartungna, Lundartungu og Oddsstaðatungu svo og aðliggjandi landsvæða til norðurs, það er að Þóreyjartungur teljist eignarland stefndu. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms verður því staðfest.71. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður en um gjafsóknarkostnað stefndu fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.Dómsorð:Dómur Landsréttar skal vera óraskaður.Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.Allur gjafsóknarkostnaður stefndu, Sjálfseignarstofnunarinnar Oks, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 2.500.000 krónur. Sératkvæði Benedikts Bogasonar ogBjargar Thorarensen. Við erum sammála lýsingu á ágreiningsefni málsins, málsatvikum og umfjöllun um lagagrundvöll í dómi meirihluta dómenda en ósammála niðurstöðunni af eftirfarandi ástæðum:2. Af lýsingum í Landnámu er ekki fyllilega skýrt hvort það landsvæði sem ágreiningur er um og kallast Þóreyjartungur hafi í öndverðu verið numið og af hverjum. Ætla má að það hafi upprunalega verið hluti af hinu víðfeðma landnámi Skalla-Gríms í Borgarfirði, samkvæmt heimildum í Sturlubók og Þórðarbók Landnámu, en ekki liggur fyrir hvernig sjálfstæð landnám innan þess svæðis komu til. Þó segir einnig í Landnámu að Björn gullberi hafi numið Reykjardal milli Grímsár og Flókadalsár. Vafi leikur á hversu langt inn til landsins landnámið náði en með hliðsjón af þessari lýsingu verður að telja líklegt, eins og óbyggðanefnd lagði til grundvallar í úrskurði sínum í máli nr. 5/2014 hjá nefndinni, að landsvæði þetta hafi í öndverðu verið numið að minnsta kosti að hluta. Ætla verður að það hafi þá verið í landi Björns gullbera, svo sem ráðið verður af ofangreindri lýsingu Landnámu svo og þeirri lýsingu hennar að Flókadalsá hafi skilið á milli landa hans og jarðarinnar Hrísa. Samkvæmt þessu voru Þóreyjartungur ekki hluti af landnámsjörðinni Hrísum. Þvert á móti kemur fram í Sturlubók og Þórðarbók Landnámu að Flóki leysingi Ketils gufu hafi numið Flókadal allan á milli Flókadalsár og Geirsár. Sú lýsing getur ekki tekið til Þóreyjartungna enda liggur Geirsá norður og vestur af Hrísum. 3. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi er jarðarinnar Hrísa eða landsvæða innan hennar getið í máldögum Reykholtskirkju. Þannig er í máldögum kirkjunnar frá árunum 1185 og 1224 minnst á ítak kirkjunnar í Faxadal en hann er innan landamerkja Hrísa. Einnig kemur fram í máldaga kirkjunnar frá árinu 1358 að henni tilheyri hálf jörðin Hrísar og er þar jafnframt talin upp tveggja mánaða beit í Faxadal. Sama á við um máldaga kirkjunnar frá árunum 1397 og 1478. Þá segir í máldaga kirkjunnar frá því um 1570 að kirkjan eigi tveggja mánaða beit í Faxadal. Í þessum heimildum er aftur á móti hvergi vikið að Þóreyjartungum ef frá er talinn vitnisburður Einars þrasa um landamerki Þrándarholts og Hæls í Flókadal, sem fram kemur í máldaga kirkjunnar frá árinu 1392, en þar segir að „þat hyggia menn [...] ath hris eighi allar þoreyiar tvnghvr“.4. Í lögfestu séra Halldórs Jónssonar um eignir Reykholtskirkju frá árinu 1668, sem lögð var fram í héraði, lögfestir hann kirkjunni „halfa jordina Hrys i flocka dal, med ollum halfum londum Þoreÿartungum og Saudatungum, þar med tveggia manada beit i faxadal er kyrckjann a Sinnar og Bæjar kyrckiu jord, Hrysa jord“. Í hinum áfrýjaða dómi eru jafnframt raktar síðari lögfestur frá árunum 1709, 1739 og 1837 og vísitasía frá árinu 1869 þar sem vikið er með svipuðu móti að jörðinni Hrísum og Þóreyjartungum. Aftur á móti er ekki vikið að Þóreyjartungum í biskupavísitasíu 1827 en tekið fram að hálf jörðin Hrísar sé meðal jarðeigna kirkjunnar og getið tveggja mánaða beitar í Faxadal. 5. Í málinu liggur ekki fyrir hvernig Reykholtskirkja eignaðist upphaflega hálfa jörðina Hrísa og sama hlutfall í Þóreyjartungum en samkvæmt máldaga frá árinu 1553 mun jörðin hafa verið í eigu Bæjarkirkju að hálfu. Ekki verður ráðið af þessum heimildum að Þóreyjartungur hafi verið hluti af jörðinni Hrísum enda eru tungurnar tilgreindar sérstaklega og í lögfestum allt frá árinu 1739 með öðrum eignum og ítökum Reykholtskirkju. Þá segir í vísitasíunni frá árinu 1869 að kirkjan hafi meðal annars haft Þóreyjartungur „í hefðarhaldi“. Enn fremur er til þess að líta að Þóreyjartungur eru að því er virðist að öllu leyti taldar til eigna og ítaka kirkjunnar í lögfestunni árið 1739 og aftur árið 1837 án þess að eignarhlutföll jarðarinnar Hrísa hafi breyst. Bendir þetta fremur til að Þóreyjartungur hafi verið sérstakt landsvæði og ekki hluti af jörðinni. Í því tilliti getur engu breytt máldaginn frá árinu 1392 með framburði Einars þrasa sem á sér ekki stoð í öðrum gögnum frá þessum tíma.6. Við mat á þessum lögfestum og vísitasíum er þess að gæta að slík gögn eru einhliða og hafa ein og sér takmarkað sönnunargildi, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 5. október 2006 í máli nr. 67/2006 og 26. september 2013 í máli nr. 413/2012. Á hinn bóginn geta slík einhliða gögn haft sönnunargildi um hið gagnstæða ef þau eru ekki afdráttarlaus eða misvísandi um eignarhaldið og benda til að sá réttur hafi verið takmarkaðri, eins og ráðið verður af þeim gögnum um Þóreyjartungur sem hér hafa verið rakin.7. Jafnvel þótt litið verði svo á að hið umdeilda landsvæði hafi verið numið í öndverðu sem hluti af landnámsjörð Björns gullbera og að beinn eignarréttur hafi stofnast verður að leggja mat á hvort slíkur eignarréttur hafi flust til síðari rétthafa eða hvort þar hafi stofnast til óbeinna eignarréttinda þegar litið er til staðhátta og fyrirliggjandi heimilda um nýtingu landsins, sbr. einnig dóma Hæstaréttar 4. október 2007 í máli nr. 27/2007 og 27. september 2012 í máli nr. 350/2011. 8. Að því marki sem byggt verður á fyrrgreindum heimildum um afnot Þóreyjartungna frá 17. og fram á 21. öld fjalla þær um beit eða önnur þrengri og sambærileg not. Landsvæðið hefur sem fyrr segir almennt verið talið með öðrum eignum og ítökum Reykholtskirkju með réttindum til beitar en ekki sem hluti af Hrísum, hálfri eign Reykholtskirkju. Ekkert kemur fram í heimildum um að Þóreyjartungur hafi verið nýttar til annars en upprekstrar búfjár. Standa því engin viðhlítandi rök til annars en að líta svo á að réttindi Reykholtskirkju, á síðari stigum Lundarreykjar¬dalshrepps og nú stefnda, yfir þessu landi hafi verið fólgin í óbeinum eignarréttindum til hefðbundinna nota á því til upprekstrar og annars þess sem afréttir hafa í aldanna rás almennt verið hafðir til, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. nóvember 2016 í máli nr. 323/2016.9. Við sölu Reykholtskirkju á landsvæðinu til Lundarreykjadalshrepps árið 1895 var vísað til Þóreyjartungna sem afréttarlanda Reykholtskirkju. Þá var landamerkjabréfi fyrir „Þóreyjartungum afréttarlandi Lundareykjardalshrepps“ þinglýst 7. júlí 1924. Eins og lýst er í atkvæði meirihluta dómenda felur landamerkjabréf jarðar í sér ríkari sönnun fyrir því að um eignarland sé að ræða en landamerkjabréf fyrir afréttarlandi. Þarf engu að síður að meta gildi hvers bréfs sérstaklega. Er þess þá jafnframt að gæta að með því að gera landamerkjabréf var ekki einhliða hægt að auka við land eða annan rétt umfram það sem verið hafði, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 21. október 2004 í máli nr. 48/2004. Þegar gildi umrædds landamerkjabréfs fyrir afréttarlandið Þóreyjartungur er skoðað í ljósi fyrrgreindra heimilda um nám og nýtingu landsvæðisins frá alda öðli getur landamerkjabréfið ekki nægt til að sanna beinan eignarrétt stefndu að svæðinu, umfram afréttareign. Að þessu leyti greinir mál þetta sig í veigamiklum atriðum frá atvikum í dómi Hæstaréttar 16. maí 2007 í máli nr. 448/2006 sem meirihluti dómenda vísar í til stuðnings niðurstöðu sinni. Þar hafði heiðalandi sem ágreiningur stóð um verið lýst sem hluta af viðkomandi jörð í landamerkjabréfum allt frá árinu 1888 og gengið hafði dómur 18. júlí 1777 í Lögréttu um að landið hefði verið talið „fullkomin eign“ jarðarinnar. Loks var talið ljóst að landið hefði verið numið í öndverðu líkt og aðliggjandi lönd og óslitið frá landnámi verið háð beinum eignarrétti sem heiðaland jarðar.0. Við tökum undir þá lýsingu í atkvæði meirihluta dómenda að niðurstaða um hvort landsvæði telst hafa verið numið í öndverðu og hvort það telst eignarland eða þjóðlenda geti meðal annars ráðist af samanburði við niðurstöður um aðliggjandi landsvæði sem telja verður sambærileg með tilliti til gróðurfars og hæðar yfir sjávarmáli. Þetta er þó aðeins einn af mörgum þáttum í heildarmati en kemur ekki í stað kröfu um að efnislega áþekkar heimildir séu til stuðnings eignarhaldi á samliggjandi landsvæðum.1. Þegar litið er til aðliggjandi landsvæða, Lundartungu og Oddsstaðatungu, sem liggja sunnan Þóreyjartungna og talin voru eignarlönd í fyrrnefndum úrskurði óbyggðanefndar, sést að til grundvallar þeirri niðurstöðu lágu mun skýrari heimildir í samanburði við Þóreyjartungur, bæði um nám í öndverðu og þaðan í frá um óslitin og óumdeild tengsl þeirra sem hluta viðkomandi landsnámsjarða. Allt þetta landsvæði er vissulega áþekkt að gróðurfari og staðháttum sem rennir stoðum undir þá ályktun að Þóreyjartungur hafi verið numdar í upphafi. Þar sem ekki nýtur við styrkari heimilda um að Þóreyjartungur hafi upphaflega verið hluti af landnámsjörðinni Hrísum og beinn eignarréttur að landinu hafi með henni færst á hendur annarra geta áþekkir staðhættir þó ekki einir sér ráðið úrslitum til staðfestingar því að um eignarland stefndu sé að ræða.2. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms teljum við að sýkna beri áfrýjanda af kröfu stefnda.https://landsrettur.is/domar-og-urskurdir/domur-urskurdur/?Id=af71715c-0b1b-471e-996a-591392bda3af
|
Mál nr. 211/2017
|
Kærumál Vanreifun Lögvarðir hagsmunir Frávísunarúrskurður staðfestur
|
R ehf. höfðaði mál á hendur SÍ og gerði þá kröfu að ógilt yrði ákvörðun SÍ um að tilteknir lánssamningar á milli R ehf. og B Corp. teldust til aflandskrónueigna í skilningi laga nr. 37/2016 um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum. Fólst m.a. í samningunum að B Corp. framseldi R ehf. kröfur sína á hendur K ehf. samkvæmt nauðasamningi síðastgreinds félags. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi á grundvelli 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem fyrir lægi að gjalddagi umræddra lánssamninga væri ekki fyrr en í júní 2024, en óvíst væri hvort, og þá að hvaða marki, gjaldeyristakmarkanir myndu gilda um umrædd réttindi þá. Hugsanlegir hagsmunir R ehf. af úrlausn um afstöðu SÍ væru því svo fjarlægir og háðir svo mikilli óvissu að kröfugerð hans í málinu yrði í reynd jafnað til beiðni um lögfræðilegt álit. Í dómi Hæstaréttar var bent á að R ehf. hefði einnig höfðað mál á hendur SÍ til ógildingar á stjórnvaldsákvörðun SÍ um stjórnvaldssekt sem reist hefði verið á því að umrætt framsal B Corp. á kröfum sínum í K ehf. til R ehf. hafi farið í bága við ákvæði laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Fæli sú málshöfðun í sér að freistað væri að hnekkja þeim lagagrundvelli sem ákvörðunin væri reist á. Hins vegar hefði R ehf. ekki gert viðhlítandi grein fyrir því að hann hefði, þrátt fyrir fyrri málshöfðun sem ekki væri til lykta leidd, einnig lögvarða hagsmuni af því að fá hnekkt þeim lagaskilningi SÍ sem lægi til grundvallar þeirri afstöðu hans að telja bæri lánssamningana til aflandskrónueigna. Var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins samkvæmt því staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ÞorgeirÖrlygsson, Helgi I. Jónsson og Viðar Már Matthíasson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru29. mars 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 6. apríl sama ár. Kærður erúrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. mars 2017 þar sem máli sóknaraðila gegnvarnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laganr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinnkærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka máliðtil efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Til vara er þess krafistað málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður verði felldur niður. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar og kærumálskostnaðar.IKlakkiehf., sem áður mun hafa borið heitið Exista ehf., gerði nauðasamning viðkröfuhafa sína sem staðfestur var í héraðsdómi 10. október 2010. Basway Corp.,félag með aðsetur á Bresku Jómfrúareyjunum, átti kröfur á hendur Klakka ehf.,en þær hafði fyrrnefnda félagið fengið framseldar eftir 28. nóvember 2008. Samkvæmtnauðasamningnum skyldu kröfuhafar fá 10% krafna sinna greidd með hlutum íKlakka ehf. en afganginn skyldi greiða í íslenskum krónum samkvæmt sérstökuskuldaskjali, sem út var gefið 17. október 2010. Í því skjali munu hafa veriðsérstök ákvæði sem skylduðu Klakka ehf. til að greiða kröfuhöfum eftir því semlaust fé félagsins hrykki til og í tengslum við sölu einstakra eigna. Þá munþar hafa komið fram að ef reglur nr. 370/2010 um gjaldeyrismál, eða aðrarreglur sem kæmu í þeirra stað, bönnuðu Klakka ehf. að greiða kröfuhafa, bærifélaginu í staðinn að greiða þær fjárhæðir, sem um ræddi, inn á sérstakanvörslufjárreikning. Þegar skuldaskjalið var gefið út gilti sú regla samkvæmt 4.tölulið 3. mgr. 2. gr. reglna nr. 370/2010 að þrátt fyrir meginregluna um aðallar fjármagnshreyfingar, sem lýst var í 1. mgr. bráðabirgðaákvæðis I í lögumnr. 87/1992 um gjaldeyrismál, á milli landa í innlendum gjaldeyri væruóheimilar var samt heimilt að greiða samningskröfur samkvæmt nauðasamningi, semgerður var á grundvelli laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., færigreiðsla fram með úttektum af reikningi í eigu greiðanda hjá fjármálafyrirtækiá Íslandi. Með lögum nr. 17/2012 og nr. 67/2014 voru gerðar þær breytingar álögum nr. 87/1992 að Klakka ehf. var eftir það óheimilt að inna af hendigreiðslur til erlendra kröfuhafa sinna og runnu þær greiðslur, sem til þeirraáttu að fara samkvæmt nauðasamningnum, því inn á vörslufjárreikning. Svosem fyrr greinir átti Basway Corp. samningskröfur á hendur Klakka ehf. samkvæmtnauðasamningnum. Sóknaraðili er íslenskt dótturfélag Basway Corp. og varstofnað í nóvember 2013. Sóknaraðili og Basway Corp. gerðu með sér þrjá samninga,3. júní og 17. september 2014 og 2.janúar 2015, sem allir voru nefndir lánssamningar. Samkvæmt 2. gr. þeirra skyldiBasway Corp. lána sóknaraðila kröfur sem það átti á hendur Klakka ehf. samtals aðfjárhæð 4.730.585.141 króna. Í stefnu sóknaraðila til héraðsdóms kemur fram aðauk þess hafi lánssamningarnir tekið til hluta í Klakka ehf. að fjárhæð 645.503.629krónur og inneignar á vörslufjárreikningi að fjárhæð 651.205.325 krónur, enþessara fjárhæða er ekki getið í samningunum. Skyldi sóknaraðili fá þessi fjármunaréttindiframseld og fara með öll réttindi og skyldur samkvæmt þeim. Sóknaraðili skyldi íöllum tilvikum endurgreiða lánin 1. júní 2024 eða fyrr ef um semdist. Endurgreiðslanskyldi fara fram með framsali fjármunaréttindanna aftur til Basway Corp. ogsambærilegum kröfum á hendur Klakka ehf. að því marki sem greiðslur hefðuborist. Í því felst að sögn sóknaraðila að í stað peninga ætti hann að kaupakröfur á Klakka ehf. til þess að geta efnt samningana réttilega og skyldu þærvera sambærilegar þeim sem hann fékk framseldar. Samkvæmt 11. gr. hvers samningsvar hvorum samningsaðilanum heimilt að segja samningnum upp skriflega með 15daga fyrirvara. Við uppsögn skyldi endurgreiðsla fara fram. Sóknaraðilikveður ástæður þessara samninga hafa verið margvíslegar, meðal annars að legiðhafi fyrir að lög nr. 87/1992 mæltu fyrir um að greiðslur Klakka ehf. ásamningskröfum til erlendra aðila yrðu lagðar á vörslufjárreikning sem lotiðhafi umsjá Klakka ehf. og erlendir eigendur samningskrafna hefðu enganráðstöfunarrétt yfir hlutdeild sinni í innstæðunni. Unnt hefði verið að leysaþennan vanda með því að lána fjármunaréttindin til íslensks dótturfélags BaswayCorp. Þannig hefði verið mögulegt að fjárfesta til lengri tíma þeim greiðslum sembærust frá Klakka ehf. Því hafi verið rökrétt að endurgreiðsla lánsins til BaswayCorp. færi ekki fram fyrr en um 10 árum eftir gerð lánssamninganna. Ímálinu liggur fyrir stjórnvaldsákvörðun varnaraðila 19. ágúst 2016. Þar kemurfram að varnaraðili hafi frá því um mitt ár 2014 haft til athugunar mál umætlað brot sóknaraðila gegn lögum nr. 87/1992. Niðurstaða rannsóknar, semfylgdi í kjölfarið, hafi verið sú að framsal samningskrafna Basway Corp. áhendur Klakka ehf., samkvæmt nauðasamningi þess félags, til varnaraðila meðframangreindum lánssamningum, samtals að fjárhæð 4.730.585.141 króna, færi íbága við 3. tölulið 1. mgr., sbr. 3. mgr., 13. gr. b. og 1. mgr. 13. gr. g.laga nr. 87/1992. Um hafi verið að ræða fjármagnshreyfingar milli landa íinnlendum gjaldeyri sem ekki hafi verið heimilar samkvæmt tilvitnuðum lögum. Varfelld stjórnvaldssekt að fjárhæð 75.000.000 krónur á sóknaraðila vegnabrotsins.Einsog greinir í hinum kærða úrskurði hefur sóknaraðili höfðað mál til ógildingarþessarar stjórnvaldsákvörðunar en ella til lækkunar á sektarfjárhæð.IITildrög þess máls, sem hér er til úrlausnar,voru þau að sóknaraðili ritaði varnaraðila bréf 8. júní 2016 og spurðist fyrirum hvort varnaraðili liti svo á að fjármunaréttindi þau sem sóknaraðili ætti á hendurKlakka ehf. samkvæmt áðurnefndum lánssamningum teldust ,,aflandskrónueign“ ískilningi 2. gr. laga nr. 37/2016 um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökumtakmörkunum. Rökstuddi sóknaraðili í nefndu bréfi hvers vegna hann hefðihagsmuni af því að fá svar við þessari spurningu. Varnaraðili svaraðifyrirspurninni 15. júní 2016 og kom fram í svarinu ,,það mat Seðlabankans aðframangreindir lánssamningar á milli Rasks ehf. og Basway Corp. teljist tilaflandskrónueigna“ í skilningi e. liðar 1. töluliðar 2. gr. laga nr. 37/2016.Var jafnframt tekið fram að leggja bæri allar greiðslur ,,á grundvellilánssamninganna á reikninga háða sérstökum takmörkunum í innlendum gjaldeyri.“ Sóknaraðili höfðaði mál þetta til ógildingará ákvörðun sem hann kveður felast í þeirri afstöðu varnaraðila að telja berilánssamningana milli sóknaraðila og Basway Corp. til aflandskrónueigna.IIIEins og áður greinir hefur sóknaraðili höfðaðmál til ógildingar á stjórnvaldsákvörðun varnaraðila um að sóknaraðili skuligreiða 75.000.000 krónur í stjórnvaldssekt. Sú stjórnvaldsákvörðun var á þvíreist að framsal samningskrafna, sem Basway Corp. átti á hendur Klakka ehf. ágrundvelli nauðasamnings þess félags við kröfuhafa sína, til sóknaraðila hafifarið í bága við tilgreind ákvæði 13. gr. laga nr. 87/1992. Málshöfðun tilógildingar á þeirri stjórnvaldsákvörðun felur í sér að þess er freistað aðhnekkja þeim lagagrundvelli sem ákvörðunin er reist á. Nái sóknaraðili engumárangri með þeirri málssókn stendur stjórnvaldsákvörðunin óhögguð og sálagaskilningur, sem hún er reist á. Sóknaraðili höfðar þetta mál í því skyni aðhnekkja þeim lagaskilningi varnaraðila að lánssamningar sóknaraðila og Klakksehf. teljist til aflandskrónueigna.Sóknaraðili hefur ekki gert viðhlítandi grein fyrir því að hann hafi,þrátt fyrir fyrri málshöfðun sem ekki er leidd til lykta, einnig lögvarðahagsmuni af því að fá hnekkt þeim lagaskilningi varnaraðila sem liggur tilgrundvallar þeirri afstöðu hans að telja beri lánssamningana tilaflandskrónueigna. Hann hefur því ekki sýnt fram á að hann hafi við svo búiðlögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um stefnukröfu sína í málinu. Samkvæmtþessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.Sóknaraðili greiði varnaraðilakærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Sóknaraðili, Rask ehf., greiðivarnaraðila, Seðlabanka Íslands, 350.000 krónur í kærumálskostnað.ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 17. mars 2017.Mál þetta er höfðað með stefnu birtri 13. mars 2016 og tekiðtil úrskurðar 27. febrúar sl. að loknum munnlegum málflutningi. Stefnandi er Raskehf., Lágmúla 7, Reykjavík. Stefndi er Seðlabanki Íslands, Kalkofnsvegi 1,Reykjavík. Íþessum þætti málsins gerir stefndi kröfu um að málinu verði vísað frá dómi.Stefnandi krefst þess að kröfu stefnda verði hafnað. Báðir aðilar krefjastmálskostnaðar. Ímálinu hefur stefnandi uppi þá efnislegu kröfu að „ógilt verði sú ákvörðunstefnda 15. júní 2016 að þrír lánasamningar á milli stefnanda og Basway Corp.teljist til aflandskrónueigna“, en stefnandi er dótturfélag Basway Corp. sem erskrásett er Bresku Jómfrúareyjum. Tildrög málsins er að rekja til nauðasamningsKlakka ehf., áður Exista ehf., sem staðfestur var í héraðsdómi 10. október2010. Samkvæmt samningnum skyldu kröfuhafar fá greiðslur í formi nýs hlutafjárí félaginu og einnig greiðslur í íslenskum krónum, eftir því sem laust féhrykki til, samkvæmt skilmálum sérstaks skuldaskjals þar sem kröfum var skipt ínánar tiltekna flokka. Í skuldaskjalinu var vísað til reglna nr. 370/2010 umgjaldeyrismál, svo og reglna sem kynnu að koma í stað þeirra, og tekið fram aðvið þær aðstæður að Klakka ehf. væri óheimilt að greiða kröfuhafa samkvæmtreglunum bæri félaginu að inna greiðslu af hendi inn á sérstakanvörslureikning. Meðlögum nr. 17/2012, um breytingu á lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál, var felldúr gildi undanþága sem verið hafði í gildi þess efnis að fjármagnshreyfingar ámilli landa í krónum vegna greiðslu á kröfum úr þrotabúi og greiðslusamningskrafna samkvæmt nauðasamningi væru undanþegnar banni 3. mgr. 13. gr. blaganna. Klakka ehf. varð samkvæmt þessu óheimilt að inna greiðslur af henditil erlendra kröfuhafa og fóru greiðslur til þeirra því inn á vörslureikning. Ístefnu segir að Basway Corp. hafi keypt réttindi gegn Klakka ehf. og lánað þaustefnanda með „tegundarákveðnum lánum“ 3. júní, 17. september 2014 og 2. janúar2015. Er meginefni lánssamningsins sagt fela í sér að 1. júní 2014 eigistefnandi að skila réttindum að sama nafnvirði til Basway Corp., þó þannig aðekki sé gerður greinarmunur á réttindum gegn Klakka ehf. eftir þeim flokkum semmiðað sé við áðurgreindu skuldaskjali. Samtals hafi Basway Corp. lánað stefnanda kröfur að nafnvirði 4.730.585.141krónur, hlutafé að nafnvirði 645.503.629 krónur og vörslufjárinneign að fjárhæð651.025.325 krónur. Stefnandi muni, eftir því sem nafnverð krafna hans lækkivið endurgreiðslur Klakka ehf., þurfa að kaupa á markaði réttindi gegn félaginutil þess að greiða lánið á gjalddaga. Kostnaður stefnanda af lánunum sé þvíóviss. Íframhaldi af tilkynningu stefnanda um lánin og framsal krafna Basway Corp. gegnKlakka ehf. til stefnanda hóf stefndi rannsókn vegna ætlaðra brota félagsinsgegn ákvæðum laga nr. 87/1992. Lyktaði rannsókninni með stjórnvaldsákvörðunstefnda 19. ágúst 2016 þar sem því var slegið föstu að áðurlýstarfjármagnshreyfingar milli Basway Corp. og stefnanda hefði ekki fullnægtskilyrðum 1. töluliðar 3. mgr. 13. gr. b laganna og félli því ekki undirundanþáguheimild 13. gr. g sömu laga. Hefði stefnandi því brotið gegn 3.tölulið 1. mgr., sbr. 3. mgr. 13. gr. b og 1. mgr. 13. gr. g laga nr. 87/1992.Var stefnanda samkvæmt þessu gert að greiða stjórnvaldssekt í ríkissjóð aðfjárhæð 75.000.000 krónur. Stefnandi hefur höfðað sérstakt mál til ógildingarákvörðunar stefnda, eða lækkunar á sektarfjárhæð, sem ekki er ástæða til aðgera frekari grein fyrir með hliðsjón af úrlausn málsins. Meðbréfi 8. júní 2016 hafði lögmaður stefnanda sent stefnda bréf þar sem fram komað stefnandi hefði orðið þess áskynja að stefndi liti á fjárréttindi hans gegnKlakka ehf. sem aflandskrónueign í skilningi 2. gr. laga nr. 37/2016 um meðferðkrónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum, en lögin höfðu tekið gildi 23.maí þess árs. Gæti stefnandi samkvæmt þessu tekið þátt í gjaldeyrisútboði ávegum stefnda og fengið fjárréttindin greidd út í erlendum gjaldmiðli ántakmarkana. Þótt stefnandi lýsti sig ósammála slíkum skilningi lýsti hann því íbréfinu að mikilvægt væri að kalla eftir formlegri afstöðu stefnda til málsinssvo skjótt sem verða mætti. Ísvari stefnda við áðurgreindu bréfi stefnanda 15. júní 2016 kemur fram að ljóstsé að stefnandi sé skráður til heimilis hér á landi teljist því innlendur aðiliskilningi laga nr. 87/1992. Þá liggi fyrir að Basway Corp. hafi framseltnauðasamningskröfur sínar í Klakka ehf. til stefnanda á grundvelli þeirralánssamninga, sem áður hefur verið gerð grein fyrir, og hafi stefndi haft tilrannsóknar hvort stefnandi hafi með þessu framkvæmt fjármagnshreyfingar á millilanda í andstöðu lög nr. 37/1992. Kemur fram að stefndi líti svo á að BaswayCorp. hafi selt umræddar nauðasamningskröfur gegn Klakka ehf. með seljendaláni,sbr. 2. málslið e-liðar 1. töluliðar 2. gr. 37/12016. Þá segir eftirfarandi:„Að framansögðu er það mat Seðlabankans að framangreindir lánssamningur á milliRasks ehf. og Basway Corp. teljist til aflandskrónueigna í skilningi e-liðar 1.töluliðar 2. gr. laganna.“ Í stefnu segir að í bréfi stefnda sé hvergi vikiðþví að hvort fjárréttindi stefnanda gegn Klakka ehf. teljist aflandskrónueign.Verði bréfið því væntanlega að skoðast sem staðfesting um að svo sé ekki. Hinsvegar telur stefnandi óviðunandi þá niðurstöðu að lánssamningarnir við BaswayCorp. teljist aflandskrónueign og sé hann því knúinn til að höfða mál þetta. Ístefnu kemur fram að téð ákvörðun hafi ekki verið birt Basway Corp. og er meðalannars byggt á því í efnisþætti málsins að ákvörðunin hafi ranglega verið birtstefnanda sem hafi ekkert umboð frá Basway Corp. til að taka við ákvörðun semlúti að síðargreinda félaginu. Þá er á því byggt að ákvörðun stefndagrundvallist á rangri lagatúlkun. Frávísunarkrafastefnda er annars vegar á því byggð að málatilbúnaður stefnanda sé svovanreifaður og ruglingslegur að brjóti gegn áskilnaði 1. mgr. 80. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála. Einnig er á því byggt að stefnanda skortilögvarða hagsmuni af kröfu sinni og sé hann í raun að afla sér lögfræðilegrarálitsgerðar í andstöðu við 25. gr. laganna. Til stuðnings þessari síðargreindumálsástæðu vísar stefndi í fyrsta lagi til þess að sá hluti bréfs hans semvísað sé til í kröfugerð feli ekki í sér stjórnvaldsákvörðun heldur afstöðu tiltúlkunar á almennu lagaatriði sem hafi ekki falið í sér úrlausn tiltekinsstjórnsýslumáls. Er þá einnig vísað til þess að umræddur hluti bréfsins hafiekki lotið að hugsanlegum aðila stjórnsýslumálsins, þ.e. stefnanda, heldurBasway Corp. Í annan stað tekur stefndi til þess að stefnandi byggimálatilbúnað sinn meðal annars á því að téðri ákvörðun stefnda hafi ranglegaverið beint að honum og geti því ekki haft neitt gildi gagnvart honum. Sé þettaósamrýmanlegt því að hann telji sér nauðsyn að höfða mál til ógildingar ákvörðunarinnar.Einnig er vísað til þessa síðastgreinda atriðis því til stuðnings að rökréttsamhengi skorti milli dómkröfu stefnanda og málsástæðna hans þannig að varðivið vanreifun. Afhálfu stefnanda er sjónarmiðum stefnda um vanreifun mótmælt. Að því er varðarlögvarða hagsmuni stefnanda er meðal annars vísað til þess að ákvörðun stefndahafi það í för með sér að stefnanda sé gert ókleift að efna lánssamninga sínavið Basway Corp. samkvæmt efni sínu og skipti hann það því miklu að fáákvörðunina fellda úr gildi. Gildi þá einu þótt ákvörðunin lúti samkvæmt efnisínu að Basway Corp. og hafi átt að birta fyrir því félagi. Niðurstaða Áþað verður fallist með stefnanda að eigandi íslenskra króna geti átt lögvarðahagsmuni af því að fá skorið úr afstöðu stefnda til þess hvort krónur hansteljist til aflandskrónueignar í skilningi laga nr. 37/2016 um meðferðkrónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum. Slíkir hagsmunir eru þó háðirþví að slík afstaða stefnda liggi til grundvallar ákvörðun hans um að synjaviðkomandi krónueiganda um tiltekna ráðstöfun á grundvelli laganna eða að fyrirliggi að eiganda séu vegna þessarar afstöðu fyrirjsáanlega óheimilarráðstafanir með krónur sem honum hefðu að öðrum kosti verið tækar. Ímáli þessu krefst stefnandi ógildingar á þeirri afstöðu stefnda að þrírlánssamningar hans og Basway Corp. frá árinu 2014 teljist tilaflandskrónueignar. Í umræddum samningum felast kröfuréttindi Basway Corp. gegnstefnanda og er því ljóst að það er fyrst og fremst fyrrnefnda félagið, en ekkistefnandi, sem hefur hagsmuni af því að fá fellda úr gildi ákvörðun stefnda umað réttindin teljist aflandskrónueign með þeim takmörkunum á ráðstöfunarheimildsem af því leiðir. Er sú niðurstaða í reynd í samræmi við málatilbúnaðstefnanda sem vísar til þess að ákvörðun um þetta efni hafi réttilega átt aðbeina að Basway Corp. Við aðalmeðferð málsins vísaði stefnandi hins vegar tilþess að hann hefði engu að síður sjálfstæða hagsmuni af því að fá téða ákvörðunstefnda úr gildi þar sem ljóst væri að honum væri ógerlegt að efna samningasína við Basway Corp. samkvæmt efni sínu ef ákvörðun stefnda stæði óhögguð. Einsog málið liggur fyrir hefur ekki verið gert líklegt að fyrrgreind afstaðastefnda leiði til þess að stefnandi muni ekki geta efnt umrædda lánssamningavið Basway Corp. af ástæðum sem hann ber ábyrgð á að lögum. Jafnvel þótt áþetta yrði fallist með stefnanda liggur fyrir að gjalddagi umræddralánssamninga er ekki fyrr en 1. júní 2024, en í 1. gr. laga nr. 37/2016 kemurfram að markmið laganna sé að stuðla að losun fjármagnshaft og skapa grundvöllfyrir frjáls milliríkjaviðskipti með íslenskar krónur. Í þessu ljósi, svo ogmeð hliðsjón af eðli þess málaflokks sem hér um ræðir, verður því að teljaóvíst hvort og þá að hvaða marki gjaldeyristakmarkanir muni gilda um réttindisem hér um ræðir 1. júní 2024. Að þessu virtu telur dómurinn að hugsanlegirhagsmunir stefnanda af úrlausn um fyrrgreinda afstöðu stefnda séu svo fjarlægirog háðir svo mikilli óvissu að kröfugerð hans í málinu verði í reynd jafnað tilbeiðni um lögfræðilegt álit, svo sem haldið er fram af stefnda. Með vísan til1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 verður málinu því vísað frá dómi. Eftirúrslitum málsins og samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber að dæmastefnanda til að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000krónur og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Afhálfu stefnda flutti málið Ástríður Gísladóttir hrl. Afhálfu stefnanda flutti málið Reimar Pétursson hrl. SkúliMagnússon héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.ÚRSKURÐARORÐMáli þessu er vísað frá dómi. Stefnandi,Rask ehf., greiði stefnda, Seðlabanka Íslands, 500.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 388/2003
|
Kærumál Kröfugerð Vanreifun Lögvarðir hagsmunir Frávísunarúrskurður felldur úr gildi
|
Af hálfu stefnda er aðallega gerð sú krafa að málinu verði vísað frá dómi og að stefnendum verði gert að greiða stefnda málskostnað. Til vara að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnenda og að stefnendum verði gert að greiða stefnda málskostnað. Verði ekki fallist á kröfu stefnda um frávísun málsins krefst hann þess að málskostnaðarákvörðun bíði efnisdóms.
|
Dómur Hæstaréttar. Málið dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 29. september 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. október sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. september 2003, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess aðallega að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður, en til vara að málskostnaður á báðum dómstigum falli niður. I. Í fyrri lið kröfugerðar fyrir héraðsdómi krefst sóknaraðilinn British American Tobacco Nordic Oy þess að viðurkennt verði að honum sé heimilt þrátt fyrir ákvæði 3. töluliðar 3. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 um tóbaksvarnir að fjalla í fjölmiðlum um þær upplýsingar, sem fram komi í héraðsdómsskjali nr. 18, og lúti að lýsingu á þeim tóbaksvörum, sem hann setur á markað. Í öðrum lið kröfugerðarinnar krefjast báðir sóknaraðilar þess að viðurkennt verði að þeim sé heimilt þrátt fyrir ákvæði 6. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 að hafa sýnilegt viðskiptavinum á útsölustöðum það tóbak eða vörumerki tóbaks, sem sá sóknaraðilanna setur á markað, sem nefndur var í fyrri kröfulið. Er í hinum kærða úrskurði gerð grein fyrir tengslum sóknaraðilanna innbyrðis og með hvaða hætti hvor þeirra kemur að því að setja á markað hér á landi margs kyns tóbaksvörur, sem seldar eru í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins (ÁTVR), sem aftur selur þær smásölum. Sóknaraðilinn British American Tobacco Nordic Oy hefur lagt fyrir Hæstarétt nýtt skjal til skýringar á því að hann og fyrirrennari hans hafi um langt árabil haft samning við Globus hf. um að vera einkaumboðsmaður sinn á Íslandi. Segir sóknaraðilinn samkeppni ríkja milli framleiðenda tóbaksvara, sem allir hafi það markmið að tryggja sem mesta sölu á sínum tegundum hjá smásölum og á sölustöðum á hótelum og veitingahúsum. Kemur fram að umboðssamningurinn við Globus hf. skyldi íslenska félagið til að vinna fyrir hönd sóknaraðilans og tryggja árangursríka markaðssetningu og sölu á vörum hans innan þess ramma, sem heimilt sé samkvæmt ákvæðum laga um tóbaksvarnir. Hafi félagið í því skyni margvísleg samskipti við smásala, meðal annars til að tryggja að nægilegt magn af vörum sóknaraðilans sé jafnan fyrir hendi til að anna eftirspurn. Liður í því sé að umboðsmaðurinn eigi jafnan vörubirgðir á lager til öryggis ef smásala vanti birgðir og þær fáist ekki hjá ÁTVR. Globus hf. geti þannig brugðist við með skjótum hætti og gætt hagsmuna sóknaraðilans, en félagið hafi leyfi til að selja í smásölu birgðir tóbaksvöru, sem það kaupi frá ÁTVR. Með þessum og margvíslegum öðrum hætti hafi umboðsmaðurinn skyldum að gegna fyrir sóknaraðilann. Kveðst sóknaraðilinn þannig hafa mikil samskipti bæði við heildsala og smásala á tóbaksvörum, ýmist beint eða fyrir milligöngu umboðsmanns síns. Liður í því séu reglubundnir, mánaðarlegir fundir með fulltrúum ÁTVR, sóknaraðilans og Globusar hf. II. Fyrir Hæstarétti hefur sóknaraðilinn British American Tobacco Nordic Oy gefið þá skýringu að með tilvísun í fyrri kröfulið í málinu til héraðsdómsskjals nr. 18 sé eingöngu átt við upplýsingar um umbúðir og efnisinnihald tóbaksvara. Telji hann það fara gegn stjórnarskrá að meina honum að tjá sig um umbúðir og efnisinnihald einstakra vörutegunda, líkt og gert sé með 3. tölulið 3. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002. Tilgangur sóknaraðilans sé að geta veitt neytendum upplýsingar um staðreyndir, sem varði vöru hans, og sú niðurstaða héraðsdóms að ógjörningur sé að ráða hver umfjöllun hans kunni að verða sé ekki reist á viðunandi grunni. Sé sú aðferð héraðsdóms að túlka þröngt d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 til þess fallin að koma í veg fyrir að einstaklingar og lögaðilar geti notið réttar síns samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar til að fá úrlausn um rétt sinn fyrir dómstólum. Að því er varðar síðari kröfuliðinn mótmælir sami sóknaraðili því að hann eigi ekki lögvarinna hagsmuna að gæta um þá kröfu, svo sem héraðsdómur hafi komist að niðurstöðu um. Vísar hann í því sambandi til samskipta sinna við heildsala og smásala um sölu á tóbaksvörum, sem getið var í I. kafla að framan. Í ljósi þess, sem þar kemur fram, fái sú staðhæfing í hinum kærða úrskurði ekki staðist að afskiptum sóknaraðila af vörunni sé lokið þegar þeir hafi selt hana ÁTVR. Telur sóknaraðilinn að þeir hafi augljósa hagsmuni af því hvaða reglur gildi um sölu á tóbaki á Íslandi. Hann selji vöruna íslensku fyrirtæki og afdrif hennar hafi áhrif á fjárhagslega afkomu hans. Sóknaraðilar eigi hagsmuna að gæta af árangri smásalans í sölu til neytandans, en takist smásalanum ekki að selja vöruna kaupi hann ekki framvegis af heildsalanum, sem kaupi þá heldur ekki af framleiðandanum. Geti þá engum úrslitum ráðið um lögvarða hagsmuni sóknaraðila þótt eignarhald á vörunni færist til ÁTVR við sölu á henni. Engu skipti heldur að sóknaraðilinn sé erlendur en ekki íslenskur. Að því leyti séu hagsmunir sóknaraðila í engu frábrugðnir hagsmunum innlendra eða erlendra vöruframleiðenda eða þeirra, sem selji vörur sínar hér á landi. Þá sé ekki um einskiptis viðskipti að ræða heldur viðvarandi viðskipti, sem í þessu tilviki hafi staðið í áratugi. Þá telur sóknaraðilinn sig eiga skýra og sérgreinda hagsmuni í réttindum, sem hann hafi samkvæmt vörumerkjum fyrir tóbaksvörur, en með hömlum, sem settar séu með 6. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 sé hann sviptur rétti til að nota vörumerki sín. Ennfremur séu lagðar á sóknaraðila umfangsmiklar skyldur samkvæmt reglugerð nr. 236/2003 um viðvörunarmerkingar á tóbaki og mælingar og hámark skaðlegra tóbaksefna. Sé þeim þannig gert skylt að prenta viðvörunarmerki á umbúðir, láta fara fram tilteknar prófanir og fleira, auk þess að standa straum af kostnaði, sem af þessu hlýst. Einnig af þessum ástæðum eigi sóknaraðilar lögvarða hagsmuni af því hvaða lagareglur gildi um þær vörur, sem þeir setji á markað á Íslandi. Vísar hann einnig til 70. gr. stjórnarskrárinnar um þennan kröfulið, en með niðurstöðu hins kærða úrskurðar sé gengið allt of langt með þeim afleiðingum að brotið sé gegn rétti sóknaraðila til að fá úrlausn fyrir dómi um réttindi sín. Sóknaraðilinn British American Tobacco (Investments) Limited vísar til þess að hann sé nytjaleyfishafi vörumerkja svonefndrar BAT-samstæðu, sem hinn sóknaraðilinn markaðssetji á Íslandi í skjóli undirleyfis frá sér. Reglur, sem gildi um notkun vörumerkjanna, hafi því bein og augljós áhrif á hagsmuni hans. Rök varnaraðila fyrir því að vísa beri kröfum sóknaraðila frá dómi eru í meginatriðum rakin í hinum kærða úrskurði. Að því er varðar fyrri kröfuliðinn bendir hann á að þótt sóknaraðili hafi með nýju skjali lagt fram þýðingu á héraðsdómskjali nr. 18 sé ekki vísað til þess í kröfugerð hans heldur til hins enska texta skjalsins. Sú nýja afmörkun, sem komi fram í málatilbúnaði sóknaraðilans fyrir Hæstarétti, um að átt sé við umfjöllun í fjölmiðlum um umbúðir og efnisinnihald tóbaksvara, komi alls ekki fram í kröfugerðinni sjálfri. Í raun sé krafist viðurkenningar á einhverri umfjöllun, sem geti orðið margs konar, og engin leið sé að sjá fyrir endann á umfjöllun um þetta dómskjal. Krafan sé óljós og ókleift að henda reiður á hvers krafist sé í raun. Að því er varðar síðari kröfulið sóknaraðila telur varnaraðili að áskilnaði um lögvarða hagsmuni sé ekki fullnægt svo hinir fyrrnefndu geti fengið dóm um þá kröfu. Engu máli skipti fyrir úrlausn málsins sú starfsemi, sem Globus hf. reki í þágu sóknaraðila. Við mat á lögvörðum hagsmunum skipti jafnan máli hver lagaleg staða viðkomandi sé. Verði þá að líta til þess að hvorki fari fram starfsemi af hálfu sóknaraðila á Íslandi né hafi þeir heimild til að dreifa tóbaki hér á landi eða selja það í smásölu. Rök varnaraðila fyrir því að vísa beri frá dómi síðari kröfulið sóknaraðila eru að öðru leyti rakin í hinum kærða úrskurði. III. Fallist verður á með varnaraðila að fram komin skýring sóknaraðilans British American Tobacco Nordic Oy á efni héraðsdómskjals nr. 18 í málatilbúnaði hans fyrir Hæstarétti bæti ekki úr þeim annmörkum, sem eru á fyrri lið kröfugerðar hans. Er hún ekki í því horfi að dómsniðurstaða geti orðið skýr og afgerandi um það hvernig rétti hans sé háttað. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður niðurstaða hans um þennan kröfulið staðfest. Varðandi síðari kröfulið sóknaraðila vísar varnaraðili til þess að hinir fyrrnefndu hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um þá kröfu. Um það er fyrst til þess að líta að í I. kafla að framan eru raktar þær skýringar, sem sóknaraðilinn British American Tobacco Nordic Oy hefur veitt um samskipti sín og umboðsmanns síns við heildsala og smásala vegna viðskipta með tóbaksvörur. Er þannig fram komið að umsvifum sóknaraðilans vegna viðskiptanna lýkur ekki með öllu við það að varningur hans er seldur ÁTVR. Vegna ákvæðis 6. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 er þeim, sem selja tóbak, hvorki heimilt að hafa vöruna sýnilega viðskiptavinum né vörumerki tóbaks. Má ganga út frá því að slíkar hömlur séu líklegar til að hafa áhrif á sölu til neytenda á varningi frá sóknaraðilum, en árangur í sölustarfi smásala hefur augljós áhrif á hagsmuni sóknaraðila. Um er að ræða viðvarandi viðskipti, sem staðið hafa um árabil. Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, verður fallist á að áskilnaður um lögvarða hagsmuni standi því ekki í vegi að sóknaraðilar geti fengið dóm um þessa kröfu. Eins og málið liggur fyrir eru ekki efni til að greina á milli hagsmuna sóknaraðilanna að því leyti. Niðurstaðan um síðari kröfulið sóknaraðila er samkvæmt því sú að hinn kærði úrskurður verður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka þann þátt málsins til efnismeðferðar. Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað verður staðfest. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Staðfest er niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa frá dómi fyrri kröfulið sóknaraðilans British American Tobacco Nordic Oy. Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er varðar síðari kröfulið sóknaraðila, British American Tobacco Nordic Oy og British American Tobacco (Investments) Limited, og er lagt fyrir héraðsdóm að taka þann kröfulið til efnismeðferðar. Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest. Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 157/2002
|
Varnarsamningur Stjórnsýsla Verktaka Skaðabótamál Frávísun frá héraðsdómi að hluta
|
S ehf., sem sinnt hafði sorpförgun á Keflavíkurflugvelli, krafðist þess að viðurkennt yrði að ákvörðun utanríkisráðherra um að veita N hf. heimild til að semja við V um þessa verktöku hefði verið ólögmæt. Jafnframt krafðist félagið skaðabóta úr hendi Í þar sem ákvörðunin hefði valdið félaginu tjóni. Þar sem S ehf. hafði ekki sýnt fram á að félagið hefði hagsmuni að lögum af því að leyst yrði sérstaklega úr ólögmætiskröfu þess var henni sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi. Talið var að utanríkisráðherra hefði verið innan valdheimilda sinna er hann tilnefndi N hf. sem samningsaðila við varnarliðið, sbr. 4. tl. 6. gr. viðbætis við varnarsamninginn, sbr. og 3. gr. samningsins sjálfs, sem hafa lagagildi hér á landi, sbr. 1. gr. laga nr. 110/1951 um lagagildi varnarsamnings milli Íslands og Bandaríkjanna og um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þess, en á þessum tíma hefði ekki verið skylt að bjóða verk sem þetta út. Þá hefði S ehf. hvorki átt lagalegan né samningsbundinn rétt til að fá að semja um áframhaldandi verktöku hjá varnarliðinu. Þótt valdheimildir utanríkisráðherra til að tilnefna samningsaðila við varnarliðið væru ótvíræðar yrðu ákvarðanir hans í þessum efnum að hlíta almennum stjórnsýslureglum. Varð ekki séð að S ehf. hefði notið andmælaréttar eða jafnræðis við meðferð málsins af hálfu utanríkisráðherra sem félagið átti rétt á samkvæmt óskráðum reglum stjórnsýsluréttar á þessum tíma. Þrátt fyrir það var ekki talið að það leiddi til þess að létt yrði þeirri byrði af félaginu að sanna tjón sem rakið yrði til þessa. Var héraðsdómur um sýknu Í því staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hrafn Bragason, Ingibjörg Benediktsdóttir og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. apríl 2002. Hann krefst þess að viðurkennt verði með dómi að „ákvörðun utanríkisráðherra þann 20. marz 1992 með bréfi til Varnarliðs Bandaríkjanna að svipta áfrýjanda leyfi til þess að semja við Varnarlið Bandaríkjanna á Íslandi um sorpförgun hafi verið ólögmæt.“ Þá krefst hann þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér skaðabætur að fjárhæð 39.800.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. janúar 2000 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Áfrýjandi krefst skaðabóta úr hendi stefnda og er krafan á því reist að ákvörðun utanríkisráðherra 20. mars 1992 um að veita Njarðtaki hf. heimild til að semja við varnarliðið um sorpförgun á Keflavíkurflugvelli hafi verið ólögmæt. Við úrlausn bótakröfunnar verður að taka afstöðu til þessa og hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að hann hafi hagsmuni að lögum af því að leyst verði sérstaklega úr þessari kröfu hans. Verður henni því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi. II. Í héraðsdómi er gerð grein fyrir málsatvikum. Eins og þar kemur fram hóf áfrýjandi sorpförgun fyrir varnarliðið á Keflavíkurflugvelli á árinu 1985 með heimild frá stefnda í samræmi við 4. tl. 6. gr. viðbætis við varnarsamning milli lýðveldisins Íslands og Bandaríkjanna á grundvelli Norður-Atlantshafssamningsins, en samkvæmt 1. gr. laga nr. 110/1951 um lagagildi samningsins og réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þess, skulu ákvæði hans og viðbætis við hann hafa lagagildi hér á landi. Á árinu 1987 var gerður samningur milli varnarliðsins og áfrýjanda um verktöku áfrýjanda á ofangreindu sviði til fimm ára og rann hann út 30. júní 1992. Varnarmálaskrifstofa utanríkisráðuneytisins tilkynnti varnarliðinu með bréfi 20 mars 1992 að fyrirtækið Njarðtak hf. í Keflavík væri tilnefnt sem verktaki við umrætt verk og í framhaldi þess samdi það fyrirtæki við varnarliðið um verkið frá 1. júlí 1992, fyrst til loka þess árs, en síðan til allt að 5 ára. Samningur áfrýjanda við varnarliðið féll úr gildi 30. júní 1992 og er óumdeilt að í honum var ekki ákvæði um að hann framlengdist sjálfkrafa. Eftir áður tilvitnuðu ákvæði 4. tl. 6. gr. viðbætis við varnarsamninginn, sbr. og 3. gr. samningsins sjálfs, fara starfsráðningar varnarliðsins, að því er varðar íslenska aðila, ekki fram á frjálsum vinnumarkaði, heldur eru þær bundnar ákvörðunum íslenskra stjórnvalda, meðal annars um það, hverjum sé heimilt að takast á hendur framkvæmdir í þágu varnarliðsins. Á grundvelli þessara ákvæða var utanríkisráðherra innan valdheimilda sinna, er hann tilnefndi áðurnefnt fyrirtæki sem samningsaðila við varnarliðið í mars 1992. Á þessum tíma var ekki skylt að bjóða verk sem þetta út. Ekki verður fallist á það með áfrýjanda að hann hafi verið sviptur leyfi til að semja við varnarliðið, þar sem leyfis- eða samningstími hans var útrunninn. Hann hefur haldið því fram að myndast hafi réttar- eða stjórnsýsluvenja þess efnis að fyrirtæki, sem hefði rækt samning við varnarliðið óaðfinnanlega og gerðist ekki brotlegt, héldi sjálfkrafa áfram samningsrétti. Þessi fullyrðing hefur enga stoð í gögnum málsins og verður ekki á henni byggt. Áfrýjandi átti samkvæmt þessu hvorki lagalegan né samningsbundinn rétt til að fá að semja um áframhaldandi verktöku hjá varnarliðinu. Þótt valdheimildir utanríkisráðherra til að tilnefna samningsaðila við varnarliðið séu ótvíræðar, verða ákvarðanir hans í þessum efnum að hlíta almennum stjórnsýslureglum. Fyrir liggur að af hans hálfu var ákveðið umrætt sinn að veita öðru fyrirtæki en áfrýjanda heimild til að semja við varnarliðið, er samningur hans rann út. Áfrýjanda var ekki formlega tilkynnt um þetta eða boðið að tjá sig áður en ákvörðun var tekin, eins og eðlilegt hefði verið í ljósi þess að hann hafði sinnt þessari verktöku undanfarin ár. Þrátt fyrir óskir hans var honum heldur ekki gefið færi á að leita eftir samningum við varnarliðið ásamt hinu fyrirtækinu. Verður ekki séð að hann hafi notið þess andmælaréttar eða jafnræðis við meðferð málsins af hálfu utanríkisráðherra, sem hann átti rétt á samkvæmt óskráðum reglum stjórnsýsluréttar á þessum tíma. Bótakrafa áfrýjanda er á því reist að með ólögmætri stjórnvaldsákvörðun hafi utanríkisráðherra valdið sér tjóni, sem stefnda sé skylt að bæta. Gengur áfrýjandi út frá því í kröfugerð sinni að hann hefði áfram haldið samningi við varnarliðið og miðar tölulegar forsendur sínar við tilboð, er hann gerði á árinu 1992 í verkið, og rekstrarreikning sinn á árinu 1991. Eins og í héraðsdómi greinir verður ekki við það miðað að áfrýjandi hafi átt einkarétt til að semja um verkið heldur að hann hefði þurft að keppa við hitt fyrirtækið um það. Þau gögn, sem fyrir liggja og vísað er til í niðurstöðu héraðsdóms, gefa fremur vísbendingu um að líklegt sé að það fyrirtæki hefði orðið hlutskarpara og verður ekki talið að það, sem fram hefur komið af hálfu áfrýjanda, hnekki því. Þótt utanríkisráðherra hafi samkvæmt áðursögðu ekki að öllu leyti gætt réttra aðferða við meðferð sína á málinu leiðir það ekki til þess að létt verði þeirri byrði af áfrýjanda í bótamáli þessu að sanna tjón, sem rakið verði til þessa. Að þessu athuguðu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Dómsorð: Vísað er frá héraðsdómi kröfu áfrýjanda, Stafness ehf., um að viðurkennt verði með dómi að „ákvörðun utanríkisráðherra þann 20. marz 1992 með bréfi til Varnarliðs Bandaríkjanna að svipta áfrýjanda leyfi til þess að semja við Varnarlið Bandaríkjanna á Íslandi um sorpförgun hafi verið ólögmæt.“ Stefndi, íslenska ríkið, skal að öðru leyti vera sýkn af kröfum áfrýjanda. Málskostnaðarákvæði héraðsdóms skal vera óraskað. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 22. mars 2002. I. Mál þetta, sem dómtekið var fimmtudaginn 28. febrúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Stafnesi ehf., kt. 601284-0499, Suðurgötu 13, Keflavík, með stefnu birtri 21. febrúar 2001 á hendur íslenzka ríkinu, kt. 550169-2829, Arnarhváli, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi: 1. Að viðurkennt verði með dómi, að ákvörðun utanríkisráðherra þann 7. apríl 1992, með bréfi til Varnarliðs Bandaríkjanna um að svipta stefnanda leyfi til þess að semja við Varnarlið Bandaríkjanna á Íslandi um sorpförgun, hafi verið ólögmæt. 2. Að stefndi, íslenzka ríkið, verði dæmt til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð kr. 39.800.000, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 með síðari breytingum frá 14. janúar 2000 til greiðsludags, og leggist dráttarvextir við höfuðstól fjárkröfu á tólf mánaða fresti, í fyrsta sinn 14. janúar 2001. 3. Þess er jafnframt krafizt, að dæmt verði, að stefndi skuli greiða stefnanda málskostnað í samræmi við hagsmuni málsins, að teknu tilliti til vinnu málflytjanda og annars kostnaðar af málinu. Dráttarvextir leggist á málskostnað í samræmi við ákvæði laga nr. 91/1991 og leggist við höfuðstól hennar á tólf mánaða fresti. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda, og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins. Til vara er þess krafizt, að bótakröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður þá látinn niður falla. II. Málavextir: Málsatvik eru þau, að á árinu 1985, að undangenginni heimild frá stefnda, utanríkisráðuneytinu, hóf stefnandi, Stafnes ehf. (áður Suðurvirki hf.), sorpförgun fyrir varnarliðið á Keflavíkurflugvelli. Árið 1987 gerði varnarliðið samning við stefnanda um verkið til fimm ára. Þegar samningurinn rann út þann 12. júní 1992, ákvað stefndi, að fyrirtækinu Njarðtaki hf. yrði heimilað að semja við varnarliðið um sorpförgunina. Samningurinn við Njarðtak hf. var fyrst til áramóta 1992/1993, en var síðan framlengjanlegur einhliða af varnarliðinu um eitt ár í senn til fimm ára, eða lengst til 12. júní 1997. Á árinu 1992 kvartaði stefnandi til umboðsmanns Alþingis vegna þeirrar ákvörðunar stefnda að svipta fyrirtækið heimildinni til að semja við varnarliðið um sorpförgunina. Umboðsmaður komst að þeirri niðurstöðu, að ákvörðunin hefði verið byggð á ólögmætum sjónarmiðum. Eftir að álit umboðsmanns lá fyrir, leitaði stefnandi eftir því við stefnda, að honum yrði aftur gefinn kostur á því að annast sorpförgunina fyrir varnarliðið. Kveður stefndi, að orðið hafi verið við þeirri ósk að því marki, að tilmælum hafi verið beint til varnarliðsins um að nýta ekki framlengingarmöguleika samnings þess við Njarðtak hf., heldur bjóða verkið út. Árið 1996 var verkið síðan boðið út, og tók stefnandi þátt í útboðinu, en Njarðtak hf. hlaut verkið sem lægstbjóðandi. Umboðsmaður Alþingis birti álit sitt í málinu þann 30. ágúst 1993 (mál nr. 630/1992). Í niðurstöðu álitsins kemur fram, að óumdeilt sé, að stefndi sé bær að lögum til þess að ákveða, hverjum sé heimilt að gera tilboð í verk hjá varnarliðinu. Hins vegar beri honum, á grundvelli jafnræðisreglna í stjórnsýslurétti, að veita þeim aðilum, sem eftir því leiti, heimild til að semja um verk við varnarliðið. Stefndi hafi átt að veita stefnanda kost á því að semja við varnarliðið, ásamt Njarðtaki hf. Stefndi hafi ekki sýnt fram á, að lögmæt sjónarmið hafi legið til grundvallar þeirri ákvörðun að synja stefnanda um heimild til að semja við varnarliðið um sorpförgun. Umboðsmaður tekur enn fremur fram, að í áliti hans sé ekki tekin afstaða til þess, hvort stefnandi eigi bótarétt vegna ákvörðunar ráðuneytisins. Í umræðum á Alþingi hinn 18. nóvember 1993 um mál þetta kom fram í máli utanríkisráðherra, að ákvörðun ráðuneytis hans hafi verið byggð á því atvinnuástandi, sem þá ríkti á Suðurnesjum. Í kjölfarið ritaði umboðsmaður utanríkisráðherra bréf, dags. 23. marz 1994, þar sem fram kemur, að við meðferð hans á málinu hafi honum ekki verið gerð grein fyrir þessum sjónarmiðum. Hann hafi því ekki tekið afstöðu til þessara skýringa, þar sem ráðuneytið hafi gefið þær, eftir að álit hans var birt. III. Málsástæður stefnanda: Um ólögmæti ákvörðunar utanríkisráðuneytis: Stefnandi kveður grundvöll kröfugerðar sinnar vera þann, að utanríkisráðuneytið hafi, með saknæmri og ólögmætri meðferð opinbers valds, tekið ólögmæta ákvörðun um að neita stefnanda um heimild til þess að semja við Varnarlið Bandaríkjanna um áframhaldandi sorpförgun og með því bakað stefnda bótaskyldu gagnvart stefnanda. Hafi þessi ákvörðun verið tekin, þrátt fyrir að stefnanda hefði áður verið gefið vilyrði um, að hann myndi áfram njóta þessa samningsréttar. Þegar stefnandi var sviptur leyfi til þess að semja við Varnarlið Bandaríkjanna á árinu 1992, hafi hann verið búinn að sinna verkinu óaðfinnanlega í sjö ár, þar af samkvæmt samningi í fimm ár. Af hálfu Varnarliðs Bandaríkjanna hafi komið fram, að fyrirsvarsmenn þess vildu endurnýja samninginn. Þáverandi forstöðumaður Varnarmálaskrifstofu hafi og upplýst fyrirsvarsmenn stefnanda um, að þess væru engin dæmi, að fyrirtæki, sem sinnt hefði verki sínu vel, væri svipt áframhaldandi leyfi til þess að gera samning. Þessu hafi verið haldið fram af hálfu stefnanda í meðferð málsins fyrir umboðsmanni Alþingis og aldrei mótmælt. Fyrrgreind ákvörðun stefnda brjóti gegn reglum stjórnsýsluréttar, bæði formreglum um andmælarétt og efnisreglum um lögmæti, jafnræði og valdníðslu, þ.e. ákvarðanir, sem teknar séu, án þess að gætt sé málefnalegra sjónarmiða. Heimild utanríkisráðherra til vals á þeim einstaklingum og fyrirtækjum, sem leyft sé að vinna fyrir Varnarlið Bandaríkjanna, hafi byggzt á 4. tölulið 6. gr. í viðbæti um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þeirra í fylgiskjali við lög um lagagildi varnarsamnings milli Íslands og Bandaríkjanna og um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þess, nr. 110/1951. Ekki sé um það deilt, að samkvæmt þeim lögum hafi utanríkisráðherra haft heimild til að taka ákvarðanir um veitingu leyfa til starfa fyrir varnarliðið. Sérstakt eðli varnarsamningsins skipti ekki máli í því máli, sem hér sé fjallað um, þar sem ekki verði litið svo á, að sorpförgun varði öryggishagsmuni lýðveldisins, enda hafi stefndi ekki haldið því fram á nokkru stigi málsins fram til þessa. Leyfisveiting utanríkisráðherra og leyfissvipting samkvæmt ofangreindum heimildum sé stjórnvaldsathöfn, sem byggist á frjálsu mati. Til slíkra stjórnvaldsathafna séu, samkvæmt íslenzkum rétti, gerðar strangar kröfur, bæði um form- og efnisskilyrði, eins og nú sé kveðið á um í stjórnsýslulögum nr. 37/1993. Fyrir gildistöku stjórnsýslulaga sé talið, að í íslenzkum rétti hafi gilt ólögfestar reglur sama efnis. Réttmætt og eðlilegt sé, að gerðar séu strangari kröfur um hæfisskilyrði stjórnvalda, þegar um athafnir, byggðar á frjálsu mati, sé að ræða, en þegar um lögbundnar athafnir sé að tefla. Stjórnvaldi beri að beita valdi sínu í réttu augnamiði með þá opinberu hagsmuni eina fyrir augum, sem því beri um að sýsla. Búi ólögmæt sjónarmið að baki stjórnvaldsákvörðun, eða sé þar ekki gætt málefnalegra sjónarmiða, feli ákvörðun í sér valdníðslu. Vísað sé til þeirrar alkunnu staðreyndar, að utanríkisráðherra hafi verið formaður Alþýðuflokksins, og fyrirsvarsmaður Njarðtaks hf. hafi verið forystumaður Alþýðuflokksins á Suðurnesjum. Stefnandi byggi einnig á því, að utanríkisráðherra hafi, samkvæmt almennum reglum stjórnsýsluréttar, brotið gegn andmælarétti stefnanda við töku þeirrar ólögmætu ákvörðunar, sem leitt hafi til tjóns stefnanda. Augljóst hafi verið, að ákvörðunin hafi varðað stefnanda miklu, þar sem starfsgrundvöllur hans hafi hrunið í kjölfar hennar. Utanríkisráðherra hefði því samkvæmt reglunni um andmælarétt átt að gefa stefnanda kost á að tjá sig um hina fyrirhuguðu ákvörðun, áður en hún var tekin, en hafi ekki gert það. Þótt ekkert annað kæmi til, leiði þessi annmarki einn og sér til þess, að ákvörðun hafi verið ólögmæt. Stefnandi byggi jafnframt á því, að ákvörðun utanríkisráðherra um að svipta stefnanda leyfi til að semja við Varnarlið Bandaríkjanna hafi ekki átt stoð í lögum og feli því í sér brot gegn lögmætisreglunni. Þótt starfsráðning Varnarliðs Bandaríkjanna skuli, samkvæmt 4. tl. 6. gr. fyrrgreinds viðbætis við varnarsamninginn, framkvæmd með aðstoð og um hendur utanríkisráðherra, hafi ákvörðun utanríkisráðherra um að svipta stefnanda möguleika á að halda áfram því viðskiptasambandi, sem á var komið í skjóli fyrri ákvörðunar utanríkisráðherra, og sem stefnandi hafði fjárfest í, orðið að eiga stoð í lögum, þ.e. settum lögum eða öðrum viðurkenndum réttarheimildum. Slíka stoð sé ekki að finna í lögum. Engir öryggis- eða efnahagshagsmunir stefnda, sem lögin um varnarsamninginn taki tillit til, hafi réttlætt þá ákvörðun, sem tekin var. Einföld skynsemisrök hafni því, að sorpförgun sé veigamikil fyrir öryggi lýðveldisins, eða að starfsemi tveggja til þriggja manna geti haft óheppileg áhrif á íslenzkt hagkerfi, svo notað sé orðalag 5. tl. 6. gr. viðbætisins, eða skipt máli fyrir atvinnuástand á Suðurnesjum, sbr. þau rök, sem utanríkisráðherra hafi fært fram, eftir að álit Umboðsmanns Alþingis lá fyrir. Þess sé og að gæta, að stefnandi hafi haft aðsetur á Suðurnesjum, dómskjal 32, og almennir starfsmenn þess báðir búsettir þar. Hefði utanríkisráðherra viljað gefa öðrum fyrirtækjum sama möguleika og stefnanda að semja við Varnarlið Bandaríkjanna um sorpförgunina, hefði honum verið í lófa lagið að gera það, en engin nauðsyn eða réttlæting hafi verið fyrir hendi á því að svipta stefnanda um leið þessum möguleika, eins og gert hafi verið. Sú ákvörðun hafi ekki átt stoð í lögum. Í þessu sambandi sé bent á, að í bréfi lögmanns stefnanda til ríkisstjórnar Íslands, dags. 14. júní 1992, hafi verið farið fram á, að ákvörðun utanríkisráðherra yrði breytt, annað hvort þannig að stefnanda yrði heimilað að leita samninga við Varnarlið Bandaríkjanna, eða þannig að Varnarliði Bandaríkjanna yrði heimilað að leita tilboða í opnu útboði. Stefnandi byggi enn fremur á því, að fyrrgreind ákvörðun utanríkisráðherra hafi einnig brotið gegn lögmætisreglum stjórnsýsluréttarins, þar sem hún hafi brotið gegn lögum. Eigi stefnandi þar við þá réttarvenju, sem skapazt hafi í áratuga stjórnsýsluframkvæmd, að fyrirtæki, sem rækti framkvæmd samnings við Varnarlið Bandaríkjanna óaðfinnanlega og gerðist ekki að öðru leyti brotlegt, héldi rétti til samningsgerðar. Með því að taka ákvörðun um að svipta stefnanda þessum rétti hafi utanríkisráðherra brotið þessa réttarvenju, sem hafi lagastöðu. Þá byggi stefnandi á því, að fyrrgreind ákvörðun utanríkisráðherra hafi verið byggð á ómálefnalegum og ólögmætum sjónarmiðum, þ.e. að hygla fyrirtækinu Njarðtaki hf. á kostnað stefnanda, og því feli hún í sér valdníðslu. Eins byggi stefnandi á því, að fyrrgreind ákvörðun utanríkisráðherra feli í sér brot gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, þar sem í henni hafi falizt, að mismuna stefnanda og Njarðtaki hf., síðarnefnda félaginu í hag, án þess að þessi mismunun hafi átt sér stoð í lögum eða lögmætum sjónarmiðum. Utanríkisráðherra hafi ekki gætt samræmis og jafnræðis í lagalegu tilliti, heldur hafi hann byggt ákvörðun sína á öðrum sjónarmiðum, sem stefndi hafi enga grein gert fyrir. Að því er varði hina ólögmætu ákvörðun stefnda, bendi stefnandi á, að eftir að ráðherraskipti urðu í utanríkisráðuneyti vorið 1995, hafi ráðuneytið haft fullt og sérstakt tilefni til þess að endurskoða afstöðu sína, enda þá ekki lengur bundið sérkennilegum stjórnmálahagsmunum fyrri ráðherra, sem áður hafi ráðið afstöðu. Þrátt fyrir þetta hafi ekki orðið breyting, sem til þess hafi verið fallin að bæta stefnanda tjón, sem hann þegar hafði orðið fyrir, eða til þess að koma í veg fyrir frekara tjón. Um skaðabótakröfu vegna ólögmætrar ákvörðunar: Með ólögmætri stjórnvaldsákvörðun hafi stefndi valdið stefnanda tjóni, sem hann sé skyldur að bæta samkvæmt reglum íslenzks réttar um skaðabætur utan samninga. Samkvæmt því, sem að framan greini, miðist bótakrafa stefnanda við allt það tjón, sem ólögmæt ákvörðun stefnda og áframhaldandi ólögmætt ástand í kjölfar hennar hafi valdið honum. Sorpförgun fyrir Varnarlið Bandaríkjanna hafi verið nánast eina verkefni stefnanda, og með því að utanríkisráðuneytið hafi svipt hann rétti til þess að gera samning við Varnarlið Bandaríkjanna, hafi fótunum verið kippt undan starfsemi hans. Stefnandi hafi sérbúið sig tækjum og búnaði til þess að annast sorpförgun fyrir Varnarlið Bandaríkjanna á Suðurnesjum. Á þessum tíma hafi verið til um það venja, og jafnvel verið gerð um það krafa, að fyrirtæki, sem einkum önnuðust verkefni fyrir Varnarlið Bandaríkjanna, störfuðu ekki á almennum samkeppnismarkaði. Hafi þetta, með öðru, orðið til þess, að stefnanda hafi reynzt allt að því ókleift að hasla sér völl á öðrum sviðum á starfssvæði sínu, eftir að hann hafði misst aðalverkefni sitt. Afleiðingarnar hafi því verið þær, að frá 1993 til og með 1997 hafi fyrirtækið verið rekið með tapi, með mjög minnkaðri starfsemi og tilraunum til þess að minnka tjón þess með öðrum verkum. Hafi tjón stefnanda verið metið á kr. 39,8 milljónir á verðlagi í ágúst 2000, en tjón hans hafi í reynd orðið muna meira. Stafi það af því, að í matsgerð á dómskjali nr. 30 sé ekki miðað við fyrirtæki í rekstri. Af sjálfu leiði, að hefði stefnandi verið í fullum rekstri við fyrri starfsemi sína allan tímann frá sumri 1992 til 1997, hefði fyrirtækið verið til muna betur undirbúið til breytinga á starfseminni. Stefnandi hafi freistað þess að lágmarka tjón sitt með því að afla sérstakra gáma til annarra nota en til fyrri starfsemi. Hann hafi leitað eftir og unnið verk fyrir Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum og hafi reynt að afla sér verkefna frá Varnarliði Bandaríkjanna, m.a. við brotajárnsförgun, en hafi ekki haft árangur í því efni. Með þessu hafi stefnandi sótzt eftir því að lágmarka tjón sitt sem kostur var. Hafi fyrrgreint tjón stefnanda verið metið á kr. 39,8 milljónir á verðlagi í ágúst 2000 í mati dómkvaddra matsmanna, og séu dómkröfur stefnanda reistar á því mati. Tjónið sé miðað við verðlag í ágúst 2000 með heimild í lokamálslið 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987. Matsgerðin sé ítarlega rökstudd, og við gerð hennar, af hálfu hinna dómkvöddu matsmanna, hafi verið beitt viðurkenndum aðferðum við mat á verðmæti fyrirtækja. Stefnandi byggir kröfur sínar á lögum um lagagildi varnarsamnings milli Íslands og Bandaríkjanna og um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þess nr. 110/1951, sbr. einnig varnarsamning milli Íslands og Bandaríkjanna á grundvelli NorðurAtlantshafssamningsins, sem sé fylgiskjal með lögunum, einkum 3. gr. samningsins, og viðbæti við varnarsamninginn um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þeirra, sem einnig sé fylgiskjal með lögunum, einkum 4. tl. 6. gr. viðbætisins. Kröfu sína um viðurkenningu á ólögmæti ákvörðunar utanríkisráðherra byggir stefnandi á almennum reglum stjórnsýsluréttar, sérstaklega á formreglum um andmælarétt og efnisreglum um lögmæti, jafnræði og valdníðslu. Skaðabótakrafa stefnanda er byggð á ólögfestum reglum íslenzks réttar um skyldu til greiðslu vegna skaðaverka utan samninga, þar á meðal reglum um skaðabótaskyldu ríkisins vegna ólögmætra aðgerða stjórnvalda. Kröfu um viðmið við verðlag í ágúst 2000 byggir stefnandi á 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987, en krafa um dráttarvexti er byggð á 15. gr. sömu laga. Upphafstími dráttarvaxta er miðaður við dagsetningu bréfs á dómskjali nr. 26, 14. janúar 1999, og þess krafizt, að dráttarvextir leggist á mánuði eftir þann dag, þann 14. janúar 2001. Málskostnaðarkrafan er studd við 130. gr. laga nr. 91/1991. Málsástæður stefnda: Stefndi kveður stefnanda ekki hafa átt neinn sjálfkrafa rétt á endurnýjun samnings um sorpförgun á árinu 1992. Stefnda hafi verið frjálst að semja við hvern, sem var, um verkefni þetta, og því geti bótaskylda ekki verið fyrir hendi í máli þessu, eins og það sé lagt fyrir dómstóla. Þar að auki hafi ákvörðun stefnda verið byggð á málefnalegum og lögmætum sjónarmiðum. Með lögum nr. 110/1951 hafi varnarsamningurinn frá 1951 milli Íslands og Bandaríkjanna og viðbætirinn um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þeirra öðlazt lagagildi á Íslandi. Samkvæmt 3. gr. varnarsamningsins sé það m.a. háð samþykki Íslands með hvaða hætti varnarliðið hagnýti aðstöðu sína á Íslandi, sem veitt sé samkvæmt samningnum. Í 4. tl. 6. gr. viðbætisins greini, að ráðning íslenzkra ríkisborgara til starfa hjá varnarliðinu sé háð samþykki Íslands og fari um hendur og með aðstoð þeirra fyrirsvarsmanna, sem af Íslands hálfu séu til þess kvaddir. Samkvæmt 10. tl. 14. gr. auglýsingar nr. 69/1969 um staðfestingu forseta Íslands á reglugerð um Stjórnarráð Íslands fari utanríkisráðuneytið með mál, er varði framkvæmd varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna. Á grundvelli þessara lagaákvæða hafi skapazt áratugalöng, athugasemdalaus stjórnsýsluvenja fyrir því, að utanríkisráðuneytið tæki ákvörðun um, hverjum væri heimilt að takast á við framkvæmdir í þágu varnarliðsins. Við slíka ákvörðunartöku hafi, ásamt öðru, verið hafður til hliðsjónar 5. tl. 6. gr. viðbætisins, sem kveði m.a. á um, að Ísland og Bandaríkin muni hafa samvinnu um að afstýra athöfnum, sem gætu haft óheppileg áhrif á íslenzkt hagkerfi. Hæstiréttur Íslands hafi staðfest þann skilning, sem stefndi hafi lagt í ofangreind ákvæði með dómi sínum í málinu Hrd. 1961:359. Í dóminum segi, að samkvæmt ákvæðum varnarsamningsins og eðli hans að öðru leyti fari starfsráðningar varnarliðsins, að því er taki til íslenzkra aðila, ekki fram á almennum markaði, heldur séu þær bundnar ákvörðunum íslenzkra stjórnvalda, m.a. um það, hverjum sé heimilt að takast á hendur framkvæmdir í þágu varnarliðsins. Umboðsmaður Alþingis hafi ekki dregið þetta ákvörðunarvald í efa í ofangreindu áliti sínu, heldur hafi hann talið, að ráðuneytið hefði ekki gætt lögmætra sjónarmiða við ákvörðun sína. Samkvæmt framansögðu sé ljóst, að stefndi hafi, á árinu 1992, haft ákvörðunarvaldið um það, hverjum yrði heimilað að semja við varnarliðið um sorpförgun þess. Á þessum tíma hafi framkvæmdin verið sú, að ákveðinn aðili fékk þessa heimild, en útboð vegna verka fyrir varnarliðið hafi ekki tíðkazt þá. Frá árinu 1995 hafi þjónustuverk og vörukaupasamningar varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli, sem séu að verðmæti 25.000 Bandaríkjadala eða hærri fjárhæðar, verið boðnir út hér á landi, að undangengnu forvali utanríkisráðuneytisins. Eftir þessa breytingu hafi stefndi því ekki getað afhent stefnanda verkið að nýju, þar sem slíkt hefði brotið í bága við þær starfsreglur, sem myndazt höfðu um útboð á þjónustuverkum fyrir varnarliðið. Sú ákvörðun stefnda, að veita fyrirtækinu Njarðtaki hf. heimild til að semja við varnarliðið um sorpförgun árið 1992, hafi verið byggð á bágu atvinnuástandi á Suðurnesjum. Samkvæmt gögnum stefnda frá þessum tíma hafi stefnandi haft tvo menn frá Suðurnesjum í vinnu, en Njarðtak hf. ellefu, og hafi Njarðtak hf. jafnframt treyst sér til að vinna verkið fyrir lægri fjárhæð. Stefnanda hafi aldrei verið lofað áframhaldandi leyfi til að semja við varnarliðið af hálfu stefnda og hafi mátt vera ljóst, að samningi um verktöku fyrir varnarliðið hafi ekki fylgt sjálfkrafa heimild til áframhaldandi samninga um aldur og ævi. Ákvörðun stefnda hafi því ekki verið byggð á ólögmætum sjónarmiðum, eins og stefnandi haldi fram. Þá sé bent á, eins og umboðsmaður Alþingis greini frá í umfjöllun sinni um mál stefnanda í skýrslu fyrir árið 1993, að umboðsmanni hafi ekki verið kunnugt um þessa ástæðu ákvörðunar stefnda, þegar hann gaf álit sitt í málinu. Álit hans geti því ekki verið grundvöllur fyrir bótakröfu á hendur stefnda. Í málatilbúnaði stefnanda komi fram, að hann hafi kostað miklu fé til fjárfestinga, m.a. sérbúið sig tækjum og búnaði til að annast sorpförgunina fyrir varnarliðið. Í þessu sambandi verði að hafa í huga, að fyrirtækið hafi verið stofnað í þeim tilgangi að annast það verk. Það leiði af eðli máls, að til þess að geta fullnægt þeim skyldum, sem hvíldu á fyrirtækinu samkvæmt samningi við varnarliðið, hafi það þurft að fara út í ýmsar fjárfestingar. Stefnandi haldi því jafnframt fram, að venja hafi myndazt, og jafnvel gerð um það krafa, að fyrirtæki, sem einkum önnuðust verkefni fyrir varnarliðið, störfuðu ekki á almennum samkeppnismarkaði. Hvorki hafi slík almenn venja myndazt, né hafi stefndi gert almennt kröfu um slíkt. Sú undantekning hafi þó verið gerð vegna fyrirtækjanna Íslenzkra aðalverktaka hf. og Keflavíkurverktaka sf., þar sem það sé ekki talið eðlilegt, að þau fyrirtæki séu í samkeppni á hinum almenna markaði í ljósi þeirrar sérstöðu, sem þau hafi hlotið vegna verktöku fyrir varnarliðið. Önnur fyrirtæki, sem varnarliðið hafi keypt vörur og þjónustu af, hafi jafnframt starfað utan varnarsvæðanna, og sé stefnandi í þeim flokki. Hér að framan hafi því verið lýst, hvers vegna stefnanda hafi ekki verið gefinn kostur á áframhaldandi verktöku fyrir varnarliðið, þegar samningur hans um sorpförgun var útrunninn. Stefndi hafi kosið að tilnefna nýjan verksala og hafi útskýrt, hvers vegna hann gerði það. Stefnandi hafi engan lagalegan rétt átt á því, að samið yrði við sig en ekki einhvern annan aðila. Stefndi hafi átt rétt á því að semja við annan verksala, eða eftir atvikum að efna til útboðs, eins og gert hafi verið á árinu 1996. Af þessum ástæðum geti stefnandi ekki gengið að því sem vísu, að hann hefði átt að fá verkið, og þaðan af síður að hann hefði átt að fá verkið á eigin verðforsendum, eins og byggt sé á í máli þessu. Meintir hnökrar í stjórnsýslu stefnda breyti hér engu. Í fyrsta lagi séu hnökrar þessir ósannaðir. Í öðru lagi, að því gefnu að þeir séu fyrir hendi, leiði þeir ekki sjálfkrafa til bótaskyldu. Meira þurfi að koma til. Hér hljóti að ráða úrslitum, að ekki hafi verið sjálfgefið, að stefnandi fengi verk þetta og hann alls ekki ráðið á hvaða verði. Stefndi hafi mátt semja við hvern, sem var, á grundvelli samningafrelsis og stjórnunarréttar, sem grundvallazt hafi á löggjöf um varnarliðið, eins og lýst sé hér að framan. Í áliti umboðsmanns Alþingis frá 30. ágúst 1993 sé tekið fram, að engin afstaða sé tekin til bótaskyldu stefnda í málinu. Ljóst sé, að skilyrði bótaskyldu sé m.a. að sönnuð séu orsakatengsl milli meintrar, bótaskyldrar ákvörðunar og afleiðinga hennar. Stefnandi í máli þessu geti ekki gengið út frá því sem sannaðri staðreynd, að hann hefði fengið, eða hefði átt að fá verkið á Keflavíkurflugvelli, að því gefnu, að málsmeðferð hefði verið eðlileg. Hann geti heldur ekki gengið út frá því sem sönnuðu, á hvaða verði hann hefði fengið verkið á sömu forsendum. Hér skipti fyrst og fremst máli, að stefnandi átti engan forgangsrétt að verkinu, eftir að samningstímabili hans við varnarliðið lauk. Í þessu sambandi verði að vekja athygli á því, að samningssamband stefnda og varnarliðsins annars vegar og stefnanda hins vegar hafi fyrst og fremst verið einkaréttarlegs eðlis, og ólögfestar reglur stjórnsýsluréttar hafi haft þar takmarkað gildi. Á þessum tíma höfðu stjórnsýslulögin ekki tekið gildi og nokkur óvissa sé um, hvaða stjórnsýslureglur, ólögfestar, hafi verið taldar í gildi á þessum tíma. Bótaskylda á grundvelli ólögfestra reglna þurfi að vera mjög skýr, ef hún sé þá fyrir hendi yfirleitt. Stefndi telji bótaskyldu á þessum grundvelli, í þessu samhengi, fráleita og andstæða meginreglum íslenzks skaðabótaréttar. Sjálfstætt álitamál í máli þessu sé, hvernig stefnandi hafi kosið að reka sitt fyrirtæki, eftir að samningstímabilinu við varnarliðið lauk á árinu 1992. Á þeim tíma virðist fyrirtækið hafa verið mjög stöndugt fjárhagslega. Stefnandi hefði getað hætt starfsemi á árinu 1992, leyst fyrirtækið upp og skipt eignum þess á milli hluthafa. Stefnandi hafi hins vegar kosið að halda áfram starfsemi þess og sýnist hafa tapað miklum fjármunum á næstu árum þar á eftir. Á þessum ákvörðunum stefnanda geti stefndi á engan hátt borið ábyrgð. Tölulegri kröfugerð stefnanda sé mótmælt í heild sinni. Fyrst og fremst sé því mótmælt, að stefndi beri bótaábyrgð gagnvart stefnanda. Sé bótaskylda hins vegar fyrir hendi að einhverju marki, sé tölulegri kröfugerð stefnanda aðallega mótmælt á eftirfarandi grundvelli: Tekjuviðmiðun stefnanda byggi á einhliða forsendum stefnanda sjálfs. Ekkert liggi fyrir um, að varnarliðið hefði samþykkt þessar forsendur. Á dskj. nr. 38, sem sé bréf varnarliðsins til stefnda og ritað í júlí 1995, komi fram, að þá telji varnarliðið sig hafa sparað $184.000 vegna sorpförgunar frá júní 1992 til júlí 1995, miðað við samning stefnanda og varnarliðsins. Ljóst sé af málsgögnum stefnanda, að hagnaður hans af sorpförgun fyrir varnarliðið hafi verið mjög mikill á tímabilinu frá 1985 til 1992, þrátt fyrir fjárfestingar og uppbyggingu. Stefnandi hafi ekki getað búizt við, að hagnaður þessi héldist óbreyttur áfram um ókominn tíma. Stefnandi hafi mátt gera ráð fyrir samkeppni og mun lægra verði fyrir þjónustu sína. Á sama hátt verði að gera athugasemdir við gjaldaviðmiðanir stefnanda. Ekkert liggi fyrir um, að gjöld ársins 1991 hafi staðið í stað verðbætt út viðmiðunartímabil stefnanda. Í matsgerð stefnanda sé ekkert tillit tekið til rekstrar stefnanda á viðmiðunartímabili hans. Ljóst sé, að fyrirtæki hans hafi lengst af verið rekið með halla, sem sýnist hafa þurrkað upp gilda sjóði þess frá árinu 1992. Stefndi telji, að leggja hefði þurft mat á þennan þátt í rekstri fyrirtækisins og t.d. meta, hver staða fyrirtækisins væri síðar, ef allri starfsemi hefði verið hætt þegar á árinu 1992. Öllum verðbótaviðmiðunum stefnanda við útreikning skaðabótakröfu sé mótmælt. Viðmiðunartímabili stefnanda með bótakröfu sé mótmælt sem of löngu. Ekkert liggi fyrir í málinu um, að varnarliðið hefði samið við stefnanda til fimm ára, miðað við þær forsendur, sem stefnandi byggi á í málinu. IV. Forsendur og niðurstaða: Fyrir dóminum gáfu skýrslu matsmennirnir, Bjarni Þórður Bjarnason og Árni Tómasson, og enn fremur Róbert Trausti Árnason, forstjóri fyrir Keflavíkurverktaka, og fyrrverandi skrifstofustjóri varnarmálaskrifstofu ríkisins og síðar ráðuneytisstjóri utanríkisráðuneytisins. Samkvæmt 3. gr. varnarsamningsins milli Íslands og Bandaríkjanna frá 5. maí 1951, sem og 4. tl. 6. gr. viðbætis við samninginn frá 8. maí 1951 um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þeirra, sbr. l. nr. 110/1951, eru verksamningar íslenzkra aðila við varnarliðið ekki frjálsir og fyrirtæki því ekki heimilt að semja beint við varnarliðið um verkframkvæmdir. Um þetta er ekki ágreiningur í málinu. Er og óumdeilt, að utanríkisráðuneytið hafi verið til þess bært að lögum að ákveða, hverjum væri heimilt að gera tilboð í verk hjá varnarliðinu og annast framkvæmdir á því. Hins vegar er fallizt á með stefnanda, að slík ákvörðun verði að byggjast á lögmætum sjónarmiðum og grundvallarreglum um jafnræði borgaranna. Samkvæmt bréfum varnarmálaskrifstofu utanríkisráðuneytisins til umboðsmanns Alþingis, dags. 6. ágúst 1992 og 14. apríl 1993, sem svör við fyrirspurn umboðsmanns í kjölfar kvörtunar stefnanda, er eina ástæða þess, að ákveðið var að semja við annað fyrirtæki en stefnanda um sorpförgun fyrir varnarliðið, sú, að utanríkisráðuneytið hefði þær ákvarðanir í hendi sér. Sú skýring, sem haldið er fram í greinargerð stefnda, að ástæðan hafi verið bágt atvinnuástand á Suðurnesjum kom fyrst fram í yfirlýsingu utanríkisráðherra á Alþingi löngu síðar, eða eftir að álit umboðsmanns Alþingis lá fyrir. Róbert Trausti Árnason, sem var skrifstofustjóri varnarmálaskrifstofu ríkisins á þessum tíma og svaraði fyrrgreindum fyrirspurnum umboðsmanns, skýrði svo frá fyrir dómi, að hann leyfði sér að halda, að pólitísk viðhorf hafi ráðið tilnefningu Njarðtaks í verkið. Sýnist sem skýringin um bágt atvinnuástand sé síðar til komin, og ósannað að ákvörðunin hafi verið tekin með það að leiðarljósi. Er því ósannað, að lögmæt, málefnaleg sjónarmið hafi verið viðhöfð við þá ákvörðun utanríkisráðuneytisins að synja stefnanda um heimild til þess að semja við varnarliðið um sorpförgun en veita í þess stað Njarðtaki hf. einu þann rétt. Bótakrafa stefnanda byggir á því, að stefndi hafi, með ólögmætri stjórnvaldsákvörðun, valdið stefnanda bótaskyldu tjóni. Byggir stefnandi m.a. á því, að sorpförgun fyrir varnarliðið hafi verið nánast eina verkefni stefnanda. Hann hafi sérbúið sig tækjum og búnaði til þess að annast sorpförgun fyrir varnarliðið, en á þessum tíma hafi verið til um það venja og jafnvel verið gerð um það krafa, að fyrirtæki, sem einkum önnuðust verkefni fyrir varnarliðið, störfuðu ekki á almennum samkeppnismarkaði, sem síðan hafi leitt til þess, að stefnanda hafi reynzt allt að því ókleift að hasla sér völl á öðrum sviðum á starfssvæði sínu, eftir að störfum hans fyrir varnarliðið lauk. Gegn andmælum stefnda er sú fullyrðing ósönnuð, að stefnandi hafi ekki mátt starfa á almennum samkeppnismarkaði, jafnhliða starfinu fyrir varnarliðið, og verður slík niðurstaða ekki leidd af l. nr. 110/1951. Til þess að gæta lögmætis og jafnræðissjónarmiða, eftir að Njarðtak hf. sýndi áhuga á verkinu, hefðu báðir aðilar þurft að eiga þess kost að gera tilboð í verkið. Liggur því ekkert fyrir um, að stefnandi hefði fengið verkið, ef jafnræðis hefði verið gætt í þeirri samkeppni. Þannig liggur t.d. fyrir yfirlýsing frá Varnarliðinu, dags. 28. júlí 1995, þar sem lýst er ánægju með störf Njarðtaks hf. og jafnframt að samningurinn við Njarðtak sé mun kostnaðarminni fyrir varnarliðið en samningurinn við stefnanda hafði verið, þannig að sparazt hefðu um $184.000. Sýnist Njarðtak hf. hafa getað boðið varnarliðinu mun hagstæðari kjör en stefnandi hafði áður gert. Með vísan til framanritaðs er ósannað, að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna þess að honum gafst ekki kostur á að bjóða í verkið á móti Njarðtaki hf., en því sjónarmiði er hafnað, að stefnandi hafi átt einkarétt til þess, eða betri rétt en Njarðtak hf., eftir að síðargreinda fyrirtækið hafði lýst áhuga á að gera tilboð í verkið, en fyrirtækið hafði verið samþykkt af utanríkisráðuneytinu sem hæfur viðsemjandi varnarliðsins. Ber því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir atvikum þykir rétt að aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu. Sigríður Ólafsdóttir héraðsdómari kvað upp dóminn. D Ó M S O R Ð : Stefndi, íslenzka ríkið, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, Stafness ehf., í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 39/1999
|
Kærumál Frávísunarúrskurður felldur úr gildi Res Judicata Málskostnaður Gagnsök
|
U, einkafirma Þ, hafði höfðað mál á hendur S til greiðslu söluþóknunar. Því máli var sjálfkrafa vísað frá dómi þar sem talið var að U skorti hæfi til þess að eiga sjálfstæða aðild að dómsmáli. Málskostnaður var ekki úrskurðaður. Þ höfðaði nú mál í eigin nafni gegn S. S gagnstefndi Þ vegna málskostnaðar sem S taldi sig hafa orðið fyrir í máli U gegn S en Þ krafðist frávísunar gagnsakar. Héraðsdómari féllst á þá kröfu. Talið var að í máli U gegn S, hefðu ekki verið skilyrði til að dæma Þ til greiðslu málskostnaðar samkvæmt 4. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og fæli úrskurður í því máli, þegar af þessum ástæðum, ekki í sér bindandi úrlausn um þá kröfu sem S hefði uppi í gagnsök. Þá var engan veginn talið leiða af 1. mgr. 129. gr. laga um meðferð einkamála, að krafa S um málskostnað í aðalsök gæti náð til kostnaðar hans af öðru dómsmáli. Var úrskurði héraðsdóms hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að taka gagnsökina til efnismeðferðar að nýju.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. janúar 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. febrúar sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar 1999, þar sem gagnsök í máli varnaraðila gegn sóknaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að úrskurði héraðsdómara verði hrundið og varnaraðila gert að greiða málskostnað í héraði og kærumálskostnað. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðili dæmdur til að greiða kærumálskostnað. I. Samkvæmt gögnum málsins starfrækir varnaraðili einkafirma með heitinu Uns rekstrarráðgjöf og fæst meðal annars við sölu skipa. Sóknaraðili veitti honum 20. janúar 1997 umboð til einkasölu á fiskiskipi sínu, Brimi SU 383. Sóknaraðili ritaði varnaraðila bréf 30. mars sama árs, sem aðilana greinir á um hvað falist hafi í. Sóknaraðili telur sig hafa þar afturkallað að öllu leyti söluumboð handa varnaraðila, en varnaraðili telur á hinn bóginn að sóknaraðili hafi aðeins afturkallað umboð sitt til einkasölu. Í maí 1997 fól sóknaraðili Friðrik Arngrímssyni héraðsdómslögmanni að selja skipið fyrir sig. Nokkru eftir það hafði varnaraðili forgöngu um viðræður milli forráðamanna sóknaraðila og Jökuls hf. um kaup félagsins á skipinu. Í kjölfarið gerði Jökull hf. skriflegt tilboð í skipið og var skjalið undirritað af varnaraðila fyrir hönd félagsins. Sóknaraðili kveðst hafa litið svo á að varnaraðili kæmi fram í þessum viðskiptum fyrir Jökul hf., en varnaraðili kveðst hins vegar hafa talið sig vinna að sölu skipsins fyrir sóknaraðila. Samningur komst á um kaup Jökuls hf. á skipinu. Að tilhlutan sóknaraðila annaðist fyrrnefndur lögmaður gerð skjala vegna kaupanna, annarra en tilboðsins, sem áður er getið. Einkafirma varnaraðila, Uns rekstrarráðgjöf, höfðaði mál 6. ágúst 1997 á hendur sóknaraðila til heimtu þóknunar að fjárhæð 7.003.125 krónur fyrir sölu á skipi hans. Eftir aðalmeðferð í því máli var kveðinn upp í Héraðsdómi Reykjavíkur úrskurður 25. maí 1998, þar sem því var vísað frá dómi sökum þess að stefnandann skorti hæfi til að eiga sjálfstæða aðild að dómsmáli. Í forsendum úrskurðarins sagði að málskostnaður yrði ekki dæmdur og var sú ákvörðun héraðsdómara áréttuð í úrskurðarorði. Úrskurðurinn var ekki kærður til Hæstaréttar. Með stefnu 29. júní 1998 höfðaði varnaraðili þetta mál í eigin nafni á hendur sóknaraðila til heimtu þeirrar þóknunar, sem fjallað var um í fyrra dómsmálinu, og var það þingfest 30. sama mánaðar. Sóknaraðili höfðaði gagnsök með stefnu á hendur varnaraðila, sem var birt 23. júlí 1998. Í gagnsökinni krafðist sóknaraðili greiðslu á 706.053 krónum, sem hann kvað vera kostnað sinn af fyrrnefndu máli einkafirma varnaraðila á hendur sér. Í stefnunni færði sóknaraðili í meginatriðum þau rök fyrir kröfu sinni að fyrra dómsmálinu hafi verið vísað frá vegna ástæðna, sem varði varnaraðila og hann beri ábyrgð á. Hafi varnaraðila verið saknæmt að höfða það mál eins og raun bar vitni og halda áfram rekstri þess í óbreyttu horfi eftir að sóknaraðili hafi gert athugasemd í greinargerð sinni um aðild einkafirma varnaraðila að því. Í greinargerð um gagnsökina krafðist varnaraðili þess aðallega að henni yrði vísað frá dómi. Héraðsdómari féllst á þá kröfu með hinum kærða úrskurði. II. Varnaraðili var ekki aðili að fyrrnefndu dómsmáli, sem lauk með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 25. maí 1998. Því hefði ekki verið fundin stoð í 4. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 að dæma varnaraðila sjálfan til greiðslu málskostnaðar í því máli, svo sem hann vísar nú til, enda snýr efni þess ákvæðis að málflutningsumboðsmanni málsaðila, en ekki fyrirsvarsmanni hans. Þegar af þessum ástæðum fól ákvörðun héraðsdómara um að dæma ekki málskostnað í því máli ekki í sér bindandi úrlausn um þá kröfu, sem sóknaraðili beinir nú með gagnsök sinni að varnaraðila. Standa því ákvæði 1. mgr. og 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 ekki gagnsökinni í vegi. Samkvæmt greinargerð sóknaraðila í aðalsök í héraði gerir hann þar kröfu um málskostnað að skaðlausu úr hendi varnaraðila. Af 1. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991 verður hins vegar engan veginn leitt að sú krafa geti náð til kostnaðar sóknaraðila af öðru dómsmáli, sem hann telur varnaraðila bera ábyrgð á. Eru þannig ekki efni til að vísa frá dómi kröfu sóknaraðila í gagnsök á þeirri forsendu að hún sé þegar til umfjöllunar í aðalsök. Samkvæmt framansögðu eru ekki efni til að verða við kröfu varnaraðila um að gagnsök sóknaraðila verði vísað frá dómi. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka gagnsökina til efnislegrar meðferðar. Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem er ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og er lagt fyrir héraðsdómara að taka gagnsök í málinu til efnismeðferðar. Varnaraðili, Þorsteinn Guðnason, greiði sóknaraðila, Sigurnesi hf., samtals 80.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.
|
Mál nr. 187/2016
|
Skaðabætur Einkahlutafélag Gjaldþrotaskipti
|
G-höllin hf. höfðaði mál gegn B og G og krafðist skaðabóta vegna vanrækslu þeirra að hlutast til um að bú G-hússins ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta eftir að félagið varð ógjaldfært. Eftir afturköllun á gjaldþrotaskiptabeiðni hafði rekstrarmunum félagsins verið ráðstafað með afsals- og kaupsamningi. Var lagt til grundvallar að á þeim tíma þegar umræddur samningur hafði verið gerður hefði G-húsið ehf. verið ógjaldfært með vísan til eldri dóma Hæstaréttar, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá kom fram að með samningnum hefði G-húsið ehf. staðið eftir rýrara að eignum til tryggingar fyrir aðrar lánadrottna þess og því hefði ráðstöfunin farið í bága við 1. mgr. 51. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Var því talið að B og G hefðu samkvæmt 1. mgr. 108. gr. sömu laga fellt á sig bótaábyrgð gagnvart G-höllinni ehf. sem lánadrottni félagsins vegna þess tjóns sem hann hefði orðið fyrir af þessum sökum.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirEiríkur Tómasson, Benedikt Bogason og Karl Axelsson. Áfrýjendur skutu málinu tilHæstaréttar 8. mars 2016. Þeir krefjast sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðarí héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hinsáfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.IEins og greinir í hinum áfrýjaða dómistofnaði Heiðar Steinsson á árinu 2005 Graníthúsið ehf., en hann er jafnframt einieigandi stefnda. Með kaupsamningi 6. desember sama ár keypti Viðhald og nýsmíðiehf. helmingshlut í Graníthúsinu ehf., en áfrýjendur eru eigendur þess félags.Frá þeim degi var áfrýjandinn Guðni eini stjórnarmaður félagsins en varamaður ístjórn var fyrrnefndur Heiðar. Áfrýjandinn Brynjar var skráður framkvæmdastjórifélagsins, en áfrýjendur fóru með prókúruumboð fyrir félagið.Um mitt ár 2011 hvarf Heiðar frá störfumhjá Graníthúsinu ehf., en aðila greinir á um tildrög þess, svo sem nánar errakið í hinum áfrýjaða dómi. Þótt Heiðar hafi hætt þátttöku í rekstri félagsinsvar ekki gerð breyting á stjórn þess eins og ranglega er staðhæft í héraðsdómi.Var skipan stjórnarinnar óbreytt fram yfir þau atvik sem reynir á við úrlausnmálsins.Með beiðni 9. nóvember 2012 fóráfrýjandinn Guðni þess á leit við Héraðsdóm Reykjavíkur, fyrir höndGraníthússins ehf., að bú félagsins yrði tekið til gjaldþrotaskipta, en efniþeirrar beiðni er lýst í héraðsdómi. Áður en úrskurður gekk um beiðnina var húnafturkölluð 18. sama mánaðar. Fljótlega eftir að beiðniGraníthússins ehf. um gjaldþrotaskipti á búi félagsins hafði verið afturkölluðráðstafaði það hluta af rekstarmunum sínum til Best buy ehf. með afsals- ogkaupsamningi 30. nóvember 2012. Kaupverðið nam 23.600.000 krónum og átti aðgreiða hluta þess með yfirtöku á skuldum við Viðhald og nýsmíði ehf. og Magnaehf., en það félag er eins og fyrrnefnda félagið í eigu áfrýjenda. Jafnframttók kaupandi að sér að greiða skuldbindingar við Landsbankann hf., semáfrýjendur voru í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Efni þessa samnings er réttilegalýst í héraðsdómi að öðru leyti en því að samningurinn var ekki aðeinsundirritaður af hálfu áfrýjandans Guðna heldur áfrýjendum báðum. Viðauki viðsamninginn var gerður 12. júní 2013, en með honum var frekari rekstrartækjumráðstafað til Best Buy ehf. fyrir 900.000 krónur. Tekið var fram í viðaukanumað kaupverðið hefði verið greitt með því að tæki og tól hefðu verið tekin upp ískuldir. Báðir áfrýjendur rituðu undir þennan samning fyrir hönd seljanda.Þegar hér var komið sögu hafði stefndi19. september 2012 höfðað mál á hendur Graníthúsinu ehf. til heimtu greiðsluvegna reikninga 31. mars og 19. ágúst 2011 á hendur því. Með dómi HéraðsdómsReykjaness 23. júlí 2013 var félaginu gert að greiða stefnda 4.232.234 krónurmeð dráttarvöxtum auk 600.000 króna í málskostnað. Á grundvelli dómsins fékkstefndi gert fjárnám hjá félaginu 19. september sama ár og var því lokið semárangurslausu að hluta. Að kröfu stefnda var bú félagsins síðan tekið tilgjaldþrotaskipta með úrskurði 30. janúar 2014. Lýstar kröfur í búið nemasamtals 67.370.214 krónum en eignir búsins við upphaf skipta voru óverulegar.Stefndi höfðaði í eigin nafni en tilhagsbóta fyrir þrotabúið riftunarmál á hendur annars vegar Viðhaldi og nýsmíðiehf. og hins vegar Magna ehf., sbr. 130. gr. laga nr. 21/1991 umgjaldþrotaskipti o.fl. Var byggt á því að þessi félög hefðu með fyrrgreindumafsals- og kaupsamningi 30. nóvember 2012 fengið greiddar skuldir meðóvenjulegum greiðslueyri í skilningi 134. gr. sömu laga. Með dómum Hæstaréttar12. maí 2016 í málum nr. 565/2015 og 566/2016 var greiðslum þessum rift og fjárkröfurá hendur félögunum teknar til greina. Var Viðhaldi og nýsmíði ehf. gert aðgreiða þrotabúinu 8.000.000 krónur með dráttarvöxtum og 1.400.000 krónur ímálskostnað en Magna ehf. að greiða 6.200.000 krónur með dráttarvöxtum og sömufjárhæð í málskostnað.IIStefndi reisir málatilbúnað sinn á þvíað áfrýjendur hafi vanrækt að hlutast til um að bú Graníthússins ehf. yrði tekiðtil gjaldþrotaskipta eftir að félagið varð ógjaldfært eins og miðað var við íbeiðni félagsins sjálfs 9. nóvember 2012. Með því að afturkalla þá beiðni 18.sama mánaðar og í kjölfarið ráðstafa rekstrarmunum félagsins með afsals- ogkaupsamningi 30. þess mánaðar og síðar með viðauka við samninginn 12. júní 2013hefðu áfrýjendur valdið tjóni sem falist hefði í því að eignum var komið undanskiptum sem ella hefði verið ráðstafað til greiðslu krafna. Við þetta hefðistefndi farið á mis við að fá fullnustu kröfu sinnar en á því beri áfrýjendurábyrgð sem fyrirsvarsmenn félagsins. Til stuðnings bótaskyldu vísar stefndi til2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991, 1. mgr. 108. gr. laga nr. 138/1994 umeinkahlutafélög og sakarreglunnar.Í fyrrgreindum dómum Hæstaréttar ímálum nr. 565/2015 og 566/2015 var lagt til grundvallar að á þeim tíma þegarumræddur samningur var gerður 30. nóvember 2012 hefði Graníthúsið ehf. veriðógjaldfært. Þessu hefur ekki verið hnekkt og hafa dómarnir því fulltsönnunargildi um þessi málsatvik, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála. Við þessar aðstæður í rekstri félagsins bar að grípa til ráðstafanatil að koma í veg fyrir greiðsluþrot en ella var áfrýjandanum Guðna sem einastjórnarmanni félagsins skylt að gefa það upp til gjaldþrotaskipta, sbr. 2.mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 og 1. mgr. 80. gr. laga nr. 138/1994. Jafnframter þess að gæta að sem framkvæmdastjóra félagsins mátti áfrýjandanum Brynjari veraljóst hvernig fjárhag félagsins var komið þótt honum bæri ekki sjálfum vegnaþeirrar stöðu að hlutast til um gjaldþrotaskipti á búi þess.Við þær aðstæður sem hér hefur veriðlýst stóðu áfrýjendur sameiginlega að samningnum 30. nóvember 2012 ogviðaukanum 12. júní 2013. Með samningnum var rekstrarmunum félagsins ráðstafaðfyrir endurgjald sem fólst í því að kaupandinn tók yfir skuldir við félög íeigu áfrýjenda og skuldir sem þeir voru í ábyrgðum fyrir. Þannig runnu engirfjármunir til félagsins, heldur stóð það eftir rýrara að eignum til tryggingar fyriraðra lánardrottna þess. Að þessu leyti fór ráðstöfun samkvæmt samningnum í bágavið 1. mgr. 51. gr. laga nr. 138/1994 um að fyrirsvarsmenn einkahlutafélagsmegi ekki gera nokkrar þær ráðstafanir sem fallnar eru til þess að aflaákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafaeða félagsins. Af því leiðir að áfrýjendur hafa samkvæmt síðari málslið 1. mgr.108. gr. sömu laga fellt á sig bótaábyrgð gagnvart stefnda sem lánardrottnifélagsins vegna þess tjóns sem hann hefur orðið fyrir af þessum sökum. Verðurþví niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest á þann veg sem í dómsorði greinir.Áfrýjendum verður gert að greiðastefnda málskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi á báðum dómstigum eins oggreinir í dómsorði. Dómsorð:Viðurkennd er skaðabótaskylda áfrýjenda, BrynjarsGuðmundssonar og Guðna Freys Sigurðssonar, vegna tjóns sem stefndi,Graníthöllin ehf., varð fyrir vegna afsals- og kaupsamnings 30. nóvember 2012við Best buy ehf. ásamt viðauka 12. júní 2013 við þann samning.Áfrýjendur greiði stefnda óskipt samtals 1.000.000krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 14. desember 2015.Mál þetta varhöfðað 5. janúar 2015 af stefnanda, Graníthöllinni ehf., Bæjarhrauni 26,Hafnarfirði, á hendur stefndu, Guðna Frey Sigurðssyni, Kvisthaga 1, Reykjavík,og Brynjari Guðmundssyni, Birkiási 15, Garðabæ. Dómkröfur stefnandaeru þær að stefndu verði in solidum dæmdir til greiðslu 4.832.234 króna meðdráttavöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtrygginguaf 700.063 krónum frá 30. apríl 2011 til 19. september sama ár, en af 4.232.234krónum frá þeim degi til 7. ágúst 2013, en af 4.832.234 kr. frá þeim degi tilgreiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmdir til að greiðahonum málskostnað. Stefndu gerðuaðallega kröfu um að máli þessu yrði vísað frá dómi, en til vara að stefnduyrðu sýknaðir af öllum kröfum stefnanda. Meðúrskurði 2. júní 2015 var fallist á frávísunarkröfu stefndu en með dómiHæstaréttar 13. ágúst 2015 í máli nr. 402/2015 var úrskurðurinn felldur úrgildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Í þinghaldi8. september 2015 var að ósk stefnanda ákveðið að skipta sakarefninu þannig aðfyrst yrði dæmt um bótaskyldu stefndu. Aðalmeðferð fór fram 24. nóvember 2015og málið dómtekið. I.Málsatvik eru þauað á árinu 2005 stofnaði Heiðar Steinsson Graníthúsið ehf. en hann er jafnframteigandi stefnanda, Graníthallarinnar ehf. Með kaupsamningi 6. desember 2005keypti Viðhald og nýsmíði ehf. 50% hlut í Graníthúsinu ehf., en eigendurViðhalds og nýsmíði ehf. eru stefndu, Guðni Freyr Sigurðsson og BrynjarGuðmundsson. Samkvæmt upplýsingum úr hlutafélagaskrá var stjórn félagsinssamkvæmt fundi 6. desember 2005 skipuð þannig að Guðni Freyr varð einistjórnarmaður Graníthússins ehf. en Heiðar varamaður í stjórn. Stefndi Brynjarvar skráður framkvæmdastjóri. Stefndu Guðni og Brynjar fóru með prókúrumboð.Stefnandi kveður aðHeiðari hafi verið bolað frá störfum um mitt ár 2011 og honum verið bönnuð komaá vinnustað félagsins. Félag Heiðars, Graníthöllin ehf., hafi átt verulegarfjárkröfur á hendur Graníthúsinu ehf. vegna verktöku, sem hafi falist ívinnuframlagi Heiðars við steinsmíðar fyrir Graníthúsið ehf. Stefndu kveða atvikhins vegar þau að forsendur sem Heiðar hafi gefið um stöðu Graníthússins ehf.,sem hafi verið forsenda kaupa Viðhalds og nýsmíði ehf. á 50% hlut í félaginu,hafi verið rangar. Það hafi þurft að leggja frekara fjármagn inn í reksturinnog það komið í hlut Viðhalds og nýsmíði ehf. Þá hafi Heiðar unnið gegnfjárhagslegum hagsmunum Graníthússins ehf. með því að veita vinum og kunningjumverulegan afslátt og að hann beri ábyrgð á rýrnun á lager félagsins. Heiðarhafi svo látið sig hverfa úr rekstri Graníthússins ehf., hafið reksturGraníthallarinnar ehf. í beinni samkeppni við Graníthúsið ehf. og leitað allraleiða til að koma Graníthúsinu ehf. í þrot.Í kjölfarið á ágreiningiaðila og brotthvarfi Heiðars frá Graníthúsinu ehf. mun stefndi Brynjar hafaorðið varamaður í stjórn félagsins og tekið við stöðu framkvæmdastjóra ogstefndi Guðni verið áfram stjórnarformaður. Graníthöllin ehf.höfðaði mál á hendur Graníthúsinu ehf. í september 2012 fyrir HéraðsdómiReykjaness til greiðslu skuldar vegna verktöku. Með dómi 23. júlí 2013, í málinr. E-1149/2012, var Graníthúsið ehf. dæmt til að greiða Graníthöllinni ehf.4.232.234 kr. auk dráttarvaxta og 600.000 kr. í málskostnað. Áður en sá dómurgekk hafði stefndi Guðni sem stjórnarmaður í Graníthúsinu ehf. krafist þess aðá grundvelli 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. yrði búfélagsins tekið til gjaldþrotaskipta. Í kröfunni sagði meðal annarseftirfarandi: „Samkvæmt ársreikningi 2011 liggur fyrir að félagið var rekið meðtapi árið 2011 uppá 4.743.382 kr. og eigið fé neikvætt um 8.375.024 kr. Einnigliggur fyrir samkvæmt ársreikningi að skuldir félagsins eru töluverðar og ljóstað það mun ekki geta staðið í fullum skilum við lánadrottna sína og ekki séðfram á að greiðsluörðugleikar muni líða hjá innan skamms.“ Krafa þessi varafturkölluð 18. nóvember 2012 án þess að úrskurður gengi um hana. Eftir þaðráðstafaði Graníthúsið ehf. þó nokkrum hluta eigna sinna til Best buy ehf., meðkaupsamningum 30. nóvember 2012 og 12. júní 2013, fyrir samtals 24.500.000 kr. Samningurinn frá30. nóvember 2012 ber yfirskriftina afsals- og kaupsamningur og er á milliGraníthússins ehf. og Best buy ehf. Samningurinn var undirritaður af Guðna Freyf.h. Graníthússins ehf. sem seljanda og Eggerti Arngrími Arasyni f.h. Best buyehf. sem kaupanda. Í 1. gr. kaupsamningsins segir að seljandi lofi að selja ogkaupandi að kaupa hluta af rekstri seljanda eða þá rekstrareiningu sem kallist plötusmíði,ásamt tækjum og áhöldum sem notuð væru í rekstrareiningunni. Samkvæmtsamningnum var kaupverðið 23.600.000 kr. Í 3. gr. var kveðið á um að kaupverðiðskyldi greiðast með eftirfarandi hætti: a) Með yfirtöku veðskuldar viðLandsbanka Íslands hf. með veði í vélum, að fjárhæð ca 3.900.000 kr. b) Meðyfirtöku yfirdráttarskuldar í Landsbanka Íslands hf. á tilteknumhlaupareikningi að fjárhæð ca 5.500.000 kr. c) Með yfirtöku hluta skuldar viðMagna ehf. ca 6.200.000 kr. d) Með yfirtöku hluta skuldar við Viðhald ogNýsmíði ehf. ca 8.000.000 kr. e) Kæmi fram mismunur í fjárhæðum í liðum a-cskyldi hann koma til hækkunar eða lækkunar á lið d. Þá var ákvæði í samningnumum að uppgjöri og afstemmingu milli aðila skyldi lokið eigi síðar en 31.desember 2013. Þá liggur fyrirafsals- og kaupsamningur frá 12. júní 2013, sem Guðni Freyr og Brynjarundirrituðu f.h. Graníthússins, þar sem Graníthúsið ehf. seldi Best buy ehf.rafmangslyftara og bílkrana ásamt vökvabúnaði.Á grundvellidómsins frá 23. júlí 2013 var að beiðni stefnanda gert fjárnám hjá Graníthúsinuehf. í tilteknum lausafjármunum en því lokið að öðru leyti án árangurs, hinn19. september 2013. Stefnandi kveður að þá fyrst hafi komið fram upplýsingar umað umræddir munir væru ekki lengur í eigu gerðarþola. Framangreindumkaupsamningum hafi ekki verið framvísað þótt þeir hafi samkvæmt dagsetninguþeirra verið þá þegar löngu verið gerðir. Það hafi fyrst með endurupptökumeints kaupanda á umræddri fjárnámsgerð þann 22. janúar 2014 sem samningunumhafi verið framvísað. Við endurupptöku fjárnámsins var því lokið að öðru leytián árangurs. Meðúrskurði Héraðsdóms Reykjaness 30. janúar 2014 var Graníthúsið ehf. tekið tilgjaldþrotaskipta, að kröfu stefnanda í máli þessu, og hefur stefnandi lýstkröfu í búið sem dómkrafa þessa máls tekur til. II. Stefnandibyggir á því að stefndu hafi brotið samþykktir Graníthússins ehf. og ákvæðilaga um einkahlutafélög, Graníthúsinu ehf., hluthöfum þess og öðrum kröfuhöfumtil tjóns, en á því beri stefndu einir ábyrgð. Með háttsemi sinni hafi stefndufellt á sig bótaábyrgð samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins og reglumlaga nr. 21/1991, einkum 64. gr., svo og samkvæmt ákvæðum laga nr. 138/1994.Byggir stefnandi kröfu sína á öllum þessum málsástæðum, saman og í sitthvoru lagi,en stefnandi telur sig hafa orðið fyrir tjóni sem nemi fjárhæð dæmdrar kröfu áhendur Graníthúsinu ehf. ásamt dæmdum málskostnaði samkvæmt dómi HéraðsdómsReykjaness frá 23. júlí 2013 í máli nr. E-1149/2012. Stefnandi kveður aðvið skýrslutöku skiptastjóra af fyrirsvarsmönnum Graníthússins ehf., þ.e.stefndu, hinn 25. febrúar 2014, hafi þeir staðfest að Graníthúsið ehf. hefðiverið með starfsemi fram til ársloka 2013, þrátt fyrir kaupsamning um sölu áeignum félagsins í árslok 2012, og að kaupandi hefði efnt samninginn að fullu.Þeir hafi skýrt það svo að Graníthúsið ehf. hafi gert leigusamning viðviðsemjanda sinn, Best buy ehf., um afnot tækja gegn greiðslu leigu, en tækinhafi þá þegar verið seld en verið ógreidd á þeim tíma að því er virðist. Samningurþessi hafi ekki fundist eða verið framvísað af hálfu fyrirsvarsmannaGraníthússins ehf. og bókhald félagsins hafi ekki fundist, en það sé vissulegaá ábyrgð beggja stefndu sem hafi gegnt stjórnunarstöðum í félaginu allt framtil þess að það var tekið til gjaldþrotaskipta, enda hafi kaupsamningurinn ekkilotið að sölu á hlutafénu sjálfu. Telur stefnandi aðkaupandi að rekstri Graníthússins ehf. hafi verið samverkamaður með stefndu viðað koma eignum undan og kippa þar með undan rekstrargrundvelli félagsins.Aðgerðir þessar hafi aldrei getað leitt til annars en að félagið yrði þá þegargjaldþrota, eins og raunin hafi verið í nóvember 2012, samkvæmt mati stefndusjálfra, sbr. gjaldþrotaskiptabeiðni sem félagið lagði fram í héraðsdómi íbyrjun nóvember 2012. Stefndi Guðni beri ábyrgð á því að tilkynna félagið tilgjaldþrotaskipta þegar svo hafi verið komið sem lýst var í beiðninni, semstjórnarmaður félagsins, sbr. ákvæði laga nr. 138/1994, en vanhöld á því leiðitil skaðabótaábyrgðar. Auk þess byggir stefnandi á því að stefnda Brynjari hafimátt vera kunnug þessi skylda, sem framkvæmdastjóri félagsins, og því borið aðtilkynna stjórn félagsins um þá athafnaskyldu. Vanræksla beggja stefndu í þessuefni leiði til þess að þeir bera óskipt ábyrgð á því tjóni sem stefnandi hafiorðið fyrir með því að fá ekki kröfu sína greidda.Samkvæmtkaupsamningi frá 30. nóvember 2012 virðist sem Graníthúsið ehf. hafi selt öllsín tæki og tól ásamt rekstri svo og lager, sem tilheyrði rekstrareiningunni,án frekari afmörkunar eða skýringar en ekki hafi neinni birgðatalningu veriðframvísað. Undir samninginn hafi báðir stefndu ritað vegna Graníthússinsehf. Stefnandi kveður aðsamkvæmt upplýsingum skiptastjóra í þrotabúi Graníthússins ehf. hafi einungisóverulegar eignir fundist í þrotabúinu. Um sé að ræða óverulegt magngranítsteina sem komið hafi verið fyrir í gámi, sem kaupandinn hafi haft yfirað ráða og verið í vörslu hans, en engar skýringar liggi fyrir um þá tilhögunsem telja verði mjög óvenjulega, sérstaklega þegar horft sé til þess aðGraníthúsið ehf. hafi haldið áfram rekstri á árinu 2013. Eftir að skiptastjórahafi tekist að fá gáminn í sínar vörslur hafi innihald hans, sem hafi veriðóverulegt, verið selt á innan við tvær milljónir. Ekki sé vitað hvað hafi orðiðum þann lager sem eftir stóð, en samkvæmt ársreikningi félagsins 2012 hafilagerinn verið metinn á rúmar 15 milljónir í árslok. Samkvæmt saldólista fyrir2013 fyrir alla bókhaldslykla, sem skiptastjóri hafi fengið í hendur, hafiengar birgðir verið færðar fyrir það ár. Ekki liggi fyrir neinar skýringar áþví en stefnandi telur að nýtt félag stefndu, Granítsteinar ehf., hafi nýttbirgðirnar í sínum rekstri. Stefnandi telur aðstefndu, sem fyrirsvarsmenn Graníthússins ehf., hafi verið eða mátt vera ljóst,þegar kaupsamningur á að hafa verið gerður 30. nóvember 2012, að Graníthúsiðehf. hafi ekki getað staðið í fullum skilum við lánardrottna á gjalddagakrafna, enda margar þeirra löngu gjaldfallnar og hafi numið verulegumfjárhæðum. Engar horfur hafi verið á að greiðsluörðuleikar félagsins myndu líðahjá innan skamms tíma. Þannig hafi stefndu verið skylt að gefa félagið upp tilgjaldþrotaskipta samkvæmt 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 og 1. mgr. 80. gr.laga nr. 138/1994 eigi síðar en í nóvember 2012, og áður en meinturkaupsamningur var gerður. Byggir stefnandi á því að skyldan hafi verið á báðumstefndu vegna tengsla þeirra við stærstu lánardrottna félagsins og að þeir hafií raun báðir verið stjórnendur þess, sem m.a. megi sjá í því að báðir stefnduundirrita kaupsamninginn um sölu á eignum félagsins. Hin óábyrga sala árekstri félagsins, án þess að króna væri greidd til þess, hafi aldrei getaðleitt til annars en að stefnandi yrði af heimtu kröfu sinnar, enda telurstefnandi að aðgerðir stefndu hafi beinlínis verið gerðar í þeim tilgangi og umleið til að tryggja greiðslu á kröfum félaga sem stefndu áttu og þannig tryggjasér efndir þeirra umfram aðra.Í þessu sambandiáréttar stefnandi að fyrrverandi stjórnarformaður Graníthússins ehf., stefndiGuðni, hafi óskað eftir því að félagið yrði tekið til gjaldþrotaskipta og lagtfram beiðni í héraðsdómi í því skyni aðeins þremur vikum áður en kaupsamningurer sagður gerður og 12 dögum eftir að beiðnin var dregin til baka. Slíkháttsemi sé saknæm og ólögmæt. Þegar gjaldþrotaskiptabeiðnin var lögð fram hafibáðum stefndu mátt vera ljóst að verulegt áframhaldandi tap hafi verið árekstrinum, líkt og ársreikningur 2012 staðfesti, og eigið fé verið neikvættum 22.213.458 kr. í lok þess árs. Það sévandséð af hverju stefndu hafi dregið gjaldþrotaskiptabeiðni félagsins til baka10 dögum eftir að hún var lögð fram, nema í þeim tilgangi að koma eignum undantil að greiða kröfur félaga í eigu stefndu sjálfra á hendur Graníthúsinu ehf.Stefndu beri þannig sönnunarbyrðina fyrir því að félagið hafi orðiðgreiðslufært á þessum 10 dögum sem liðu frá því að gjaldþrotaskiptabeiðnin varlögð fram og þar til hún var dregin til baka, en ekkert í málinu sýni aðfélagið hafi þá eða síðar verið greiðslufært.Stefnandi telur aðmeð því að stefndu hafi ráðstafað öllum eignum út úr félaginu með umræddumkaupsamningum hafi Graníthúsið ehf. verið gert að eignalausu félagi, án þess aðskeytt væri um hagsmuni stefnanda eða annarra lánardrottna þess en ekkertreiðufé hafi komið fyrir hið selda. Með samningunum hafi rekstrargrundvellinumverið kippt undan félaginu í því skyni að tryggja greiðslur á skuldumGraníthússins ehf. við félög í eigu stefndu, Viðhalds og nýsmíði ehf. og Magnaehf. Þá hafi skuldir þærsem kaupandi, Best Buy ehf., yfirtók og greiddi verið gamlar skuldir sem hafikomið fram í ársreikningum félagsins. Félög í eigu stefndu, Viðhald og nýsmíðiehf. og Magni ehf., hafi þannig fengið uppgerðar löngu gjaldfallnar skuldirsínar umfram aðra kröfuhafa Graníthússins ehf. og skekkt með því það jafnræðisem ríkja eigi á milli kröfuhafa, þ.m.t. stefnanda. Þá liggi ekkert fyrir um hvernig skuld Graníthússins ehf. viðViðhald og nýsmíði ehf. og Magna ehf. hafi orðið til og því mögulegt að hún séekki á rökum reist. Stefnandi telur því líkur til þess að eina markmið meðgreiðslu á skuldunum hafi verið að koma eignum undan gjaldþrotaskiptum þegarlegið hafi fyrir að skylt hafi verið að gefa bú félagsins upp tilgjaldþrotaskipta. Kaupsamningurinnfrá 30. nóvember 2012 hafi einnig leitt til þess að yfirdráttur Graníthússinsehf. hafi verið gerður upp, en stefndu hafi þar verið í persónulegum ábyrgðum.Með greiðslu yfirdráttarins hafi stefndu því losnað úr ábyrgð á kostnað annarrakröfuhafa. Hinn umþrætti kaupsamningur hafi sannanlega leitt til þess að eignirGraníthússins ehf. hafi ekki verið til fullnustu kröfuhöfum og að endurgjaldþað sem gefið var hafi leitt til þess að félög í eigu stefndu, sem hafi veriðkröfuhafar í þrotabúið, hafi fengið kröfur sínar greiddar að því marki semkveðið sé á um í samningnum umfram aðra kröfuhafa. Ráðstafanir þessar feli ísér brot á jafnræði kröfuhafa og séu stefndu saknæmar, enda bendi ekkert tilþess að nauðsynlegt hafi verið að greiða þessar upphæðir á þessum tíma, meðanekkert hafi verið greitt til annarra almennra kröfuhafa. Kaupsamningarnirhafi auk þess verið óheimilir þar sem ekki hafi verið leitað eftir undirritunHeiðars, þótt það hafi verið nauðsynlegt þar sem undirritun bæði varamanns ogstjórnarmanns hafi þurft til að rita firmað samkvæmt samþykktum félagsins.Telur stefnandi að sala á öllu eigum félagsins og rekstri falli sannanlega þarundir. Með því hafi stefndu sannanlega brotið samþykktir félagsins og ákvæðihlutafélagalaga, stefnanda til tjóns. Vegna þessa beri að beita ströngusakarmati. Stefnandi telurþannig að stefndu hafi verið skylt að gefa Graníthúsið ehf. upp tilgjaldþrotaskipta að minnsta kosti áður en umþrættir kaupsamningar eru sagðirgerðir og þeir hafi því brotið með saknæmum hætti gegn 2. mgr. 64. gr. laga nr.21/1991 og 1. mgr. 80. gr. laga nr. 138/1994. Með því að ráðstafa eignumGraníthússins ehf. með kaupsamningunum, eins og hag þess var komið, hafistefndu, með saknæmum og ólögmætum hætti, stofnað hagsmunum stefnanda ogannarra lánardrottna Graníthússins ehf. í verulega hættu. Stefndu hafi þannigvanrækt að gefa Graníthúsið ehf. upp til gjaldþrotaskipta þegar þeim hafi veriðþað skylt samkvæmt fyrrnefndum lagaákvæðum og vegna þessarar vanrækslu stefnduhafi stefnandi farið á mis við fullnustu kröfu sinnar. Stefndu séu þvískaðabótaskyldir vegna þess tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir af þessumsökum, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 og 1. mgr. 108. gr. laga nr.138/1994. Stefnandi hafi farið á mis við fullnustu kröfu sinnar, en eignir í þrotabúiGraníthússins ehf. séu óverulegar og dugi ekki til að greiðaskiptakostnaðinn. Stefnandi telur aðsameiginlegur bótagrundvöllur sé fyrir hendi gagnvart báðum stefndu þar semþeir hafi staðið einhuga að þeirri ákvörðun að gefa Graníthúsið ehf. ekki upptil gjaldþrotaskipta og báðir staðið að umþrættum kaupsamningum, sbr.undirritun beggja stefndu á báða kaupsamningana. Þá hafi báðir stefndu notiðgóðs af þeim aðgerðum sem þeir hafi báðir staðið fyrir, vegna eignarhaldsþeirra á þeim félögum sem fengu sínar kröfur greiddar. Stefnandi telur aðhreinn ásetningur hafi staðið að baki því vanrækslubroti stefndu að gefaGraníthúsið ehf. ekki upp til gjaldþrotaskipta og koma þannig eignum undan meðkaupsamningunum, til að greiða kröfur félaga í eigu stefndu sjálfra á hendurGraníthúsinu ehf. í trássi við hagsmuni stefnanda og annarra lánardrottnafélagsins. Stefndu hafi hvorki tekið ákvarðanir með hagsmuni Graníthússins ehf.að leiðarljósi né kröfuhafa eða hluthafa þess. Stefndu hafi verið að fylgjafram sínum eigin persónulegum hagsmunum. Stefnandi telur öllskilyrði 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 uppfyllt til að fella bótaábyrgð ástefndu. Stefndu sem fyrirsvarsmenn Graníthússins ehf. hafi ákveðnum skyldum aðgegna gagnvart félaginu sjálfu, kröfuhöfum og hluthöfum þess. Þá kröfu verði aðgera til stefndu að þeir hafi í meginatriðum vitneskju um rekstur félagsins ogmikils háttar ráðstafanir. Þannig verði þeir að vera meðvitaðir um hvaða kröfumsé beint að félaginu og hvenær gjalddagi krafnanna sé. Auk þess beri þeim aðhafa yfirsýn yfir eignir félagsins og hvaða möguleika félagið eigi til að komaþeim í verð, sem og vera meðvitaðir um tekjumöguleika félagsins, en félagiðhafi virst vera komið í verulega greiðsluörðugleika í lok árs 2012, sem hafi íraun staðið yfir allt frá árinu 2011. Stefndu hafi metiðþað sjálfir á grundvelli vitneskju sinnar um rekstur félagsins að Graníthúsiðehf. gæti ekki staðið í fullum skilum við lánardrottna sína og talið að ekkiyrði séð fram á að greiðsluörðuleikar myndu líða hjá innan skamms, sbr.gjaldþrotaskiptabeiðnina frá 9. nóvember 2012. Þá hafi steðjað að félaginu m.a.verulegar gjaldfallnar kröfur af hálfu hins opinbera, sem hefðu getað leitt tillokunar á rekstri þess. Hins vegar hafi stefndu dregið beiðnina til baka án þessað aðstæður hefðu breyst. Ekkert sé fram komið í málinu um að félagið hafigetað orðið sér úti um fé með aflahæfi sínu eða getað gengið á eignir sínar eðatekið fé að láni til þess að geta staðið í fullum skilum við alla lánardrottnaá gjalddaga á því 10 daga tímabili sem leið frá því að gjaldþrotaskiptabeiðninvar lögð fram og þar til hún var afturkölluð. Stefndu beri sönnunarbyrði fyrirhinu gagnstæða. Þá bendir stefnandijafnframt á að þegar meintur kaupsamningur hafi verið gerður 30. nóvember 2012hafi stefnandi þegar verið búinn að stefna Graníthúsinu ehf. til greiðslu ámjög hárri skuld og ljóst að ef krafan næði fram að ganga gæti Graníthúsið ehf.vart greitt þá skuld, sem svo hafi orðið raunin og leitt að lokum til þess aðstefnandi krafðist þess að Graníthúsið ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta.Stefnandi telur auk þess að þegar skuldir félags séu meiri en eignir, eins ogársreikningar Graníthússins ehf. fyrir bæði árin 2011 og 2012 sýni, sé eðlilegályktun að gefa bú félagsins upp til gjaldþrotaskipta, enda hafi reksturfélagsins ekki staðið undir rekstrarkostnaði þess samkvæmt fyrirliggjandiársreikningum og að mati stefndu sjálfra. Samkvæmtframangreindu hafi stefndu verið ljóst eða að minnsta kosti mátt vera ljóst,þegar kaupsamningarnir eru sagðir gerðir, að Graníthúsið ehf. gæti ekki staðiðí fullum skilum við lánardrottna sína á gjalddaga vegna fjárhagslegrar stöðufélagsins. Þannig hafi verið fyrirsjáanlegt, að minnsta kosti á þeim tíma þegarkaupsamningar eru sagðir gerðir, að greiðsluörðuleikarfélagsins myndu ekki líða hjá innan skamms tíma. Þá telur stefnandijafnframt að raunar strax í lok árs 2011 hafi átt að gefa félagið upp tilgjaldþrotaskipta þar sem útistandandi kröfur á félagið hafi samtals numið um27.000.000 kr. og margar þeirra komnar á gjalddaga, sbr. lista yfir skráðaógreidda reikninga á hendur Graníthúsinu ehf. ásamt gjalddaga hvers reiknings.Þá hafi yfirdráttarheimild félagsins, sem hafi verið hækkuð haustið 2011 í6.500.000 kr., verið fullnýtt og meira en það.Stefnandikveður að stefndu hafi ekki getað framvísað bókhaldi ársins 2013 og því óljósthvernig rekstri Graníthússins ehf. hafi verið háttað á þeim tíma. Á því beristefndu ábyrgð sem fyrirsvarsmenn félagsins. Stefnandi telur að ekkert írekstri félagsins á þeim tíma hafi létt af skyldum stefndu til að gefa félagiðupp til gjaldþrotaskipta en það styðjist einnig við fjárhæð kröfulýsinga íbúið. Megi leiða að því líkur að stefndu hafi verið fullkunnugt um það ínóvember 2012, þegar gjaldþrotaskiptabeiðni var lögð fram af þeirra hálfu, aðstaða félagsins væri í raun mun verri en fram kom í beiðninni, sbr. niðurstöðuársreiknings fyrir árið 2012. Stefndu hafi hlotið að vera kunnugt á þessutímamarki hver raunveruleg staða félagsins var, eða a.m.k. hafi þeim átt aðvera hún kunnug. Geti stefndu ekki skotið sér undan þeim skyldum sem á þeimhvíla í þessu efni. Stefnanditelur að stefndu hafi í raun skotið eignum og viðskiptavild félagsins undan þvíog komið í annað félag sem nú reki granítverksmiðju á sama stað og Graníthúsiðehf., undir nafninu Granítsteinar, en engin greiðsla hafi komið fyrirviðskiptavildina að því er séð verði. Það sé ófært að nýtt félag hafi getaðhafið rekstur undir nýrri kennitölu án þess að greiða krónu fyrir, enrekstrartekjur félagsins hafi verið tæpar 100 milljónir króna. Í málinu liggifyrir gögn sem sýni að Granítsteinar hafi þegar á árinu 2013 hafið rekstur áþeim verkstað sem Graníthúsið ehf. var áður með rekstur. Þá virðist semGranítsteinar ehf. sé í raun rekið af hálfu stefndu, en þeir sitji þar í stjórnog séu skráðir m.a. fyrir léni félagsins. Telur stefnandi að stefndu hafi íraun flutt rekstur Graníthússins ehf. yfir í nýtt félag án þess að greiðslakæmi fyrir. Þáverði ekki annað séð en að allur lager Graníthússins ehf. hafi í raun gengiðtil kaupanda, án þess að greitt hafi verið fyrir raunverð, en samkvæmtársreikningi 2012 hafi birgðir verið sagðar 15.763.229 kr. í árslok. Einungisóverulegar birgðir hafi fundist í gámi sem skiptastjóri seldi fyrir tæpar tværmilljónir króna. Engar skýringar liggi fyrir um hvað hafi orðið af þessumbirgðum en á því beri stefndu fulla ábyrgð. Áður hafi stefndu selt f.h.félagsins birgðir fyrir 7.600.000 kr. ef marka megi kaupsamninginn. Samkvæmtþví hafi birgðir í lok árs 2012 numið a.m.k. 23.363.229 kr. þegar horft sé tilbirgðastöðu samkvæmt ársreikningi þess árs að teknu tilliti til þess sem selthafi verið undir lok þess árs. Viðskiptakröfurog aðrar skammtímakröfur hafi verið sagðar 13.271.910 kr., en ekki hafi fengistupplýsingar um stöðu þeirra og gegn hverjum þær hafi verið, meðan ekkertbókhald sé til staðar. Þá hafi verið dulin eign í tækjum félagsins en bókfærtverð þeirra í árslok 2011 hafi verið 1.668.028 kr., en söluverð þeirra verið16.000.000 kr. samkvæmt kaupsamningi, sem stefnandi telur í lægri kantinum.Söluhagnaður eigna, sbr. ársreikning 2012, hafi því verið 14.331.972 kr. Verðiekki annað séð en að heildareignir félagsins hafi samkvæmt því verið 50.967.111kr. í árslok 2012. Skuldir félagsins í árslok 2012 hafi samkvæmt ársreikninginumið 51.729.200 kr. Viðskiptaskuldir hafi þá vaxið úr 6.101.821 kr. í18.688.326 kr. en engar skýringar hafi verið gefnar á því hverju þetta sæti eðaá færslu vaxtagjalda í rekstrarreikning, en einu vaxtaberandi skuldir félagsinshafi verið við Landsbanka Íslands hf. og numið mun lægri fjárhæðum þegar horftsé til vaxtagjalda áranna á undan. Stefnandibyggir á því að ef stefndu hefðu ekki dregið til baka gjaldþrotaskiptabeiðnifélagsins hefðu lánardrottnar líklega fengið fullnustu krafna sinna, þar semlíklegt sé að mun hærra söluverð hefði fengist fyrir tæki og lager, hefði þaðverið selt ásamt rekstri félagsins, en eins og áður sagði virðist ekki hafaverið greidd ein króna fyrir reksturinn sjálfan. Á því beri stefndu ábyrgðgagnvart stefnanda og öðrum kröfuhöfum svo og gagnvart hluthöfum, en tjónþeirra sé algert. Sönnunarbyrði um annað beri stefndu, þ.e. að sú vanrækslaþeirra hafi ekki verið þeim saknæm. Vegna þeirra aðgerða stefndu að selja eigurfélagsins nokkru síðar sé sakarmatið strangt en til sömu niðurstöðu leiði sústaðreynd að stefndu hafi haft persónulega hagsmuni af þessum ráðstöfunum aukþeirra nánu tengsla sem séu á milli stefndu og félaga sem eru tengd þeim svo ogkaupanda. Teljist þau nátengd í skilningi gjaldþrotaréttar. Stefnandibyggir á því að stefndu hafi báðum saman eða í sitthvoru lagi borið sú skyldasem kveðið sé á um í 64. gr. laga nr. 21/1991. Stefndi Guðni hafi verið einistjórnarmaður félagsins og því á hans borði að sinna skyldu þessari samkvæmtskýrum ákvæðum einkahlutafélagalaga, einkum 44. gr., sbr. 80. gr., sömu laga.Þá skyldu hafi einnig stefndi Brynjar borið samkvæmt sömu lagaákvæðum. Ákvæði2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 hafi að geyma svokallaða sakarlíkindareglu og því þurfistefndu að sýna fram á að vanræksla þeirra að gefa Graníthúsið ehf. ekki upptil gjaldþrotaskipta hafi ekki verið þeim saknæm. Stefnandi telur vandséð að súsönnun hafi tekist. Þá byggir stefnandikröfu sína einnig á almennu skaðabótareglunni sem leiði til sömu niðurstöðu,vegna vanrækslu stefndu og bótaskyldrar háttsemi þeirra við að gæta ekkihagsmuna kröfuhafa félagsins og hluthafa. Stefnandi byggirenn fremur á 108. gr. laga nr. 138/1994, þar sem kveðið sé á um að stjórnarmennog framkvæmdastjórar beri bótaábyrgð gagnvart hluthöfum eða öðrum sem verðifyrir tjóni vegna brota á ákvæðum laganna, en stefnandi telur að stefndu hafimeð framferði sínu brotið m.a. gegn 80. gr. laganna svo og 51. gr., sbr.umfjöllun hér að framan. Brotið felist í því að hafa ekki gefið félagið upp tilgjaldþrotaskipta þegar þeim hafi verið það skylt og háttsemi stefndu við sölu áeignum félagsins hafi brotið gegn 51. gr. laganna, þar sem stærstum hlutasöluandvirðisins hafi verið ráðstafað til greiðslu á skuldum við félög í þeirraeigu og gert það að verkum að ekki hafi verið neinar eiginlegar eignir eftir ífélaginu eða ekki fengist upplýsingar um afdrif annarra eigna. Á því beri báðirstefndu ábyrgð samkvæmt skýru ákvæði í einkahlutafélagalögum og samkvæmtalmennum bótareglum. Þá hafi stefndu brotið ákvæði laga nr. 145/1994 um bókhaldmeð því að færa ekki og varðveita bókhald Graníthússins ehf. ásamt því að geraársreikninga og með þeirri háttsemi sinni gert stefnanda ófært að greinarekstur félagsins og athafnir stefndu á árinu 2013. Leiði það með öðru til þessað sönnunarbyrði um gjaldfærni félagsins og önnur þau atvik, sem stefnandibyggir á, hvíli á stefndu.Stefnandi krefstdráttarvaxta af stefnufjárhæðinni og byggir á því tímamarki sem sé tilgreint ídómi þeim sem krafa þessi er byggð á, enda teljast vextirnir hluti af tjónistefnanda. Um lagarök vísarstefnandi til laga nr. 21/1991, einkum 2. mgr. 64. gr. um skyldu félagsstjórnartil að afhenda bú félags til gjaldþrotaskipta og skaðabótaábyrgð stjórnenda afþví tilefni. Þá er vísað til 1. mgr. 108. gr. laga nr. 138/1994, sbr. 1. mgr.80. gr. sömu laga, og annarra ákvæða laga nr. 138/1994, eftir því sem þau eigivið í málinu, og laga nr. 145/1994. Einnig er vísað til almennuskaðabótareglunnar og þess að strangt sakarmat gildi um saknæmi. Krafa um vextier studd við ákvæði laga nr. 38/2001. Þá er vísað til XXI. kafla laga nr.91/1991 um málskostnað.III. Stefndubyggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti. Stefndu telja ljóst aðHéraðsdómur Reykjaness hafi þegar fjallað um og fallist á dómkröfu málsins gegnGraníthúsinu ehf. Stefndu eigi því ekki aðild að þessu máli og leiði sáaðildarskortur til sýknu á grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála. Stefnandi geti ekki endurtekið fengið dæmda kröfu sína áhendur mismunandi aðilum, og auðgast í samræmi við það. Stefndu teljajafnframt að stefnandi sé ekki réttur aðili að máli þessu byggðu áskaðabótaákvæðum laga um einkahlutafélög. Verði talið að stefndu hafi valdiðGraníthúsinu ehf. tjóni sem stjórnendur sé það á færi þrotabús Graníthússinsehf. að höfða mál til heimtu skaðabóta úr hendi þeirra á grundvelli bótaákvæðalaga um einkahlutafélög en ekki stefnanda. Samkvæmt dómafordæmum þyrftistefnandi að sýna fram á að hann hefði orðið fyrir sérstöku tjóni, vegnameintrar saknæmrar háttsemi, umfram aðra kröfuhafa Graníthússins ehf. Enguslíku sé haldið fram af stefnanda.Þá telja stefndu aðmeð því að fallast á kröfu stefnanda yrði jafnræði kröfuhafa raskað og einumkröfuhafa umfram aðra gefið færi á að hagnast á greiðslu vegna meints tjónsfélagsins. Slíkt færi þvert gegn markmiðum ákvæða hlutafélagalaga oggjaldþrotaskiptalaga. Mál þetta sé ekkihöfðað í nafni þrotabúsins né heldur fyrir umboð þess eða framsal neinnarmeintrar kröfu frá þrotabúinu né heldur sé neinu slíku haldið fram í stefnu.Séu augljósir hagsmunir stefnanda af því að koma í veg fyrir slíka málshöfðunþrotabúsins gegn stjórnendum, þar sem þá yrði fjallað um bótaskylda háttsemifyrirsvarsmanns stefnanda, Heiðars, við stjórn og rekstur Graníthússins ehf. Af öllumframangreindum rökum leiði að sýkna beri stefndu á grundvelli 2. mgr. 116. gr.laga nr. 91/1991. Verði ekki fallistá kröfu stefndu um sýknu vegna aðildarskorts byggja stefndu á því að enginskilyrði bótaábyrgðar þeirra séu uppfyllt, hvorki á grundvelli almennuskaðabótareglunnar né á grundvelli sérstakra bótaákvæða, þ.m.t. 108. gr. lagaum einkahlutafélög. Stefndu halda þvífram að þeir hafi á engan hátt viðhaft saknæma háttsemi í störfum sínum semstjórnendur Graníthússins ehf. Þá telja stefndu að orsakatengsl skorti millihinnar meintu saknæmu háttsemi og meints tjóns stefnanda. Enn fremur hafi meinttjón ekki enn komið fram, enda sé skiptum á þrotabúi Graníthússins ekki lokið.Það sé því með öllu óljóst hversu mikið af lýstri kröfu stefnanda komi til meðað greiðast við gjaldþrotaskiptin. Þá telja stefndu sök Heiðars,fyrirsvarsmanns og eiganda stefnanda, þá þegar leiða til sýknu stefndu afkröfum stefnanda.Stefndu byggja áþví að ósannað sé að þrotabú Graníthússins ehf. sé nær eignalaust og aðfjármunir sem fengist hafa við sölu á birgðum nægi ekki til að greiðaskiptakostnað. Stefndu telja þetta ósannað og að stefnandi beri sönnunarbyrðinafyrir þessari staðhæfingu. Stefndu vísa í þessu sambandi til þess að skiptum séenn ólokið og riftunarmál til meðferðar fyrir dómi. Stefndu vísa á bugefasemdum stefnanda um réttmæti umræddra kaupsamninga við Best buy ehf., þ.m.t.dagsetningar þeirra, sem röngum og ósönnuðum. Sönnunarbyrði hvað þetta varðarhvíli á stefnanda. Þá mótmæla stefnduþeirri fullyrðingu stefnanda að stefndu hafi brotið samþykktir Graníthússinsehf. og halda því fram að þessi fullyrðing sé ekki nánar útskýrð í stefnumálsins. Einnig teljastefndu að stefnandi hafi á engan hátt útskýrt í hverju meint tjón hans felsteða þá á hvaða lagagrundvelli stefnandi telur sér kleift að sækja meint tjónhluthafa félagsins á hendur stefndu, í nafni Graníthallarinnar, en stefnandibyggi ekki á því að hann hafi orðið fyrir svokölluðu sértæku eðaeinstaklingsbundnu tjóni sem annar kröfuhafi félagsins í skilningi 108. gr.laga um einkahlutafélög. Ætti fullyrðing stefnanda við rök að styðjast yrði aðtelja að Heiðar væri með sama hætti ábyrgur og stefndu, og í raun ábyrgurumfram stefndu, vegna starfa sinna sem stjórnarmaður í félaginu ogframkvæmdastjóri. Þá sé umfjöllun ístefnu um leigusamning við Best Buy ehf. um afnot tækja, sem þá þegar hafiverið seld, afar óskýr og óljóst hverju byggt sé á. Stefndu segja að slíkursamningur hafi verið fullkomlega heimill og að stefnandi beri sönnunarbyrðinaum annað. Hvað varðar fullyrðingar stefnanda um meinta ábyrgð stefndu umtilvist bókhalds er á því byggt að ábyrgðin hvíli ekki síður á Heiðari, semhafi einnig verið hluthafi og stjórnandi félagsins á því tímabili sem meintbrot eiga að hafa átt sér stað, sbr. 3. mgr. 44. gr. laga um einkahlutafélög. Stefndu teljaóljóst af stefnu hvaða aðili stefnandi telur hafa verið „samverkamann“ í meintuundanskoti eigna en þessar aðdróttanir í stefnu séu rangar og ósannaðar.Stefndu telja einnig fullyrðingar stefnanda um meinta skyldu stefndu til aðgefa félagið upp til gjaldþrotaskipta í nóvember 2012 um margt óljósar og einkennilegarog stefnandi hafi ekki sýnt fram á að hið meinta tjón hafi myndast. Stefndukveða að það hafi verið að áeggjan lögmanns Heiðars, sem einnig sé lögmaðurstefnanda, að tekin hafi verið ákvörðun um að halda rekstrinum áfram ogafturkalla téða beiðni um gjaldþrotaskipti. Um meinta skyldustefndu að gefa félagið upp til gjaldþrotaskipta í nóvember 2012 segja stefnduað þar með bæri Heiðar, fyrirsvarsmaður og eigandi stefnanda, einnig slíkaskyldu sem stjórnarmaður og hluthafi félagsins. Slík skylda hvíli ekki lögumsamkvæmt á framkvæmdastjóra og ætti að sýkna stefnda Brynjar af þeim ástæðum.Hvað varðarumfjöllun stefnanda um lagerstöðu félagsins og birgðatalningar byggja stefndu áþví að Heiðar hafi séð um lager félagsins og ætti því að vera fyllilega ljóslagerstaða félagsins á hverjum tíma. Stefndu beri því ekki sök á skorti á lagereða öðru er varði framangreindar ráðstafanir. Þá sé þessi málsástæða stefnandahaldlaus í því ljósi að hún byggist enn og aftur á óljósri tilgreiningumeintrar saknæmrar háttsemi stefndu, án þess að greint sé á milli þeirra og ánþess að greint sé á milli þáttar Heiðars hvað þetta varðar.Þeirri fullyrðinguí stefnu er mótmælt að nýtt félag stefndu, Granítsteinar ehf., hafi nýttbirgðir ársins 2013 í rekstri sínum, stefndu til tekna. Þessi fullyrðing séóútskýrð og henni sé alfarið mótmælt sem rangri og ósannaðri og óljóst séhvernig þessi fullyrðing tengist máli þessu. Stefndu hafi ekki ráðstafað neinumeignum Graníthússins til Granítsteina, þvert á við það hvernig Heiðar hafi m.a.tekið viðskiptamenn frá Graníthúsinu og sölsað undir sig vefsíðu félagsins, ínafni stefnanda.Stefndu teljaósannað að sú staðreynd að Graníthúsið ehf. hafi ekki verið gefið upp tilskipta á þeim tímapunkti sem kaupsamningur var gerður 30. nóvember 2012 hafivaldið meintu tjóni stefnanda. Stefndu árétta að Heiðar hafi verið meirihlutaeigandihlutafjár í Graníthúsinu ehf. og á tímabili verið stjórnarmaður og því hafi súskylda ekki síður hvílt á honum. Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda sjálfs hvaðþetta varðar þurfi stefnandi að sanna að ef félagið hefði verið gefið upp tilgjaldþrotaskipta á þessum tímapunkti þá hefði stefnandi fengið kröfur sínargreiddar, sem hann beinir nú að stefndu, og meint tjón sitt bætt. Stefnandihafi ekki sýnt fram á það.Stefndu mótmælaþeirri fullyrðingu stefnanda að þeir beri sönnunarbyrði fyrir því að félagiðhafi orðið greiðslufært á þeim 10 dögum sem liðu frá framlagningugjaldþrotaskiptabeiðni og til afturköllunar hennar. Málatilbúnaður stefnanda sémeð þeim hætti að hann beri sjálfur sönnunarbyrðina fyrir því að hann hefðifengið kröfu sína greidda að fullu hefði gjaldþrotaskiptabeiðnin ekki veriðafturkölluð. Hugleiðingumstefnanda um réttmæti krafna Viðhalds og nýsmíði á hendur Graníthúsinu er vísaðá bug sem röngum og ósönnuðum. Stefndu telja umfjöllun um þetta atriði í stefnueinkennilega í ljósi þess að lýst krafa stefnanda sjálfs í þrotabúGraníthússins nemi rúmlega 19 milljónum króna og sé a.m.k. að hluta til orðintil áður en stefnandi hafi orðið til. Þá byggja stefndu áþví að orsakatengsl skorti milli meintrar vanrækslu stefndu og meints tjónsstefnanda. Meint tjón stefnanda sé heldur ekki sennileg afleiðing af hinnimeintu vanrækslu. Þá hafi stefnandi enga tilraun gert til að rökstyðja hvernigstefndu beri bótaábyrgð með þessum hætti umfram Heiðar, sem sé nátengdurstefnanda, og hvers vegna stefndu ættu að bera ábyrgð á tjónsvaldandi háttsemiHeiðars í rekstri Graníthússins. Í kjölfar gjaldþrotaskiptabeiðni stefndu hafilögmaður Heiðars, sem einnig er lögmaður stefnanda, óskað eftir að sú beiðniyrði afturkölluð og rekstri félagsins haldið áfram. Þá sé í engu rökstutt ístefnu hvernig afturköllun á gjaldþrotaskiptabeiðninni frýi Heiðar sjálfan sömuábyrgð og hann byggir nú á gagnvart stefndu, þ.e. hvernig Heiðar frýi sig fráábyrgð á því að hafa ekki sjálfur sem stjórnandi félagsins gefið það upp tilgjaldþrotaskipta á þeim tímapunkti sem hann nú heldur fram að stjórnendum hafiverið það skylt. Fullyrðingumstefnanda um meint undanskot eigna og að stefndu hafi ætlað að greiða kröfurfélaga í þeirra eigu á hendur Graníthúsinu er mótmælt sem röngum og ósönnuðum.Sömuleiðis fullyrðingum um að stefndu hafi við stjórn félagsins verið að gætapersónulegra hagsmuna við ákvörðunartöku um málefni félagsins. Markmiðið hafiverið að halda lífi í rekstrinum með endurskipulagningu og gera tilraun tilsátta við Heiðar. Það hafi einnig verið ástæða þess að lögmaður Heiðars hafióskað eftir að beiðnin yrði dregin til baka. Hvað varðar þámálsástæðu stefnanda að stefndu hafi ákveðnum skyldum að gegna, semfyrirsvarsmenn félagsins, gagnvart félaginu sjálfu, kröfuhöfum og hluthöfumþess, árétta stefndu að þessar sömu skyldur hafi hvílt á Heiðari og gera hefðiátt sömu kröfur til hans og stefndu, bæði sem stjórnanda og hluthafa félagsins.Hafi stefnandi orðið fyrir tjóni megi fyrst og fremst rekja það til háttsemiHeiðars sjálfs. Að lokum byggjastefndu á því að bótagrundvöllur máls stefnanda samkvæmt 1. mgr. 108. gr. lagaum einkahlutafélög, sbr. 134. gr. laga um hlutafélög, geti ekki leitt til þessað fallist verði á kröfur stefnanda, sbr. fyrri umfjöllun um vanreifun á aðild,skort á lögvörðum hagsmunum og sýknu á grundvelli aðildarskorts.Eftir ákvæðum 1.mgr. 108. gr. laga um einkahlutafélög séu stjórnarmenn og framkvæmdastjórareinkahlutafélags skyldir til að bæta félaginu það tjón sem þeir hafi valdiðfélaginu í störfum sínum. Samkvæmt skýru orðalagi umrædds ákvæðis sé þaðfélagið sem geti öðlast skaðabótakröfu á hendur umræddum aðilum, ekki ótengdurþriðji aðili líkt og stefnandi. Til að félagið gæti haft uppi slíkaskaðabótakröfu hefði hluthafafundur þurft að taka ákvörðun um slíka málshöfðungegn stjórnendum þess, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga. Engin slík ákvörðunhluthafafundar liggi fyrir. Fyrirsvarsmaðurstefnanda geti ekki nú, löngu síðar og í gegnum félag sem enga aðild eigi aðrekstri Graníthússins, krafist skaðabóta af stefndu með vísan til umræddsákvæðis laga um einkahlutafélög. Þetta styðji sýknukröfu stefndu á grundvelliaðildarskorts. Stefnandi hafi aldrei verið hluthafi Graníthússins ehf. og honumsé ókleift að byggja á því að hann teljist til „annars aðila“ samkvæmt 2. ml.1. mgr. 108. gr. laga um einkahlutafélög. Í málatilbúnaði stefnanda sé raunarekkert útskýrð tilvísun hans til 108. gr. laga um einkahlutafélög. Því ermótmælt að ákvæðið geti samkvæmt orðalagi sínu tekið til mögulegra kröfuhafafélags, enda sé í ákvæðinu látið hjá líða að geta kröfuhafa sérstaklega. Jafnvel þóttfallist yrði á að réttarsamband stefnanda og Graníthússins ehf. hafi verið meðþeim hætti að stefnandi gæti talist til annars aðila samkvæmt 2. mgr. 1. mgr.108. gr. sé deginum ljósara að bótaréttur stefnanda takmarkist viðeinstaklingsbundið tjón vegna ólögmætrar og saknæmrar háttsemi sem rekja megitil brota fyrirsvarsmanna félagsins á einkahlutafélagalögum eða samþykktumfélagsins, sbr. m.a. dóm Hæstaréttar frá 29. október 2009 í máli nr. 228/2009. Skaðabótaábyrgðgagnvart einstökum hluthöfum eða eftir atvikum öðrum aðilum skv. 2. ml. 1. mgr.108. gr. laga um einkahlutafélög komi með öðrum orðum aldrei til greina nema umsé að ræða einstaklingsbundið tjón sem rekja megi til ólögmætrar og saknæmrarháttsemi stjórnenda félags, enda sé meginreglan sú að skaðabótakrafan tilheyrifélaginu, sem komi fram fyrir hönd hluthafa og beri lögum samkvæmt að gætahagsmuna annarra sem hag hafa af rekstri félagsins.Verði fallist á þaðmeð stefnanda að tjón hans sé einstaklingsbundið og réttarsamband hans viðGraníthúsið ehf. hafi verið þess eðlis að honum sé samkvæmt 108. gr. laga umeinkahlutafélög heimilt að krefja einstaka stjórnendur þess milliliðalaust umskaðabætur, byggja stefndu á því að hvorki skilyrði 108. gr. né almennusakarreglunnar séu uppfyllt. Stefnandi hafi með engu móti fært sönnur á meðhvaða hætti háttsemi stefndu hafi falið í sér brot á einkahlutafélagalögum eðasamþykktum félagsins né útskýrt í hverju meint ólögmæt háttsemi hvors stefnduum sig felist eða hvernig þeir geti orðið sameiginlega ábyrgir umfram Heiðar,fyrirsvarsmann og eiganda stefnanda, sem að lögum hafi sjálfum borið að hafaeftirlit með rekstrinum. Skaðabótaskylda stefndu takmarkist við brot áeinkahlutafélagalögum og samþykktum félagsins eftir skýru orðalagi 2. ml. 1.mgr. 108. gr. Af þeim sökum byggja stefndu á því að ólögmæti háttsemi stefndusé ekki sannað. Að auki sé óútskýrt í stefnu hvernig háttsemi stefndu feli ísér brot á gjaldþrotaskiptalögum og bókhaldslögum. Önnur meint brot stefndu álögum um einkahlutafélög og lögum um hlutafélög eða samþykktum félagsins séueinnig óútskýrð og þar með hin meinta ólögmæta háttsemi sem á að hafa leitt tiltjóns stefnanda.Stefndu telja aðsaknæmi háttseminnar sé með öllu ósönnuð og kveða að mikið þurfi til að komatil að tiltekin athöfn verði metin stjórnarmanni í einkahlutafélagi til sakar,enda gangi víðtækar bótareglur á hendur stjórnendum slíkra félaga gegnmeginreglu félagaréttarins um takmarkaða ábyrgð. Þá byggja stefndu áþví að orsakatengsl og sennileg afleiðing milli háttsemi þeirra og meints tjónssé alfarið vanreifuð í stefnu. Í stefnunni sé gerð krafa um skaðabætur semsamsvari því að stefnandi hefði fengið kröfu sína gagnvart Graníthúsinu aðfullu greidda. Í hrópandi ósamræmi við þetta sé það að víða sé vikið að því ístefnunni að eignir félagsins hefðu aldrei nægt til greiðslu allra skulda þess,eigið fé félagsins hafi verið neikvætt um fleiri milljónir og í raun hafi staðafélagsins verið með þeim hætti að stjórnendum þess hafi borið skylda til aðgefa það upp til gjaldþrotaskipta. Af framangreindu megi ljóst vera að lítiðsem ekkert samhengi sé milli dómkrafna, málsástæðna og atvika og því farifjarri að stefnanda hafi tekist sönnun um orsakatengsl milli háttsemi stefnduog meints tjóns sem sé með öllu ósannað, bæði er varðar tilvist og umfang. Að lokum teljastefndu að „hvítþvottur“ stefnanda á háttsemi Heiðars, fyrirsvarsmannsstefnanda, og ábyrgð hans sem stjórnarmanns, framkvæmdastjóra og hluthafa,leiði sjálfkrafa til þess að stefndu í máli þessu verði sýknaðir, enda á enganhátt útskýrt með hvaða hætti þeir hafi valdið Graníthúsinu tjóni með háttsemisinni umfram Heiðar sjálfan eða af hverju stefnandi telur Heiðar engar skyldurhafa borið til að takmarka tjón sitt og stefnanda.Stefndu kveða aðreikningar þeir sem gefnir voru út vegna verktöku og Graníthúsið ehf. var dæmttil að greiða hafi verið útgefnir 31. mars 2011 og 19. ágúst 2011. Dómur í máliE-1149/2013 sé á hendur Graníthúsinu ehf. en ekki stefndu og geti sá dómur ekkilegið til grundvallar meintri bótaskyldu stefndu. Þegar af þeirri ástæðu séuallar meintar bótakröfur stefnanda á hendur stefndu fyrndar, enda verði aðbyggja á dagsetningum reikninga að frágengnum umræddum dómi sem varði ekkistefndu og rýfur ekki fyrningu meintra krafna á hendur stefndu.Fyrningarfrestur umrædds dóms sé meintum kröfum stefnanda á hendur stefnuþannig óviðkomandi. Af öllu framangreindu leiðir að skilyrði laga umeinkahlutafélög og laga um hlutafélög, um skaðabótaábyrgð stjórnenda og almennuskaðabótareglunnar, sem stefnandi byggir málatilbúnað sinn á, séu í enguuppfyllt og beri þar af leiðandi að sýkna stefndu af kröfum stefnanda. Um lagarök vísastefndu til almennuskaðabótareglunnar og þeirra skilyrða sem fram komi samkvæmt skilgreininguhennar sem og ákvæða laga um einkahlutafélög og laga um hlutafélög varðandiskaðabótaábyrgð stjórnenda. Einnig vísastefndu til þeirra ríku krafna sem gerðar séu svo stjórnendur hlutafélagateljist persónulega skaðabótaskyldir. Hvað varðarmálskostnaðarkröfu er vísað til 1. mgr. 130. gr. og 1. mgr. 131. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála, en vegna greiðslu virðisaukaskatts er vísað tillaga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. IV. Einsog rakið hefur verið krefst stefnandi þess að viðurkennd verði bótaskyldastefndu vegna saknæmrar háttsemi stefndu við stjórn Graníthússins ehf.Stefnandi byggir á því að stefndu hafi fellt á sig bótaábyrgð samkvæmt 2. mgr.64. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., 108. gr. laga nr. 138/1994um einkahlutafélög og almennu skaðabótareglunni. Stefndukrefjast sýknu vegna aðildarskorts stefnanda þar sem honum sé ekki heimiltsamkvæmt 108. gr. laga nr. 138/1994 að höfða málið og að þrotabúið hefði sjálftþurft að höfða málið eða eftir heimild skiptastjóra, sbr. 130. gr. laga nr.21/1991. Samkvæmt 108. gr. laga nr. 138/1994 á stefnandi sjálfstæðan rétt tilað leita réttar síns gagnvart stefnda Guðna, sem var stjórnarmaðurGraníthússins ehf., og stefnda Brynjari, sem var framkvæmdastjóri, vegna tjónssem þeir kunna að hafa valdið stefnanda í störfum sínum. Stefnandi á lögvarðahagsmuni af því að leita annarra leiða til að fá kröfu sinni fullnægt en aðlýsa kröfu á hendur þrotabúi Graníthússins, eins og með skaðabótum úr hendistefndu. Stefnandi getur því höfðað mál þetta og þarf ekki til þess heimildskiptastjóra. Þá er málsgrundvöllur stefnanda í máli því sem hér er tilúrlausnar annar en í máli stefnanda gegn Graníthúsinu ehf. og málið er ekki ámilli sömu aðila. Er því hafnað að sýkna beri stefndu vegna aðildarskorts. Samkvæmt 2. mgr.64. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 16. gr. laga nr. 95/2010, er skuldara, sem erbókhaldsskyldur, skylt að gefa bú sitt upp til gjaldþrotaskipta þegar svo erorðið ástatt fyrir honum að hann geti ekki staðið í fullum skilum við lánardrottnasína þegar kröfur þeirra falla í gjalddaga og ekki verður talið sennilegt aðgreiðsluörðugleikar hans muni líða hjá innan skamms tíma. Láti þeir sem bærireru um að taka ákvörðun um að leita gjaldþrotaskipta á búi slíks skuldara, semekki er einstaklingur, það hjá líða bera þeir skaðabótaábyrgð gagnvartlánardrottnum skuldarans að því leyti sem þeir fara af þessum sökum á mis viðfullnustu krafna sinna, enda sýni þeir ekki fram á að sú vanræksla hafi ekkiverið þeim saknæm. Í 1. mgr. 80. gr. laga nr. 138/1994 er jafnframt kveðið á umskyldu félagsstjórnar til að afhenda bú félags til gjaldþrotaskipta, eftir þvísem mælt er fyrir um í ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Ákvæði 2. mgr. 64.gr. laga nr. 21/1991 hefur að geyma svokallaða sakarlíkindareglu og það eru þvístefndu sem þurfa að sýna fram á að sú vanræksla að gefa Graníthúsið ehf. ekkiupp til gjaldþrotaskipta sé þeim ekki saknæm. Þegar litið er tilársreiknings Graníthússins ehf. fyrir árið 2011, um tap á árinu, og til tapssem kemur fram í ársreikningi 2012, og þess að lögð var fram beiðni fyrirHéraðsdómi Reykjaness 9. nóvember 2012 um gjaldþrotaskipti á Graníthúsinu ehf.,á grundvelli þess að félagið gæti ekki staðið í skilum við lánardrottna sína ogsá ekki fram á að greiðsluörðugleikar myndu líða hjá innan skamms, verður aðtelja að félagið hafi verið ógjaldfært og skylt hafi verið að gefa búið upp tilgjaldþrotaskipta. Beiðnin um gjaldþrotaskipti frá 9. nóvember var hins vegarafturkölluð 18. sama mánaðar þrátt fyrir að fjárhagsstaða félagsins hefði ekkibreyst til betri vegar. Stefndu hafa ekki sýnt fram á að réttlætanlegt hafiverið að afturkalla beiðnina og að aðstæður hafi verið þannig að ekki hafiverið lengur fyrir hendi skylda til að gefa búið upp til gjaldþrotaskipta.Stefndu vanræktu þannig skyldu til að gefa bú Graníthússins ehf. upp tilgjaldþrotaskipta, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 og 1. mgr. 80. gr. laganr. 138/1994, áður en hinn umdeildi kaupsamningur var gerður 30. nóvember 2012.Með samningnum var hluta af rekstri Graníthússins ehf. ráðstafað til Best buyehf. án þess að peningagreiðsla kæmi fyrir og stefndu losnuðu úr persónulegumábyrgðum fyrir veðskuld við Landsbankann hf. og yfirdráttarskuld. Því varjafnframt þannig komið fyrir að teknar voru yfir skuldir við félög í eigustefndu, Viðhald og nýsmíði ehf. og Magna ehf. Með þessu stofnuðu stefndu meðsaknæmum og ólögmætum hætti hagsmunum stefnanda og eftir atvikum annarraskuldheimtumanna í hættu og brutu jafnframt gegn 51. gr. laga nr. 138/1994, enþar segir að þeir sem hafa heimild til að koma fram fyrir hönd félags megi ekkigera nokkrar ráðstafanir sem eru fallnar til þess að afla ákveðnum hluthöfumeða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins. Samkvæmtframansögðu hafa stefndu bakað sér bótabyrgð gagnvart stefnanda samkvæmt 2.mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991, 108. gr. laga nr. 138/1994 og almennuskaðabótareglunni, stefndi Guðni sem stjórnarmaður og stefndi Brynjar semframkvæmdastjóri á þeim tíma sem hér skiptir máli. Fyrirsvarsmaður stefnanda,Heiðar, var ekki í stjórn Graníthússins ehf. eða kom að rekstri félagsins áþeim tíma sem hér skiptir máli og geta stefndu því ekki byggt sýknukröfu sína áeigin sök stefnanda. Óvissa er um hugsanlega úthlutun upp í kröfu sóknaraðilavið gjaldþrotaskiptin á búi Graníthússins og verður bótaskylda stefndu gagnvartstefnanda viðurkennd með þeim hætti sem greinir í dómsorði. Eftir þessumúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála ber að dæma stefndu til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykirhæfilega ákveðinn, með hliðsjón af umfangi málsins, 1.500.000 krónur. Dóm þennan kveðurupp Sandra Baldvinsdóttir héraðsdómari.D ó m s o r ð:Viðurkennd erskaðabótaskylda stefndu, Guðna Freys Sigurðssonar og Brynjars Guðmundssonar,vegna tjóns sem stefnandi, Graníthöllin ehf., kann að hafa beðið vegna þess aðGraníthúsið ehf. var ekki gefið upp til gjaldþrotaskipta og kaupsamningar 30.nóvember 2012 og 12. júní 2013 voru gerðir.Stefndu greiðistefnanda óskipt 1.500.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 739/2017
|
Skipulag Stjórnsýsla Flýtimeðferð
|
S o.fl. höfðuðu mál gegn sveitarfélaginu V og Í ehf. og kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðun V um staðfestingu á deiliskipulagsbreytingu fyrir nánar tilgreint iðnaðarsvæði í sveitarfélaginu þar sem Í ehf. hugðist reisa súrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju. Var málið rekið samhliða öðru máli sem S o.fl. höfðu höfðað vegna þriggja byggingarleyfa sem V hafði gefið út til Í ehf. vegna verksmiðjunnar og til úrlausnar var í dómi Hæstaréttar í máli nr. 738/2017. Byggðu S o.fl. á því að málsmeðferð V við deiliskipulagsbreytinguna hefði ekki samræmst ákvæðum skipulagslaga nr. 123/2010 og að skipulagsbreytingin væri háð efnislegum annmörkum sem leiða ættu til ógildingar hennar. Var meðal annars á því byggt af hálfu S o.fl. að deiliskipulagið hefði ekki sætt umhverfismati í samræmi við lög nr. 105/2006 um umhverfismat áætlana og skipulagslög og að skort hefði á að samráð hefði verið haft við S o.fl. við vinnslu og samþykkt deiliskipulagsbreytingarinnar. Þá hefði breytingin bæði gerbreytt eðli deiliskipulagsins og eyðilagt innra samræmi þess. Héraðsdómur hafnaði öllum málsástæðum S o.fl. og taldi að ekki hefði verið sýnt fram á að nokkrir þeir annmarkar hefðu verið á meðferð málsins sem leitt gætu til þess að fallist yrði á kröfur þeirra. Voru V og Í ehf. því sýknuð af kröfu S o.fl. og staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson og Markús Sigurbjörnsson, GarðarGíslason settur hæstaréttardómari, Gunnlaugur Claessen fyrrverandihæstaréttardómari og Ingibjörg Þorsteinsdóttir héraðsdómari. Áfrýjendur skutumálinu til Hæstaréttar 28. nóvember 2017. Þau krefjast þess að felld verði úrgildi ákvörðun stefnda Sveitarfélagsins Voga 24. maí 2016, sem birt var íB-deild Stjórnartíðinda 15. júní sama ár, um breytingu á deiliskipulagi fyririðnaðarsvæði við Vogabraut. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði ogfyrir Hæstarétti.Stefndu krefjasthvor fyrir sitt leyti staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrirHæstarétti.Mál þetta sætir flýtimeðferð samkvæmt XIX. kafla laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála.Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.Áfrýjendum verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstaréttieins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Héraðsdómur skalvera óraskaður.Áfrýjendur,Sigríður Jónsdóttir, Ólafur Þór Jónsson, Hörður Einarsson og Reykjaprent ehf.,greiði óskipt stefndu, Sveitarfélaginu Vogum og Ísaga ehf., hvorum fyrir sig1.500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur HéraðsdómsReykjaness 8. nóvember 2017.Málþetta, sem var dómtekið 20. október 2017, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjanessaf Sigríði S. Jónsdóttur, Hvassaleiti 56-58, Reykjavík, Ólafi Þór Jónssyni,Sléttuvegi 31, Reykjavík, Herði Einarssyni, Seljugerði 9, Reykjavík, ogReykjaprenti ehf., Síðumúla 14, Reykjavík, með réttarstefnu birtri 8. mars 2017og þingfestri 10. s.m. á hendur Ísaga ehf. og Sveitarfélaginu Vogum, Iðndal 2,Vogum. Dómkröfur stefnenda, hvers umsig, eru þær að felld verði úr gildi ákvörðun Sveitarfélagsins Voga frá 24. maí2016, sem birt var í B-deild Stjórnartíðinda 15. júní 2016, um breytingu ádeiliskipulagi fyrir iðnaðarsvæði við Vogabraut. Þá krefjast stefnendur, hverfyrir sig, málskostnaðar. Stefndi Sveitarfélagið Vogarkrefst sýknu af kröfum stefnenda. Þá gerir stefndi kröfu um málskostnað úrhendi stefnenda. Stefndi Ísaga ehf. krafðist þessaðallega að kröfum stefnenda yrði vísað frá dómi. Til vara var þess krafist aðstefndi yrði sýknaður af kröfum stefnenda. Þá gerði stefndi kröfu um málskostnað. Með úrskurði 12. júlí 2017 varfrávísunarkröfu stefnda Ísaga ehf. hafnað. I. Mál þetta er að rekja tilfyrirætlana stefnda um byggingu súrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju íSveitarfélaginu Vogum. Um er að ræða 750 m2 stálgrindarhús, klætt meðálklæðningu. Verksmiðjunni er ætlað að framleiða súrefni og köfnunarefni úrandrúmsloftinu. Með bréfi 17. september 2015 leitaði stefndi eftir lóð áVogabraut í Vogum. Í bréfinu er framleiðsluferli verksmiðjunnar lýst meðeftirfarandi hætti: „Vinnsluferliðer þannig að útiloft er dregið í gegnum loftsíu þar sem ryk og önnur óhreinindieru hreinsuð. Eftir síun fer loftið í gegnum loftpressu sem þjappar loftinu íþrepum upp í 15 – 16 bar þrýsting. Við samþjöppun hitnar loftið í 100 – 120 °Cog því er það kælt niður í u.þ.b. 10 - 15 °C. Kælda loftið er síðan hreinsaðfrekar þar sem CO, CO2 og „hærri“ vetniskolefni eru fjarlægð. Síðanfer hreinsaða loftið inn í skilju („Cold Box“) og er kælt (fryst) niður ívarmaskipti þar til það fer yfir á vökvaform (fljótandi form). Þá er súrefni ogköfnunarefni aðskilið með mismun á þrýstingi og hitastigi. Efnin eru síðanflutt yfir í geymslutanka. Reiknað er með að verksmiðjan verði fjarstýrð afstarfsmönnum ÍSAGA/Linde eins á sama hátt og gert er í dag á Breiðhöfða og Hæðarenda.Í fyrstu er ekki reiknað með að starfsmenn verði dags daglega staðsettir íverksmiðjunni. Tankbílar koma að verksmiðjunni daglega og sækja efni [...].“ Hæðverksmiðjunnar skyldi vera 27 m auk tanka sem væru 10-15 m háir og þurfti þvídeiliskipulagsbreytingar fyrir iðnaðarsvæðið við Vogabraut. Hinn 16. desember2015 samþykkti bæjarstjórn Sveitarfélagsins Voga að auglýsa tillögu aðbreytingu á deiliskipulaginu fyrir iðnaðarsvæðið við Vogabraut vegna áforma umbyggingu súrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju. Tillagan var auglýst tilkynningar 21. desember 2015 með fresti til athugasemda til 1. febrúar 2016. Varí tillögunni gert ráð fyrir verksmiðjunni á lóð að Hraunholti 7. Í greinargerðsem fylgdi deiliskipulagsuppdrætti kemur fram að breyting á deiliskipulagisamkvæmt tillögunni væri fólgin í eftirfarandi: „Bætt er við húsagerð d þar semhægt verður að hafa, auk iðnaðarhúsnæðis með hámarkshæð 13 metrar, skilju ogtanka til súrefnis- og köfnunarefnisframleiðslu, með hámarkshæð 27 metrar. Lóðvið Hraunholt 7 er breytt úr húsagerð B í húsagerð D.“Meðbréfi 1. febrúar 2016 gerðu stefnendur athugasemdir við tillöguna. Tillagan varhins vegar samþykkt í bæjarstjórn 24. febrúar 2016 og send Skipulagsstofnun tilathugunar, í samræmi við 1. mgr. 43. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Skipulagsstofnuntilkynnti sveitarfélaginu með bréfi 17. mars 2016 að hún gæti ekki tekiðafstöðu til tillögunnar, þar sem nánari upplýsingar vantaði um hina áformuðustarfsemi á lóðinni að Hraunholti 7. Lóðinað Hraunholti 7 er í sameign stefnenda, Sveitarfélagsins Voga og fleiri aðila,þ.e. sameigendanna að Heiðarlandi Vogajarða. Samhliða fyrirhuguðumskipulagsbreytingum hóf sveitarfélagið viðræður við aðra landeigendur um kaup álóðinni en aðilar náðu ekki saman um kaupin. Ákvað sveitarfélagið því aðúthluta stefnda Ísaga ehf. annarri lóð á svæðinu í eigu sveitarfélagsins, þ.e.Heiðarholti 5. Hinn15. mars 2016 var lögð fram á fundi umhverfis- og skipulagsnefndar ný tillagaað breytingu á deiliskipulagi iðnaðarsvæðisins við Vogabraut þar sem gert varráð fyrir fyrirhugaðri starfsemi að Heiðarholti 5. Samþykkt var að tillaganyrði kynnt í samræmi við 4. mgr. 40. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 og íkjölfarið auglýst í samræmi við 1. mgr. 41. gr. sömu laga. Hinn 23. mars 2016samþykkti bæjarráð formlega að úthluta til stefnda lóð nr. 5 við Heiðarholt,með fyrirvara um að fyrirtækið uppfyllti skilyrði m.a. um hljóðvist á svæðinu. BæjarstjórnSveitarfélagsins Voga samþykkti 30. mars 2016 að auglýsa tillögu að breytingu ádeiliskipulagi skv. 1. mgr. 43. gr. skipulagslaga nr. 123/2010, fyririðnaðarsvæði við Vogabraut vegna breyttrar staðsetningar á fyrirhugaðrisúrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju sem til stæði að reisa á iðnaðarsvæðinu.Tillagan var auglýst 31. mars 2016 og gerðu stefnendur athugasemdir viðskipulagstillöguna með bréfi 17. maí 2016. Hinn14. apríl 2016 gerðu Sveitarfélagið Vogar og stefndi með sér samkomulag umlóðina að Heiðarholti 5, gjöld af henni o.fl. Í samkomulaginu kemur fram að íaðalskipulagi væri nærliggjandi íbúðarsvæði merkt IB 3-2 og að samkvæmt fyrirliggjandigögnum um hljóðvist frá verksmiðjunni muni viðmið um hámarkshávaða að nóttu til(40db) ná inn á hið skipulagða svæði. Stefndi Sveitarfélagið Vogar lýsi þvíhins vegar yfir að hann muni ekki krefja stefnda Ísaga ehf. um aðgerðir til aðhávaðamörkin yrðu innan tilgreindra viðmiðunarmarka heldur myndi sveitarfélagiðleysa þau mál í úrvinnslu deiliskipulags svæðisins þegar þar að kæmi. Þásamþykkti sveitarfélagið að stefndi Ísaga ehf. hefði forgang að tilteknum lóðumvið Heiðarholt. Meðtölvupósti 18. mars 2016 óskaði skipulags- og byggingarfulltrúiSveitarfélagsins Voga eftir umsögn Skipulagsstofnunar um hina nýjudeiliskipulagstillögu. Í svari starfsmanns Skipulagsstofnunar 14. apríl 2016segir að stofnunin telji að starfsemin falli ekki undir ákvæði laga um mat áumhverfisáhrifum, þ.e. efnaverksmiðjuákvæðið í viðauka 1. BæjarstjórnSveitarfélagsins Voga samþykkti deiliskipulagstillöguna á fundi 24. maí 2016.Með bréfi Skipulagsstofnunar 9. júní 2016 tilkynnti stofnunin að ekki væri gerðathugasemd við að auglýsing yrði birt um gildistöku deiliskipulagsbreytingarinnar.Auglýsing um samþykktina, dags. 14. júní 2016, var birt í B-deildStjórnartíðinda hinn 15. júní 2016. Hinn 15. júní 2016 sótti stefndi umbyggingarleyfi á lóðinni Heiðarholti 5 til Sveitarfélagsins Voga. Á fundi sínum16. ágúst 2016 samþykkti umhverfis- og skipulagsnefnd Sveitarfélagsins Vogabyggingaráformin og vísaði afgreiðslu umsóknarinnar og útgáfu byggingarleyfistil byggingarfulltrúa. Á fundi 18. ágúst 2016 samþykkti bæjarráð SveitarfélagsinsVoga afgreiðslu umhverfis- og skipulagsnefndar og staðfesti bæjarstjórn þáafgreiðslu á fundi sínum 31. ágúst 2016. Byggingarfulltrúi samþykktibyggingaráformin á fundi 19. ágúst 2016 og gaf sama dag út byggingarleyfi tilhanda stefnda. Meðkæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 15. júlí 2016,kærðu stefnendur og fleiri þá ákvörðun sveitarstjórnar Sveitarfélagsins Vogafrá 24. maí 2016, að samþykkja breytingu á deiliskipulagi fyrir iðnaðarsvæðivið Vogabraut, Sveitarfélaginu Vogum. Meðkæru 12. september 2016 kærðu stefnendur jafnframt ákvörðun byggingarfulltrúaSveitarfélagsins Voga frá 19. ágúst 2016 um að veita byggingarleyfi fyrirsúrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju á lóðinni Heiðarholti 5 og stöðuleyfifyrir 10-12 tuttugu feta gámum á lóðinni Heiðarholti 3. Jafnframt var kærðsamþykkt bæjarráðs hinn 18. ágúst 2016 og bæjarstjórnar 31. ágúst s.á. vegnaumsókna um framangreind leyfi. Málin tvö voru sameinuð.Meðúrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála frá 14. október 2016 ímáli nr. 101/2016 var öllum kröfum stefnenda hafnað. Hinn2. nóvember 2016 gaf byggingarfulltrúinn í Sveitarfélaginu Vogum útbyggingarleyfi til stefnda vegna Heiðarholts 5, þar sem veitt var leyfi fyriruppsteypu undirstaða vegna byggingar súrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju. Þávar stefnda hinn 15. mars 2017 veitt byggingarleyfi vegna byggingar súrefnis-og köfnunarefnisverksmiðju á lóðinni. II. Stefnendur byggja kröfu sína umógildingu ákvörðunar um samþykkt deiliskipulagsins á því að málsmeðferðsveitarfélagsins við deiliskipulagsbreytinguna hafi ekki samræmst ákvæðumskipulagslaga nr. 123/2010 og að skipulagsbreytingin sé háð efnislegumannmörkum, sem leiða eigi til ógildingar þess. Um sé að ræða verulega annmarka,sem geti hver um sig eða saman leitt til ógildingar.Nánartiltekið er í fyrsta lagi á því byggt að fella beri deiliskipulagið úr gildiþar sem það hafi ekki sætt umhverfismati áætlana samkvæmt lögum nr. 105/2006 umumhverfismat áætlana. Stefnendurtelja að við samþykkt deiliskipulagsins hafi verið brotið gegn skyldu til aðvinna umhverfismat samkvæmt lögum nr. 105/2006 um umhverfismat áætlana.Samkvæmt 3. gr. laganna séu skipulagsáætlanir umhverfismatsskyldar samkvæmtlögunum ef þær eru (1) undirbúnar og/eða samþykktar af stjórnvöldum, (2) unnarsamkvæmt lögum eða ákvörðun ráðherra og (3) marka stefnu er varðaleyfisveitingar til framkvæmda sem tilgreindar eru í lögum nr. 106/2000 um matá umhverfisáhrifum. Stefnendur telja þessi skilyrði uppfyllt. Aðmati stefnenda gefur augaleið að deiliskipulagstillagan hafi verið undirbúin ogsamþykkt af stjórnvöldum auk þess að vera unnin samkvæmt lögum, sbr.skipulagslög nr. 123/2010. Hins vegar liggi fyrir óformleg afstaðaSkipulagsstofnunar í málinu um að hin fyrirhugaða starfsemi falli ekki undirhið sérstaka ákvæði laga nr. 106/2000 um efnaverksmiðjur, sbr. 6.01 í 1.viðauka. Ekki hafi verið af hálfu Skipulagsstofnunar tekin afstaða til þesshvort starfsemin kunni að vera háð mati á umhverfisáhrifum samkvæmt öðrumákvæðum laganna og það atriði ekki heldur verið rannsakað sérstaklega af hálfusveitarfélagsins sjálfs. Þá sé í hinni umþrættu deiliskipulagsbreytingu fullyrtað breytingin feli ekki í sér umhverfismatsskylda framkvæmd. Stefnendur teljahins vegar að skort hafi á að tekin hafi verið afstaða til þess hvort hinfyrirhugaða framkvæmd muni hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif vegnastaðsetningar, starfsemi sem henni fylgir, eðlis eða umfangs, sbr. sérstaklegaa-lið 1. mgr. 1. gr. og 6. gr. laga nr. 106/2000, sbr. 2. viðauka, og a-lið 1.mgr. 1. gr. reglugerðar nr. 660/2015 um mat á umhverfisáhrifum. Stefnendur vísaí þessu sambandi jafnframt til skýringar laganna og reglugerðarinnar meðhliðsjón af tilskipun 2011/92/ESB og dómaframkvæmd ESB-dómstólsins. Þannig liggií reynd engin ákvörðun fyrir um matsskyldu framkvæmdarinnar. Hafi því ekkiverið sýnt fram á það, að framkvæmdin þurfi ekki að sæta mati áumhverfisáhrifum samkvæmt lögum nr. 106/2000. Stefnendurtelja að framkvæmdin skuli sæta mati á umhverfisáhrifum á grundvelli laga nr.106/2000, hvort sem er á grundvelli tilvitnaðs efnaverksmiðjuákvæðis eðaannarra ákvæða laganna, og þar af leiðandi deiliskipulagið sömuleiðis ágrundvelli laga nr. 105/2006. Um sé að ræða umfangsmikla starfsemi íumfangsmikilli byggingu sem hafi ótvírætt áhrif á umhverfið, meðal annars meðstórslysahættu, og sé því rétt að eyða öllum vafa um það hver raunveruleg áhrifaf framkvæmdinni muni koma til með að vera. Í því samhengi benda stefnendur áað með setningu laga nr. 106/2000 hafi ætlunin verið að innleiða í landsrétttilskipun 85/337/EBE, sem hafi verið undanfari fyrrnefndrar tilskipunar2011/92/ESB, en tilskipunin sé reist á meginreglum umhverfisréttar sem mótasthafi á síðustu áratugum. Einna þýðingarmest sé hin svokallaða varúðarregla, semm.a. komi fram í aðfararorðum EES-samningsins, sbr. lög nr. 2/1993, og feli ísér að umhverfið og náttúran skuli njóta vafans ef möguleiki er á mengun ogröskun umhverfis við tilteknar framkvæmdir. Áðuren deiliskipulagið var samþykkt hafi sveitarstjórn Sveitarfélagsins Voga boriðað ganga úr skugga um að slíkt mat hefði farið fram eða þyrfti ekki að farafram lögum samkvæmt. Þessi málefnalega rannsókn hafi verið vanrækt og því hafiekki farið fram mat á umhverfisáhrifum viðkomandi framkvæmdar. Leiði þetta brotá rannsóknarreglu laga nr. 106/2000 og 10. gr. stjórnsýslulaga eitt og sér tilógildingar hinnar kærðu ákvörðunar.Stefnendurbenda á að með bréfi stefnandans Reykjaprents til Skipulagsstofnunar, dags 2.desember 2016, hafi þess sérstaklega verið óskað að Skipulagsstofnun rannsakaðimál þetta og tæki síðan formlega og kæranlega ákvörðun um það hvort stofnuninteldi hina fyrirhuguðu framkvæmd háða mati á umhverfisáhrifum eða ekki. Þesshafi enn fremur verið óskað að við rannsókn málsins yrði stefnandanum gefinnkostur á að skýra frekar sjónarmið sitt í málinu. Erindi þessu hafi veriðsvarað með bréfi 11. janúar 2017. Segi þar að Skipulagsstofnun hafi frá því ímars 2016 verið kunnugt um áform Ísaga og hafi þá verið ráðist í að skoða hvortstarfsemin félli undir 1. viðauka í lögum nr. 106/2000 um mat áumhverfisáhrifum. Þá hafi verið skoðað sérstaklega hvort starfsemin félli undireinhvern af þeim framkvæmdaflokkum sem tilgreindir eru undir tölulið 6 íviðaukanum. Svo virðist sem Skipulagsstofnun telji að fyrirhuguð framleiðslaÍsaga á súrefni og köfnunarefni falli ekki undir lög um mat á umhverfisáhrifum.Hins vegar hafi verið litið framhjá þeirri beiðni stefnenda sem bréfiðgrundvallaðist á, þ.e. að tekin yrði formleg og kæranleg ákvörðun um hvortframkvæmdin væri háð mati á umhverfisáhrifum eða ekki. Af þessu tilefni hafistefnandinn Reykjaprent sent Skipulagsstofnun annað bréf, dags. 26. janúar2017, og ítrekað skyldu stofnunarinnar til að taka ákvörðun. Áréttað hafi veriðað framkvæmdir væru hafnar án þess aðlögmæt ákvörðun um mat á umhverfisáhrifum hefði farið fram og allur rétturáskilinn. Bréfi þessu hafi ekki verið svarað þegar málið var höfðað. Jafnvelþótt ekki yrði fallist á að skylt hafi verið að vinna deiliskipulag ágrundvelli laga nr. 105/2006 um umhverfismat áætlana telja stefnendur ljóst aðsveitarfélaginu hafi borið skylda til að láta vinna forsvaranlegt umhverfismatá grundvelli 5. mgr. 12. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 og 5. mgr. 2.7. gr. og 5.4.1. gr.skipulagsreglugerðar nr. 90/2013. Samkvæmt5. mgr. 12. gr. skipulagslaga sé skylt við gerð skipulagsáætlana að „gera greinfyrir áhrifum áætlunar og einstakra stefnumiða hennar á umhverfið, m.a. meðsamanburði þeirra kosta sem til greina koma, og umhverfismati áætlunarinnar, efvið á.“ Þessi skylda sé jafnframt áréttuð í 5. mgr. 2.7. gr.skipulagsreglugerðar. Þá segi í 2. mgr. 5.8.5.2. gr. skipulagsreglugerðar að ígreinargerð með deiliskipulagsbreytingu skuli gera grein fyrir áhrifumbreytingarinnar á umhverfið með nýju umhverfismati ef við á. Að mati stefnendaeru tilvitnuð ákvæði liður í því að upplýsa mál og hluti af þeirrirannsóknarskyldu sem hvílir á stjórnvöldum. Að mati stefnenda var tilvitnuðumákvæðum ekki fylgt við meðferð deiliskipulagstillögu þeirrar sem um er deilt ímáli þessu. Fyrstog fremst gera stefnendur athugasemd við að bæjarstjórn Sveitarfélagsins Vogalét undir höfuð leggjast að meta þá kosti sem til greina komu við staðsetningufyrirhugaðrar verksmiðju. Einkum og sér í lagi skorti á að gerð sé grein fyrirmismunandi áhrifum af því að velja henni stað á þéttbýlissvæðinu við Vogabrauteða á iðnaðarsvæðinu á jörð Flekkuvíkur, norðan Vatnsleysustrandarvegar áVatnsleysuströnd, sem staðsett sé í dreifbýli sveitarfélagsins. Það er matstefnenda að bæði vegna sjónrænna áhrifa, hljóðmengunar og stórslysahættu afstarfseminni hafi verið eðlilegra að ætla henni stað fjarri byggð í Flekkuvíkheldur en í þéttbýli sveitarfélagsins. Hafi því verið skylt að taka þennan kosttil raunhæfrar skoðunar, enda slíkt nauðsynlegt til að fyrir liggi mat áumhverfisáhrifum og unnt sé að taka upplýsta ákvörðun. Afhálfu Sveitarfélagsins Voga hafi því verið borið við að staðsetningverksmiðjunnar í Flekkuvík hafi ekki verið skoðuð þar sem svæðið sé íaðalskipulagi sveitarfélagsins einvörðungu ætlað stóriðju. Þessi afstaða eigisér enga stoð í gildandi aðalskipulagi Sveitarfélagsins Voga 2008 – 2028.Samkvæmt skipulagsuppdrætti sé svæðið í Flekkuvík skipulagt sem „iðnaðarsvæði“,þ.e. svæði fyrir umfangsmikla iðnaðarstarfsemi eða starfsemi sem er talin getahaft mengun í för með sér, sbr. f-lið 2. mgr. 6.2. gr. skipulagsreglugerðar nr.90/2013. Á bls. 26 í greinargerð með aðalskipulaginu segi að „mögulegt“ sé aðstarfsemi stóriðju verði á svæðinu og neðar á sömu blaðsíðu segi að á svæðinu„geti rúmast stóriðja eða stórfyrirtæki sem þarfnast stórskipahafnar.“ Þá segienn fremur að þar sem ekki sé ljóst hverslags iðnaðarstarfsemi verði á svæðinusé orkuþörf svæðisins óljós. Á bls. 70 sé ítrekað að „mögulegt“ sé að starfsemiverði á svæðinu sem nýti sér nálægð við fyrirhugaða stórskipahöfn viðFlekkuvík, t.d. stóriðja. Af þessari umfjöllun verði ekki með nokkru mótidregin sú ályktun að aðalskipulagið útiloki aðra starfsemi en stóriðju íFlekkuvík. Þvert á móti fáist ekki betur séð en að hin fyrirhugaða starfsemiÍsaga falli vel að skipulagsskilmálum svæðisins og eigi betur heima þar en áþéttbýlissvæði sveitarfélagsins.Séá annað borð talið forsvaranlegt að velja verksmiðjunni stað innaniðnaðarsvæðisins við Vogabraut er byggt á því að það hefði átt að leggja mat áþað hvar innan hins deiliskipulagða svæðis skynsamlegast væri að koma hennifyrir. Vegna eðlis starfseminnar og þeirrar stórslysahættu sem henni fylgihefði verið rétt að staðsetja verksmiðjuna eins langt frá íbúðabyggð og kosturvar innan svæðisins. Þess í stað hafi verksmiðjunni verið valinn staður næstíbúðabyggðinni án þess að nokkur haldbær rök væru færð fyrir þeirristaðsetningu. Auk þess hafi jarðvegsmön næst íbúðabyggð verið felld niður afskipulaginu. Af svörum umhverfis- og skipulagsnefndar sveitarfélagsins viðathugasemdum stefnenda, sem bæjarstjórn gerði að sínum, megi ráða að ástæðaþess að gert var ráð fyrir starfseminni að Heiðarholti 5 í stað Hraunholts 7 sésú að ekki náðist samkomulag um kaup á lóðinni nr. 7 við Hraunholt sem sveitarfélagiðeigi í óskiptri sameign með öðrum, en sveitarfélagið sé eitt skráð eigandi aðlóð nr. 5 við Heiðarholt. Að mati stefnenda er þessi ástæða ómálefnaleg ogstyðst ekki við skipulagsþarfir sveitarfélagsins. Sveitarfélaginu Vogum hafiborið að meta valkosti við ákvörðun um staðsetningu verksmiðjunnar og geramálefnalega grein fyrir því mati í deiliskipulaginu, óháð eignarhaldi lóða. Þaðhafi hins vegar ekki verið gert og því horft framhjá þessari lögbundnu skyldu. Hvaðsem líði skorti á fullnægjandi samanburði valkosta telja stefnendur aukinheldurað umfjöllun í deiliskipulaginu um líkleg áhrif af fyrirhuguðum framkvæmdum ogstarfsemi á aðliggjandi svæði og um einstaka þætti áætlunarinnar sjálfrar séverulega ábótavant, sbr. kröfur 12. gr. skipulagslaga og 1. mgr. 5.4.1. gr.skipulagsreglugerðar. Í 1. mgr. 5.4.1. gr. skipulagsreglugerðar sé lögð súskylda á sveitarfélög að meta meðal annars líkleg áhrif skipulagsáætlunar álandslag, ásýnd, útsýni, hljóðvist, svipmót byggðar og fleiri umhverfisþætti eftirþví sem efni skipulagsins gefur tilefni til. Áætla skuli áhrif af m.a. hávaða,umfangsmiklum mannvirkjum, mengun og lykt. Einnig skuli lagt mat á hvort hættageti verið á stórslysi, svo sem vegna geymslu eða notkunar á hættulegum efnum,sbr. 2. mgr. 5.4.1. gr. skipulagsreglugerðar. Gera skuli grein fyrir matinu ogniðurstöðu þess í greinargerð deiliskipulagsins, sbr. 3. mgr. 5.4.1. gr.skipulagsreglugerðar. Þá sé jafnframt lögð sú skylda á sveitarfélög, að ef íljós kemur að fyrirhuguð starfsemi getur haft neikvæð áhrif á umhverfið, skuligera breytingar á deiliskipulagstillögunni til að draga úr hinum neikvæðuáhrifum eða rökstyðja af hverju það er ekki gert, sbr. 4. mgr. 5.4.1. gr.skipulagsreglugerðar. Ígreinargerð með deiliskipulaginu sé aðeins vikið stuttlega að sjónrænum áhrifumskipulagsins. Þannig segi ekki annað en að neikvæð sjónræn áhrif séu „möguleg“og engir sýnileikauppdrættir fylgdu tillögunni. Skorti því alfarið á að tekinhafi verið afstaða til þess hvort sjónrænu áhrifin teljast neikvæð eða ekki ogað sú niðurstaða sé rökstudd. Að mati stefnenda gefur augaleið aðskipulagsbreytingin hafi í för með sér sjónmengun, enda sé hámarkshæðleyfilegra mannvirkja aukin úr 8 m í allt að 29,5 m (að meðtöldum „léttumbúnaði“). Skipulagsbreytingin jafngildi því um 270% leyfilegri hæðaraukninguvegna fyrirhugaðrar verksmiðju, auk þess sem verksmiðjan muni spýta frá séráberandi vatnsgufum. Því sé ljóst að verksmiðjan sem til stendur að reisaverður vel sýnileg og breyti ásýnd svæðisins verulega. Þásegi í skipulaginu að ekki sé talið „að mengandi áhrif verði vegna breytingar ádeiliskipulagi“ og áhrif á öryggi séu talin „óveruleg“, m.a. vegna þess aðfyrirhugað sé að lóðin verði girt af með mannheldri girðingu, aðgangsstýrðumhliðum og öryggiskerfum. Að mati stefnenda er þessi lýsing alls ófullnægjandi íljósi þess að óumdeilt sé að starfsemi verksmiðjunnar falli undir reglugerð nr.160/2007 um varnir gegn hættu á stórslysum af völdum hættulegra efna, sbr. 1.mgr. 1. gr. og 1. viðauka við reglugerðina. Látið hafi verið við það sitja viðlokaafgreiðslu skipulagsins að bæta við skilmála „vegna starfsemi innan lóðarvið Heiðarholt 5 að áætlun verði gerð um stórslysavarnir vegna fyrirhugaðrarstarfsemi,“ þ.e. lagaleg ábyrgð Ísaga um gerð slíkrar áætlunar hafi veriðítrekuð. Hins vegar sé ekkert um það fjallað í skipulaginu hvernigsveitarfélagið miðaði skipulagsráðstafanir sínar við það að stórslys gæti orðiðá iðnaðarsvæðinu. Í VIII. kafla reglugerðar nr. 160/2007 sé mælt fyrir umskyldu til að taka mið af stórslysahættu þegar landnýting er skipulögð. Segi aðþessi skylda eigi einkum við þegar velja eigi heppilegan stað fyrir nýjastarfsstöð, sbr. 1. mgr. 31. gr. reglugerðarinnar. Þá sé í 2. mgr. ákvæðisinsmælt fyrir um að við skipulag landsvæða þurfi að taka mið af stórslysahættuþannig að sem minnst hætta sé fyrir menn og umhverfi. Enginn rökstuðningur séfyrir því í skipulaginu að Heiðarholt 5 sé álitlegur staður með tilliti tilstórslysahættu, hvað þá sá álitlegasti. Raunar komi ekkert fram um það í skipulaginu,hvort eða hvernig skipulagið taki mið af stórslysahættunni. Ekkert mat hafi tildæmis verið lagt á það hversu umfangsmikið slys geti orðið, hvernig sé rétt aðbregðast við því, hvernig skipulagið uppfylli þær kröfur um viðbúnað, aðgengiog getu til aðgerða, ef slíkt gerist. Ekkert tillit sé tekið til þess aðverksmiðjunni sé ætlaður staður á eldvirku svæði. Ekkert sé gert til þess aðgera íbúa meðvitaða um hættuna og starfsemin ekki kynnt fyrir íbúum semhættuleg starfsemi. Í þessu samhengi benda stefnendur á að í erindiSkipulagsstofnunar til Sveitarfélagsins Voga, dags. 17. mars 2016, hafiSkipulagsstofnun lagt áherslu á að leggja þyrfti mat á mögulega hættu sem kunniað stafa af súrefnisframleiðslu og taka mið af slysahættu við skipulagsvæðisins, sbr. 31. gr. reglugerðar nr. 160/2007. Í bréfi Vinnueftirlitsins tilsveitarfélagsins, dags. 31. mars 2016, hafi jafnframt sagt að „við skipulaglandsvæða og staðsetningu lofteimingar, kælitækja, átöppunar, meðhöndlunar oggeymslu lofttegunda ÍSAGA á skipulagssvæði þurfa skipulagsyfirvöld að taka miðaf stórslysahættu þegar landnýtingin er skipulögð.“ Þrátt fyrir skýr fyrirmælinefndra sérfræðistofnana beri deiliskipulagið þess engin merki að þessariskyldu hafi verið sinnt af hálfu sveitarfélagsins eða sérfræðistofnanirnar hafifylgt ábendingum sínum eftir. Hvaðhljóðmengun varðar segi í umfjöllun um helstu breytingar deiliskipulagsins í2016 að samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum muni hávaði vera undir þeim mörkumsem getið er um í reglugerð nr. 724/2008 um hávaða. Segi að hávaði viðlóðarmörk skuli ekki fara yfir 70 desibil (dB) og á íbúðarsvæðum skulihljóðstig ekki fara yfir 50 dB á daginn, 45 dB á kvöldin og 40 dB að nóttu til.Þá segi í kafla um umhverfismat að þar sem „skilmálar eru settir um hljóðstigfrá fyrirhugaðri starfsemi er ekki gert ráð fyrir að áhrif á hljóðvist verðineikvæð.“ Að mati stefnenda er þessi lýsing á áhrifum verksmiðjunnar áhljóðvist alls ófullnægjandi. Í fyrsta lagi sé rangt með farið að hávaði viðlóðarmörk skuli ekki fara yfir 70 dB á iðnaðarsvæðum, enda geri reglugerð nr.724/2008 (tafla III) ráð fyrir því að hávaði við húsvegg iðnaðarhúsnæðis skuliekki fara yfir 70 dB. Af gögnummálsins megi ráða að þessi rangfærsla komi fyrst fyrir í bréfi Ísaga tilsveitarfélagsins Voga, dags. 17. september 2015. Virðist því sem sveitarfélagiðhafi einfaldlega fallist á fullyrðingar Ísaga án þess að hafa fyrir því aðkanna sjálft reglugerðarákvæðið. Sveitarfélagið hafi því verulega brugðistrannsóknarskyldu sinni að þessu leyti. Samkvæmt upplýsingum í nefndu bréfi munihávaði við húsvegg hinnar fyrirhugðu verksmiðju, og jafnvel utar, vera allt að85 dB. Desibelskalinn sé lógaritmískur, sem þýði að hávaðaukning um 3 dBjafngildi tvöföldun á styrkleika. Hávaði sem nemi 85 dB við húsvegg iðnaðarhúsnæðiseða utar sé því langt umfram þau mörk sem getið sé um í reglugerð nr. 724/2008. Þásé til þess að líta að í miðju skipulagferlinu hafi Sveitarfélagið Vogar ogÍsaga gert með sér samkomulag, dags. 14. apríl 2016, og staðfest af bæjarstjórn27. apríl 2016, þar sem bæjarstjórn hafi lýst því yfir að sveitarfélagið myndi„ekki krefja Ísaga um aðgerðir til að hávaðamörk verði innan tilgreindraviðmiðunarmarka.“ Ekki verði séð að sveitarfélagið hafi nokkra heimild til þessað veita fyrirtækinu undanþágu frá lagareglum um hávaðamörk. Þá sýnisamkomulagið að sveitarfélagið og Ísaga hafi a.m.k. ástæðu til að ætla aðhávaði verði annar og meiri en áætlanir Ísaga geri ráð fyrir. Stefnendurtelja að af framangreindri umfjöllun megi skýrt ráða að ekki hafi farið framfullnægjandi umhverfismat vegna hinnar fyrirhuguðu framkvæmdar auk þess semekki hafi verið gerð nægileg grein fyrir því takmarkaða umhverfismati sem hafifarið fram í greinargerð skipulagsins. Þannig hafi réttri málsmeðferð ogundirbúningi ekki verið sinnt lögum samkvæmt, en það hafi eðli málsins samkvæmtefnisleg áhrif á ákvarðanatöku. Umsé að ræða umfangsmikla starfsemi og mannvirki sem hafi ótvírætt neikvæð áhrifá umhverfið og sé því rétt að eyða öllum vafa um það hver raunveruleg umhverfisáhrifaf framkvæmdinni muni koma til með að vera. Þar sem slíkt mat hafi ekki fariðfram hafi verið brotið gegn ákvæðum laga um mat á umhverfisáhrifum, laga umumhverfismat áætlana, 5. mgr. 12. gr. skipulagslaga, 5. mgr. 2.7. og 5.4.1. gr.skipulagsreglugerðar. Jafnframt stríði þetta gegn lögmætisreglustjórnsýsluréttar, rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, sbr. og 10. gr.stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og meginreglu stjórnsýsluréttar um skyldubundiðmat stjórnvalda. Þar sem verulega skorti á fullnægjandi umhverfismatframkvæmdarinnar hafi sveitarfélaginu ekki verið stætt á að ljúka málinu meðþeirri ákvörðun sem bæjarstjórnin tók hinn 24. maí 2016. Aðlokum sé í þessu sambandi til þess að líta að þau gögn sem stuðst hafi veriðvið í málinu og lágu til grundvallar við umhverfismatið stafi öll frá Ísaga oghafi ekki verið sannreynd af hálfu Sveitarfélagsins Voga með sjálfstæðrirannsókn. Það sé mikilvægur hluti rannsóknarreglunnar að stjórnvöld staðreynieftir atvikum hvort upplýsingar sem stafa frá aðilum séu réttar. Að matistefnenda er fyrirhuguð framkvæmd þess eðlis að hún kalli á sérstaka rannsóknaf hálfu sveitarfélagsins til að sannreyna upplýsingar sem stafa frá Ísaga ogleggja mat á þá áhættu sem af starfseminni stafar. Um þessa þætti verði ekkifullyrt nema að undangenginni viðhlítandi athugun. Þar sem slík rannsókn hafiekki farið fram megi ljóst vera að ákvörðun í máli þessu sé ekki reist áhlutlausum og áreiðanlegum gögnum og þar af leiðandi hafi fyrirhuguð verksmiðjaekki verið rannsökuð eða metin með fullnægjandi hætti. Af því leiði að ákvörðunum samþykkt deiliskipulagsins hafi verið tekin án þess að fyrir lægjufullnægjandi og óvilhallar upplýsingar um mögulegar afleiðingar starfseminnarfyrir umhverfið og nærliggjandi byggð. Hafi því að þessu leyti verið brotiðgegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 10. gr. laga nr. 37/1993 ogmeginreglur stjórnsýsluréttar. Íöðru lagi byggja stefnendur á því að skort hafi á samráð við stefnendur.Samkvæmt ákvæði 5.2.1. gr. í skipulagsreglugerð beri sveitarfélagi við gerðdeiliskipulags að hafa samráð við hagsmunaaðila, þ. á m. landeigendur (1. mgr.)og eiganda lands sem liggur að landa- og lóðamörkum þess svæðis sem skipulagiðtekur til (3. mgr.). Ekkert samráð hafi verið haft við stefnendur við vinnslu eðasamþykkt deiliskipulagsins þrátt fyrir að þau séu eigendur lands á hinuskipulagða svæði og eigendur aðliggjandi lands (Heiðarlands Vogajarða). Þettahafi heldur ekki verið gert í aðdraganda deiliskipulagstillögunnar, sem auglýstvar 21. desember 2015. Þá hafi aðeins verið talin þörf á að ræða við stefnendurum kaup á lóð að Hraunholti 7, sem á þeim tíma hafi verið ætluð fyrir umræddaverksmiðju, sbr. bréf Sveitarfélagsins Voga til Páls Arnórs Pálssonar hrl.,dags. 16. október 2015. Hvorki þá né fyrr hafi verið boðið til viðræðna um efniskipulagstillögunnar sjálfrar. Aðmati stefnenda er skyldan til samráðs sérstaklega rík þegar um er að ræðaframkvæmd sem hefur í för með sér hættu á stórslysum, sbr. 15. gr. tilskipunarnr. 2012/18/ESB um varnir gegn hættu á stórslysum af völdum hættulegra efna.Leggi 1. mgr. 15. gr. tilskipunarinnar þær skyldur á aðildarríki að tryggja aðalmenningur fá snemma í ferlinu færi á að gefa álit sitt á tilteknum einstökumverkefnum að því er varðar m.a. skipulagningu nýrra starfsstöðva (a-liður) ognýjar framkvæmdir (c-liður). Segi í 2. mgr. ákvæðisins að almenningur skuliupplýstur með opinberum auglýsingum eða á annan viðeigandi hátt um nánartiltekin atriði í liðum (a) – (f) svo fljótt sem ætla má að leggja megiupplýsingarnar fram. Meðal þess sem upplýsa skuli um séu upplýsingar umfyrirkomulag varðandi þátttöku almennings, sbr. f-lið ákvæðisins. Hvorki ídeiliskipulagsferlinu né í sambandi við veitingu byggingarleyfis hafi nokkurntíma verið auglýst að um væri að ræða framkvæmd sem hefði í för með sér hættu ástórslysum. Ekkert tillit hafi heldur verið tekið til athugasemda almennings umþetta atriði við töku endanlegra ákvarðana.Skorturá samráði um skipulagsgerð við eigendur hins skipulagða svæðis og eigenduraðliggjandi lands sé grundvallarbrot á skipulagsreglum, réttindum sem felist íeignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar, og reglum umhverfisréttarins. Íþriðja lagi byggja stefnendur á öðrum ágöllum deiliskipulagsins. Að matistefnenda verður að líta til þess að deiliskipulagsbreytingin gerbreyti eðlideiliskipulagsins og eyðileggi innra samræmi þess. Skipulagið sé ekki lengurbundið við 8 - 13 m háar byggingar, eins og raunin hafi verið, heldur sé þaðsamræmi nú rofið með allt að 29,5 metra hárri byggingu, sem spýti að auki frásér vatnsgufum og sífelldur hávaði fylgi. Það er álit stefnenda aðskipulagsbreytingin rýri gildi og verðmæti iðnaðarsvæðisins í heild og geri þaðsíður eftirsóknarvert fyrir annan atvinnurekstur jafnframt því að rýra gildi ogverðmæti Heiðarlands Vogajarða.Þátelja stefnendur það hafa verulega þýðingu, að í deiliskipulaginu sjálfu og viðauglýsingu þess hafi verið gerð þau mistök að litið hafi verið svo á að um væriað ræða breytingu á deiliskipulagi sem samþykkt hafi verið í sveitarstjórn 24.febrúar 2016, en sú deiliskipulagsbreyting hafi aldrei tekið gildi. Þetta hafiekki verið leiðrétt á deiliskipulagsuppdrætti fyrr en eftir auglýsingutillögunnar til kynningar. Jafnframt hafi verið gerð þau mistök í auglýsingu umhið umþrætta deiliskipulag að hámarkshæð iðnaðarhúsnæðis á lóð við Heiðarholt 5sé sögð vera aukin úr 13 m í 27 m (auk 2,5 m vegna létts búnaðar). Rétt sé aðhæðin hafi verið aukin úr 8 metrum í 27 metra (auk 2,5 m vegna létts búnaðar).Meðvísan til alls framangreinds og annarra röksemda stefnenda, sem fram koma ískjölum málsins, telja stefnendur í ljós leitt að hin umþrættadeiliskipulagsbreyting frá 24. maí 2016 fullnægi ekki lagakröfum að því ervarðar form og efni. Stefnendur telja að framangreindar málsástæður og röksemdirleiði hver og ein, og ekki síður séu þær teknar saman í heild, til þess aðfallast verði á kröfu þeirra og ógilda hina umþrættu deiliskipulagsbreytingu. Umlagarök vísa stefnendur fyrst og fremst til ákvæða skipulagslaga nr. 123/2010,skipulagsreglugerðar nr. 90/2013, laga nr. 106/2000 um mat á umhverfisáhrifum,reglugerðar nr. 660/2015 um mat á umhverfisáhrifum, laga nr. 105/2006 umumhverfismat áætlana, reglugerðar nr. 724/2008 um hávaða, reglugerðar nr.160/2007 um varnir gegn hættu á stórslysum af völdum hættulegra efna,stjórnsýslulaga nr. 37/1993, einkum 10. gr., lögmætisreglu stjórnsýsluréttarauk óskráðra meginreglna stjórnsýsluréttarins. Þá vísa stefnendur tilmeginreglna um nábýlis- og grenndarrétt, ákvæðis 72. gr. stjórnarskrárinnar og1. gr. samningsviðauka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr.62/1994. Enn fremur vísa stefnendur til tilskipunar 2011/92/ESB frá 13.desember 2011 um mat á áhrifum sem tilteknar framkvæmdir á vegum hins opinberaeða einkaaðila kunna að hafa á umhverfið og grunnreglna EES-réttarins ogtilskipunar 2012/18/ESB um varnir gegn hættum á stórslysum af völdum hættulegraefna og um breytingu og niðurfellingu á tilskipun ráðsins 96/82/EB. Krafaum málskostnað byggist á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála.III. Stefndi Ísaga ehf. byggirsýknukröfu sína á því að stefnendur hafi engar sönnur fært á málatilbúnað sinnþess efnis að meintir ógildingarannmarkar séu á deiliskipulagi því sem krafister að fellt verði úr gildi. Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnenda. Stefndi kveður að samkvæmt grundvallarreglumeinkamálaréttarfars hvíli á stefnendum að leiða fram sönnur þess að ákvörðunsem krafist er að felld verði úr gildi sé haldin meintum ógildingarannmörkum,svo og að slíkir annmarkar hefðu leitt til þess að ákvarðanirnar hefðu orðiðannars efnis en þær urðu. Skilyrði þess að stjórnvaldsákvörðun kunni að sætaógildingu sé sú að ákvörðunin sé haldin verulegum form- eða efnisannmarka.Þessu til viðbótar hafi verið litið svo á að rök megi ekki mæla gegn því aðákvörðunin verði ógilt. Þá verði eðli málsins samkvæmt að gera strangar kröfurtil þess að krafa um ógildingu sé sett fram án ástæðulauss dráttar, sbr. tilhliðsjónar 24. og 25. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Hérna hagi svo til aðstefnendur krefjist ógildingar deiliskipulagsbreytinga mörgum mánuðum eftirútgáfu byggingarleyfis sem hvíli á deiliskipulaginu, án þess að benda á neinahaldbæra form- eða efnisannmarka á skipulaginu, á sama tíma og stefndi hafiráðist í milljarða fjárfestingar í trausti þess að um lögmætt skipulag ogleyfisveitingu væri að ræða. Um réttmætar væntingar stefnda vísar stefndi tilþess að allt frá 19. ágúst 2016 hafi stefndi staðið fyrir umfangsmiklumframkvæmdum við súrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju sína að Heiðarbraut 5, ágrundvelli gildra byggingarleyfa, útgefinna af stefnda, sveitarfélaginu Vogum,sem gefin hafi verið út með vísan til hins umþrætta deiliskipulags.Fjárfestingar stefnda vegna framkvæmdanna nemi nú þegar yfir tveimur milljörðumíslenskra króna. Allur tækni- og vélbúnaður verksmiðjunnar sé tilbúinn ogaðeins eigi eftir að klára að reisa verksmiðjuna og gangsetja vélar hennar.Stefndi hafi eðli málsins samkvæmt réttmætar væntingar til að geta áfram notiðeignaréttinda sinna og haldið áfram framkvæmdum á grundvelli hinna útgefnubyggingarleyfa. Verði ekki framhjá því litið að liðið hafi átta mánuðir frá þvíað stefndi hóf framkvæmdir sínar og hafi réttmætar væntingar hans eðlilegastyrkst á þeim tíma. Væri fallist á dómkröfur stefnenda myndi það felaí sér mikið tjón verðmæta fyrir stefnda. Ógilding deiliskipulagsins og eftiratvikum eftirfarandi byggingarleyfis myndi fela í sér harkalegt inngrip íeignaréttindi stefnda og snerta með bæði beinum og áþreifanlegum hættieignaréttindi stefnda. Þurfi meintir form- eða efnisannmarkar á hinni umþrættuákvörðun að vera bæði yfirgnæfandi og gríðarlega alvarlegir til að getaréttlætt jafn harkalegt inngrip í eignaréttindi stefnda. Þá þyrftu slíkirannmarkar að skerða með beinum og áþreifanlegum hætti lögverndaða hagsmunistefnenda. Að mati stefnda hafi ekki af hálfu stefnenda verið lagðar framsönnur á neina slíka hagsmuni. Stefndi kveðst ekki hafa verið aðili að þeimdeiliskipulagsbreytingum sem stefnendur telja haldna meintumógildingarannmörkum. Beinist því málsástæður stefnenda ekki að athöfnum stefndameð neinum hætti, þótt ljóst sé að dómkröfur stefnenda kunni að hafa áhrif ámikla og lögverndaða hagsmuni stefnda. Verði að gera ríkar kröfur til stefnendaum sönnun þeirra meintu ógildingarannmarka sem haldið er fram í málinu í ljósiþess hversu gríðarlega miklir hagsmuni séu í húfi verði fallist á kröfurstefnenda. Þá byggir stefndi á því að á stefnendum hvíli súskylda að sanna lagaskyldu til mats á umhverfisáhrifum vegna deiliskipulagsbreytinganna.Því fari fjarri að slík sönnun hafi tekist. Í þessu sambandi byggir stefndi áeftirfarandi:Í fyrsta lagi sé ranglega byggt á því að ekkiliggi fyrir afstaða Skipulagstofnunar um hvort deiliskipulagsbreytinginkrefjist mats á umhverfisáhrifum. Af þessu leiði að rannsóknarskyldustjórnvalds, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, hafi verið fullnægt,enda liggi fyrir afstaða stofnunar sem sérhæfð sé til að fjalla um atriði áþessu sviði, hvort starfsemin falli undir ákvæði laga um mat á umhverfisáhrifumnr. 106/2000. Í öðru lagi liggi fyrir að samkvæmt gildandiaðalskipulagi sé um iðnaðarsvæði að ræða og því hafi ekki þurft að vinnasérstakt umhverfismat samkvæmt lögum nr. 105/2006 við smávægilega breytingu ádeiliskipulagi. Liggi þannig fyrir að mat samkvæmt 5. mgr. 12. gr. laga nr.123/2010 hafi farið fram við gerð aðalskipulags á svæðinu. Í þriðja lagi verði ekki með málefnalegum eðaréttmætum hætti lagðar svo íþyngjandi kröfur á stjórnvald eins og stefnendurleggja til grundvallar, þ.e. að stjórnvald þurfi að meta staðsetningustarfsemi, þ.m.t. á iðnaðarsvæðum, m.t.t. allra mögulegra kosta í viðkomandisveitarfélagi. Slíkt sé beinlínis ómögulegt þegar um stærri sveitarfélög sé aðræða og hafi stefnendur að auki í engu sýnt fram á að staðsetning verksmiðjustefnda í Flekkuvík hafi verið raunhæfur eða mögulegur kostur. Um það atriði aðlögmætt sé að gera kröfu til sveitarfélagsins um slíka valkostagreiningu hafistefnendur alla sönnunarbyrði. Í fjórða lagi liggi ekkert annað fyrir en aðdeiliskipulagsbreytingarnar hafi farið í gegnum lögformlegt ferli og séu þvímálsástæður stefnenda sem lúta að meintum skorti á samráði vegnaskipulagsbreytinganna með öllu tilhæfulausar. M.a. liggur fyrir í gögnummálsins að stefnendur hafi fengið sérstakt tækifæri til að koma að sínumathugasemdum vegna skipulagsbreytinganna og hafi verið tekin rökstudd afstaðatil þeirra athugasemda af hálfu stefnda sveitarfélagsins Voga. Í fimmta lagi haldi stefnendur því fram aðdeiliskipulagsbreytingarnar „eyðileggi“ innra samræmi deiliskipulagsins og rýriverðgildi fasteigna stefnenda. Þessi málsástæða sé með öllu ósönnuð. Jafnvel þóað hún væri rétt gæti hún aldrei leitt til ógildingar deiliskipulagsins, heldurkynnu stefnendur þá að eiga bótarétt, sbr. 51. gr. skipulagslagalaga nr.123/2010. Að mati stefnda eru allar málsástæður stefnenda hvað varðardeiliskipulagsbreytingar haldlausar með öllu.Stefndi mótmælir því að fyrirliggjandistórslysaáætlun sé ófullnægjandi. Fyrir liggi að starfsemi verksmiðju stefndamuni fara fram á lóð stefnda, sem girt verði mannheldri öryggisgirðingu. Þáliggi einnig fyrir að um sé að ræða vinnslu á andrúmslofti sem ekki hafi neinamengunarhættu í för með sér. Möguleg hætta stafi eingöngu af því ef súrefnikæmist út í andrúmsloftið að nýju. Fyrir liggi að styrkur þess utan lóðarstefnda væri sá sami og í andrúmslofti eða 21%. Þá liggi fyrir aðVinnueftirlitið telji öryggisráðstafanir í samræmi við lagaskyldur þar aðlútandi. Sambærilegar verksmiðjur séu starfandi nærri íbúabyggð á Vesturlöndum,þ.m.t. í Danmörku og sé ekki talin slysahætta utan lóðamarkanna afstarfseminni. Í Kaupmannahöfn sé starfrækt sambærileg verksmiðja en mun stærri.Nefnd verksmiðja sé innan við 250 metra frá íbúabyggð og aðeins í um 15 mínútnafjarlægð frá Ráðhústorginu. Fyrir liggi að verksmiðja stefnda sé á iðnaðarsvæðiog fjarlægðin að íbúabyggð a.m.k. 500 metrar. Málatilbúnaði stefnenda sé aðþessu leyti hafnað. Stefnendur hafi hérna alla sönnunarbyrði fyrir því aðfyrirliggjandi áætlun sé ábótavant. Hvað varðar hljóðvist byggir stefndi á því aðframleiðsluferlið í súrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju stefnda sé sjálfvirkt.Við framleiðsluna séu notaðar öflugar loftpressur og dælur. Annars vegar sé umað ræða tækjabúnað innan verksmiðjuhússins, sem sé sérstaklega hljóðeinangrað,og hins vegar búnað utandyra sem sérútbúinn sé með hljóðeinangrandi hætti.Eftir að skýrsla IBAS hafi legið fyrir hafi verið ráðist í sérstaka endurhönnuná hljóðeinangrandi þáttum, einkum varðandi tæki utandyra, til að draga úrmögulega neikvæðum áhrifum á hljóðvist. Stefndi mótmælir því sem röngu ogósönnuðu að framkvæmdir stefnda uppfylli ekki lagaskilyrði um hljóðvist. Þvertá móti sýni gögn málsins að slíkt hafi verið gert í hvívetna. Þá mótmælir stefndi málsástæðu stefnenda um aðstefndi Sveitarfélagið Vogar hafi brotið rannsóknarskyldu sína, sbr. 10. gr.stjórnsýslulaga. Ekki liggi neitt annað fyrir en að stefndi SveitarfélagiðVogar hafi í einu og öllu farið að lögum. Að öllu framangreindu virtu telur stefndi aðstefnendur hafi engan grundvöll lagt að því að taka eigi dómkröfur þeirra tilgreina. Þvert á móti bendi gögn málsins eindregið til þessa að hafna beri öllumkröfum stefnenda. Um lagarök vísar stefndi til almennra meginreglna íslenskseinkamálaréttarfars, þ.m.t. meginreglunnar um skýran og glöggan málatilbúnað ogmeginreglunnar um lögvarða hagsmuni. Einnig til ákvæða laga um meðferðeinkamála nr. 91/1991, einkum 25., 80., 94. og 116. gr. laganna. Þá vísarstefndi til ákvæða laga um mannvirki nr. 160/2010, einkum 13. gr. laganna, svoog ákvæða skipulagslaga nr. 123/2010. Enn fremur er vísað til ákvæða laga ummat á umhverfisáhrifum nr. 106/2000 og ákvæða laga nr. 105/2006 um umhverfismatáætlana. Einnig er vísað til meginreglna stjórnsýsluréttarins um réttmætarvæntingar, svo og ákvæða stjórnsýslulaga nr. 37/1993, einkum 10., 24. og 25.gr. laganna. Þá er vísað til meginreglna eignarréttarins og 72. gr.stjórnarskrárinnar, sbr. 1. gr. 1. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr.lög nr. 62/1994.Krafa stefnda ummálskostnað styðst við XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, en umvirðisaukaskatt af málflutningsþóknun er vísað til laga um virðisaukaskatt nr.50/1988. IV. StefndiSveitarfélagið Vogar mótmælir málsástæðum stefnenda og byggir á því að viðákvarðanatöku stefnda um breytingu á deiliskipulagi iðnaðarsvæðisins viðVogabraut hafi að öllu leyti verið farið að lögum og því séu ekki skilyrðifyrir ógildingu ákvörðunarinnar. Þá telur stefndi að starfsemi sú semmeðstefndi hyggst stunda á iðnaðarsvæðinu falli algjörlega að landnotkunumrædds svæðis og hafi aðeins þurft að gera breytingar á skipulaginu varðandihæð bygginga. Ástæða fyrir því að lóðin að Heiðarholti 5 hafi orðið fyrirvalinu hafi verið sú að ekki hafi náðst samkomulag við meðeigendur stefnda aðöðrum lóðum innan iðnaðarsvæðisins, m.a. stefnendur, um kaup sveitarfélagsins áþeim lóðum. Þá telur stefndi að ákvæði laga um umhverfismat áætlana eigi ekkivið um hina umdeildu ákvörðun og að stefnda hafi ekki borið að vinna mat ágrundvelli 5. mgr. 12. gr. skipulagslaga. Til nánari skýringar á þessum málsástæðum bendirstefndi í fyrsta lagi á að stjórnvaldsákvörðun verði ekki ógilt nema hún séhaldin form- eða efnisannmarka að lögum, annmarkinn sé verulegur og veigamikilrök mæli ekki gegn því að ógilda ákvörðunina, t.d. réttmætar væntingar eða góðtrú. Annmarki teljist almennt ekki verulegur nema hann teljist almennt til þessfallinn að hafa áhrif á efni ákvörðunar. Stefndi telur að hvorki séu form- eðaefnisannmarkar á ákvörðun sveitarfélagsins um breytingu deiliskipulagsins ogþví séu ekki fyrir hendi skilyrði fyrir ógildingu ákvörðunarinnar.Á fundi umhverfis- og skipulagsnefndar stefnda15. mars 2016 hafi verið lögð fram tillaga að breytingu á deiliskipulagiiðnaðarsvæðisins við Vogabraut, dagsett 11. mars 2016, vegna staðsetningar áfyrirhugaðri súrefnis- og köfnunarefnisverksmiðju sem til stendur að reisa áiðnaðarsvæðinu við Vogabraut. Umhverfis- og skipulagsnefnd hafi samþykkt aðtillagan yrði kynnt í samræmi við 4. mgr. 40 gr. skipulagslaga nr. 123/2010 ogí kjölfarið auglýst í samræmi við 1. mgr. 41. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Í kynningarferlinu hafi borist ein athugasemd oghafi hún verið frá stefnendum. Þá hafi borist umsögn frá Vinnueftirlitinu.Tillagan hafi aftur verið tekin fyrir á fundi umhverfis- og skipulagsnefndar23. maí 2016. Þar hafi verið farið yfir umsögn Vinnueftirlitsins og skilmálumbætt við breytinguna í samræmi við athugasemd sem þar kom fram. Þá hafi veriðfarið yfir athugasemdir stefnenda og minnisblað sem unnið hafi verið um þær.Umhverfis- og skipulagsnefnd hafi tekið afstöðu til hvers þáttarathugasemdanna. Nefndin hafi lagt til að tillagan yrði samþykkt með nokkrumbreytingum frá auglýstri tillögu. Breytingarnar hafi í fyrsta lagi falist í þvíað ákveðið hafi verið að breyting á deiliskipulagi svæðisins sem samþykkt var íbæjarstjórn stefnda 24. febrúar 2016 mynd ekki öðlast gildi og því væri um aðræða breytingu á deiliskipulagi sem öðlaðist gildi með auglýsingu í B-deildStjórnartíðinda 19. október 2010. Í öðru lagi hafi verið bætt við skilmálum umað við hönnun mannvirkja á lóðinni skyldi sérstaklega horft til þess að mildasjónræn áhrif mannvirkjanna með útfærslum í hönnun og litavali þannig aðmannvirkin yrðu sem minnst áberandi, féllu vel að umhverfi sínu og tækju mið afþví að þau standa ekki fjarri íbúðabyggð. Loks hafi verið bætt við skilmálumvegna starfsemi innan lóðar við Heiðarholt 5 um að áætlun yrði gerð umstórslysavarnir vegna fyrirhugaðrar starfsemi. Bæjarstjórn stefnda hafisamþykkt deiliskipulagstillöguna 24. maí 2016 og hún tekið gildi með auglýsinguí B-deild Stjórnartíðinda 15. júní 2016.Ferli ákvarðanatökunnar hafi því verið í fullusamræmi við ákvæði VIII. kafla skipulagslaga. Þá hafi verið farið í öllu aðákvæðum stjórnsýslulaga við meðferð málsins. Hafi bæði Skipulagsstofnun, sbr.bréf stofnunarinnar frá 6. júní 2016, og úrskurðarnefnd umhverfis- ogauðlindamála, sbr. úrskurð nefndarinnar frá 14. október 2016, staðfest aðmálsmeðferð skipulagsbreytingarinnar hafi verið í samræmi við ákvæði laga.Stefnendur hafi ekki bent á neinn svo verulegan galla á málsmeðferðinni að hanngeti haft áhrif á efnislega niðurstöðu málsins. Því séu hvorki form- néefnisannmarkar á ákvörðun sveitarfélagsins um breytingu deiliskipulagsins ogþví ekki fyrir hendi skilyrði fyrir ógildingu ákvörðunarinnar. Auk framangreinds hafi stefndi og ekki síðurmeðstefndi í kjölfar málsmeðferðarinnar og niðurstöðu framangreindra aðila haftréttmætar væntingar til gildis skipulagsins. Meðstefndi hafi unnið að uppbygginguá lóðinni í samræmi við skipulagið með framkvæmdum á lóðinni og kaupum ábúnaði. Framkvæmdir séu langt komnar og því veigamikil rök gegn því að fellaskipulagið úr gildi enda sé um að ræða ívilnandi ákvörðun til handa meðstefnda.Ógilding skipulagsins hefði í för með sér verulegt fjárhagslegt tjón fyrirmeðstefnda. Stefnendur hafi hins vegar ekki sýnt fram á að breytingin skerðihagsmuni þeirra. Auk þess hafi stefnendur sýnt af sér mikið tómlæti með því aðlát ekki, strax eftir að niðurstaða úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamálalá fyrir, reyna á lögmæti skipulagsins fyrir dómstólum, heldur hafi þeir látiðfimm mánuði líða en á þeim tíma hafi meðstefndi unnið að framkvæmdum ogfjárfestingum vegna framkvæmdanna. Óhjákvæmilegt sé að líta til þessa við mat áþví hvort fallast beri á kröfur stefnenda telji dómurinn á annað borð aðmálsmeðferðinni hafi í einhverju verið ábótavant. Í öðru lagi mótmælir stefndi því að fella berideiliskipulagið úr gildi þar sem það hafi ekki sætt umhverfismati áætlana samkvæmtlögum nr. 105/2006 um umhverfismat áætlana. Stefndi telur að ákvæði laga umumhverfismat áætlana eigi ekki við um hina umdeildu ákvörðun. Í 1. málsl. 1.mgr. 3. gr. laganna segi að ákvæði laganna gildi um umhverfismat þeirraskipulags- og framkvæmdaáætlana og breytinga á þeim sem marki stefnu er varðarleyfisveitingar til framkvæmda sem tilgreindar séu í lögum um mat áumhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga um mat áumhverfisáhrifum séu matsskyldar þær framkvæmdir sem tilgreindar séu í flokki Aí 1. viðauka við lögin. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga geti framkvæmdir semeru í flokki B og C, í viðauka við lögin, verið háðar mati á umhverfisáhrifumþegar þær geti haft í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif vegna umfangs, eðliseða staðsetningar. Við undirbúning ákvörðunar um breytingu ádeiliskipulagi hafi stefndi kannað hvort að með hinni fyrirhuguðu breytingu áskipulaginu væri mörkuð stefna er varðaði leyfisveitingar til framkvæmda semskylt er að sæti mati á umhverfisáhrifum. Í því skyni hafi stefndi m.a. leitaðeftir áliti Skipulagsstofnunar. Í svari Skipulagsstofnunar til stefnda hafikomið skýrt fram að fyrirhuguð verksmiðja meðstefnda falli ekki undir mat áumhverfisáhrifum. Hafi stofnunin ítrekað þessa afstöðu sína í bréfum tilstefnanda Harðar Einarssonar. Það sé því beinlínis rangt sem haldið sé fram ístefnu að stefndi hafi ekki tekið afstöðu til þessa eða rannsakað þetta atriði.Stefndi hafi sérstaklega gengið úr skugga um það að slíkt mat þyrfti ekki aðfara fram áður en ákvörðun um samþykkt deiliskipulagsins var tekin, með því aðleita til þess stjórnvalds sem taki slíkar ákvarðanir, þ.e.Skipulagsstofnunar. Stefndi telur í þessu sambandi einnig rétt aðhafa í huga að aðalskipulag sveitarfélagsins, þar með talið iðnaðarsvæðið viðVogabraut, hafi sætt umhverfismati áætlana en samkvæmt aðalskipulaginu sébeinlínis gert ráð fyrir slíkri iðnaðarstarfsemi á svæðinu en ekki annarristarfsemi. Stefndi mótmælir sérstaklega fullyrðingum um að um sé að ræðaumfangsmikla starfsemi í umfangsmiklum byggingum. Um sé að ræða hefðbundnaiðnaðarstarfsemi sem hvorki sé umfangsmikil í eðli sínu né séu byggingar hennarumfangsmeiri en almennt megi gera ráð fyrir á iðnaðarsvæðum. Þá bendir stefndiá að núverandi verksmiðja meðstefnda sé rekin að Breiðhöfða 11 í Reykjavík aukþess sem slíkar verksmiðjur séu reknar á slíkum svæðum í borgum víða um heim. Að auki bendir stefndi á að um sé að ræðabreytingu á gildandi skipulagi sem leyfi slíka starfsemi sem gert sé ráð fyrirá lóðinni. Engin efnisleg rök standi því til þess að meta sérstaklegaumhverfisáhrif hennar. Enn fremur bendir stefndi á að sveitarfélaginuberi að fara að íslenskum lögum eins og gert hafi verið, en ekki tilskipunumEvrópusambandsins, sem ekki hafi bein réttaráhrif á Íslandi. Í ljósi alls framangreinds telur stefnandi ljóstað það geti ekki varðað ógildingu ákvörðunar um breytingu á deiliskipulagiiðnaðarsvæðis við Vogabraut að breytingin hafi ekki sætt umhverfismati áætlanaenda hvorki skylda til þess að lögum að framkvæma slíkt umhverfismat né standaefnisleg rök til þess að framkvæma slíkt mat. Í þriðja lagi mótmælir stefndi því að stefndahafi borið að vinna mat á grundvelli 5. mgr. 12. gr. skipulagslaga og „geragrein fyrir áhrifum áætlunar og einstakra stefnumiða hennar á umhverfið, m.a.með samanburði þeirra kosta sem til greina koma.“ Stefndi mótmælir því aðsveitarfélaginu hafi borið að vinna slíkt mat við breytingu á deiliskipulaginuumfram það sem gert var. Stefndi bendir á að deiliskipulag fyririðnaðarsvæðið sé að stofni til frá árinu 2001. Í kafla 1.0 í deiliskipulaginusegi m.a. um landnotkun að svæðið sé ætlað fyrir stærri og grófariiðnaðarstarfsemi en á iðnaðarsvæðinu við Iðndal. Beinlínis sé gert ráð fyrirumfangsmikilli iðnaðarstarfsemi á svæðinu af grófara tagi. Í aðalskipulagi Sveitarfélagsins Voga 2008-2028sé um iðnaðarsvæðið vísað til skilgreiningar greinar 4.7.1 í þágildandiskipulagsreglugerð. Á bls. 25 í aðalskipulaginu segi um iðnaðarsvæðið norðanVogabrautar: Svæðið hefurverið deiliskipulagt fyrir iðnaðarstarfsemi, en skv. því skipulagi eru þar 19lóðir. Eitt fyrirtæki er þegar með starfsemi á svæðinu en það er vélsmiðja.Nokkrum lóðum til viðbótar hefur verið úthlutað á svæðinu og er nokkureftirspurneftir iðnaðarlóðum. Gert er ráð fyrir gámasvæði sveitarfélagsins innaniðnaðarsvæðis. Ekki er gert ráð fyrir þróun iðnaðarsvæða í þéttbýlinu í Vogumnema ááðurnefndu afmörkuðu svæði norðan Vogabrautar. Um iðnaðarsvæðið í Flekkuvík segi á bls. 26 íaðalskipulaginu: Gert er ráðfyrir um 100 ha svæði fyrir iðnaðarstarfsemi á jörð Flekkuvíkur, norðanVatnleysustrandarvegar á Vatnleysuströnd. Mögulegt er að starfsemi stóriðjuverði á svæðinu og nýti sér nálægð við fyrirhugaða stórskipahöfn við Flekkuvík.Í fyrra aðalskipulagi sveitarfélagsins var á þessu svæði mjög stórtiðnaðarsvæði sem ætlað var fyrir álver. Miklar rannsóknir hafa farið fram ásvæðinu vegna mögulegs álvers en ekkert hefur enn orðið af því að álverbyggðist upp á svæðinu. Á aðalskipulagi þessu er iðnaðarsvæðið minnkað stórlegafrá því sem áður var en eftir sem áður er gert ráð fyrir að á svæðinu geti rúmaststóriðja eða stórfyrirtæki sem þarfnast stórskipahafnar. Ekki er ljóst hvortsvæðið byggist upp á skipulagstímabilinu en sveitarfélagið vill halda þeimmöguleika opnum að á þessu svæði byggist upp iðnaðarstarfsemi. Þar sem ekkier ljóst hverslags iðnaðarstarfsemi verður á svæðinu er óljóst hver orkuþörfverður fyrir svæðið og með hvaða hætti hennar verður aflað. Þess má þó geta aðrannsóknarborsvæði er við Trölladyngju og er mögulegt að jarðhiti þar verðinýttur til orkuöflunar fyrir svæðið. Þar sem það svæði er aðeinsrannsóknarsvæði í aðalskipulagi þessu er óljóst hvort hver þróun þess verður(sjá I-5). Þar sem orkuöflun og orkuþörf fyrir svæðið er óljós eruháspennulínur (í lofti eða jörð) ekki staðsettar að iðnaðarsvæðinu íaðalskipulagi.Eins og fram komi í umfjöllun um iðnaðarsvæðið íFlekkuvík sé um að ræða 100 ha svæði, sem samt hafi verið minnkað umtalsvert íþví skipulagi, þar sem gert sé ráð fyrir mögulegri stóriðju eða stórfyrirtækjumsem þarfnist stórskipahafnar. Sú starfsemi sem hér um ræðir sé ekki stóriðja ogþarfnist ekki stórskipahafnar og falli því ekki að skilgreininguaðalskipulagsins fyrir slíka starfsemi. Eina iðnaðarsvæðið í sveitarfélaginu semstarfsemin falli að sé því umrætt 15. ha iðnaðarsvæði við Vogabraut. Kostirnirhafi því í raun verið að gera breytingar á skiplagi þess m.t.t. sérþarfaumsækjanda eða hafna henni. Starfsemin falli algjörlega að landnotkun þessskipulags og því hefði verið óeðlilegt m.t.t. markmiðs aðalskipulags umuppbyggingu iðnaðarsvæða að hafna henni vegna landnotkunarinnar. Sérstakt mathafi því ekki þurft. Til viðbótar framangreindu sé uppbygging þesssvæðis þegar hafin með uppbyggingu eins húss og gatnagerð að hluta.Deiliskipulag sé til af svæðinu auk þess sem svæðið liggi nálægt þéttbýlinu ogþar með allri þjónustu, veitum, samgöngum og slíku. Landsvæðið við Flekkuvíkhafi ekki verið deiliskipulagt. Þar séu engir innviðir, s.s. veitur og slíkt.Þá sé landið í eigu ríkissjóðs og algjörlega óljóst hvernig ríkissjóður viljinýta landið. Samningar um það og skipulag svæðisins hafi ekki tekist þráttfyrir tilraunir til þess. Á meðan iðnaðarsvæðið við Vogabraut hafi ekkiverið fullnýtt væri mjög óhagkvæmt og mjög óeðlilegt í skipulagslegu tilliti aðbrjóta nýtt svæði undir uppbyggingu og byggja upp innviði þar án þess að nýtaþað svæði sem uppbygging er hafin á áður. Hin umdeilda breyting falli vel aðþeim markmiðum aðalskipulagsins að stuðla að uppbyggingu iðnaðarsvæða til aðrenna stoðum undir byggð í sveitarfélaginu, að skilgreina afmörkuð iðnaðarsvæðií nægilegu umfangi til að svara eftirspurn miðað við forsendur hverju sinni ogað ráðstafa iðnaðarsvæðum markvisst m.t.t. eðlis þeirrar starfsemi sem þar eigiað fara fram. Þá sé í deiliskipulaginu jafnframt tekið fullt tillit til þeirrarstefnumörkunar aðalskipulagsins að settar séu kvaðir í skipulag til að tryggjaásættanlega ásýnd svæðanna.Engir aðrir kostir hafi komið til greina eniðnaðarsvæðið við Vogabraut, enda ekki gert ráð fyrir slíkri starfsemi annarsstaðar. Auk þess hefði ekki verið réttlætanlegt að brjóta nýtt land undir slíkastarfsemi, í andstöðu við markmið aðalskipulags og skilgreininguiðnaðarsvæðisins í Flekkuvík sem sé hugsað fyrir svokallaða stóriðju sem þurfihafnaraðstöðu. Málefnaleg sjónarmið búi því að baki breytingunni. Í því sambandibreyti engu sú afstaða stefnenda að þeir hefðu talið eðlilegra að veljaverksmiðjunni stað í Flekkuvík m.t.t. sjónrænna áhrifa og hættu.Hvað varðar meinta undirvalkosti á iðnaðarsvæðinusjálfu þá hátti þannig til að eignarhald á iðnaðarsvæðinu við Vogabraut sé meðþeim hætti að sveitarfélagið eigi lóðir nr. 1, 3 og 5 við Heiðarholt og lóð nr.1 við Hraunholt, sem þegar hafi verið byggt á. Stærstur hluti landsins, þ.e.allt svæðið utan framangreindra lóða, sé í eigu stefnda og margra annarraeigenda, þ.m.t. hluta stefnenda. Stefndi hafi leitað samkomulags um kaup álóðum til úthlutunar, m.a. vegna umræddrar starfsemi, m.a. lóðum nr. 5, 7, 8 og10. Erfiðlega hafi gengið að fá viðbrögð frá landeigendum við tilboðumsveitarfélagsins og mikið borið á milli. Í þeirri von að samningar næðust hafiþrátt fyrir framangreint fyrst verið auglýst tillaga að breytingu á skipulagilóðarinnar nr. 7 við Hraunsholt sem sé í sameign aðila. Þar semsamningaviðræður hafi runnið út í sandinn hafi sveitarfélagð ákveðið að breytaskipulaginu á eigin lóð innan sama svæðis, þ.e. lóðinni nr. 5 við Heiðarholt.Sveitarfélagið hafi ekki átt annan kost með vísan til eignarhalds landsins.Hinn kosturinn hefði verið að leita eignarnáms á lóðunum eða svæðinu. Slíktferli, ef ágreiningur væri gerður á öllu stigum, gæti tekið nokkur ár meðmikilli óvissu. Umsækjandi lóðarinnar hafi ekki haft slíkan tíma þar sem hannþurfi að flytja starfsemi sína á brott af núverandi stað vegna breyttsskipulags þar. Að auki sé slík aðgerð, eignarnám, slíkt inngrip í eignarrétt aðþví verði ekki beitt nema í undantekningartilvikum og vegna almannahagsmuna. Íljósi þess að sveitarfélagið eigi sjálft lóðir á svæðinu sem hentað gátuumsækjanda allt eins vel sé ekki víst að eignarnám hefði verið heimilað. Með vísan til framangreinds mótmælir stefndi þvíað brotið hafi verið gegn ákvæðum 12. gr. skipulagslaga eða að ómálefnalegarforsendur eða sjónarmið hafi búið að baki breytingunni. Breytingin hafi ekkilotið að landnotkun heldur nær eingöngu að hæð mannvirkja og aðlögun aðstarfsemi. Um sé að ræða eina svæðið þarsem heimilt hafi verið að leyfa slíka starfsemi og þá lóð innan þesssvæðis sem best hentaði af þeim þremur lóðum sem sveitarfélagið hafi fulltforræði á. Stefndi áréttar að um sé að ræða breytingu ádeiliskipulagi einnar lóðar á þegar skipulögðu iðnaðarsvæði í samræmi viðaðalskipulag og stefnu þess. Á svæðinu sé því þegar gert ráð fyrir að mögulegtsé að byggja upp verulega iðnaðarstarfsemi af grófari gerðinni eins og framkomi í deiliskipulagi. Ekki sé því um breytingu á skipulagi að ræða hvaðstarfsemina varðar. Því hafi ekki verið sérstök þörf á að meta áhrifiðnaðarstarfseminnar sem slíkrar, enda gert ráð fyrir slíkri starfsemi ásvæðinu með tilheyrandi áhrifum. Stefndi telur að starfsemi meðstefnda séhvorki umfangsmikil né gróf og því enn augljósara að starfsemi hans falli aðskipulaginu. Engin hætta stafi af starfseminni utan lóðarinnar. Með vísan til þess að um hafi verið að ræðaumsókn sem féll að gildandi skipulagi, þ.m.t. að landnotkun bæði aðalskipulagsog deiliskipulags og að í raun hafi eingöngu verið um að ræða breytingar ábyggingarskilmálum, einkum hvað varðar hæð, hafi ekki verið nauðsynlegt að geraítarlegar grein fyrir áhrifum breytingarinnar og eða stefnumiða en gert var eðabera þá kosti sem uppi voru saman. Áhrif breytingarinnar séu fyrst og fremstsjónræn vegna breytingar á leyfilegri hámarkshæð bygginga. Samkvæmt gildandi deiliskipulagi fyrirbreytinguna hafi verið gert ráð fyrir nokkuð háum byggingum á svæðinu (8-13 m).Eðli málsins samkvæmt sé ljóst að uppbygging á svæðinu muni alltaf hafa sjónrænáhrif. Það hús sem áður hýsti vélsmiðjuna Norma, og sé eina húsið sem byggthafi verið á svæðinu, sjáist t.a.m. mjög vel. Augljóst sé að sjónræn áhrifverði meiri með hærra mannvirki eins og breytingin geri ráð fyrir. Mannvirki álóðinni í um 30 m hæð muni sjást víða að og að því leyti hafa sjónræn áhrif.Þótt hæðin skipti miklu sé jafnframt ljóst að útfærsla mannvirkjanna hafi mikiláhrif á hvort hin sjónrænu áhrif verði neikvæð. Til að lágmarka helstuumhverfisáhrif breytingarinnar, þ.e. hin sjónrænu áhrif, hafi m.a. vegnaathugasemda stefnenda verið bætt inn svohljóðandi skilmála í deiliskipulagið:„Við hönnun mannvirkja á lóðinni skal sérstaklega horft til þess að mildasjónræn áhrif mannvirkjanna með útfærslum í hönnun og litavali þannig aðmannvirkin verði sem minnst áberandi, falli vel að umhverfi sínu og taki mið afþví að þau standa ekki fjarri íbúðabyggð. Með umsókn um byggingarleyfi skulufylgja tölvugerðar myndir sem sýni útfærslu mannvirkjanna og forsendur hönnunarhvað varðar útlit og sjónræn áhrif.“ Í tillögunni sé gerð grein fyrir áhrifumbreytingarinnar í samræmi við framangreind sjónarmið. Með hliðsjón af eðlibreytingarinnar, sem einkum lúti að hæð mannvirkja, sé því mótmælt að það matsé ekki fullnægjandi. Þá telur stefndi að engin þörf hafi verið áítarlegri umfjöllun um efnahagsleg áhrif framkvæmdarinnar á framkvæmdatíma eðaeftir að framkvæmdum lýkur á sömu forsendum, þ.e. starfsemin sem slík sé ísamræmi við gildandi skipulag. Uppbygging á einni lóð á svæðinu, í samræmi viðstefnu aðalskipulags, kalli ekki á slíkt mat enda umfang starfseminnar eðauppbyggingarinnar ekki þess eðlis eða af þeirri stærðargráðu. Deiliskipulag ogaðalskipulag geri ráð fyrir að svæðið byggist allt upp með slíkri starfsemi. Stefndi kveður að það sé óumdeilt að greindstarfsemi, sem fyrirhugað sé að framfari á lóðinni, falli undir ákvæði reglugerðar nr. 160/2007 um varnir gegnhættu á stórslysum. Stefndi áréttar að starfsemi sú sem hér um ræðir falli aðlandnotkun skipulagssvæðisins og hefði ekki þurft að breyta skipulaginu nemavegna hæðar fyrirhugaðra mannvirkja. Við ákvörðun um breytingudeiliskipulagsins hafi legið fyrir umsögn Vinnueftirlitsins frá 31. mars 2016,þar sem fram komi að verksmiðjan sé í lægra þröskuldsmagni samkvæmtreglugerðinni og að Vinnueftirlitið geri ekki athugasemd við staðsetningunaenda sé tekið tillit til stórslysahættu. Vegna þessa hafi verið bætt viðskilmála í skipulagið um að áður en byggingarleyfi yrði veitt þurfi að liggjafyrir fullnægjandi áætlun um stórslysavarnir á lóðinni vegna verksmiðjunnar. Í gögnum málsins komi fram að engin hætta verðiaf starfseminni utan lóðarinnar, enda verði súrefnisinnihald andrúmslofts komiðniður í þau mörk sem það sé í andrúmslofti venjulega innan lóðarinnar sjálfrar.Það komi fram að súrefnisinnihald sé komið niður í 23% í 20 m radíus frátönkunum en það sé alls staðar innan lóðarmarka. Súrefnisinnihald íandrúmslofti muni vera 21%. Auk þess minnir stefndi á að lóðin sem breytingintaki til sé staðsett á þeirri lóð sveitarfélagsins sem sé fjærst núverandibyggð. Hvað varðar hljóðvist byggir stefndi á því aðskipulagsskilmálar svæðisins séu algjörlega skýrir. Í þeim segi: „Þeirskilmálar eru settir á starfsemi innan lóðar við Heiðarholt 5 að hljóðstigverði undir þeim mörkum sem er getið um í reglugerð nr. 724/2008 um hávaða.Hljóðstig við lóðamörk skal ekki fara yfir 70 db og á íbúðarsvæðum skalhljóðstig ekki fara yfir 50 db á daginn, ekki yfir 45 db á kvöldin og ekki yfir40 db. að nóttu til (sjá nánar í töflu iii í reglugerð nr. 724/2008).“ Deiliskipulagið geri því ráð fyrir að lóðarhafiverði að fullnægja þeim kröfum sem reglugerðin geri kröfur um. Deiliskipulagiðgeti því ekki verið ólögmætt á þeirri forsendu að hljóðvistarkröfum sé ekkifullnægt. Hljóðvistarskýrsla IABAS, dags. 24. mars 2016,staðfesti að með hljóðvörnum verði hljóðstig alls staðar innan marka samkvæmtreglugerð um hávaða nema á litlu svæði vestan verksmiðjunnar, sem nú sé óbyggt,en þar sem gert sé ráð fyrir mögulegu íbúðasvæði í framtíðinni. Frávikið felistí því að innan þess svæðis verði hávaði nokkuð hærri en 40db á litlum hlutasvæðisins á nóttunni. Með samkomulagi við meðstefnda Ísaga ehf. hafi stefndisamið um að stefndi myndi ekki gera kröfur til þess að meðstefndi tryggi aðhljóðstig á þeim hluta svæðisins verði lægri en 40db heldur muni sveitarfélagiðtaka mið af þessu vandamáli við skipulag svæðisins þegar og ef það verðurskipulagt. Meðstefndi verði því að uppfylla hljóðvistarkröfur en sveitarfélagiðmuni þó bregðast við á þessum tiltekna hluta þessa tiltekna svæðis þar semljóst þyki að ekki sé hægt að tryggja að hljóðvist á nóttunni fari ekki yfir40db nema með slíkum aðgerðum. Stefndi mótmælir sérstaklega fullyrðingum um aðIABAS sé ekki óháður aðili, sbr. m.a. bréf IABAS frá 18. maí 2016. Sé ráðgjöfIABAS ekki rétt muni það ekki leiða til þess að íbúar sveitarfélagsins þurfi aðbúa við verri hljóðvist. Það muni einfaldlega leiða til aukinnahljóðvistarráðstafana hjá meðstefnda eða til þess að verksmiðjunni verði lokaðenda óheimilt að reka starfsemi sem hefur í för með sér meiri hljóðmengun enskýrslan gerir ráð fyrir. Stefndi kveðst hafa farið yfir og metiðfyrirliggjandi gögn í málinu, hvort sem þau stafi frá meðstefnda eða örðum,eins og almennt tíðkist við afgreiðslu slíkra mála sem hér um ræðir. Enginlagaskylda hvíli hins vegar á að láta „sannreyna“ eða „staðreyna“ gögnin ásérstakan hátt. Ekkert í gögnum málsins bendi til þess að rangfærslur eðavillur séu í gögnum sem stafi frá meðstefnda sem geti haft þýðingu í málinu.Stefnendur hafi ekki bent á nein slík atriði en þeir beri sönnunarbyrði fyrirþví að einhverjir þeir annmarkar séu á gögnum sem leitt geti til ógildingarskipulagsins. Þannig mótmælir stefndi því að hann hafi ekki gætt aðrannsóknarreglu stjórnsýslulaga við afgreiðslu málsins. Í ljósi alls framangreinds telur stefndi ljóst aðákvæða 12. gr. skipulagslaga og ákvæða stjórnsýslulaga og stjórnsýsluréttarhafi verið gætt að öllu leyti við afgreiðslu hinnar kærðu breytingar. Í fjórða lagi mótmælir stefndi því að hann hafibrotið gegn ákvæðum greinar 5.2.1 í skipulagsreglugerð með því að hafa ekkisamráð við hagsmunaaðila, þar á meðal stefnendur sem landeigendur aðliggjandilóða. Stefndi telur að samráð hafi verið fullnægjandi m.t.t. þess að ekki hafiverið um grundvallarbreytingar að ræða á skipulaginu. Í raun hafi eingönguverið um að ræða breytingu á mögulegri hæð mannvirkja á einni lóð á svæðinum.t.t. eðlis þeirrar starfsemi sem gert er ráð fyrir að starfrækja þar.Málsmeðferð breytingarinnar hafi verið í samræmi við 1. mgr. 43. gr.skipulagslaga nr. 123/2010. Málsmeðferð kynningar hafi verið í samræmi við 40gr. skipulagslaga nr. 123/2010 og 5.2.1. gr. skipulagsreglugerðar nr. 90/2013. Haldinn hafi verið kynningarfundur 22. mars 2016þar sem tillagan hafi verið til sýnis og umræðu. Hann hafi verið auglýstur í Fréttablaðinuog Víkurfréttum 17. mars 2016. Auk þess hafi auglýsing um kynningarfund birst áheimasíðu sveitarfélagsins. Kynningartillagan hafi verið aðgengileg eftirkynningarfundinn á skrifstofu stefnda og á heimasíðu hans fram að því aðtillagan var auglýst 31. mars 2016. Þá hafi tillagan verið aðgengileg á samastað eftir að hún hafði verið auglýst formlega til kynningar ogathugasemda. Stefnendur hafi sent inn athugasemdir í kjölfarkynningar og umhverfis- og skipulagsnefnd sveitarfélagsins fjallað umathugasemdirnar og tekið afstöðu til þeirra og sveitarstjórn stefnda íkjölfarið. Verði því ekki séð að skort hafi á samráð við hagsmunaaðila. Þáverði ekki séð að brotið hafi verið gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar,enda hafi málið verið að fullu upplýst og sjónarmið stefnenda legið fyrir þegarákvörðun var tekin. Þá mótmælir stefndi því að á sveitarfélaginu getihvílt skyldur á grundvelli tilskipana Evrópusambandsins sem ekki hafi veriðfærðar í lög á Íslandi. Stefndi áréttar að engin hætta stafi af verksmiðjunniutan við lóðina. Fullyrðingum um að ekkert tillit hafi verið tekið tilathugasemda vegna hættu á stórslysum er mótmælt, enda hafi umfjöllun verið bættinn í deiliskipulagið og gert að skilyrði fyrir útgáfu byggingarleyfis aðáætlun vegna stórslysa lægi fyrir. Í fimmta lagi mótmælir stefndi því að aðrirágallar hafi verið á deiliskipulaginu og því að deiliskipulagsbreytingingerbreyti eðli deiliskipulagsins og eyðileggi innra samræmi þess. Þvert á mótifalli breytingin að gildandi skipulagi, meðal annars varðandi landnotkun. Vísarstefndi í fyrri umfjöllun um að breytingin varði í raun einungisbyggingarskilmála, einkum hvað varðar hæð.Stefndi hafnar því að mistök við gerðdeiliskipulagsins hafi verulega þýðingu fyrir gildi skipulagsins. Fyrirhuguðbreyting á deiliskipulaginu hafi verið auglýst 31. mars 2016 á heimasíðustefnda, í Fréttablaðinu og Lögbirtingablaðinu. Við gerð auglýsingarinnar hafiverið gerð þau mistök að litið var svo á að um væri að ræða breytingu ádeiliskipulagi sem samþykkt var í sveitarstjórn stefnda 24. febrúar 2016, en súdeiliskipulagsbreyting hafi aldrei tekið gildi. Þessi mistök hafi veriðleiðrétt á deiliskipulagsuppdrætti eftir auglýsingu tillögunnar til kynningarog hafi ákvörðun stefnda því að öllu leyti verið rétt og verði ekki séð aðmistök við auglýsingu geti valdið ógildingu ákvörðunarinnar, enda hafistefnendur, sem voru einu aðilarnir sem gerðu athugasemdir, bent á mistökin svoað þau hafi ekki verið valdur að neinum misskilningi. Þá sé um sömu skipulagsáætlunað ræða og fyrr að því undanskildu að áður auglýst breyting á skipulaginuvarðandi lóð nr. 7 hafi fallið út. Þetta hafi í engu breytt möguleikumstefnenda á að gera athugasemdir né efnislegri umfjöllun um athugasemdir eðatillöguna sem slíka. Verði því ekki séð að neinar forsendur séu tilógildingar á ákvörðun sveitarstjórnar stefnda frá 24. maí 2016 um breytingu ádeiliskipulagi fyrir iðnaðarsvæðið við Vogabraut. Sýknukröfu sína áhendur stefnanda Herði Einarssyni byggir stefndi að auki á því að hann eigiekki aðild að málinu en hann hafi ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni afniðurstöðu þess. Því beri í öllu falli að sýkna stefnda af kröfu hans, sbr. 2.mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um lagarök vísarstefndi til ákvæða skipulagslaga nr. 123/2010 og reglna stjórnsýsluréttar ogstjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá vísar stefndi til laga nr. 50/1998 umvirðisaukaskatt, laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og laga um meðferðeinkamála nr. 91/1991. Málskostnaðarkrafastefnda byggist á 130. gr., sbr. 129. gr., laga um meðferð einkamála nr.91/1991. V.Í máli þessu krefjast stefnendur þess að felldverði úr gildi ákvörðun stefnda Sveitarfélagsins Voga frá 24. maí 2016 umbreytingu á deiliskipulagi fyrir iðnaðarsvæði við Vogabraut, sem er að stofnitil frá árinu 2001. Breytingin var gerð vegna fyrirhugaðrar súrefnis- ogköfnunarefnisverksmiðju stefnda Ísaga ehf., en stefndi Ísaga ehf. hafði leitaðeftir lóð hjá sveitarfélaginu fyrir slíka verksmiðju. Stefndi Ísaga ehf. rekurnú sams konar verksmiðju að Breiðhöfða 11 í Reykjavík. Umrædd deiliskipulagsbreyting fól í sér aðhámarkshæð iðnaðarhúsnæðis á lóð við Heiðarholt 5 var aukin úr 8 m í 13 m og 27m fyrir skilju og tanka til súrefnis- og köfnunarefnisframleiðslu, auk 2,5 mvegna létts búnaðar, s.s. handriðs og öryggisloka. Á tilteknum iðnaðarlóðum ásvæðinu hafði þegar verið gert ráð fyrir 13 m háum byggingum og fól breytinginþannig í raun í sér flutning á mögulegum byggingum innan iðnaðarsvæðisins, aukþess sem gert var ráð fyrir framangreindri skilju og tönkum. Ídeiliskipulagsbreytingunni segir að Skipulagsstofnun hafi staðfest aðfyrirhuguð starfsemi falli ekki undir ákvæði laga um mat á umhverfisáhrifum nr.106/2000, en að gera þyrfti grein fyrir áhrifum breytingar á deiliskipulagisamkvæmt 12. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Áhrifum breytinganna í deiliskipulaginu er lýstþannig að vegna hæðar skilju sé talið að sjónræn áhrif breytingarinnar verðimögulega neikvæð, en við hönnun mannvirkja á lóðinni skuli sérstaklega horft tilþess að milda sjónræn áhrif þannig að mannvirkið verði sem minnst áberandi ogfalli vel að umhverfi sínu og taki mið af því að þau standa ekki fjarriíbúðabyggð. Efnahagsleg áhrif séu jákvæð fyrir sveitarfélagið meðan áuppbyggingu stendur en óveruleg til framtíðar. Þar sem skilmálar séu settir umhljóðstig sé ekki gert ráð fyrir að áhrif á hljóðvist verði neikvæð. Nánartiltekið séu skilmálar í deiliskipulagsbreytingunni um að hljóðstig verði undirþeim mörkum sem getið er um í reglugerð nr. 724/2008 um hávaða. Hljóðstig viðlóðarmörk skuli ekki fara yfir 70 db og á íbúðarsvæðum skuli hljóðstig ekkifara yfir 50 db á daginn, ekki yfir 45 db á kvöldin og ekki yfir 40 db að nóttutil, sbr. nánar töflu iii í reglugerð nr. 724/2008. Ekki var talið að mengandiáhrif yrðu vegna breytinganna og áhrif á öryggi talin óveruleg, en gert væriráð fyrir að lóðin yrði girt af með mannheldri girðingu, aðgangsstýrðum hliðumog öryggiskerfum. Jafnframt væri gert ráð fyrir áætlun um stórslysavarnir, sbr.reglugerð um stórslysavarnir vegna hættulegra efna nr. 160/2007. Áhrifbreytinga á deiliskipulag væru talin óveruleg fyrir utan möguleg neikvæðsjónræn áhrif. Stefnendur byggja fyrst og fremst á því að ógildaberi deiliskipulagsbreytinguna þar sem skipulagið hafi hvorki sættumhverfismati áætlana samkvæmt lögum nr. 105/2006 né mati samkvæmt 5. mgr. 12.gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 105/2006 um umhverfismatáætlana gilda lögin um umhverfismat þeirra skipulags- og framkvæmdaáætlana og breytinga á þeimsem marka stefnu er varðar leyfisveitingar til framkvæmda sem tilgreindar eru ílögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Óverulegar breytingar áskipulagsáætlunum eru þó ekki háðar ákvæðum laganna enda séu þær ekki taldarlíklegar til að hafa í för með sér veruleg áhrif á umhverfið, sbr. 10. gr. Í 1.mgr. 5. gr. laga nr. 106/2000 er mælt fyrir um að framkvæmdir sem tilgreindareru í flokki A í 1. viðauka við lögin séu ávallt háðar mati á umhverfisáhrifum.Þá segir í 1. mgr. 6. gr. að framkvæmdir sem tilgreindar eru í flokki B ogflokki C í 1. viðauka við lögin skuli háðar mati á umhverfisáhrifum þegar þærgeta haft í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif vegna umfangs, eðlis eðastaðsetningar. Samkvæmt 8. mgr. 6. gr. er öllum heimilt að bera fram fyrirspurntil Skipulagsstofnunar um hvort tiltekin framkvæmd falli í flokk B eða flokk Cí 1. viðauka og skal þá stofnunin leita upplýsinga um framkvæmdina og takaákvörðun um hvort hún eigi undir téð ákvæði laganna. Fyrirliggur ákvörðun Skipulagsstofnunar þar sem komist var að þeirri niðurstöðu aðframleiðsla stefnda Ísaga ehf. á súrefni og köfnunarefni falli ekki undir lögum mat á umhverfisáhrifum nr. 106/2000. Kemur þetta fram í bréfi Skipulagsstofnunartil sveitarfélagsins 9. júní 2016 og til stefnanda Harðar Einarssonar hinn 11.janúar 2017. Verksmiðja stefnda Ísaga ehf. fellur ekki undir þær framkvæmdirsem taldar eru upp í 1. viðauka við lögin, hvorki flokk A, B eða C. Eins ogáður segir er deiliskipulagið fyrir iðnaðarsvæði við Vogabrautað stofni til frá árinu 2001 og er þar gert ráð fyrir grófari iðnaðarstarfsemien á iðnaðarsvæði sem er við Iðndal. Umrædd deiliskipulagsbreyting fól ekki ísér breytta landnotkun og fellur verksmiðja stefnda Ísaga ehf. að gildandiaðalskipulagi um landnotkun svæðisins og sætti aðalskipulagið á sínum tímaumhverfismati. Umrædd deiliskipulagsbreyting fól í sér óverulegar breytingar sem getaekki talist hafa veruleg áhrif á umhverfið, en aðeins er um að ræða breytingarvarðandi hæð bygginga. Í deiliskipulagsbreytingunni var með fullnægjandi hættilagt mat á áhrif breytinganna á umhverfið, sbr. 12. gr. skipulagslaga nr.123/2010 og grein 5.4.1 í skipulagsreglugerð nr. 90/2013. Áhrifin eru fyrst ogfremst sjónræn vegna breytinga á hæð bygginga en gert er ráð fyrir ákveðnumaðgerðum til að draga úr neikvæðum áhrifum þeirra. Þegar litið er til þeirragagna sem fyrir liggja í málinu er ljóst að ekki stafar hætta af starfsemistefnda Ísaga ehf. á næstu lóðum. Fyrir liggur umsögn Vinnueftirlitsins, dags.16. ágúst 2016, þar sem fram kemur að starfsstöð stefnda Ísaga ehf. sé í „lægraþröskuldsmagni“ samkvæmt reglugerð um stórslysahættu nr. 160/2007 og þurfistefndi Ísaga ehf. því að gera áætlun um stórslysavarnir og tilkynnaVinnueftirlitinu um magn varasamra efna í stöðinni og hafa virktöryggisstjórnkerfi. Stefndi hafi uppfyllt þessar kröfur með því að leggja framfullnægjandi gögn, þ.e. stórslysaáætlun. Verður deiliskipulagið því ekki felltúr gildi á grundvelli þess að fullnægjandi stórslysaáætlun liggi ekki fyrir. Ídeiliskipulagsbreytingunni eru settir skilmálar um aðhljóðstig verði undir þeim mörkum sem getið er um í reglugerð nr. 724/2008 umhávaða. Samkomulagmilli stefnda Sveitarfélagsins Voga og stefnda Ísaga ehf., dags. 14. apríl2016, um að sveitarfélagið muni ekki krefja Ísaga ehf. um aðgerðir til að hafahávaðamörk innan tilgreindra viðmiðunarmarka, er ekki hluti afdeiliskipulaginu. Samkomulagið verður ekki skilið þannig að stefndi Ísaga ehf.þurfi ekki að virða lögbundin hávaðamörk heldur ætli sveitarfélagið ef á reynirað bregðast við vandamálum sem upp kunna að koma vegna hljóðvistar meðskipulagi á svæðinu. Að þessu virtu er því hafnað að felladeiliskipulagsbreytinguna úr gildi vegna hljóðvistar. Hvað varðar athugasemdirstefnenda um staðsetninguverksmiðjunnar verður að horfa til þess að Flekkuvík var ekki raunhæfur kosturfyrir verksmiðjuna, en á aðalskipulagi er þar gert ráð fyrir stóriðju eðastórfyrirtækjum sem þarfnast stórskipahafnar. Landið er í eigu ríkissjóðs oghefur ekki verið deiliskipulagt. Það var því forsvaranlegt að velja verksmiðjustefnda Ísaga ehf. stað á iðnaðarsvæðinu við Vogabraut og verður ekki séð aðþess hafi verið kostur eða ástæða til að staðsetja verksmiðjuna annars staðarinnan svæðisins en gert var. Nægilegt samráð var haft umdeiliskipulagstillöguna. Viðræður áttu sér stað við stefnendur um lóð vegnaáforma stefnda Ísaga ehf. um súrefnis- og köfnunarverksmiðju, en ekki náðistsamkomulag um staðsetningu verksmiðjunnar. Síðar var haldinn kynningarfundur umtillögu að breyttu deiluskipulagi sem auglýstur var opinberlega og var tillaganaðgengileg á skrifstofu sveitarfélagsins eftir að hún hafði verið auglýst.Stefnendur skiluðu inn athugasemdum sínum og tók sveitarfélagið afstöðu tilþeirra. Þá var haft samráð við viðeigandi stofnanir. Sveitarfélagið uppfylltirannsóknarskyldu sína við meðferð málsins en í henni felst ekki skylda til aðsannreyna gögn með sjálfstæðri rannsókn, eins og stefnendur halda fram. Mistökvið auglýsingu þess efnis að um væri að ræða breytingu á deiliskipulagi semhefði verið samþykkt í sveitarstjórn 24. febrúar 2016, sem tók aldrei gildi,eru ekki slíkir annmarkar að leitt geti til þess að deiliskipulagið verði felltúr gildi. Það sama á við um þau mistök að í auglýsingu sagði að hæð væri aukinúr 13 m í 27 m, auk 2,5 m vegna létts búnaðar, en ekki úr 8 m í 27 metra, auklétts búnaðar, en aðalatriðið var hver hámarkshæðin yrði. Meðvísan til alls framangreinds er því hafnað að fella umrædda deiliskipulagsbreytinguúr gildi. Verður ekki séð að nokkrir annmarkar séu á meðferð málsins sem getileitt til þess að fallist verði á kröfur stefnenda. Eftiratvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Dómþennan kveður upp Sandra Baldvinsdóttir héraðsdómari.D ó m s o r ð: Stefndu, Sveitarfélagið Vogar ogÍsaga ehf., eru sýkn af kröfum stefnenda, Sigríðar Jónsdóttur, Ólafs ÞórsJónssonar, Harðar Einarssonar og Reykjaprents ehf.Málkostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 375/2015
|
Skaðabætur Börn Viðurkenningarkrafa Málsástæða
|
A krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í vegna örorku og miska sem hún varð fyrir þegar hún var vistuð á meðferðarheimilinu Byrginu á árunum 2003 til 2005. Með dómi Hæstaréttar í málinu nr. 334/2008 var forstöðumaður heimilisins sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A og gert að greiða henni skaðabætur en A var 17 ára þegar brotin áttu sér stað. Í dómi Hæstaréttar kom fram að móðir A hefði komið henni til dvalar í Byrginu að höfðu samráði við hana sjálfa og hefði Barnaverndarstofa hvorki haft þar milligöngu né starfsmönnum hennar verið kunnugt um dvöl A þar. Yrði skaðabótaskylda Í því ekki reist á því að Barnaverndarstofa hefði samþykkt ráðstöfunina eða með einhverju móti brugðist eftirlitsskyldu sinni. Hefði Byrgið ekki haft heimild Barnaverndarstofu til að taka við börnum og henni því ekki borið að hafa eftirlit með starfseminni. Þá hefði landlæknir ekki heldur haft eftirlitsskyldu með heimilinu og yrði skaðabótaskylda Í því ekki reist á því að hann hefði ekki sinnt eftirliti með starfseminni. Loks var ekki fallist á það með A að Í bæri bótaábyrgð eftir reglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð, enda hefði hvorki Byrgið verið rekið af Í né forstöðumaður þess verið ríkisstarfsmaður. Var Í því sýknað af kröfu A.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir BenediktBogason og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar4. júní 2015. Hún krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegnaörorku og miska sem hún varð fyrir þegar hún var vistuð á meðferðarheimilinuByrginu á árunum 2003 til 2005. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingarhéraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.IEins og greinir í hinum áfrýjaða dómiátti áfrýjandi erfiða æsku meðal annars vegna andlegra veikinda og vímuefnaneyslu.Af þeim ástæðum var hún vistuð á meðferðarheimilum Barnaverndarstofu átímabilinu 15. ágúst 2001 til 31. mars 2003. Einnig mun hún hafa dvalið umskamman tíma sumarið 2003 í neyðarvistun á vegum Barnaverndarstofu. Á þessutímabili var áfrýjandi á aldrinum 14 til 16 ára.Móðir áfrýjanda fór ein með forsjáhennar. Leitaði hún í gegnum tíðina ýmissa úrræða fyrir dóttur sína. Í þvískyni ritaði hún bréf til landlæknis 11. ágúst 2003 og mætti með áfrýjanda ábráðamóttöku geðdeildar 17. september sama ár. Þá mun hún um þetta leyti hafaritað grein í dagblað þar sem hún kvartaði yfir því að engin úrræði væru í boðifyrir dóttur sína. Í kjölfarið mun ónafngreind kona hafa haft samband við hanaog bent henni á að leita til Byrgisins líknarfélags ses. um aðstoð fyriráfrýjanda, en á þessum tíma rak Byrgið meðferðarheimili að Efri-Brú í Grímsnesi.Að höfðu samráði við áfrýjanda fór móðir hennar með hana til dvalar í Byrginu1. október 2003 en þar mun hún hafa verið langdvölum, með hléum þó, allt fram áhaustið 2006.Með dómi Hæstaréttar 4. desember 2008 ímáli nr. 334/2008 var forstöðumaður Byrgisins sakfelldur fyrir kynferðisbrotgegn þremur vistmönnum meðferðarheimilisins, þar á meðal áfrýjanda. Varsakfellingin miðuð við að brotin gegn henni hefðu verið framin á tímabilinu frásumri 2004 til febrúar 2005 þegar hún var 17. Auk refsingar var forstöðumanninumgert að greiða brotaþolum skaðabætur en þær námu 800.000 krónum til áfrýjanda.IIÁfrýjandi hefurhöfðað mál þetta til viðurkenningar á því að stefndi beri skaðabótaskyldu á tjónivegna þeirra kynferðisbrota sem hún sætti af hálfu forstöðumanns Byrgisins. Þessummálatilbúnaði er nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Fallist er á það meðhéraðsdómi að nægar líkur hafi verið leiddar að því að áfrýjandi hafi orðiðfyrir tjóni af þessum sökum þannig að hún geti leitað viðurkenningardóms umbótaskylduna, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi tefltfram tveimur nýjum málsástæðum til stuðnings kröfu sinni. Annars vegar vísarhún til jafnræðisreglu og bendir á að sett hafi verið lög nr. 47/2010 umsanngirnisbætur fyrir misgjörðir á stofnunum eða heimilum sem falla undir lögnr. 26/2007. Hins vegar telur hún að stefndi beri skaðabótaskyldu á tjóninuvegna þeirrar vanrækslu sinnar að stöðva ekki rekstur meðferðarheimilisins þarsem óheimilt hafi verið að setja á stofn og reka sjúkrahús án leyfis ráðherra,sbr. 1. mgr. 26. gr. þágildandi laga nr. 97/1990 um heilbrigðisþjónustu. Þessarmálsástæður áfrýjanda fá ekki komist að fyrir Hæstarétti, enda standa ekki tilþess skilyrði 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991.Svo sem áður er rakið kom móðiráfrýjanda henni til dvalar í Byrginu að höfðu samráði við hana sjálfa og hafðiBarnaverndarstofa þar enga milligöngu. Jafnframt liggur ekki fyrir aðstarfsmönnum Barnaverndarstofu hafi verið kunnugt um dvöl hennar þar. Samkvæmtþessu verður skaðabótaskylda stefnda ekki reist á því að Barnaverndarstofa hafisamþykkt þessa ráðstöfun eða með einhverju móti brugðist eftirlitsskyldu sinnimeð högum áfrýjanda. Er þess þá að gæta að Byrgið hafði ekki heimildBarnaverndarstofu til að taka við börnum og bar henni því ekki að hafa eftirlitmeð starfseminni.Þegar áfrýjandi dvaldi í Byrginu hafðimeðferðarheimilið ekki leyfi ráðherra til að reka sjúkrahús, sbr. 1. mgr. 26.gr. þágildandi laga nr. 97/1990. Af því leiðir að landlæknir hafði heldur ekkieftirlitsskyldu með starfseminni, sbr. 3. gr. laganna og þágildandi reglugerðnr. 411/1973 um landlækni og landlæknisembættið. Af þeim sökum verðurskaðabótaskylda stefnda ekki reist á því að áfrýjandi hafi orðið fyrir tjónivegna þess að landlæknir hafi ekki sinnt eftirliti með heimilinu. Loks verður ekki fallist á það meðáfrýjanda að stefndi beri bótaábyrgð á tjóninu eftir reglu skaðabótaréttar umvinnuveitendaábyrgð, enda var hvorki Byrgið rekið af stefnda né forstöðumaðurþess, sem braut gegn áfrýjanda, ríkisstarfsmaður. Í því tilliti breytir enguþótt Byrgið hafi um árabil fengið framlag úr ríkissjóði til að rekameðferðarheimilið.Samkvæmt því sem hér hefur verið rakiðverður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.Rétt er að málskostnaður fyrirHæstarétti falli niður.Dómsorð:Héraðsdómurskal vera óraskaður.Málskostnaðurfyrir Hæstarétti fellur niður.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 10. mars 2015.Málþetta sem dómtekið var 10. febrúar 2015 var höfðað 18. desember 2013 af hálfuA, [...], [...] á hendur íslenska ríkinu, til viðurkenningar á bótaskyldu. Stefnandikrefst þess að viðurkennd verði bótaskylda stefnda vegna örorku og miska semstefnandi varð fyrir þegar hún var vistuð á meðferðarheimilinu Byrginu frá 1.október 2003 til 28. febrúar 2005, frá 25. september 2005 til 1. október 2005,frá 7. júlí til 19. júlí 2006, frá 24. júlí til 29. júlí 2006 og frá 26.september til 26. október 2006. Stefnandi krefst málskostnaðar samkvæmtmálskostnaðarreikningi eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.Stefndikrefst þess að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verðidæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins.Yfirlit málsatvika og ágreiningsefnaSamkvæmtlýsingum aðila á málavöxtum og gögnum málsins eru málavextir þeir aðmeðferðarheimilið Byrgið naut fjárstyrks frá íslenskaríkinu á árunum 1999 til og með árinu 2006, samtals um 188 milljóna krónasamkvæmt athugun Ríkisendurskoðunar í janúar 2007, en félagsmálaráðuneytiðhafði óskað eftir athugun Ríkisendurskoðunar á því hvernig fjárstuðningi semríkið veitti í rekstur kristilega líknarfélagsins Byrgisins væri varið.Starfsemi Byrgisins var í upphafi á varnarsvæðinu í Rockville, Sandgerði. Áárinu 2002 gerði D sálfræðingur úttekt á starfseminni, húsakosti o.fl. fyrirvarnarmálaskrifstofu utanríkisráðuneytisins. Í úttekt hans kemur fram aðmeðferð Byrgisins sé langtímameðferð og byggi á hugmyndafræði Biblíunnar.Byrgið virðist hafa komið til móts við hóp einstaklinga sem aðrarmeðferðarstofnanir hafi í mörgum tilfellum gefist upp á. Kosta þurfi nokkru tilað koma húsakosti í nothæft ástand og afla vátrygginga. Forsenda þess að ríkiðstyrki Byrgið sé að það skili uppgjörum á hálfs árs fresti, árituðum afendurskoðanda og stuðningur ríkisins þurfi að vera 27 milljónir á ári aðlágmarki. Matsmaður studdi álit viðmælenda sinna í úttektinni um að þörf væri áByrginu og mælti með því að Byrginu yrðu gefnir átta mánuðir til að bæta úrannmörkum. Til að svo megi vera þurfi aðstoð ríkisins að koma til að uppfylltumskilyrðum. Stofnfundursjálfseignarstofnunarinnar Byrgisins líknarfélags ses var haldinn 30. júní 2003í Rockville. Í samþykktum stofnunarinnar segir að heimilisfang hennar sé aðLjósafossi Grafnings- og Grímsneshreppi. Í 3. gr. þeirra segir að tilgangurhennar sé að aðstoða vímuefnaneytendur til þess að ná bata, aðstoða aðstandendurvímuefnaneytenda og annast forvarnir og kynningarstarf varðandi neyslu vímuefnaog afleiðingar hennar. Í 4. gr. samþykktanna segir að aðalstarfsemistofnunarinnar sé að reka sjúkrastofnun, meðferðar- og endurhæfingarheimili ogáfangaheimili fyrir vímuefnaneytendur og starfsemi því tengd. Starfsemifélagsins byggist á kristinni trú.HeilbrigðiseftirlitSuðurlands gaf út starfsleyfi fyrir starfsemina á Efri-Brú í Grímsnesi þann 15.júlí 2003 til fjögurra ára. Þar var Guðmundar Jónssonar getið sem starfsleyfishafavegna vímuefnameðferðarheimilis og að leyfið væri veitt í samræmi við lög umhollustuhætti og mengunarvarnir nr. 7/1998, lög um matvæli nr. 93/1995 ogreglugerð um hollustuhætti nr. 941/2002. Félagsmálaráðherra undirritaði yfirlýsingu um áframhaldandifjárstuðning ríkisins, til Byrgisins líknarfélags ses, sem rekstraraðilameðferðarheimilisins Byrgisins, 21. október2003, gegn nánar tilgreindum skilyrðum. Í 3. gr. yfirlýsingarinnar segir aðgegn greiðslu styrks sé rekstraraðili skuldbundinn til að veita að jafnaði ímánuði hverjum 55 einstaklingum skjól og aðstoð í Byrginu. Um sé að ræðatímabundið athvarf fyrst og fremst fyrir heimilislausa vímuefnaneytendur ogaðra þá sem þurfa aðstoð/stuðning í daglegu lífi. Í 5. gr. yfirlýsingarinnar ertekið fram að rekstraraðili beri alla faglega og rekstrarlega ábyrgð ástarfseminni. Vistmenn voru að meðaltali 25til 30 eftir að starfsemi þess var flutt að Efri-Brú á árinu 2003. Stefndihætti að styrkja Byrgið með fjárframlögum eftirathugun Ríkisendurskoðunará starfseminni í janúar 2007.Þann10. febrúar 2004 barst landlæknisembættinu erindi forstöðumanns líknarfélagsinsByrgisins ses, þar sem óskað var eftir afstöðu embættisins til reksturssérstakrar aðhlynningardeildar, þar sem afeitrun skjólstæðinga Byrgisins færifram, áður en eftirmeðferðin, á meðferðaheimili að Efri Brú í Grímsnesi, gætihafist. Í svarbréfi landlæknisembættisins til forstöðumanns félagins, dags. 12.febrúar 2004, var vísað til IV. kafla þágildandi laga um heilbrigðisþjónustunr. 97/1990 og fram kom að samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laganna væri óheimilt aðsetja á stofn eða reka sjúkrahús nema með leyfi ráðherra. Sama gilti um hverskonar aðra starfsemi sem talin sé vera í lækningaskyni. Byrgið sótti ekki umleyfi til ráðherra til að mega reka aðhlynningardeild og virðast áformsjálfseignarstofnunarinnar um rekstur slíkrar deildar hafa runnið út í sandinn.Stefnandi er fædd í [...] 1987. Hún hefur átt við fíkniefnavanda að stríðafrá því að hún var 11 ára gömul. Stefnandi varð sjálfráða árið 2005 en lautfyrir þann tíma forsjá móður sinnar sem leitaði að sögn stefnanda allramögulegra úrræða til þess að koma dóttur sinni til hjálpar og ná henni út úrfíkn sinni. Stefnandi var vistuð á nokkrum meðferðarheimilum á vegum Barnaverndarstofu,frá 15. ágúst 2001 til 31. mars 2003 og var í neyðarvistun á Stuðlum um tímasumarið 2003. Móðirstefnanda leitaði til landlæknisembættisins um úrræði til hjálpar dóttur sinnimeð bréfi 11. ágúst 2003. Í áliti landlæknis 10. febrúar 2004, í tilefni afbréfinu, kemur fram að umkvartanir móður virðist snúast um að erfitt hafi veriðað koma stefnanda í meðferð hjá BUGL. Þar var hún í göngudeildarmeðferð fránóvember árið 2000 þar til henni lauk 9. nóvember 2001, en þá var stefnandinýkomin úr meðferð á Stuðlum, meðferðarheimili Barnaverndarstofu. Enginsamskipti hafi verið skráð eftir það þar til 27. júlí 2003 þegar móðir hafðisamband og var stefnandi þá í neyðarvistun á Stuðlum eftir að hafa strokiðþaðan sex sinnum. Daginn eftir kom stefnandi til mats á BUGL, en innlögn áunglingageðdeild var ekki möguleg þar sem deildin var full. Úr varð aðstefnandi fór aftur á Stuðla þar sem hún hitti barnageðlækni 5. ágúst 2003 ogað nýju 13. ágúst s.á. Niðurstaða barnageðlæknisins var lyfjameðferð,innlagnarbeiðni var rituð á unglingageðdeildina og endurkoma ákveðin 3.september 2003. Stefnandi var þá byrjuð í sálfræðiviðtölum á vegum Foreldrahússí gegnum félagsþjónustuna og hafði farið á AA fundi. Stefnandi kom ekki íbókaðan tíma 3. september 2003, en mun þann dag hafa verið lögð inn ábráðamóttöku vegna ofneyslu lyfja. Íáliti landlæknis segir að yfirlæknir á BUGL telji að það sé ekki rétt sem framkomi í bréfi móðurinnar að nákvæmlega engin úrræði séu fyrir hana. Þvert á mótihafi ýmis úrræði verið reynd og ekki verði annað séð en að brugðist hafi veriðfljótt við beiðni um athugun á sl. sumri eða á innan við sólarhring. Innlögn áunglingageðdeild hafi ekki verið möguleg en stefnandi hafi þá verið í örugguskjóli neyðarvistunar auk þess sem boðið hafi verið upp á göngudeildarmeðferð.Í samantekt og áliti landlæknis segir að móðir hafi kvartað yfir takmörkuðummeðferðarmöguleikum. Við athugun hafi komið í ljós að heilbrigðiskerfið aukfélagsþjónustunnar hafi boðið upp á ýmsa meðferðarmöguleika en meðferðir hafihingað til runnið út í sandinn að því er virðist fyrst og fremst vegnahegðunarvanda stúlkunnar. Samkvæmtbakvaktarskýrslu félagsráðgjafa Barnaverndar Reykjavíkur var stefnandi ásamtmóður sinni stödd á bráðamóttöku geðdeildar 17. september 2003 til þess aðbiðja um aðstoð. Móðir stefnanda taldi í samtali við félagsráðgjafannneyðarvistun ekki vera neina lausn fyrir dóttur sína, hún færi bara út eftirnokkra daga eða færi út þegar heim kæmi. Úr hafi þó orðið að félagsráðgjafinnathugaði með pláss á Stuðlum, en þar hafi verið fullt. Samkvæmt gögnum málsinsmun móðir stefnanda hafa átt bókað viðtal á embætti landlæknis 25. september2003.Blaðagreinum að móðir stefnanda teldi að engin úrræði til hjálpar væru í boði mun hafabirst í [...] um þetta leyti. Í kjölfarið hafði ónafngreind kona samband viðmóður stefnanda og hvatti hana til að leita til Byrgisins um aðstoð, en konanhafði sjálf dvalið þar. Móðir stefnanda leitaði þá til forsvarsmanna Byrgisins,sem kváðust geta veitt stefnanda, sem þá var 16 ára gömul, viðeigandi meðferðog þá meðferð vildi stefnandi þiggja. Fór stefnandi í Byrgið til vistunar ogdvaldi þar frá 1. október 2003 til 28. febrúar 2005, auk þess frá 25. september2005 til 1. október 2005 og 7. til 19. júlí, 24. til 29. júlí og 26. septembertil 26. október 2006. Ímeðferðaráætlun á grundvelli 23. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, semstarfsmaður Miðgarðs, þjónustumiðstöðvar Grafarvogs og Kjalarness, stefnandi ogmóðir hennar undirrituðu 19. febrúar 2004 er ekki minnst á vistun stefnanda íByrginu, en þar kemur fram að markmið áætlunar sé að stefnandi noti ekkifíkniefni og aðstoða hana í viðeigandi úrræði þegar hún verði tilbúin til aðnýta sér meðferð. Hlutur Miðgarðs í áætluninni er stuðningur og ráðgjöf viðmæðgurnar og að sækja um og liðka fyrir meðferðar- og/eða stuðningsúrræðumþegar stefnandi verði tilbúin til þess að þiggja aðstoð. Hlutur foreldris íáætluninni var m.a. að sinna stefnanda og vera til samvinnu við starfsmannMiðgarðs um meðferðar- og/eða stuðningsúrræði þau sem stefnandi væri tilbúin aðþiggja. Móðir stefnanda leitaði eftir og fékk á þessum tíma fjárstuðning íMiðgarði til þess að greiða reikninga vegna húsaleigu í Byrginu.Stefnandihóf að sækja viðtöl hjá forstöðumanni Byrgisins í febrúar 2004 en sumarið 2004þegar stefnandi var 17 ára fóru þau að hittast utan slíkra viðtala þar semforstöðumaðurinn hafði falast eftir vinskap hennar. Á því tímabili semstefnandi var vistuð í Byrginu kom forstöðumaður þess því þannig fyrir að húnyrði sér háð og var stefnandi látin halda að á milli þeirra ríktitrúnaðarsamband. Svo fór að stefnandi var gróflega misnotuð kynferðislega afforstöðumanni Byrgisins Guðmundi Jónssyni. Með dómi Hæstaréttar í máli nr.334/2008 var hann sakfelldur fyrir að hafa haft samræði og önnur kynferðismökvið þrjár konur sem voru vistmenn þar og sóttu meðferðarviðtöl hjá honum.Misnotaði hann þannig freklega þá aðstöðu að konurnar voru honum háðar semskjólstæðingar hans í trúnaðarsambandi. Í VII. kafla dómsins eru rakin þau brotGuðmundar gagnvart stefnanda sem hann var sakfelldur fyrir, en þau brot voruöll framin utan meðferðarheimilisins. Var Guðmundi gert að greiða stefnanda800.000 krónur í miskabætur í dómi Hæstaréttar. Guðmundur er ógjaldfær enstefnandi fékk 600.000 krónur greiddar úr bótasjóði stefnda fyrir brotaþola.Stefnandihöfðar mál þetta til viðurkenningar á bótaskyldu stefnda vegna örorku og miskasem hún hafi hlotið og séu afleiðingar af vistun hennar á meðferðarheimilinuByrginu árin 2003 til 2006, sem þá hafi notiðríkulegs fjárstuðnings frá ríkisvaldinu. Misnotkunin sem stefnandi hafiorðið fyrir hafi haft mikil og varanleg áhrif á sálarlíf hennar og leitt tilþess að hún hafi ekki náð heilsu og þjáist af alvarlegri áfallastreituröskun,sé haldin kvíða og fleiri greindum kvillum og þurfi að ganga í gegnumsíendurtekin þunglyndistímabil, hún sé óvinnufær og á örorkubótum fráTryggingastofnun ríkisins. Stefndi hafnar bótaskyldu þar sem rekstur Byrgisinslíknarfélags ses og dvöl stefnanda þar séu stefnda með öllu óviðkomandi.Stefnandi kom fyrir dóm við aðalmeðferð málsins en einnig gáfu þar skýrslurmóðir hennar, B, og vitnin C geðlæknir og D sálfræðingur.Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandihafi orðið fyrir gríðarlega miklu tjóni af vistun og meðferð þeirri semforstöðumaður Byrgisins hafi viðhaft. Stefnandi byggi kröfu sína umviðurkenningu á bótaskyldu stefnda á því að varanleg örorka hennar sé beinafleiðing þeirrar meðferðar sem hún, þá ólögráða barn, hafi orðið fyrir viðvistunina í Byrginu og að stefndi eigi sök á því að hún hafi verið vistuð þarog jafnframt því að meðferð sú sem stefnandi hafi sætt hafi verið látinviðgangast. Um þá starfsemi sem fram hafi farið í Byrginu sé vísað til HRD:334/2008 ákæruvaldið gegn Guðmundi Jónssyni, þar sem skýrt komi fram hvaðstefnandi hafi mátt þola þegar hún hafi verið í Byrginu til lækningameðferðar.Byggt sé á því að yfirvöld hafi brugðist í þessu máli með því að vanrækjaeftirlit með svo mikilvægri starfsemi sem meðferðarheimili af þessum toga hafihaft með höndum. Byrgiðog forsvarsmaður þess séu ógjaldfærir aðilar og haldlaust sé að beina bótakröfuað þeim. Á því sé byggt að íslenska ríkið beri ábyrgð á því tjóni sem stefnandihafi orðið fyrir í samræmi við 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Bótaskyldaríkisins grundvallist á neðangreindu: Í fyrsta lagi sé byggt á þvíað Barnaverndarstofa sem rekin sé á ábyrgð ríkisins hafi samþykkt að stefnandiværi vistuð í Byrginu. Samþykki þetta hafi verið veitt þrátt fyrir að stefnandihafi einungis verið 16 ára gömul og þannig ekki náð þeim aldri sem áskilinnhafi verið um vistun á meðferðarstofnun af þessu tagi sem ætluð hafi veriðfyrir fullorðna einstaklinga. Með þessari ákvörðun hafi starfsmennBarnaverndarstofu sýnt af sér vítavert gáleysi sem íslenska ríkið beri alla sökog ábyrgð á. Í öðru lagi sé byggt á þvíað Byrgið hafi verið sjúkrastofnun sem fallið hafi undir ákvæði þágildandi lagaum heilbrigðisþjónustu nr. 97/1990 og þannig eftirlitsskyldulandlæknisembættisins. Stefndi hafi þarna brugðist í eftirlitshlutverki sínu.Um þetta sé vísað til 1. og 4. mgr. 3. gr., sbr. 7. tölul. 24. gr. laganna,sbr. og 4. og 5. gr. reglugerðar nr. 411/1973 um landlækni oglandlæknisembættið sem í gildi hafi verið þegar stefnandi hafi verið tillækninga í Byrginu. Ríkisvaldið hafi veitt gríðarlegum fjármunum til Byrgisinsþegar stefnandi hafi verið vistuð í Byrginu og byggt sé á því að einstaklingarsem þar hafi verið vistaðir hafi átt að geta treyst því að meðferðin þar væriforsvaranleg og undir eftirliti, enda sé það skýrt í 26. gr. laganna aðóheimilt hafi verið að setja á stofn eða reka sjúkrahús skv. 24. gr. nema meðleyfi ráðherra. Íslenska ríkið hafi því borið ábyrgð á rekstri Byrgisins meðanstefnandi hafi dvalið þar. Jafnframt segi í 28. gr. að heilbrigðisyfirvöldskuli eiga greiðan aðgang til eftirlits með stofnunum samkvæmt lögunum semárétti það ríka eftirlitshlutverk sem stefndi hafi haft með starfseminni en þaðeftirlit hafi verið algerlega vanrækt meðan stefnandi hafi dvalið í Byrginu.Vanræksla íslenska ríkisins og starfsmanna stofnana og ráðuneyta hafi veriðsérstaklega vítaverð þegar haft sé í huga að þegar stefnandi hafi verið vistuðí Byrginu hafi hún verið barn að aldri.Í þriðja lagi sé byggt á því aðstefnandi hafi verið barn að aldri þegar hún hafi fyrst verið vistuð í Byrginuog að hún hafi af þeim sökum átt að njóta verndar samkvæmt barnaverndarlögumnr. 80/2002. Stefnandi hafi orðið 18 ára [...] 2005, þá hafi hún þegar dvaliðfrá 1. október 2003 með hléum í Byrginu. Barnaverndaryfirvöld sem starfi áábyrgð stefnda hafi ákveðið að vista stefnanda þegar hún hafi verið ólögráðaeinstaklingur sem þurft hafi á hjálp að halda, á meðferðarheimili sem ekkerteftirlit hafi verið haft með. Barnaverndarstofa hafi þannig ekki rækt skyldusína samkvæmt 79. gr. laganna til þess að sjá stefnanda fyrir forsvaranlegrisérhæfðri meðferð heldur hafi stefnandi verið látin sæta meðferð sem verið hafigersamlega óforsvaranleg og til þess fallin að valda henni tjóni. Þá hafibarnaverndarstofa vanrækt eftirlitshlutverk sitt sem kveðið sé á um beinumorðum í 2. mgr. 79. gr. laga nr. 80/2002. Jafnframt sé vísað til 1. gr.reglugerðar nr. 264/1995 um barnaverndarstofu, sem rekin sé á kostnað og ábyrgðríkisins, þar sem kveðið sé á um það að eitt af verkefnum stofunnar sé að hafayfirumsjón og eftirlit með stofnunum og heimilum sem ríkið reki eða styrkifyrir börn og ungmenni sem vistuð séu á grundvelli 4. mgr. 51. gr. eldri laga um vernd barna og ungmenna nr. 58/1992.Beri stefnda því að bæta stefnanda það tjón fyrir varanlega örorku sem séafleiðing af háttsemi starfsmanna Byrgisins. Ljóst sé að ríkið beri ábyrgð áþessu eftirliti og því til stuðnings sé bent á greinargerð með lögum nr.80/2011 en þar segi um 42. gr. í 3 mgr.: Ínúgildandi lögum er lögð áhersla á að ríkið beri ábyrgð á sérhæfðum úrræðumfyrir börn í tilteknum vanda, þ.e. úrræðum fyrir börn í bráðatilvikum til aðtryggja öryggi þeirra vegna meintra afbrota eða alvarlegra hegðunarerfiðleika,úrræðum til að greina vanda þeirra barna sem talin eru þurfa sérhæfða meðferðog úrræðum til að veita börnum sérhæfða meðferð vegna alvarlegrahegðunarerfiðleika, vímuefnaneyslu og meintra afbrota.Í fjórða lagi byggi stefnandiviðurkenningarkröfu sína á því að íslenska ríkið beri sem vinnuveitandi ábyrgðá því tjóni sem starfsmenn í störfum hjá íslenska ríkinu valdi. Telja megi að íþessu tilfelli hafi forstöðumaður Byrgisins verið starfandi á ábyrgð, kostnaðog í skjóli ríkisvaldsins þar sem meðferðarheimilið hafi notið fjárframlags oghaft leyfi frá íslenska ríkinu í störfum sínum þegar hann hafi tekið að sérvistun stefnanda í Byrginu. Stefnandikrefjist viðurkenningar á skaðabótaskyldu en samkvæmt meginreglum á því sviðiberi að gera tjónþola eins settan og hin bótaskylda athöfn hefði ekki átt sérstað. Ljóst sé að um gríðarlega mikið tjón stefnanda sé að ræða. Óskað verðieftir nánari útreikningum á tjóni stefnanda þegar bótaskylda íslenska ríkisinshafi fengist viðurkennd í samræmi við 25. gr. laga nr. 91/1991.Almennregla gildi vegna slíkra viðurkenningarmála um að krafa um bætur fyrnist áfjórum árum, en upphafstími fyrningarfrests sé frá þeim tíma þegar tjónþoli fáivitneskju um afleiðingar. Þessa vitneskju hafi stefnandi ekki fengið fyrr en íjanúar 2010 og geti fyrningarfrestur því ekki hafa hafist fyrr en þá. Umaðild vísi stefnandi til áralangrar venju að stefna íslenska ríkinu vegnaráðuneyta og stofnana sem heyri undir þau og sé í fullu samræmi við 5. tl. 17.gr. laga nr. 91/1991. Krafansé byggð á almennum reglum skaðabótaréttar, s.s. sakarreglunni ogvinnuveitendareglunni, skaðabótalögum nr. 50/1993, barnaverndarlögum nr.80/2002, lögum um heilbrigðisþjónustu nr. 97/1990, lögum um heilbrigðisþjónustunr. 40/2007 og lögum um landlækni og lýðheilsu nr. 41/2007. Málsmeðferðinstyðjist við almenn einkamálalög nr. 91/1991. Krafan um málskostnað styðjistvið 129. gr. til 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandivarnarþing vísist til 33. gr. laga nr. 91/1991.Málsástæður og lagarök stefndaStefndi mótmæli öllum málatilbúnaði stefnanda semröngum.Stefndi byggi sýknukröfu sína á því að hann séekki réttur aðili að kröfugerð stefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr.91/1991. Stefndi hafi aldrei haft með höndum rekstur meðferðarheimilisinsByrgisins. Þegar meint tjón stefnanda hafi orðið hafi meðferðarheimilið veriðrekið af Byrginu líknarfélagi ses, sem sé sjálfseignarstofnun sem stundiatvinnurekstur, en stofnunin sé nú gjaldþrota. Umrekstur sjálfseignarstofnunarinnar hafi farið samkvæmt lögum nr. 33/1999 umsjálfseignarstofnanir sem stundi atvinnurekstur. Í 1. mgr. 25. gr. þeirra sétekið fram að stjórn sjálfseignarstofnunar fari með málefni hennar og annist umað skipulag og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi. Ísamþykktum sjálfeignarstofnunarinnar komi fram í 9. gr. að stjórnstofnunarinnar sé heimilt að ráða framkvæmdastjóra og ákveða laun hans ogstarfskjör. Annað starfsfólk hafi verið ráðið af framkvæmdastjóra ásamt stjórnsjálfseignarstofnunarinnar. Guðmundur Jónsson hafi verið í stjórn Byrgisins sesog ráðinn framkvæmdastjóri. Hann hafi ekki verið starfsmaður stefnda, né aðrirstarfsmenn meðferðarheimilisins. Ekkert vinnuveitendasamband hafi verið á millistefnda og forstöðumanns, stjórnar eða annarra starfsmanna Byrgisins ses. Stefndiberi því ekki húsbóndaábyrgð á verkum þeirra. Bótagrundvöllur sá sem liggi aðbaki kröfugerð stefnanda sé því ekki fyrir hendi og beri því þegar af þeirriástæðu að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.Þásé meintur bótaréttur stefnanda á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993vanreifaður og þar af leiðandi ósannaður. Skilyrði greiðslu bóta samkvæmt þeimlögum sé að ótvíræð bótaábyrgð liggi fyrir, sbr. 1. gr. laganna. Slíkviðurkenning liggi ekki fyrir og stefndi sé að auki rangur aðili að kröfugerðstefnanda á þessum lagagrundvelli. Umfang tjóns stefnanda á grundvelliskaðabótalaga sé þar að auki með öllu vanreifað og þar af leiðandi ósannað.Barnaverndarstofahafi enga aðild átt að þeirri ákvörðun að vista stefnanda á meðferðarheimiliþví sem rekið hafi verið af Byrginu ses. Hvorki hafi verið leitað eftirsamþykki Barnaverndarstofu né slíkt samþykki veitt og sé öndverðri málsástæðustefnanda mótmælt sem rangri og ósannaðri. Afskiptum Barnaverndar Reykjavíkuraf málefnum stefnanda hafi lokið á miðju ári 2003. Vistun stefnanda í Byrginuhafi því alfarið verið á vegum forsjáraðila hennar í samræmi við þær skyldursem tilgreindar eru í 28. gr. barnalaga nr. 76/2003 og án vitneskju eðasérstaks samþykkis barnaverndaryfirvalda. Málefni stefnanda hafi verið tilúrlausnar hjá Barnavernd Reykjavíkur sem rekin sé af Reykjavíkurborg. Sárekstur sé ekki á ábyrgð stefnda.Sústarfsemi sem fram hafi farið á vegum sjálfseignarstofnunarinnar Byrgisins hafiverið óviðkomandi Barnaverndarstofu, enda hafi sjálfeignarstofnunin hvorki haftleyfi Barnaverndarstofu til að taka einstaklinga undir 18 ára aldri tilmeðferðar né hafi Barnaverndarstofa haft eftirlitsskyldur með starfseminni,enda Byrgið ekki rekið samkvæmt barnaverndarlögum nr. 80/2002. EftirlitBarnaverndarstofu lúti að störfum barnaverndarnefnda og fyrir liggi í málinu aðBarnavernd Reykjavíkur hafi ekki veitt samþykki fyrir vistun stefnanda íByrginu.Byrgiðhafi hvorki sótt um, né fengið leyfi ráðherra til rekstursheilbrigðisstofnunar. Málsástæða stefnanda þessefnis að Byrgið hafi verið sjúkrastofnun sem félli undir lög nr. 97/1990 sé þvíröng. Samkvæmt þágildandi lögum um heilbrigðisþjónustu nr. 97/1990 hafilandlæknisembættið haft eftirlit með starfi og starfsaðstöðu heilbrigðisstétta.Í reglugerð nr. 411/1973 sé kveðið á um faglegt eftirlit landlæknis með öllumheilbrigðisstofnunum og heilbrigðisstéttum. Það sé meginregla íslensks réttarað stjórnsýslan sé lögbundin. Af þeirri reglu leiði að stjórnvöld geti almenntekki unnið önnur verkefni en lög mæli fyrir um að séu á verksviði þeirra.Byrgið hafi ekki sótt um og hafi ekki haft leyfi ráðherra til að rekaheilbrigðisstofnun og því lögum samkvæmt utan lögsögu heilbrigðisyfirvalda.Þeir læknar sem munu hafa sinnt þeim sem dvalist hafi í Byrginu hafi gert þaðsamkvæmt samkomulagi við stjórnendur Byrgisins. Landlæknir hafi eftirlit meðlæknum en ekkert liggi fyrir um að nokkuð hafi verið út á læknisverk þessaralækna að setja og því ekkert tilefni til afskipta landlæknis.Enginsönnun liggi fyrir um að meint tjón stefnanda sé að rekja til skaðabótaskyldrarháttsemi starfsmanna stefnda né að tjónið sé afleiðing þeirrar háttsemi. Til aðknýja fram dóm um viðurkenningu á bótaskyldu þurfi stefnandi, auk þess að leiðasönnur á saknæmi og ólögmæti, að leiða í ljós að um orsakasamband sé að ræða,tjónið sé sennileg afleiðing af hinni ólögmætu athöfn og raskað hafi veriðhagsmunum, sem verndaðir séu með skaðabótareglum. Engin slík sönnun liggi fyrirog beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.Geraverði skýran greinarmun á opinberum fjárstuðningi við Byrgið ses og þeimkynferðisafbrotum sem framkvæmdastjóri Byrgisins hafi verið sakfelldur fyrir.Þannig skorti alfarið á orsakasamband milli þessa veitta fjárstyrks og þeirrakynferðisbrota sem stefnandi hafi mátt þola af hendi Guðmundar Jónssonar.Fjárstyrkurinn sem félagsmálaráðuneytið hafi veitt til Byrgisins ses hafi veriðtímabundinn og ætlaður til að skjóta skjólshúsi yfir heimilislausavímuefnaneytendur og aðra þá sem þurft hafi aðstoð eða stuðning í daglegu lífi.Í yfirlýsingu félagsmálaráðuneytisins, dags. 21. október 2003, komi skýrt framað um styrk sé að ræða og að allur rekstur á þeirri starfsemi sem fram hafifarið á vegum sjálfseignarstofnunarinnar, bæði faglegur og rekstrarlegur, hafiverið á ábyrgð Byrgisins ses.Meintumbótarétti stefnanda á grundvelli sakamálalaga nr. 88/2008, sem ámálgaður sé ímálavaxtalýsingu í stefnu, sé mótmælt sem röngum og órökstuddum.Stefndivísi til áðurgreindra laga varðandi sýknukröfur. Krafa um málskostnað styðjistvið 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.Niðurstaða Upplýster að forstöðumaður Byrgisins braut gegn stefnanda á þeim tíma sem hún dvaldi íByrginu og hefur hann verið dæmdur til refsingar fyrir brot sín og til aðgreiða stefnanda miskabætur með dómi Hæstaréttar í málinu nr. 334/2008. Með þvíhafa nægar líkur verið leiddar að því að hún hafi orðið fyrir tjóni til þess aðhún geti haft uppi viðurkenningarkröfu í dómsmáli samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laganr. 91/1991 um meðferð einkamála. Áskilnaður ákvæðisins um lögvarða hagsmuni afþví að fá úr slíkri kröfu skorið hefur í dómaframkvæmd verið skýrður þannig aðstefnandi verði að auki að gera grein fyrir því í hverju tjónið felist og hvertengsl þess séu við atvik máls. Stefnandi telur að auk miskans búi hún viðvaranlega örorku vegna dvalar í Byrginu og að á þeim atvikum að hún dvaldi þarberi stefndi ábyrgð. Ágreiningur aðila í máli þessu snýst um það hvort ástefnda, íslenska ríkið, verði lögð skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda og berstefnandi sönnunarbyrði fyrir því að svo sé.Stefnandistyður kröfu sína um viðurkenningu bótaskyldu íslenska ríkisins í fyrsta lagi við það aðBarnaverndarstofa, sem rekin sé á ábyrgð ríkisins, hafi samþykkt að stefnandiværi vistuð í Byrginu. Stefnandi hefur ekki fært fram nokkur gögn til stuðningsþessari fullyrðingu. Í málinu liggur fyrir staðfesting Barnaverndarstofu á þvíað starfsemi Byrgisins væri með öllu óviðkomandi Barnaverndarstofu enda hafðiByrgið hvorki leyfi stofnunarinnar til að taka einstaklinga undir 18 ára aldritil meðferðar né hafði Barnaverndarstofa eftirlitsskyldur með starfsemiByrgisins, sem ekki var rekið samkvæmt barnaverndarlögum. Þar kemur fram aðstefnandi var vistuð á vegum Barnaverndarstofu á tímabilinu 15. ágúst 2001 til31. mars 2003 en eftir þann tíma hafi Barnaverndarstofu ekki borist erindivegna stefnanda. Vistun stefnanda í Byrginu var ekki fyrir milligönguBarnaverndarstofu sem hafði enga vitneskju um dvöl hennar þar. Stefnandi hefurhvorki með gögnum né með öðrum hætti hnekkt þessum upplýsingum fráBarnaverndarstofu og verður þeirri málsástæðu, að dvöl stefnanda í Byrginu hafiverið að ákvörðun eða með samþykki Barnaverndarstofu, hafnað.Íöðru lagi byggir stefnandi á því að Byrgið hafi verið sjúkrastofnun sem falliðhafi undir ákvæði þágildandi laga um heilbrigðisþjónustu nr. 97/1990 og þvífallið undir eftirlit landlæknisembættisins, sem hafi brugðist íeftirlitshlutverki sínu. Stefnandi hefur leitt að því líkum, m.a. með vætti Cgeðlæknis, að starfsemi Byrgisins hafi ekki fullnægt kröfum um veitinguheilbrigðisþjónustu. Fyrir liggur að Byrgið var ekki sjúkrastofnun,sjálfseignarstofnunin hafði hvorki sótt um né fengið leyfi til að starfrækjaheilbrigðisþjónustu eða heilbrigðisstofnun. Eftirlitsskylda landlæknis meðheilbrigðisstofnunum, hvort sem litið er til núgildandi laga um landlækni eðaþágildandi laga um heilbrigðisþjónustu, tók því ekki til starfsemi Byrgisins.Landlæknir hefur, og hafði þegar stefnandi dvaldi í Byrginu, eftirlit meðstarfi og starfsaðstöðu heilbrigðisstétta, sem tekur m.a. til sjálfstættstarfandi lækna. Einn sjálfstætt starfandi læknir mun hafa sinnt vistmönnum íByrginu og ávísað þeim lyfjum, en ekkert er komið fram um að landlæknir hafihaft tilefni til athugasemda við læknisverk hans og stefnandi rekur tjón sittekki til þeirra. Þar sem Byrgið veitti ekki heilbrigðisþjónustu hafðilandlæknir, þegar af þeirri ástæðu, hvorki heimildir né tilefni til að hlutasttil um þá starfsemi sem þar fór fram. Þeirri málsástæðu stefnanda að landlæknirhafi vanrækt eftirlitshlutverk sitt með starfsemi sjálfseignarstofnunarinnarsem rak Byrgið, á grundvelli kristinnar trúar samkvæmt því sem greinir ísamþykktum hennar, verður að hafna. Lagagrundvöllur fyrir slíkrieftirlitsskyldu er ekki fyrir hendi og verður bótaábyrgð stefnda ekki á þvíreist að landlæknir hafi gerst sekur um vanrækslu í því tilliti.Íþriðja lagi byggir stefnandi á þvíað hún hafi verið barn að aldri þegar hún hafi fyrst verið vistuð í Byrginu.Barnaverndaryfirvöld sem starfi á ábyrgð stefnda hafi ákveðið að vistastefnanda, þegar hún hafi verið ólögráða einstaklingur sem þurft hafi á hjálpað halda, á meðferðarheimili sem ekkert eftirlit hafi verið haft með. Stefnandihefur ekki fært fram nein gögn til stuðnings þeirri fullyrðingu aðbarnaverndaryfirvöld, sem þess utan eru aðeins að hluta til á forræði stefnda,hafi átt þátt í þeirri ákvörðun forsjármanns stefnanda að vista hana í Byrginu.Vísast til þess sem fyrr er rakið um aðkomu Barnaverndarstofu, sem ekki hafðivitneskju um dvöl stefnanda í Byrginu. Í þessu sambandi verður að horfa tilþess að ábyrgð á velferð barna er fyrst og fremst í höndum forsjáraðila þeirra,sem lögð er rík ábyrgð á herðar í barnalögum, þar á meðal er skyldaforsjárforeldris til að vernda barn sitt gegn hvers kyns ofbeldi og vanvirðandiháttsemi, sbr. 3. mgr. 28. barnalaga nr. 76/2003. Foreldrum ber að hafa samráðvið barn sitt áður en málefnum þess er ráðið til lykta eftir því sem aldur ogþroski barns gefur tilefni til og skal afstaða barns fá aukið vægi eftir þvísem barnið eldist og þroskast. Samkvæmt gögnum málsins og framburði stefnandaog móður hennar fyrir dóminum var það sameiginleg ákvörðun þeirra tveggja aðleita til Byrgisins. Mestu um þá ráðstöfun, að stefnandi færi til dvalar þar,réð jákvæð afstaða stefnanda sjálfrar til þess, en um hana var ekki haft samráðvið barnaverndaryfirvöld. Þeir meðferðarmöguleikar sem heilbrigðiskerfið ogfélagsmálayfirvöld höfðu boðið stefnanda áður höfðu runnið út í sandinn, fyrstog fremst vegna hegðunarvanda stefnanda samkvæmt því sem greinir í álitilandlæknis 10. febrúar 2004. Stefnanditelur einnig að stefndi hafi brugðist skyldum sínum með því aðbarnverndaryfirvöld hafi látið það óátalið að hún fór til vistunar í Byrginu.Ákvæði barnaverndarlaga nr. 80/2002 leggja barnaverndaryfirvöldum á herðarskyldu til að grípa inn í og taka fram fyrir hendur forsjármanna þegar tilefnier til, eftir atvikum með kröfu um að foreldri verði svipt forsjá barns síns.Það verður þó ekki gert nema vægari úrræði teljist fullreynd, svo sem með þvíað gera meðferðaráætlun á grundvelli 2. mgr. 23. gr. barnaverndarlaga, eins ogþá sem gerð var við stefnanda og móður hennar 19. febrúar 2004. Súmeðferðaráætlun ber með sér að sá starfsmaður Reykjavíkurborgar, sem að málinuvann, taldi að leit að viðeigandi meðferðarúrræðum sem stefnandi vildi þiggjaværi yfirstandandi. Hafna ber málsástæðum stefnanda um að barnaverndaryfirvöldberi ábyrgð á þeirri ráðstöfun að stefnandi fór til dvalar í Byrginu og verðurbótaábyrgð stefnda á atvikum þar ekki reist á þessum grundvelli.Ífjórða lagi byggir stefnandi viðurkenningarkröfu sína á því að íslenska ríkiðberi sem vinnuveitandi ábyrgð á tjóni sem starfsmenn þess valdi. Í þessutilfelli hafi forstöðumaður Byrgisins verið starfandi á ábyrgð, kostnað og ískjóli ríkisvaldsins þar sem meðferðarheimilið hafi notið fjárframlags og haftleyfi frá íslenska ríkinu í störfum sínum. Ekki var um ráðningarsamband að ræðaþannig að stefndi beri ábyrgð á störfum forstöðumanns Byrgisins eða lögbrotumsem vinnuveitandi hans. Hafnað er þeirri túlkun að fjárframlög stefnda tilvinnuveitanda forstöðumannsins geti leitt til húsbóndaábyrgðar á skaðaverkumhans og verður bótaábyrgð stefnda ekki reist á þeim grundvelli. Starfsleyfi semHeilbrigðiseftirlit Suðurlands gaf út fyrir starfsemina á Efri-Brú í Grímsnesibakar stefnda enga ábyrgð að þessu leyti. Með fjárveitingum tilsjálfseignarstofnunarinnar tók stefndi ekki á sig ábyrgð á rekstri Byrgisinseða þeirri starfsemi sem þar fór fram, þvert á móti er það sérstaklega tekiðfram í yfirlýsingu um áframhaldandi fjárstuðning sem félagsmálaráðherraundirritaði 21. október 2003, að rekstraraðili beri alla faglega ogrekstrarlega ábyrgð á starfseminni. Stefnandi hefur ekki sýnt fram áorsakatengsl milli fjárstyrks ríkisins og brota forstöðumannsins gegn henni.Verður bótaábyrgð ekki lögð á stefnda á þessum grundvelli á tjóni sem leitthafi af dvöl hennar í Byrginu. Aðöllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að stefnanda hafi ekkitekist að sýna fram á að grundvöllur sé fyrir hendi til þess að á stefnda verðilögð skaðabótaskylda vegna dvalar stefnanda í Byrginu og verður stefndi þegaraf þeirri ástæðu sýknaður af viðurkenningarkröfu stefnanda í máli þessu.Eftiratvikum þykja ekki, þrátt fyrir úrslit málsins, efni til að dæma stefnanda tilað greiða stefnda málskostnað og verður hann felldur niður. Stefnandi nýturgjafsóknar í málinu og greiðist því allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þarmeð talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, sem þykir hæfilega ákveðinn980.000 krónur, úr ríkissjóði. Við ákvörðun þóknunar hefur ekki verið tekiðtillit til virðisaukaskatts. Dóminnkveður upp Kristrún Kristinsdóttir héraðsdómari.D Ó M S O R Ð Stefndi,íslenska ríkið, er sýknað af kröfum stefnanda, A.Málskostnaðurfellur niður milli aðila.Allurgjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmannshennar, 980.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 55/2008
|
Skaðabætur Líkamstjón
|
Á slasaðist við fall á stétt fyrir utan Hótel Geysi í Haukadal þar sem hún var stödd í veislu. E og D voru nærstaddir þegar Á féll á jörðina. Samkvæmt framburði þeirra höfðu þeir brugðið á leik, sem fólst í því að þeir ráku bumbur sínar hvor í annan. Hvorugur tók eftir Á fyrr en þeir sáu hana liggjandi á stéttinni. Á hafði fyrst eftir að skaðabótamál þetta var höfðað frumkvæði að því að fram færi rannsókn á atvikum á slysstað. Engin vitni komu fram sem lýst hefðu getað slysinu. Samkvæmt þessu var ekki talið að bein sönnun lægi fyrir um að E og D hefðu valdið því að Á hefði fallið í jörðina umrætt sinn. Fallist var á með Á að gáleysislegt kynni að hafa verið af E og D að fara í leik þann sem lýst er innan um veislugesti hótelsins en þó var ekki talið að um stórkostlegt gáleysi hefði verið að ræða af þeirra hálfu. Kom því ekki til álita málsástæða Á um að sönnunarbyrði um atvik að slysinu hefði færst yfir til E og D af þeirri ástæðu. Samkvæmt þessu voru E og D sýknaður af kröfu Á um skaðabætur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson og Hjördís Hákonardóttir og Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari. Áfrýjandi slasaðist 5. apríl 2003 við fall er hún var stödd á árshátíð á Hótel Geysi í Haukadal. Atvikið átti sér stað utan dyra eftir borðhald. Svo virðist sem orðrómur hafi strax komið upp um að slys áfrýjanda hafi orðið með þeim hætti sem hún heldur fram. Henni mátti vera ljóst í lok janúar 2004, er henni bárust svör stefndu við tilkynningum hennar um að hún teldi þá bera skaðabótaábyrgð á tjóni sínu, að málsatvik væru ekki óumdeild. Þrátt fyrir það hafði hún, fyrst eftir að skaðabótamál hafði verið höfðað á hendur stefndu haustið 2006, frumkvæði að því að fram færi rannsókn á atvikum. Óumdeilt er að áfrýjandi varð fyrir verulegu tjóni. Meginreglur um sönnunarbyrði leiða til þess að það hvílir á henni að sanna orsök þess og sök tjónvalds. Þrátt fyrir framangreindan orðróm, hafa engin vitni komið fram sem lýst geta slysinu. Fallast má á að gáleysislegt kunni að hafa verið af stefndu að fara í leik þann sem lýst er, á litlu svæði innan um veislugesti. Sú hætta sem stafað gat af leiknum mátti þó vera öðrum viðstöddum ljós, án þess að sérstaklega væri varað við henni. Er ekki unnt að fallast á með áfrýjanda að um stórkostlegt gáleysi hafi verið að ræða af hálfu stefndu. Kemur því ekki til álita málsástæða áfrýjanda um að sönnunarbyrði um atvik að slysinu færist til stefndu af þeirri ástæðu. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað. Gjafsóknarákvæði héraðsdóms er staðfest. Eins og atvikum og aðdraganda máls þessa er háttað, og þá sérstaklega að lögreglurannsókn sú sem hófst að frumkvæði lögmanns annars stefnda eða tryggingafélags hans, kann að hafa haft þau áhrif að heildstæð rannsókn á orsökum slyssins dróst, þykir rétt að hvor aðili beri sinn málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda skal vera óraskað. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Suðurlands 8. nóvember 2007. Mál þetta var höfðað 11. og 15. september 2006 og dómtekið 19. október 2007. Stefnandi er Ástríður Sveinsdóttir. Stefndu eru Elís Kjartansson og Davíð Ómar Gunnarsson. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda kr. 16.051.955 ásamt 4,5% ársvöxtum af kr. 2.591.083 frá 6. apríl 2003 til 29. nóvember 2004, en af kr. 15.986.196 frá þeim degi til 2. febrúar 2005, en með dráttarvöxtum af stefnufjárhæðinni skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda kr. 15.641.864 ásamt 4,5% ársvöxtum af kr. 2.591.083 frá 6. apríl 2003 til 29. nóvember 2004 en af kr. 15.576.105 frá þeim degi til 2. febrúar 2005 en dráttarvexti af stefnufjárhæðinni skv. III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Einnig krefst stefnandi í báðum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefndu, in solidum, samkvæmt framlögðu málskostnaðaryfirliti og að stefndu verði dæmdir til að bæta stefnanda þann kostnað sem hún hefur af greiðslu virðisaukaskatts af lögmannsþjónustu. Krafist er málskostnaðar eins og málið væri ekki rekið sem gjafsóknarmál. Stefndu krefjast þess aðallega að verða sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmd til að greiða stefndu málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins. Til vara krefjast stefndu þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður. Málsatvik. Málsatvik má rekja til slyss sem stefnandi lenti í á árshátíð starfsmanna embættis Sýslumannsins á Selfossi þann 6. apríl 2003 að Hótel Geysi í Bláskógabyggð, en hún var þar stödd ásamt eiginmanni sínum, Hlöðveri Magnússyni, þáverandi starfsmanni embættisins. Af framburðum fyrir dómi og öðrum gögnum málsins verður ráðið að rétt eftir miðnætti hafi nokkrir af árshátíðargestunum safnast saman á stéttinni framan við innganginn að veislusal hótelsins. Voru bæði stefnandi og stefndu, sem báðir eru lögreglumenn, þeirra á meðal. Kveðast stefndu hafa ákveðið að bregða þarna á leik og fara í svokallaðan bumbuslag sem hafi falist í því að þeir hafi rekið bumbur sínar hvor í annan. Hafi þeir með þessu nánast verið að kasta kveðju hvor á annan. Hafi þeir rekið bumbur sínar í tvö til þrjú skipti og hafi stefndi Elís snúið að mestu baki í innganginn en stefndi Davíð staðið andspænis honum. Hafi hvorugur þeirra tekið eftir stefnanda fyrr en þeir sáu hana liggjandi í stéttinni og ekki hafi þeir heldur orðið þess varir að annar hvor þeirra hafi rekist í hana. Stefnandi kveðst hafa staðið nálægt innganginum og verið þar í samræðum við annan árshátíðargest en stefndu virðast hafa staðið nokkru fjær innganginum. Kvaðst stefnandi allt í einu hafa fundið þungt högg dynja á hægri síðu sinni, við mjöðm. Hafi hún skollið í jörðina og borið fyrir sig vinstri handlegginn í fallinu með þeim afleiðingum að úlnliðurinn brotnaði. Vegna slyssins var lögreglan kvödd á staðinn og lögregluskýrsla gerð. Stefnandi var flutt á Heilbrigðisstofnun Suðurlands þar sem Óskar Reykdalsson heilsugæslulæknir gerði að meiðslum hennar og liggur læknisvottorð vegna þessa fyrir í málinu. Morguninn eftir fór stefnandi til frekari meðferðar á slysadeild Landspítala-háskólasjúkrahúss og liggja fyrir vottorð vegna meðferðarinnar þar. Stefnandi fór í örorkumat vegna afleiðinga slyssins 29. nóvember 2004 og var hún metin til 85% varanlegrar örorku og 12% varanlegs miska vegna handleggsbrotsins. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að stefndu beri skaðabótaábyrgð á tjóni hennar samkvæmt almennu skaðabótareglunni. Telur stefnandi að um aðgæsluleysi og saknæma háttsemi hafi verið að ræða af hálfu beggja stefndu þegar þeir tókust á í bumbuslag með þeim afleiðingum að stefndi Elís hafi hrökklast undan höggum stefnda Davíðs og rekist í stefnanda þannig að stefnandi féll í jörðina. Báðum stefndu hafi mátt vera ljóst, sérstaklega með hliðsjón af þekkingu þeirra og reynslu í lögreglustarfi, að umtalsverð áhætta væri í því fólgin að þeir færu í bumbuslag á jafn lítilli stétt og raun bar vitni, þar sem fjöldi fólks hefði safnast saman. Samkvæmt rannsókn lögreglunnar, sem fram hafi farið án vitundar stefnanda, hafi engin vitni getað sagt ákveðið til um það hvort stefndi Elís hafi rekist utan í stefnanda eður ei. Af lögregluskýrslum og öðrum gögnum málsins megi þó ráða nokkur atriði sem liggi ljós fyrir. Þannig liggi fyrir að stefndu hafi verið í bumbuslag á lítilli stétt fyrir utan Hótel Geysi þegar slysið átti sér stað. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu hafi báðir stefndu þá verið ölvaðir en stefnandi hins vegar ekki. Beri vitni um að stefndi Elís hafi hrökklast undan höggum stefnda Davíðs í bumbuslagnum en stefnandi hafi staðið kyrr á stéttinni áður en hún datt. Þá liggi og fyrir að engin hálka hafi verið á slysstaðnum og að skyggni hafi verið gott. Kveður stefnandi öll læknisvottorð styðja málsatvikalýsingu sína. Samkvæmt læknisvottorði Jóhanns Róbertssonar, læknis á bæklunarskurðdeild Landspítala-háskólasjúkrahúss, dags. 19. apríl 2004, megi rekja örorku stefnanda til þess að það „fettist verulega upp á úlnlið í extension stöðu“. Brot á báðum pípum framhandleggsins, strax ofan við úlnliðinn (distal radius og ulna brot) eigi í langflestum tilfellum sér stað þegar dottið sé á útréttan handlegg. Ólíklegt sé að úlnliður stefnanda hefði fettst svo langt til hægri að hann mölbrotnaði nema stefndi Elís hafi rekist á hana. Áverkar stefnanda og niðurstaða örorkumatsgerðar um 85% varanlega örorku gefi til kynna að stefnandi hafi orðið fyrir talsverðu höggi og hafi fallið af miklum þunga á stéttina umrætt sinn. Verði að telja með miklum ólíkindum að stefnandi hafi dottið undir framangreindum kringumstæðum án þess að hafa orðið fyrir utanaðkomandi höggi. Þá gefi hegðun stefndu eftir slysið einnig til kynna að þeir hafi átt sök á slysinu. Hafi þeir báðir heimsótt stefnanda daginn eftir slysið, beðið hana afsökunar og gefið blómvönd, auk þess sem stefndi Elís hafi átt frumkvæði að því að stefnanda yrði veittur styrkur vegna slyssins að fjárhæð 200.000 krónur úr félagssjóði lögreglumanna í Árnessýslu. Þá bendir stefnandi á að stefndi Elís hafi ekki greint frá afstöðu sinni til atvika málsins strax eftir að hann hafi fengið kröfubréf í hendurnar, í janúar 2006, eins og eðlilegt hefði verið og stefndi Davíð hafi gert. Í beiðni lögmanns stefnda Elísar til sýslumannsins á Selfossi hafi verið farið fram á að skýrslur yrðu teknar af völdum vitnum en ekki farið fram á að skýrsla um málsatvik yrði tekin af honum sjálfum þótt fullt tilefni hefði verið til þess. Bendi framangreint ótvírætt til þess að stefndi Elís hafi ákveðið að lýsa ekki málsatvikum fyrr en aðrir árshátíðargestir hefðu gert það. Hafi stefnanda fyrst verið gerð ljós afstaða stefnda Elísar til málsatvika með bréfi Sjóvár-Almennra trygginga hf., dags. 2. febrúar 2005, rúmu ári eftir dagsetningu kröfubréfs stefnanda. Mótmæli stefnandi þeirri lýsingu á málsatvikum sem þar komi fram en þar sé meðal annars staðhæft að stefnandi hafi sjálf dottið vegna ölvunar og að hún hefði átt að gæta sín betur á bumbuslag stefndu. Stefnandi kveður bótafjárhæðir vegna örorku í aðal- og varakröfu miðast við útreikning tryggingastærðfræðings samkvæmt örorkumatsgerð Guðmundar Björnssonar læknis, dags. 29. nóvember 2004. Miðist aðalkrafa stefnanda við að verðmæti heimilisstarfa stefnanda sé lagt að jöfnu við verðmæti starfa hennar utan heimilisins skv. 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Sundurliðist aðalkrafan með eftirgreindum hætti: Bótafjárhæð samkvæmt útreikningi tryggingastærðfræðings skv. skaðabótalögum nr. 50/1993 sé alls 17.616.959 krónur og sundurliðist svo: 1. 1. Bætur vegna tekjumissis í starfi vegna varanlegrar örorku m.v. 50% starfshlutfall, kr. 7.512.938. 2. 2. Bætur vegna varanlegrar örorku séu heimilisstörf í 50% hlutfalli metin til fjár, jafngild atvinnutekjum, kr. 7.512.938. 3. 3. Bætur vegna tímabundinna þátta, kr. 1.951.303. 4. 4. Bætur vegna varanlegs miska, kr. 639.780. Annað almennt fjártjón stefnanda skv. 1. gr. laga nr. 50/1993 sé 65.759 krónur og sundurliðist með eftirfarandi hætti: 1. 1. Ógreiddur kostnaður vegna sjúkraþjálfunar til loka árs 2004, kr. 34.059 (miðað við að helmingur hafi verið greiddur af Sjóvá-Almennum tryggingum hf.) 2. 2. Komugjald á heilsugæslu, kr. 6.500. 3. 3. Lyfjakostnaður, kr. 2.781. 4. 4. Kostnaður vegna rannsóknar á heilsugæslustöð kr. 1.800. 5. 5. Kostnaður vegna skoðunar bæklunarlæknis, kr. 2.938. 6. 6. Ógreiddur kostnaður vegna sjúkraþjálfunar árið 2005, kr. 12.047. 7. 7. Ógreiddur kostnaður vegna sjúkraþjálfunar árið 2006, kr. 5.634. Fjárhæð aðalkröfu sé samtala þessara upphæða, 17.616.959 krónur + 65.759 krónur eða alls 17.682.718 krónur. Varakrafa stefnanda sé miðuð við að verðmæti heimilisstarfa stefnanda sé lagt að jöfnu við meðaltekjur ófaglærðra launþega árin 2000-2002, skv. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 50/1993, og sundurliðist hún með eftirfarandi hætti: Bótafjárhæð samkvæmt útreikningi tryggingastærðfræðings skv. lögum nr. 50/1993 sé 17.206.868 krónur og sundurliðist svo: 1. 1. Bætur vegna tekjumissis í starfi vegna varanlegrar örorku m.v. 50% starfshlutfall, kr. 7.512.938. 2. 2. Bætur vegna varanlegrar örorku séu heimilisstörf, í 50% hlutfalli, metin til fjár jafngild meðaltekjum ófaglærðra launþega, kr. 7.102.847. 3. 3. Bætur vegna tímabundinna þátta, kr. 1.951.303. 4. 4. Bætur vegna varanlegs miska, kr. 639.780. Annað almennt fjártjón stefnanda skv. 1. gr. laga nr. 50/1993 sé hið sama og í aðalkröfu eða 65.759 krónur og fjárhæð varakröfu samtala þessara upphæða eða 17.206.868 krónur + 65.759 krónur eða samtals 17.272.627 krónur. Upphafsdagur dráttarvaxta, bæði í aðalkröfu og varakröfu, sé 22. febrúar 2004, skv. reglu 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, sbr. kröfubréf til beggja stefndu, dags. 22. janúar 2004. Þá sé málskostnaðarkrafa stefnanda reist á 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málsástæður og lagarök stefndu. Stefndu styðja kröfu sína um sýknu í fyrsta lagi við þá málsástæðu að stefnandi hafi með engu móti sannað að tjónið verði rakið til atvika sem stefndu beri ábyrgð á að lögum, en sönnunarbyrðin hvíli á stefnanda um orsök tjóns síns og umfang þess. Þannig sé ósannað að meint högg í hægri síðu stefnanda megi rekja til stefndu fremur en annarra árshátíðargesta eða einhvers hlutar sem stefnandi hafi sjálf rekið sig í. Að auki hafi stefnandi heldur ekki sannað að hún hafi orðið fyrir höggi á hægri síðu við mjöðm, enda hafi ekki verið lögð fram nein gögn því til stuðnings. Kveðast stefndu vísa, hvað þetta varðar, til frásagnar vitna sem beri með sér að ekki hafi verið um neina snertingu að ræða og að ekkert vitnanna geti staðfest að annar stefndu hafi rekist í hægri síðu stefnanda. Þá sé staðhæfingum stefnanda í stefnu um að sum vitnin hafi sérstaklega verið valin af stefnda Elís harðlega mótmælt. Stefndu mótmæli því ennfremur sem röngu að vitnið Magnús Kolbeinsson, sé vinur stefnda Elísar og því hafi hann borið honum í vil. Raunin sé sú að umrætt vitni sé bæði starfsfélagi stefndu og Hlöðvers Magnússonar, eiginmanns stefnanda. Stefndi Elís og umrætt vitni hafi ekki átt nein samskipti í vinnunni sem séu frábrugðin samskiptum þeirra við aðra starfsfélaga. Hafi þeir heldur ekki átt nein samskipti utan vinnunnar. Hafi umrætt vitni hvorki verið né sé vinur stefnda í þeirri merkingu sem leggja beri í það hugtak. Þessum staðhæfingum stefnanda sé því harðlega mótmælt. Stefndu byggja sýknukröfu sína í öðru lagi á því að þeir beri ekki ábyrgð á tjóni stefnanda þar sem óhappið verði ekki rakið til atvika sem stefndu beri skaðabótaábyrgð á að lögum. Þannig megi ráða af gögnum málsins að orsök tjóns stefnanda hafi verið óhappatilviljun og óaðgæsla hennar sjálfrar þegar hún hugðist ganga út á veröndina. Vitnið Magnús Kolbeinsson hafi sagst hafa séð er stefnandi gekk út um dyrnar og telji hann sig hafa séð hana hrasa, missa jafnvægið og síðan falla. Telji vitnið að rekja megi óhappið og fall stefnanda í stéttina til lækkunar í þrepi frá dyraopi niður á stéttina. Í tilraun til þess að ná aftur jafnvægi hafi stefnandi tekið „hraðari skref“ í átt til stefndu og hafi síðan fallið nálægt þeim. Eins og fram komi í frumskýrslu lögreglu hafi stefnandi drukkið nokkurt áfengi þetta kvöld. Stefndu byggi á því að slys stefnanda hafi því verið óhappatilvik sem þeim verði ekki um kennt, enda hafi hvorki þeir né vitni, sem verið hafi á staðnum, tekið eftir því að stefndu hafi rekist utan í stefnanda áður en hún datt á stéttina. Virðist stefnandi ein til frásagnar um meintan árekstur við stefndu þrátt fyrir að allnokkrir gestir hafi verið viðstaddir. Verði því að meta frásögn hennar í ljósi stöðu hennar sem aðila máls. Þá hafi stefnandi margoft sagt að slys hennar hafi ekki verið stefndu að kenna. Þetta hafi verið óhapp sem þeir beri ekki ábyrgð á. Í þessu tilliti byggi stefndu og á því að þeir hafi ekki verið ölvaðir, enda séu ekki til staðar nein gögn sem leiði annað í ljós. Hins vegar staðfesti frásagnir vitnanna Marianne Ósk B. Nielsen og Magnúsar Kolbeinssonar að þeir hafi ekki verið ölvaðir. Mótmæli stefndu því sem röngum og ósönnuðum staðhæfingum hvað þetta varði. Þá mótmæli stefndu harðlega staðhæfingum stefnanda um að leikur þeirra hafi verið hættulegur þeim sem nálægt hafi verið. Í þeim efnum skipti heldur engu máli þótt þeir hafi starfað sem lögreglumenn. Á sama hátt sé því mótmælt að stefnandi hafi staðið kyrr á stéttinni þegar umræddur leikur hafi átt sér stað. Því til stuðnings vísi þeir til framburðar vitna sem beri flest á annan veg. Samkvæmt þessu hafi háttsemi stefndu ekki verið þeim saknæm þar sem skilyrðum sakarreglunnar um saknæmi og ólögmæti hafi ekki verið fullnægt. Geti þeir því með engu móti orðið bótaskyldir á grundvelli þeirrar reglu og bótaábyrgð því hafnað. Stefndu kveðast í þriðja lagi byggja á því að stefnandi hafi verið undir áhrifum áfengis þegar umrætt óhapp átti sér stað og eigi sjálf sök á tjóni sínu. Ranglega sé farið með ástand stefnanda í málatilbúnaði hennar, en þar segi að hún hafi ekki verið undir áhrifum áfengis þegar óhappið átti sér stað, enda komi það hvergi fram í lögregluskýrslum. Þessari staðhæfingu sé harðlega mótmælt. Stefnandi hafi verið undir áhrifum áfengis þegar óhappið átti sér stað og staðfesti hún það sjálf í frumskýrslu lögreglu, dags. 6. apríl 2003. Sé þar haft eftir henni að hún hafi drukkið fordrykk og þrjú glös af rósavíni. Það að slíkt sé haft eftir henni í frumskýrslu lögreglunnar, sem gerð hafi verið nokkrum tímum eftir slysið, staðfesti með óyggjandi hætti að hún hafi neytt áfengis. Þessu til stuðnings vísi stefndu og í skýrslur vitna hjá lögreglu. Í fjórða lagi mótmæli stefndu því sem röngu að hegðun þeirra eftir óhappið gefi tilefni til að draga þá ályktun að þeir hafi átt sök á því hvernig fór. Það að stefndu hafi heimsótt stefnanda nokkrum dögum eftir slysið og haft frumkvæði að því að hún fengi styrk úr félagssjóði lögreglumanna á Selfossi feli með engu móti í sér viðurkenningu á bótaskyldu. Það hafi verið mjög eðlilegt að stefndi Elís hafi haft frumkvæði að því að stefnandi fengi styrk úr félagssjóðnum. Þá sé því harðlega mótmælt að stefndi Elís hafi með vísvitandi hætti ákveðið að gefa ekki skýrslu um málsatvik og tjá sig um bótaskyldu áður en teknar yrðu skýrslur af vitnum. Það hafi verið þáverandi lögmaður hans sem farið hafi þess á leit við sýslumannsembættið á Selfossi, að beiðni vátryggingafélags stefnda, Sjóvár-Almennra trygginga hf., að teknar yrðu skýrslur af vitnum áður en afstaða yrði tekin til bótaskyldu og hvort greiða skyldi úr ábyrgðarlið fjölskyldutryggingar stefnda. Þessi málsmeðferð hafi hvorki verið óeðlileg né gefið tilefni til að draga þá ályktun að stefndi vildi haga málsatvikalýsingu með öðrum hætti en raunin hafi verið á umræddri árshátíð. Öllu heldur séu það góð og eðlileg vinnubrögð vátryggingarfélags að taka upplýsta ákvörðun í máli sem varði greiðsluskyldu félagsins vegna vátryggingar meints tjónvalds. Varakröfu sína kveðast stefndu byggja á því að bætur beri að lækka verulega vegna eigin sakar stefnanda. Um rökstuðning hvað það varði vísi þeir til sömu sjónarmiða og þeir setji fram til stuðnings aðalkröfu sinni. Stefnandi eigi því að bera stærstan hluta tjóns síns sjálf. Þá kveðast stefndu mótmæla niðurstöðu matsgerðar sem of hárri og sömuleiðis útreikningum stefnanda á fjárhæð stefnukröfu. Beri því að lækka einstaka liði í kröfugerð stefnanda eftir því sem við eigi. Þá mótmæli þeir tímabundnu atvinnutjóni stefnanda sem ósönnuðu og því að verðmæti heimilisstarfa stefnanda sé lagt að jöfnu við verðmæti starfa hennar utan heimilisins. Stefndu mótmæla upphafsdegi dráttarvaxta og benda á að endanlegar upplýsingar, sem bótakrafa stefnanda byggist á, hafi fyrst legið fyrir þegar stefnandi, að undangenginni áskorun stefndu, lagði fram í þinghaldi 15. mars sl., gögn um greiðslur frá þriðja manni sem koma eigi til frádráttar skaðabótum, sbr. 2. mgr 2. gr., 2. mgr. 3. gr., 4. mgr. 4. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, og lækkaði jafnframt stefnukröfu sína með vísan til þeirra. Eftir því sem við eigi sé, til stuðnings kröfu um verulega lækkun skaðabóta, að öðru leyti vísað til sömu málsástæðna og fram komi til rökstuðnings varakröfu. Niðurstaða. Stefnandi byggir bótakröfur sínar á hendur stefndu á því að þeir beri sameiginlega ábyrgð á tjóni hennar á grundvelli almennu skaðabótareglunnar þar sem þeir hafi í umrætt sinn sýnt af sér aðgæsluleysi og saknæma háttsemi er þeir tókust á í svokölluðum bumbuslag. Hafi stefndi Elís hrökklast undan höggum stefnda Davíðs og við það rekist í stefnanda með þeim afleiðingum að hún féll í jörðina. Engum öðrum ástæðum sé til að dreifa fyrir falli stefnanda þar sem hún hafi staðið kyrr og verið ódrukkin í umrætt sinn, engin hálka hafi verið á slysstað og skyggni gott. Óumdeilt er að stefndu höfðu á þeim tíma sem stefnandi féll á stéttina fyrir utan Hótel Geysi gert sér að leik, þar sem þeir voru staddir á stéttinni, aðeins fjær inngangi hótelsins en stefnandi, að reka bumbur sínar hvor í annan. Hafa þeir, bæði við rannsókn málsins hjá lögreglu og fyrir dómi, sagst ekki hafa orðið varir við að annar hvor þeirra hafi rekist á stefnanda í þessum leik sínum. Þá hafi þeir heldur ekki orðið varir við er stefnandi féll í stéttina. Hins vegar kvaðst stefnda Elís ráma í hugleiðingar einhvers þarna á staðnum um hvort annar hvor stefndu hefði rekist í stefnanda. Sjálf kvaðst stefnandi í umrætt sinn hafa snúið baki í stefndu þegar hún hafi allt í einu orðið fyrir höggi á hægri hliðina og fallið við það á stéttina. Kvaðst stefnandi fyrir dómi ekki hafa séð frá hverju höggið stafaði. Hins vegar kvaðst hún viss um að einhver hefði dottið á hana og taldi hún sig hafa heyrt út undan sér að það hefði verið stefndi Elís. Ekkert þeirra vitna sem komu fyrir dóminn, og voru stödd á stéttinni á þeim tíma sem slysið varð, gat heldur staðfest að hafa séð aðdraganda þess og þá hvort stefnandi hafi orðið fyrir höggi og þá frá hverjum. Samkvæmt því liggur engin bein sönnun fyrir um að stefndi Elís hafi rekist í stefnanda umrætt sinn eða að fall hennar megi með öðrum hætti rekja til bumbuslags stefndu. Stefnandi byggir eigi að síður á því að hegðun stefndu í kjölfar slyssins bendi eindregið til þess að þeir sjálfir hafi litið svo á að fall stefnanda á stéttina mætti rekja til bumbuslags þeirra og hljóti það að renna stoðum undir sök stefndu. Á þetta verður ekki fallist. Verður ekki talið, gegn eindregnum mótmælum stefndu, að heimsókn þeirra til stefnanda daginn eftir slysið, frumkvæði stefnda Elísar að því að stefnanda yrði veittur styrkur úr félagssjóði lögreglumanna í Árnessýslu eða hegðun stefndu að öðru leyti eftir slysið, feli í sér einhvers konar viðurkenningu af hálfu stefndu og þá óbeina sönnun fyrir því að slysið hafi orðið af þeirra völdum. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður ekki talið sannað, gegn eindregnum mótmælum stefndu, að tjón stefnanda verði með einhverjum hætti rakið til athafna stefndu í greint sinn. Verða stefndu því, þegar af þeirri ástæðu, sýknaðir af kröfum stefnanda í máli þessu. Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal sá sem tapar máli í öllu verulegu að jafnaði dæmdur til að greiða gagnaðila sínum málskostnað. Eftir atvikum málsins og málalokum er rétt að stefnandi greiði stefndu hvorum fyrir sig 200.000 krónur í málskostnað. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 1.404.381 króna, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Geirs Gestssonar héraðsdómslögmanns, 1.300.000 krónur. Ásgeir Magnússon héraðsdómari kveður upp dóm þennan. D ó m s o r ð: Stefndu, Elís Kjartansson og Davíð Ómar Gunnarsson, eru sýkn af kröfum stefnanda, Ástríðar Sveinsdóttur. Stefnandi greiði stefndu hvorum fyrir sig 200.000 krónur í málskostnað. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 1.404.381 króna, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Geirs Gestssonar héraðsdómslögmanns, 1.300.000 krónur.
|
Mál nr. 741/2009
|
Fjármálafyrirtæki Skaðabætur Kröfugerð Vanreifun Frávísun frá héraðsdómi
|
Y var eigandi að hlutdeildarskírteini í fjárfestingarsjóðinum Peningabréf Landsbankans ISK sem rekinn var af LV, en vörsluaðili sjóðsins var LÍ. Stjórn LV ákvað 6. október 2008 að fresta innlausn hlutdeildarskírteina í sjóðnum og í kjölfar þess að Fjármálaeftirlitið skipaði skilanefnd yfir LÍ 7. október 2008 var sjóðnum slitið og sjóðfélögum, þar á meðal Y, greitt út 29. sama mánaðar í hlutfalli við eign hvers og eins. Útgreiðsluhlutfall fyrir sjóðinn var 68,8%. Y höfðaði mál þetta aðallega til heimtu tilgreindra skaðabóta úr hendi LV og LÍ, en til vara til viðurkenningar skaðabótaskyldu þeirra vegna verðrýrnunar á eignarhlutanum í umræddum sjóði, sem mætti rekja til „saknæmrar og ólögmætrar háttsemi“ þeirra við rekstur hans frá því að Y eignaðist þar hlut þangað til sjóðnum var slitið. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að LÍ hafi 5. desember 2008 fengið heimild til greiðslustöðvunar og samkvæmt 5. mgr. 98. gr. laga nr. 161/2002, sbr. 2. gr. laga nr. 129/2008, hafi verið lagt bann við að dómsmál yrði höfðað gegn fjármálafyrirtæki meðan það nyti slíkrar heimildar. Ákvæði þetta hafi verið í lögum til 22. apríl 2009, en að þessu hafi ekki verið gætt við höfðun málsins í janúar 2009. Hvað varðaði aðalkröfu Y um skaðabætur kemur fram að hún miðaði að því að gera Y eins settan við slit sjóðsins og ef greitt hefði verið úr honum eftir dagsgengi hlutdeildarskírteina, sem síðast gilti áður en lokað var fyrir innlausn þeirra 6. október 2008. Engar viðhlítandi skýringar hefðu komið fram á því hvernig þetta innlausnarverð hefði átt að geta haldist óbreytt eftir 6. október 2008. Ekki hafi heldur verið reifað hvernig markaðssetning eða upplýsingar um sjóðinn gætu hafa vakið væntingar Y um að afleiðingar efnahagshruns gætu ekki haft áhrif á verðmæti hlutdeildarskírteina. Hugsanleg mismunun eigenda hlutdeildarskírteina í aðdraganda þess að lokað hafi verið fyrir innlausn þeirra gæti aldrei staðið til þess að Y teldist eiga tilkall til að fá greidda sömu fjárhæð og aðrir kynnu ranglega að hafa fengið, heldur bæri Y lægri fjárhæð í hlutfalli við það, sem allir hefðu fengið að gættu jafnræði. Y hefði með málatilbúnaði sínum ekki leitast við að afmarka hvert tjónið gæti talist vegna þeirra atvika, sem hver málsástæða fyrir sig tæki til, og yrði því ekki fært að finna þar stoð fyrir skaðabótum, sem næmu lægri fjárhæð en í aðalkröfu. Hvað varðaði varakröfu Y um viðurkenningu á skaðabótaskyldu LV og LÍ kemur fram að þar væri engin afmörkun á því hver sú háttsemi gæti verið, sem þar væri rætt um. Kröfur Y væru af þessum ástæðum haldnar slíkum annmörkum að efnisdómur yrði ekki lagður á þær. Var málinu því vísað af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Aðaláfrýjandi Landsvaki hf. skaut málinu til Hæstaréttar 18. desember 2009 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar og dómsálagningar á ný, en til vara að hann verði sýknaður af kröfum gagnáfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Aðaláfrýjandi Landsbanki Íslands hf. skaut málinu til Hæstaréttar 7. janúar 2010 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 27. apríl 2010. Hann krefst aðallega að aðaláfrýjendum verði í sameiningu gert að greiða sér 7.767.441 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. janúar 2009 til greiðsludags, en til vara að viðurkenndur verði réttur hans til skaðabóta sameiginlega úr hendi aðaláfrýjenda „vegna þeirrar rýrnunar sem varð á verðmæti eignarhluta hans í peningamarkaðssjóði Landsbankans, Peningabréf ISK, og rekja má til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi gagnstefndu við rekstur sjóðsins frá því að gagnáfrýjandi fjárfesti í sjóðnum og þar til honum var slitið 28. október 2008.“ Að þessu frágengnu krefst gagnáfrýjandi staðfestingar héraðsdóms um annað en málskostnað, en í öllum tilvikum verði aðaláfrýjendum sameiginlega gert að greiða honum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. I Samkvæmt málatilbúnaði gagnáfrýjanda varð hann 3. janúar 2006 eigandi að hlutdeildarskírteini í fjárfestingarsjóði, sem nefndist Peningabréf Landsbankans ISK og rekinn var af aðaláfrýjandanum Landsvaka hf., en svokallaður vörsluaðili sjóðsins var aðaláfrýjandinn Landsbanki Íslands hf. Í reglum fyrir sjóðinn, sem stjórn fyrrnefnda aðaláfrýjandans samþykkti 23. júlí 2008, sagði að hann ætti að veita „viðtöku fé frá almenningi til sameiginlegrar fjárfestingar í fjármálagerningum og öðrum eignum á grundvelli áhættudreifingar samkvæmt fyrirfram kunngerðri fjárfestingarstefnu sjóðsins og í samræmi við ákvæði laga um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði“. Sjóðnum væri ætlað að „ná góðri ávöxtun og dreifingu áhættu með því að fjárfesta í vel tryggðum skammtímaverðbréfum, einkum ríkis- og bankatryggðum víxlum og skuldabréfum, víxlum og skuldabréfum sveitarfélaga og öðrum vel tryggðum verðbréfum að mati stjórnar Landsvaka hf. Fjárfest verður í skuldabréfum þegar henta þykir á hverjum tíma.“ Tekið var fram í reglunum að þessar skammtímakröfur gætu verið verðbréf og aðrar kröfur með ríkisábyrgð eða ábyrgð sveitarfélaga, bankavíxlar, svokölluð peningamarkaðsskjöl eða innlán, í hverjum flokki fyrir sig allt að 100% af eignum sjóðsins, og að auki skuldabréf fjármálafyrirtækja fyrir að hámarki 80% af eignum og önnur skuldabréf að hámarki 50%, en í engu tilviki var áskilin lágmarkseign sjóðsins í einstökum tegundum krafna. Til staðfestingar á hlutdeild í eignum sjóðsins skyldi gefa út hlutdeildarskírteini. Eigendur þeirra áttu að njóta „réttarstöðu lánadrottins gagnvart sjóðnum“ og jafns réttar til tekna hans og eigna í hlutfalli við eign sína. Engar takmarkanir áttu að vera á eigendaskiptum að hlutdeildarskírteinum, en aðaláfrýjandinn Landsvaki hf. bar skyldu til að leysa þau til sín á svokölluðu innlausnarvirði, sem reiknað yrði daglega, og átti það að ráðast af markaðsvirði samanlagðra eigna sjóðsins á útreikningsdegi að frádregnum skuldum „deilt niður á heildarfjölda útgefinna og óinnleystra hlutdeildarskírteina.“ Samkvæmt gögnum málsins ákvað stjórn aðaláfrýjandans Landsvaka hf. 6. október 2008 að fresta innlausn hlutdeildarskírteina í Peningabréfum Landsbankans ISK. Gagnáfrýjandi kveður eignarhlut sinn í sjóðnum þann dag hafa numið 24.895.645 krónum og hafa aðaláfrýjendur ekki andmælt því, en ekkert liggur fyrir um hvort hann hafi eignast þá hlutdeild í einu lagi 3. janúar 2006 eða hvað greitt hafi verið fyrir hana. Fjármálaeftirlitið tók 7. október 2008 yfir vald hluthafafundar í aðaláfrýjandanum Landsbanka Íslands hf., vék stjórn hans frá og setti yfir hann skilanefnd með heimild í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008. Í framhaldi af því lét aðaláfrýjandinn Landsvaki hf. frá sér fara ódagsetta tilkynningu „til sjóðfélaga í Peningabréfum Landsbankans“, þar sem meðal annars var greint frá því að fjármálaeftirlitið hafi 17. október 2008 beint „þeim tilmælum til rekstrarfélaga verðbréfasjóða að unnið yrði að slitum á öllum peningamarkaðssjóðum og sjóðfélögum greiddar út eignir í formi innlána í hlutfalli við eign hvers og eins þannig að jafnræðis sé gætt.“ Útgreiðsluhlutfall fyrir Peningabréf Landsbankans ISK yrði 68,8% og greiðsla sem því svaraði lögð inn á innlánsreikning fyrir hvern eiganda hlutdeildarskírteinis 29. sama mánaðar. Þessu til samræmis voru 17.128.204 krónur lagðar þann dag á innlánsreikning á nafni gagnáfrýjanda. Munaði þannig 7.767.441 krónu á fyrrgreindu innlausnarverði hlutdeildar gagnáfrýjanda, eins og það stóð 6. október 2008, og fjárhæðinni, sem hann fékk í hendur við slit sjóðsins. Gagnáfrýjandi höfðaði mál þetta 14. janúar 2009 aðallega til heimtu skaðabóta úr hendi aðaláfrýjenda að fjárhæð 7.767.441 króna eins og greinir í aðalkröfu hans fyrir Hæstarétti, en til vara til viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta eins og um ræðir í varakröfu. Með hinum áfrýjaða dómi voru aðaláfrýjendur sýknaðir af aðalkröfu gagnáfrýjanda, en varakrafa hans var á hinn bóginn tekin til greina á þann hátt að viðurkenndur var réttur hans til skaðabóta óskipt úr hendi aðaláfrýjenda „að því marki sem nánar greinir í forsendum dómsins, kafla III B“, svo sem sagði í dómsorði. II Krafa aðaláfrýjandans Landsvaka hf. fyrir Hæstarétti um ómerkingu hins áfrýjaða dóms er í fyrsta lagi reist á því að héraðsdómur hafi ranglega neitað honum um að leggja fram gögn í þinghaldi, þar sem málið var tekið til aðalmeðferðar, án þess að gagnaöflun hafi áður verið lýst lokið og í öðru lagi hafi niðurstaða málsins í héraði ráðist af svokölluðum stöðulistum fyrir peningamarkaðssjóðinn á nánar tilgreindum dögum, sem hafi þó ekki legið fyrir við flutning málsins, heldur verið afhentir eftir dómtöku þess samkvæmt tilmælum dómsins. Í greinargerð aðaláfrýjandans fyrir Hæstarétti var því í þriðja lagi borið við að niðurstaða hins áfrýjaða dóms hafi á nánar tiltekinn hátt verið reist á málsástæðu, sem gagnáfrýjandi hafi ekki borið fyrir sig, en þetta færði aðaláfrýjandinn þó ekki sérstaklega fram sem röksemd fyrir aðalkröfu sinni. Fyrir Hæstarétti hefur aðaláfrýjandinn Landsbanki Íslands hf. ekki krafist ómerkingar héraðsdóms, en lýst sig á hinn bóginn sammála framangreindum röksemdum aðaláfrýjandans Landsvaka hf. Af þeim ástæðum, sem greinir hér á eftir, eru ekki efni til að taka afstöðu til kröfu síðarnefnda aðaláfrýjandans um ómerkingu hins áfrýjaða dóms. Aðaláfrýjandinn Landsbanki Íslands hf. fékk 5. desember 2008 heimild til greiðslustöðvunar samkvæmt ákvæðum 2. þáttar laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og sérreglum um slíka heimild fjármálafyrirtækja í lögum nr. 161/2002, sbr. 2. gr. og 4. gr. laga nr. 129/2008. Með 2. gr. síðastnefndu laganna, sem tóku gildi 15. nóvember 2008, varð til nýtt ákvæði í 5. mgr. 98. gr. laga nr. 161/2002, en með því var lagt bann við að dómsmál yrði höfðað gegn fjármálafyrirtæki meðan það nyti heimildar til greiðslustöðvunar. Ákvæði þetta var í lögum til 22. apríl 2009 þegar það var fellt úr gildi með 3. gr. laga nr. 44/2009. Að þessu var ekki gætt við höfðun málsins 14. janúar 2009. Samkvæmt málatilbúnaði gagnáfrýjanda eru allar kröfur hans reistar á sömu málsástæðum. Eins og nánar greinir í héraðsdómi ber gagnáfrýjandi fyrir sig í fyrsta lagi að fjárfestingar Peningabréfa Landsbankans ISK og skipting á eignum sjóðsins hafi ekki verið í samræmi við þá stefnu, sem honum hafi borið að fylgja, í öðru lagi að markaðssetning sjóðsins hafi ekki samrýmst raunverulegri áhættu hans og fjárfestingarstefnu, í þriðja lagi að eigendum hlutdeildarskírteina hafi verið mismunað í aðdraganda þess að lokað hafi verið fyrir innlausn þeirra 6. október 2008 og í fjórða lagi að takmarka hefði átt útgáfu hlutdeildarskírteina þegar ljóst hafi orðið að stækkun sjóðsins myndi auka mjög áhættu af greiðslufalli skuldara. Að því verður að gæta að aðalkrafa gagnáfrýjanda um skaðabætur miðar að því að gera hann eins settan við slit sjóðsins og ef greitt hefði verið úr honum eftir dagsgengi hlutdeildarskírteina, sem síðast gilti áður en lokað var fyrir innlausn þeirra 6. október 2008. Af hendi gagnáfrýjanda hafa engar viðhlítandi skýringar komið fram á því hvernig þetta innlausnarverð hefði átt að geta haldist óbreytt eftir 6. október 2008 þegar litið er til þeirra tegunda krafna, sem sjóðnum var heimilt að eignast samkvæmt fjárfestingarstefnu sinni, eða hvernig markaðssetning sjóðsins gæti með réttu hafa vakið væntingar um að engin atvik af þeim toga, sem gerðust frá og með þeim degi í íslensku efnahagslífi, gætu orðið til þess að þetta innlausnarverð kynni að lækka. Hugsanleg mismunun eigenda hlutdeildarskírteina í aðdraganda þess að lokað hafi verið fyrir innlausn þeirra gæti aldrei staðið til þess að gagnáfrýjandi teldist eiga tilkall til að fá greidda sömu fjárhæð og aðrir kunna ranglega að hafa fengið, heldur bæri honum lægri fjárhæð í hlutfalli við það, sem allir hefðu fengið að gættu jafnræði. Loks er sú málsástæða gagnáfrýjanda, sem síðast var getið, ekki skýrð með tilliti til þess hvernig hún gæti leitt til að aðalkrafa gagnáfrýjanda yrði tekin til greina. Í málatilbúnaði gagnáfrýjanda er ekki leitast við að afmarka hvert tjón hans gæti talist vegna þeirra atvika, sem hver málsástæða hans fyrir sig tekur til, og yrði því ekki fært að finna þar stoð fyrir skaðabótum, sem næmu lægri fjárhæð en um ræðir í aðalkröfu hans. Að þessu virtu er málið svo vanreifað af hendi gagnáfrýjanda að ekki er fært að fella efnisdóm á þá kröfu. Varakrafa gagnáfrýjanda lýtur sem fyrr greinir að því að viðurkennd verði skaðabótaskylda aðaláfrýjenda vegna verðrýrnunar á eignarhlut hans í umræddum sjóði, sem rekja megi til „saknæmrar og ólögmætrar háttsemi“ þeirra við rekstur hans frá því að gagnáfrýjandi eignaðist þar hlut þangað til sjóðnum var slitið. Í þessari kröfu er engin afmörkun á því hver sú háttsemi aðaláfrýjenda geti verið, sem þar er rætt um. Þegar af þeirri ástæðu er þessi krafa haldin slíkum annmörkum að efnisdómur verður ekki lagður á hana. Samkvæmt framangreindu verður máli þessu vísað af sjálfsdáðum frá héraðsdómi. Allt að einu verða aðilarnir látnir bera hver sinn kostnað af því í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá héraðsdómi. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 7. október 2009. Mál þetta var höfðað 14. janúar 2009 og dómtekið 21. f.m. Stefnandi er Steinar Björnsson, Hverafold 120, Reykjavík. Stefndu eru Landsvaki hf., Hafnarstræti 5, Reykjavík og Landsbanki Íslands hf., Austurstræti 11, Reykjavík. Stefnandi krefst þess aðallega að stefndu verði gert að greiða honum insolidum 7.767.441 krónu ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi til greiðsludags. Stefnandi krefst þess til vara að viðurkenndur verði með dómi réttur hans til skaðabóta úr hendi stefndu, in solidum, vegna þeirrar rýrnunar sem varð á verðmæti eignarhluta hans í peningamarkaðssjóði Landsbankans, Peningabréf ISK, og rekja má til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stefndu við rekstur sjóðsins frá því stefnandi fjárfesti í sjóðnum og þar til honum var slitið 28. október 2008. Bæði vegna aðalkröfu og varakröfu krefst stefnandi þess að báðir stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða honum málskostnað. Stefndi, Landsvaki hf., krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans. Stefndi, Landsbanki Íslands hf., krefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans. I A Í málinu ræðir um tjón sem stefnandi hafi orðið fyrir sem eigandi hlutdeildarskírteinis í peningamarkaðssjóðnum Peningabréf Landsbankans ISK, fjárfestingarsjóði starfræktum af stefnda, Landsvaka hf., dótturfélagi stefnda, Landsbanka Íslands hf. en nú NBI hf. Sjóðir stefnda, Landsvaka hf., eru starfræktir á grundvelli laga um verðbréfa- og fjárfestingarsjóði nr. 30/2003 en þar segir í 2. mgr. 1. gr. að verðbréfasjóðir og fjárfestingarsjóðir hafi það eingöngu að markmiði að veita viðtöku fé frá almenningi til sameiginlegrar fjárfestingar í fjármálagerningum og örum eignum á grundvelli áhættudreifingar samkvæmt fyrir fram kunngerðri fjárfestingarstefnu. Um þrjár tegundir sjóða getur verið að ræða, þ.e. verðbréfasjóði, sem eru sjóðir með starfsleyfi á EES-svæðinu, fjárfestingarsjóði, sem hafa starfsleyfi án heimildar til markaðssetningar á EES-svæðinu og sjóði um sameiginlega fjárfestingu sem veita ekki viðtöku fé frá almenningi (fagfjárfestasjóðir). Stefnandi kveðst hafa verið eigandi hlutdeildarskírteinis í sjóðnum frá 3. janúar 2006 og þar til honum var slitið 28. október 2008. Í 2. gr. laga nr. 30/2003 er orðið hlutdeildarskírteini skýrt sem fjármálagerningur sem sé staðfesting á tilkalli allra þeirra, sem eigi hlutdeild í sjóði um sameiginlega fjárfestingu eða einstakri deild hans, til verðbréfaeignar sjóðsins og eigendur hlutdeildarskírteina eigi sama rétt til tekna og eigna sjóðsins eða viðkomandi deildar í hlutfalli við hlutdeild sína. Í málinu liggja frammi reglur fyrir Peningabréf Landsbankans ISK frá því í júlí 2008 svo og útboðslýsing og útdráttur úr útboðslýsingu Peningabréfa Landsbankans ISK, hvort tveggja frá því í júlí 2008. Í lögum nr. 30/2003 er í 28. gr. kveðið á um útreikning innlausnarvirðis og í 29. gr. auglýsingu þess, í 47.-49. gr. er fjallað um útboðslýsingu og útdrátt úr útboðslýsingu sjóðanna og um kynningarefni í 51. gr. Um öll framangreind ákvæði vísast jafnframt til 1. mgr. 52. gr. laganna. Í 53. gr. téðra laga er kveðið á um innlausnarskyldu en samkvæmt 2. mgr. greinarinnar er heimilt með sérstökum takmörkunum að fresta innlausn hlutdeildarskírteina. Stefndi, Landsvaki hf., annast rekstur verðbréfasjóða, fjárfestingarsjóða og fagfjárfestasjóða um sameiginlega fjárfestingu í samræmi við lög, ákvörðun stjórnar og reglur sjóðanna. Hann tekur ákvarðanir um fjárfestingar sjóðanna og annast framkvæmd þeirra. Landsvaki hf. fól stefnda, Landsbanka Íslands hf., sölu- og markaðssetningu og önnur umsýsluverkefni varðandi sjóði sína, sbr. 18. gr. laga nr. 30/2003. Einnig var umsjá og varðveisla fjármálagerninga sjóðanna falin bankanum sem vörslufyrirtæki samkvæmt skilgreiningu 20. gr. laga nr. 30/2003. Í 6. gr. reglna fyrir Peningabréf Landsbankans ISK og bls. 6 í útboðslýsingu segir: „Markmið með útgáfu Peningabréfa Landsbankans ISK er að ná góðri ávöxtum og dreifingu áhættu með því að fjárfesta í vel tryggðum skammtímaverðbréfum, einkum ríkis- og bankatryggðum víxlum og skuldabréfum, víxlum og skuldabréfum sveitarfélaga og öðrum vel tryggðum verðbréfum að mati stjórnar Landsvaka hf. Fjárfest verður í skuldabréfum þegar henta þykir á hverjum tíma. Þau skuldabréf, sem fjárfest er í, geta verið í mismunandi myntum þrátt fyrir að uppgjör sjóðsins sé í ISK. Við það getur myndast gjaldmiðlaáhætta sem leitast er við að eyða út jafnóðum með afleiðuviðskiptum. Markmiðið með fjárfestingarstefnunni er að Peningabréf Landsbankans ISK henti öllum fjárfestum, einstaklingum, sveitarfélögum, fyrirtækjum og sjóðum sem vilja jafna ávöxtum, hvort sem fjárfest er til lengri eða skemmri tíma. Ávöxtunarviðmið sjóðsins er þriggja mánaða REIBID-vextir skráðir af Seðlabanka Íslands. . . “ Um fjárfestingarheimildir innan hvers fjárfestingarflokks, þ.e. hverrar tegundar verðbréfa og sjóða, segir m.a. að heimilt sé að fjárfesta í skuldabréfum fjármálafyrirtækja að 80% en í öðrum skuldabréfum að 50%. Áhættuflokkar sjóða stefnda Landsvaka hf. voru sjö og því hærra númer sem flokkur hafði því meiri var áhættan. Sjóðurinn Peningabréf Landsbankans ISK var í flokki 1 og auk hans munu aðeins hafa verið í þeim flokki Peningabréf EUR, DKK, GBP og USD. Í lögum nr. 30/2003 eru ýmis ákvæði sem lúta að eftirliti Fjármálaeftirlitsins með sjóðunum. Í minnisblaði stefnda Landsvaka hf. 14. nóvember 2008 vegna slita á peningamarkaðssjóðum segir um eftirlit: „Samkvæmt 66. gr. verðbréfasjóðalaganna hefur Fjármálaeftirlitið eftirlit með því að starfsemi verðbréfasjóða, fjárfestingarsjóða, rekstrarfélaga og vörslufyrirtækja sé í samræmi við lög og reglugerðir. Til að sinna því eftirliti hefur Fjármálaeftirlitið aðgang að öllum gögnum og upplýsingum hjá þeim aðilum sem lögin taka til og það telur nauðsynlegt að fá. Um eftirlitið með sjóðunum gilda einnig lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Landsvaki hf. er undir innra eftirliti sjálfstæðrar eftirlitsdeildar auk innri endurskoðunar Innri endurskoðunardeildar Landsbankans í samræmi við samning þar um. Þar til viðbótar sjá ytri endurskoðendur Landsvaka hf., PricewaterhouseCoopers, um endurskoðun félagsins og hafa í samræmi við skyldur sínar verið með reglubundið eftirlit á starfsemi félagsins.“ B Hinn 29. september 2008 lýsti íslenska ríkisstjórnin því yfir að íslenska ríkið hygðist koma Glitni banka hf., sem þá var kominn í töluverða erfiðleika, til hjálpar með því að leggja til verulegt fjármagn og bæta þar með eiginfjárstöðu bankans. Yfirlýstur tilgangur með þessari aðgerð var að tryggja stöðugleika á fjármálamarkaði og voru aðgerðirnar í samræmi við fyrri yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að ríkið myndi styðja við íslenskt fjármálakerfi. Engu að síður fylgdi í kjölfar þessa órói og óvissa á markaði. Lokað var fyrir innlausnir úr sjóðnum, sem um ræðir í málinu, 6. október 2008. Sú ákvörðun var tekin af hálfu stefnda, Landsvaka hf., á grundvelli umróts sem var á fjármálamörkuðum og þeirrar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins að lokað yrði tímabundið fyrir öll viðskipti með verðbréf útgefin af stefnda, Landsbanka Íslands hf., Glitni banka hf., Kaupþingi banka hf., SPRON, Exista hf. og Straumi-Burðarás fjárfestingarbanka hf. Alþingi samþykkti sama dag lög nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. („neyðarlögin“). Með lögunum voru m.a. innlán gerð að forgangskröfum við gjaldþrot fjármálafyrirtækja. Næstu daga féllu íslensku bankarnir einn af öðrum. Fjármálaeftirlitið ákvað 7. október að nýta heimild í lögum nr. 125/2008 og skipa skilanefnd sem tók við öllum heimildum stjórnar stefnda, Landsbanka Íslands hf. Í greinargerð stefnda, Landsbanka Íslands hf., segir: „Þeir atburðir sem þarna gerðust voru bæði óvæntir og ófyrirséðir. Bresk stjórnvöld gripu til áður óþekktra aðferða gagnvart Landsbankanum, íslenskum stjórnvöldum og Seðlabanka Íslands og lýstu yfir beitingu hryðjuverkalaga gagnvart þessum aðilum. Ennfremur tóku bresk stjórnvöld yfir starfsemi Kaupþings Singer & Friedlander í Bretlandi. Aðgerðin leiddi til þess að Landsbankinn og Kaupþing banki misstu allt lánstraust erlendis og lán voru gjaldfelld gagnvart þeim sem hafði í för með sér að þeir gátu ekki haldið áfram starfsemi.“ Sigurjón Árnason, fyrrum bankastjóri Landsbankans, bar vætti við aðalmeðferð málsins. Hann var spurður hvenær honum hefði orðið ljóst að staða bankans væri orðin alvarleg. Hann kvað stöðuna í rauninni ekki hafa orðið alvarlega fyrr en eftir lokun markaða föstudaginn 4. október 2008 og þá vegna tiltekinna ákvarðana Fjármálaeftirlits Bretlands og evrópska seðlabankans sem hefðu haft í för með sér brýna og mjög verulega fjárþörf. Leitað hafi verið eftir lánafyrirgreiðslu hjá Seðlabanka Íslands en síðdegis mánudaginn 6. október hafi endanlega orðið ljóst að enginn mundi koma til aðstoðar og þá hafi verið farið út í það að leita ásjár undir þeim lögum sem verið var að setja. Hinn 17. október 2008 beindi Fjármálaeftirlitið þeim tilmælum til rekstrarfélaga verðbréfa- og fjárfestingarsjóða að grípa til aðgerða sem væru til þess fallnar að peningamarkaðssjóðum félaganna yrði slitið og eigendum hlutdeildarskírteina greiddar út eignir í formi innlána í hlutfalli við eign hvers og eins þannig að jafnræðis yrði gætt. Stefndi, Landsvaki hf., sendi hinn 28. október 2008 frá sér tilkynningu til Kauphallar Íslands um slit og ósk um afskráningu á Peningabréfum Landsbankans ISK. Landsbankinn sendi stefnanda tvö bréf dags. 28. október 2008. Þar segir að eftir umrót síðustu vikna hafi stjórn Landsvaka hf. tekið ákvörðun um að öllum peningamarkaðssjóðum í rekstri félagsins yrði slitið. Í samvinnu við stjórnvöld, Fjármálaeftirlitið, framkvæmdastjórn og stjórn Landsbankans hafi starfsfólk Landsvaka hf. unnið að uppgjöri peningabréfa og liggi nú fyrir að útgreiðsluhlutfall fyrir peningabréf Landsbankans ISK sé 68,8% og virði hlutar hans því 13.707.710 krónur samkvæmt öðru bréfinu og 3.420.494 krónur samkvæmt hinu (samtals 17.128.204 krónur). Stefnanda er tilkynnt að greiðslur muni berast honum 29. október inn á tiltekinn innlánsreikning á hans nafni sem hafi verið stofnaður hjá Landsbankanum þar sem innstæður séu að fullu tryggðar. Sjóðfélögum í Peningabréfum Landsbankans var jafnframt tilkynnt að um fullnaðargreiðslur væri að ræða. Rakinn var aðdragandi þess sem orðið var og vísað til þess að með setningu laga nr. 125/2008 hafi forgangsröð krafna á banka verið breytt þannig að innlán hafi verið sett framar skuldabréfum á sömu fyrirtæki. Umrót það sem orðið hafi þýði verulegt verðfall skuldabréfa innlendra banka og hið sama eigi við um skuldabréf fleiri útgefenda á markaði. S. Elín Sigfúsdóttir bankastjóri sendi f.h. Landsbankans hinn 10. desember 2008 opið bréf til hlutdeildarskírteinishafa peningamarkaðssjóðs Landsbankans ISK en umfjöllunin beindist einkum að „peningamarkaðssjóði í íslenskum krónum sem nefndist Peningabréf Landsbankans ISK (hér eftir Peningamarkaðssjóðurinn) og slitum á þeim sjóði“. Þar segir m.a. að tap sjóðfélaga hafi verið mikið áfall fyrir stjórnendur stefndu og er beðist velvirðingar á því tjóni sem hlutdeildarskírteinishafar hafi orðið fyrir. Þar segir einnig í inngangi: „Verðbréfa- og fjárfestingarsjóðir eru reknir af rekstrarfélögum verðbréfasjóða. Landsvaki hf. er dótturfélag Landsbankans með starfsleyfi sem rekstrarfélag verðbréfasjóða frá Fjármálaeftirlitinu. Sjóðir félagsins starfa eftir lögum um verðbréfasjóði, reglum sem settar eru fyrir hvern sjóð og útboðslýsingu. Félagið og sjóðir þess eru undir stöðugu eftirliti Fjármálaeftirlitsins og innra eftirlits Landsvaka hf., innri endurskoðunar Landsbankans, auk ytri endurskoðunar. Þessir aðilar fara með reglubundnum hætti yfir stöðu sjóðanna og starfsemi.“ Af öðru efni bréfsins skal þetta tilgreint: „Varðandi þá 31,2% lækkun sem varð á gengi sjóðsins við slit stöfuðu um 2/3 hlutar lækkunarinnar af lækkun á skuldabréfum íslensku viðskiptabankanna. Svo sem fram hefur komið áður vógu skuldabréf útgefin af Kaupþingi banka hf. þungt í eignasafni sjóðsins eða um 30% af heildareignum sem skýrir stærstan hluta þessarar lækkunar. Önnur lækkun stafaði af verðlækkun á skuldabréfum annarra fyrirtækja og fjárfestingarfélaga . . . Við sölu eigna sjóðsins fyrir slit hans var m.a. stuðst við mat á fyrirtækjaskuldabréfum sjóðsins frá óháðu endurskoðunarfélagi, KPMG. Öll viðskipti voru innan þess verðbils sem gat um í því mati. Gengisútreikningar og slit sjóðsins voru síðan yfirfarin af endurskoðendum sjóðsins, PricewaterhouseCoopers. Viðskiptin fóru fram meðan bankaráð, sem skipað hafði verið til bráðabirgða, sat í bankanum. Nýskipað bankaráð hefur nú farið yfir viðskiptin af sinni hálfu og telur að ekki hafi verið hallað á hagsmuni Peningamarkaðssjóðsins í þeim viðskiptum . . . “ Fram er komið að eignum Peningabréfa Landsbankans ISK hafi verið haldið aðskildum frá eignum bankans og rekstrarfélagsins og skyldi virði hans reiknað út frá metnu innlausnarvirði eigna sjóðsins á hverjum degi. Í tilvitnuðu bréfi S. Elínar Sigfúsdóttur er vísað til þess að áhættuflokkun sjóða byggist á leiðbeinandi tilmælum Fjármálaeftirlitsins sem segi að sé slík flokkun notuð skuli hún byggjast á sögulegum sveiflum á ávöxtun. Peningamarkaðssjóðurinn hafi verið opinn fyrir viðskipti í 4.735 daga og aldrei lækkað á milli daga heldur sýnt jafna ávöxtun eins og lagt hafi verið upp með. Við slit sjóðsins skiptist skuldabréfaeign eftir útgefendum þannig: Fjármálafyrirtæki 60%: Kaupþing 32,3%, Landsbanki 14,3%, Straumur 13,2 %, Sparisjóður Bolungarvíkur 13,2%. Önnur fyrirtæki 40%: Baugur 12,8%, Eimskip 8,4%, Samson 5,2%, Atorka 4,1%, FL Group/Stoðir hf. 3,9%, Mosaic 1,9%, Egla 1,3%, Exista 1,2%, Marel 1,1%. Sjóðurinn rýrnaði um 57 milljarða króna í vikunni fyrir lokun hans, úr 160 milljörðum í 103 milljarða króna, vegna innlausna. II Stefnandi krefst þess í aðalsök að stefndu verði gert að greiða honum skaðabætur vegna þess tjóns sem hann hafi orðið fyrir þegar ákvörðun var tekin um að loka fyrir innlausnir úr sjóðnum, sem hér um ræðir, 6. október 2008, slíta honum 28. s.m. og í kjölfarið greiða stefnanda 68,8% af andvirði eignarhlutar hans í sjóðnum. Fjárhæð aðalkröfu stefnanda er þannig fundin að hún nemur mismuni á fjárhæð eignarhlutans fyrir skerðingu, 24.895.645 krónum, og fjárhæð hans eftir skerðingu, 17.128.204 krónum. Stefnandi reisir kröfu sína á því að stefndu hafi valdið sér tjóni sem rekja megi að öllu leyti til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi þeirra. Um lagarök er vísað til laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti og reglugerðar nr. 995/2007 um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja. Einnig vísar stefnandi til reglna fyrir Peningabréf Landsbankans ISK. Auk þess vísar hann til almennu skaðabótareglunnar, reglunnar um vinnuveitendaábyrgð og meginreglna kröfuréttarins. Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að fjárfestingar sjóðsins og eignasamsetning hans hafi verið í ósamræmi við fyrir fram kunngerða fjárfestingarstefnu. Stefnandi byggir í öðru lagi á því að markaðssetning sjóðsins hafi verið í ósamræmi við raunverulega markaðsáhættu hans og fjárfestingarstefnu. Stefnandi byggir í þriðja lagi á því að hlutdeildarskírteinishöfum hafi verið mismunað í aðdraganda þess að lokað var fyrir innlausnir úr sjóðnum 6. október 2008. Stefnandi byggir í fjórða lagi á því að forsvarsmönnum sjóðsins hafi borið að hlutast til um að takmarka frekari útgáfu hlutdeildarskírteina þegar þeim mátti vera ljóst að stækkun sjóðsins mundi auka verulega skuldaraáhættuna og hugsanlegt greiðslufall. Stefnandi styður varakröfu sína, eftir því sem við á, með vísun til framangreindra málsástæðna. Telji dómurinn að ekki sé unnt að fallast á fjárkröfu stefnanda í aðalkröfu leiði það af reglum einkamálaréttarfars, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, að hann geti krafist viðurkenningar á bótaskyldu stefndu enda hafi hann sannanlega orðið yfir fjártjóni vegna háttsemi þeirra. Hinir stefndu mótmæla kröfum og málsástæðum stefnanda og eru að mestu samstiga um flutning máls og framsetningu málsástæðna en að auki er byggt á eftirfarandi málsástæðum af hálfu stefnda Landsbanka Íslands hf.: Aðildarskortur. Þau afmörkuðu verkefni, sem stefndi hafi haft með höndum vegna Peningabréfa Landsbankans ISK, en hér virðist einungis sala og markaðssetning geta haft þýðingu, hafi verið á grundvelli útvistunarsamnings við stefnda Landsvaka hf. í samræmi við heimild í 18. gr. laga nr. 30/2003 en samkvæmt 2. mgr. þeirrar greinar hafi útvistun verkefna rekstrarfélags til annarra aðila engin áhrif á ábyrgð þess gagnvart eigendum hlutdeildarskírteina. Varúðarskylda kaupenda (fjárfesta). Bent er á að hér, eins og í öðrum fjárfestingum, hafi sú skylda hvílt á kaupendum (fjárfestum) að kynna sér upplýsingar og gögn um þau viðskipti sem stóðu fyrir dyrum en upplýsingar um Peningabréf Landsbankans ISK hafi verið skýrar, ítarlegar og aðgengilegar. Tjón ósannað. Jafnvel þótt stefnandi hefði sýnt fram á bótaskylda háttsemi stefnda telur hann að hafna yrði bótakröfu hans þar sem hann hafi ekki sýnt fram á tjón sitt. Það standist engan veginn að miða bótakröfuna við gengi sjóðsins eins og það var síðast skráð. Jafnvel þótt öruggari fjárfestingarkostir hefðu fundist að mati dómsins sé ekki hægt að miða við að gengi sjóðsins hefði ekki lækkað í þeim hamförum sem farið hafi yfir hagkerfi heimsins. Það sé nánast sama hvar borið sé niður; allt hafi lækkað, hlutabréf, fasteignir og aðrar fjárfestingar, hérlendis og erlendis. Til dæmis að taka ef stefnandi hefði fjárfest að fullu í innlánum þá hefði hann að óbreyttum lögum tapað stærstum hluta fjárfestingarinnar sem umfram sé hina lögbundnu tryggingu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda. Að mati stefnda hafi stefnandi ekki gert viðhlítandi grein fyrir bótakröfu sinni né heldur sýnt fram á orsakasamband á milli ætlaðs tjóns síns og ætlaðs saknæms og ólögmæts atferlis á ábyrgð stefnda. Hér verður greint í meginatriðum frá rökstuðningi aðila varðandi framangreindar fjórar málsástæður stefnanda: 1 Stefnandi vísar til þess að þegar lokað hafi verið fyrir innlausnir úr sjóðnum 6. október 2008 hafi engin verðbréf eða aðrar kröfur með ábyrgð ríkisins eða sveitarfélaga verið í eignasafni hans þótt fjárfestingarstefna hans gerði einkum ráð fyrir verðbréfum af þeim toga sem hafi numið um 20% af eignasafni sjóðsins á árunum 2000 - 2007. Hann vísar einnig til þess að fjárfestingar sjóðsins, í íslenskum félögum sem tengjast fjármálamarkaðnum að miklu leyti, hafi falið í sér kerfislæga áhættu; flestir skuldararnir hafi verið í verulegum fjárhagsörðugleikum og átt við lausafjárskort að stríða á sama tíma og sjóðurinn var kynntur sem áhættulítil fjárfesting með örugga ávöxtun. Stefndu kveða sjóðinn hafa verið innan fjárfestingarheimilda enda hafi hann lotið ríkum eftirlitsheimildum sem hafi verið fylgt eftir af innra eftirliti, innri endurskoðun og eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Á það er bent að ávöxtun Skuldabréfasjóðs Landsbankans, sem fjárfesti eingöngu í ríkistryggðum bréfum, hafi verið mun óstöðugri en Peningabréfa ISK og í samræmi við það hafi áhættuflokkun Skuldabréfasjóðsins verið 4 en Peningabréfa ISK 1. Framboð á ríkistryggðum bréfum hafi verið afar takmarkað á árunum 2007 2008 og kjörin ekki viðunandi miðað við ávöxtunarkröfu sjóðsins. Við þessu hafi verið brugðist með því að auka hlutfall bankabréfa í eignasafni sjóðsins en bankarnir hafi haft traust lánshæfismat alþjóðlega viðurkenndra matsfyrirtækja, hið hæsta af íslenskum fyrirtækjum. Af umfjöllun Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands, auk tilkynninga frá bönkunum í fréttakerfi Kauphallar Íslands, hafi ekki annað orðið ráðið en að bankarnir stæðu traustum fótum. Stöður hafi ekki verið auknar í öðrum félögum en viðskiptabönkunum og Marel á árinu 2008 en vísbendingar hafi ekki verið komnar fram um erfiðleika annarra félaga þegar fjárfest var í þeim. 2 Stefnandi vísar til þess að í kynningum og markaðsefni frá stefndu hafi sjóðurinn ávallt verið kynntur sem áhættulítill fjárfestingarkostur með örugga ávöxtun, sbr. auglýsing í Morgunblaðinu 2. október 2008 þar sem segi orðrétt: „Örugg ávöxtun“ og í kjölfarið sé vísað til peningamarkaðssjóðs Landsbankans. Með vísun til hás og hækkandi skuldatryggingarálags Kaupþings banka hf. og Landsbankans hafi stefndu mátt vera ljóst að margt benti til þess að framangreindir skuldarar sjóðsins gætu ekki staðið við skuldbindingar sínar. Jafnframt hafi önnur félög, sem voru hluti af eignasafni sjóðsins 6. október 2008, verið í verulegum fjárhagsörðugleikum. Samkvæmt 55. gr. laga nr. 30/2003 beri rekstrarfélagi, þ.e. stefnda Landsvaka hf., að greina fjárfestum frá þeirri áhættu sem felist í fjárfestingu í sjóði áður en viðskipti eigi sér stað, sbr. einnig b- og c- liði 28. gr. reglugerðar nr. 995/2007 um fjárfestavernd og viðskiptahætti fjármálafyrirtækja. Þá kveður stefnandi áhættuflokkun sjóðsins hafa verið misvísandi. Stefnandi hafi ekki verið sérfróður um fjárfestingar og áhættumat og því lagt til grundvallar þann almenna og rökrétta skilning að áhættuflokkur 1 af 7 hlyti að gefa vísbendingu um að sá flokkur væri áhættuminnstur. Þessu til samanburðar hafi Skuldabréfasjóður Landsbankans verið í áhættuflokki 4 þrátt fyrir að í honum væru eingöngu skuldabréf og önnur verðbréf (þ.m.t. innlán) með ábyrgð ríkisins. Þá er vísað til þess að fjárfestingarsjóðir hafi rýmri fjárfestingarheimildir en verðbréfasjóðir sem feli í sér að ekki hafi verið rétt að setja Peningabréf Landsbankans ISK í lægsta áhættuflokk. Stefndu mótmæla því að markaðssetning og upplýsingagjöf hafi verið villandi eða í ósamræmi við raunverulega áhættu. Hverjum, sem kynnti sér markaðsefni, útboðslýsingu, útdrátt úr henni eða önnur gögn, hafi ekki getað dulist að áhætta var fyrir hendi. Engin tilraun hafi verið gerð til þess að draga úr eða dylja áhættu tengda sjóðnum og skilmerkileg grein hafi verið gerð fyrir áhættuþáttum sjóðsins í samræmi við kröfur Fjármálaeftirlitsins í leiðbeinandi tilmælum nr. 3/2004. 3 Stefnandi kveður forsvarsmönnum sjóðsins hafa borið að loka fyrir innlausnir eða a.m.k. fresta þeim þegar heildarfjármunir hans snarlækkuðu vikuna fyrir lokun hans, m.a. á grundvelli heimildar í 10. gr. reglna fyrir sjóðinn, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2003. Forsvarsmönnum sjóðsins hafi borið að hlutast til um að selja undirliggjandi eignir hans í réttum hlutföllum þegar ljóst hafi orðið að verulegar innlausnir voru úr sjóðnum. Engum vafa sé undirorpið að auðseljanlegar eignir hafi verið seldar á kostnað annarra eigna, eins og t.d. skuldabréfa sem útgefin voru af félögum, sem skilgreind séu í útboðslýsingu sjóðsins sem „önnur skuldabréf“, en hlutfall þeirra hafi hækkað um rúm 10% í eignasafni sjóðsins vikuna fyrir lokun sjóðsins. Með þessu hafi jafnræði allra hlutdeildarskírteinishafa ekki verið haft að leiðarljósi eða jafnræðis gætt líkt og forsvarsmönnum sjóðsins hafi verið skylt samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga nr. 30/2003. Stefndu vísa til þess að sjóðurinn hafi verið opinn fyrir innlausnir allra sjóðfélaga þar til lokað var fyrir þær 6. október 2008. Stjórnendur sjóðsins hafi ekki talið ástæðu til að loka sjóðnum með hliðsjón af markaðsaðstæðum. Viðskipti hafi gengið með eðlilegum hætti fyrir sig í Kauphöll Íslands. Við sölu eigna úr eignasafni sjóðsins hafi m.a. verið stuðst við mat frá óháðu endurskoðunarfélagi, KPMG, og öll viðskiptin hafi verið innan ásættanlegra marka samkvæmt því mati. 4 Stefnandi vísar til þess að sjóðurinn hafi stækkað ört á árunum 2007 og 2008 þrátt fyrir að útgáfa skammtímaverðbréfa með ábyrgð ríkis og/eða sveitarfélaga hafi verið takmörkuð. Engin rök hnígi að því að réttara sé að auka áhættu eigenda hlutdeildarskírteina en að takmarka frekari útgáfu skírteinanna. Með þessu hafi enn verið vegið að hagsmunum stefnanda með saknæmum hætti sem hafi leitt til aukinnar áhættu á verðfalli eignarhluta hans í sjóðnum. Stefndu vísa til þess að allt fram að hruni íslensku viðskiptabankanna hafi fáa, ef nokkra, órað fyrir því að þeir mundu hrynja á nokkrum dögum sem og íslenskt efnahagslíf. Fjárfesting í skuldabréfum bankanna hafi verið sá kostur sem best uppfyllti kröfur um örugga og stöðuga fjárfestingu á þessum tíma þegar ríkisbréf voru af skornum skammti. Þá beri að hafa í huga að skuldabréf bankanna hafi notið sömu tryggingastöðu og innlán við gjaldþrot og ekki hafi mátt gera ráð fyrir að þeirri stöðu yrði raskað með lagasetningu. III A Lög nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, sbr. einnig lög nr. 108/2007 og reglugerð nr. 995/2007, veita sjóðfélögum, þ.e. eigendum hlutdeildarskírteina, vernd óháð því hvernig fjárfestingin er til komin. Stefndi, Landsbanki Íslands hf., hafði ekki einungis með höndum sölu og markaðssetningu vegna peningamarkaðssjóðsins Peningabréf Landsbankans ISK á grundvelli útvistunarsamnings við stefnda, Landsvaka hf., heldur var hann einnig vörslufyrirtæki, sbr. 20. gr. laga nr. 30/2003, hafði með höndum margháttuð verkefni sem þar greinir og ber ábyrgð gagnvart eigendum hlutdeildarskírteina samkvæmt 1. mgr. 22. gr. tilvitnaðra laga. Að auki annaðist stefndi eftirlit með starfrækslu sjóðsins og endurskoðun. Samkvæmt þessu bera hinir stefndu óskipt ábyrgð gagnvart stefnanda og er ekki fallist á að sýkna beri stefnda, Landsbanka Íslands hf., vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Áhættuflokkun sjóðsins, sem um ræðir í málinu, byggðist á leiðbeinandi tilmælum Fjármálaeftirlitsins nr. 3/2004 en þau eru reist á samevrópskum reglum um þetta efni. Áhættuflokkunin byggðist á sveiflum í ávöxtun. Mjög lágt staðalfrávik eða sveiflur í ávöxtun lá til grundvallar röðun sjóðsins í 1. (lægsta) áhættuflokk. Samanburður við t.a.m. Skuldabréfasjóð Landsbankans, sem fjárfesti í ríkistryggðum bréfum og var í 4. áhættuflokki, er ekki misvísandi eða villandi þar sem ávöxtun hans var mun óstöðugri. Markaðsefni og upplýsingagjöf fyrir Peningabréf Landsbankans ISK voru aðgengileg og auðvelt að kynna sér reglur fyrir hann, útboðslýsingu og útdrátt úr útboðslýsingu á heimasíðu Landsbankans auk prentaðs efnis. Í auglýsingu, sem stefnandi vitnar til, er vísað í útboðslýsingu og útdrátt úr henni og athygli vakin á mismuni á verðbréfasjóðum og fjárfestingarsjóðum. Einblöðungur lá frammi í útibúum stefnda, Landsbanka Íslands hf., auk útdráttar úr útboðslýsingu, með kynningarefni um Peningabréf. Þar segir að mikil áhersla sé lögð á stöðuga og örugga ávöxtun við rekstur sjóðsins enda séu sveiflur í ávöxtun mun minni frá degi til dags eða viku til viku „samanborið við sambærilega sjóði“. Sjóðurinn sé fjárfestingarsjóður og er athygli fjárfesta vakin á því að fjárfestingarsjóðir hafi rýmri fjárfestingarheimildir samkvæmt lögum nr. 30/2003 en verðbréfasjóðir. Áhættustig sjóðsins, sem er kynnt sem hið lægsta af sjö, ákvarðist út frá sveiflum á gengi hans og reiknist út frá sögulegu staðalfráviki en ekki sé lagt sérstakt mat á skuldaraáhættu verðbréfa hans. Í útboðslýsingu sjóðsins eru m.a. hugtökin skuldaraáhætta og markaðsáhætta skilgreind. Um skuldaraáhættu segir: „Skuldaraáhætta er sú áhætta að útgefandi skuldabréfs geti ekki uppfyllt skyldur sínar um afborganir skuldabréfa. Skuldaraáhætta er mismikil meðal útgefenda. Skuldaraáhætta er mjög lítil ef skuldabréf er með ríkisábyrgð. Skuldaraáhætta er meiri ef um skuldabréf sveitarfélaga eða banka er að ræða. Mest er skuldaraáhætta ef keypt eru skuldabréf fyrirtækja.“ Um markaðsáhættu segir: „Öllum fjármálagerningum fylgir markaðsáhætta. Markaðsáhætta er áhætta sem ekki er hægt að eyða með dreifðu eignasafni. Undir markaðsáhættu falla til dæmis vaxtaáhætta, áhætta á verðbreytingum á hlutabréfum og gjaldmiðla-/gengisáhætta . . .“ Einnig er vakin athygli á því að hlutdeildarskírteini sjóðsins geti lækkað í verði ekki síður en hækkað og séu því ekki áhættulaus og kunni fjárfestar að fá minna til baka en upphaflega var fjárfest fyrir. Þá geti ófyrirséðir atburðir, almennt efnahagsástand, náttúruhamfarir, vinnustöðvanir og breytingar á skattalögum valdið verðlækkun á verðbréfamarkaði, þ.m.t. á gengi hlutdeildarskírteina. Frá því er skýrt að áhætta sé til staðar vegna samþjöppunar eigna eða markaða, t.d. ef útgefendur skuldabréfa sameinist og dreifing eignasafns sjóða minnki í kjölfarið. Íslenski verðbréfamarkaðurinn sé smár í sniðum og eignatengsl milli einstakra útgefenda töluverð. Slíkt geti bæði haft áhrif á verðmyndun og afkomu einstakra félaga. Þá er greint frá áhættuflokkun og hún skýrð þannig að hún byggist á útreikningi á staðalfráviki mánaðarávöxtunar sjóðsins í samræmi við tilmæli Fjármálaeftirlitsins. Af framangreindu verður ráðið að áhættustigið og öryggið vísi eingöngu til ávöxtunarinnar en aðrir flokkar áhættu komi þar ekki við sögu. Með hliðsjón af gengisþróun sjóðsins og þeim reglum, sem gilda um útreikning áhættustigs, verður því ekki talið að markaðssetning Peningabréfa Landsbankans ISK hafi verið villandi. Til þess varð ætlast af stefnanda að hann sýndi þá varúð að kynna sér kynningar- og markaðsefni, sem vörðuðu fjárfestinguna, og ekki aðeins við stofnun eignarhaldsins heldur einnig síðari breytingar, en útboðslýsing sjóðsins var síðast fyrir lokun hans uppfærð í júlí 2008. Fjárhæð aðalkröfu stefnanda er fundin sem mismunur á hinu skráða innlausnarvirði eignarhlutar hans við lokun sjóðsins 6. október 2008 og þeirri fjárhæð sem var goldin fyrir hann eftir slit sjóðsins 28. s.m. Krafan er einvörðungu byggð á sök stefndu við rekstur og umsjón sjóðsins og um það efni að engu getið þess, sem leiddi til framangreindra atvika og er án nokkurs vafa í það minnsta meginorsök ætlaðs tjóns stefnanda; fall stærstu banka landsins og hrun efnahagskerfis þjóðarinnar. Af þessu leiðir að ekki verður fallist á kröfuna eins og hún er fram sett og þegar af þeirri ástæðu að á skortir um rökrænt samhengi fjárhæðar ætlaðs tjóns og þeirra málsástæðna sem krafan er studd verður ekki komist að niðurstöðu um aðra og lægri fjárhæð. Samkvæmt þessu ber að sýkna stefndu af aðalkröfu stefnanda. B Með tilvísun í framangreint var kynning sjóðsins í samræmi við reglur hans og útboðslýsingu svo og lagaákvæði sem hana varða, sbr. einkum 51. gr. laga nr. 30/2003, kynningarefni var skýrt og aðgengilegt og markaðssetning á engan hátt villandi. Sem fyrr greinir var auglýst fjárfestingarstefna Peningabréfa Landsbankans ISK að fjárfesta í vel tryggðum skammtímaverðbréfum, einkum ríkis- og bankatryggðum víxlum og skuldabréfum, víxlum og skuldabréfum sveitarfélaga og öðrum vel tryggðum verðbréfum. Í töflu í útboðslýsingu er tilgreint hve stórt hlutfall ofangreindir bréfaflokkar megi vera af heildarfjárfestingum sjóðsins. Hlutföllin eru á bilinu 0-100% fyrir alla flokka nema Skuldabréf fjármálafyrirtækja þar sem bilið er 0-80% og Önnur skuldabréf þar sem bilið má vera 0-50%. Fjárfestingar sjóðsins voru innan þessa ramma. Svigrúmið samkvæmt útboðslýsingunni er vítt og mátti stefnanda vera ljóst að kynningarefni, t.d. einblöðungur sem lá frammi, fól ekki í sér nákvæm fyrirmæli um hver eignasamsetning sjóðsins skyldi vera. Í útboðslýsingu sjóðsins lúta einu ákvæðin, sem varða stærð hans, að því að stjórn hans hafi heimild til að slíta honum fari stærð hans niður fyrir 200 milljónir króna. Ekkert hámark er þar tilgreint og ekki varð ætlast til að forráðamenn sjóðsins sæju fyrir atburðarásina sem fór af stað í byrjun októbermánaðar 2008. Samkvæmt þessu er ekki fallist á varakröfu á grundvelli þeirra málsástæðna stefnanda sem lúta að því að fjárfestingar sjóðsins og eignasamsetning hans hafi verið í ósamræmi við fyrir fram kunngerða fjárfestingarstefnu, markaðssetning sjóðsins hafi verið í ósamræmi við raunverulega markaðsáhættu hans og fjárfestingarstefnu og að forsvarsmönnum sjóðsins hafi borið að hlutast til um að takmarka frekari útgáfu hlutdeildarskírteina þegar þeim mátti vera ljóst að stækkun hans mundi auka verulega skuldaraáhættuna og hugsanlegt greiðslufall. Stefnandi telur að sjóðsstjórnin hefði átt að selja eignir í réttum hlutföllum þegar sjóðurinn minnkaði um rúman þriðjung og verður það skilið þannig að hlutdeild eignaflokka hefði átt að haldast óbreytt þrátt fyrir minnkunina. Ekki verður séð að bein fyrirmæli í þessa veru séu í reglum sjóðsins. Í 4. gr. reglugerðar nr. 792/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði segir að „mat á eignum verðbréfasjóðs, fjárfestingarsjóðs eða sjóðsdeildar skal á hverjum tíma endurspegla raunverulegt virði þeirra að teknu tilliti til markaðsaðstæðna.“ Í 5. gr. sömu reglugerðar segir að „fyrir hvern verðbréfasjóð, fjárfestingarsjóð eða einstaka sjóðsdeild skal mynda niðurfærslureikning vegna fjármálagerninga . . . í því skyni að gengi hlutdeildarskírteina eða hluta endurspegli sem best verðmæti eigna hlutaðeigandi sjóðs eða deildar á hverjum tíma“. Tilvitnuð ákvæði fela í sér að sé matsverð tiltekinna bréfa ekki fært niður þrátt fyrir vaxandi óvissu um verðmæti þeirra skuli sú óvissa leiða til hærri stöðu á niðurfærslureikningi. Það hefur í för með sér lægra gengi á hlutdeildarskírteinum en ella hefði orðið. Vitnin Sigurður Óli Hákonarson, fyrrverandi framkvæmdastjóri stefnda Landsvaka hf., Stefán Héðinn Stefánsson, fyrrverandi stjórnarformaður stefnda Landsvaka hf., og Guðrún Una Valsdóttir, sjóðsstjóri Peningabréfa Landsbankans ISK, báru að almenn niðurfærsla, sem var ekki tengd einstökum félögum, til að mæta niðurskrift eða tapi á bréfum hafi numið nálægt einum milljarði króna. Á stöðulista fyrir sjóðinn kemur fram að staðan á niðurfærslureikningi hafi verið eftirfarandi: 0 kr. 31. desember 2007, 100 milljónir kr. 30. júní 2008, 400 milljónir kr. 30. júlí s.á., 400 milljónir kr. 31. ágúst s.á. og 400 milljónir kr. 30. september s.á. Að auki upplýsti lögmaður stefnda, Landsvaka hf., við flutning málsins að staða á þessum niðurfærslureikningi hafi numið 400 milljónum kr. 6. október 2008 þegar sjóðnum var lokað. Í útboðslýsingu Peningabréfa Landsbankans ISK segir: „Leyfilegt frávik á gengi hlutdeildarskírteina er 0,8% og skal það leiðrétt innan þriggja mánaða.“ Samkvæmt þessu má matsvirði eigna sjóðsins víkja sem nemur 0,8% frá verðmæti útistandandi hlutdeildarskírteina. Þessari heimild til 0,8% fráviks er augljóslega ætlað að jafna tilviljanakenndar sveiflur á daglegu markaðsgengi skráðra eigna sjóðsins. Frávik þetta má ekki telja hluta af niðurfærslureikningi eins og ætla má að verið hafi, sbr. framangreinda vitnaframburði um að staða á niðurfærslureikningi hafi numið um einum milljarði króna. Í Vegvísi Landsbankans, dags. 20. júní 2008, er frétt um gífurlegt tap Eimskips á öðrum ársfjórðungi og í frétt frá Kauphöll Íslands 10. september 2008 segir að verulegar líkur séu á að 207 milljón evra ábyrgð vegna XL LeisureGroup muni falla á Eimskip. Samkvæmt stöðulistum átti sjóðurinn Peningabréf Landsbankans ISK skuldabréf útgefin af Eimskip hinn 30. júní 2008 að matsvirði samtals 4.022.5 milljónir króna, hinn 31. júlí s.á. að matsvirði 4.080,5 milljónir króna, hinn 31. ágúst s.á. að matsvirði 4.139,4 milljónir króna og hinn 30. september s.á. að matsvirði 4.196,8 milljónir króna. Hér var allan tímann um sömu skuldabréfin að ræða, úr flokkunum EIM 04 1 og HFEIM 07 2. Þróun matsvirðis þessara bréfa á stöðulistunum bendir til þess að þar hafi einungis verið bætt við áföllnum vöxtum. Af þessu má ráða að forráðamenn sjóðsins hafi ekki látið slæmar fréttir af gengi Eimskips koma fram í mati á bréfum útgefnum af Eimskip í eignasafni hans. Sama á við um verðmæti bréfaeignar sjóðsins í Samson eignarhaldsfélagi sem laskaðist við þetta slæma gengi Eimskips. Eigi verður heldur séð að tilgreindar fréttir hafi haft áhrif á niðurfærslureikninginn. Af framangreindu leiðir að á það er fallist með stefnanda að hlutdeildarskírteinishöfum hafi verið mismunað í aðdraganda að lokun sjóðsins 6. október 2008 eftir því hvort þeir innleystu hlutdeild sína eða ekki. Þeir, sem innleystu hlutdeild sína frá 10. september 2008 til lokunar 6. október s.á., fengu of hátt verð fyrir eignarhlut sinn í sjóðnum sem leiddi til þess að eign þeirra, sem eftir sátu, rýrnaði að sama skapi. Með þessu hafa stefndu ekki gætt jafnræðis sjóðfélaga hlutdeildarskírteinishafa eins og þeim var skylt, sbr. m.a. 2. mgr. 15. gr. laga nr. 30/2003, og bakað sér bótaskyldu gagnvart stefnanda. Heildartjónið, sem og hlutfallslegt tjón stefnanda, er unnt að meta út frá gögnum í bókhaldi sjóðsins. Samkvæmt framangreindu er fallist á varakröfu stefnanda að því marki sem hér var lýst. C Ákveðið er að aðilar málsins skuli bera hver sinn kostnað af rekstri þess. Mál þetta dæma Sigurður Hallur Stefánsson héraðsdómari og meðdómsmennirnir Bjarni Frímann Karlsson lektor og Þórólfur Matthíasson prófessor. D ó m s o r ð: Stefndu, Landsvaki hf. og Landsbanki Íslands hf., eru sýknir af aðalkröfu stefnanda, Steinars Björnssonar. Viðurkenndur er réttur stefnanda til skaðabóta óskipt úr hendi stefndu að því marki sem nánar greinir í forsendum dómsins, kafla III B. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 132/2007
|
Virðisaukaskattur Tekjuskattur Bókhald Fyrning Skilorð Sekt Verjandi
|
H var sakfelldur fyrir brot á lögum um virðisaukaskatt, lögum um tekjuskatt og lögum um tekjustofna sveitarfélaga með því að hafa ekki tilkynnt skattstjóra um virðisaukaskattskylda starfsemi og hafa vanrækt að gera grein fyrir virðisaukaskattskyldri sölu og þannig komið sér hjá því að greiða 3.393.304 krónur og með því að hafa ekki talið tekjur fram til skatts og þannig komið sér undan greiðslu tekjuskatts og útsvars að fjárhæð 4.309.339 krónur, eða samtals 7.702.643. Þá var ákærði einnig sakfelldur fyrir bókhaldsbrot. Áttu brotin sér fyrst stað í sjálfstæðri starfsemi ákærða en síðan í rekstri einkahlutafélagsins B. Voru brotin talin samkynja og eðlislík og framin samfellt á tímabili frá upphafi árs 1999 til loka árs 2000. Töldust brot ákærða í heild stórfelld og því réttilega heimfærð til 1.mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Ákærða var þó ekki gerð refsing eftir þeirri grein vegna brota hans í sjálfstæðum rekstri þar sem ákæruvaldið undi við niðurstöðu héraðsdóms um að þau brot hafi ekki talist meiri háttar. Talið var að vegna heimfærslu brotanna til framangreinds ákvæðis almennra hegningarlaga ætti við 10 ára fyrningarfrestur 3. tl. 1. mgr. 81. gr. laganna og væru brot ákærða ófyrnd. Var H dæmdur til að sæta fangelsi í átta mánuði skilorðsbundið til tveggja ára. Þá var hann dæmdur til greiðslu 16.000.000 króna sektar en sæta ella átta mánaða fangelsi. Ekki voru skilyrði til að beita heimildum 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt til að fara niður úr fésektarlágmarki.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Gunnlaugur Claessen og Ingibjörg Benediktsdóttir. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 21. febrúar 2007 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst þyngingar á refsingu. Ákærði krefst aðallega sýknu af sakargiftum samkvæmt ákæruliðum A.I, A.II, B.I og B.II og að refsing fyrir brot samkvæmt liðum A. III og B. III verði svo væg sem lög leyfa. Til vara krefst hann mildunar refsingar. I. Málavöxtum er lýst í héraðsdómi. Með vísan til forsenda hans þykir sannað að ákærði hafi gerst sekur um þau brot sem hann er þar sakfelldur fyrir. Ákærði tilkynnti ekki skattstjóra um virðisaukaskattskylda starfsemi sína í sjálfstæðri atvinnustarfsemi og vanrækti að gera grein fyrir virðisaukaskattskyldri sölu á nokkrum bifreiðum þau uppgjörstímabil ársins 1999, sem rakin eru í lið A. I í ákæru, og kom sér þannig undan að standa tollstjóranum í Reykjavík skil á 521.950 krónum. Á sama hátt tilkynnti ákærði ekki skattstjóra um virðisaukaskattskylda starfsemi einkahlutafélagsins Bílastíls árin 1999 og 2000, og vanrækti að gera grein fyrir virðisaukaskattskyldri sölu sinni á miklum fjölda bifreiða tiltekin uppgjörstímabil, svo sem nánar er rakið í lið B. I í ákæru, og kom sér þannig undan að standa tollstjóra skil á 2.871.354 krónum. Ákærði taldi ekki fram til skatts gjaldárið 2000 tekjur sínar árið 1999 af sjálfstæðu atvinnustarfseminni og kom sér þannig hjá að greiða tekjuskatt og útsvar að fjárhæð samtals 758.523 krónur. Hann skilaði heldur ekki skattframtölum gjaldárin 2000 og 2001 vegna starfsemi Bílastíls ehf. á árunum 1999 og 2000 og kom með því félaginu undan að greiða samtals 3.550.816 krónur, allt eins og nánar er rakið í liðum A. II og B. II í ákæru. Samtals nam því sá virðisaukaskattur, tekjuskattur og útsvar í sjálfstæðri atvinnustarfsemi ákærða og rekstri einkahlutafélagsins Bílastíls, sem hann kom sér hjá að greiða, 7.702.643 krónum. Þá lét hann undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald og vanrækti að varðveita bókhaldsgögn, eins og nánar er rakið í liðum A. III og B. III. í ákæru. Eru brot ákærða rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru, en ákvæði 3. gr. laga nr. 134/2005 um breyting á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, nr. 45/1987, og fleiri lögum, sem breytti 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt á hér ekki við þar sem skilyrði ákvæðisins er ekki uppfyllt. II. Brot ákærða gegn lögum nr. 50/1988 sem framin voru í sjálfstæðri atvinnustarfsemi hans stóðu yfir frá uppgjörstímabilinu janúar-febrúar 1999 til september-október sama ár að undanskildu einu tímabili, en í rekstri einkahlutafélagsins samfellt frá uppgjörstímabilinu maí-júní 1999 til nóvember- desember 2000. Þá voru brotin samkynja og eðlislík. Samkvæmt þessu verður fyrningarfrestur brotanna miðaður við 5. febrúar 2001, sem var sá dagur sem síðasta brot hans gat talist fullframið, en þá bar ákærða í síðasta lagi að skila skýrslu vegna virðisaukaskattskyldrar sölu einkahlutafélagsins fyrir síðasta uppgjörstímabilið nóvember-desember 2000. Ákærði var fyrst yfirheyrður sem sakborningur hjá ríkislögreglustjóra 19. september 2004 vegna ætlaðra brota. Var fyrningarfrestur þá rofinn, sbr. 4. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum. Nokkrar tafir urðu á rannsókn málsins hjá ríkislögreglustjóra, þó ekki slíkar að með þeim hafi fyrningarfrestur ekki rofnað eftir 5. mgr. sömu greinar, enda ber til þess að líta að rannsókn málsins var umfangsmikil og gagnaöflun tafsöm meðal annars vegna afstöðu ákærða. Brot ákærða teljast meiri háttar og falla því undir 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Er fyrningarfrestur þeirra samkvæmt því 10 ár, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 81. gr. sömu laga. Eru brot ákærða þar af leiðandi ófyrnd. Ákærða verður hins vegar ekki gerð refsing eftir 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga vegna brota hans í einkarekstri þar sem ákæruvaldið unir við þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að þau brot hafi ein og sér ekki talist meiri háttar í skilningi 3. mgr. ákvæðisins. Ákærða verður samkvæmt málsatvikum öllum gert að sæta fangelsi í 8 mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum 2 árum frá uppsögu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um fésektarrefsingu ákærða staðfest. Vararefsing hennar er ákveðin fangelsi í 8 mánuði. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verður staðfest. Sigurður Sigurjónsson hæstaréttarlögmaður var samkvæmt ósk ákærða skipaður verjandi hans fyrir Hæstarétti 6. mars 2007. Skömmu fyrir ráðgerðan munnlegan málflutning kom í ljós að verjandinn hafði verið yfirheyrður í málinu sem vitni. Mátti því ekki skipa hann til starfans, sbr. 3. mgr. 39. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum. Var ákærða því skipaður nýr verjandi. Laun vegna vinnu fyrrnefnds verjanda við undirbúning málsvarnar ákærða skulu greiðast úr ríkissjóði og verða ákveðin eins og í dómsorði greinir. Við þá ákvörðun hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Ákærði verður dæmdur til að greiða annan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun síðar skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti, eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði greiði 16.000.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa að telja, en sæti ella fangelsi í 8 mánuði. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Ákærði greiði samtals 496.347 krónur af áfrýjunarkostnaði málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Jóns Höskuldssonar hæstaréttarlögmanns, 435.750 krónur, en málsvarnarlaun áður skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, Sigurðar Sigurjónssonar hæstaréttarlögmanns, 311.250 krónur, greiðast úr ríkissjóði. Mál þetta, sem dómtekið var fimmtudaginn 23. nóvember sl., er höfðað samkvæmt ákæru útgefinni af ríkislögreglustjóra 3. júlí 2006 á hendur Hrafni Sturlusyni, Norðurbrún 30, Reykjavík, fyrir eftirtalin skatta-, bókhalds- og hegningarlagabrot, í sjálfstæðri atvinnustarfsemi og sem framkvæmdastjóri og eini stjórnarmaður einkahlutafélagsins Bílastíls, kt. 651187-1689. A. Fyrir brot í sjálfstæðri atvinnustarfsemi. I. Fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt og almennum hegningarlögum. Með því að hafa ekki tilkynnt skattstjóra virðisaukaskattskylda starfsemi sína frá og með janúar til og með október 1999 og hafa vanrækt að gera grein fyrir virðisaukaskattskyldri sölu sinni á því tímabili og þannig komið sér undan að standa Tollstjóranum í Reykjavík, í samræmi við það sem lög áskilja, skil á virðisaukaskatti, samtals að fjárhæð kr. 521.950,- og sundurliðast sem hér greinir: ° Telst þetta varða við 1. og 3. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995, 191. gr. laga nr. 82/1998 og 3. gr. laga nr. 134/2005 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998. II. Fyrir brot gegn lögum um tekjuskatt, lögum um tekjustofna sveitarfélaga og almennum hegningarlögum. Með því að hafa ekki talið fram til skatts tekjur sínar af sjálfstæðri atvinnustarfsemi gjaldaárið 2000, vegna tekna árið 1999, og hafa með því komið sér undan greiðslu tekjuskatts og útsvars samtals að fjárhæð kr. 758.523,- sem sundurliðast sem hér greinir: Telst þetta varða við 2. og 6. mgr. 109. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sbr. áður 2. og 6. mgr. 107. gr. eldri laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, sbr. 2. mgr. 22. gr. laga nr. 4/1995, um tekjustofna sveitarfélaga og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998. III. Fyrir bókhaldsbrot. B. Fyrir brot framin í rekstri einkahlutafélagsins Bílastíls. I. Fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt og almennum hegningarlögum. Með því að hafa ekki tilkynnt skattstjóra virðisaukaskattskylda starfsemi félagsins árin 1999 og 2000, og hafa vanrækt að gera grein fyrir virðisaukaskattskyldri sölu þess á því tímabili og þannig komið félaginu undan að standa Tollstjóranum í Reykjavík, í samræmi við það sem lög áskilja, skil á virðisaukaskatti, samtals að fjárhæð kr. 2.871.354,- og sundurliðast sem hér greinir: Telst þetta varða við 1. og 3. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995, 191. gr. laga nr. 82/1998 og 3. gr. laga nr. 134/2005 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998. II. Fyrir brot gegn lögum um tekjuskatt og almennum hegningarlögum. Með því að hafa látið undir höfuð leggjast að skila skattframtölum vegna starfsemi félagsins á árunum 1999 og 2000, gjaldaárin 2000 og 2001, og hafa með því komið félaginu undan greiðslu tekjuskatts gjaldaárið 2001, samtals að fjárhæð kr. 3.550.816,- og sundurliðast sem hér greinir: Vangreiddur tekjuskattur gjaldaárið 2001: Telst þetta varða við 2. og 6. mgr. 109. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sbr. áður 2. og 6. mgr. 107. gr. eldri laga nr. 75/1981 um tekjuskatt- og eignarskatt, og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998. Þess er krafist að ákærði verði dæmdir til refsingar. Af hálfu ákærða er þess krafist að hann verði alfarið sýknaður af kröfum ákæruvaldsins en til vara krefst hann þess að honum verði dæmd vægasta refsing sem lög leyfa. Loks krefst hann hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins og að þau verði alfarið eða að hluta greidd úr ríkissjóði. Málavextir. Með bréfi skattrannsóknarstjóra ríkisins til ríkislögreglustjóra, dags. 23. september 2003, var vísað til opinberrar rannsóknar á máli vegna meintra brota tengdum skattskilum og bókhaldi Hrafns Sturlusonar og Bílastíls ehf., sem úrskurðað var gjaldþrota 2. júlí 2003. Samkvæmt gögnum málsins var ákærði stjórnarmaður og framkvæmdastjóri í greindu félagi á þeim tíma sem ákæran tekur til. Er ákærða gefið að sök að hafa látið undir höfuð leggjast að skila virðisaukaskattskýrslum vegna virðisaukaskattskyldrar atvinnustarfsemi hans í eigin nafni og vegna Bílastíls ehf. við innflutning og sölu á bifreiðum á árunum 1999 og 2000 og hafa með því komið sér hjá því að standa skil á virðisaukaskatti svo sem í ákæru greinir. Þá er honum gefið að sök að hafa látið hjá líða að telja fram til skatts tekjur af áður greindri starfsemi og hafa þannig komið sér hjá greiðslu tekjuskatts og útsvars. Jafnframt er hann sakaður um að hafa ekki haldið tilskilið bókhald vegna umræddrar starfsemi, í samræmi við það sem lög áskilja. Rannsókn skattrannsóknarstjóra hófst þann 9. nóvember 2001 og lauk 6. janúar 2003. Ákærði var yfirheyrður hjá skattrannsóknarstjóra 24. janúar, 20. febrúar og 2. september 2002. Kvaðst ákærði ekki hafa stundað neinn sjálfstæðan atvinnurekstur á árunum 1999 og 2000, en hafa verið stjórnarmaður og framkvæmdastjóri Bílastíls ehf. Kvaðst hann ekki hafa haldið neitt bókhald um sjálfstæða atvinnustarfsemi, enda hafi hún engin verið og fyrir Bílastíl ehf. hafi hann einungis flokkað gögn að hluta til og fært að einhverju leyti í Excel. Kvaðst hann ekki hafa tilkynnt um virðisaukaskattskylda starfsemi þar sem hann hafi greitt virðisaukaskatt til tollstjóra og talið það duga. Var ákærði spurður um innflutning einstakra bifreiða og söluverð. Staðfesti hann verð flestra bifreiðanna, en gerði athugasemdir við aðrar. Tekin var skýrsla af ákærða hjá lögreglu 19. september 2004. Aðspurður um skipan stjórnar og framkvæmdastjórnar Bílastíls ehf. kvaðst ákærði ekki muna hvernig því hafi verið háttað. Hann kvaðst hafa borið alla ábyrgð á fjármálastjórn félagsins, bókhaldi og skattskilum vegna rekstraráranna 1999 og 2000. Aðspurður hvers vegna skattframtölum Bílastíls ehf. vegna þessa tíma var ekki skilað kvaðst ákærði ekki muna það. Spurður um hvort bókhald hafi verið fært vegna innflutnings og sölu á 54 bifreiðum, sem ákærði og Bílastíll ehf. fluttu inn á árunum 1999 og 2000, kvaðst hann kjósa að tjá sig ekki um það. Þá kaus hann að tjá sig ekki um það hvers vegna hann og félagið voru ekki á virðisaukaskattskrá og skiluðu ekki virðisaukaskattskýrslum. Farið var yfir upplýsingar um innflutning og sölu þeirra 54 bifreiða sem um ræðir með ákærða. Hann kvaðst ekki muna eftir þessu, en ekki andmæla því að hafa flutt inn umræddar bifreiðar ef gögn segðu til um það. Þá kvaðst ákærði vilja taka fram almennt að söluverð bifreiðanna hafi iðulega verið skráð hærra í gögnum en raunin hafi verið, til að kaupandi gæti fengið hærra lán en ella. Söluverð innfluttra bíla væri ívið lægra en annarra bifreiða á markaði hér á landi, en þegar hafi komið að lánamöguleikum hafi iðulega verið skráð íslenskt markaðsverð á pappírana, að beiðni kaupanda, til að viðkomandi fengi hærra lán. Kvaðst hann ekki muna hvert söluverð þessara tilteknu bíla var og því ekkert geta tjáð sig um það. Vildi hann ekki tjá sig um tölulegar niðurstöður ríkislögreglustjórans. Framburðir ákærða og vitna fyrir dómi. Ákærði skýrði svo frá að hann hafi á árunum 1999 og 2000 flutt inn bíla fyrir aðra. Bílarnir hafi verið fyrir fram seldir og honum ætluð einhver smá þóknun fyrir vikið. Hann hafi sjálfur flutt inn einn og einn bíl til endursölu. Kvaðst hann hafa gert þetta til að afla sér tekna. Hann hafi fengið fyrir fram greitt til kaupanna og hafi áætlað aðflutningsgjöld og annað slíkt. Ákærði kvaðst alltaf hafa greitt virðisaukaskatt við útleysingu bíla, annað væri óhjákvæmilegt. Hann hafi því talið sig hafa gengið frá virðisaukaskatti á sínum stað. Ákærði kvað raunina vera þá að hann hafi ekki haft tekjur af þessum innflutningi, þó það hafi verið ætlunin. Bæði fyrirtækið og hann sjálfur hafi orðið gjaldþrota. Ástæðan hafi verið sú að ef bílarnir hafi ekki staðist þær kröfur sem til þeirra hafi verið gerðar hafi hann setið uppi með skaðann. Ákærði kvaðst hafa átt hlut í einkahlutafélaginu Bílastíl. Hann kvað rekstur félagsins hafa verið alfarið í hans höndum og að hann bæri einn ábyrgð á honum. Í upphafi hafi verið fleiri eigendur að félaginu, en hann hafi síðar eignast það. Á meðan það hafi ekki verið fyrir hendi hafi bílarnir komið til landsins á hans nafni. Eftir það hafi þetta færst yfir á nafn Bílastíls ehf. og hafi félagið verið hugsað sem innflytjandi og endurseljandi. Hins vegar hafi orðið framhald á svokallaðri umboðsmennsku. Kvaðst ákærði hafa talið að ef slíkar þóknanagreiðslur myndu skila hagnaði myndi hann greiða af þeim tilskilda skatta. Kvaðst hann hafa skilað öllum opinberum gjöldum af sér á sinn stað. Þannig hafi hann greitt virðisaukaskatt hjá sýslumanni. Önnur aðflutningsgjöld, eða bifreiðagjöld, hafi verið greidd við skráningu. Ákveðið hagræði hafi verið í að fresta því þar sem bílalánakerfið hafi í flestum tilvikum verið notað. Slíkt lán hafi ekki fengist afgreitt fyrr en eftir skráningu. Ákærði kvaðst sjálfur hafa leyst bifreiðirnar út úr tollinum og hafa fengið fjármuni til þess. Ákærði kvaðst ekki muna kostnaðartölur vegna bifreiðanna enda væru um sex ár síðan þetta hafi átt sér stað. Hann kvaðst ekki geta staðfest framburð sinn hjá skattrannsóknarstjóra, enda væri minni hans gloppótt, auk þess sem andlegt ástand hans hafi ekki verið gott á þessum tíma. Ákærði kvaðst hafa verið undir umsjá geðlæknis og sálfræðings á þessum tíma vegna þunglyndis og vera enn. Borin voru undir ákærða einstök tilvik innflutnings á bifreiðum. Aðspurður um framburð sinn hjá skattrannsóknarstjóra, um að innflutningur bifreiðarinnar SB-203 hafi verið vinargreiði við Jón Baldvinsson og ákærði hafi ekkert hagnast á þeim viðskiptum, kvaðst ákærði ekki muna þetta nákvæmlega, en þetta væri ekki ólíklegt. Hann þekki Jón Baldvinsson mjög vel og hafi flutt inn fleiri en eina bifreið fyrir hann. Hann sagðist hvorki geta játað né neitað því verði sem byggt væri á. Hann kvað Jón hafa leitað til sín um hvort hann gæti fundið fyrir sig bíl og það hafi hann gert í flestum tilvikum. Borinn var undir ákærða framburður hans hjá skattrannsóknarstjóra varðandi bifreiðina MO-372 sem flutt var inn í febrúar 1999. Kvað hann þá söluverð bifreiðarinnar hafa verið 2.600.000 krónur, en samkvæmt bókhaldsgögnum var það 3.200.000 krónur. Ákærði kvaðst ekki geta sagt til um hvort þetta væri rétt verð. Benti hann á að hafa bæri í huga varðandi uppsett verð að það hafi tekið mið af bílalánakerfinu á þessum tíma. Þá hafi ekki verið um 100% lán að ræða, heldur hafi verið um hámarks prósentuhlutfall að ræða miðað við árgerð og söluvirði. Reikningar hafi því sýnt hærra söluverð en raunin hafi verið. Ákærði kvaðst ekki geta tjáð sig frekar um verð í einstökum tilvikum. Hann kvað það hins vegar rétt með farið að hann hafi flutt inn allar þessar bifreiðar, annað hvort í eigin nafni eða Bílastíls ehf. Hann hafi komið að vinnu við innflutning þeirra, en muni ekki eftir smáatriðum í sambandi við þær. Hann hafi ætlað að fá umboðsþóknanir fyrir þessa vinnu. Ákærði kvaðst hafa greitt fyrir bifreiðarnar í tollinum. Fjármagn vegna þess hafi stundum farið í gegnum reikninga hans, en stundum hafi væntanlegir eigendur komið með honum og greitt, bæði hjá tollinum og skráningarstofu. Hann hafi jafnframt séð um það þegar þurft hafi að lagfæra bílana eitthvað. Ákærði kvaðst ekki hafa gert grein fyrir þessu sem virðisaukaskyldri sölu. Aðspurður um tölur í ákæru kvað ákærði þær vera allt of háar. Ekki væri um að ræða raunvirði allra hluta. Hann kvað þau söluverð sem byggt væri á ekki rétt í öllum tilvikum, en kaupendur bifreiðanna hefðu líklega ekki viljað viðurkenna hækkanir sem þeir teldu geta komið sér illa. Hann kvaðst þó ekki geta bent á nein ákveðin tilvik þar sem um þetta væri að ræða. Ákærði kvað engan hagnað hafa verið á rekstrinum, heldur gífurlegt tap, sem hafi orsakað það að bæði hann persónulega og fyrirtækið hafi orðið gjaldþrota. Hann kvað meiri gjöld hafa verið af rekstrinum en fram komi í gögnum málsins. Um alls konar viðgerðir og lagfæringar hafi verið að ræða vegna atriða sem kaupendur hafi ekki sætt sig við og hann hafi tekið á sig. Kvaðst hann telja að megnið af kvittunum vegna þessa hafi lent hjá rannsóknaraðilum. Um hafi verið að ræða lausar staðgreiðslukvittanir. Hann kvaðst ekki hafa gert neina frekari leit að kvittunum heima hjá sér. Þar sem ekki hafi heyrst af þessu máli í fjölda ára hafi hann fargað einhverjum gögnum sem gætu hafa verið honum til framdráttar. Ákærði kvað það sem hafi verið fært honum og Bílastíl ehf. til tekna í ákærunni ekki vera rétt. Hann kvaðst ekki hafa talið fram umboðslaun vegna þess að í rúmlega 90% tilvika hafi hann glatað þeim í formi lagfæringa á bílunum. Ef eitthvað hafi komið upp á með bílana, sem ekki hafi staðist væntingar kaupenda, hafi það lent á umboðslaununum. Hann kvaðst líklega hafa tekið á sig meira en vera bar þar sem hann hafi illa þolað þrýsting á þessum tíma. Hann hafi því glatað þóknuninni og orðið gjaldþrota. Ákærði kvað ástæðu þess að hann hafi þurft að afsala sér bifreiðunum vera þá að þær hafi verið sendar á nafni hans eða félagsins. Hann hafi þó aldrei talið sig eiganda bifreiðanna, heldur einungis afsalað sér þeim vegna þess að hann hafi verið skráður fyrir þeim í flutningi. Ákærði kvaðst hafa haldið bókhald af bestu getu. Hann kvaðst hafa haldið öllum gögnum til haga og hafa leitað aðstoðar bókhaldsstofu. Hann kvaðst þó muna að haft hafi verið samband við hann þaðan vegna þess að gögn hafi vantað þegar hann hafi talið sig vera búinn að skila öllum gögnum. Hafi gögnin þá verið heima hjá honum. Þegar borið var undir ákærða svar hans um færslu bókhalds hjá skattrannsóknarstjóra, þar sem fram kom að hann hafi ekki fært bókhald vegna sjálfstæðrar starfsemi þar sem hann hafi ekki talið sig stunda hana og einungis hafa flokkað gögn að hluta til og fært að einhverju leyti í Excel til að afhenda endurskoðanda til framtalsgerðar vegna Bílastíls ehf., kvað hann það hafa verið raunina. Hann kvaðst muna eftir að hafa flokkað að einhverju leyti og bókhaldsstofa hafi verið fengin til að setja upp. Viðurkenndi hann að kannast við að hafa ekki fært bókhald og að einhverju leyti ekki varðveitt bókhaldsgögn. Vitnið, Jón Baldvinsson, kvaðst hafa keypt tvær bifreiðar af ákærða, annars vegar persónulega og hins vegar fyrir hönd Ráðningarþjónustunnar. Vitnið kvað ákærða hafa flutt inn bifreiðina SB-203 Mercedes Benz 200E fyrir sig. Hann kvaðst ekki muna hvert kaupverðið hafi verið. Aðspurður kvað hann að haft hafi verið samband við sig af hálfu yfirvalda og spurt um kaupverð bifreiðarinnar og hann hafi þá gefið upp rétt verð. Vitnið kvaðst hafa valið bílinn eftir mynd. Hann hafi svo greitt fyrir bílinn samkvæmt tollpappírum sem ákærði hafi lagt fram. Hann kvaðst ekki hafa greitt neina þóknun. Það hafi verið áætlað verð og þetta hafi verið eins og að ganga inn á bílasölu og kaupa bíl. Hann kvað bílinn hafa verið bankaborgaðan og hann hafi svo borgað seinni greiðsluna þegar bíllinn hafi verið kominn til landsins. Vitnið kvað bifreiðina OO-489 Toyota Landcruiser hafa verið flutta inn fyrir Ráðningarþjónustuna. Hann kvað þessa aðferð hafa verið notaða þar sem Toyota hafi ekki átt svona bíl og hann hafi verið búinn að panta Benz í Ræsi, en það hafi verið sex mánaða bið eftir honum. Hann hafi langað í jeppa og því haft samband við nokkra innflutningsaðila. Einn bíll hafi fundist og verið fluttur inn fyrir hann. Kvaðst hann hafa bankaborgað bílinn. Hann hafi svo farið með ákærða og greitt fyrir hann í tollinum. Hann kvað ákærða hafa sagst taka eitthvað fyrir þetta og eins hafi verið um alla aðra sem hann hafi leitað til. Um hafi verið að ræða 50.000-100.000 krónur. Þóknuninni hafi verið bætt við verð bílsins. Vitnið, Ragnheiður D. Dagbjartsdóttir, kvaðst hafa verið skráð eigandi að SS-443 Musso jeppa, en fyrrverandi eiginmaður hennar, Einvarður Hallvarðsson, hafi keypt bílinn. Hún kvaðst ekki vita hvernig greitt hafi verið fyrir bílinn eða hvert kaupverðið hafi verið. Hún kvað það geta verið að hún hafi gefið skattayfirvöldum upplýsingar um kaupverð bílsins, en kvaðst ekki muna eftir því. Vitnið, Sigurður Sigurjónsson, kvaðst hafa keypt bifreiðina MU-520. Vitnið kvaðst hafa sent skattrannsóknarstjóra afsal vegna kaupanna. Hann hafi verið í bílaskiptum á þessum tíma. Hann þekki til ákærða, sem hafi boðist til að útvega honum bíl. Ákærði hafi haft ákveðinn bíl í huga og úr hafi orðið að hann hafi keypt þennan bíl af honum, eins og komi fram á samningi þeirra á milli. Vitnið kvaðst ekki hafa viljað greiða inn á bíl í öðru landi sem hann hafi ekki séð, nema í tölvu, og hafi hann því viljað hafa skriflegan samning um þetta. Hann kvað allt við kaupin hafa staðist. Vitnið kvað ekki um það að ræða að hann hafi flutt bílinn inn, heldur hafi hann keypt hann. Hann kvaðst einu sinni eftir þetta hafa keypt bíl með sama hætti. Hann kvað kaupverðið rétt tilgreint í samningnum. Hann hafi greitt umsamið verð, en ekki neina sérstaka þóknun. Hann kvaðst ekki minnast þess að sér hafi verið kynnt verðið erlendis frá. Sér hafi verið boðinn bíllinn á ákveðnu verði. Vitnið, Vilhjálmur Hafsteinsson, kvaðst hafa keypt bifreiðina JY-084 í mars 2000. Hann kvað ákærða hafa boðið sér bílinn til sölu og sagst vera að fá hann inn. Kaupverðið hafi verið 2.133.000 krónur. Vitnið, Sigrún Halla Runólfsdóttir, kvaðst hafa keypt bifreiðna OF-376 af ákærða í október 2000. Kvaðst hún hafa séð auglýsingu í Dagblaðinu um bílinn. Hún hafi hringt og mælt sér mót við ákærða. Vitnið kvaðst minna að hún hafi farið og skoðað bílinn fyrst. Það hafi líklega verið í Hafnarfirði, en hún mundi ekki hvort það hafi verið í tollportinu. Hún hafi ákveðið að kaupa hann og hafi þá greitt inn á hann fyrst og fengið bílalán fyrir um helming verðsins. Hún kvaðst hafa greitt með þremur ávísunum, en verðið hafi verið 1.600.000 krónur. Hún kvað einhverja galla hafa komið upp í bílnum, geymirinn hafi gefið sig og eitthvað annað hafi komið upp um svipað leyti. Hún kvaðst hafa fengið aðstoð bróður síns og farið og látið laga þetta. Niðurstaða. Ákærði hefur neitað sök samkvæmt liðum I og II í A kafla ákæru og liðum I og II í B kafla ákæru. Hefur hann borið því við að hann hafi flutt tilgreindar bifreiðar inn í umboðssölu og hafi átt að fá smáþóknun fyrir. Hann hafi ávallt greitt virðisaukaskatt í tollinum og því talið sig hafa uppfyllt skyldur sínar. Þá kvað ákærði engar tekjur hafa verið af innflutningnum. Mikill kostnaður, meðal annars við lagfæringar á bifreiðunum, hafi orsakað að yfirleitt hafi ekkert staðið eftir af þóknun hans. Þá hefur ákærði borið því við að brot hans samkvæmt A kafla ákærunnar séu fyrnd. Ákærði hefur hins vegar játað sakargiftir samkvæmt lið III í A kafla og lið III í B kafla ákæru. Ákærði og Bílastíll ehf. voru skráðir innflytjendur allra þeirra bifreiða sem ákæran lýtur að. Ákærði kvaðst hafa greitt fyrir viðgerðir á bifreiðunum ef á þurfti að halda. Afsalaði ákærði bifreiðunum til kaupenda. Vitnið Jón Baldvinsson kvað ákærða ekki hafa tekið neina þóknun þegar hann hafi flutt inn bíl fyrir sig og sagðist einungis hafa greitt samkvæmt tollpappírum sem ákærði hafi lagt fram. Hins vegar kvaðst hann hafa greitt þóknun þegar ákærði hafi flutt inn bíl fyrir hann fyrir hönd Ráðningarþjónustunnar. Önnur vitni báru um að hafa keypt bíl á ákveðnu umsömdu verði af ákærða. Bar vitnið Sigurður Sigurjónsson þannig um að gerður hafi verið skriflegur samningur um að hann keypti bíl á ákveðnu verði. Hann hafi ekki fengið upplýsingar um verð bílsins erlendis og ekki hafi verið talað um neina þóknun. Þá bar vitnið Sigrún Halla Runólfsdóttir að hún hafi keypt bifreiðina OF-376 af ákærða eftir að hafa séð hana auglýsta í dagblaði. Verður því að telja að ákærði hafi verið innflytjandi þeirra bifreiða sem ákæran lýtur að og honum hafi borið að skrá starfsemina á virðisaukaskattskrá lögum samkvæmt. Ákærði hefur haldið því fram að fjárhæðir í ákæru séu mun hærri en þær ættu að vera þar sem söluverð einhverra bifreiða gæti verið of hátt og að kostnaður hafi verið meiri. Ákærði hefur þó ekki getað bent á nein sérstök tilvik þar sem söluverð sem miðað er við sé of hátt. Við skýrslutöku hjá skattrannsóknarstjóra staðfesti hann ætlað verð flestra bifreiðanna og var við rannsókn málsins tekið tillit til þeirra athugasemda sem hann hafði fram að færa. Í öðrum tilvikum kvaðst hann ekki geta staðfest verðið. Fyrir dómi hafa nokkrir kaupenda bifreiðanna sem um ræðir borið að það verð sem byggt sé á sé rétt. Ákærði hefur ekki lagt fram nein gögn um annað verð. Þá hefur hann ekki sýnt fram á að hann hafi haft meiri kostnað vegna bifreiðanna en þegar hefur verið tekið tillit til. Verður því ekki fallist á að lækka beri vangoldinn virðisaukaskatt eða tekjuskattstofn. Ákærði heldur því fram að brot hans samkvæmt A kafla ákæru, vegna sjálfstæðrar atvinnustarfsemi, séu fyrnd, enda verði að gera að þessu leyti greinarmun á brotum ákærða vegna hans eigin reksturs og hins vegar brotum hans í starfsemi einkahlutafélagsins Bílastíls. Enda þótt brot ákærða á lögum um virðisaukaskatt samkvæmt lið I í A kafla og lið I í B kafla ákæru tengist starfsemi tveggja sjálfstæðra lögaðila verður að líta svo á að þessi brot ákærða séu samkynja og nái yfir tímabilin frá janúar-febrúar 1999 til nóvember-desember 2000. Ber því að miða við að fyrningarfrestur hefjist þegar umræddri brotastarfsemi lauk í desemberlok 2000, sbr. 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga, sbr. og dóm Hæstaréttar í málinu nr. 18/2001. Á sama hátt verður að telja brot ákærða samkvæmt lið II í A kafla og lið II í B kafla ákæru samkynja og þá einnig lið III í A kafla og lið III í B kafla. Samkvæmt 7. mgr. 41. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, 8. mgr. 110. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, sbr. 6. mgr. 108. gr. eldri laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, og 4. mgr. 41. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald fyrnist sök vegna brota á þeim lögum á sex árum. Voru brot ákærða því ófyrnd þegar málið var þingfest 4. september 2006. Að virtum þeim fjárhæðum sem brot ákærðu lúta að og öðru því sem hér hefur verið rakið verður að telja brot ákærða í rekstri einkahlutafélagsins Bílastíls meiri háttar í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga. Brot ákærða í sjálfstæðri atvinnustarfsemi þykja á hinn bóginn ekki þess eðlis að þau teljist stórfelld eða sakir hans að öðru leyti miklar í skilningi 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, 2. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, sbr. 2. mgr. 107. gr. eldri laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, eða 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga með áorðnum breytingum, sbr. og Hæstaréttardóm 30. september 1999 í máli nr. 193/1999. Verður ákærða að þessu leyti því ekki refsað samhliða fyrir brot á almennum hegningarlögum. Eins og rakið hefur verið hefur ákærði verið fundinn sekur um stórfelld brot sem vörðuðu verulegar fjárhæðir. Hins vegar verður litið til þess að nokkur dráttur hefur orðið á rannsókn málsins og að ákærði hefur ekki áður gerst sekur um refsivert brot sem hér skiptir máli. Að þessu virtu þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 6 mánuði og verður hún bundin skilorði eins og nánar greinir í dómsorði. Jafnframt verður ákærða gert að greiða sekt í ríkissjóð að fjárhæð 16.000.000 króna innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa en sæti ella fangelsi í 5 mánuði. Með hliðsjón af greindum málsúrslitum og með vísan til 2. mgr. 165. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála ber að dæma ákærða til að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ólafs Thoroddsen héraðsdómslögmanns. Með hliðsjón af eðli og umfangi málsins og að teknu tilliti til fjölda þinghalda þykja málsvarnarlaun hans hæfilega ákveðin 190.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti. Af hálfu ákæruvaldsins var málið flutt af Birni Þorvaldssyni, fulltrúa ríkislögreglustjóra. Ásgeir Magnússon héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómsorð: Ákærði, Hrafn Sturluson, sæti fangelsi í 6 mánuði, en fresta skal fullnustu þeirrar refsingar og hún falla niður að liðnum 2 árum frá birtingu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði greiði 16.000.000 króna í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að telja, en sæti ella fangelsi í 5 mánuði. Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ólafs Thoroddsen héraðsdómslögmanns, 190.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.
|
Mál nr. 239/1999
|
Kærumál Faðerni Kröfugerð Frávísunarúrskurður staðfestur
|
X, sem hafði verið ættleiddur af M, krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi, að Y væri kynfaðir hans. X vísaði til barnalaga nr. 20/1992 til stuðnings kröfu sinni, en tók fram í málatilbúnaði sínum að kröfur hans væru takmarkaðar við rétt hans til þess að fá upplýsingar um hver væri kynfaðir hans án þess að hróflað yrði við ættleiðingunni. Talið var að ósamræmi væri milli krafna X og málatilbúnaðar að öðru leyti auk þess sem takmörkunum sem þessum á kröfugerð yrði ekki komið við í máli sem rekið væri eftir reglum VII. kafla laga nr. 20/1992. Þótti vera slíkur misbrestur á málatilbúnaði J, að staðfesta bæri úrskurð héraðsdómara um að vísa málinu frá héraðsdómi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. júní 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. maí 1999, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti úr hendi varnaraðila, svo og að málskostnaður sinn verði greiddur úr ríkissjóði vegna ákvæðis 2. mgr. 45. gr. barnalaga nr. 20/1992 um gjafsókn í faðernismálum. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða kærumálskostnað. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði er sóknaraðili fæddur 13. mars 1940. Móðir hans mun hafa fæðst á árinu 1913 og látist 1983. Hún gekk í hjúskap 1943. Eiginmaður hennar, sem nú er látinn, ættleiddi sóknaraðila 27. júlí 1945. Sóknaraðili kveðst aldrei hafa verið feðraður, en móðir hans hafi hins vegar tjáð honum sem unglingi að varnaraðili væri kynfaðir hans. Í málinu krefst sóknaraðili þess að viðurkennt verði með dómi að varnaraðili sé kynfaðir hans. Hann krefst þess einnig að varnaraðila verði gert að afla gagna og gangast undir sýnatökur og rannsóknir eftir reglum 47. gr. og 48. gr. laga nr. 20/1992. Samkvæmt héraðsdómsstefnu reisir sóknaraðili fyrstnefndu kröfuna á þeirri málsástæðu að á getnaðartíma hafi varnaraðili sannanlega haft það nána samband við móður sóknaraðila, sem um ræði í 2. mgr. 43. gr. laga nr. 20/1992. Um lagarök er í stefnunni einkum vísað til 41.-52. gr. sömu laga. Af þessu verður ekki annað ráðið en að sóknaraðili hafi höfðað málið sem dómsmál vegna faðernis síns eftir ákvæðum VII. kafla laga nr. 20/1992. Þrátt fyrir þetta segir meðal annars eftirfarandi í héraðsdómsstefnu: „Stefnandi hefur réttarstöðu kjörbarns, sbr. áðurtilgreinda ættleiðingu, og er því með máli þessu ekki að gera erfðatilkall hugsanlegt gagnvart meintum kynföður sínum.“ Þá segir enn fremur í kæru sóknaraðila til Hæstaréttar að dómkröfur hans séu að efni til „takmarkaðar við rétt aðila til að fá upplýsingar um hver sé kynfaðir hans, eingöngu, en sá réttur er fyrir hendi án þess að hrófla við ættleiðingunni.“ Í orðalagi dómkrafna sóknaraðila gætir ekki takmarkana af þessum toga. Er þannig ósamræmi á milli krafna hans og málatilbúnaðar að öðru leyti. Takmörkunum sem þessum á kröfugerð verður heldur ekki komið við í máli, sem er rekið eftir reglum VII. kafla laga nr. 20/1992. Þegar af þessum sökum er slíkur misbrestur á málatilbúnaði sóknaraðila að vísa verður málinu frá héraðsdómi. Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Ekki verður mælt fyrir um gjafsóknarkostnað sóknaraðila, enda hefur dómsmálaráðherra ekki veitt honum gjafsókn í málinu samkvæmt framlögðum gögnum. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 154/2006
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Lögreglustjóri hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X, [kt. og heimilisfang], sæti áfram gæsluvarðhaldi á meðan máli hans er ólokið, þó eigi lengur en til föstudagsins 28. apríl 2006, klukkan 16:00.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. mars 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. mars 2006, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi á meðan máli hans væri ólokið, þó ekki lengur en til föstudagsins 28. apríl 2006 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Fallist er á með sóknaraðila að gögn málsins beri með sér að varnaraðili sé undir sterkum grun um að hafa átt þátt í innflutningi á umtalsverðu magni hættulegra fíkniefna, þannig að varðað geti við 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en brot á þeirri lagagrein varðar allt að 12 ára fangelsi. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest að fullnægt sé skilyrðum 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 til að varnaraðili sæti áfram gæsluvarðhaldi á meðan máli hans er ólokið og verður niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 722/2015
|
Kærumál Dómkvaðning matsmanns Gjafsókn
|
Krafa K um dómkvaðningu matsmanns í tilefni af áfrýjun hennar á máli þar sem hún deildi við M um forsjá barnsins X, var tekin til greina.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir, Benedikt Bogason og Karl Axelsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. október 2015, en kærumálsgögn bárust réttinum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 20. október 2015 þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns verði hafnað. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar, sem honum hafi verið veitt. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Það athugist að af hálfu aðila sýnist ekki hafa verið höfð uppi krafa um málskostnað vegna reksturs málsins fyrir héraðsdómi. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af kærumáli þessu. Gjafsóknarkostnaður verður ekki dæmdur, enda er mál þetta þáttur í forsjármáli, sem nú er rekið fyrir Hæstarétti og aðilarnir njóta báðir gjafsóknar í, en við lyktir þess verður þá meðal annars í einu lagi tekin afstaða til alls gjafsóknarkostnaðar af því. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 135/2017
|
Kærumál Frestur
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A hf. gegn B var frestað þar til fyrir lægi niðurstaða rannsóknar héraðssaksóknara á meintri refsiverðri háttsemi B og eftir atvikum dómur héraðsdóms í sakamáli yrði það höfðað í kjölfar rannsóknarinnar. Var málinu frestað að frumkvæði héraðsdómara en fyrir lá að báðir málsaðilar voru því mótfallnir. Í dómi Hæstaréttar kom fram að heimild til frestunar máls samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála fæli í sér undantekningu frá þeirri meginreglu einkamálaréttarfars að hraða beri málsmeðferð og yrði að beita henni því til samræmis. Þótt að einhverju leyti kynni að vera hagfellt að fresta málinu þar til fyrir lægi niðurstaða rannsóknarinnar og eftir atvikum niðurstaða héraðsdóms í sakamáli á hendur B, yrði það ekki gert af þeim sökum einum gegn andmælum beggja málsaðila. Var því ekki talið að skilyrði væru til að frestað málinu frekar á grundvelli fyrrgreinds lagaákvæðis. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson ogHelgi I. Jónsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. febrúar2017 en kærumálsgögn bárust réttinum 6. mars sama ár. Kærður er úrskurðurHéraðsdóms Norðurlands eystra 7. febrúar 2017, þar sem máli varnaraðila gegnsóknaraðila var frestað þar til fyrir liggja niðurstöður rannsóknarhéraðssaksóknara á meintri refsiverðri háttsemi sóknaraðila og eftir atvikumdómur héraðsdóms í sakamáli verði það höfðað í kjölfar rannsóknarinnar. Kæruheimilder í h. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilikrefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrirhéraðsdómara að taka til málið til aðalmeðferðar. Þá krefst hannkærumálskostnaðar.Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrirHæstarétti að öðru leyti en því að hann krefst þess að kærumálskostnaður verðifelldur niður.Samkvæmt gögnum málsins var sóknaraðili upphaflega starfsmaðurSparisjóðs Siglufjarðar er síðar varð AFL-sparisjóður sem sameinaðistvarnaraðila 15. október 2015. Starfaði sóknaraðili þar í um aldarfjórðung þartil hann lét af störfum í lok júní 2015 og gerður var við hannstarfslokasamningur. Eftir starfslokin mun hafa vaknað grunur um misferli afhálfu sóknaraðila í starfi og kærði AFL-sparisjóður hann til embættis sérstakssaksóknara 4. september 2015. Í kærunni sagði að hið meinta misferli sóknaraðilafælist í misnotkun bankareikninga tiltekins einkahlutafélags, mögulegrimisnotkun bankareikninga annarra viðskiptamanna varnaraðila og misnotkunfjármuna varnaraðila.Mál þetta höfðaði AFL-sparisjóður upphaflega á hendursóknaraðila 16. október 2015 og krafðist þess í fyrsta lagi að sá síðarnefndigreiddi sér 178.261.094 krónur og í öðru lagi að staðfest yrðikyrrsetningargerð sem fram fór 5. október 2015 í ýmsum eignum sóknaraðila. Fjárkröfusína lækkaði varnaraðili í 107.031.085 krónur þegar málið var flutt umfrávísunarkröfu sóknaraðila 4. mars 2016. Með úrskurði 29. apríl 2016 varfjárkröfum varnaraðila vísað frá dómi en hafnað kröfu sóknaraðila um frávísun ákröfu varnaraðila um staðfestingu kyrrsetningargerðar. Varnaraðili höfðaði 29.júní 2016 mál á hendur sóknaraðila sem þingfest var 30. sama mánaðar ogkrafðist greiðslu á 105.835.254 krónum auk nánar tilgreindra vaxta. Erfjárkrafa varnaraðila á því reist að sóknaraðili hafi valdið honum tjóni meðannars vegar fjárdrætti og hins vegar umboðssvikum. Eru í stefnu tíundaðar þærathafnir sem varnaraðili telur að sóknaraðili hafi haft í frammi og falið hafií sér fjárdrátt eða umboðssvik. Í þinghaldi 4. júlí 2016 voru framangreind mál sameinuð.Eftir sameininguna var málið tekið fyrir fjórum sinnum frá 5. september 2016til 3. nóvember sama ár en í þinghaldi þann dag var aðalmeðferð ákveðin 25. janúar2017. Málið var næst tekið fyrir 7. febrúar sama ár og var þá eftirfarandibókað: „Lögmönnum aðila hefur verið kynnt með tölvubréfi að dómurinn hafi tilathugunar hvort rétt sé að fresta meðferð máls þessa þar til séð verði fyrirenda sakamálarannsóknar sem nú stendur yfir í framhaldi af kæru AFL-sparisjóðsá hendur stefnda og eftir atvikum hugsanlegrar höfðunar sakamáls í kjölfarhennar. Gefur dómari lögmönnum nú kost á að tjá sig um það álitaefni. Lögmaðurstefnanda segir misferli stefnda liggja skýrt fyrir og sé ekki þörf á að bíðaniðurstöðu sakamálarannsóknar. Hagsmunum stefnanda sé best borgið með því aðhalda einkamálinu áfram án hlés. Stefndi segist ekki vilja gera hlé ámálarekstrinum. Eignir hans hafi verið kyrrsettar og sé það honum hamlandi.Niðurstaða einkamáls sé ekki bindandi fyrir úrslit mögulegs sakamáls enda kunniað verða byggt á öðrum gögnum í sakamáli ef til kemur. Í stefnu sé sagt aðstefndi hafi framið umboðssvik en ekki sérstaklega vísað til umboðssvikaákvæðisalmennra hegningarlaga.“ Með hinum kærða úrskurði var málinu eins og áður segirfrestað „þar til fyrir liggja niðurstöður rannsóknar héraðssaksóknara á meintrirefsiverðri háttsemi stefnda og eftir atvikum dómur héraðsdóms í sakamáli,verði það höfðað í kjölfar rannsóknarinnar.“Ef dómari einkamáls fær vitneskju um að sakamál hafi veriðhöfðað eða rannsókn standi yfir vegna refsiverðs athæfis, og telja má að úrslitþess máls eða rannsóknar skipti verulegu máli um úrslit einkamálsins, er dómarasamkvæmt 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 heimilt að fresta einkamálinu þartil séð er fyrir enda sakamálsins eða rannsóknarinnar. Í þessari heimild tilfrestunar máls felst undantekning frá þeirri meginreglu einkamálaréttarfars aðhraða beri málsmeðferð og verður að beita henni því til samræmis. Þótt aðeinhverju leyti kunni að vera hagfellt að fresta þessu máli þar til fyrirliggur niðurstaða rannsóknar héraðssaksóknara á ætlaðri refsiverðri háttsemisóknaraðila, og eftir atvikum niðurstaða héraðsdóms í sakamáli á hendur honum,verður það ekki gert af þeim sökum einum gegn andmælum beggja málsaðila. Eruþví ekki skilyrði til að fresta máli þessu frekar á grundvelli 3. mgr. 102. gr.laga nr. 91/1991 og verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.Kærumálskostnaður dæmist ekki.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.Kærumálskostnaður fellur niður.ÚrskurðurHéraðsdóms Norðurlands eystra 7. febrúar 2017.IMál þetta er í öndverðu höfðað 16.október 2015 með með réttarstefnu útgefinni af dómstjóra héraðsdóms Norðurlandseystra 5. október 2015. Stefnandi var við útgáfu réttarstefnu AFL sparisjóður,Aðalgötu 34, Siglufirði en hinn 15. október 2015 sameinaðist hann Arion bankahf., Borgartúni 19, Reykjavík og er sá banki nú stefnandi málsins. Stefndi er B,[...], [...]. Stefnukröfur málsins voru upphaflega af tvennum toga, annarsvegar krafðist stefnandi þess að staðfest yrði kyrrsetningargerð sem framkvæmdhefði verið hjá sýslumanninum á Norðurlandi eystra hinn 5. október 2015 ífasteignunum [...], [...], fnr. [...] og eignarhluta stefnda í [...], [...],fnr. [...], ökutækjunum [...], fnr. [...], [...], fnr. [...], [...], fnr. [...],[...], fnr. [...], [...], fnr. [...] og [...], fnr. [...], hestakerru, fnr. [...],6% eignarhluta stefnda í fyrirtækinu [...] ehf., kt. [...] og eignarhlutastefnda í fyrirtækinu [...] ehf., kt. [...], ásamt innstæðum bankareikningastefnda [...], nr. [...], nr. [...], nr. [...], nr. [...] og nr. [...], nr. [...],og hins vegar krafðist stefnandi greiðslu nánar greindrar fjárhæðar, sem hannlækkaði í 107.031.085 krónur er málið var flutt um frávísunarkröfu stefnda.Með úrskurði, upp kveðnum 29. apríl2016 var fjárkröfum stefnanda vísað frá dómi en hafnað kröfu stefnda umfrávísun kröfu um staðfestingu kyrrsetningargerðar. Hæstiréttur Íslandsstaðfesti úrskurðinn með dómi í máli nr. 402/2016 hinn 9. júní 2016. Hinn 29. júní 2016 höfðaði stefnandimál á hendur stefnda og krafðist þar greiðslu á 105.835.254 krónum auk nánargreindra dráttarvaxta og voru málin sameinuð. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfumstefnanda.IIStefndi var starfsmaður stefnanda ogmun hafa starfað þar í um aldarfjórðung þar til hann lét af störfum í lok júní2015 og gerður var við hann samningur um starfslok. Eftir starfslokin mun grunur hafavaknað hjá stefnanda um misferli af hálfu stefnda í starfinu og kærði stefnandistefnda til embættis sérstaks saksóknara samkvæmt þág. lögum nr. 135/2008 hinn4. september 2015. Í kærunni segir að hið „meinta misferli“ felist í misnotkuná bankareikningi einkahlutafélagsins [...], mögulegri misnotkun bankareikningaannarra viðskiptamanna stefnanda og misnotkun fjármuna stefnanda. Segir íkærunni að stefndi tengist umræddu einkahlutafélagi með beinum hætti.Fjárkröfur sínar í því máli sem nú ertil meðferðar fyrir dómi byggir stefnandi á því að stefndi hafi valdið sértjóni með annars vegnar fjárdrætti og hins vegar umboðssvikum. Tíundarstefnandi í stefnu þær athafnir sem hann telur stefnda hafa haft í frammi ogfalið hafi í sér fjárdrátt eða umboðssvik.Dómurinn tók til athugunar að eiginfrumkvæði hvort rétt væri að fresta frekari meðferð einkamáls þessa þar til séðyrði fyrir enda þeirrar rannsóknar, sem fyrir liggur að hófst í framhaldi afkæru upphaflegs stefnanda á hendur stefnda. Áður en aðalmeðferð málsins skyldihefjast hinn 7. febrúar gaf dómurinn lögmönnum aðila kost á að tjá sig um þaðálitamál. Fyrir dómi lýstu báðir aðilar þeirri skoðun að ekki væri ástæða tilað bíða niðurstöðu rannsóknarinnar. Lögmaður stefnanda sagði misferli stefndaliggja skýrt fyrir og væri ekki þörf á að bíða niðurstöðu sakamálarannsóknar.Hagsmunum stefnanda væri bezt borgið með því að halda einkamálinu áfram ánhlés.Stefndi sagðist ekki vilja gera hlé ámálarekstrinum. Eignir hans hefðu verið kyrrsettar og væri það honum hamlandi.Niðurstaða einkamáls væri ekki bindandi fyrir úrslit mögulegs sakamáls endakynni að verða byggt á öðrum gögnum í sakamáli ef til kemur. Í stefnu væri sagtað stefndi hefði framið umboðssvik en ekki sérstaklega vísað tilumboðssvikaákvæðis almennra hegningarlaga. Álitaefnið var í framhaldi af þessutekið til úrskurðar eða ákvörðunar eftir atvikum.IIIStefnandi byggir kröfur sínar á því aðstefndi hafi haft í frammi nánar greinda háttsemi, fjársvik og umboðssvik, ogmeð henni valdið sér tjóni. Tilgreinir stefnandi í stefnu í hverju háttseminhafi falizt. Fyrir liggur að fyrst sérstakur saksóknari samkvæmt þág. lögum nr.135/2008 og síðar héraðssaksóknari hafa haft til rannsóknar meint brot stefnda,sbr. kæru stefnanda til sérstaks saksóknara. Stefnandi hefur lagt fram í málinuafrit yfirheyrslu af stefnda vegna rannsóknar sakamálsins og gögn umyfirheyrslur yfir fleira fólki. Í stefnu er lýst aðgerðum sérstaks saksóknara íupphafi rannsóknar og sagt að ljóst sé að aðgerðir saksóknarans styðji „við þaðhversu stórfellt brot“ stefndi hafi framið. Stefnandi byggir á því að stefndihafi í yfirheyrslu hjá saksóknara játað „brot sín“. Í greinargerð sinni kveðststefndi mótmæla staðhæfingum í stefnu um að hann hafi sýnt af sér misferli ístörfum sínum hjá stefnanda. Hafi stefndi dregið játningar sínar til baka oghafi lagt fram gögn um að of nærri sér hafi verið gengið við yfirheyrslu. Ímáli þessu byggir stefndi meðal annars á að hvorki hafi verið sýnt fram áólögmæta né saknæma háttsemi sína. Þá byggir hann meðal annars á því að ósannaðsé að stefndi hafi framkvæmt einstakar millifærslur auk þess sem unnt hafiverið „að fara í kerfi stefnanda og breyta einstökum færslum og fjárhæðumþeirra.“ Að mati dómsins blasir við að telja má aðniðurstöður sakamálarannsóknarinnar og eftir atvikum sakamáls sem kann aðverða höfðað í framhaldi hennar skipti verulegu máli um úrslit þess einkamálssem hér er til meðferðar. Þykir því rétt að neyta heimildar 3. mgr. 102. gr.laga nr. 91/1991 til að fresta málinu þar til séð verður fyrir endarannsóknarinnar og eftir atvikum sakamáls í framhaldi hennar. Þau atriði semaðilar bentu á, er þeir tjáðu sig um álitaefnið, þykja ekki breyta þessu.Umrædd heimild 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 er frávik frá almennri reglueinkamálaréttarfars um að hraða skuli málsmeðferð. Þykir því ekki rétt að ákveðahér lengri frestun en sem nemur lokum rannsóknar og eftir atvikum dómihéraðsdóms komi til útgáfu ákæru.Katrín Rúnarsdóttir hdl. fer með málþetta af hálfu stefnanda en Tómas Hrafn Sveinsson hrl. af hálfu stefnda.Þorsteinn Davíðsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.ÚR S K U R Ð A R O R ÐMáli þessu er frestað þar til fyrirliggja niðurstöður rannsóknar héraðssaksóknara á meintri refsiverðri háttsemistefnda, og eftir atvikum dómur héraðsdóms í sakamáli, verði það höfðað íkjölfar rannsóknarinnar.
|
Mál nr. 4/2009
|
Kærumál Kæra Frávísun frá Hæstarétti
|
Ákæruvaldið skaut til Hæstaréttar úrskurði héraðsdóms þar sem meðal annars var vísað frá dómi máli ákæruvaldsins gegn A, B, og C. Í yfirlýsingu ákæruvaldsins til héraðsdóms var greint frá því að tekin hefði verið ákvörðun um að kæra úrskurðinn til Hæstaréttar. Í yfirlýsingunni var hvorki greint frá dómkröfum ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti né í hvaða skyni kært væri, eins og áskilið er í 3. mgr. 144. gr. laga nr. 19/1991. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen, Ingibjörg Benediktsdóttir og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar 19. desember 2008 og bárust réttinum málsgögn 7. janúar 2009. Sóknaraðili leitar endurskoðunar á úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 17. desember 2008, þar sem meðal annars var vísað frá dómi máli ákæruvaldsins að því er varnaraðila varðar. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til a. liðar 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Sóknaraðili krefst þess að úrskurðurinn verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Varnaraðilar krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að úrskurðurinn verði staðfestur. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn A krefst þess að auki að málsvarnarlaun verjanda hans vegna meðferðar málsins í héraði verði hækkuð. I Samkvæmt bókun í þingbók var úrskurður héraðsdóms kveðinn upp á dómþingi 17. desember 2008 að viðstöddum sækjanda og verjendum varnaraðila. Hinn 19. sama mánaðar barst héraðsdómi svofelld orðsending í tölvupósti frá sækjandanum: „Hjálagt er afrit af bréfi til dómsins þar sem RLS lýsir yfir að hann kæri frávísunarúrskurðinn frá 17.12.2008. Vinsamlegast staðfestu móttöku bréfsins og hvort þessi háttur sé fullnægjandi á tilkynningunni. Frumritið er á leið til ykkar. Undirritaður mun, til viðbótar, skila greinargerð til Hæstaréttar vegna málsins.“ Mynd af undirrituðu bréfi, sem fylgdi þessari orðsendingu í tölvupósti, mun hafa verið prentuð út á skrifstofu héraðsdómsins og var það bréf áritað um móttöku 19. desember 2008. Framangreindri orðsendingu sækjandans var síðan svarað sama dag í tölvupósti frá skrifstofu dómsins á eftirfarandi hátt: „Tilkynningin hefur verið móttekin. Að höfðu samráði við dómara málsins telst hún vera fullnægjandi.“ Texti bréfsins, sem barst héraðsdómi á þennan hátt og dagsett er 19. desember 2008, er svohljóðandi: „Tilkynning um kæru til Hæstaréttar á frávísunarúrskurði í máli S-953/2008. Hér með tilkynnist yður með vísan til 3. mgr. 144. gr. laga nr. 19/1991, að Ríkislögreglustjórinn hefur tekið ákvörðun um að kæra til Hæstaréttar úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur frá 17. desember sl. um frávísun máls S-953/2008 að hluta. Kæruheimild er í a. lið 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991.“ Greinargerð sóknaraðila, sem boðuð var í fyrrgreindri orðsendingu til héraðsdóms, barst Hæstarétti 8. janúar 2009. II Samkvæmt 232. gr. og 233. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála tóku þau gildi 1. janúar 2009 og féllu þá um leið niður lög nr. 19/1991. Frestur til að kæra úrskurð héraðsdóms leið undir lok meðan lög nr. 19/1991 voru enn í gildi og tóku því ákvæði þeirra meðal annars til heimildar til að kæra úrskurðinn og yfirlýsingar um kæru, sbr. einnig 2. mgr. V. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 88/2008. Heimild til að kæra úrskurð héraðsdóms um frávísun opinbers máls, sem aðalmeðferð var ekki byrjuð í, var í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991. Það varðar ekki frávísun málsins frá Hæstarétti þótt sóknaraðili vísi ranglega til kæruheimildar í málatilbúnaði sínum. Eins og að framan er rakið sendi sækjandi mynd af bréfi með áðurgreindu erindi um kæru til héraðsdóms með tölvupósti. Skilja verður fyrirspurn sækjandans, sem kom fram í orðsendingunni til héraðsdóms 19. desember 2008, og svar dómsins sama dag á þann hátt að þau samskipti hafi lotið að því einu hvort aðferð sem þessi til að koma á framfæri yfirlýsingu um kæru væri fullnægjandi, en samkvæmt 3. mgr. 144. gr. laga nr. 19/1991 skyldi slík yfirlýsing annaðhvort koma fram í bréfi til héraðsdóms eða munnlega á dómþingi, þar sem bókað yrði um hana í þingbók. Ekki verður séð að áðurgreint svar héraðsdóms við fyrirspurn sækjandans hafi snúið að efni erindis hans, enda var ekki á færi héraðsdómara að taka afstöðu til þess. Héraðsdómur prentaði bréf sækjandans í framhaldi af því að tölvupóstsending hans barst og var það skjal síðan áritað um móttöku. Líta verður svo á að þessi aðferð til að koma á framfæri kæru sé fullnægjandi, sbr. hins vegar til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 9. nóvember 2004 í máli nr. 427/2004, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 4225. Samkvæmt 2. mgr. og 3. mgr. 144. gr. laga nr. 19/1991 fólst málskot í þeirri athöfn að lýst væri kæru, munnlega eða bréflega. Í bréfi sækjandans til héraðsdóms 19. desember 2008 var tekið svo til orða að héraðsdómara væri tilkynnt að ríkislögreglustjóri „hefur tekið ákvörðun um að kæra til Hæstaréttar úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur frá 17. desember sl.“ Bókstaflega skilin fólu þessi orð ekki í sér yfirlýsingu um kæru, heldur tilkynningu um ákvörðun, sem ætla mætti að enn hafi átt eftir að hrinda í framkvæmd. Meiru skiptir þó að samkvæmt 3. mgr. 144. gr. laga nr. 19/1991 bar að tiltaka í yfirlýsingu um kæru í hvaða skyni kært væri og hvaða kröfur væru gerðar, svo og aðrar athugasemdir og skýringar sem kæranda þætti ástæða til. Ljóst er að efni framangreinds bréfs er engan veginn í samræmi við þær kröfur, sem ákvæði þetta fól í sér. Þess verður að gæta að í málatilbúnaði sóknaraðila fyrir Hæstarétti hefur réttilega verið vísað til dæma úr dómaframkvæmd, þar sem látið hefur verið átölulaust að varnaraðili hafi munnlega lýst yfir kæru við uppkvaðningu úrskurðar héraðsdóms um þvingunarúrræði gagnvart honum og ekki hafi verið greint frá öðru en þeirri yfirlýsingu í bókun í þingbók, en í engu getið í hvaða skyni kært væri eða hvaða dómkröfur væru gerðar. Tilvik, sem sóknaraðili hefur vísað til í þessu sambandi, eiga það sammerkt að úrskurður eða ákvörðun hefur verið bundin við eitt efnisatriði og aðeins snúið að lögreglustjóra eða ákæranda sem eina gagnaðila sakbornings sem kærði, en þegar svo er ástatt getur enginn vafi verið um í hvaða skyni kært sé. Úrskurður héraðsdómara, sem hér er til meðferðar, gekk á hinn bóginn í máli ákæruvaldsins á hendur fjórum mönnum, þar á meðal varnaraðilunum þremur. Í úrskurðinum var efnislega kveðið á um tvö atriði varðandi hvern varnaraðila, annars vegar frávísun málsins að því er hann varðar og hins vegar ákvörðun málsvarnarlauna skipaðs verjanda hans, en kæra hefði þar með getað lotið að einhverju einu þessara sex atriða, fleiri þeirra eða þeim öllum. Fullt tilefni var því til að handhafi ákæruvalds í þessu máli fylgdi einföldum en nauðsynlegum formkröfum 3. mgr. 144. gr. laga nr. 19/1991 með því að taka fram í hvaða skyni væri kært og hvaða kröfur gerðar. Að þessu öllu gættu verður ekki hjá því komist að vísa málinu frá Hæstarétti. Eftir þessum úrslitum málsins verður að fella allan kærumálskostnað á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda varnaraðila, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir, en ákvörðun málsvarnarlauna skipaðs verjanda varnaraðilans A getur ekki komið til endurskoðunar fyrir Hæstarétti, enda kærði hann ekki úrskurð héraðsdómara fyrir sitt leyti. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Allur kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun hæstaréttarlögmannanna Ragnars Aðalsteinssonar, Ragnars Halldórs Hall og Kristins Bjarnasonar, skipaðra verjenda varnaraðilanna A, B og C, 311.250 krónur í hlut hvers.
|
Mál nr. 212/2016
|
Opinber innkaup Samningur Stjórnsýsla Stjórnvald
|
Árið 2011 efndi Í til rammasamningsútboðs er nefndist Ísland allt árið og hafði verkefnið þann tilgang að jafna árstíðarsveiflu í komu ferðamanna til landsins. Í kjölfar sérstakrar kynningar þriggja auglýsingastofa, sem tilboð bárust frá, á hugmyndum sínum gerði Í rammasamninga við F ehf. og ÍA ehf. Öll kaup Í á þjónustu á grundvelli samninganna voru gerð við ÍA ehf. en engum viðskiptum var beint til F ehf. Í málinu krafðist F ehf. viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í og ÍR vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna þessa. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt rammasamningi Í við ÍA ehf. hefði tímagjald stofunnar verið umtalsvert lægra en tímagjald F ehf. Þá hafði sú stofa fengið hærri einkunn valnefndar en F ehf. fyrir kynningu sína og í samræmi við það hefði henni verið falið að móta grunnhugmyndafræði og hönnun verkefnisins, en í útboðsskilmálum hafði verið gert ráð fyrir að gengið yrði til samninga við einn af bjóðendum um það verk. Með skírskotun til þessa hvors tveggja var talið að Í hefði sýnt nægjanlega fram á, með hliðsjón af meginreglum stjórnsýsluréttar og ákvæðum þágildandi laga nr. 84/2007 um opinber innkaup, að þær ákvarðanir hans að fela þessari sömu auglýsingastofu önnur verk, sem rammasamningarnir hefðu tekið til, hefðu verið málefnalegar og ekki falið í sér ólögmæta mismunun í garð F ehf. Voru Í og ÍR því sýknuð af kröfu F ehf.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar MárMatthíasson, Eiríkur Tómasson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. mars 2016. Hannkrefst þess að viðurkenndverði skaðabótaskylda stefndu vegna kostnaðar hans „við að undirbúa tilboð ogtaka þátt í rammasamningsútboði nr. 15134 og vegna kostnaðar við gerðrammasamnings nr. 332 „Ísland allt árið“.“ Þá krefst hann málskostnaðar íhéraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu krefjast, hvor fyrir sitt leyti, staðfestingarhins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.Eins og greinir í hinumáfrýjaða dómi voru í apríl 2012 gerðir rammasamningar, að undangengnu útboði,sbr. 1. mgr. 34. gr. þágildandi laga nr. 84/2007 um opinber innkaup, millistefnda Íslandsstofu annars vegar og áfrýjanda og Íslensku auglýsingastofunnarehf. hins vegar um þjónustu þeirra síðarnefndu vegna fyrirhugaðrarmarkaðsherferðar með heitinu „Ísland – allt árið“. Í útboðsskilmálum sagðimeðal annars: „Stefnt er að því að semja við einn aðila um mótun ágrunnhugmyndafræði verkefnisins og verður óskað eftir kynningu ... á hugmyndumbjóðanda á síðari stigum og verður greitt fyrir sérstaklega eftir samkomulagivið kaupanda“ sem var stefndi Íslandsstofa. Í samræmi við þetta ákvæði kynntuþær þrjár auglýsingastofur, sem tilboð bárust frá, hugmyndir sínar fyrirsérstakri valnefnd sem á grundvelli kynningarinnar gaf hverri stofu um sigeinkunnir fyrir grunnhugmyndafræði, frumleika, framsetningu og gæði og loksframkvæmanleika. Heildareinkunn Íslensku auglýsingastofunnar ehf. var 4,19,áfrýjanda 3,71 og þriðju stofunnar 3,16. Í kjölfarið ákvað valnefndin að leggjatil að gerðir yrðu rammasamningar við tvær þær fyrstnefndu og Íslenskuauglýsingastofunni ehf. yrði að auki falið að móta grunnhugmyndafræði og hönnunverkefnisins. Vann sú stofa það verk og í framhaldinu öll önnur verk sem undirrammasamningana féllu. Í hvorum rammasamningi umsig var meðal annars tekið fram við hvaða tímagjald skyldi miða af hálfusamningshafa við gerð reiknings fyrir umbeðið verk á grundvelli samningsins. Ísamningi stefnda Íslandsstofu við áfrýjanda var kveðið á um að tímagjald skyldií samræmi við áður gert tilboð hans vera 14.753 krónur á klukkustund að meðtöldumvirðisaukaskatti. Samkvæmt samsvarandi ákvæði í samningi stefnda við Íslenskuauglýsingastofuna ehf., sem fyrst var lagt fram við meðferð málsins hér fyrirdómi, var sambærilegt tímagjald ýmist 13.178 krónur, sem var algengast, 14.181króna eða 14.433 krónur.Stefndi Íslandsstofa, semsett var á stofn og starfar samkvæmt lögum nr. 38/2010, lýtur stjórn, skipaðriaf ráðherra, og nýtur tekna af almannafé, telst ótvírætt vera stjórnvald ískilningi íslenskra laga. Af þeim sökum er stefndi bundinn af meginreglumstjórnsýsluréttar, svo sem kröfum um málefnalegar ástæður gerða sinna, sbr. tilhliðsjónar dóm Hæstaréttar 11. nóvember 2010 í máli nr. 151/2010. Samkvæmt 1.gr. laga nr. 84/2007, sem gilda um úrlausn þessa máls, sbr. 123. gr. laga nr.120/2016 um opinber innkaup, var tilgangur þeirra meðal annars aðtryggja jafnræði fyrirtækja við opinber innkaup og stuðla að hagkvæmni íopinberum rekstri með virkri samkeppni. Þá sagði í 1. mgr. 14. gr. laganna aðgæta skyldi jafnræðis og gagnsæis við opinber innkaup. Eftir þessu hvíldi súskylda á stefnda sem kaupanda að gæta málefnalegra sjónarmiða þegar ákveðið varhvort fela skyldi öðrum hvorum rammasamningshafa, áfrýjanda eða Íslenskuauglýsingastofunni ehf., einstök verk, auk þess sem óheimilt var að mismuna þeimá ótilhlýðilegan hátt. Þótt 1. mgr. 72. gr. laga nr. 84/2007 ætti ekki beintvið er eðlilegt að líta til þess ákvæðis þegar skorið er úr um hvort ákvarðanirstefnda hafi verið reistar á málefnalegum grunni, en þar sagði að við val átilboði skyldi gengið út frá hagkvæmasta boði. Hagkvæmasta tilboðið væri þaðsem væri lægst að fjárhæð eða fullnægði þörfum kaupanda best samkvæmt þeim forsendumsem settar hefðu verið fram í útboðsgögnum. Þá hafa ákvæði tilskipunar2004/18/EB, sem lögum nr. 84/2007 var ætlað að innleiða í íslenskan rétt, sbr.XVI. viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, verið skýrð á framangreindanhátt, svo sem ráðið verður af dómi Evrópudómstólsins 28. janúar 2016 í máli nr.C-50/14. Eins og áður greinir liggur fyrir aðsamkvæmt rammasamningi stefnda Íslandsstofu við Íslensku auglýsingastofuna ehf.var tímagjald hennar umtalsvert lægra en tímagjald áfrýjanda. Þá hafði sú stofafengið hærri einkunn valnefndar en áfrýjandi fyrir kynningu á mögulegri aðkomusinni að verkefninu og í samræmi við það var henni falið að móta grunnhugmyndafræði oghönnun þess, en í útboðsskilmálum hafði verið gert ráð fyrir að gengið yrði tilsamninga við einn af bjóðendum um það verk. Með skírskotun til þessa hvorstveggja hefur stefndi sýnt nægjanlega fram á, með hliðsjón af fyrrgreindri meginreglustjórnsýsluréttar og viðeigandi ákvæðum laga nr. 84/2007, að þær ákvarðanirhans að fela þessari sömu auglýsingastofu önnur verk, sem rammasamningarnirtóku til, hafi verið málefnalegar og ekki falið í sér ólögmæta mismunun í garðáfrýjanda. Með þessum athugasemdum, enað öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hannstaðfestur.Rétt er að hver málsaðiliberi sinn kostnað af rekstri málsins hér fyrir dómi.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skalvera óraskaður.Málskostnaður fyrirHæstarétti fellur niður.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 18.desember 2015.IMálþetta, sem dómtekið var 20. nóvember sl., er höfðað með stefnu áritaðri umbirtingu 14. febrúar 2014, af Fíton ehf., Sætúni 8, Reykjavík, á hendurstefndu, íslenska ríkinu, Sölvhólsgötu 4, Reykjavík, og Íslandsstofu,Sundagörðum 2, Reykjavík. Dómkröfurstefnanda voru þær aðallega að stefndu yrði gert að greiða stefnanda óskipt86.696.315 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001,um vexti og verðtryggingu, frá 5. október 2013 til greiðsludags.Tilvara krafðist stefnandi þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda stefndu viðstefnanda vegna missis á hagnaði, sem stefnandi hefði notið hefði ekki komiðtil ákvarðana stefnda Íslandsstofu um að hafna því að gera samninga um kaup áþjónustu af stefnanda á grundvelli rammasamnings nr. 3332 „Ísland - allt árið“.Tilþrautavara krafðist stefnandi þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda stefnduvið stefnanda vegna kostnaðar stefnanda við að undirbúa tilboð og taka þátt írammasamningsútboði nr. 15134 og vegna kostnaðar við gerð rammasamningsnr. 3332 „Ísland - allt árið“.Íöllum tilvikum krafðist stefnandi þess að stefndu yrði sameiginlega gert aðgreiða stefnanda málskostnað.Afhálfu stefnda Íslandsstofu var aðallega krafist frávísunar málsins en til varaað hann yrði sýknaður af kröfum stefnanda. Til þrautavara krafðist stefndi þessað kröfur stefnanda yrðu lækkaðar verulega. Í öllum tilvikum krafðist stefndimálskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda. Afhálfu stefnda, íslenska ríkisins, var aðallega krafist frávísunar málsins og aðstefnandi yrði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins. Tilvara krafðist stefndi sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi yrðidæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins. Meðúrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum 4. febrúar sl., var málinu vísaðfrá dómi. Með dómi Hæstaréttar Íslands í máli réttarins nr. 149/2015,uppkveðnum 10. mars sl., var sú niðurstaða staðfest að því er varðar aðal- ogvarakröfu stefnanda en lagt fyrir héraðsdómara að taka til efnismeðferðarþrautavarakröfu stefnanda á hendur stefndu. Er því einungis til úrlausnar ímálinu ágreiningur aðila að því er varðar þrautavarakröfu stefnanda.IIÍstefnu er því lýst að í nóvember 2011 hafi stefndi Íslandsstofa látið auglýsarammasamningsútboð nr. 15134 er nefndist „Ísland allt árið“. Samkvæmtútboðsgögnum byggði verkefnið á markaðsátakinu „Inspired by Iceland“ og hafðiþann tilgang að jafna árstíðasveiflu í komu ferðamanna til Íslands. Verkefniðhafi fyrst og fremst falist í því að auglýsa og kynna Ísland sem álitleganáfangastað á öllum árstímum. Tilgangur útboðsins hafi verið sá, að koma ásamningi um hönnun og framleiðslu á markaðsefni, m.a. hönnun prentefnis,vefborða, myndbanda, umhverfisauglýsinga og efnis fyrir vefsíðu. Á grundvelli rammasamningsútboðsins samdi stefndiÍslandsstofa annars vegar við stefnanda og hins vegar við Íslenskuauglýsingastofuna ehf. í apríl 2012 um að veita þjónustu vegna markaðsherferðarmeð heitinu „Ísland – allt árið“. Rammasamningarnir voru að mestu efnislegasamhljóða en ákveðið var að Íslenska auglýsingastofan ehf. sæi um mótun ágrunnhugmynd verkefnisins. Samningarnir öðluðust gildi 10. janúar 2012 ogskyldu þeir standa út árið en heimilt var að framlengja þá um eitt ár í senntvisvar sinnum. Samningur stefnda Íslandsstofu við Íslensku auglýsingastofunaehf. hefur samkvæmt gögnum málsins verið framlengdur tvívegis og gilti til 31.desember 2014 en samningurinn við sóknaraðila rann sitt skeið á enda 31.desember 2012. Öll kaup stefnda Íslandsstofu á grundvelli samninganna munu hafaverið gerð við Íslensku auglýsingastofuna ehf. en engum viðskiptum beint tilstefnanda. Fyrir heildarkaup á þjónustu á tímabilinu frá september 2011 tilseptember 2012 greiddi stefndi Íslandsstofa 51.593.979 krónur en 65.392.651krónu fyrir tímabilið upp frá því til september 2013. Samkvæmt fjárhagsáætlunvegna verkefnisins munu kaup undir liðnum „framleiðsla og hönnun“ á tímabilinuseptember 2013 til september 2014 hafa átt að nema 56.406.000 krónum.Meðbréfi stefnanda, dagsettu 5. september 2013, var stefndi Íslandsstofa krafinnum bætur vegna ólögmætrar framkvæmdar rammasamningsins og þess tjóns semstefnandi taldi þá þegar liggja fyrir. Stefndi Íslandsstofa hafnaði kröfumstefnanda í bréfi, dagsettu 30. september 2013. Í stefnu kveðst stefnandi hafalátið árið 2013 líða svo að endanlegar tölur vegna þjónustukaupa þess árs lægjufyrir. Hinn 2. janúar 2014 óskaði stefnandi eftir frekari upplýsingum um kaup áþjónustu og er svarbréf stefnda Íslandsstofu við því erindi dagsett 21. janúar2014. Stefnandi höfðaði mál þetta á hendur stefndu 14. febrúar 2014 vegnavanefnda stefnda Íslandsstofu á rammasamningnum gagnvart sér. Stefnandi telurað hann hafi orðið af viðskiptum sem hann hefði með réttu átt að njóta sem annar tveggja viðsemjendastefnda Íslandsstofu á grundvelli útboðsins. IIIUmaðild málsins vísar stefnandi til þess að málið sé til komið vegna vanefndastefnda Íslandsstofu á samningi við stefnanda og feli vanefndin í sérbótaskylda háttsemi. Samkvæmt lögum nr. 38/2010, um Íslandsstofu, sé ekki ljósthvort Íslandsstofa er sjálfstætt stjórnvald með sjálfstætt aðildarhæfi og sémálinu því beint bæði gegn Íslandsstofu og íslenska ríkinu. Stefnandivísar til þess að stefndi hafi gert samning við stefnanda um kaup á tiltekinniþjónustu og þegar stefndi hefði tekið tilboði stefnanda og gert við hannsamning, hafi stefnandi mátt gera ráð fyrir því að hluti af þeim verkefnum, semframkvæmd væru á gildistíma samningsins, yrðu falin honum. Í ljósi þess aðgerður var rammasamningur við tvo aðila, hafi stefnandi mátt gera ráð fyrir þvíað á gildistíma samningsins félli helmingur af veltu samningsins honum í skaut.Stefndi hafi hins vegar vanefnt samninginn gagnvart stefnanda og ekki faliðhonum nein af þeim verkefnum sem framkvæmd voru innan rammasamningsins. Meðþessari háttsemi hafi stefndi Íslandsstofa brotið meginreglur opinbersinnkauparéttar og stjórnsýsluréttar. Einnig hafi stefndi Íslandsstofa brotiðmeginreglur samninga- og kröfuréttar og bakað sér bótaskyldu gagnvartstefnanda. Framangreind ólögmæt háttsemi hafi orðið til þess að stefnandi varðaf viðskiptum sem hann hefði með réttu átt að njóta. Verðmæti þessara viðskiptamyndi fjárkröfu stefnanda og þar sem stefndi Íslandsstofa hafi valdið tjóninu,beri stefndu að greiða stefnanda bætur vegna þess.Stefnandibyggir á því að þar sem stefndi sé opinber aðili, beri hann sönnunarbyrðinafyrir því að framkvæmd rammasamningsins hafi verið í samræmi við lög og aðlagaheimild hafi verið fyrir því að sniðganga stefnanda með öllu. Með því aðefna til útboðsins um „Ísland allt árið“ og gera í kjölfarið rammasamning, hafistefndi skuldbundið sig til þess að kaupa þjónustu af þeim sem urðu aðilarsamningsins. Við gerð og framkvæmd rammasamningsins hafi stefndi verið bundinnaf lögum nr. 84/2007, um opinber innkaup, lögum nr. 65/1993, um framkvæmdútboða, og meginreglum útboðs- og samningaréttar. Auk þess hafi stefnda, semstjórnvaldi, borið að fara að meginreglum stjórnsýsluréttarins við framkvæmdsamningsins. Með því að gera enga samninga við stefnanda á grundvelli rammasamningsins,hafi stefndi brotið gegn framangreindum lögum og meginreglum.Stefnandikveður framkvæmd rammasamninganna af hálfu stefnda ekki hafa verið í samræmivið 34. gr. né 45. og 72. gr. laga um opinber innkaup, enda hafi forsendurfyrir því að kaupa eingöngu þjónustu af Íslensku auglýsingastofunni ehf. veriðólögmætar og ekki í samræmi við útboðsgögn. Í raun sé staða stefnanda áþekk þvíað öllum tilboðum hefði verið hafnað með ólögmætum hætti nema tilboði Íslenskuauglýsingastofunnar ehf. Einnig megi líkja stöðu stefnanda við að tilboð hanshafi verið valið en síðan hætt við innkaupin á grundvelli ómálefnalegrasjónarmiða og án þess að forsendur innkaupanna hefðu brostið.Stefndihafi einnig brotið gegn jafnræðisreglunni við framkvæmd rammasamningsins en húnsé grundvallarregla í opinberum innkaupum, sbr. 1. og 14. gr. laga, um opinberinnkaup, sem og það meginsjónarmið sem lög nr. 65/1993, um framkvæmd útboða,hvíli á. Þá leiði ákvæði 11. gr. stjórnsýslulaga og meginreglustjórnsýsluréttar um jafnræði til sömu niðurstöðu. Stefndihafi ekki gætt jafnræðis við framkvæmd samningsins þegar hann beindi ölluminnkaupum á grundvelli rammasamningsins til Íslensku auglýsingastofunnar ehf.en engum til stefnanda. Á grundvelli jafnræðisreglunnar hefði stefnda einnigborið að framlengja rammasamninginn við báða seljendur. Stefnandi hafi haftréttmætar væntingar um að stefndi Íslandsstofa myndi skipta innkaupum jafntmilli aðila rammasamningsins, þ.e. stefnanda og Íslensku auglýsingastofunnarehf. Stefnandivísar jafnframt til þeirrar meginreglu laganna um opinber innkaup að innkaupskuli stuðla að hagkvæmni í opinberum rekstri með virkri samkeppni, sbr. 1. gr.laganna. Boðið tímagjald stefnanda í alla verkhluta hafi numið 14.753 krónummeð virðisaukaskatti. Stefndi Íslandsstofa hafi ekki gefið upp verð í tilboðiÍslensku auglýsingastofunnar ehf. en hafi þó upplýst að hæsta boðna verð hennarhafi verið 14.433 krónur með virðisaukaskatti. Hafi því verið 2% munur á boðnuverði. Hins vegar geti fyrirtæki, sem er með 2% lægra verð, verið mun dýrarikostur á endanum með því einu að gjaldfæra fleiri tíma en samkeppnisaðilinn.Hafi stefndi með engum hætti sýnt fram á að sú ákvörðun að fela Íslenskuauglýsingastofunni ehf. alla samninga á grundvelli rammasamningsins hafi í raunverið hagkvæmasti kostur, að teknu tilliti til alls, auk þess sem hún hafi ekkileitt til samkeppni. Ef stefndi hefði í raun ætlað að velja á grundvelli lægstaboðna verðs, hefði það þurft að koma skýrt fram í útboðsgögnum og hefði valtilboða þurft að grundvallast á því. Svo hafi hins vegar ekki verið. Stefnduberi sönnunarbyrðina fyrir því að framkvæmd útboðsins og rammasamningsins íkjölfarið hafi verið með lögmætum hætti. Eigi það jafnframt við um sönnunarbyrðinafyrir því að með því að semja einungis við Íslensku auglýsingastofuna ehf. hafiverið gætt að jafnræði og hagkvæmni og stuðlað að samkeppni. Þótt rammasamningur sé löggerningur, semskyldur stefnda eigi rót að rekja til samkvæmt meginreglum samninga- ogkröfuréttar, hafi stefndi þó einnig verið bundinn af meginreglumstjórnsýsluréttar, svo sem jafnræðisreglu og kröfum um málefnalegar ástæðurgerða sinna, við ráðstöfun einkaréttarlegra réttinda. Í 103. gr. laganna umopinber innkaup segi að ákvæði II. kafla stjórnsýslulaga um hæfi gildi umákvarðanir sem teknar eru samkvæmt lögunum en að öðru leyti gildistjórnsýslulögin ekki. Í athugasemdum með lagafrumvarpi því, sem varð aðinnkaupalögunum, komi þó fram að við skýringu reglna um opinber innkaup kunniað verða litið til stjórnsýslulaga og ólögfestra reglna stjórnsýsluréttar. Þáverði ólögfestum meginreglum stjórnsýsluréttar einnig beitt þegar reglur umopinber innkaup taki ekki til álitaefnis. Þannig beri stjórnvöldum við opinberinnkaup, eins og ávallt, að hafa meginreglur stjórnsýsluréttar að leiðarljósi,þ.m.t. meginregluna um að ákvarðanir, m.a. um einkaréttarlega samninga, skuliteknar á grundvelli málefnalegra sjónarmiða og að jafnræðis sé gætt. Stefnandikveður samning hafa komist á milli sín og stefnda Íslandsstofu um að hinnsíðarnefndi myndi kaupa vörur og þjónustu á tilteknu tímabili. Í samningnum ogfylgigögnum sé kveðið á um ýmsar aðal- og aukaskyldur samningsaðila en helstaskylda stefnda Íslandsstofu samkvæmt samningnum hafi verið að kaupa vörur ogþjónustu af stefnanda. Hafi stefnda þannig borið að panta og biðja um tiltekinverk á grundvelli samningsins og greiða svo fyrir þau. Þetta hafi stefndialdrei gert og því vanefnt samninginn með því að brjóta þannig gegn meginreglumsamningaréttar, m.a. um að samninga skuli halda, og meginreglum kröfuréttar,m.a. um efndir beinlínis eftir efni samnings (in natura).Súháttsemi stefnda Íslandsstofu að sniðganga samninginn við stefnanda með öllu séólögmæt og feli í sér skaðabótaskyldu samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarutan samninga sem og meginreglu samninga- og kröfuréttar um réttar efndir.Stefnandi kveður tjón sitt í öllumtilvikum hið sama en það styðjist við þrenns konar bótagrundvöll. Í fyrsta lagibyggist skaðabótakrafan á 101. gr. laga um opinber innkaup. Stefndi hafi brotiðgegn lögum um opinber innkaup en hann hafi gert samning við stefnanda í kjölfarútboðsins og með því hafi hann tekið afstöðu til þess að stefnandi sé hæfur tilað taka að sér verk samkvæmt útboðinu. Hins vegar hafi stefndi í raun hætt viðþátttöku í samningi aðila með því að aðhafast ekki samkvæmt honum. Engarmálefnalegar forsendur hafi verið fyrir hendi til að hætta við samningsgerð meðþessum hætti.Í öðru lagi byggir krafan ásakarreglunni en öll skilyrði hennar séu uppfyllt. Stefndi hafi viðhaftólögmæta háttsemi með saknæmum hætti, líkt og rakið hafi verið, enda hafi brothans verið framin af ásetningi eða a.m.k. gáleysi. Tjón stefnanda liggi fyrirog séu orsakatengsl milli þess og háttsemi stefnda og sé tjónið jafnframtsennileg afleiðing af þeirri háttsemi.Í þriðja lagi sé krafan byggð áskaðabótareglum kröfuréttar sem leiði til þess að stefnda beri að greiða tjónsem af vanefndum leiði.Þaðsé með engu móti réttmætt, málefnalegt eða sanngjarnt af stefnda að sniðgangaannan viðsemjanda sinn og hafi verið um að ræða gerræðislega mismunun sem hafileitt til þess að annar samningsaðilinn naut verri stöðu en hinn. Annar aðilinnhafi notið alls ábata af samningnum á meðan hinn, stefnandi þessa máls, hafi orðiðfyrir tjóni en engar tekjur haft. Þessi ólögmæta háttsemi stefnda verði ekkiréttlætt og beri stefndu því að bæta stefnanda það tjón sem hann hafisannanlega orðið fyrir vegna hennar.Stefnandibyggir endanlega kröfugerð sína, sem upphaflega var þrautavarakrafa hans, umviðurkenningu á rétti til vangildisbóta, á því að hann eigi að verða einssettur og ef hann hefði aldrei lagt í þávinnu og þann útlagða kostnað sem felist í þátttöku í innkaupaferlinu ogsamningsgerð, auk annarra ráðstafana sem gerðar hafi verið vegna samningsins.Krafa um viðurkenningu á bótarétti byggist á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991,um meðferð einkamála, en hagnaður af viðskiptum á grundvelli rammasamningsinssé nægjanlega afmarkað tjón til að leggja megi dóm á viðurkenningarkröfuna. Þásé vinna og kostnaður við undirbúning og þátttöku í útboðsferlinu ogsamningsgerð einnig nægjanlega afmarkað ferli svo að leggja megi dóm áviðurkenningarkröfu um rétt til bóta fyrir kostnaði stefnanda.Stefnandikveður gögn um áætlað tjón liggja fyrir, þ.e. það nemi helmingi afheildarkaupunum. Ekki sé nauðsynlegt að leggja fram gögn um kostnað af þátttökuí útboðsferli og samningagerð, enda felist í eðli máls að umsækjendur þurfi aðleggja til vinnu og kostnað í slíku ferli. Tilviðbótar þeim lagaákvæðum, sem hér að framan hafa verið nefnd, vísar stefnandium lagarök til 5. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, varðandifyrirsvar og um varnarþing til 3. og 4. mgr. 33. gr. sömu laga. Ummálskostnaðarkröfu sína vísar stefnandi til 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr.130. gr. laga um meðferð einkamála. IVStefndiÍslandsstofa byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að hann sé ekki rétturaðili að kröfugerð stefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Um sé aðræða skaðabótakröfu sem með réttu eigi að beina eingöngu að meðstefnda,íslenska ríkinu, en ekki að stefnda. Jafnframtbyggir stefndi Íslandsstofa á því að stefndi hafi ekki brotið gegn lögum ogreglum um opinber innkaup. Af ákvæðum laga nr. 84/2007, um opinber innkaup, laganr. 65/1993, um framkvæmd útboða, og meginreglum útboðsréttar sé ljóst aðreglurnar eigi ekki við um framkvæmd þeirra samninga sem komast á í kjölfarútboðs. Útboð feli í sér ákveðna aðferðafræði við að koma á samningi. Þegar kominn sé á samningur á grundvelli útboðsins,gildi ekki almennar reglur útboðsréttar, ákvæði laga nr. 84/2007 eða lög nr.65/1993, heldur almennar reglur samninga- og kröfuréttarins. Lagareglur umútboð gildi því ekki um efndir eða framkvæmd þess samnings sem komist á íkjölfar innkaupa opinbers aðila. Stefnandi haldi því ekki fram í málinu aðframkvæmd útboðsins hafi verið í ósamræmi við lög, heldur sé því þvert á mótieinungis haldið fram að við framkvæmd rammasamningsins hefði stefndi átt aðgæta jafnræðis milli stefnanda og Íslensku auglýsingastofunnar ehf. Þóttrammasamningar séu sérstakt innkaupaferli, séu þeir gerðir í samræmi við önnurinnkaupaferli sem mælt sé fyrir um í lögum nr. 84/2007, sbr. 1. mgr. 34. gr.laganna. Í þessu tilviki hafi rammasamningurinn verið gerður á grundvellialmenns útboðs, sbr. 30. gr. laganna, og hafi útboðsferlinu lokið þegartilboðum hafi verið tekið hinn 30. desember 2011. Eftir það tímamark hafi veriðgerðir einkaréttarlegir samningar við stefnanda og Íslensku auglýsingastofunaehf. og gildi einungis almennar reglur samninga- og kröfuréttarins um efndirslíkra samninga. Af þeim sökum sé því alfarið hafnað að stefndi hafi getaðbrotið gegn lögum og reglum um opinber innkaup við framkvæmd rammasamningsins,enda gildi þau ákvæði ekki eftir að útboðsferlinu ljúki. Teljidómurinn að framangreindar reglur eigi við um framkvæmd rammasamningsins,byggir stefndi Íslandsstofa á því að umræddar reglur hafi ekki verið brotnar.Hafi innkaup hans á grundvelli rammasamninganna að fullu og öllu leyti verið ísamræmi við lög og reglur um opinber innkaup.Stefndihafnar þeirri málsástæðu stefnanda að stefnda hafi borið að fylgjajafnræðisreglu við framkvæmd rammasamningsins, m.a. á grundvelli 1. og 14. gr.laga nr. 84/2007, um opinber innkaup, 11. gr. stjórnsýslulaga og meginreglnastjórnsýsluréttarins um jafnræði. Að því er varðar gildissvið laga nr. 84/2007,vísar stefndi til þess sem að framan sé rakið en ekki sé unnt að byggja ájafnræðisreglu opinberra innkaupa við framkvæmd rammasamningsins, enda gildilögin ekki eftir að samningur er kominn á. Stefndihafnar því jafnframt að stjórnsýslulög nr. 37/1993 og almennar reglurstjórnsýsluréttarins gildi um framkvæmd samningsins. Reglurstjórnsýsluréttarins eigi eingöngu við um háttsemi stjórnvalda í skjóli opinbersvalds og við töku svokallaðra stjórnvaldsákvarðana. Stjórnsýsla stefndasamkvæmt lögum nr. 38/2010, um Íslandsstofu, sé óvenjuleg. Stefndi hafisjálfstæðan fjárhag og reikningshald, sbr. 4. gr. laganna, og komi ekki fram ílögunum að ráðherra hafi yfirstjórn yfir stefnda. Stefndi sé því ekkistjórnvald í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og geti lögin því ekki giltum hann. Jafnvel þótt stefndi teldist stjórnvald í skilningi laganna, feliákvarðanir hans um einstök viðskipti á grundvelli rammasamninganna viðstefnanda og Íslensku auglýsingastofuna ehf. ekki í sér stjórnvaldsákvörðun,enda lúti þær ekki að rétti eða skyldu manna í skilningi 2. mgr. 1. gr.stjórnsýslulaga. Þvert á móti sé um að ræða ákvarðanir einkaréttarlegs eðlis umframkvæmd einkaréttarlegs samnings en hvorki stjórnsýslulög né almennar reglurstjórnsýsluréttarins taki til slíkra ákvarðana stjórnvalda nema að því ervarðar II. kafla stjórnsýslulaga um sérstakt hæfi, sbr. 3. mgr. 1. gr. laganna.Stefndi geti ekki séð að sá kafli laganna geti átt við í þessu tilviki. Aukframangreinds komi sérstaklega fram í 103. gr. laga nr. 84/2007 að lög nr.37/1993 gildi ekki um ákvarðanir sem teknar séu samkvæmt lögunum. Því sé ljóstað hvorki stjórnsýslulög nr. 37/1993 né almennar reglur stjórnsýsluréttar gildium framkvæmd samningsins. Teljidómurinn að reglur stjórnsýsluréttarins eigi við um framkvæmd rammasamningsins,byggir stefndi á því að umræddar reglur hafi ekki verið brotnar. Vísar stefndim.a. til þess að stefnandi og Íslenska auglýsingastofan ehf. hafi ekki verið ísambærilegri stöðu, sem sé grundvallarskilyrði beitingar jafnræðisreglunnar,enda hafi Íslenska auglýsingastofan ehf. gert mun hagkvæmara tilboð enstefnandi og hafi stefnandi því ekki getað átt réttmætar væntingar um nokkur viðskiptiá grundvelli samningsins. Þá hafi jafnræðis verið gætt við framkvæmdrammasamninganna, enda hafi verið verslað við þann aðila sem hafi átthagkvæmasta tilboðið. Stefndihafnar sjónarmiðum stefnanda um að stefndi hafi ekki sýnt fram á að framkvæmd rammasamningsinshafi verið hagkvæm og að framkvæmdin hafi ekki stuðlað að samkeppni. Þráttfyrir að það sé markmið laga nr. 84/2007 að stuðla að hagkvæmni, eigi umrættmarkmið eingöngu við á útboðsstiginu sjálfu. Lykilþáttur í að tryggja greintmarkmið sé að kaupandi megi einungis velja hagkvæmustu tilboðin sem berist íviðkomandi útboði, sbr. 72. og 45. gr. laga nr. 84/2007. Stefndi geti ekkibetur séð en að óumdeilt sé í málinu að stefndi hafi valið hagkvæmustu tilboðinsem bárust í útboðinu, þ.e. tilboð stefnanda og Íslensku auglýsingastofunnarehf. Af þeim sökum sé því alfarið hafnað að stefndi hafi brotið gegn markmiðilaga nr. 84/2007 um hagkvæmni. Þáhafnar stefndi því, að það sé sjálfstætt markmið laga nr. 84/2007 að stuðla aðvirkri samkeppni, eins og stefnandi virðist halda fram. Í 1. gr. laganna segiað það sé markmið laganna að stuðla að hagkvæmni í opinberum rekstri „meðvirkri samkeppni“. Hin virka samkeppni sé tryggð með því innkaupaferli, semmælt sé fyrir um í lögum nr. 84/2007. Útboð stuðli almennt að virkri samkeppni,enda fari í útboðum fram samkeppni milli aðila um tiltekin viðskipti semopinberir aðilar hafi boðið út. Þannig gefist fyrirtækjum í útboðum kostur á aðtaka þátt í útboðinu á jafnræðis- og samkeppnisgrundvelli. Meginregluropinberra innkaupa um hagkvæmni og samkeppni eigi því ekki við framkvæmdsamninga sem komist á í kjölfar útboðs. Jafnvelþótt talið yrði að stefndi hefði átt að gæta að hagkvæmni við framkvæmdsamningsins, sé á því byggt að hann hafi uppfyllt þær kröfur. Þannig hafihagkvæmni að öllu leyti verið tryggð við framkvæmd samningsins, enda hafitilboð Íslensku auglýsingastofunnar ehf. verið hagstæðast, bæði lægst að verðiog hafi fengið hæstu einkunn valnefndar, og hafi hún því verið valin til aðmóta grunnhugmyndafræði og mótun verkefnisins. Stefndihafnar því að hann hafi vanefnt samning aðilanna og byggir á því að kaup hans áþjónustu hafi verið bæði lögmæt og málefnaleg. Bendir stefndi á að tilgangurrammasamninga sé almennt ekki sá að mæla fyrir um tiltekna kaupskyldu kaupanda,heldur að slá föstum skilmálum einstakra samninga sem mögulega geti stofnastmilli aðila rammasamningsins, sbr. 16. tl. 2. gr. laga nr. 84/2007.Rammasamningur sé því nokkurs konar grind í kringum mögulega samningaframtíðarinnar milli aðila. Í rammasamningi stefnanda og stefnda sé ekki mæltfyrir um að stefnda sé skylt að kaupa nokkra þjónustu af stefnanda. Ísamningnum komi einungis fram skuldbindandi einingarverð stefnanda, án þess aðí því felist skuldbinding eða skylda til þess að gera tiltekna samninga viðstefnanda. Af rammasamningnum megi ráða að tilgangur hans sé sá að stefnandivinni einungis fyrir stefnda ef stefndi biður sérstaklega um það. Segi í 6. gr.samningsins að almennt skuli „umbeðið verk“ afhent eigi síðar en einni viku frápöntun. Sambærilegt ákvæði sé einnig í gr. 1.2.8 útboðslýsingar. Þar semstefndi hafi aldrei beðið stefnanda um að vinna verk á gildistíma samningsins,geti stefnandi ekki átt nokkra kröfu á hendur stefnda. Þaðan af síður hafistefndi vanefnt samning aðilanna, enda hvíli engin skylda á honum á grundvellisamningsins til að kaupa þjónustu af stefnanda. Þáhafnar stefndi því, að stefnandi hafi haft réttmætar væntingar um að stefndimyndi kaupa helming allrar þjónustu af honum. Eins og áður sé rakið, hafi veriðgert ráð fyrir því í útboðsskilmálum að einungis yrði samið við einn aðila ummótun á grunnhugmyndafræði verkefnisins. Ekki komi fram í útboðsgögnum hvaðahlutverki aðrir samningsaðilar hafi átt að gegna og verði því ekki annað ráðiðen að þeir hafi átt að vera nokkurs konar varasamningsaðilar. Stefndi hafivalið Íslensku auglýsingastofuna ehf. til að sjá um mótun á grunnhugmyndafræðiverkefnisins, að undangengnu ítarlegu og málefnalegu mati á framkomnumtilboðum. Íslenska auglýsingastofan ehf. hafi verið með lægsta tilboðið í öllumtilvikum og jafnframt fengið hæstu einkunnina hjá valnefndinni. Ef einungishefði verið samið við einn rammasamningshafa, hefði Íslenska auglýsingastofanehf. því augljóslega orðið fyrir valinu og tilboði stefnanda hefði þar meðverið hafnað. Sú ákvörðun að semja við tvo aðila leiði þó ekki sjálfkrafa tilþess að stefnda hafi borið að kaupa af stefnanda á grundvelli rammasamningsins.Ljóst sé, að í útboðinu hafi skilmálar rammasamningsins verið fastákveðnir,þ.e. einingarverð bjóðenda hafi verið skuldbindandi, og hafi verið sérstaklegatekið fram, bæði í útboðsskilmálum og rammasamningnum, að tilboðsfjárhæðir værufastar og miðuðu við samþykkt verks. Í slíkum tilvikum sé almenna reglan sú aðkaupandi hafi frjálsar hendur um að velja á milli rammasamningshafa, sbr. 1.málsl. 6. mgr. 34. gr. laga nr. 84/2007. Stefndi hafi valið að kaupa einungisþjónustu af Íslensku auglýsingastofunni ehf. og hafi þær ákvarðanir veriðbyggðar á málefnalegum forsendum, þ.e. verslað hafi verið við þannrammasamningshafa sem hafi boðið lægstu verðin og fengið hæstu einkunnvalnefndar. Meðvísan til framangreinds telur stefndi augljóst að sú ákvörðun hans að verslaeinungis við Íslensku auglýsingastofuna ehf. á grundvelli rammasamningsins enekki stefnanda hafi verið lögmæt og málefnaleg. Stefndibyggir sýknukröfu sína jafnframt á því að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti.Það sé almenn regla kröfuréttarins, sem meðal annars búi að baki ákvæði 1. mgr.32. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup, að annar samningsaðili glati réttitil að bera fyrir sig vanefnd eða annað réttarbrot viðsemjanda síns ef athugasemdumer ekki hreyft af slíku tilefni, án ástæðulauss dráttar. Efstefnandi hefur talið sig hafa réttmætar væntingar um að stefndi myndi kaupa afhonum þjónustu á grundvelli rammasamningsins, hljóti hann að hafa orðið þessvar mjög fljótlega eftir undirskrift samningsins að stefndi efndi ekki þámeintu skuldbindingu. Stefnandi hljóti í síðasta lagi að hafa gert sér greinfyrir þessu í síðasta lagi 31. desember 2012 þegar samningurinn leið undir lok.Stefnandi hafi hins vegar ekki borið fyrir sig vanefnd á samningnum fyrr en meðbréfi, dagsettu 5. september 2013, eða 21 mánuði frá því að tilboði hans vartekið og níu mánuðum eftir að samningurinn rann út. Með þessu tómlæti sínu hafistefnandi glatað þeim rétti sem hann telji sig hafa átt á hendur stefnda. Stefndibendir jafnframt á að stefnandi hafi ekki lagt fram nein sönnunargögn til þessað sýna fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna háttsemi stefnda. Ósannaðsé og óvíst að umrætt verk hefði skilað stefnanda hagnaði, auk þess sem stefnditelji að stefnandi hefði að öllu leyti getað takmarkað tjón sitt, t.d. með þvíað taka að sér önnur verkefni í stað þeirra sem hann telji sig hafa orðið af.Engra gagna njóti við að þessu leyti. Stefnandi verði að bera hallann af því oggeti hann ekki sótt bætur úr hendi stefnda vegna þeirrar vanrækslu sinnar. Lokshafi stefnandi ekki sýnt fram á að orsakasamband sé á milli meints tjóns hansog háttsemi stefnda. Þá sé meint tjón stefnanda ekki sennileg afleiðing afháttsemi stefnda. Upphafleg þrautavarakrafa stefnanda sé þannig með ölluósönnuð og sé því ekki hægt að fallast á kröfu hans um viðurkenningu á réttihans til vangildisbóta. Meðvísan til þess, sem að framan sé rakið, telji stefndi að allar ákvarðanir hansum framkvæmd rammasamningsins hafi verið í samræmi við lög. Stefndi hafni þvíaf þeim sökum að hafa vanefnt rammasamninginn án réttlætanlegra ástæðna.Stefndi sé því ekki skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda, enda hafi hann hvorkivaldið stefnanda tjóni né hafi hann viðhaft saknæma og ólögmæta háttsemi viðframkvæmd og efndir rammasamningsins. Skilyrði skaðabóta, hvort sem er ágrundvelli sakarreglunnar, 101. gr. laga nr. 84/2007, um opinber innkaup, eðaskaðabótareglna kröfuréttar, séu því ekki uppfyllt í málinu. Því séu ekkiskilyrði til að dæma stefnanda vangildisbætur. Um lagarök vísar stefndi til almennra reglna samninga- ogkröfuréttarins, m.a. um stofnun samninga, skuldbindingargildi loforða ogskaðabætur, bæði efnda- og vangildisbætur, almennra reglna skaðabótaréttarins,þ.e. sakarreglunnar og meginreglnanna um takmörkun tjóns, sennilega afleiðinguog orsakasamband, laga nr. 84/2007, um opinber innkaup, laga nr. 65/1993, umframkvæmd útboða, stjórnsýslulaga nr. 37/1993, almennra reglnastjórnsýsluréttarins, laga nr. 38/2010, um Íslandsstofu, almennra reglnakröfuréttar um réttaráhrif tómlætis, sbr. 32. gr. laga nr. 50/2000, umlausafjárkaup, og laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Kröfu ummálskostnað byggir stefndi á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferðeinkamála. VStefndi,íslenska ríkið, mótmælir öllum málatilbúnaði stefnanda sem röngum.Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann sé ekki réttur aðili að kröfugerðstefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Krafa stefnanda grundvallistá framlögðum samningi hans við meðstefnda Íslandsstofu. Stefndi sé hins vegarekki aðili að þeim samningi og beri því að sýkna hann af öllum kröfum stefnandasökum aðildarskorts. Engar sjálfstæðar málsástæður séu færðar framí stefnu um meinta bótaábyrgð stefnda og beri því að sýkna stefnda af öllumkröfum stefnanda. Stefnandihafi hvorki rökstutt né sannað að fyrir hendi séu grundvallarskilyrðin umsaknæma og ólögmæta háttsemi íslenska ríkisins, né með hvaða hætti meintarvanefndir meðstefnda Íslandsstofu leiði til bótaskyldu íslenska ríkisins. Meintbótaskylda stefnda, íslenska ríkisins, sé hvort tveggja órökstudd og ósönnuð ogberi því að sýkna stefnda, íslenska ríkið, af öllum kröfum stefnanda.Rammasamningur sé ekki samningur um verk,heldur umsaminn samningsrammi sem lagður verði til grundvallar ef til viðskiptakemur. Samningurinn feli ekki í sér skuldbindingu um viðskipti, heldur hitt aðsamningur sé til staðar sem hægt sé að grípa til þegar á þurfi að halda. Þettasamningsform sé vel þekkt, enda hafi Ríkiskaup gert töluvert af rammasamningumvið aðila sem hafi haft áhuga á viðskiptum við opinbera aðila án þess að þeirhafi leitt til viðskipta. Lög nr. 84/2007, um opinber innkaup, eigi ekkivið um rammasamning stefnanda og meðstefnda en þau gildi hins vegar umundirbúning og framkvæmd útboðs. Óumdeilt sé að réttilega hafi verið staðið aðöllu útboðsferlinu og í samræmi við lög. Þegar rammasamningur hafi veriðgerður, gildi um hann almennar reglur samninga- og kröfuréttar. Hvergi sé írammasamningi stefnanda og meðstefnda kveðið á um kaupskyldu meðstefnda og/eðastefnda á gildistíma hans, hvað þá að meðstefnda hafi verið skylt að ganga tilkaupa á þjónustu við stefnanda til jafns við Íslensku auglýsingastofuna ehf.Hvergi sé þar heldur að finna ákvæði þess efnis að bæta skuli stefnanda tjónsem hann kunni að verða fyrir vegna meints forsendubrests. Engin ákvæðisamningsins beri það með sér að seljandi þjónustu samkvæmt honum hafi réttmætarvæntingar til þess að samið verði við hann í samræmi við ákvæðirammasamningsins á samningstímanum. Tilgangur rammasamningsgerðar sé enda m.a.sá að ná fram hagstæðustu kjörum fyrir kaupanda þjónustunnar og skapa jafnræðimilli seljenda þjónustu. Engu jafnræði stefnanda hafi verið raskað.Stefndi bendir á að engin samskipti hafi áttsér stað milli stefnanda og meðstefnda frá því rammasamningurinn hafi veriðundirritaður og þar til hann hafi fallið úr gildi. Meðstefndi virðist ekki hafaóskað eftir þjónustu stefnanda og stefnandi hafi að sama skapi ekki boðið framþjónustu sína. Því sé mótmælt sem röngu að meðstefndi hafi hafnað því að gerasamninga um kaup á þjónustu stefnanda á grundvelli rammasamningsins. Stefnandihafi engum athugasemdum hreyft varðandi framkvæmd samningsins, né hafi hannhirt um framkvæmd hans, fyrr en að liðnu einu og hálfu ári eftir aðsamningurinn hafi fallið úr gildi. Hafi stefnandi átt einhverja kröfu á hendurstefnda vegna meintra samningsbrota, sé hún fallin niður fyrir tómlæti. Ummálskostnað vísar stefndi til 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.VIStefnandikrefst þess í máli þessu, að viðurkennd verði skaðabótaskylda beggja stefndugagnvart stefnanda vegna kostnaðar stefnanda við að undirbúa tilboð og takaþátt í rammasamningsútboði nr. 15134 og vegna kostnaðar við gerðrammasamnings nr. 332 „Ísland - alltárið“. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu. Eins og áður errakið var krafa þessi upphaflega þrautavarakrafa stefnanda í málinu en bæðiaðalkröfu hans og varakröfu var vísað frá dómi með dómi Hæstaréttar Íslands 10.mars sl. í máli nr. 149/2015.Báðirstefndu krefjast í greinargerðum sínum sýknu af kröfum stefnanda og byggja þákröfu í fyrsta lagi á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, ummeðferð einkamála. Stefndi Íslandsstofa vísar til þess að krafa stefnanda séskaðabótakrafa sem með réttu ætti aðeins að beina að meðstefnda, íslenskaríkinu. Stefndi, íslenska ríkið, vísar til þess að mál þetta grundvallist árammasamningi stefnanda og stefnda Íslandsstofu sem stefndi, íslenska ríkið, séekki aðili að. Umstefnda Íslandsstofu gilda lög nr. 38/2010. Af þeim verður ráðið aðÍslandsstofa hefur sjálfstæða stjórn og heyrir ekki beint undir ráðherra. Mælter fyrir um í 4. gr. laganna að Íslandsstofa hafi sjálfstæðan fjárhag og í 5.gr. eru tilteknir tekjustofnar Íslandsstofu. Því verður að líta svo á aðstefndi Íslandsstofa geti sjálfur átt aðild að dómsmáli um hagsmuni sína. Aðþessu virtu og jafnframt með vísan til þess að stefndi, íslenska ríkið, er ekkiaðili að þeim rammasamningi, sem kröfur máls þessa eiga rætur sínar að rekja til,verður hins vegar að fallast á það með stefnda, íslenska ríkinu, að hann eigiekki aðild að málinu samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Verður stefndi,íslenska ríkið, því þegar af þeirri ástæðu sýknað af kröfum stefnanda í máliþessu. Íljósi þessarar niðurstöðu verður hér eftir vísað til stefnda Íslandsstofu semstefnda. Fyrirliggur að stefndi lét í nóvember 2011 auglýsa rammasamningsútboð nr. 15134sem nefndist „Ísland - allt árið“. Tilgangur útboðsins var sá að koma ásamningi um hönnun og framleiðslu á markaðsefni, m.a. hönnun prentefnis,vefborða, myndbanda, umhverfisauglýsinga og efnis fyrir vefsíðu. Segir íútboðslýsingu að um sé að ræða rammasamningsútboð og að uppgefnar fjárhæðir séueingöngu til viðmiðunar, endanleg kaup til hvers seljanda á samningstíma kunniað verða meiri eða minni. Gert sé ráð fyrir því að rammasamningur verði gerðurvið allt að fimm bjóðendur. Kemur fram í grein 2.1 að stefnt sé að því að semjavið einn aðila um mótun á grunnhugmyndafræði verkefnisins og liggur fyrir og erþví ómótmælt að sú vinna kom í hlut Íslensku auglýsingastofunnar ehf. Á grundvelli rammasamningsútboðsins samdi stefndi viðtvö fyrirtæki, annars vegar við stefnanda og hins vegar við Íslenskuauglýsingastofuna ehf., um að veita þjónustu vegna markaðsherferðar með heitinu„Ísland – allt árið“. Rammasamningarnir voru að mestu efnislega samhljóða, þeiröðluðust gildi 10. janúar 2012 og giltu út árið. Í samningunum var heimild tilframlengingar í eitt ár í senn, að hámarki tvisvar sinnum. Rammasamningurstefnda við Íslensku auglýsingastofuna ehf. hefur samkvæmt gögnum málsins veriðframlengdur tvívegis og gilti til 31. desember 2014 en samningurinn viðsóknaraðila rann sitt skeið á enda 31. desember 2012. Öll kaup stefnda á grundvelli rammasamninganna munuhafa verið gerð við Íslensku auglýsingastofuna ehf. en engum viðskiptum varbeint til stefnanda. Stefnandi telur að hann hafi orðið af viðskiptum sem hann hefði með réttu átt að njóta semannar tveggja viðsemjenda stefnda á grundvelli útboðsins. Efnislegurágreiningur aðila snýst um það hvort stefndi hafi með þessu valdið stefnandabótaskyldu tjóni.Viðmat á því hvort stefndi hafi með gerð rammasamningsins skuldbundið sig til þessað kaupa þjónustu af stefnanda sem gagnaðila að umræddum samningi, svo semstefnandi heldur fram, verður að líta til þess, hvers eðlis samningurinn var ogjafnframt hvers efnis. Verður hér jafnframt að hafa í huga að ágreiningur málsþessa lýtur hvorki að framkvæmd stefnda við rammasamningsútboðið né val hans áþeim sem hann gekk til rammasamninga við. Uminnkaup á grundvelli rammasamninga segir í 2. mgr. 34. gr. laga nr. 84/2007, umopinber innkaup, að fylgja skuli ákvæðum 3. og 4. mgr. lagagreinarinnar, þarsem mælt er fyrir um takmarkaðan gildistíma rammasamnings og tekið fram aðsamningar á grundvelli hans, skuli rúmast innan skilmála hans. Síðan segir aðaðeins sé heimilt að gera einstaka samninga á grundvelli rammasamnings við þaufyrirtæki sem upphaflega voru aðilar rammasamnings og þá kemur fram að óheimiltsé að gera verulegar breytingar á skilmálum rammasamningsins. Jafnframt segir í6. mgr. 34. gr. að séu skilmálar rammasamnings ákveðnir, sé heimilt að geraeinstaka samninga við rammasamningshafa í samræmi við ákvæði rammasamningsins. Hvorkiverður af þessum ákvæðum né öðrum fyrirmælum laganna ráðið að kaupanda verkseða þjónustu samkvæmt rammasamningi sé skylt að eiga viðskipti við allaviðsemjendur sína samkvæmt samningnum, séu þeir fleiri en einn. Erurammasamningar enda í eðli sínu ekki samningar um tiltekin verk eða þjónustu,heldur verður fremur talið að með þeim sé settur rammi um viðskiptisamningsaðila ef til þeirra kemur á grundvelli rammasamningsins. Í 1. mgr. 2.gr. laga nr. 84/2007 er rammasamningur skilgreindur með þeim hætti að hann sésamningur sem einn eða fleiri kaupendur skuldbinda sig til að gera við eitt eðafleiri fyrirtæki í þeim tilgangi að slá föstum skilmálum einstakra samninga semgerðir verða á tilteknu tímabili, einkum að því er varðar verð og fyrirhugaðmagn, ef við á. Í ljósi alls framangreinds verður ekki fallist á það meðstefnanda, að orðfærið „... samninga sem gerðir verða ...“ beri að skiljaþannig að kaupandi þjónustu hafi með gerð rammasamningsins skuldbundið sig tilþess að eiga viðskipti við alla gagnaðila sína að samningnum. Íumræddum rammasamningi stefnda við stefnanda er því lýst í 2. gr. aðsamningurinn taki til hönnunar og framleiðslu á markaðsefni í takt við áherslurverkefnisins „Ísland – allt árið“, eins og það sé sett fram í tilboði seljanda.Síðan segir: „Viðfangsefni sem hér um ræðir eru meðal annars: hönnun áheildarútliti Íslands – allt árið, alls prentefnis, vefborða ogumhverfisauglýsinga, sem og fyrir vefsíðu ...“ Einnig er í samningnum fjallaðum verð og tilgreint að tilboðsfjárhæðir séu fastar. Jafnframt er tekið fram aðfjárhæðirnar séu miðaðar við samþykkt verkhluta. Síðan er gerð grein fyrirverðlista bjóðanda, auk þess sem þar er að finna m.a. ákvæði um greiðslur,afhendingarskilmála, samskipti á samningstíma, vanefndir, uppsögn, févíti,framsal réttinda og skuldskeytingu. Ekkier í framlögðum rammasamningum við stefnanda og Íslensku auglýsingastofuna ehf.að finna sérstök ákvæði sem kveða á um kaupskyldu stefnda gagnvartsamningsaðilum hans. Þá verður að fallast á það með stefnda að slík skyldaverði heldur ekki lesin út úr ákvæðum rammasamnings málsaðila að öðru leyti.Líta verður svo á að rammasamningur hans við stefnanda geti ekki skuldbundiðstefnda að þessu leyti nema að því er varðar þá samninga sem gerðir séu ágrundvelli hans. Fyrir liggur að engir slíkir samningar voru gerðir viðstefnanda á samningstímanum. Að þessu virtu og með hliðsjón af öllu framangreinduþykir því ekki unnt að fallast á það með stefnanda að stefndi hafi vanefntrammasamning sinn við stefnanda með því að leita ekki eftir viðskiptum viðstefnanda á grundvelli hans né að hafa ekki framlengt samninginn, enda erhvergi í samningnum að finna ákvæði um skyldu stefnanda í þá veru. Þá verðurekki heldur fallist á það sjónarmið stefnanda að stefndi hafi brotið gegnákvæðum 34. gr. laga nr. 84/2007 með því að hafa ekki látið fara fram örútboðmilli rammasamningshafa, enda hefur stefnandi hvorki rökstutt það sjónarmiðsitt með haldbærum hætti né sýnast hafa verið skilyrði til þess. Loks verðurekki talið að ákvæði 45. gr. laganna um forsendur kaupanda fyrir vali tilboðsog ákvæði 72. gr. laganna, sem fjallar um mat á hagkvæmasta boði, komi tilálita í málinu, enda lýtur ágreiningur þess hvorki að framkvæmd stefnda viðrammasamningsútboðið né val hans á þeim sem hann gekk til rammasamninga við,svo sem áður er getið. Einsog að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að stefnda hafi ekki boriðskylda til þess samkvæmt margnefndum rammasamningi aðila að beina innkaupumsínum að stefnanda. Að því virtu og með hliðsjón af því, sem áður var rakið umeðli rammasamninga, verður ekki fallist á það með stefnanda að hann hafi máttgera sér lagalegar eða réttmætar væntingar um að stefndi myndi beina innkaupumsínum eða hluta þeirra til hans á grundvelli rammasamnings aðila. Eftir ölluframangreindu verður skaðabótaskylda stefnda ekki byggð á ákvæðum 101. gr. laganr. 84/2007. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu verður þar af leiðandi ekkifallist á það með stefnanda að stefndi hafi við framkvæmd rammasamningsinsbrotið gegn meginreglum stjórnsýsluréttarins eða meginreglum kröfu-, samninga-og skaðabótaréttarins að öðru leyti, svo sem stefnandi byggir kröfu sína á ístefnu. Íljósi alls þess, sem að framan er rakið, er það niðurstaða dómsins að þegar afframangreindum ástæðum beri að sýkna báða stefndu af endanlegum kröfumstefnanda í máli þessu. Þráttfyrir þessa niðurstöðu þykir rétt að hver aðili beri sinn kostnað af málinu.ArnfríðurEinarsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan.D Ó M S O R Ð :Stefndu,Íslandsstofa og íslenska ríkið, eru sýkn af dómkröfum stefnanda, Fítons ehf., ímáli þessu. Málskostnaðurfellur niður.
|
Mál nr. 74/2015
|
Umboðssvik Bókhaldsbrot Ársreikningur Endurskoðandi Einkahlutafélag Réttindasvipting Skilorð
|
Ákærðu X, V og U voru bornir sökum um umboðssvik með því að hafa í störfum sínum sem stjórnendur M ehf. misnotað aðstöðu sína og valdið félaginu verulegri fjártjónshættu þegar þeir létu það fjármagna efndir á samningum sem X og V gerðu í desember 2005 við A um sölu þeirrar síðarnefndu á hlutafé í þremur tilteknum félögum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt hljóðan sinni hefðu umræddir samningar engar skuldbindingar lagt á M ehf., heldur eingöngu á X og V. Þrátt fyrir það hefði M ehf. verið látið efna samninga þeirra við A og í því skyni greitt henni samtals 5.195.721.859 krónur. Hefðu ákærðu með þessu misnotað aðstöðu sína hjá M ehf. Þá var ekki fallist á að M ehf. hefði verið nægilega varið fyrir fjártjóni vegna þessara ráðstafana og sérstaklega vísað til þess að kröfuréttindi M ehf. á hendur MIE Ltd. hafi verið orðin tóm og því einskis virði. Samkvæmt þessu voru ákærðu X, V og U sakfelldir fyrir umboðssvik. Ákærðu X, V og U voru einnig sakfelldir fyrir meiri háttar brot gegn lögum nr. 145/1994 um bókhald með því að hafa ekki í tilteknum tilvikum hagað bókhaldi M ehf. á nægilega skýran, öruggan og aðgengilegan hátt á grundvelli áreiðanlegra og fullnægjandi gagna. Þá voru þeir sakfelldir fyrir meiri háttar brot gegn lögum nr. 3/2006 um ársreikninga með því að hafa í störfum sínum í sameiningu rangfært efnahagsreikninga, sem hafi verið hluti af ársreikningum M ehf. og samstæðureikningum fyrir samstæðu M ehf. fyrir árin 2006 og 2007, og hagað gerð þeirra þannig að reikningsskilin hafi ekki gefið glögga mynd af rekstrarafkomu og eignabreytingum á umræddum reikningsárum. Þannig hefðu ákærðu meðal annars talið til eignar í ársreikningum kröfur sem svöruðu til greiðslna til A án þess að fyrir lægi peningalán, viðskipti eða undirritaður lánssamningur. Ákærðu Y og Z voru sakfelld fyrir meiri háttar brot gegn lögum nr. 3/2006 og lögum nr. 18/1997 um endurskoðendur, sbr. lög nr. 79/2008 um sama efni, með því að hafa hagað störfum sínum við endurskoðun ársreikninga M ehf. og samstæðu félagsins fyrir árin 2006 og 2007 í ósamræmi við góða endurskoðunarvenju. Í dómi Hæstaréttar kom fram að vanræksla Y og Z að þessu leyti hefði leitt til þess að rangfærslur í reikningsskilum M ehf. um kröfur félagsins hafi staðið óátaldar. Ákærðu Y, Z og X voru aftur á móti sýknuð af þeim sakargiftum að hafa brotið gegn ákvæðum laga nr. 18/1997 og 79/2008 með því að rækja ekki endurskoðunarstörf sín fyrir M ehf. eftir góðri endurskoðunarvenju og beita þar ekki viðurkenndum aðferðum eftir leiðbeinandi reglum alþjóðasamtaka endurskoðenda. Í dómi Hæstaréttar var rakið að þótt háttalag þeirra kynni að hafa strítt gegn góðri endurskoðunarvenju yrði í umræddum lögum ekki fundin tæk heimild til að leggja á refsingu fyrir þá háttsemi sem þeim var gefin að sök. Í þeim efnum væri enn síður fært að byggja á ótilgreindum leiðbeinandi reglum alþjóðasamtaka endurskoðenda.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir MarkúsSigurbjörnsson, Benedikt Bogason, Greta Baldursdóttir, Ólafur Börkur Þorvaldssonog Viðar Már Matthíasson.Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 13. janúar2015 af hálfu ákæruvaldsins og krefst þess að ákærðu verði sakfelld fyrir þá háttsemi, sem þeim er gefin að sökí ákæru, og þau dæmd til refsingar. Einniger þess krafist að ákærðu W, Y og Z verði svipt löggildingu til endurskoðunarstarfa.Ákærði X krefstþess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi að því er sig varðar, en tilvara að héraðsdómur verði staðfestur.Ákærði V krefstaðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að sér verði gerð vægastarefsing sem lög leyfi.Ákærði U krefst staðfestingar héraðsdóms. Ákærða W, Y og Z krefjast þess hvert fyrir sitt leyti aðallegaað héraðsdómur verði staðfestur, en til vara að kröfu um sviptingu réttindaverði hafnað og viðurlög ákveðin svo væg sem lög leyfi.IMál þetta á rætur að rekja til þess aðFjármálaeftirlitið beindi 25. mars 2009 tilkynningu til sérstaks saksóknara ágrundvelli 1. mgr. 12. gr. laga nr. 87/1998 um opinbert eftirlit meðfjármálastarfsemi, þar sem greint var frá því að Fjármálaeftirlitið teldiástæðu til að ætla að forsvarsmenn Sjóvár-Almennra trygginga hf. og eftiratvikum fleiri, „svo sem fulltrúar Milestone og annarra tengdra aðila hafi meðrefsiverðum hætti gerst brotlegir við lög.“ Með vísan til 3. mgr. 2. gr. laganr. 135/2008 um embætti sérstaks saksóknara, eins og ákvæðið hljóðaði á þeimtíma, leitaði hann 27. mars 2009 að fenginni þessari tilkynningu ákvörðunarríkissaksóknara um hvort sérstakur saksóknari skyldi fara með málið.Ríkissaksóknari greindi í bréfi 31. sama mánaðar frá þeirri ákvörðun sinni aðsérstakur saksóknari skyldi fara með málið, sem varðaði á þeim tíma aðeinsvátryggingafélagið. Að þessu fengnu hófst rannsókn lögreglu, en á meðan húnstóð yfir barst sérstökum saksóknara 20. desember 2010 tilkynning skiptastjóraí þrotabúi Milestone ehf. samkvæmt 84. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskiptio.fl. um ætlaða refsiverða háttsemi fyrirsvarsmanna félagsins. Tók rannsóknmálsins upp frá því jafnframt mið af þeirri tilkynningu, en að rannsókn lokinnihöfðaði sérstakur saksóknari málið með ákæru 5. júlí 2013.Á þeim tíma, sem ríkissaksóknari tók ákvörðunina 31.mars 2009, var verksvið sérstaks saksóknara afmarkað með 1. mgr. 1. gr. laganr. 135/2008 á þann hátt að það tæki til rannsóknar á grun um refsiverðaháttsemi í aðdraganda, tengslum við og kjölfar atburða, sem leiddu tilsetningar laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegnasérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., og þess ástands sem þá skapaðist áfjármálamarkaði, hvort sem það tengdist starfsemi fjármálafyrirtækja, annarralögaðila eða einstaklinga, og eftir atvikum að fylgja rannsókn eftir meðsaksókn. Samkvæmt 3. mgr. 2. gr. laga nr. 135/2008, eins og þau hljóðuðu á þeimtíma, hafði sérstakur saksóknari stöðu og almennar heimildir lögreglustjórasamkvæmt lögreglulögum og ákæruvald í málum, sem féllu undir 1. gr. laganna. Áttiþað undir ríkissaksóknara samkvæmt 3. mgr. 2. gr. laganna að taka ákvörðun umhvort sérstakur saksóknari færi með mál eða annar ákærandi ef háttsemin, semmálið tæki til, fól í sér annað eða önnur brot en þau, sem sérstaki saksóknarinnfór með eftir 1. gr. laganna, en jafnframt var ríkissaksóknara þar falið aðleysa úr ágreiningi, sem kynni að rísa um valdsvið sérstaks saksóknara ogannarra ákærenda. Meðan á lögreglurannsókn málsins stóð var 1. mgr. 1. gr. laganr. 135/2008 tvívegis breytt, fyrst með 1. gr. laga nr. 52/2010 og síðan 1. gr.laga nr. 82/2011, en að orðnum þeim breytingum var valdsvið sérstaks saksóknaraafmarkað þannig að undir hann ætti að rannsaka grun um refsiverða háttsemi, semtengst hefði starfsemi fjármálafyrirtækja og þeirra sem átt hefðu hluti í þeimfyrirtækjum eða farið með atkvæðisrétt í þeim. Sömuleiðis grun um refsiverðaháttsemi stjórnenda, ráðgjafa og starfsmanna fjármálafyrirtækja og þeirraannarra, sem komið hefðu að starfsemi fyrirtækjanna. Að auki ætti undir sérstakansaksóknara að rannsaka grun um alvarleg brot gegn 109. gr., 128. gr., 129. gr.,179. gr., 247. gr., 248. gr., 249. gr., 250. gr., 253. gr., 254. gr., 262. gr.,264. gr. og 264. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, alvarleg brot gegnskatta- og tollalögum, brot gegn lögum sem vörðuðu gjaldeyrismál, samkeppni,verðbréf, lánsviðskipti, umhverfisvernd, vinnuvernd, stjórn fiskveiða og grunum önnur alvarleg, óvenjuleg eða skipulögð fjármunabrot, sem tengdustatvinnurekstri eða verslun og viðskiptum. Fór sérstakur saksóknari jafnframtmeð ákæruvald í slíkum málum.Þegar sérstakur saksóknari hóf eftir ákvörðunríkissaksóknara rannsókn þessa máls, sem á þeim tíma sneri að öðrum atriðum enákæran í málinu tekur til, hafði sérstakur saksóknari almennar heimildirlögreglustjóra til slíkra aðgerða. Meðan á rannsókninni stóð og áður en ákæravar gefin út var lögum nr. 135/2008 samkvæmt áðursögðu breytt á þann hátt aðengin tvímæli geta leikið á að ákæruvald í málinu eigi undir sérstakansaksóknara. Þegar af þessum sökum verður hafnað aðalkröfu ákærða X um að málinuverði vísað frá héraðsdómi að því er hann varðar.IIAf gögnum málsins verður ráðið að Milestone ehf. hafiverið stofnað á árinu 1988 og borið þá annað heiti, sem var breytt í þetta horf2004. Við þá breytingu munu hluthafar í félaginu hafa verið bræðurnir ákærðu X ogV og systir þeirra, A. Hlutafé í félaginu var á þeim tíma 50.000.000 krónur, ená aðalfundi 20. maí 2005 var það hækkað í 2.000.000.000 krónur ásamt því aðstjórn félagsins var þar heimilað tímabundið til 30. apríl 2006 að hækka þaðenn frekar um allt að 900.000.000 krónur með útgáfu nýrra hluta. Á aðalfundinum20. maí 2005 voru hluthafarnir þrír öll endurkjörin í stjórn, auk þess semákærði Z og vinnuveitandi hans, KPMG endurskoðun hf., var endurkjörinnendurskoðandi félagsins. Þá var á fundinum staðfest ráðning ákærða U í stöðuframkvæmdastjóra félagsins, en áður hafði verið gerður ráðningarsamningur viðhann um það starf 24. desember 2004, sem síðar var leystur af hólmi með nýjumráðningarsamningi 1. september 2006, þar sem starfsheiti ákærða var breytt íforstjóra. Á aðalfundinum 20. maí 2005 var jafnframt staðfest að ákærði X létiaf starfi framkvæmdastjóra félagsins, en honum og ákærða U var þar veittprókúruumboð fyrir það. Eins og nánar greinir hér síðar neytti stjórn Milestoneehf. 22. júní 2005 heimildarinnar, sem henni var veitt á aðalfundinum 20. maí samaár, með því að ákveða að hækka hlutafé í félaginu um 857.000.000 krónur og var þannighlutaféð upp frá því samtals 2.857.000.000 krónur.Samkvæmt samþykktum fyrir Milestone ehf., semstaðfestar voru á hluthafafundi sem einnig mun hafa verið haldinn 20. maí 2005,var tilgangur félagsins „eignarhald í öðrum félögum og fjárfestingarstarfsemi,inn- og útflutningur, leigu- og lánastarfsemi, rekstur fasteigna og annarskyldur rekstur.“ Um þær mundir hafði Milestone ehf. keypt 66,7% hlutabréfa í Sjóvá-Almennumtryggingum hf. Í ársreikningi 2005, sem gerður var fyrir samstæðu Milestoneehf. 31. mars 2006, var Sjóvá-Almennar tryggingar hf. talið dótturfélagMilestone ehf., en tíu önnur félög voru þar nefnd hlutdeildarfélög, FragranceInvestments ehf., Íslensk endurtrygging hf., Klasi hf., Securitas hf.,SJ-fasteignir ehf., SJ-fjármögnun hf., Tónlistarfélagið Litur ehf., Þáttureignarhaldsfélag ehf. og 33 ehf. auk erlenda félagsins Inglewood Ltd. Að aukiátti félagið á þeim tíma meðal annars 9,57% hlutabréfa í Íslandsbanka hf., semsíðar fékk heitið Glitnir banki hf., 5,79% hlutabréfa í HB Granda hf. og 2,63%hlutabréfa í Actavis hf., sem í gögnum málsins er jafnframt stundum nefntActavis Group hf. Eftir gögnum málsins keypti Milestone ehf. í maí 2006 síðan 33,3%hlutabréfa í Sjóvá-Almennum tryggingum hf. og í júní sama ár öll hlutabréf í L&Heignarhaldsfélagi ehf., sem mun hafa átt 99% hlutabréfa í Lyf og heilsu hf.,auk þess að standa í desember 2006 að stofnun Askar Capital hf., þar semMilestone ehf. mun hafa átt 85% hlutabréfa. Í árslok 2006 átti þannig Milestoneehf. öll hlutabréf í Sjóvá-Almennum tryggingum hf., svo og Sjóvá-Almennumlíftryggingum hf. og Sjóvá fjármögnun hf. Á árinu 2007 seldi Milestone ehf.talsverðan hluta af hlutabréfum sínum í Glitni banka hf. auk allra hlutabréfasinna í Actavis hf., en eignaðist gegnum dótturfélag sitt, Racon Holdings AB, sænsktvátryggingafélag og fjárfestingarbanka, Invik & Co. AB, ásamt dótturfélögumþess félags víða erlendis, sem síðar var gefið heitið Moderna Finance AB. Meðalannars vegna þessara viðskipta jukust heildareignir samstæðu Milestone ehf. áárinu 2007 þannig að bókfært verð þeirra í efnahagsreikningi í lok þess árs nam391.627.000.000 krónum í stað 170.075.000.000 króna í byrjun ársins, en skuldirjukust á hinn bóginn úr 126.348.000.000 krónum í ársbyrjun í 322.114.000.000 krónurí árslok.Þegar hér var komið sögu gegndi ákærði U sem fyrr starfiforstjóra Milestone ehf., en aðrir helstu starfsmenn félagsins voru þá B, semgerðist aðstoðarforstjóri á árinu 2006 en hafði áður starfað sem hæstaréttarlögmaðurog prófessor í lögum við Háskólann í Reykjavík, C, sem var fjármálastjórifélagsins frá 2006, D, sem hóf störf hjá félaginu snemma árs 2007 en hafði áðurstarfað sem endurskoðandi hjá KPMG endurskoðun hf., og E lögfræðingur, semeinnig hóf störf hjá Milestone ehf. í byrjun árs 2007 og hafði áður unnið hjá KPMGendurskoðun hf. Í málinu liggur fyrir að fáir aðrir hafi starfað hjá Milestoneehf., en ákærðu X og V hafi sem stjórnarmenn í félaginu báðir haft starfstöð íhúsakynnum þess. Að öðru leyti ber að geta þess að F, sem starfaði hjá félagi ífullri eigu Milestone ehf. með heitinu Amarel ehf., annaðist færslu á bókhaldi Milestoneehf. á þeim tíma, sem málið varðar. D hafði í fyrra starfi sínu hjá KPMGendurskoðun hf. áritað ársreikninga Milestone ehf. fyrir árið 2005 ásamt ákærða Z, enársreikninga félagsins fyrir 2006 og síðar árituðu ákærðu Z og Y sem starfsmennsama endurskoðunarfyrirtækis. Eins og nánar greinir hér síðar vann ákærða W jafnframtsem starfsmaður sama fyrirtækis ásamt ákærðu Z og Y að endurskoðunreikningsskila Milestone ehf. fyrir árið 2006 og síðar.Síðar verður gerð grein fyrir rás ýmissa atburða ístarfsemi Milestone ehf. á árunum frá 2005, en þess er hér að geta að á fundistjórnar félagsins 7. janúar 2009 gerði forstjóri þess grein fyrir vinnu við„fjárhagslega endurskipulagningu sem staðið hefur yfir hjá félaginu frá því aðíslensku bankarnir hrundu í október 2008.“ Í fundargerð sagði að eftir langarviðræður við skilanefnd Glitnis banka hf. og aðra kröfuhafa lægju fyrir drög aðsamkomulagi, en næði þessi endurskipulagning fram að ganga yrði að breytasamþykktum félagsins þannig að stjórnarmenn yrðu fimm, hlutafé yrði lækkað í4.000.000 krónur og gefin yrðu út áskriftarréttindi. Tæki áætlun um þessaendurskipulagningu til allra lánardrottna. Á stjórnarfundi 26. febrúar 2009 vargreint frá því að Glitnir banki hf. hafi horfið frá stuðningi við áætlun umfjárhagslega endurskipulagningu Moderna Finance AB. Stjórnin hafi því samþykktað taka fram komnum tilboðum í nánar tilgreind félög í eigu Moderna Finance AB,svo og að Milestone ehf. keypti Sjóvá-Almennar tryggingar hf. af ModernaFinance AB fyrir 1 sænska krónu og Sjóvá-Almennar tryggingar hf. keypti AskarCapital hf. fyrir sömu fjárhæð. Loks hafi stjórnin samþykkt að bjóðalánardrottnum Milestone ehf. að „yfirtaka allt hlutafé“ í félaginu til að„fylgja eftir fjárhagslegri endurskipulagningu á Sjóvá og Askar Capital.“ Áfundi stjórnarinnar 15. mars sama ár var samþykkt að selja Moderna Finance ABtil Glitnis banka hf. til uppgjörs á tiltekinni kröfu, svo og að hverfa frá þvíað Milestone ehf. keypti Sjóvá-Almennar tryggingar hf. Tíu dögum síðar vorukynnt á stjórnarfundi drög að frumvarpi til nauðasamnings fyrir Milestone ehf.og beiðni um heimild til nauðasamningsumleitana. Í frumvarpinu væri ráðgert aðlánardrottnar fengju „u.þ.b. 6% af kröfum sínum greiddar“ með því að eignastallt hlutafé í Milestone ehf., en kröfur lægri en 1.000.000 krónur yrðugreiddar að fullu og væri sú fjárhæð jafnframt lágmarksgreiðsla upp í allarkröfur. Samþykkt var að leita nauðasamnings samkvæmt þessu. Á stjórnarfundi 20.apríl 2009 var fært í fundargerð að enn væri beðið afstöðu Glitnis banka hf.til nauðasamningsumleitana félagsins, en dráttur hafi orðið á svari bankans oghafi hann einnig „tekið yfir eignir Moderna Finance“. Um niðurstöðu bankans íþessum efnum liggur ekkert frekar fyrir í málinu, en samkvæmt kröfu stjórnarMilestone ehf. var félagið tekið til gjaldþrotaskipta 18. september 2009.2Milestone Import Export Ltd. var skráð 25. nóvember 2002 ífyrirtækjaskrá Bresku Jómfrúareyja, en þann dag var gerður stofnsamningur fyrirfélagið, samþykktir þess undirritaðar af starfsmanni Caribbean CorporateServices Ltd. á Tortola og stofnfundur haldinn. Á þeim fundi mun TargusManagers Ltd., með aðsetur á Seychelleseyjum, hafa verið falin stjórn MilestoneImport Export Ltd. Samkvæmt hlutaskrá í félaginu fengu ákærðu X og V ásamt A útgefinhlutabréf í félaginu 9. maí 2003, ákærði X að nafnverði 403 bandaríkjadalir,ákærði V að nafnverði 317 bandaríkjadalir og A að nafnverði 280bandaríkjadalir, en þannig mun heildarhlutafé í félaginu hafa numið 1.000bandaríkjadölum. Eftir hlutaskránni framseldu þau hlutabréf sín 2. janúar 2004,ákærði X til Nordic Pharma Invest Ltd., ákærði V til Pargo Inc. og A til WikoS.A., en þessi þrjú félög voru samkvæmt hlutaskránni með aðsetur á Tortola ogvirðast þau hafa verið í eigu framseljendanna. Á stjórnarfundi í Milestone Import Export Ltd. 9. maí 2003hvarf Targus Managers Ltd. úr stjórn félagsins og tók þar sæti í staðinn G búsettur í Luxembourg. Sá maður sagði sig úrstjórninni 25. nóvember sama ár og komu í hans stað H ogI, báðar með aðsetur á nánar tilgreindum stað í Panama. Þær undirrituðu 26.janúar 2004 sem stjórnarmenn í Milestone Import Export Ltd. umboð handa ákærðu Xog V ásamt A til að geta í sameiningu og án takmarkana gert hvers kynsráðstafanir í nafni félagsins. Samkvæmt gögnum um skráningu stjórnarmanna ífélaginu gengu H og I úr stjórninni 30. september 2005 og tóku þá sæti þeirra J og K, bæði með aðsetur á sama stað í Panama og fyrristjórnarmennirnir. Af gögnum málsins verður ekki annað séð en að stjórnfélagsins hafi verið óbreytt upp frá þessu.Í málinu liggur fyrir skjal með fyrirsögninni „MilestoneImport Export Ltd. áætlaður efnahagsreikningur 02.02.2005“, en að öðru leytivar það ekki dagsett og ber það ekki með sér frá hverjum það stafaði. Samkvæmtþessum efnahagsreikningi voru heildareignir félagsins á þeim tíma að andvirði19.089.859.000 krónur. Þar af var verðmæti eignarhluta í öðrum félögum talið 16.212.657.000krónur, en samkvæmt sundurliðun á þeirri fjárhæð í skýringum við reikninginnvar þar um að ræða alla hluti í L&H eignarhaldsfélagi ehf. og nánar tilgreindurfjöldi hluta í Actavis hf., Íslandsbanka hf., KB banka hf. og Atorku hf., sem íýmsum gögnum málsins er einnig nefnt Atorka Group hf., auk félags með heitinu„BG Capital“. Að öðru leyti var talið til eignar skuldabréf útgefið afMilestone ehf. að andvirði 1.786.945.000 krónur, viðskiptakrafa á hendurL&H eignarhaldsfélagi ehf. að fjárhæð 249.807.000 krónur og 840.450.000krónur vegna handveðsettrar innstæðu á bankareikningi. Skuldir voru samtals9.996.184.000 krónur, þar af 7.849.070.000 krónur við nánar tilgreinda íslenskabanka eða erlend útibú þeirra og skuldabréfalán að fjárhæð 2.147.114.000 krónurfrá „Inglewood“. Eigið fé var sagt að fjárhæð 9.093.676.000 krónur, þar af30.000.000 krónur í hlutafé.Hér á eftir verður greint frá helstu atriðunum semráðin verða af gögnum málsins um starfsemi Milestone Import Export Ltd. áárunum frá 2005, en í ýmsum þessum gögnum var félagið nefnt Milestone Ltd. Meðákvörðun dómstóls á Bresku Jómfrúareyjum 11. apríl 2011 var félagið tekið tilgjaldþrotaskipta samkvæmt kröfu þrotabús Milestone ehf. Samkvæmt skýrsluskiptastjóra í þrotabúi Milestone Import Export Ltd. til kröfuhafa 10. júní2011 og bréfi hans 3. apríl 2012 virðast engar eignir hafa komið fram viðgjaldþrotaskiptin, en um frekari framvindu þeirra liggur ekkert fyrir í málinu.3Leiftri Ltd. var fyrir atbeina Belmont Trust Ltd. áTortola skráð í fyrirtækjaskrá Bresku Jómfrúareyja 25. maí 2005 og var þann daggerður stofnsamningur fyrir félagið og samþykktir. Samkvæmt stofnsamningnum áttiað stjórna starfsemi félagsins frá Jersey á Ermasundseyjum og var tekið þarfram að hlutafé í því skyldi vera að nafnverði 39.733 evrur. Í samþykktunumvoru meðal annars ákvæði um stjórn félagsins, sem skyldi skipuð fimm mönnum,þremur „Executive Directors“ og tveimur „Non-Executive Directors“. Hlutverkþeirra síðarnefndu skyldi lúta að eftirliti ásamt því að þeir yrðu að samþykkjahvers kyns meiri háttar ráðstafanir eða fjárfestingar, en til þeirra töldustráðstafanir eða fjárfestingar sem vörðuðu hagsmuni umfram 10.000 evrur. Gætistjórn ekki tekið ákvörðun um slíka hagsmuni nema með atbeina að minnsta kostieins „Executive Director“ og eins „Non-Executive Director“. Tekið var fram aðstjórnarfundi mætti halda hvar sem hentugt væri fyrir stjórnarmenn, en þó ekkiundir nokkrum kringumstæðum á Íslandi. Skyldi litið svo á að fundur, semhaldinn væri á Íslandi, hefði aldrei farið fram og skyldu allar ákvarðanir áslíkum fundi taldar ógildar. Belmont Trust Ltd. gaf út yfirlýsingu 26. maí 2005, þarsem staðfest var að L, M og N hafi ásamt ákærðu X ogU tekið sæti í stjórn Leiftra Ltd. Í fundargerð frá fyrsta fundi stjórnarinnar,sem haldinn var 2. júní 2005, kom fram að þrír fyrstnefndu stjórnarmennirnirværu „Executive Directors“ í félaginu, en þeir tveir síðastnefndu„Non-Executive Directors“. Af gögnum málsins verður ekki séð hvernig í öndverðuhafi verið háttað eignarhaldi að hlutabréfum í Leiftra Ltd., en með samningi16. nóvember 2005 fólu ákærðu X og V ásamt A, sem þar voru nefnd eigendurfélagsins, Basel Corporate Services Ltd. að fara með daglega stjórn þess.Í nánari lýsingu atvika hér í framhaldinu verður vikiðað breytingum sem urðu upp frá þessu á eignarhaldi að hlutabréfum í LeiftraLtd. og stjórn félagsins, en þess er að geta að allir hlutir í félaginu munu ídesember 2011 hafa verið framseldir manni, sem kemur að öðru leyti ekki viðsögu í málinu. Ekkert liggur fyrir um afdrif félagsins eftir þann tíma.IIIÁ fyrsta fundi stjórnar Leiftra Ltd., sem haldinn var 2.júní 2005 og áður var getið, var samþykkt að félagið gerði samning um lánótiltekinnar fjárhæðar við Milestone Import Export Ltd. til að kaupa af þvífélagi fyrir ótilgreint verð hlutabréf í Atorku hf., Actavis hf. og Íslandsbankahf. ásamt framvirkum samningum um kaup á hlutabréfum í síðastnefndum tveimurfélögum, en einskis var nánar getið um fjölda hlutbréfa sem þessi viðskiptiættu að taka til. Jafnframt var samþykkt að þessi hlutabréf og framvirkusamningarnir yrðu afhentir til að kaupa nýtt hlutafé í Milestone ehf. aðnafnverði 857.000.000 krónur. Yrðu þessi verðmæti metin í þeim kaupum semgreiðsla á 3.430.101.744 krónum, en til viðbótar yrði greitt í reiðufé4.204.246.608 krónur fyrir þetta nýja hlutafé. Ekki var minnst á hvaðan þaðreiðufé myndi koma, en tekið var fram að samningar félagsins við Milestone ehf.væru til skoðunar hjá lögmanni á Bresku Jómfrúareyjum og kynnu þeir að takaminni háttar breytingum eftir hana. Á næsta fundi stjórnar Leiftra Ltd. 22.júní 2005 var aftur fjallað um framangreind viðskipti. Þar var tilteknumstjórnarmönnum veitt umboð til að undirrita lánssamning við Milestone ImportExport Ltd. auk þess sem samþykkt var að kaupa af því félagi 49.982.963 hluti íActavis hf. fyrir 2.014.313.426 krónur, 45.286.234 hluti í Atorku hf. fyrir 276.246.027krónur og 82.800.000 hluti í Íslandsbanka hf. fyrir 1.084.680.000 krónur. Í málinu liggur fyrir samningur milli Leiftra Ltd. semlántaka og Milestone Import Export Ltd. sem lánveitanda um lán að fjárhæð7.634.348.352 krónur. Samkvæmt samningnum átti lánið að bera svonefnda LIBORvexti án nánari tilgreiningar með 2,5% álagi og koma til endurgreiðslu í einulagi innan árs frá dagsetningu samningsins. Samningurinn var undirritaður afhálfu Leiftra Ltd. 22. júní 2005, en á hinn bóginn af ákærða X einum fyrir höndMilestone Import Export Ltd. 3. nóvember 2005. Samkvæmt yfirlýsingu 13. júní2006, sem var undirrituð af C fyrir hönd síðastnefnds félags og ákærða U vegnaLeiftra Ltd., var gildistími þessa lánssamnings framlengdur til 31. desember2008.2Á fundi stjórnar Milestone ehf. 22. júní 2005 var sem fyrrsegir ákveðið að neyta heimildar samkvæmt samþykktum félagsins til að hækkahlutafé í því um 857.000.000 krónur. Í fundargerð kom fram að samningur hafiverið gerður um kaup Leiftra Ltd. á þessum nýju hlutum, en fyrir þá yrði greitt„með reiðufé, að fjárhæð kr. 4.204.246.608, auk annarra verðmæta eins ogskýrsla stjórnar ber með sér, samtals að verðmæti kr. 3.430.101.745.“ Hafihlutirnir í Milestone ehf. verið „keyptir á genginu 8,91, sem samsvarar markaðsverðihlutanna.“ Skýrslan sem vísað var til í fundargerðinni bar fyrirsögnina:„Skýrsla stjórnar Milestone ehf. sbr. 26. gr., sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr.138/1994“, en hún var undirrituð 22. júní 2005 eins og fundargerðin af tveimurstjórnarmönnum félagsins, ákærða X og A, og staðfest af ákærða Z semendurskoðanda þess „um greiðslu hluta í félaginu með öðru en reiðufé.“ Ískýrslunni var tiltekið að greitt hafi verið með afhendingu hlutabréfa íActavis hf., Atorku hf. og Íslandsbanka hf., auk þess sem afhentir hafi verið „framvirkirsamningar – Actavis og Ísl.banki“. Greint var frá nafnverði hlutabréfanna ogverðmæti þeirra á sama hátt og gert var á fundi stjórnar Leiftra Ltd. 22. júní2005 sem áður var getið, en að auki var verðmæti framvirkra samninga sagt nema54.862.290 krónum. Samtals væri því um að ræða eignir að andvirði 3.430.101.745krónur og var tekið fram að við „verðmat ofangreindra verðmæta var stuðst viðmarkaðsverð. Um er að ræða hlutabréf skráð í Kauphöll Íslands.“Í tengslum við framangreint munu nýjar samþykktir fyrirMilestone ehf. hafa verið staðfestar á hluthafafundi 22. júní 2005. Þær virðasthafa verið efnislega eins og eldri samþykktir félagsins að öðru leyti en því aðhlutafé nam orðið 2.857.000.000 krónum. Í framhaldi af þessu var fyrirtækjaskrátilkynnt 21. júlí 2005 um hækkun hlutafjár í Milestone ehf. um 857.000.000krónur og sagt að fyrir þá nýju hluti hafi verið greiddar 7.632.348.353 krónur.Að gerðu þessu voru hluthafar í Milestone ehf. orðnirfjórir. Samkvæmt ársreikningi fyrir félagið vegna ársins 2005 var Leiftri Ltd.eigandi 31,6% hlutafjár, ákærði X 29,7%, ákærði V 23,4% og A 15,3%.3Ákærði V og A undirrituðu 14. nóvember 2005 skjal meðfyrirsögninni: „Samkomulags- og umboðsskjal“. Þar sagði að A ætti „um 28%hlutafjár í Milestone ehf.“ og ákærði V um 32%. Þau væru sammála um að standasameiginlega að sölu þessara eignarhluta ásamt eignarhlutum í öðrum félögum hérá landi og erlendis, sem þau ættu með ákærða X. Fælu þau Ohæstaréttarlögmanni að koma fram fyrir sína hönd ásamt P endurskoðanda hjá KPMG endurskoðun hf. Hefðu þeirótakmarkað umboð til viðræðna um sölu hlutanna, en þeim væri á hinn bóginnóheimilt að undirrita skjöl í því sambandi nema með sérstöku samþykki umbjóðendasinna. Átti samkomulagið að gilda í sex mánuði og skuldbundu ákærði V og A sigtil að ráðstafa ekki á þeim tíma hlutum sínum í Milestone ehf.Ákærðu X og V gerðu 15. nóvember 2005 ítarleganhluthafasamning vegna eignarhluta sinna í Milestone ehf. og Leiftra Ltd. Íupphafi samningsins var tekið fram að ákærði X ætti 28,2% og ákærði V 22,2%hlutafjár í Milestone ehf., svo og að sá fyrrnefndi ætti 40,3% og sásíðarnefndi 31,7% hlutafjár í Leiftra Ltd. Það félag ætti síðan 30% hlutafjár íMilestone ehf. Af þessu er að sjá að ákærði V hafi horfið frá þeim ráðagerðum,sem greindi í fyrrnefndu samkomulagi hans og A frá deginum á undan.A gerði 16. nóvember 2005 skriflegt samkomulag við ákærðu Xog V, þar sem hún skuldbatt sig til að selja og þeir sig til að kaupa hlutaféhennar í Milestone ehf., sem var sagt vera 19,6% hlutafjár í félaginu, oghlutafé hennar í „Milestone Ltd.“ og Leiftra Ltd., sem í hvoru tilviki væri 28%þess. Tekið var fram að ákærðu X og V væri heimilt að „tilgreina aðra aðila semkaupendur, þ.m.t. Milestone ehf., Leiftra ltd. eða önnur stofnuð eða óstofnuðfélög.“ Kaupverð hlutabréfanna í Milestone ehf. var ákveðið 3.550.540.000krónur og hlutabréfanna í Milestone Import Export Ltd. og Leiftra Ltd. í einulagi 2.228.027.000 krónur. Sagði að kaupverðið væri ákveðið með tilliti tilþess „að bókfært eigið fé félaganna sé samtals kr. 18.115.000.000 í Milestoneehf. og kr. 8.203.339.000 í Leiftra Ltd./Milestone Ltd. miðað við uppgjör 30.september 2005, sem liggur fyrir í drögum.“ Var A veittur réttur til að fela áðurnefndumP að kanna eignir og skuldir félaganna, en ef leidd yrðu í ljós frávik frá þvíeigin fé þeirra, sem tilgreint var, skyldi kaupverð taka breytingum eftir nánartilteknum reglum. Af kaupverði hlutabréfanna í Milestone ehf. átti að greiða750.000.000 krónur við undirritun samkomulagsins, en eftirstöðvarnar, sem yrðubundnar vísitölu neysluverðs miðað við grunntölu hennar í nóvember 2005, skyldugreiddar með 18 jöfnum mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 1. desember samaár. Kaupverð hlutabréfanna í Milestone Import Export Ltd. og Leiftra Ltd.skyldi jafnframt vera verðtryggt á sama hátt og greiðast með 18 jöfnummánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 1. júlí 2006. Stæðu hlutabréfin aðhandveði til tryggingar greiðslum þar til helmingur kaupverðs yrði greiddur. Þávar tekið fram að útfæra ætti kaupin nánar í kaupsamningum og skyldi stefnt aðþví að ljúka þeim ekki síðar en 25. nóvember 2005.Í framhaldi af þessu samkomulagi gengu drög að samningum umkaupin í tölvubréfum milli O, sem kom fram af hálfu A, og B, sem kom fram afhálfu ákærðu X og V, en að slíkum bréfasendingum kom ákærði U einnig að nokkruleyti. Ekki varð af því að ljúka samningsgerð í síðasta lagi 25. nóvember 2005,en ætla má að ástæður þess kunni að einhverju leyti að skýrast af því sem sagðií svohljóðandi tölvubréfi B til O 24. þess mánaðar: „X var að ræða við P endurskoðandaum einhvern skattavinkil á þessu hjá A. Ef gengið er frá kaupunum öllum núnalendir hún í 500 milljóna skatti. Þeir eru að skoða hvort það sé rétt að stillaþessu upp sem kaupum að hluta og sölu og kauprétti á restinni. Ég læt þig vitaþegar ég heyri frá þeim um það hvernig þeir vilja hafa þetta.“ Lyktir þessaurðu þær að 4. desember 2005 gerði A sex samninga við ákærðu X og V, sem núverður nánar lýst.Í fyrsta lagi gerðu A, sem nefnd var söluréttarhafi, ogákærðu X og V, sem sameiginlega voru nefndir kaupréttarhafi, „samning um kaup-/söluréttað hlutabréfum“, þar sem mælt var svo fyrir í 1. grein að frá 2. til 6. janúar2006 gæti söluréttarhafi krafist þess að kaupréttarhafi keypti ogkaupréttarhafi krafist þess að söluréttarhafi seldi 10,306% hlutafjár íMilestone ehf. Skyldi telja tilkynningu söluréttarhafa réttilega komið áframfæri með afhendingu hennar á skrifstofu Milestone ehf. eða sendingu hennará tiltekið tölvupóstfang ákærða U, en kaupréttarhafi mætti fyrir sitt leytikoma tilkynningu á framfæri við O fyrir hönd söluréttarhafa. Kveðið var á um aðekki yrði gerður sérstakur kaupsamningur nema annar hvor aðili óskaði eftirþví, heldur skyldu ákvæði þessa samnings teljast kaupsamningur milli aðilannaþegar tilkynningu annars þeirra hefði samkvæmt framansögðu verið komið áframfæri. Í niðurlagi greinarinnar var tekið fram að kaupréttarhafa væri heimilt„að tilgreina aðra aðila sem kaupendur, þ.m.t. Milestone ehf., Leiftra Ltd.,eða önnur félög, sem hann kann nú að eiga eða stofna.“ Samkvæmt 2. greinsamningsins átti kaupverð að vera 1.867.026.667 krónur. Eftir 3. grein skyldisú fjárhæð bundin vísitölu neysluverðs miðað við grunntölu hennar í nóvember2005 og innt af hendi með tólf jöfnum afborgunum, í fyrsta sinn við „gildistökukaupsamnings“ en síðan 1. hvers mánaðar. Í 4. grein var mælt fyrir um aðseljandi skyldi njóta handveðs í hlutabréfunum til tryggingar greiðslukaupverðs, en þau bæri þó að leysa úr veðböndum þegar helmingur þess hefðiverið greiddur. Samkvæmt 5. grein áttu öll réttindi, sem fylgdu hlutabréfunum, aðflytjast til kaupanda þegar kaupin gerðust, en frá sama tíma skyldi seljandihverfa úr stjórn félagsins. Í öðrum greinum samningsins hétu aðilar hans síðan trúnaðium efni hans og ákváðu að mál um hann yrði ef til kæmi rekið fyrir HéraðsdómiReykjavíkur. Í málinu liggur ekki fyrir að einhver aðilanna hafi á fyrrgreindumfresti krafist kaupa á grundvelli þessa samnings, en ljóst er af því, sem síðargreinir, að kaup þessi gengu eftir.Í öðru lagi var sams konar samningur gerður um 9,33%hlutafjár í „Milestone Ltd.“ og 9,33% hlutafjár í Leiftra Ltd., en þó með þeimskilmála að aðilarnir gætu hvor fyrir sitt leyti krafist kaupa hvenær sem væriá tímabilinu frá 1. janúar til 1. júlí 2006. Kaupverð þessara hlutabréfa varákveðið í einu lagi 742.675.667 krónur, það skyldi bundið vísitölu neysluverðsmeð grunntölu hennar í nóvember 2005 og greitt með sex jöfnum afborgunum 1. daghvers mánaðar frá 1. júlí 2006 að telja. A tilkynnti 22. júní 2006 að húnneytti söluréttar samkvæmt þessum samningi.Í þriðja lagi var sams konar samningur gerður um 18,67%hlutafjár í „Milestone Ltd.“ og 18,67% hlutafjár í Leiftra Ltd., en þó með þeimskilmála að aðilarnir gætu hvor fyrir sitt leyti krafist kaupa hvenær sem væriá tímabilinu frá 2. til 6. janúar 2007. Kaupverð þessara hlutabréfa var ákveðiðí einu lagi 1.485.351.333 krónur, það skyldi bundið vísitölu neysluverðs meðgrunntölu hennar í nóvember 2005 og greitt með tólf jöfnum afborgunum, í fyrstasinn við gildistöku kaupsamnings á tímabilinu 2. til 6. janúar 2007 en síðan 1.hvers mánaðar frá 1. febrúar 2007 að telja. Af hálfu A var tilkynnt 2. janúar2007 að hún neytti söluréttar síns samkvæmt þessum samningi.Í fjórða lagi var sams konar samningur gerður um 4,294%hlutafjár í Milestone ehf., en þó með þeim skilmála að aðilarnir gætu hvorfyrir sitt leyti krafist kaupa hvenær sem væri á tímabilinu frá 2. til 6.janúar 2007. Kaupverð þessara hlutabréfa var ákveðið 777.927.778 krónur, þaðskyldi bundið vísitölu neysluverðs með grunntölu hennar í nóvember 2005 oggreitt með fimm jöfnum afborgunum, í fyrsta sinn við gildistöku kaupsamnings átímabilinu 2. til 6. janúar 2007 en síðan 1. hvers mánaðar frá 1. febrúar 2007að telja. A tilkynnti 2. janúar 2007 að hún neytti söluréttar síns samkvæmtþessum samningi.Í fimmta lagi gerðu A sem seljandi og ákærðu X og V, semvoru í einu lagi nefndir kaupandi, kaupsamning um hlutabréf í Milestone ehf. aðnafnverði 142.824.065 krónur, sem sagt var að hafi svarað til um 4,999%hlutafjár í félaginu, en tekið var fram að kaupandi mætti tilgreina aðra í sinnstað, þar á meðal Milestone ehf., Leiftra Ltd. eða önnur félög sem hann kynniað eiga eða stofna. Kaupverðið, 905.585.556 krónur, skyldi greitt 5. desember2005. Áttu öll réttindi, sem fylgdu hlutabréfunum, að flytjast til kaupanda viðgreiðslu kaupverðs.Í sjötta lagi gerðu Aog ákærðu X og V skriflegt samkomulag, þar sem meðal annars var mælt svo fyrirað A skyldi ekki fá greiddan fyrir árin 2005 til 2007 arð af hlutabréfunum, semseld voru með hinum samningunum fimm, heldur skyldi hann greiddur öðrumhluthöfum. Einnig skuldbatt A sig til að greiða atkvæði á hluthafafundum ífélögunum til að tryggja að þau greiddu arð samkvæmt þessu, en með því skilyrðiað staðið hefði verið í skilum með greiðslu kaupverðs.4A sendi ákærðu X og V báðum tölvubréf 6. desember 2005, þarsem hún tiltók númer á bankareikningi við Íslandsbanka hf. til að leggja inn greiðslurtil sín samkvæmt áðurnefndum samningum þeirra. Þetta tölvubréf framsendi ákærðiV degi síðar til ákærða U, sem sendi það um hæl til C með eftirfarandi orðum:„Pay and smile ... kr. 905.585.556“.Milestone ehf. lagði 7. desember 2005 síðastgreinda fjárhæðinn á þann reikning, sem A hafði gefið upp í tölvubréfinu, en hann mun hafaverið hjá Íslandsbanka hf. á nafni útibús hans í Luxembourg. Ljóst er að þettavar greiðsla til A fyrir kaupverð 4,999% hlutafjár í Milestone ehf. samkvæmtsamningi hennar við ákærðu X og V, sem nefndur var í fimmta lagi hér að framan.Þá liggur fyrir að kvittun fyrir millifærslu þessarar fjárhæðar var síðan ánfrekari gagna notuð sem fylgiskjal vegna greiðslunnar í bókhaldi Milestone ehf.Þar var fjárhæðin færð á biðreikning, en flutt af honum í árslokafærslum miðaðvið 31. desember 2005 á þann hátt að í bókum félagsins voru 142.831.206 krónurfærðar sem eigin hlutabréf og 762.754.350 krónur á yfirverðsreikning hlutafjár.Ákærði U sendi C með tölvubréfi 30. desember 2005 skjal meðheitinu: „Greiðsluplan ofl.xls“. Í því tölvuskjali var sundurgreint hverniggreiða ætti A mánaðarlega frá desember 2005 til desember 2007 einstakarfjárhæðir, sem samanlagt námu 5.778.567.000 krónum eða heildarkaupverðihlutabréfa í Milestone ehf., Milestone Import Export Ltd. og Leiftra Ltd.samkvæmt kaupsamningunum fimm sem lýst var hér að framan. Að auki var tilgreindþar skipting á kaupverði hlutabréfa í Milestone ehf., 905.585.556 krónum áárinu 2005, 1.867.026.667 krónum á árinu 2006 og 777.927.778 krónum á árinu2007, milli þriggja dálka. Í þeim fyrsta var „Félagið“ með samtals1.775.270.000 krónur, í öðrum dálkinum var „[X]“ með 1.153.925.500 krónur og íþeim þriðja „[V]“ með 621.344.500 krónur. Einnig var þar tilgreind skipting ákaupverði hlutabréfa í „Milestone ltd.“, 742.675.667 krónum á árinu 2006 og1.485.351.333 krónum á árinu 2007, milli sams konar þriggja dálka. Í þeimfyrsta var „Félagið“ með samtals 891.210.800 krónur, í öðrum dálkinum var „[X]“með 868.930.530 krónur og í þeim þriðja „[V]“ með 467.885.670 krónur. Ljóst mávera að með „[X]“ hafi hér verið átt við ákærða X og með „[V]“ ákærða V.Í framhaldi af þessu fóru greiðslur til A fram eins ográðgert var í þessari áætlun, að gættu því að fjárhæð einstakra greiðslna vegnakaupa á hlutabréfunum í félögunum þremur var svo sem áður segir bundin vísitöluneysluverðs, en einnig að gættu því að hluti af kaupverðinu, samtals600.000.000 krónur, var greiddur með öðrum hætti í viðskiptum gegnumSjóvá-Almennar tryggingar hf. sem nánar verður greint frá hér síðar. Átímabilinu frá og með 6. janúar til 3. október 2006 millifærði þannig Milestoneehf. af eigin bankareikningum eftirfarandi fjárhæðir inn á reikning á nafniútibús Íslandsbanka hf., síðar Glitnis banka hf., í Luxembourg í þágu A ísamræmi við fyrirmæli hennar í áðurnefndu tölvubréfi 6. desember 2005:155.898.731 krónu 6. janúar 2006, 156.399.812 krónur 9. febrúar, 156.274.542krónur 3. mars, 158.028.324 krónur 5. apríl, 159.844.741 krónu 5. maí,162.162.240 krónur 6. júní, 294.547.705 krónur 5. júlí, 295.897.293 krónur 11.ágúst, 146.909.485 krónur 5. september og 148.708.936 krónur 3. október 2006. Íkvittunum fyrir þessum tíu millifærslum komu engar upplýsingar fram um tilefniþeirra eða tengsl við A að öðru leyti en því að annars vegar í kvittunum fyrirgreiðslunum 5. apríl, 11. ágúst og 3. október voru í reit með fyrirsögninni:„Stutt skýring“ ritaðir bókstafirnir „[…]“ og hins vegar höfðu sömu bókstafir veriðhandritaðir á kvittanir fyrir greiðslunum 3. mars og 5. maí. Á tímabilinu fráog með 6. nóvember 2006 til og með 6. desember 2007 millifærði síðan Milestoneehf. eftirfarandi fjárhæðir af eigin bankareikningum inn á innlendan bankareikningá nafni A í Glitni banka hf.: 149.383.730 krónur 6. nóvember 2006, 149.271.265krónur 6. desember 2006, 299.383.730 krónur 8. janúar 2007, 300.170.990 krónur6. febrúar, 301.408.113 krónur 6. mars, 300.395.922 krónur 10. apríl,302.195.373 krónur 4. maí, 135.041.000 krónur 6. júní, 135.738.628 krónur 3.júlí, 136.037.612 krónur 3. ágúst, 136.087.443 krónur 6. september, 137.881.345krónur 3. október, 138.578.974 krónur 5. nóvember og 139.475.925 krónur 6.desember 2007. Í kvittunum fyrir þessum fjórtán millifærslum frá 6. nóvember2006 til 6. desember 2007 komu engar upplýsingar fram um tilefni þeirra eðatengsl við A að öðru leyti en því að fé var lagt inn í reikning á nafni hennar.Kvittanir fyrir öllum millifærslunum frá og með 6. janúar 2006 til og með 6.desember 2007 munu að auki hafa verið einu fylgiskjölin fyrir greiðslunum íbókhaldi Milestone ehf.Í tengslum við þessar greiðslur skal þess að öðru leytigetið að Milestone ehf. lagði 844.163 krónur 17. febrúar 2006 inn á áðurnefndanreikning á nafni útibús Íslandsbanka hf. í Luxembourg. Á kvittun fyrirmillifærslunni voru í reit fyrir stutta skýringu ritaðir bókstafirnir „[…]“, enað öðru leyti bar þessi kvittun, sem mun hafa verið eina fylgiskjalið vegnaþessarar greiðslu í bókhaldi Milestone ehf., ekkert með sér um tilefni hennar. Óumdeiltvirðist vera í málinu að þetta hafi verið greiðsla á dráttarvöxtum til A vegnatafa á fyrrgreindri greiðslu 9. sama mánaðar, en fjárhæðin mun hafa verið færðí bókum Milestone ehf. sem vaxtakostnaður félagsins sjálfs. Þá sendi C tölvubréf2. október 2006 til ákærða U og kvað A hafa hringt í sig til að kvarta undanþví „að Milestone greiddi alltaf of seint til sín.“ Í bréfinu vísaði C til þessað í „samningi við A“ væri kveðið á um gjalddaga og eindaga. Tafir gætu hafaorðið á því að A bærust greiðslur sökum þess að bankareikningur hennar værierlendis, en þær væru lagðar inn á íslenskan reikning samkvæmt fyrirmælumhennar. Í niðurlagi bréfsins kvað C meðfylgjandi skjal sýna „greiðslur fráMilestone.“ Í því skjali var tekið fram að þrisvar hafi verið greitt of seintog skýrðist það í öllum tilvikum „af peningavandræðum“. Í febrúar 2006 hafi A veriðgreiddir dráttarvextir af þessum sökum, í júní sama ár hafi það ekki verið gertog heldur ekki í ágúst, en þá með samþykki hennar. Loks er þess að geta að R héraðsdómslögmaður sendi 13. apríl 2007 í þágu A tölvubréftil C og kvað greiðslu til hennar 10. sama mánaðar hafa borist of seint, en afþeim sökum krefðist hún dráttarvaxta af fjárhæðinni sem greidd var. Í framhaldiaf þessu gengu tölvubréf milli lögmannsins og C, þar sem rökrætt var um hvernigskýra ætti ákvæði um gjalddaga og eindaga í samningum A við ákærðu X og V frá4. desember 2005.Framangreindar greiðslur til A á grundvelli samninganna frá4. desember 2005 á tímabilinu 6. janúar 2006 til 6. desember sama ár voru eftirgögnum málsins allar færðar fyrst í stað á svonefndan biðreikning í bókhaldiMilestone ehf. án frekari skýringa en þeirrar að ýmist var nafn A tilgreint viðfærslu eða upphafsstafir hennar. Með árslokafærslu, sem dagsett var 31.desember 2006, var heildarfjárhæð greiðslnanna á árinu, 2.733.326.804 krónur,færð í einu lagi af biðreikningnum og inn á viðskiptareikning Milestone ImportExport Ltd. Eins var farið að við færslu áðurnefndra greiðslna til A átímabilinu frá 8. janúar til 6. desember 2007 og samtala þeirra, 2.462.395.055krónur, færð með lokafærslu dagsettri 31. desember 2007 af biðreikningnum yfirá viðskiptareikning sama félags. Að þessum færslum verður vikið nánar hérsíðar.5C sendi ákærða U tölvubréf 16. febrúar 2006, þar sem var„listi eftir fund með S í gær“. Á þessum lista, sem var í átta liðum en ekkertútskýrður frekar, voru eftirtalin atriði tilgreind meðal annarra: „Eigendamál(IW)“, „Leiftri (sala á Milestone hlut)“, „Breyta skuld Leiftra við Ltd. íhlutabréf“ og „M ehf. kaupir hlutabréf í Leiftra Ltd. yfir lengri tíma.“Samkvæmt fundargerð frá fundi stjórnar Leiftra Ltd., sem sagtvar að hafi verið haldinn 1. mars 2006 á Jersey, var samþykkt að ganga tilsamninga við Milestone ehf. um að Leiftri Ltd. keypti af því félagi 2.749.289hluti í félaginu Inglewood Corporate Holdings Ltd. á Bresku Jómfrúareyjum fyrir2.352.551.776 krónur. Yrði kaupverðið greitt með framsali á hlutabréfum LeiftraLtd. í L&H Holding Company ehf. og Milestone ehf.Í fundargerð frá fundi stjórnar Milestone ehf. 27. mars2006 sagði meðal annars eftirfarandi: „Forstjóri félagsins gerði grein fyrirfjárhagslegri stöðu félagsins. Fram kom að þær sviptingar sem áttu sér stað ágengi krónunnar og lækkun á verði hlutabréfa hafi haft umtalsverð neikvæð áhrifá fjárhagsstöðu félagsins. Forstjórinn gerði fundarmönnum grein fyrir því hvaðaáhrif áframhaldandi gengislækkun á krónunni og hlutabréfum mundi hafa á fjárhagfélagsins. Fram kom að félagið mundi standa af sér umtalsverðar lækkanir tilviðbótar en engu að síður væri nauðsynlegt að grípa til tiltekinna ráðstafanatil þess að bregðast við ástandinu ... Forstjóri félagsins kynnti meginþætti íaðgerðaráætlun fyrir félagið til þess að gera stöðu þess betri til þess að mætaerfiðleikum á fjármálamörkuðum.“C sendi 28. mars 2006 tölvubréf til ákærða U, sem hófst meðorðunum: „Eins og þú veist á MST ekki mikið af lausu fé þessa daga.“ Voru síðantaldar upp í sex liðum greiðslur, samtals „tæpar 600 mkr.“, sem þyrfti að innaaf hendi „á næstunni“, þar á meðal 150.000.000 krónur til A. Lauk bréfinu meðspurningunni: „Er von á einhverjum peningum inn vegna snúninga hjá þér?“ C sendisíðan ákærða U annað tölvubréf að kvöldi sama dags, þar sem sagði eftirfarandi:„Það vantar um 90 mkr. til þess að greiða vaxtagreiðslur til LÍ á morgun ...Eins og staðan er eigum við lítið af pening á lausu. Viltu að ég fjármagniþetta í gegnum LÍ/ISB eða ertu með betri hugmyndir?“6Í fundargerð frá stjórnarfundi í Milestone ehf. 30. mars2006, sem ákærðu X og V sóttu einir sem stjórnarmenn, kom fram að forstjórihafi gert grein fyrir drögum að ársreikningi fyrir 2005, fundarmenn hafi veriðsammála um að afkoma hafi verið í samræmi við væntingar og samþykkt hafi veriðað leggja reikninginn óbreyttan fyrir aðalfund næsta dag. Gerð hafi veriðtillaga um að ákærðu X og V myndu skipa stjórn félagsins, ákærði Z yrði áframendurskoðandi þess, hagnaði félagsins yrði ráðstafað í samræmi við tillögu íársreikningi og yrði „arður til hluthafa“ 300.000.000 krónur, sem myndi„skiptast hlutfallslega milli hluthafanna X og V“, en engin þóknun yrði greiddstjórnarmönnum. Sagði ekkert um hvort stjórnin hafi samþykkt þessar tillögur.Ársreikningur fyrir samstæðu Milestone ehf. vegna ársins 2005var í samræmi við framangreint lagður fyrir aðalfund félagsins 31. mars 2006 ogvar hann áritaður af endurskoðendunum D og ákærða Z. Fremst í reikningnum varskýrsla stjórnar, sem nöfn ákærða X, ákærða V og A voru prentuð undir, og vartiltekið þar að hluthafar í félaginu væru með eignarhlut af „virku hlutafé“ semhér segir: Leiftri Ltd. 31,6%, ákærði X 29,7%, ákærði V 23,4% og A 15,3%.Samkvæmt rekstrarreikningi var hagnaður ársins 13.998.700.000 krónur. Íefnahagsreikningi kom fram að andvirði eigna hafi í lok árs 2005 numið83.821.067.000 krónum, en þar af var viðskiptavild talin að verðmæti11.114.802.000 krónur. Skuldir voru samtals 57.949.250.000 krónur, en eigið fé25.871.817.000 krónur.Samkvæmt fundargerð frá aðalfundinum 31. mars 2006, sem varundirrituð af A og ákærðu X og V, var mætt til fundarins „fyrir hönd allrahluthafa í félaginu“. Samþykktir á fundinum voru í samræmi við tillögur, semgerðar voru samkvæmt framansögðu á fundi stjórnar félagsins daginn áður, en þóþannig að tekið var fram að arður skyldi skiptast milli ákærðu X og V „í réttumhlutföllum við eignarhlutföll þeirra í félaginu“ og hafi „allir fundarmenn“verið samþykkir þeirri arðsúthlutun. Á fundinum var jafnframt lagt til aðsamþykktum félagsins yrði breytt þannig að stjórnarmenn yrðu tveir í staðþriggja. Ekkert sagði í fundargerð um hvort þessi tillaga hafi verið samþykkt,en í kjölfarið voru þó kjörnir tveir stjórnarmenn, ákærðu X og V.Fyrirtækjaskrá var tilkynnt 15. október 2006 að samþykktum Milestone ehf. hafiverið breytt á framangreindan veg „á aðalfundi félagsins árið 2006“.7Í málinu liggur fyrir efnahagsreikningur miðaður við árslok2005 fyrir Milestone Import Export Ltd., sem ætlaður var C til undirritunar 15.febrúar 2006, og sagði fremst í reikningnum að hann byggði „á gögnum úrbókhaldi og öðrum gögnum tengdum framsetningu hans.“ Samkvæmt þessum reikningiog skýringum með honum voru heildareignir félagsins 12.655.922.000 krónur, þaraf eignarhlutar í Actavis hf., Íslandsbanka hf. og „Iceland“, samtals aðandvirði 2.595.021.000 krónur, skuldabréf á hendur Leiftra Ltd., 9.323.862.000krónur, viðskiptakröfur á hendur ákærða X, ákærða U og L&Heignarhaldsfélagi ehf., samtals 620.375.000 krónur, og innstæða ábankareikningi hjá Landsbanka Luxembourg S.A., 116.664.000 krónur. Skuldir vorusamtals 3.925.703.000 krónur, þar af lán frá Íslandsbanka hf., 1.124.593.000krónur, skuldabréfalán frá „Inglewood“, 2.348.467.000 krónur, og viðskiptaskuldvið Milestone ehf., 452.644.000 krónur. Eigið fé nam 8.730.218.000 krónum, þaraf 30.000.000 krónur í hlutafé.Annar óundirritaður efnahagsreikningur fyrir MilestoneImport Export Ltd. hefur einnig verið lagður fram í málinu, en fremst í honum varráðgert að C myndi 15. febrúar 2006 undirrita svofelldan texta: „Meðfylgjandier efnahagsreikningur fyrir Milestone Import Export Ltd. miðað við 31. maí2006, en hann byggir á gögnum úr bókhaldi og öðrum gögnum tengdum framsetninguhans.“ Í reikningnum kom fram að eignir félagsins væru alls að andvirði11.641.738.000 krónur, sem fælust í skuldabréfi Leiftra Ltd., 9.553.882.000krónur, viðskiptakröfum, 1.615.881.000 krónur, og innstæðu hjá LandsbankaLuxembourg S.A., 471.976.000 krónur. Í skýringum með reikningnum var að finnasundurliðun á viðskiptakröfum, sem voru sagðar vera á hendur á hendur ákærðu X ogU ásamt L&H eignarhaldsfélagi ehf., samtals 675.744.000 krónur, og tilviðbótar því var þar talinn eignarhluti í „Iceland“ að andvirði 940.136.000krónur, en samanlagt svara þessar fjárhæðir sem næst til fjárhæðarviðskiptakrafna samkvæmt efnahagsreikningnum. Eftir reikningnum námu skuldirfélagsins 2.937.241.000 krónum og voru færðar sem skuldabréf. Í skýringum meðhonum var getið skuldar við „Inglewood“, sem var sömu fjárhæðar. Eigið fé varsagt að fjárhæð 8.704.498.000 krónur.Einnig liggur fyrir ódagsettur ársreikningur fyrir LeiftraLtd. vegna ársins 2005. Fremst í reikningnum var texti fyrir skýrslu stjórnar,sem nöfn ákærðu X og V voru prentuð undir ásamt nafni A, og kom þar fram að þauværu hluthafar í félaginu, ákærði X með 40,3% hlut, ákærði V með 31,7% hlut og Ameð 28%. Hagnaður ársins var sagður hafa numið 41.170.000 evrum. Eignir vorutaldar samanlagt að andvirði 174.593.000 evrur, en þar af voru taldir allireignarhlutir í L&H Group ehf. að verðmæti 15.304.000 evrur og 31,6% hluturí Milestone ehf. að verðmæti 143.241.000 evrur auk hlutabréfa í tveimur öðrumfélögum, skuldabréfs frá Fragrance Investments ehf. og innstæðu ábankareikningi. Skuldir væru alls að fjárhæð 133.403.000 evrur, þar af123.024.000 evrur við Milestone Import Export Ltd. Eigið fé næmi þannig41.190.000 evrum, þar af 40.000 evrur í hlutafé. Í málinu virðist ekkert liggjafyrir um hvenær þessi reikningur var saminn.Varðandi framangreinda reikninga er þess að geta að maðurað nafni T, sem virðist af gögnum málsins hafa starfað hjá fyrirtæki að nafniArev Ltd. í London og fékk á síðari stigum á stjórnarfundi Milestone ehf. 27.nóvember 2006 umboð til að sinna tilteknum erlendum viðskiptum fyrir höndfélagsins, óskaði eftir því í tölvubréfi til C 27. júní 2006 að fá yfirlit umhvernig efnahagsreikningar tiltekinna félaga sem tengdust Milestone ehf., þar ámeðal Leiftra Ltd. og Milestone Import Export Ltd., kynnu að hafa verið 31. maísama ár. Í svari 28. júní 2006 kvaðst C að svo stöddu ekki geta orðið við þessariósk, meðal annars varðandi síðastnefndu félögin tvö, og tók fram að það hafiorðið breytingar á þessum félögum, en sem dæmi um það var tekið að MilestoneImport Export Ltd. hafi selt Milestone ehf. hlutabréf í Actavis hf. og Glitnibanka hf. Í framhaldi af því spurði T í tölvubréfi síðastgreindan dag hvenær C teldisig geta litið á þessi félög og um hversu mikla vinnu gæti verið að ræða. Aðkvöldi sama dags svaraði C því til að hann myndi gera sitt besta til að sinnaþessu næsta dag, en hann teldi þó viðtakanda bréfsins einblína um of á þessifélög. Leiftri Ltd. hafi verið stofnað 2005, en Milestone Import Export Ltd.væri vandamál, þar sem bókhald í því félagi hafi aldrei verið mjög gott. Fremurættu þeir að einbeita sér að því að gera grein fyrir Milestone ehf. og reyna aðtala sem minnst um Milestone Import Export Ltd. Í tölvubréfi T síðar þetta samakvöld kvað hann C hafa rétt fyrir sér, því þessi félög væru „small/dormant“ ogsneru flestar eignir og skuldbindingar þeirra innbyrðis að öðrum félögumtengdum Milestone ehf. Snemma nætur 29. júní svaraði C síðastgreindriorðsendingu með því að hann gæti án vandkvæða sinnt þessum óskum svo fljótt semverða mætti. Í tölvubréfi af þessu tilefni næsta morgun kvað T það veranauðsynlegt að geta um Milestone Import Export Ltd., því staðreynd væri að þaðfélag hafi fram í desember 2005 verið notað til að halda um eignir, sem hafisvo verið færðar til Leiftra Ltd. og Milestone ehf. „under tax planninginitiated by KPMG“. Það eina, sem stæði eftir hjá Milestone Import Export Ltd.,væru inneignir og skuldbindingar gagnvart hinum félögunum. Teldi T sig skiljaþetta svo að þessar eignir og skuldbindingar yrðu í fyllingu tímans eyddar út áhagstæðan hátt gagnvart skattalegum atriðum, hugsanlega með umbreytingu íhlutafé. Lauk hann svo orðsendingunni með spurningunni: „Why is mentioningMilestone Import Export such a concern?“ Ekki er að sjá af gögnum málsins aðþeirri spurningu hafi verið svarað.8Á fundi stjórnar Milestone ehf. 4. maí 2006 var meðalannars fært í fundargerð að hlutabréfamarkaður hafi verið „að hækka í dag oggengi krónunnar að styrkjast þannig að fjárhagur félagsins er að vænkast.“ Værienn „óljóst hver þróun á mörkuðum verður en sýnt er að félagið hefur getaðtekið á sig þessar sviptingar þrátt fyrir u.þ.b. 25 milljarða fjárfestingar áárinu með kaupum á 33% í Sjóvá af Glitni og hlutum í Glitni af Straumi.“ Þarsagði jafnframt eftirfarandi: „Forstjóri félagsins gerði grein fyrirmegindráttum samningsins sem gerður var við Sjóvá. Farið var yfir hvernigfjármögnun viðskiptanna yrði háttað. Gert er ráð fyrir að uppgjör á samningnumfari fram þann 19. maí næstkomandi. Í stórum dráttum er fjárfestingin uppá 9,5milljarða. Verður hún greidd með 2 milljarða láni frá JP Morgan, 2,8 milljarðurmeð kaupum Sjóvá á eigin hlutum, sala eigna 2,7 milljarðar og 2 milljarðar meðláni frá Sjóvá gegn veði í hlutabréfum í Dagsbrún. Vegna viðskiptanna varsamþykkt að selja bréf í Actavis til Sjóvá, gera upp framvirka samninga í KBbanka og Glitni um Glitnisbréf. Stjórnin samþykkti kaupin og fól forstjórafélagsins að ganga frá uppgjöri á samningnum.“ Þá var þess einnig getið að forstjórifélagsins hafi „bent á að reynslan af sviptingum á íslenska fjármálamarkaðinumá undangengnum mánuðum hefur sýnt að nauðsynlegt er að kynna félagið erlendisog vinna í fjármögnun á félaginu hjá erlendum bönkum.“ C sendi ákærða U tölvubréf 6. júlí 2006 og vísaði þar tilmeðfylgjandi greiðsluyfirlits, þar sem kæmi fram að 10. júlí þyrfti að greiða umþað bil 318.000.000 krónur til Straums-Burðaráss fjárfestingarbanka hf. og 15.júlí 212.000.000 krónur til Glitnis banka hf. Að auki væri „brúarlánið“, um1.830.000.000 krónur, á gjalddaga í komandi viku, en búið væri að ganga fránýju láni vegna þessa að fjárhæð 1.700.000.000 krónur. Þyrfti enn fremur aðlosa „DB bréfin úr veði hjá Sjóvá“ til að nota þau sem veð hjá Glitni banka hf.Vantaði samkvæmt þessu 700.000.000 krónur „til þess að klára mánuðinn“, en einaleiðin til „að brúa þetta til skamms tíma er að fá peninga hjá Sjóvá.“ Yrði ákærðiU að ræða við forstjóra þess félags til að tryggja að „þessir peningar“ yrðu tiltækirfyrir Milestone ehf. Með því að félagið skuldaði þegar Sjóvá-Almennumtryggingum hf. um 2.340.000.000 krónur myndi sú skuld hækka í um 3.000.000.000krónur „sem kallar á arð upp á 3.300 mkr.“ Þetta myndi þó aðeins leysa „málin íþessum mánuði og því þarf að klára söluna á Iceland og Icecap“ til að leysa þau„a.m.k. næstu mánuðina“.Áðurnefndur T sendi tölvubréf 24. ágúst 2006 meðal annarstil ákærða X og B um fjármögnun á kaupverði tiltekinna erlendra hlutabréfafyrir 5.000.000 sterlingspund. B framsendi þetta bréf degi síðar til ákærða U ogC, en C svaraði þeim báðum með tölvubréfi 28. ágúst 2006. Þar kvaðst hann vera„búinn að kanna þetta lauslega hjá LÍ í Lux.“ sem gæti fengist til að „opnasvona línu gegn ásættanlegri ábyrgð frá eigendum“, en slík ábyrgð gæti verið„peningar, hlutabréf osfrv.“ Hann bætti því svo við að bankinn væri ekkitilbúinn „að lána út á efnahagsreikning fyrirtækja eins og Leiftra.“9B sendi 3. júlí 2006 tölvubréf til A og lögmanns hennar, R,ásamt afriti til ákærðu X og U. Yfirskrift bréfsins var: „Víkjandi lán Sjóvá“og vísaði B þar til þess að meðfylgjandi væri „form að lánasamningi og skjalmeð samanburði á ávöxtun ríkisskuldabréfa, bankabréfa ... og Sjóvábréfunum tilupplýsingar.“ Í fylgiskjali með bréfinu voru ófullgerð drög að lánssamningimilli A og Sjóvár-Almennra trygginga hf., þar sem vantaði meðal annars fjárhæðláns og vaxtahæð.Af gögnum málsins verður ekki séð að nokkuð frekar hafiverið aðhafst í tilefni af framangreindu fyrr en C sendi 4. september 2006tölvubréf til B, þar sem sagði að það þyrfti „að ganga frá pappírum vegnavíkjandi láns A til Sjóvá að fjárhæð 150 mkr.“ Ætti að framkvæma það næsta dag.Þessu svaraði B sama dag með tölvubréfi til C, sem einnig var sent ákærða U, ogfylgdu því drög að lánssamningi, sem voru efnislega eins og þau sem B sendi frásér 3. júlí 2006. Sagði B í bréfinu að huga þyrfti „að útfærslunni þar sem húnborgar þetta í nokkrum skömmtum.“ Spurði hann jafnframt hvort hafa ætti „eittbréf í hvert skipti eða sameina þetta í einn pakka.“ Í tilefni af þessu svarisendi C tölvubréf 14. september 2006 til ákærða U og spurði hvort ákveðið hafiverið að víkjandi lán A yrði haft í einu lagi eða nokkrum bréfum, svo og hvortvextir hafi verið ákveðnir. Því svaraði ákærði U degi síðar með þeim orðum aðhafa ætti „bréf með nokkrum innborgunum“, sem yrði verðtryggt með 8% vöxtum.Áðurnefndur lögmaður A spurðist í tölvubréfi til B 22.september 2006 fyrir um hvort ekki væri „kominn tími á að klára lánssamn. milliA og SJÓVÁ.“ Því svaraði B sama dag á þann hátt að sér hefði skilist „aðhugmyndin sé að gefa út fjóra samninga fyrir hlutagreiðslum sem við sameinumsvo í einn samning.“ Sendi hann jafnframt drög að lánssamningi, sem virðasthafa verið samhljóða drögunum sem hann hafði áður sent lögmanninum 3. júlí2006, að því frátöldu að fært hafði verið inn í textann að lánið bæri 8% ársvexti.B sendi forstjóra Sjóvár-Almennra trygginga hf. tölvubréf 4.október 2006, þar sem sagði: „Hér koma drög að lánasamningi fyrir víkjandi lánsem A er tilbúin að kaupa af Sjóvá. Það þarf stjórnarsamþykkt á þessa útgáfu enmér skilst að hún muni vilja kaupa í fjórum bitum samtals kr. 600 milljónir.Fyrsta greiðslan er miðuð við 1/9 og önnur 1/10 osfr. Það þarf að færa þettasem skuld Milestone við Sjóvá fyrst um sinn. Hugmyndin er síðan að sameinaþetta í einn lánasamning í lokin.“ Þessu svaraði forstjórinn degi síðar áeftirfarandi hátt: „Hvað er verið að hugsa í þessu sambandi? Ég hef ekkertheyrt af þessu. Ég sé ekkert þessu til fyrirstöðu.“ B svaraði þessu stuttusíðar með eftirfarandi orðum: „Ég held að það sé fyrst og fremst verið að reynaað fá A til að setja peningana sína í vinnu til okkar í stað þess að vera meðþá í ávöxtun annarsstaðar.“Forstjóri Sjóvár-Almennra trygginga hf. sendi 10. október2006 tölvubréf til stjórnarmanna í félaginu, þar sem hann sagðist þurfa að fásamþykki þeirra „fyrir útgáfu víkjandi lána sem mundi hljóða svo: Stjórn Sjóvásamþykkir að fela forstjóra félagsins að gefa út víkjandi lán skv. 4. tl. 29.gr. laga nr. 60/1994 um vátryggingastarfsemi. Heimilt er forstjóra að gefa útlán allt að tveimur milljörðum króna. Lánin verða verðtryggð til fimm ára,vaxtaafborganir á 3 til 6 mánaða fresti og vextir að hámarki 10% verðtryggt.“Sagði hann jafnframt nægilegt að fá viðbrögð við þessu með tölvubréfum. Þaufékk hann jákvæð frá þremur stjórnarmönnum á næstu klukkustundum.A gerði 1. nóvember 2006 þrjá samhljóða samninga viðSjóvá-Almennar tryggingar hf., þar sem hún lýsti sig í hverju tilviki samþykkaþví að veita félaginu lán að fjárhæð 150.000.000 krónur, sem skyldi endurgreittí einu lagi 1. nóvember 2011. Vextir, 8% á ári, yrðu greiddir á sex mánaðafresti, en samkvæmt einum lánssamningnum skyldi það gert í fyrsta sinn 1. mars2007, samkvæmt öðrum 1. apríl sama ár og samkvæmt þeim þriðja 1. maí sama ár.Yrði höfuðstóll skuldarinnar bundinn við vísitölu neysluverðs, sem í einumsamningnum var miðuð við grunntölu hennar í september 2006, samkvæmt öðrum íoktóber sama ár og eftir þeim þriðja í nóvember sama ár. Lánið yrði „víkjandiskv. ákvæðum 4. tl. 29. gr. laga nr. 60/1994“ og myndi skuldbindingin því víkjafyrir öðrum kröfum á hendur lántakanum ef hann yrði tekinn til gjaldþrotaskiptaeða slita. Einum samningi enn af þessum toga var bætt við 1. desember 2006 ogvar hann samhljóða þeim fyrri að öðru leyti en því að gjalddagi var 1. desember2011, vextir skyldu greiddir í fyrsta sinn 1. júní 2007 og grunnvísitala miðaðivið desember 2006.C sendi 8. janúar 2007 tölvubréf til F, sem annaðist einsog áður segir færslu á bókhaldi Milestone ehf., og sagði þar eftirfarandi: „Þúþarft að færa hjá Milestone 4*150 mkr. skuld við Sjóvá. Þetta fór til lækkunará greiðslunni til [A] í sept-des 2006. Inga hjá Sjóvá er með pappíra vegna þessa,fáðu afrit hjá henni. Ekki segja henni af snúningnum með [A].“ F sendi samdægursnefndum starfsmanni Sjóvár-Almennra trygginga hf. tölvubréf, þar sem sagði: „Mérskilst á [C] að þú sért með skjöl vegna 4 x 150 mkr. tilfærslna á milliMilestone og Sjóvá. Ég þarf að fá þau eða afrit af þeim.“ Starfsmaðurinnsvaraði stuttu síðar með tölvubréfi, sem einnig var sent C, og kvaðst aðeinshafa undir höndum samninga um víkjandi lán til Sjóvár-Almennra trygginga hf.„en peningarnir fóru beint til Milestone.“ Væri ætlunin að færa þetta „semkröfu á Milestone“, en spurning væri hvort búa ætti til lánssamning millifélaganna af þessu tilefni. C svaraði í beinu framhaldi að bíða skyldi meðlánssamning „þar til við sjáum endanlega stöðu milli fyrirtækjanna“, en bað umað F yrðu send afrit af samningunum. Rakleitt á eftir sendi C tölvubréf til F,þar sem sagði: „Þú færir þetta svo sem lán frá Sjóvá og mótbókun inn ábiðreikning vegna [A] (eins og vanalega).“ Af gögnum málsins verður ráðið aðþetta hafi gengið eftir. Í tengslum við þetta má geta þess að F sendifyrirspurn til C í tölvubréfi 25. maí 2007 um hvort ekki ætti að geralánssamning við Sjóvá-Almennar tryggingar hf. vegna víkjandi láns, en hjáMilestone ehf. væri þetta fært á „lánardrottnareikningi og vaxtareiknast ekkien Sjóvá vaxtareiknar MST á móti láni sem þeir tóku fyrir þessu.“ Þeir vextirhafi numið rúmlega 33.000.000 krónum. Af þessu tilefni sendi C tölvubréf til Eog óskaði eftir að hann útbyggi lánssamning í samræmi við orðsendingu F, enskuldari yrði Milestone ehf. Í gögnum málsins virðist ekki vera að sjá svar viðþessu.0Ákærði U sendi C tölvubréf 6. nóvember 2006 með yfirskriftinni:„Staða eigenda“ og spurði hvort sá síðarnefndi hafi lokið við að kanna þrennt:„Ógreidd þóknun til [X] vegna 2005 (200 mkr.) Var ekki [V] með einhverjaþóknun? Ógreiddur arður fyrir 2005 (150 mkr.)“. Þessu svaraði C 9. sama mánaðarþannig að hann hafi farið „yfir þessi mál með [X] í gær.“ Hafi „þessar 150 mkr.í arð út úr MST Ltd.“ verið greiddar 2005 og hafi ákærði X fengið greiddaþóknun að fjárhæð 80.000.000 krónur á árinu, en hann myndi ekki hvort ákærði V hafiátt að fá þóknun. Vísaði C jafnframt til fylgiskjals um stöðu þessara tveggjaákærðu gagnvart Milestone ehf. Þá sagði hann ákærða X vilja gera fernt, þar ámeðal að greiða út arð frá félaginu, 270.000.000 krónur að frádregnum skuldumhluthafa á viðskiptareikningum, og nota hluta eða alla skuld félagsins við sig„til þess annars vegar að jafna hlutföllin milli hans og [V] (60/40) og hinsvegar vegna [A]“. Myndu tillögur ákærða X „kosta Milestone um 1300 mkr. ípeningum“, en hann gengi út frá því að „skuld Milestone við [X] núllist útvegna [A]“. Með bréfinu virðist meðal annars hafa fylgt yfirlit, sem að mestusvaraði til áðurnefndrar áætlunar sem send var með tölvubréfi 30. desember 2005um greiðslur Milestone ehf. til A frá þeim mánuði til desember 2007, nema aðþví leyti að samkvæmt þessu yfirliti átti „Félagið“ að vísu að bera sömufjárhæð af heildargreiðslum og í fyrra yfirlitinu, en skipting á greiðslum milli„[X]“ og „[V]“ var hér önnur, þannig að sá fyrrnefndi átti að bera stærri hluten áður, samtals 2.187.796.599 krónur, og sá síðarnefndi minni hlut, alls924.289.601 krónu.Ákærði X sendi ákærða U tölvubréf 19. nóvember 2006 oglýsti í byrjun ánægju með uppgjör fyrir samstæðu Milestone ehf. miðað við 31.október 2006, sem hann hafi fengið sent. Í framhaldi af því greindi ákærði X ísjö liðum frá atriðum, sem þeir yrðu „að klára fljótlega“, en meðal þeirra væriað „formlega þarf [A] að selja sinn hlut núna í kringum áramótin (á að tilkynnaþað) eða hreinlega hætta að telja hana upp sem eiganda“, að taka „ákvörðun um áhvern hátt [X] og [V] koma að því að kaupa [A] út“ og „viðskiptastaða [X] viðMilestone sbr. póst frá [C] hinum góða“, sem væntanlega mun hafa veriðskírskotun til fyrrgreinds tölvubréfs C 9. nóvember 2006.Milestone ehf. sem skuldari gerði 24. nóvember 2006lánssamning við Leiftra Ltd. sem kröfuhafa um 2.955.000 sterlingspund, semskuldarinn átti að greiða í einu lagi á gjalddaga 23. nóvember 2007 með LIBORvöxtum að viðbættu 2,5% álagi. Samningur þessi var undirritaður af hálfu beggjafélaganna af ákærða U. Ekki verður séð af gögnum málsins hvert hafi veriðtilefnið fyrir lánveitingunni, en samkvæmt þeim virðist skuldin aldrei hafaverið greidd.Ákærði U sendi tölvubréf til C 6. desember 2006 með yfirskriftinni:„[A]“, þar sem sagði: „I tilefni af thvi ad okkur hefur verid legid a halsifyrir takmarkadar ardgreidslur vaeri gaman ef thu myndir taka saman thinarhugmyndir vardandi medferdina a greidslunum til [A]. Thurfum lika ad muna eftirvikjandi laninu I sjova. Min hugmynd er ad faera nidur hlutafed fra og med1.7.2006, hvernig kaemi thad ut m.t.t. Eiginfjarhlutfalls, covenanta o.s.frv.?Er ad hugsa um ardsemi eigin fjar ad sjalfsogdu. Kemur hins vegar illa ef litider a markmid um 60 mia eigid fe I lok arsins.“Þá sendi ákærði U tölvubréf til C og B 28. desember 2006, þarsem sagði meðal annars: „Stöndum við klárir á tilfærslum vegna bréfaflækjunnarog bræðranna þ.e. [X] bréf eru eign MST, [V] bréf voru eign [X] os.frv. osfr.Osfrv. Töluðum um að vinda ofan af þessu samhliða tilkynningunni á morgun.Spurning hvort við ættum að setjast yfir eigendamál strax í fyrramálið. Lætfylgja með það skjal til gamans. Þeir vilja gera upp arð fyrri árs á mótiviðskiptareikningi osfrv.“ Með bréfinu fylgdi meðal annars yfirlit um greiðslurtil A, sams konar því sem fylgdi áðurnefndu tölvubréfi 9. nóvember 2006. Einnigfylgdi annað yfirlit, þar sem sýnd var „staða [X]/[V]“. Undir lið í yfirlitinumeð fyrirsögninni: „Kaup á hlut [A]“ kom fram að „[X]“ ætti að bera samtals2.187.796.598 krónur, „[V]“ 924.289.602 krónur, Milestone ehf. 1.775.270.001krónu og „M / L Ltd.“ 891.210.800 krónur. Þar fyrir neðan var tilgreint aðMilestone ehf. hefði „greitt nú þegar til [A]“ 2.889.641.094 krónur og var bættvið „víkjandi lán í gegnum Sjóvá - IW“, 450.000.000 krónur, þannig að út komu3.339.641.094 krónur. Sagði loks: „Milestone ehf. er því búið að borga of mikiðvegna [A] um ca. 1.892 mkr.“Í fundargerð frá fundi stjórnar Milestone ehf. 29. desember2006 var meðal annars fjallað í nokkru máli um endurfjármögnun á félaginu, semstæði þá yfir. Var einnig kynnt að áætlað væri að Sjóvá-Almennar tryggingar hf.greiddi til hluthafa allt að 12.000.000.000 krónur vegna arðs og lækkunar áhlutafé, meðal annars með eignarhlutum í AVP ehf. og Sjóvá fjármögnun hf. Þávar staðfestur hluthafasamningur við nánar tilgreind félög vegna Askar Capitalhf., en hlutafé í því félagi að verðmæti 320.000.000 krónur yrði flutt ísérstök fjárfestingarfélög. Að öðru leyti var meðal annars samþykkt að „kaupaaf Leiftra allt hlutafé þess í Iceland fyrir kr. 1.400.000.000“, svo og að„sameina dótturfélagið L&H eignarhaldsfélag við Milestone.“Í málinu liggja fyrir drög að efnahagsreikningi fyrirMilestone Import Export Ltd., sem miðaður var við 31. desember 2006, en hvorkivar hann undirritaður né bar hann með sér hver hefði gert hann eða hvenær.Honum fylgdu heldur ekki skýringar eða frekari sundurliðanir. Eignir vorusagðar vera að andvirði samtals 11.351.051.000 krónur, þar af skuldabréf,9.727.133.000 krónur, og viðskiptakröfur, 1.623.918.000 krónur. Skuldir vorusagðar nema 2.615.958.000 krónum og færðar sem skuldabréf. Eigið fé var talið8.735.093.000 krónur, þar af 30.000.000 krónur vegna hlutafjár.1Ákærði X sendi 11. janúar 2007 tölvubréf til ákærða U, semhófst á eftirfarandi orðum: „Hér er listi að eventum sem við eigum að setja íloftið með reglulegu millibili og vekja athygli.“ Á eftir kom upptalning í ellefuliðum, þar sem meðal annars var að finna þetta: „[A] keypt út, brodrene einueigendur, láta fylgja að kaup verðið sé að mestu greitt!!!!!!“Ákærði U sendi ákærða X með tölvubréfi 13. janúar 2007 minnisblaðmeð fyrirsögninni: „Staða mála“, en þar sagði meðal annars: „Starfsmenn: [E] hinnungi er mættur á svæðið og vill láta til sín taka. Fyrsta verkefnið hans er aðhalda áfram með og loka MST/Leiftri/eigendur/[A] snúningnum.“ Verður að ætla aðummæli þessi hafi varðað E, sem tók sem fyrr segir um þetta leyti til starfahjá Milestone ehf.Starfsmaður Baker Tilly Ltd. á Tortola sendi tölvubréf 15.febrúar 2007 undir fyrirsögninni: „BVI Corporate Services“ til E. Vísaði sáfyrrnefndi til símtals þeirra þá um morguninn og óskaði eftir að E léti sér íté upplýsingar um tvö félög á Bresku Jómfrúareyjum, sem ætlunin væri aðsameina. Í svari E sama dag kom fram að félögin hétu Milestone Import ExportLtd. og Leiftri Ltd. Hefði hann í hyggju að skipta Milestone Import Export Ltd.á þann hátt að einnig yrði til annað félag, Milestone Import Export 2 Ltd., ogyrði síðarnefnda félagið sameinað Leiftra Ltd., en milli Leiftra Ltd. og MilestoneImport Export Ltd. væri skuld, sem hann vildi losna við án þess að greiða hana.Leiftri Ltd. stæði í skuld við Milestone Import Export Ltd. að fjárhæð 5.000.000evrur og vildi E flytja þá kröfu til Milestone Import Export 2 Ltd. Að þessugerðu vildi hann slíta Milestone Import Export Ltd. Þegar Milestone Import Export2 Ltd. hefði verið sameinað Leiftra Ltd. ætti að flytja síðarnefnda félagið tilÍslands. Sagðist E mundu verða þakklátur ef unnt yrði að láta sér í téupplýsingar um hvort framkvæma mætti þetta og hvað það myndi kosta. StarfsmaðurBaker Tilly Ltd. sendi E tölvubréf 16. febrúar 2007 og óskaði eftir frekarigögnum, en tók fram að stofna yrði Milestone Import Export 2 Ltd. sem nýttfélag og væru E send eyðublöð til útfyllingar í því skyni.Ákærði U og C fengu send 19. febrúar 2007 með tölvubréfifrá KPMG endurskoðun hf. drög að ársreikningi. Ákærði U framsendi tölvubréfið skömmusíðar til B og tók eftirfarandi fram: „Það á eftir að taka tillit til arðsinsfrá sjóvá og breytingum á okkar eigin fé vegna [A]. Annars lítur þetta vel út.Einhverjar bókhaldsæfingar eru eftir.“Í fundargerð frá fundi stjórnar Milestone ehf. 23. febrúar2007 kom fram að forstjóri hafi gert grein fyrir drögum að ársreikningi fyrir2006, fundarmenn hafi verið sammála um að afkoma hafi verið í samræmi viðvæntingar og samþykkt hafi verið að leggja reikninginn óbreyttan fyrir aðalfundsama dag. Gerð hafi verið tillaga um að ákærðu X og V myndu skipa stjórnfélagsins, ákærði Z yrði áfram endurskoðandi þess, hagnaði félagsins yrðiráðstafað í samræmi við tillögu í ársreikningi og yrði „arður til hluthafa“300.000.000 krónur, sem myndi „skiptast hlutfallslega milli hluthafanna X og V“,en engin þóknun yrði greidd stjórnarmönnum. Sagði ekkert um hvort stjórnin hafisamþykkt þessar tillögur. Aðalfundur í félaginu var síðan haldinn sama dag, ení fundargerð, sem var undirrituð af ákærðu X og V, sagði meðal annars að mættværi „fyrir hönd allra hluthafa í félaginu“. Ákvarðanir á fundinum voru ísamræmi við tillögur á framangreindum fundi stjórnar félagsins, en þó þannig aðtekið var fram að arður skyldi skiptast milli ákærðu X og V „í réttumhlutföllum við eignarhlutföll þeirra í félaginu“ og hafi „allir fundarmenn“verið samþykkir þeirri arðsúthlutun. Ársreikningur félagins var jafnframtsamþykktur.2Í málinu liggja fyrir svonefnd endurskoðunarfyrirmæli, semstarfsmenn KPMG endurskoðunar hf. settu sér vegna endurskoðunar á ársreikningiMilestone ehf. fyrir 2006, en þau voru færð inn á eyðublöð á ensku, sem virðasthafa stafað frá alþjóðlegri samsteypu endurskoðunarfyrirtækja undir merkjumKPMG. Í viðeigandi reiti var fært að ákærða W hafi undirbúið fyrirmælin 15.janúar 2007 og þau verið yfirfarin af ákærðu Y og Z 20. sama mánaðar. Þá varjafnframt innfært að svonefnd mikilvægismörk við endurskoðunina væru ákveðin 100.000.000krónur. Að öðru leyti kom þar meðal annars fram að Milestone ehf. væri „í eiguþriggja systkina ásamt félaginu Leiftra Ltd. sem jafnframt er í eigusystkinanna. Það er þó verið að kaupa [A] út úr félaginu.“ Í umfjöllun umáhættur sagði meðal annars: „Stærsti hluthafi Milestone ehf. er starfandistjórnarformaður félagsins. Hann er mjög domenerandi og allar stærri ákvarðanirfara í gegnum hann. Íhuga management override vegna hættu á Financial Statementlevel risk og skoða vel bókhaldsfærslur.“ Í kafla fyrirmælanna, sem laut aðráðagerðum um nálgun við endurskoðun mikilvægra reikninga, var varðandi útlánmerkt í reiti sem munu hafa táknað að í verkinu skyldi gætt að heild, tilvistog nákvæmni. Í fyrirmælunum var jafnframt getið um eftirfarandi í lið semvarðaði „aðrar kröfur“: „Kröfur félagsins eru á fáa aðila svo auðvelt er aðfylgjast með stöðu þeirra. Uppgjör eru gerð mánaðarlega og kröfurnar stemmdaraf samhliða þeim uppgjörum. Samtals nema útlán og kröfur 4.344 millj. kr. íársreikningi móðurfélagsins. Þar af nemur ... krafa á einn eigandann sem veriðer að kaupa út, [A] ... 2.735 millj. kr.“ Á eyðublaði sem bar yfirskriftina:„Útlán og kröfur“ var endurtekið að meðal annarra væri krafa „á einn eigandannsem verið er að kaupa út, [A]“ að fjárhæð 2.735.000.000 krónur og var því bættvið að fenginn hafi verið „samningur vegna láns við [A] og hann borinn samanvið ársreikning“. Neðst á því blaði var svo tekið fram að niðurstaða væri sú að„engar athugasemdir voru gerðar.“ Á yfirlitsblaði um samtölur úr einstökumreikningsliðum, sem teldust vera „Aðrar kröfur/Útlán“, kom meðal annars frameftirfarandi við tiltekið reikningsnúmer: „Biðreikningur ([A]) 2.734.541.184“og síðan um lokafærslur neðar á blaðinu: „Biðreikningur (hluti [A] færður á útlán)... (2.733.326.804)“. Neðst á því undir fyrirsögninni: „Útlán“ var endurtekið:„Biðreikningur (hluti [A] færður á útlán) ... 2.733.326.804“, við þá fjárhæðvar bætt lið vegna víkjandi láns, 59.032.235 krónum, og fengin loks niðurstaðaum „Útlán samtals 2.792.359.039“. Var handritað þar við að fjárhæðin „stemmirvið ársr.“Við rannsókn málsins fékk lögregla úr vörslum KPMG endurskoðunarhf. skjal á eyðublaði frá félaginu, sem var meðal gagna um endurskoðunreikningsskila Milestone ehf. og auðkennt með upphafsstöfum ákærðu Z og Y, endagsetning á því vísaði til þess að það varðaði ársreikning fyrir árið 2006.Skjal þetta bar fyrirsögnina: „Útlán Milestone ltd.“ og var svohljóðandi:„Skuldabréf útgefið af Milestone ltd. að fjárhæð ISK 2.733.326.804 meðgjalddaga í árslok 2007 og ber 10% vexti. Skuldabréfið er bókfært á nafnverðiundir útlán í bókum Milestone ehf. (M). Rætt við stjórnendur M um mat áskuldabréfinu: Um er að ræða viðskiptalán til M ltd., skuldabréfið erundirritað af hálfu M af [U] og fyrir hönd M ltd. af [E] samkv. umboði. Tilurðþess tengist sölu [A] á hlutabréfum í M, M ltd. og Leiftra ltd. M hefur séð umafgreiðslu greiðslnanna til [A] og fengið þær uppgerðar með þessu skuldabréfi.Það er mat stjórnenda M að þetta bréf sé öruggt og muni greiðast. Meðfylgjandieru drög að efnahagsreikningi M ltd. sem stjórnendur M lögðu fram að kröfuendurskoðenda, þar kemur fram að eigið fé félagsins eru liðlega 8,7 milljarðarkróna áður en þessi viðskipti félagsins eru færð í bækurnar. M ltd. á kröfu áLeiftra vegna viðskipta með hlutab. í Actavis og Glitni. Þegar Leiftri mun losafé borga þeir þá kröfu. Skuldabréfið látið standa á bókfærðu verði.“ Í b. liðV. kafla ákæru er ákærðu W, Y og Z gefið að sök að hafa útbúið þetta skjalhaustið 2009 og bætt því þá inn í endurskoðunargögn vegna Milestone ehf. Þess erhér að öðru leyti að geta að áður hefur verið lýst drögum að efnahagsreikningifyrir Milestone Import Export Ltd., sem miðaði við 31. desember 2006, en vikiðverður hér síðar að tilurð lánssamnings milli Milestone ehf. og MilestoneImport Export Ltd., sem var dagsettur 30. desember 2006 og ranglega nefndurskuldabréf í textanum hér að framan. Eftir gögnum málsins liggur fyrir að þaðskjal var samið í tölvu 11. apríl 2007 og barst ekki KPMG endurskoðun hf. fyrren 23. maí sama ár.Í málinu liggur einnig fyrir önnur gerð af framangreinduskjali, sem hefur sömu umgjörð og það, meðal annars merkingu með upphafsstöfumákærðu Z og Y, en meginmál þess er svohljóðandi: „Skuldabréf útgefið afMilestone ltd. að fjárhæð ISK 2.733.326.804 til greiðslu í árslok 2007 og ber10% vexti. Skuldabréfið er bókfært á nafnverði undir útlán í bókum Milestoneehf. (M). Rætt við stjórnendur M um mat á skuldabréfinu: Um er að ræðaviðskiptalán til M ltd. Það er mat stjórnenda M að þetta bréf sé öruggt og munigreiðast. M ltd. á kröfu á Leiftra vegna viðskipta með hlutab. í Actavis ogGlitni. Þegar Leiftri mun losa fé borga þeir þá kröfu. Eignir Leiftra eru eignarhlutií Milestone ehf. og TIG sem rekur lyfjabúðakeðjur á Balkanskaga. Höfum ekkiástæðu til að ætla að stjórnendur séu með blekkingar gagnvart okkur enda hafaþeir undirritað staðfestingarbréf í tengslum við endurskoðunina. Skuldabréfiðlátið standa á bókfærðu verði.“ Við rannsókn lögreglu var leitt í ljós meðathugun á gögnum úr tölvukerfi KPMG endurskoðunar hf. að þetta skjal hafi veriðbúið til 16. október 2009.Meðal gagna málsins er skjal með fyrirsögninni:„Endurskoðunarskýrsla 2006“, dagsett 2. mars 2007, sem ákærðu Y og Z undirrituðuog beint var til ákærða X sem stjórnarformanns Milestone ehf. Í skýrslunnisagði meðal annars að við yfirferð efnahagsreiknings í ársreikningi 2006 hafi„tilvist eigna og eignarhald verið kannað“ og „kröfur félagsins ásamt tillöguað niðurfærslu þeirra“ verið „yfirfarnar með tilliti til innheimtanleikaþeirra.“ Undir lið með fyrirsögninni: „Útlán“ var getið um eftirfarandi: „Meðalútlána er færð krafa á [A] að fjárhæð 2.733 millj. kr. og víkjandi lán aðfjárhæð 59 millj. kr. Til staðfestingar á útlánunum var samningur milli [A] ogfélagsins yfirfarinn svo og gögn varðandi víkjandi lánið. Niðurstaðan varfullnægjandi.“ Þess ber að geta aðmeðal gagna málsins er tölvubréf, sem ákærða W sendi ákærðu Y 13. maí 2007, þarsem sagði meðal annars að meðfylgjandi væri „það sem komið er afendurskoðunarskýrslu Milestone.“ Í niðurlagi bréfsins sagði síðan: „Viltu rennayfir skýrsluna og gefa mér ábendingar um framhaldið, ég hef gert mjög fáarskýrslur og aldrei frá grunni áður svo þetta tekur mig frekar langan tíma.“ Meðbréfinu fylgdi skjal, sem hafði að geyma drög að framangreindri skýrslu. Ídrögunum var liðurinn með fyrirsögninni: „Útlán“ svohljóðandi: „Sem útlán erfærð krafa á [A] að fjárhæð 2.733 millj. kr. og víkjandi lán að fjárhæð 59millj. kr. xxxxx fá samninginn um lánið við [A]. Til staðfestingar á útlánunumvar samningur á milli [A] og Milestone skoðaður og gögn um víkjandi lánið.Niðurstaðan var fullnægjandi.“ Þá liggur einnig fyrir tölvubréf, sem ákærða Y sendi22. maí 2007 til ákærðu Z og W með fyrirsögninni: „A1 – Endurskoðunarskýrsla2006.doc“ og fylgdi bréfinu samnefnt tölvuskjal, sem hafði að geyma uppfærðdrög að framangreindri skýrslu. Drögin voru samhljóða endanlegri gerð skýrslunnarum þau atriði, sem áður var vísað til, þar á meðal um dagsetningu hennar 2.mars 2007.3Ársreikningur fyrir samstæðu Milestone ehf. vegna ársins2006 var undirritaður 23. febrúar 2007 af stjórn félagsins, ákærðu X og V,ásamt forstjóra þess, ákærða U, og áritaður af endurskoðendunum ákærðu Z og Y.Í skýrslu stjórnar var þess meðal annars getið að hluthafar hafi verið fjórir ílok ársins 2006 eins og í byrjun þess, en þeir hafi verið Leiftri Ltd., semhafi átt 31,6% hlutafjár, ákærði X, sem hafi átt 29,7% hlutafjárins, ákærði V,sem hafi átt 23,4%, og A 15,3%. Samkvæmt rekstrarreikningi varð hagnaðurfélagsins 21.444.000.000 krónur á árinu 2006. Í efnahagsreikningi varheildarandvirði eigna talið 170.075.000.000 krónur, en skuldir samtals126.348.000.000 krónur og eigið fé þannig 43.727.000.000 krónur. Meðal eignavoru taldar óefnislegar eignir að verðmæti 21.311.000.000 krónur ogútistandandi kröfur vegna lána að fjárhæð samtals 11.651.000.000 krónur, ensamkvæmt skýringum með ársreikningnum námu veðtryggð útlán samtals4.514.000.000 krónum og önnur útlán 7.137.000.000 krónum. Þá er þess að geta aðaf eigin fé félagsins voru 2.714.000.000 krónur vegna hlutafjár, en eftirskýringum við reikninginn voru eigin hlutir félagsins því til viðbótar aðnafnverði 143.000.000 krónur.Ársreikningur fyrir Milestone ehf. sem móðurfélagsamstæðunnar var jafnframt dagsettur 23. febrúar 2007. Í skýrslu stjórnar vargreint frá hluthöfum á sama hátt og í áðurnefndum samstæðureikningi. Samkvæmtrekstrarreikningi varð hagnaður móðurfélagsins 20.295.000.000 krónur á árinu 2006,en í efnahagsreikningi kom fram að heildarandvirði eigna í lok ársins hafiverið 101.544.000.000 krónur, samtala skulda 57.961.000.000 krónur og eigið fé43.583.000.000 krónur. Meðal eigna voru talin útlán að fjárhæð samtals2.792.000.000 krónur.Meðal gagna málsins er bréf 23. febrúar 2007 til KPMG endurskoðunarhf. með yfirskriftinni: „Staðfestingarbréf stjórnenda“, sem ákærði U og Cundirrituðu fyrir hönd Milestone ehf. Í bréfinu sagði meðal annars:„Staðfestingarbréf þetta er skrifað í tengslum við endurskoðun ykkar og árituná samstæðuársreikning Milestone ehf. og dótturfélaga þess ... Við höfum aflaðokkur nauðsynlegra upplýsinga frá stjórnendum og starfsmönnum félagsins sem búayfir viðeigandi þekkingu og reynslu. Í samræmi við framangreint viljum viðstaðfesta eftirfarandi samkvæmt okkar bestu vitund: ... Við gerum okkur ljósaábyrgð okkar á því að ársreikningurinn ... sé í samræmi við alþjóðlegareikningsskilastaðla ... Við höfum veitt ykkur aðgang að öllum bókhaldsgögnumog öðrum gögnum sem tengjast bókhaldi ... Við staðfestum að: ... Við gerumokkur ljóst að orðið „sviksemi“ nær bæði yfir skekkjur sem eru tilkomnar vegnavísvitandi rangfærslna í reikningsskilum félagsins og þess að misfarið sé meðeignir þess. Skekkjur sem eru til komnar vegna vísvitandi rangfærslna íreikningsskilum ná til upplýsinga sem af ásettu ráði er sleppt eða bætt við íþeim tilgangi að blekkja notendur reikningsskilanna. Skekkjur sem til erukomnar vegna þess að misfarið er með eignir félagsins ná til þjófnaðar eðaveðsetningar sem oft fylgja fölsuð eða villandi gögn sem ætlað er að hylma yfirþjófnaðinn ... Það er mat okkar að ekki sé hætta á verulegum annmörkum íreikningsskilum vegna sviksamlegs athæfis ... Félagið er lögformlegur eigandiallra eigna sem tilgreindar eru í efnahagsreikningi“.4Í tölvubréfi 6. mars 2007 frá ákærðu W til C, sem baryfirskriftina „[A]“, sagði eftirfarandi: „Er búið að gera samninginn umbreytingu á kröfunni á [A] og færa hana á Milestone Ltd.? Ég þarf að fá þannsamning þegar hann er tilbúinn.“ Þessu svaraði C sama dag með tölvubréfi, þarsem sagði: „Þarf ekki nýjan samning. Okkur er heimilt að gera þetta skv.núverandi samningi → [Z] þekkir málið.“Ákærða W sendi 27. mars 2007 tölvubréf með yfirskriftinni „[A]“til D, þar sem sagði: „Skv. [C] þá nær samningurinn við [A] sem á að breyta íMilestone Ltd. yfir breytinguna. Ég veit hins vegar ekki alveg hvaða samningurþetta er við [A]. Er með einn samning á milli [A] og Milestone vegna Netjets enfinn ekki aðra samninga á milli þeirra. Veist þú vegna hvers krafan er sem er á[A]?“ Þessu svaraði D að kvöldi sama dags á eftirfarandi hátt: „Já, ég veithvaða samning hann er að ræða um en ég hef ekki séð hann (það er ekki þessiNetjets samningur). Samningurinn er um kaup á henni út úr batteríinu. Ég skalreyna að muna að nefna þetta við hann.“D sendi 2. apríl 2007 tölvubréf til C, þar sem sagði: „KPMGþarf gögn á bakvið lán til Milestone Ltd. (áður [A]) um 2,7 milljarða sembackup í sína vinnumöppu fyrir árið 2006. Áttu eitthvað handa mér til að sendaþeim?“ C svaraði sama dag í svohljóðandi tölvubréfi: „Nei, getur thu ekkiutbuid eitthvad fallegt.“ D sendi til baka tölvubréf stuttu síðar og sagði aðsér dytti í hug „afrit af þessum samningi við [A]“ og spurði hvað C segði umþað. Í svari C í beinu framhaldi taldi hann það hljóma ágætlega, en þó yrðibetra „að hafa samning milli MST og MST Import Export.“ Af því tilefni sendi D straxá eftir tölvubréf til E og afrit til C, þar sem sagði: „Getur þú útbúiðlánasamning á milli MST ehf. og MST import export vegna viðskiptastöðu á millifélaganna í árslok 2006 um 2,7 milljarðar. Varðandi nánari útfærslu á kaupum ogkjörum þá verður þú að fá okkur C í lið með þér.“ Svaraði E um hæl með tölvubréfiþar sem aðeins stóð „ok“.Samkvæmt gögnum málsins samdi E 11. apríl 2007 í tölvutexta lánssamnings á ensku milli Milestone ehf. og Milestone Import Export Ltd.Samkvæmt samningnum tók Milestone Import Export Ltd. að láni hjá Milestone ehf.2.733.326.804 krónur, sömu fjárhæð og síðarnefnda félagið hafði greitt á árinu2006 til A vegna fyrrnefndra samninga frá 4. desember 2005, og ætti að greiðaskuldina í einu lagi 15. desember 2007 ásamt 10% ársvöxtum. Í málinu liggjafyrir eintök af þessum samningi undirrituð af ákærða U af hálfu Milestone ehf.og E fyrir hönd Milestone Import Export Ltd. Þau eintök eru dagsett 30.desember 2006.Ákærða W sendi 12. maí 2007 tölvubréf með yfirskriftinni „[A]“til D, þar sem sagði: „Ég man ekki til þess að ég hafi verið búin að fásamninginn við [A]vegna þessarar tæplega þriggja milljarða kröfu. Finn hannalla vega ekki hér, gætir þú fundið afrit af honum og sent mér.“ Þessu svaraði D15. sama mánaðar á eftirfarandi hátt: „Er með samninginn á borðinu en vantarundirskrift U forstjóra. Hann er erlendis og er væntanlegur í lok vikunnar.Reyni að afgreiða þetta þegar hann kemur til baka. Annars var þessu breyttþannig að kröfunni var breytt á Milestone Import Export Ltd. í stað [A](þ.e. [A]áþá kröfu á Milestone Import Export Ltd. í stað Milestone ehf.).“ Loks sendi D ákærðuW tölvubréf 23. maí 2007, þar sem sagði: „Hérna færðu loks undirritaðanlánasamning.“ Með bréfinu fylgdi tölvutæk mynd af samningnum sem áður var lýst. 15 C sendi 3. apríl 2007 tölvubréf til ákærða U, sem hófst meðeftirfarandi orðum: „Svo það sé skjalfest þá þarf að borga um 900 mkr. nk.þriðjudag.“ Því næst voru taldar upp fjórar væntanlegar greiðslur, þar á meðal„[A]300 m“, en að endingu sagði: „Eins og staðan er akkúrat núna vantar 900mkr.“ Þessu bréfi fylgdi C síðan eftir með öðru til ákærða U 9. sama mánaðar,þar sem hann kvaðst hafa rætt við nafngreindan mann hjá Askar Capital hf. oggæti það félag ef til vill lánað Milestone ehf. fé í eina viku.Á fundi stjórnar Milestone ehf. 4. apríl 2007 vareftirfarandi meðal annars fært í fundargerð: „Fyrir fundinum lágu ... drög aðsamningi um sölutryggingu á hlutum í Glitni sem eru í eigu Milestone og tengdraaðila svo og hlutum í eigu AA og tengdra aðila.Samningurinn gerir ráð fyrir að þessir aðilar muni selja alla sína hluti íGlitni nema 7% sem haldið verður eftir í sérstöku félagi sem mun verða áfram íeigu þeirra aðila sem selja. Kaupgengið skv. samningsdrögunum er 27,82. Stjórnfélagsins samþykkti að ganga til samninga við Kaupþing um sölutryggingu áhlutum í Glitni á grundvelli þeirra draga sem liggja fyrir. Stjórnarformannifélagsins var veitt fullt umboð til þess að skrifa undir nauðsynlega samningavegna samningsins.“ Á öðrum stjórnarfundi 17. sama mánaðar gerði forstjóriMilestone ehf. grein fyrir könnun á kaupum á fjármálafyrirtækinu Invik AB íSvíþjóð, en á grundvelli óskuldbindandi tilboðs hafi Milestone ehf. fengiðheimild til að gera frekari áreiðanleikakönnun og leggja fram bindandi tilboðog rynni frestur til þess út þennan dag. Væri ráðgert að fyrst yrðu keypt 26%hluta í Invik AB „með 65% af atkvæðisrétti“, en síðar yrði gert yfirtökutilboðí aðra hluti. Hafi starfsmenn og ráðgjafar Milestone ehf. gertáreiðanleikakönnun og væri fjármálafyrirtækið Bear Sterns tilbúið að veita„brúarfjármögnun“, en Morgan Stanley Bank International Ltd. hafi bréflega lýstyfir áhuga á fjármögnun kaupanna. Væri miðað við að af kaupverðinu yrðu500.000.000 evrur „greiddar með peningum frá Milestone fyrirtækjum“, en250.000.000 evrur með lánsfé. Hafi eftir umræður verið samþykkt að gera tilboðum kaup á Invik AB í heild fyrir 807.000.000 evrur, svo og að veita forstjóraMilestone ehf. heimild til að ganga til samninga um lántökur í því sambandi.Í tölvubréfi 26. apríl 2007 til E kvaðst BB, starfsmaðurBasel Trust Corporation Ltd. á Ermasundseyjum, vera að leitast við að fylla úteyðublöð, sem E hafi sent til samstarfsmanns hennar í tengslum við fyrirhuguðkaup Milestone ehf. á vátryggingafélagi. Óskaði hún eftir að E staðfesti afþessu tilefni að Leiftri Ltd. ætti enn 857.000.000 af 2.857.000.000 hlutum íMilestone ehf. eða sem svaraði 30% hlutafjár. Í svari E sama dag kvaðst hannstaðfesta þetta og tók fram að síðar um daginn myndi hann senda samþykkthluthafa um hlutabréf í Leiftra Ltd. í eigu A, en þau hafi verið seld ákærðu X ogV. Í samræmi við þetta sendi E síðar um daginn til Basel Trust Corporation Ltd.tvö eintök af samþykkt hluthafa í Leiftra Ltd., þar sem fram kom að A hafi átt28% hluta í félaginu, en frá 3. mars 2007 væru þessi hlutabréf í eigu ákærðu X ogV, þannig að sá fyrrnefndi ætti orðið 60% hluta í félaginu og sá síðarnefndi40%. Annað eintakið af þessari staðfestingu var undirritað af ákærðu X og V, enhitt af A og ákærða X. Jafnframt sendi E sama dag undirritaða samþykkt ákærðu Xog V sem hluthafa í Leiftra Ltd. um að taka til greina afsögn L semstjórnarmanns í félaginu og fela CC að taka sæti í stjórninni.Í yfirlýsingu á ensku frá ákærða U 26. apríl 2007, þar sem hannkvaðst vera bær til að rita firma Leiftra Ltd., staðfesti hann að samkvæmthlutaskrá fyrir félagið ætti ákærði X 23.839,8 hluti í því eða 60% og ákærði V 15.893,2hluti eða 40%. Sams konar yfirlýsingu gerði áðurnefndur CC30. sama mánaðar. Þá gerði ákærði U síðastgreindan dag vottorð á ensku, þarsem hann kvaðst hafa heimild til að rita firma Milestone ehf. og staðfesti aðsamkvæmt hlutaskrá félagsins ætti ákærði X 1.114.301.400 af 2.857.000.000hlutum í félaginu eða 39%, ákærði V 742.867.600 hluti eða 26% og Leiftri Ltd.857.000.000 hluti eða 30%, en sjálft ætti félagið 142.831.000 hluti eða 5%. Ítengslum við þetta er þess að geta að eignarhald Milestone ehf. á eigin hlutumsamkvæmt þessu vottorði samrýmist ekki öðru skjali, sem virðist eiga upprunasinn í gagnasafni félagsins, en þar kom fram að 31. desember 2006 hafi eiginhlutir Milestone ehf. verið 99.239.021 eða 3,47% og hlutir í eigu Sáttar ehf.,félags sem mun hafa verið í eigu ákærða U, 43.591.979 eða 1,53%.Í tölvubréfi til F 7. maí 2007 innti C hann eftir því hver væristaða óafgreiddra mála. Í svari F daginn eftir var upptalning í sex liðum ogvar einn þeirra „[A] vs. bræðurnir“. Í framhaldi af þessu sendi C svör til F umeinstaka liði, en um þann sem hér var nefndur sagði: „Í vinnslu, klárastvonandi fyrir 6 mánaða uppgjör (a.m.k. hluti af þessu)“.6Starfsmaður KPMG endurskoðunar hf. sendi E í tölvubréfi 14.maí 2007 fyrirspurn um 24 atriði, sem hann þyrfti að fá upplýsingar um ítengslum við gerð skattframtals fyrir ákærða X. Meðal þess, sem spurt var um,var hlutafjáreign ákærða X í Milestone ehf. í árslok 2006, breytingar á henni áárinu og skuld hans við félagið, svo og hlutafjáreign í „Milestone Ltd.“ ogLeiftra Ltd. í árslok og breytingar á henni á árinu. Sami maður sendi síðan Dtölvubréf 30. sama mánaðar með fyrirsögninni: „Skattframtal [A]“, þar semsagði: „Getur þú fengið staðfestingu fyrir mig á því að [A] eigi óbreyttaeignarhluta frá árinu 2005 í Milestone Ltd. og Leiftra Ltd. í árslok 2006. Efþetta hefur eitthvað breyst þá vantar mig upplýsingar um það.“ D sendi næstadag tölvubréf til ákærða U og C undir yfirskriftinni: „[A] og framtalsmál“, þarsem sagði: „Búinn að fara yfir málið aftur með [Z] og Leiftra fléttan verðurfyrir valinu. Áður en við setjum „go“ á það þá verður „[U]“ að gera [A] og Co.grein fyrir þessari smávægilegri breytingu á upphaflegri áætlun. Það þarf aðgerast sem fyrst, í síðasta lagi á morgun.“ Stuttu síðar sendi ákærði Z tölvubréftil P, framkvæmdastjóra KPMG endurskoðunar hf. og var yfirskrift þess: „Sbr.samtal okkar í morgun.“ Í því sagði eftirfarandi: „Fyrir liggur að stjórnendurí Milestone hafa ekki gengið fullkomlega frá greiðslu til [A] á sl. ári fyrirum 2,7m. Í bókum Milestone liggur fyrir lánasamningur á milli Milestone ehf. ogMilestone ltd. fyrir sömu fjárhæð. Eftir var að ganga frá eiginlegum formsatriðumum sölu á þessum 2,7 milj. En fyrir liggur að sala [A] er á eignarhlutum íMilestone og tengdum félögum. [U] verður til vinnu á morgun en þá liggurendanlega fyrir um málið. Eins og staðan er núna verður svo á litið að um sé aðræða sölu á eignarhlut í Leiftra Ltd. og Milestone Ltd.“Í skattframtali A 2007 voru talin fram sem eign í árslok2006 hlutabréf í Milestone ehf. að nafnverði 415.267.826 krónur. Á fylgiblaðimeð framtalinu kom fram að A hafi í byrjun árs 2006 átt hlutabréf í „MilestoneLtd.“ að nafnverði 280 án tilgreinds gjaldmiðils og hafi stofnverð þeirra verið8.400.000 krónur, en þau hafi verið seld á árinu fyrir 250.000.000 krónur. Þáhafi hún í ársbyrjun átt hlutabréf í Leiftra Ltd. að nafnverði 280 ántilgreinds gjaldmiðils og hafi stofnverð þeirra verið 580.104 krónur, en þau hafiverið seld á árinu fyrir 2.483.326.804 krónur. Í hvorugu tilviki var tekið framhver kaupandi hafi verið. D sendi 6. júní 2007 starfsmanni KPMG endurskoðunar hf.,sem hafði eftir fyrri bréfaskiptum unnið að gerð skattframtals A, svohljóðanditölvubréf: „Hvernig skiptir þú aftur söluverðinu, 2,7 milljörðum, á MilestoneLtd. annars vegar og Leiftra Ltd. hins vegar á framtalinu hjá [A]? Þarf aðtryggja að um sömu fjárhæðir verði að ræða í uppgjörum þessara félaga.“ Þessusvaraði starfsmaðurinn um hæl með eftirfarandi orðum: „Söluverð Milestone Ltd.250.000.000 kr. Söluverð Leiftra Ltd. 2.483.326.804 kr.“ Í framhaldi af þessusendi D tölvubréf til E og C, þar sem sagði meðal annars: „Nokkrar breytingarþurfa að eiga sér stað í einstökum félögum í kjölfar einstaklingsframtala: Þaðvar niðurstaðan að [A] seldi eignarhlut sinn í Leiftra Ltd. og Milestone Ltd.fyrir 2,7 milljarða eða sama fjárhæð og lánasamningur milli Milestone ehf. ogMilestone Ltd. hljóðaði upp á í bókhaldi Milestone ehf. Kaupandi að bréfunum erLeiftri og Milestone Ltd. (eigin bréf). Keypt í árslok 2006. Síðan kaupabræðurnir bréfin af félögunum á árinu 2007. Hvað lánasamninginn á milli MSTehf. og MST Ltd. varðar þá þurfum við að gera samning á milli Leiftra og MSTLtd. fyrir kaupverðinu á eigin bréfum í Leiftra (eða splitta samningum frá MSTehf. í Leiftra annars vegar og MST Ltd. hins vegar) ... Við höfum þetta bakviðeyrað og græjum þetta við tækifæri.“ 17 D sendi C tölvubréf 29. maí 2007 og sagði þar aðmeðfylgjandi væru fyrstu drög að ársreikningum Leiftra Ltd. fyrir 2006. Í þeimdrögum kom fram að á árinu 2006 hafi hagnaður félagsins numið 67.511.305 evrum.Í efnahagsreikningi voru heildareignir félagsins í lok árs 2006 taldar261.216.882 evrur. Þar af voru hlutabréf í Milestone ehf. að andvirði211.213.588 evrur og kröfur á hendur því félagi að fjárhæð 6.622.437 evrur, enmeðal skulda, sem alls námu 152.516.228 evrum, var talin langtímaskuld við MilestoneImport Export Ltd. að fjárhæð 137.726.763 evrur, sem hafði hækkað úr123.024.188 evrum á árinu 2006. Eigið fé var talið 108.660.921 evra að meðtölduhlutafé í félaginu, 39.733 evrum. Af fylgigögnum með þessum drögum má sjá að LeiftriLtd. hafi á árinu 2005 keypt hlutabréf í Milestone ehf. fyrir 102.200.112evrur, en í bókum Leiftra Ltd. hafi verið bætt við þá fjárhæð hlutdeild íhagnaði Milestone ehf. 2005, 41.040.821 evru, og 2006, 67.972.655 evrum, ogfengust þá út fyrrnefndar 211.213.588 evrur. Af yfirliti um skuldir LeiftraLtd. við Milestone Import Export Ltd., sem einnig fylgdi þessum drögum, verðurráðið að þar hafi ekki verið talin skuld vegna viðskipta með hlutabréf íMilestone ehf. Þá er þess að geta að í málinu liggur einnig fyrir óundirritaðurog ódagsettur ársreikningur fyrir Leiftra Ltd. vegna ársins 2006, sem hafðiefnislega að geyma sömu fjárhæðir og framangreind drög, að frátöldu því aðskuld við Milestone Import Export Ltd. var sögð vera að fjárhæð 142.814.000evrur, en heildarfjárhæð skulda var allt að einu sú sama. Í málinu er einnigað finna aðra útgáfu að drögum að efnahagsreikningi Leiftra Ltd. miðað við 31.desember 2006, en þau bera hvorki með sér dagsetningu né frá hverjum þau hafistafað. Samkvæmt þeim drögum voru heildareignir félagsins að andvirði 220.909.759evrur, þar af hlutabréf í Milestone ehf. að andvirði 211.213.588 evrur. Skuldirvoru sagðar samtals að fjárhæð 33.154.324 evrur, þar af 29.091.864 evrur viðMilestone ehf., en engin skuld við Milestone Import Export Ltd. Eigið fé varsagt vera 187.755.435 evrur, en til frádráttar hlutafé í félaginu, 39.733evrum, sem var meðtalið í heildarfjárhæð eigin fjár, komu án frekari skýringaeigin hlutir að nafnverði 11.125 evrur. Varðandi framangreinda skuld viðMilestone ehf. samkvæmt þessum drögum er þess að geta að þeim virðist hafafylgt útskrift af viðskiptareikningi Milestone Import Export Ltd. í bókhaldiMilestone ehf., dagsett 9. nóvember 2007, en eftir yfirlitinu stóð MilestoneImport Export Ltd. í skuld við Milestone ehf. í árslok 2006 að fjárhæð 2.744.817.402krónur að meðtalinni skuld samkvæmt áðurnefndum lánssamningi dagsettum 31.desember 2006, 2.733.326.804 krónum. Við fyrrgreinda heildarfjárhæð skuldarMilestone Import Export Ltd. var handritað á yfirlitið að deilt væri í hana með„94,35“ og fengust þá út „EUR 29.091.864“. Af þessu virðist ekki aðeins megaráða að þessi drög hafi í fyrsta lagi verið gerð þann dag, sem útskrift þessivar dagsett, heldur einnig að við gerð þeirra hafi verið gengið út frá því aðskuldir Leiftra Ltd. við Milestone Import Export Ltd. yrðu eyddar út og LeiftriLtd. tæki að sér skuldbindingu þess félags við Milestone ehf. samkvæmtlánssamningnum. Þriðju útgáfuna afreikningsskilum Leiftra Ltd. vegna ársins 2006 er þó einnig að finna í málinu,en þar er um að ræða ársreikning, sem undirritaður var af ákærðu X og V semhluthöfum í félaginu. Reikningur þessi var ekki dagsettur, en samkvæmtframlagðri fundargerð eru ákærðu X og U sagðir hafa haldið 25. júní 2007 íReykjavík stjórnarfund í Leiftra Ltd., þar sem samþykktur hafi veriðársreikningur félagsins fyrir 2006 sem gerður hafi verið af „KPMG“. Einnigliggur fyrir fundargerð frá aðalfundi Leiftra Ltd., sem hermt var að ákærðu X ogV hafi haldið sama dag, en samkvæmt henni var ársreikningur félagsins fyrir2006 samþykktur þar. Í skýrslu ákærðu X og V fremst í ársreikningnum, sem ekkivar áritaður af endurskoðanda, var tiltekið að í lok ársins 2006 hafi hluthafarí félaginu verið þeir tveir, ákærði X með 40,3% hlut og ákærði V með 31,7%, enfélagið ætti sjálft 28% hluta. Samkvæmt ársreikningnum var hagnaður félagsins172.886.000 evrur, en meðal annars myndaðist hann með tekjufærslu vegna afskriftarótilgreindrar skuldar félagsins að fjárhæð 75.028.000 evrur. Samkvæmtefnahagsreikningi voru eignir samtals 214.487.000 evrur, þar af hlutabréf í Milestoneehf. að andvirði 211.214.000 evrur. Skuldir voru 26.731.000 evrur, þar af22.671.000 evrur við Milestone ehf., en eigið fé var samkvæmt þessu talið nema187.756.000 evrum. Á einu af nokkrum eintökum af þessum ársreikningi, sem hafaverið lögð fram í málinu, hefur við fjárhæð skuldar Leiftra Ltd. við Milestoneehf., áðurnefndar 22.671.000 evrur, án frekari skýringa verið handritað„2.744.817 þús“.Eins og málið liggur fyrir verður engu slegið föstu umhvenær einstök afbrigði reikninga fyrir Leiftra Ltd., sem að framan var lýst,hafi í raun verið gerð, ef frá eru talin fyrstnefndu drögin, sem fylgdutölvubréfi D 29. maí 2007. Um undirritaða ársreikninginn, sem getið var hérsíðast, er til þess að líta að þar var sem fyrr segir tekjufærsla vegnaafskriftar á skuld Leiftra Ltd. Í málinu er að finna „útprentun á ljósmynd aftússtöflu sem tekin var á síma C“, sem svo er nefnd af hendi ákæruvaldsins íefnisyfirliti með málsgögnum, og virðist ljósmyndin hafa verið tekin 21.nóvember 2007. Á myndinni má sjá eftirfarandi handritaðan texta: „1) MST LTD →Gefur eftir kröfu á Leiftra 31/12 ´06 2) Leiftri tekjufærir hjá sér 31/12 ´063) Leiftri gjaldfærir Inglewood + Fragrance 4) Stjórn Leiftra flutt tilHollands“. Verður jafnframt að gæta að því að í málinu liggja fyrir tölvubréf,sem D sendi 24. og 28. september 2007 til starfsmanns Basel Trust CorporationLtd., en í því fyrra greindi D frá því að lokið yrði við reikningsskil fyrirLeiftra Ltd. vegna 2006 innan fárra daga ásamt því að spyrja hvort hann ætti aðsenda þau til þessa starfsmanns eða endurskoðenda. Með því síðara kvaðst D sendaársreikning fyrir Leiftra Ltd. vegna 2006. Um þetta verður heldur ekki horftfram hjá því að hér á eftir verða meðal annars rakin atvik, sem gerðust 25.júní 2007 og síðar, varðandi gerð skjala um ætlaða skuld Leiftra Ltd. viðMilestone Import Export Ltd., en hún virðist þó allt að einu hafa verið afskrifuðsamkvæmt ársreikningi Leiftra Ltd., sem á að hafa verið samþykktur þann dag áaðalfundi félagsins.8D sendi 25. júní 2007 tölvubréf til E með fyrirsögninni:„Samningagerð vegna Leiftra“, þar sem sagði: „Samningarnir eru þrenns konar: ...Leiftri kaupir eigin bréf af [A] í árslok 2006. Kaupverð í ISK er2.483.326.804. Milestone Import Export lánar Leiftra fyrir andvirðikaupverðsins. Búa þarf til lánasamninginn. Við skulum hafa samninginn í EUR ogsömu vaxtakjör og í hinum samningunum þ.e. LIBOR 12 mán + 2,5% álag. Ég þarfsíðan að fá hjá þér aftur afritin af samningunum og það væri alveg brilljant efhægt væri að láta undirrita samningana.“ Í málinu liggur fyrir lánssamningur áensku milli Leiftra Ltd. sem skuldara og Milestone Import Export Ltd. semlánveitanda, þar sem Leiftri Ltd. var sagt taka að láni hjá Milestone ImportExport Ltd. 26.320.369 evrur, sem skyldu endurgreiddar í einu lagi 31. desember2008 ásamt 10% ársvöxtum. Samningurinn, sem var dagsettur 31. desember 2006,var undirritaður af ákærða U fyrir hönd Leiftra Ltd. og C fyrir hönd MilestoneImport Export Ltd. Samkvæmt gögnum úr tölvu, sem lögregla aflaði við rannsóknmálsins, var þessi samningur saminn af E 29. ágúst 2007.Meðal gagna málsins eru drög að efnahagsreikningi fyrir MilestoneImport Export Ltd., sem var miðaður við 30. júní 2007, en hvorki var hannundirritaður né bar hann með sér hver hafi gert hann eða hvenær. Fylgdu honumheldur ekki skýringar eða frekari sundurliðanir. Eignir voru sagðar vera aðandvirði samtals 13.546.401.892 krónur, þar af ótilgreind skuldabréf að fjárhæð13.178.854.288 krónur. Skuldir voru sagðar nema 2.784.091.933 krónum, þar afvið Milestone ehf., 2.783.542.402 krónum. Eigið fé var talið 10.762.309.959krónur.9Á áðurnefndum hluthafafundi í Leiftra Ltd., sem ákærðu X ogV héldu samkvæmt fundargerð 25. júní 2007, voru gerðar breytingar á ákvæðumsamþykkta félagsins um stjórn og jafnframt samþykkt ósk CC, N og M um að verðaleyst frá setu í stjórninni. Var tekið fram að eftir það sætu ákærðu X og U einirí stjórn félagsins. Breytingarnar á samþykktunum lutu einkum að því aðstjórnarmenn skyldu hvorki verða færri en einn né fleiri en sjö, auk þess semfelld voru brott ákvæði í upphaflegum samþykktum um greinarmun á „ExecutiveDirectors“ og „Non-Executive Directors“. Þá voru felld brott eldri ákvæði um tökuákvarðana innan stjórnarinnar, sem tóku mið af þessum tvenns konarstjórnarmönnum, svo og fyrirmæli um bann við því að stjórnarfundir yrðu haldnirá Íslandi.E gerði á ensku yfirlýsingu 7. júlí 2007 meðal annars um aðákærði U væri annar tveggja stjórnarmanna í Leiftra Ltd., en væri ekki hluthafií félaginu. Þá gerði E yfirlýsingu 15. sama mánaðar um að C, N og M hafi 25.júní 2007 sagt sig úr stjórn Leiftra Ltd., en eftir það hafi ákærðu U og X einirátt þar sæti. Var einnig tekið fram að eftir þetta hefði Basel Trust Ltd. ekkilengur tengsl við Leiftra Ltd. að öðru leyti en til að veita þjónustu varðandibókhald og önnur slík atriði. Þá undirritaði ákærði U 1. ágúst 2007 yfirlýsinguá ensku, þar sem sagði að hann staðfesti í skjóli heimildar sinnar til að ritafirma Leiftra Ltd. að samkvæmt hlutaskrá félagsins ætti ákærði X 23.839,8 hlutií því eða 60% og ákærði V 15.893,2 hluti eða 40%.Samkvæmt framlagðri fundargerð héldu ákærðu X og V hluthafafundí Leiftra Ltd. 17. ágúst 2007, þar sem C, N og M voru aftur kjörin í stjórnfélagsins ásamt ákærðu X og U, sem urðu „Non-Executive Directors“. Verður þóekki séð af gögnum málsins að samþykktum félagsins hafi verið breytt til aðtaka upp á ný þá tilhögun á stjórn félagsins. Um dagsetningu þessararfundargerðar verður að gæta að því að ekki verður betur séð en að starfsmaðurBasel Trust Corporation Ltd. hafi sent ófullgerðan texta hennar til E meðtölvubréfi 1. október 2007.E sendi C og ákærða U tölvubréf 22. ágúst 2007 meðfyrirsögninni: „Project Forward – skuldastaða og aðgerðir“ ásamt fylgiskjölum.Í bréfinu sagði: „Hér meðfylgjandi er skjal sem sýnir skuldir í samstæðunnimilli MIE, Milestone, Leiftra og L&H eignarhaldsfélags o.fl. ... hægt er aðbreyta skuld Leiftra við Milestone í hlutafé og við það þynnist út hlutur [X] og[V]. Afleiðing þess er krosseignarhald milli Leiftra og Milestone. Það hverfursíðan með sameiningu Milestone hins gamla og Leiftra. Mitt mat er að við eigumað keyra á þetta og byrja á því að biðja um bindandi álit ASAP. Legg til aðskjal KPMG verði sent til ríkisskattstjóra með þeirri breytingu að við segjumþeim ekki frá því að það séu einungis íslenskir stjórnarmenn í félaginu.“ Affylgiskjölum með þessu tölvubréfi virðist sem ráðagerðir að baki þessu hafiverið á sömu lund og þær, sem E lýsti í áðurnefndu tölvubréfi sínu 15. febrúar2007 til starfsmanns Baker Tilly Ltd. Í einu af þessum fylgiskjölum, semvirðist hafa borið auðkennið: „Krossskuldir i samstaedunni.xls“, voru meðalannars taldar nokkrar kröfur milli Milestone ehf., Leiftra Ltd. og MilestoneImport Export Ltd., þar á meðal skuld síðastnefnda félagsins við Milestone ehf.að fjárhæð 2.783.542.402 krónur. Við hana var ritað til skýringar að þetta væri„í raun söluverð [A] á eignarhlutum í Leiftra og Milestone ltd.“ Neðar á þessuskjali sagði eftirfarandi: „Síðan verða greiddar í kringum 2 milljarðar til [A]á árinu 2007, sem þá kemur í formi arðs til Leiftra (sem kaupir bréfin af [A])á árinu 2006. Þurfum reyndar að hugsa það til enda því ég er ekki viss um aðmenn vilja lækka eigið fé mjög mikið.“E sendi þeim sömu annað tölvubréf 24. ágúst 2007 með fyrirsögninni:„Beiðni um bindandi álit um flutning á Leiftra heim“, en þar kom fram að hannhafi átt fund með nafngreindum starfsmanni KPMG endurskoðunar hf., sem myndikoma beiðni um þetta á framfæri við ríkisskattstjóra. Þá sendi E einnigtölvubréf 11. september sama ár til ákærða U, B og C með tillögu um að fjölgastjórnarmönnum í Leiftra Ltd. aftur í fimm með því að bæta við þremur „Jerseystjórum“, sem yrði betra þegar unnið yrði að því að „flytja Leiftra heim“, enað fengnu bindandi áliti ríkisskattstjóra mætti fækka aftur í stjórninni. C svaraðiþví til síðar sama dag að hann væri þessu sammála, en sem fyrr greinir virðistþessu hafa verið hrundið í framkvæmd með ákvörðun hluthafafundar í LeiftraLtd., sem eftir fundargerð var haldinn 17. ágúst 2007.Í málinu liggja fyrir ýmis gögn um samskipti millieinstakra manna um framangreindar ráðagerðir, en svo virðist sem á þeim hafi orðiðafturkippur um þær mundir sem E sendi ákærða U og C tölvubréf 1. október 2007 meðfyrirsögninni: „Leiftri og MIE og fl.“ Þar kvaðst E hafa nokkrar „hugleiðingarum samruna MIE og Leiftra (+flutning á Leiftra heim) en hann er hugsaður til aðlaga skuldastöður milli félaganna.“ Teldi hann ekkert í lögum standa til þessað „einungis samrunar innan Íslands væru skattfrjálsir“, en aðstæður hér væru áhinn bóginn þannig að „um er að ræða nærri 10 yarda söluhagnað (ef RSK læturreyna á samrunann í skattalegu tilliti) og [X] og [V] gætu lent í að þurfa aðgreiða 1y í fjármagnstekjuskatt hér á landi.“ Væri því ekki ráðlegt að geraþetta „nema með samþykki RSK.“ Væru þrír kostir í stöðunni. Í fyrsta lagi aðsleppa samruna, en þá væri „hægt að tappa til [X] og [V] fjármunum þegar Exit áProject Underground verður að veruleika.“ Í öðru lagi að „láta MIE gefa eftirskuldir“ á fyrri hluta ársins 2007, en með því að Leiftri Ltd. væri undanþeginnskattskyldu myndi það hvorki hafa áhrif á Leiftra Ltd. né Milestone Import ExportLtd. Í þriðja lagi að fá bindandi álit um „samruna Leiftra við BVI félag.“Bætti E því við að hann teldi varhugavert að selja hlut Leiftra Ltd. í „MIEehf.“ því það gæti gefið „skattstjóra á sterum möguleika að leggja margra yardaskatt á [X] og [V] – þá væri ég afhausaður með berum höndum.“20F sendi 7. júlí 2007 tölvubréf til D og C meðfyrirsögninni: „Milestone; biðreikningur og fyrirframgr. kostnaður“, þar semsagði: „Meðf. er sundurliðun á þessum tveim lyklum. Taka þarf ákvörðun um hvaðeigi að gera við þessar tölur.“ Í öðru af tveimur fylgiskjölum með bréfinu varyfirlit um færslur á biðreikning á fyrri helmingi ársins 2007, en af þeim vorusex færslur vegna mánaðarlegra greiðslna til A samkvæmt samningunum frá 4.desember 2005. Þessu svaraði C samdægurs með tölvubréfi, þar sem sagði: „[A] klarasta seinni hluta arsins.“Á stjórnarfundi Milestone ehf. 10. ágúst 2007 voru aukstjórnarmanna, ákærðu X og V, mættir ákærði U, B, C og D, en jafnframtendurskoðendur félagsins, ákærðu Z og Y. Samkvæmt fundargerð voru lögð þar framdrög að uppgjöri félagsins vegna fyrri helmings ársins 2007, sem forstjóri hafigert grein fyrir, en stjórnarmenn hafi síðan gert „harða hríð að forstjóranummeð spurningum um ýmsa þætti“ í reikningnum, forstjórinn hafi varist „fimlegameð aðstoð endurskoðenda félagsins“ og hafi allir skilið „sáttir eftir þáumræðu.“ Í fundargerðinni sagði jafnframt að ákærði X hafi beint spurningum tilendurskoðendanna „um ástand á bókhaldi og uppgjörsmálum félagsins“ og hafi ákærðiZ sagt „að ástandið væri almennt gott“. Á fundinum var að auki greint frá þvíað samþykkt hafi verið yfirtökutilboð, sem borist hafi í hlutabréf félagsins íActavis hf., svo og að hlutabréf í eigu „félagsins í Iceland hafi verið seldmeð umtalsverðum hagnaði.“D sendi C tölvubréf 4. september 2007 með fyrirsögninni:„Milestone borrowings June 30“ ásamt fylgiskjölum. Meðal þessara fylgiskjala varyfirlit um lántökur „Milestone Group“ miðað við 30. júní 2007, þar sem í einumlið af 21 var talin skuld að fjárhæð 626.069.059 krónur, sem var auðkennd „[A]“,en ætla má að þar hafi verið um að ræða skuld Sjóvár-Almennra trygginga hf.vegna áðurnefndra víkjandi lána frá A. Ekki verður séð að í yfirlitum þessumhafi verið getið um aðrar kröfur hennar.E sendi C og ákærða U tölvubréf 23. október 2007 meðfyrirsögninni: „Útreikningur á eignarhlutum“ og vísaði til þess að meðfylgjandiværi „skjalið góða endurreiknað og endurskoðað af [D]“, en bætti svo við að„það sem skiptir mestu máli er útreikningurinn á Leiftrahlutnum“. Þessu svaraðiC 24. sama mánaðar með tölvubréfi, þar sem sagði: „Af hverju leidrettum vidthetta ekki allt i gegnum Leiftra, thad er beinn hlutur [X] og [V] i Milestonebreytist ekki heldur adeins hlutur theirra i Leiftra.“ Við þessu brást E meðtölvubréfi að kvöldi sama dags með fyrirsögninni: „Útreikningur á eignarhlutum– Nú kaupir Leiftri allt!“ Í bréfinu sagði: „Meðfylgjandi eru nýir útreikningarþar sem gert er ráð fyrir að Leiftri kaupi alla hluti af A. Sjá hér að neðanteikningu af stöðunni í dag ef allir eru þessu sammála!“ Í fylgiskjali meðþessu tölvubréfi var sýnt hvernig hlutabréf í Milestone ehf. skiptusthlutfallslega milli hluthafa áður en A seldi sín bréf. Því næst sagði: „[A]hluturfer til Leiftra“ og var þá sýnd ný hlutfallsleg skipting á hlutabréfum íMilestone ehf. milli ákærða X, ákærða V, Leiftra Ltd. og eigin bréfa Milestoneehf. Þar á eftir kom fram að A seldi hlut sinn í Milestone ehf. og LeiftraLtd., sem „kaupir þetta árið 2006 sem eigin bréf – vísun í stóra samninginn viðA – skriflega er þetta gert í lok árs 2005??“ Eftir þau kaup væri „eignarhald íLeiftra“ þannig að ákærði X ætti 64,55% og ákærði V 35,45%. Að teknu tillititil þess virðist loks sem niðurstaða þessara útreikninga hafi orðið sú að beintog í gegnum Leiftra Ltd. færi ákærði X með 59,05% af virku eignarhaldi íMilestone ehf., ákærði V með 39,37% og Sáttur ehf., áðurnefnt félag ákærða U,með 1,58%.Ákærði U gerði 24. október 2007 yfirlýsingu á ensku ískjóli heimildar sinnar til að rita firma Leiftra Ltd., þar sem fram kom aðsamkvæmt hlutaskrá félagsins ætti ákærði X 25.647,65 hluti eða 64,55% og ákærðiV 14.085,35 hluti eða 35,45%. Samanlagt var hér um að ræða 39.733 hluti og varþví ekki gert ráð fyrir að Leiftri Ltd. ætti eigin hluti. Á þessu tímabili áttiE í tölvubréfaskiptum við starfsmann Basel Trust Corporation Ltd., sem snerustað nokkru um hlutaskrá í Leiftra Ltd. og misræmi sem sá síðarnefndi taldi aðgætti í gögnum um hana. Í tölvubréfi 30. október 2007 lýsti E því að sér hafiorðið á mistök í þessum efnum, því þegar A hafi selt hlut sinn hafi LeiftriLtd. verið kaupandinn, en ekki ákærðu X og V. Hann bætti því svo við í öðrutölvubréfi sama dag að samningur um þessi kaup hafi verið undirritaður í lokárs 2005 og hafi hlutabréfin átt að skipta um hendur þegar viðskiptunum hafilokið 31. desember 2006.21Samkvæmt fundargerð frá stjórnarfundi í Milestone ehf. 1.nóvember 2007 var farið þar „yfir mánaðarskýrslu samstæðunnar og dótturfélagafyrir fyrstu níu mánuði ársins“ og hafi „fjórðungurinn ... verið frekar erfiðurvegna óróleika á fjármálamörkuðum“. Jafnframt sagði eftirfarandi: „Forstjórifélagsins fór yfir kynningar á áætlun um að endurskipuleggja samstæðuna í þeimtilgangi að skrá félagið á sænskum verðbréfamarkaði. Áætlunin gerir ráð fyrirað allar eignir Milestone verði færðar undir Invik og nafni þess félags breyttí Moderna Finance Group ... Fyrirhugað er að þessar breytingar á skipulagisamstæðunnar verði gerðar um áramót. Áætlað er að félagið yrði skráð á fyrstaeða öðrum ársfjórðungi 2008. Stjórnin samþykkti að hrinda áætluninni íframkvæmd á þeim grundvelli sem kynnt var.“Starfsmaður Basel Trust Corporation Ltd., CC, sem átti semfyrr segir sæti í stjórn Leiftra Ltd., sendi tölvubréf 9. nóvember 2007 til starfsmannsBelmont Trust Ltd. á Bresku Jómfrúareyjum og beindi afriti af því til E. Fyrirsögnbréfsins var „Leiftri Limited“ og var þar greint frá því að það félag stæði ískuld við annað félag á Jómfrúareyjum að fjárhæð 83.000.000 evrur. Félagið, semætti kröfuna, hygðist selja hana nýju félagi á sama stað. Þetta nýja félagmyndi síðan breyta kröfunni í hlutabréf í Leiftra Ltd. þannig að hlutum þarmyndi fjölga um 11.180 eða 28,14%. Leitaði hann upplýsinga um hvað þyrfti að geratil að koma þessu í kring. Með tölvubréfi 21. sama mánaðar til ákærða U og Cboðaði E að á tilteknum tíma næsta dag yrði fundur „með þeim Svarta umbreytingu á skuld í hlutabréf í Leiftra.“D sendi E tölvubréf 22. nóvember 2007 með fyrirsögninni: „SamningsgerðLeiftri“, þar sem sagði: „Samningar sem þarf að græja fyrir Leiftra:Lánasamningur milli Leiftra og MST ehf. þar sem MST ehf. er að lána ISK2,744,817,402 kr. til Leiftra Ltd. Lánið er tekið í árslok 2006 og vextirreiknast frá þeim tíma. Spurning með vaxtaprósentuna 10-12%? Síðan þarf að geranýjan samning í byrjun desember á milli Leiftra og Milestone þegar búið er aðgreiða allt til [A].“ Þessu svaraði E með svohljóðandi tölvubréfi 26. samamánaðar: „Here it comes – skoðaðu kvikindið og láttu mig vita!“ Meðfylgjandibréfinu var texti samnings milli Leiftra Ltd. og Milestone ehf., meðdagsetningunni 31. desember 2006, um lán Milestone ehf. til Leiftra Ltd. aðfjárhæð 2.744.817.402 krónur, sem greiða ætti í einu lagi 31. desember 2008ásamt 10% ársvöxtum. Samkvæmt gögnum, sem aflað var við rannsókn lögreglu,samdi E þetta skjal í tölvu 26. nóvember 2007, en í málinu virðist ekki liggjafyrir undirritað eintak af því. Um fjárhæð lánsins samkvæmt þessum samningi erþess að geta að hún er sú sama og fram kom í gögnum að baki einum af fleirióundirrituðum drögum að efnahagsreikningi fyrir Leiftra Ltd. miðað við 31.desember 2006, sem áður var lýst, þar sem niðurstöðufjárhæð um skuld MilestoneImport Export Ltd. samkvæmt viðskiptareikningi hjá Milestone ehf. í lok samaárs, 2.744.817.402 krónur, virðist hafa verið umreiknuð í evrur til færslu íefnahagsreikningnum.Starfsmaður Basel Trust Corporation Ltd. sendi 22. nóvember2007 tölvubréf til E, þar sem vísað var til þess að ákærði X væri sem stæðistjórnarmaður í Leiftra Ltd. og spurt hvort rétt væri skilið að leysa þyrftihann frá því starfi næsta dag eins og stjórnarmenn í Leiftra Ltd., sem kæmu fráBasel Trust Corporation Ltd. Þessu svaraði E játandi og fékk hann í framhaldiaf því sendan texta fundargerðar fyrir hluthafafund í Leiftra Ltd. næsta dag.Samkvæmt þeirri fundargerð, sem var dagsett 23. nóvember 2007 og ákærðu X og V undirrituðu,var samþykkt á fundinum að leysa CC, N og M frá stjórnarstörfum, svo og ákærða Xfrá setu sinni í stjórninni sem „Non-Executive Director“. Í staðinn voru kjöriní stjórn DD og EE.E sendi 23. nóvember 2007 tölvubréf til EE og Cmeðfylgiskjölum, sem voru fundargerðin frá hluthafafundi í Leiftra Ltd. sama dagog áðurnefndur undirritaður ársreikningur félagsins fyrir 2006 ásamtyfirlýsingu ákærða Z fyrir hönd KPMG endurskoðunar hf. frá sama degi. Í þeirriyfirlýsingu staðfesti ákærði Z sem endurskoðandi Milestone ehf. að innborgaðhlutafé í Leiftra Ltd. væri meira en 18.000 evrur, svo sem almennt væri áskiliðí Hollandi.D sendi tölvubréf 27. nóvember 2007 til C og E, þar semhann kvaðst láta fylgja með „skjal varðandi breytingar á eignarhaldi íMilestone og Leiftra frá 2004.“ Þar sagði einnig: „Niðurstaðan hér er að þaðvantar færslur á milli bræðranna sem nemur 4,03% eða sama og við leiddum út átöflunni um daginn, til að skiptingin verði 60/40.“E sendi að kvöldi 29. nóvember 2007 tölvubréf til ákærða U,C og B, þar sem sagði að „Leiftri Ltd. er nú skráður í Hollandi sáttur og sæll.“Væru stjórnarmenn í félaginu EE, „aðalmaðurinn í Moderna í Hollandi“, DD,ritari hans, og ákærði U. Samþykktir félagsins væru óbreyttar og því óheimilt„að gera neitt án þess að [U] samþykki.“ Halda yrði „alla stjórnarfundi í„Hollandi“ ... til að gulltryggja hina skattalegu heimilisfesti sem er tengdþví að við stjórnum félaginu frá Hollandi.“ E sendi D og C tölvubréf 6. desember 2007 meðfyrirsögninni: „Lánasamningur við Leiftra vegna [A] – tölur?“, þar sem sagði:„Vantar þessar tölur til að klára samninginn – eða vilt þú sjálfur fylla inn ímeðfylgjandi skjal? og koma aftur til mín“. Með þessu fylgdi enskur textilánssamnings milli Leiftra Ltd. sem lántaka og Milestone ehf. sem lánveitanda,dagsettur 31. desember 2006, sem virðist hafa verið samhljóða áðurnefndumdrögum að samningi, sem E sendi D 22. nóvember 2007, að öðru leyti en því aðfjárhæð lánsins kom ekki fram.Þá sendi E tölvubréf 19. desember 2007 til starfsmannsAskar Capital hf. og afrit til C í tilefni af fyrirspurn starfsmannsins umhvort ákærði V ætti 13,65% hlutbréfa í Milestone ehf. Svaraði E því til aðákærði V ætti „beint“ 22,99%, en að viðbættu því sem hann ætti „óbeint (ígegnum Leiftra)“ væri hlutur hans 39,37%.22Á fundi stjórnar Milestone ehf. 3. desember 2007 varsamþykkt að í tengslum við „Project Supergood“, sem svo var nefnt í fundargerðán frekari skýringa, yrðu hlutabréf félagsins í ellefu tilteknum félögum seldSjóvá-Almennum tryggingum hf. og „SJ1“ í þeim mánuði. Jafnframt yrðu þeim sömuseldar kröfur Milestone ehf. vegna lána til sex nánar tilgreindra félaga og réttindisamkvæmt framvirkum samningi um hluti í Teymi hf. Ekki var tiltekið nánar hvertværi verðmæti þess sem talið var upp.Samkvæmt fundargerð frá því, sem virðist hafa verið annarfundur stjórnar Milestone ehf. 3. desember 2007, var samþykkt að í samræmi við áðurnefnt„Project Supergood“ yrðu allar eignir og skuldbindingar félagsins færðar tildótturfélags þess, Invik AB í Svíþjóð, en að því gerðu myndi Milestone ehf.eiga öll hlutabréf í dótturfélaginu gegnum Þátt ehf., Racon AB og Racon II AB.Áður en þetta yrði gert yrði þó uppbygging samstæðunnar á Íslandi einfölduð meðþví meðal annars að eignir og skuldbindingar yrðu framseldar á markaðsverði tilSjóvár-Almennra trygginga hf., Askar Capital hf., L&H eignarhaldsfélagsehf. eða dótturfélaga þeirra. Þá liggur fyrir í málinu fundargerð fráhluthafafundi í Milestone ehf. sama dag, þar sem þessar sömu ráðstafanir vorusamþykktar. Þá fundargerð undirrituðu ákærðu X og V ásamt ákærða U fyrir höndSáttar ehf. og Leiftra Ltd.23Í málinu liggur fyrir ófullkominn efnahagsreikningur fyrirMilestone Import Export Ltd., sem var sagður miðast við 31. desember 2007, enhvorki var hann undirritaður né dagsettur og bar ekki með sér frá hverjum hannhafi stafað. Í reikningnum voru eignir sagðar vera samtals að andvirði 21.282.675.000krónur, skuldir 13.593.908.000 krónur og eigið fé, sem einungis væri hlutafé,7.688.767.000 krónur. Þessir liðir í reikningnum voru ekki sundurgreindir meðskýringum.Einnig liggja fyrir ódagsett og óundirrituð drög að efnahagsreikningiLeiftra Ltd. miðað við árslok 2007. Í drögunum voru eignir sagðar að andvirðisamtals 362.341.514 evrur, þar af 362.053.836 evrur vegna hlutabréfa íMilestone ehf. Skuldir voru taldar 53.658.204 evrur, þar af 50.771.165 evrurvið Milestone ehf. Af eigin fé, 308.683.310 evrum, var hlutafé sagt vera 28.627evrur.Við rannsókn málsins mun lögregla hafa fundið við húsleithjá KPMG endurskoðun hf. lánssamning, sem mun ekki hafa verið til í gögnumMilestone ehf., milli þess félags og Milestone Import Export Ltd. með dagsetningunni31. desember 2007. Samkvæmt texta þessa samnings viðurkenndi Milestone Import ExportLtd. að hafa tekið að láni hjá Milestone ehf. 2.462.395.055 krónur, semendurgreiða ætti í einu lagi með 15% ársvöxtum 31. desember 2008. Þetta skjalvar undirritað af ákærða U fyrir hönd Milestone ehf., en á hinn bóginnóundirritað af hálfu lántakans. Fjárhæðin sem hér um ræðir var sú sama ogheildarfjárhæð greiðslna frá Milestone ehf. til A á árinu 2007 vegnasamninganna frá 4. desember 2005.D sendi tölvubréf til F 30. janúar 2008 með fyrirsögninni:„Uppgjörsmál – MST“, þar sem sagði meðal annars: „Staðan við Milestone Ltd. og [A](sem verður breytt í Leiftra). Reiknaðu 10% vexti á þá stöðu á árinu þ.e. 10% ástöðuna sem er óhreyfð frá 1/1 og síðan eftir því sem greiðslurnar eiga sérstað á árinu 2007 til [A].“ Þessu svaraði F sama dag með eftirfarandi orðum:„Það eru hreyfingar á M ltd. viðskiptareikningnum á árinu 2007. Á ég aðvaxtareikna þær eins og [A] hreyfingarnar?“Í fundargerð frá stjórnarfundi í Milestone ehf. 7. febrúar2008 sagði meðal annars eftirfarandi: „Forstjóri félagsins gerði grein fyrirstöðu á lánum félagsins hjá Morgan Stanley. Brúarlánið vegna kaupa á Invikfellur í gjalddaga þann 1. mars næstkomandi. Vegna lækkunar á verði hlutabréfaí Glitni hefur Morgan Stanley gjaldfellt lán til Þáttar international ehf. semtryggt er með veðum í bréfum í Glitni. Þáttur international er í sameiginlegrieigu Milestonefélaga og Engeyingafjölskyldunnar. Milestone hefur að öllu leytistaðið við efni lánasamningsins en markaðsaðstæður hafa leitt til þess aðMorgan Stanley getur krafist uppgreiðslu. Félagið hefur verið í viðræðum viðGlitni um aðkomu að endurfjármögnun á þessum tveimur lánum.“ Í framhaldi afþessu var því lýst að niðurstöður þeirra viðræðna hafi orðið þær að Glitnirbanki hf. myndi lána nýju félagi „í eigu Milestone og Engeyinga“ 100.000.000evrur til að greiða upp lán frá Morgan Stanley Bank International Ltd. tilÞáttar International ehf., en hluthafar myndu láta nýja félaginu í té nánartilgreindar eignir. Brúarlánið svonefnda yrði greitt með því að Invik AB,Sjóvá-Almennar tryggingar hf. eða Milestone ehf. gæfi út skuldabréf eða víxlaað fjárhæð samtals 100.000.000 evrur, en Landsbanki Íslands hf. kynni aðframlengja hlut, sem hann ætti í því láni, gegn veði í hlutabréfum í Glitnibanka hf. Eftir endurfjármögnun og „sölu eignarhluta í Macau og Kcaj svo ogpeningum úr Invikfélögum“ myndu skuldir samstæðu Milestone ehf. lækka um alltað 150.000.000 evrur. Eftir umfjöllun um þetta gerði forstjóri félagsinsstjórninni grein fyrir áætluðum niðurstöðum ársreiknings þess fyrir 2007.24Á sama hátt og áður var lýst varðandi endurskoðun áársreikningi Milestone ehf. fyrir árið 2006 settu starfsmenn KPMG endurskoðunarhf. sér endurskoðunarfyrirmæli vegna endurskoðunar ársreiknings Milestone ehf.fyrir 2007. Í fyrirmælunum kom meðal annars fram að ákærða W hafi útbúið þau15. janúar 2008 og ákærði Z yfirfarið þau 13. febrúar sama ár. Þessu sinni vorusvonefnd mikilvægismörk ákveðin 250.000.000 krónur við endurskoðunina. Ífyrirmælunum kom meðal annars fram að Milestone ehf. væri „að mestu í eigutveggja bræðra ásamt félaginu Leiftra Ltd. sem jafnframt er í eigu þeirrabræðra en í ársbyrjun var systir þeirra keypt út úr félaginu.“ Í umfjöllun umáhættur sagði með sömu orðum og í endurskoðunarfyrirmælum vegna ársreikningsfyrir árið 2006 að stærsti hluthafinn í félaginu væri „starfandistjórnarformaður“ þess, hann væri „mjög domenerandi“ og færu allar stærriákvarðanir í gegnum hann. Þyrfti að íhuga „management override vegna hættu á FinancialStatement level risk og skoða vel bókhaldsfærslur.“ Þá var eftirfarandi tekiðþar fram: „Starfandi stjórnarformaður félagsins hefur mikil áhrif um öll stærriviðskipti innan félagsins ... Ekki verður gripið til sérstakra aðgerða. Þráttfyrir að fjármálastjóri hafi aðgang að öllu og að [X] sé mjög ríkjandi þá er [D]sem er löggiltur endurskoðandi mjög inn í öllum málum og teljum við hannheiðarlegan. Teljum við að [D] myndi koma með ábendingu væri eitthvað óeðlilegtí gangi í bókum félagsins.“ Um nálgun við endurskoðun mikilvægra reikninga varvarðandi útlán sem fyrr merkt í reiti sem munu hafa táknað að í verkinu skyldigætt að heild, tilvist og nákvæmni. Í fyrirmælunum var jafnframt getið umeftirfarandi í sambandi við „aðrar kröfur“: „[F] sér um að bóka allar kröfur. [D]sér þó um að fara yfir kröfurnar og flokka þær í viðskiptakröfur, útlán ogaðrar kröfur.“ Varðandi „aðrar kröfur“ var einnig ráðgert að raktar yrðu „allarstærri fjárhæðir í undirgögn“ og var merkt í viðeigandi reit að því hafi ákærðaW lokið 7. febrúar 2008. Í tengslum við þettaskal þess getið að við rannsókn málsins fékk lögregla úr vörslum KPMGendurskoðunar hf. skjal á eyðublaði frá félaginu, sem var meðal gagna umendurskoðun reikningsskila Milestone ehf. og auðkennt með upphafsstöfum ákærðu Zog Y, en dagsetning á því vísaði til þess að það varðaði ársreikning fyrir árið2007. Í skjali þessu, sem bar fyrirsögnina: „Útlán Milestone ltd.“, sagðieftirfarandi: „Skuldabréf útgefið 30. des. 2006 af Milestone ltd. að fjárhæðISK 2.733.326.804 að viðbættum áf. vöxtum í árslok 2007 kr. 428.772.931. Aðsögn stjórnenda M var gjalddagi þessa skuldabréfs færður til 30. desember 2008ásamt því að gefið var út viðbótarskuldabréf með sama gjalddaga að fjárhæð ISK2.462.395.055 sem ber 15% vexti. (Höfum ekki fengið undirritað eintak af þessuskuldabréfi af hálfu M ltd.) Krafa M á M ltd. í árslok 2007 nemur samtals5.624.494.790. Skuldabréfið er bókfært á nafnverði undir útlán í bókumMilestone ehf. (M). Rætt við stjórnendur M um mat á kröfunni: Stjórnendur vísaí fyrra mat sem fram kemur á wp frá árinu 2006. Þeir eru þess fullvissir aðþessi krafa verði greidd að fullu og telja ekki ástæðu til niðurfærslu á henni.Á árinu 2007 eru tekjufærðir vextir 429 millj. kr. vegna kröfunnar. Stjórnendurafhenda milliuppgjör mv. 30. júní 2007 þar sem eigið fé nemur liðlega 10,7milljörðum króna en uppgjörsvinnu vegna ársins 2007 hjá M ltd. er ekki lokið.Skuldabréfið látið standa á bókfærðu verði.“ Í b. lið V. kafla ákæru er ákærðu W,Y og Z gefið að sök að hafa útbúið þetta skjal haustið 2009 og bætt því þá inní endurskoðunargögn vegna Milestone ehf. Í málinu liggureinnig fyrir önnur gerð af framangreindu skjali, sem hefur að geyma annan textaí meginmáli, en það er svohljóðandi: „Skuldabréf útgefið af Milestone ltd. aðfjárhæð ISK 5.693.060.388 til greiðslu í árslok 2008 og ber 10% vexti.Skuldabréfið er bókfært á nafnverði undir útlán í bókum Milestone ehf. (M).Rætt var við stjórnendur M um mat á skuldabréfinu: Um er að ræða viðskiptalántil M ltd. Það er mat stjórnenda M að þetta bréf sé öruggt og muni greiðast. Mltd á kröfu á Leiftra vegna viðskipta með hlutab. í Actavis og Glitni. ÞegarLeiftri mun losa fé borga þeir þá kröfu. Eignir Leiftra eru eignarhluti íMilestone ehf. og TIG sem rekur lyfjabúðakeðjur á Balkanskaga. Höfum ekkiástæðu til að ætla að stjórnendur séu með blekkingar gagnvart okkur enda hafaþeir undirritað staðfestingarbréf í tengslum við endurskoðunina. Skuldabréfiðlátið standa á bókfærðu verði.“ Við rannsókn lögreglu var leitt í ljós meðathugun á gögnum úr tölvukerfi að þetta skjal hafi verið búið til 16. október2009. Í gögnum KPMG hf.varðandi endurskoðun ársreiknings fyrir 2007 virðist einnig hafa legið fyrirsundurliðun, sem handrituð var inn á útprentun úr stöðulista viðskiptamannaMilestone ehf. frá 4. febrúar 2008, á samanlagðri fjárhæð útlána móðurfélagsinssamkvæmt efnahagsreikningi þess 31. desember 2007, 7.577.000.000 krónum. Meðalfjárhæða í þeirri sundurliðun voru 5.693.060.388 krónur með merkingunni „MSTLtd.“Meðan á vinnu við endurskoðun ársreikningsins stóð sendiákærða W 11. febrúar 2008 svohljóðandi tölvubréf til C og D: „Getur annar hvorykkar sent mér upplýsingar um eftirfarandi v. Milestone: - Er ekki með neingögn á bakvið kröfu á Milestone Ltd. 5.693.060.000 kr.“ Í gögnum málsins erekki að sjá svar við þessu.Fyrir liggur í málinu endurskoðunarskýrsla frá KPMG endurskoðunhf. vegna Milestone ehf., sem dagsett var 14. febrúar 2008, en á henni voruprentuð nöfn endurskoðendanna, ákærðu Z og Y. Í skýrslunni sagði meðal annarsað fjárhæðir í efnahagsreikningi hafi verið „að mestu staðfestar í árslok meðgögnum frá 3ja aðila, s.s. bankastofnunum“, en að öðru leyti verður ekki séð aðþar hafi nokkuð komið fram sem sérstaklega varðar mál þetta.25Ársreikningur fyrir samstæðu Milestone ehf. vegna ársins2007 var undirritaður 14. febrúar 2008 af stjórn félagsins, ákærðu X og V,ásamt ákærða U sem forstjóra þess og áritaður af endurskoðendum, ákærðu Z og Y.Í skýrslu stjórnar var þess meðal annars getið að hluthafar hafi verið fjórir ílok ársins 2007 eins og í ársbyrjun, en þrír þeirra hafi átt meira en 10%hlutafjár, Leiftri Ltd. með 44,6%, ákærði X með 28,2% og ákærði V með 22,2%.Samkvæmt rekstrarreikningi var hagnaður félagsins 21.322.000.000 krónur á árinu2007. Í efnahagsreikningi var heildarandvirði eigna í lok ársins talið391.627.000.000 krónur, en skuldir voru samtals 322.114.000.000 krónur. Eigiðfé var þannig talið nema 69.513.000.000 krónum. Meðal eigna voru talinóefnisleg verðmæti að andvirði 88.312.000.000 krónur og útistandandi kröfurvegna lána að fjárhæð samtals 63.040.000.000 krónur. Samkvæmt skýringum viðársreikninginn voru einstakir liðir í síðastnefndri fjárhæð útlán tilfjármálafyrirtækja 45.465.000.000 krónur, fjármögnunarleigusamningar15.327.000.000 krónur og svonefnd önnur lán 2.969.000.000 krónur, en tilfrádráttar kom niðurfærsla lána, 721.000.000 krónur.Ársreikningur fyrir Milestone ehf. sem móðurfélagsamstæðunnar vegna ársins 2007 var jafnframt dagsettur 14. febrúar 2008, enundirritað eintak af honum liggur ekki fyrir í málinu. Í skýrslu stjórnar vargreint frá hluthöfum á sama hátt og í áðurnefndum samstæðureikningi. Samkvæmtrekstrarreikningi var hagnaður móðurfélagsins 39.849.000.000 krónur á árinu2007, en í efnahagsreikningi kom fram að heildarandvirði eigna í lok ársinshafi verið 133.094.000.000 krónur, samtala skulda 48.962.000.000 krónur og eigiðfé þannig 84.132.000.000 krónur. Meðal eigna voru talin útlán að fjárhæðsamtals 7.577.000.000 krónur, en í dálki, þar sem liðir í ársreikningi 2006voru sýndir til samanburðar, kom fram að í lok þess árs hafi útlán numið2.792.000.000 krónum. Í skýringum með ársreikningnum fyrir 2007 sagði það eittum þennan lið að um væri að ræða önnur lán að fjárhæð 7.577.000.000 krónur.Í tengslum við gerð framangreindra ársreikninga rituðuákærði U og C fyrir hönd Milestone ehf. undir svonefnt staðfestingarbréfstjórnenda 14. febrúar 2008 til KPMG endurskoðunar hf. Hér áður voru rakinnokkur atriði úr sams konar bréfi frá 23. febrúar 2007 vegna endurskoðunar áársreikningi Milestone ehf. 2006, en þau áttu sér í flestu efnislega samsvöruní staðfestingarbréfinu þessu sinni og er því ekki þörf á að rekja efni þess hérfrekar.Aðalfundur Milestone ehf. var haldinn 29. febrúar 2008 ogvar samkvæmt óundirritaðri fundargerð mætt þar „fyrir hönd allra hluthafa ífélaginu“. Ársreikningur félagsins fyrir árið 2007, áritaður af endurskoðendumþess, hafi verið samþykktur, en síðan sagði: „Stjórn félagsins hefur gerttillögu um að greiddur verði arður til hluthafanna [X] og [V] að fjárhæð kr.2.000.000.000,-. Arðurinn skal skiptast á milli þeirra í réttum hlutföllum viðeignarhlutföll þeirra í félaginu. Allir fundarmenn eru samþykkir framangreindriarðsúthlutun.“26D sendi E og C tölvubréf 18. febrúar 2008, þar sem sagðimeðal annars: „Við eigum eftir að senda KPMG og F eftirfarandi gögn vegnauppgjörsins: ... Undirritaður lánasamningur milli Leiftra og Milestone ([E],það getur verið að þú sért þegar búinn að drafta þennan upp).“ Þessu atriði svaraðiC sama dag með eftirfarandi orðum: „Á borðinu hjá mér liggur samningur milliLeiftra og MST.“Í málinu liggur fyrir útskrift af viðskiptareikningi MilestoneImport Export Ltd. hjá Milestone ehf. miðað við stöðu hans 4. mars 2008. Inn áþetta skjal hefur sitthvað verið handritað, en ekki verður séð hvenær það vargert. Þannig hafði verið strikað yfir prentaða textann: „Milestone ltd.“ efst áblaðinu og skrifað þar aftan við: „Leiftri“. Upphafsstaðan á yfirlitinu, semmiðaði við 1. janúar 2007, sýndi skuld Milestone Import Export Ltd. að fjárhæð2.744.817.402 krónur og var handritað þar við: „Leiftri yfirtekur 1/1 ´07“.Neðar á blaðinu var sama fjárhæð handrituð og skrifað þar við: „Leiftri yfirtókþessa skuld í árslok 2006 sbr. bókhald Leiftra“. Tvær neðstu prentuðu færslurnará skjalinu voru 2.462.395.055 krónur og 428.772.931 króna, en við þær varhandritað „Leiftri“. Þessar tvær fjárhæðir voru síðan handritaðar fyrir neðanáðurnefndar 2.744.817.402 krónur og var skrifað aftan við 2.462.395.055 krónur:„Kaup á viðbót í Milestone ehf.“ en framan við 428.772.931 krónu: „vx“.Tölurnar þrjár voru svo lagðar saman og fengin útkoman 5.635.985.388 krónur.Þar fyrir neðan var skrifað: „Láta [F] færa af MST LTD yfir á Leiftra þegarallt er niðurneglt.“Samkvæmt fundargerð frá fundi stjórnar Milestone ehf. 30.apríl 2008 urðu umræður um „framtíðaráætlun félagsins um skráningu áInvik/Moderna Finance á sænskum markaði á árinu 2009.“ Sagði síðan meðal annarseftirfarandi: „Lokið hefur verið við niðurfærslu eigna frá Milestone tilInvik/Moderna Finance. Hafnar eru viðræður við nokkra alþjóðlegafjárfestingabanka um ráðgjöf við fjármögnun, sölu á hlutafé fyrir skráningu ogskráningu Invik/Moderna Finance. Miklar umræður urðu um möguleika á sameiningumog kaupum á fyrirtækjum áður en til skráningar kemur ... Forstjóri félagsinsgerði fundarmönnum grein fyrir endanlegum útfærslum á eignum og skuldum fráMilestone til Invik. Verðið á eignunum var ákveðið u.þ.b. kr. 53,783 milljarðará grundvelli mats frá KPMG og PWC. Skuldir Milestone voru ekki færðar niður tildótturfélagsins ... Fjármálastjóri félagsins gerði grein fyrir stöðu áfjármögnun félagsins. Lokið hefur verið við uppgjör við Morgan Stanley og hefurGlitnir komið í auknum mæli inní fjármögnun félagsins. Framundan erendurfjármögnun á víxlaútgáfu að fjárhæð kr. 8 milljarða. Þá liggur fyrir aðljúka þarf kaupum á eftirstöðvum á Invik ca. 1,7 milljarður.Viðbótarfjármögnunar er þörf vegna nokkurra fjárfestinga í maí og fram ásumarið.“Í ódagsettu skattframtali A árið 2008 var ekki greint fráhlutabréfum í Milestone ehf., Milestone Import Export Ltd. eða Leiftra Ltd. semeign í árslok 2007. Á fylgiskjali með framtalinu var á hinn bóginn tiltekið að Ahafi í byrjun árs 2007 átt hlutabréf í Milestone ehf. að nafnverði 415.267.826krónur og hafi stofnverð þeirra verið það sama, en á árinu hafi hún selt þessibréf fyrir 2.462.396.310 krónur. Kaupanda var þar ekki getið.Ákærði U gaf út yfirlýsingu 11. júní 2008 á ensku, þar semhann staðfesti með vísan til heimildar sinnar til að rita firma Leiftra Ltd. aðsamkvæmt hlutaskrá félagsins, sem hefði skrifstofu á nánar greindum stað íBarendrecht í Hollandi, ætti ákærði X 25.647,65 hluti eða 64,55% og ákærði V 14.085,35hluti eða 35,45%.27Í tölvubréfi ákærðu Y 22. júlí 2008 bað hún D um að útvegafyrir sig „nýjasta uppgjör Leiftra helst 6 mán. uppgjör, sem allra fyrst.“ Ígögnum málsins er ekki að sjá svar við þessu.Ákærða W sendi F tölvubréf 22. ágúst 2008 með fyrirsögninni„MST Ltd.“, þar sem sagði: „Áttu einhver gögn á bak við kröfu á Milestone Ltd.að fjárhæð 6.106.806.000 kr. (bókuð meðal lánadr.)?“ F svaraði henni áeftirfarandi hátt 25. sama mánaðar: „Ekki annað en greiðslukvittanir. Ég sendiþér reikningsyfirlitið á faxið.“ Þá sendi ákærða W tölvubréf til D 25. ágúst2008, þar sem hún spurði hvort hann ætti „einhverjar upplýsingar um kröfuna áMilestone Ltd. 6.106.805.971 kr.“Við rannsókn málsins mun lögregla hafa fengið í hendur fráKPMG endurskoðun hf. úr vinnugögnum vegna endurskoðunar reikningsskilaMilestone ehf. útskrift dagsetta 25. ágúst 2008 úr bókhaldi síðastnefndafélagsins á viðskiptareikningi Milestone Import Export Ltd., sem náði yfirtímabilið frá 5. desember 2006 til 28. maí 2008. Lokastaðan á útskriftinni varskuld Milestone Import Export Ltd. að fjárhæð 6.106.805.971 króna. Meðalfjárhæða, sem þar höfðu verið færðar því félagi til skuldar, voru 2.733.326.804krónur við dagsetninguna 31. desember 2006 og 2.462.395.055 krónur við dagsetninguna31. desember 2007, svo og 428.772.931 króna við sömu dagsetningu, ensíðastgreind fjárhæð var auðkennd sem vextir. Hinar fjárhæðirnar tvær svara tilskulda samkvæmt fyrrnefndum lánssamningum milli félaganna, sem dagsettir voruannars vegar 30. desember 2006 og hins vegar 31. desember 2007. Lögregla fékkjafnframt í hendur úr vörslum KPMG endurskoðunar hf. blað, sem ætla verður aðhafi verið útbúið með ljósritun þessarar sömu útskriftar, en þar hafði veriðafmáð dagsetning hennar, 25. ágúst 2008, og jafnframt huldar færslur áyfirlitinu sem voru yngri en frá 31. desember 2007. Neðarlega á því blaði hafðiverið handritað: „HF 5/2/08“. Í b. lið V. kafla ákæru er ákærðu W gefið að sökað hafa rangfært þetta blað á þennan hátt og hún jafnframt borin sökum ásamtákærðu Z og Y um að hafa lagt það innan um endurskoðunargögn varðandiársreikning Milestone ehf. fyrir árið 2007.Í tengslum við gerð uppgjörs fyrir Milestone ehf. vegnafyrstu sex mánaða ársins 2008 var gert hjá KPMG endurskoðun hf. blað meðlokafærslum. Blað þetta var merkt upphafsstöfum ákærðu W og dagsett 26. ágúst2008. Þar var meðal annars gert ráð fyrir að flutt yrði á reikningslið fyrirlánveitingar krafa á hendur Milestone Import Export Ltd. að fjárhæð6.106.805.971 króna. Í athugasemd út af þessu var ritað: „Er í raun krafa áLeiftra vegna kaupa á [A] út úr félaginu, var um áramót 5.693.060 þús.kr.“Á fundi stjórnar Milestone ehf. 29. ágúst 2008 mættu meðalannarra endurskoðendur félagsins, ákærðu Z og Y, og voru þar lögð fyrir drög aðuppgjöri fyrir það vegna fyrri helmings ársins 2008. Fram kom aðendurskoðendurnir hafi gert grein fyrir áritun sinni á reikning samstæðuMilestone ehf., sem væri hefðbundin að öðru leyti en því að bent væri á að„virðisrýrnunarpróf hefur ekki farið fram á Moderna.“ Tap samstæðunnar hafi áþessu tímabili numið um 35.000.000.000 krónum, en eigið fé hafi lækkað um14.000.000.000 krónur og væri því orðið 54.500.000.000 krónur. Eiginfjárhlutfallsamstæðunnar væri þannig 10,6%. Tap móðurfélagsins hafi á hinn bóginn numið um13.500.000.000 krónum, eigið fé þess 69.000.000.000 krónum og eiginfjárhlutfall51%. Reikningarnir voru samþykktir á fundinum.E sendi D tölvubréf 3. september 2008 ásamt afriti til C,þar sem E sagði sig vanta reikninga fyrir Leiftra Ltd. og spurðist um leiðfyrir um hvort þeir væru endurskoðaðir. Þessu svaraði D með eftirfarandi orðum:„Þetta er það eina sem við höfum upp á að bjóða fyrir Leiftrann í dag. Þetta erenn sem komið óendurskoðað en það stendur til að gera það ... Eigum við ekki aðsegja að endurskoðaður reikningur fyrir Leiftra 2007 liggi fyrir í október.“Með þessu tölvubréfi fylgdu drög að ársreikningi Leiftra Ltd. fyrir árið 2007.Í rekstrarreikningi kom fram að hagnaður ársins hafi numið 106.641.443 evrum,en samanburður var þar sýndur við árið 2006, þar sem fram kom tekjufærsla á þvíári vegna afskrifaðra skulda að fjárhæð 83.392.768 evrur. Á efnahagsreikningivoru eignir í árslok 2007 sagðar að andvirði 522.488.405 evrur, skuldir211.356.022 evrur og eigið fé 311.132.383 evrur, þar af vegna hlutafjár 39.733evrur. Af efnahagsreikningnum virðist annars ekkert verða ráðið, sem hefurgildi fyrir málið, en engar skýringar eða sundurliðanir fylgdu honum.F sendi C tölvubréf 5. september 2008 og spurðist fyrir umhvað gera ætti við greiðslur til þriggja nafngreindra manna frá 22. júlí samaár að fjárhæð samtals 360.000 krónur. C svaraði því til að það myndu ekki „komareikningar fyrir þessu“ og spurði hvort ekki mætti færa „þetta á einhvern lykilsem við notum svo ekki skattalega“. Í tölvubréfi næsta dag sagðist F helstvilja fá skýringar, því sér fyndist ekki gott „af félagi eins og Milestone aðgreiða til einstaklinga án þess að gera grein fyrir því“, en bætti svo við að„auðvitað ráðið þið ferðinni.“ Þessu svaraði C 7. september 2008 á eftirfarandihátt: „Þetta er eitthvað skemmtilegt rugl ☺ Færðu þetta á M ImportExport.“Starfsmaður KPMG endurskoðunar hf. sendi tölvubréf 27.nóvember 2008 til F, þar sem spurt var hvort hann gæti „snarað snöggvast þessumlokafærslum 30/9 hjá MST“. Á skjali fyrir þessar lokafærslur, sem fylgditölvubréfinu, sagði meðal annars eftirfarandi: „Færð niður varúðarniðurfærslav. kröfu á MST Ltd. 6.105.359.386“. Samkvæmt útskrift úr bókhaldi Milestoneehf. gekk þessi færsla eftir með dagsetningunni 30. september 2008.IVÍ I. kafla ákærueru ákærði U sem forstjóri Milestone ehf., ákærði X sem stjórnarformaðurfélagsins og ákærði V sem stjórnarmaður bornir sökum um umboðssvik, sem varðivið 249. gr. almennra hegningarlaga, með því að hafa í störfum sínum ísameiningu misnotað aðstöðu sína og valdið félaginu verulegri fjártjónshættuþegar þeir hafi látið það fjármagna efndir á samningum, sem ákærðu X og C gerðu4. desember 2005 við A um sölu hennar á 14,6% hlutafjár í Milestone ehf., 28%hlutafjár í Leiftra Ltd. og 28% hlutafjár í Milestone Import Export Ltd., enþetta hafi verið Milestone ehf. óviðkomandi. Hafi þeir í þessu skyni látið Milestoneehf. inna af hendi til A samtals 2.133.326.804 krónur með tólf mánaðarlegumgreiðslum á árinu 2006 og 2.462.395.055 krónur með jafnmörgum greiðslum á árinu2007 auk þess að skuldbinda félagið á árinu 2006 til að greiða Sjóvá-Almennumtryggingum hf. 600.000.000 krónur vegna þátttöku þess félags í efndumsamninganna. Hafi þetta verið gert í fullkominni óvissu um hvort, hvernig eðahver myndi endurgreiða Milestone ehf. þetta fé, samtals 5.195.721.859 krónur,og án þess að endurheimt þess hafi verið tryggð með veði eða öðrum ráðstöfunum.2Þegargreiðslurnar, sem um ræðir í þessum kafla ákærunnar, voru inntar af hendi voruákærðu X og V ásamt A og Leiftra Ltd. framan af einu hluthafarnir í Milestoneehf., sem átti þó nærri 5% sem eigin hluti frá því í desember 2005, en vegnasamninganna frá 4. þess mánaðar hvarf A þegar frá leið úr röðum hluthafa, semSáttur ehf., félag í eigu ákærða U, virðist á hinn bóginn hafa bæst í meðlitlum eignarhlut í félaginu. Leggja verður til grundvallar að Leiftri Ltd.hafi framan af verið með öllu í eigu ákærða X, ákærða V og A, en á síðaristigum eingöngu í eigu þessara tveggja ákærðu. Þótt hagsmunir hluthafa íMilestone ehf. hafi þannig að öllu leyti verið beint og óbeint á hendi ákærðu X,V og U þegar A var gengin úr röðum hluthafa með fullri greiðslu söluverðs hlutahennar, verður að gæta að því að einkahlutafélög eru eftir ákvæðum laga um þaunr. 138/1994 sjálfstæðar persónur að lögum. Einkahlutafélag lýtur að vísuforræði hluthafa, sem hafa hagsmuni af hlutafjáreign sinni og réttindum sem húnveitir, en slíkt félag tengist ekki að öðru leyti fjárhag hluthafanna vegnatakmörkunar á ábyrgð þeirra á skuldbindingum þess samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganr. 138/1994. Fjárhagslegir hagsmunir af einkahlutafélagi snúa á hinn bóginnsíst minna að lánardrottnum þess og hvílir sú meginskylda á slíku félagi aðhaga ráðstöfunum sínum á þann veg að hagsmunir lánardrottna séu virtir og aflaekki hluthöfum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað félagsins, sbr. 1. mgr. 51.gr. laganna. Á þessum grunni verður við mat á því, hvort menn sem eru í aðstöðutil að ráða gerðum einkahlutafélags hafi misnotað þá aðstöðu þannig að varðivið 249. gr. almennra hegningarlaga, að horfa til hagsmuna félagsins semsjálfstæðrar einingar og þar með einnig lánardrottna þess, en ekki að samsamafélagið við hluthafa í því.Auk þess, sem aðframan segir, verður sérstaklega að gæta að því við úrlausn málsins aðMilestone ehf. var í engum skilningi öðrum en varðandi fjölda starfsmanna lítiðfélag, heldur átti það á þeim tíma, sem atvik málsins gerðust, gríðarlegareignir sem áður hefur verið getið, en meðal þeirra voru vátryggingafélög ogfjármálafyrirtæki, sem báru víðtækar skyldur út á við. Milestone ehf. átti þóekki aðeins eignir, sem samkvæmt efnahagsreikningi félagsins 31. desember 2007voru taldar að andvirði samtals 391.627.000.000 krónur, heldur hvíldu einnig áþeim tíma skuldir á því alls að fjárhæð 322.114.000.000 krónur. Mismunurinn áþessum tveimur fjárhæðum, 69.513.000.000 krónur sem myndaði eigið fé Milestoneehf., var lægri en bókfært verðmæti óefnislegra réttinda, 88.312.000.000krónur, sem talið var meðal eigna félagsins í efnahagsreikningnum. Gagnvartstöðu lánardrottna félagsins hefðu slík réttindi lítið gildi ef tilgreiðsluþrots kæmi. Hvíldi í þessu ljósi langt um fremur en almennt gerðist ríkskylda á ákærðu X, V og U að virða ákvæði 1. mgr. 51. gr. laga nr. 138/1994 meðþví að haga ráðstöfunum Milestone ehf. þannig að hagsmunir félagsins sem slíksog lánardrottna þess yrðu að fullu virtir og ekki síður en þeirra eiginhagsmunir.3Áaðalfundi Milestone ehf. 20. maí 2005 var sem fyrr segir staðfest ráðningákærða U í stöðu framkvæmdastjóra félagsins samkvæmt samningi frá 24. desember2004, en starfsheiti hans var breytt í forstjóra með nýjum ráðningarsamningi 1.september 2006. Á aðalfundinum 20. maí 2005 var jafnframt staðfest að ákærði X létiaf starfi framkvæmdastjóra félagsins, en honum og ákærða U var þar veittprókúruumboð fyrir það. Samkvæmt fundargerð frá aðalfundi Milestone ehf. 31.mars 2006 var samþykktum félagsins breytt þannig að stjórnarmenn yrðu tveir ístað þriggja áður og voru þá í stjórn þess kjörnir ákærðu X og V, sem áttu þarsæti uns yfir lauk. Samkvæmt ársreikningi félagsins fyrir 2007 skiptist hlutaféí lok þess árs þannig að Leiftri Ltd. átti 44,6% þess, ákærði X 28,2% og ákærðiV 22,2%, en þeir tveir síðastnefndu höfðu eins og áður greinir gerthluthafasamning 15. nóvember 2005 um eignarhluti sína í Milestone ehf. ogLeiftra Ltd.Samkvæmt249. gr. almennra hegningarlaga getur sá maður gerst sekur um brot gegnákvæðinu sem fengið hefur aðstöðu til að gera eitthvað, sem annar maður verðurbundinn við. Ákærðu X og U höfðu á hendi prókúruumboð fyrir Milestone ehf. oghöfðu þeir því gagnvart félaginu aðstöðu til slíkra athafna sem hér um ræðir,auk þess sem ákærði U hafði vegna starfs síns umboð til ráðstafana í nafnifélagsins eftir ákvæðum 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Samkvæmt áðursögðuátti ákærði V stóran hlut í Milestone ehf. og sat að auki í stjórn félagsins,en ekki fór hann með framkvæmdastjórn þess eða prókúrurumboð fyrir það. Hannvar því ekki í skilningi 249. gr. almennra hegningarlaga í aðstöðu til að geraráðstafanir, sem Milestone ehf. yrði bundið af, þótt hann hafi semstjórnarmaður getað tekið um þær ákvarðanir, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994.Eins og áður var getið hefur á hinn bóginn komið fram í málinu að ákærði V hafðistarfstöð í húsakynnum félagsins og báru starfsmenn þess, sem komu fyrir dóm,að hann hafi sem stjórnarmaður og hluthafi átt þátt í ýmsum ákvörðunum umstarfsemi þess. Að því er varðar ákærða V verður að þessu virtu að leggja mat ásakargiftir á hendur honum samkvæmt I. kafla ákæru með tilliti til þess hvorthann hafi verið hlutdeildarmaður í ætluðum brotum annarra gegn 249. gr.almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 22. gr. laganna, en til þess er unnt aðtaka afstöðu samkvæmt 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála,enda hefur vörnum hans ekki verið áfátt að þessu leyti.4ÁkærðuX og V gerðu sem fyrr segir fjóra samninga 4. desember 2005 við A, þar sem þeimtveimur var veittur kaupréttur og henni söluréttur að hlutum í Milestone ehf.,Leiftra Ltd. og Milestone Import Export Ltd. Einn samninganna tók til kaupa á 10,306%hlutafjár í Milestone ehf. fyrir 1.867.026.667 krónur, sem mátti virkja átímabilinu frá 2. til 6. janúar 2006, annar tók til kaupa á 9,33% hlutafjár í LeiftraLtd. og 9,33% hlutafjár í Milestone Import Export Ltd. fyrir 742.675.667 krónur,sem mátti hrinda í framkvæmd frá 1. janúar til 1. júlí 2006, sá þriðji sneristum kaup á 18,67% hlutafjár í Leiftra Ltd. og 18,67% hlutafjár Milestone ImportExport Ltd. fyrir 1.485.351.333 krónur, sem mátti virkja frá 2. til 6. janúar2007, og sá fjórði var um kaup á 4,294% hlutafjár í Milestone ehf. fyrir 777.927.778krónur, sem heimilt var að krefjast frá 2. til 6. janúar 2007. Í öllum tilvikumvar samið um að kaupverðið yrði bundið á nánar tilgreindan hátt við vísitöluneysluverðs og ráðgert að greiðslur eftir öllum samningunum myndu dreifast yfirlengri tíma þannig að kaupverðið yrði í heild innt af hendi á tímabilinu frájanúar 2006 til desember 2007. Þessir fjórir samningar áttu hver um sig aðskoðast sem kaupsamningur frá þeim tíma, sem tilkynnt yrði um að neytt værikaupréttar eða söluréttar samkvæmt þeim. Í málinu liggur ekki fyrir tilkynningaf þessum toga um fyrstnefnda samninginn, en greiðslur á grundvelli hans hófust6. janúar 2006 og verður því að líta svo á að slík tilkynning hljóti íeinhverri mynd að hafa talist koma fram fyrir þann tíma. Á hinn bóginn liggjafyrir í málinu skriflegar tilkynningar um að A neytti söluréttar síns samkvæmthinum samningunum eða nánar tiltekið frá 22. júní 2006 varðandi samninginn, semannar var nefndur hér að framan, og 2. janúar 2007 vegna tveggja síðastnefndu samninganna.Þessirfjórir samningar, sem urðu þannig sjálfkrafa kaupsamningar um hlutabréfin semum ræddi í hverju tilviki, lögðu eftir hljóðan sinni engar skuldbindingar áMilestone ehf., heldur eingöngu á ákærðu X og V. Þeir gátu þó eftir ákvæðumallra samninganna tilgreint „aðra aðila sem kaupendur, þ.m.t. Milestone ehf.,Leiftra Ltd., eða önnur félög“ sem þeir kynnu þá að eiga eða myndu stofna. Ekkertliggur fyrir í málinu skjalfest um að slík aðilaskipti hafi verið gerð. Eftiralmennum reglum fjármunaréttar er ekki unnt að líta svo á að þessi heimildákærðu X og V geti hafa staðið lengur en til þess tímamarks, sem kaupsamningurtaldist kominn á hverju sinni samkvæmt framansögðu, þótt þeim hafi á hinnbóginn verið frjálst hvenær sem var frá þeim tíma að framselja hlutabréfin semkeypt voru.Þegarmetið er hvort réttindi og skyldur kaupanda samkvæmt þessum fjórum samningumhafi með stoð í fyrrgreindum ákvæðum þeirra færst til annarra en ákærðu X og V verðurað líta til þess að ákærði U sendi C 30. desember 2005 áðurnefnda áætlun umgreiðslur samkvæmt samningunum, þar sem meðal annars virðist hafa verið lagttil grundvallar að kaupverði eftir hverjum þeirra yrði skipt á tiltekinn háttmilli hlutaðeigandi félaga annars vegar og ákærðu X og V hins vegar. Ítölvubréfi C til ákærða U 9. nóvember 2006 kom fram að ákærði X vildi nýtaskuld Milestone ehf. við sig „til þess annars vegar að jafna hlutföllin millihans og [V] ... og hins vegar vegna [A]“, svo og að gengið væri út frá því aðskuldin „núllist út vegna [A]“. Með þessu bréfi mun hafa fylgt sams konaráætlun og að framan var getið um skiptingu kaupverðsins milli viðkomandifélaga, ákærða X, sem virðist hafa verið ætlað að bera af því samtals2.187.796.599 krónur, og ákærða V, sem ætti að bera alls 924.289.601 krónu. Ítölvubréfi ákærða X til ákærða U 19. nóvember 2006 voru talin upp atriði, semþeir þyrftu „að klára fljótlega“, þar á meðal að „formlega þarf A að selja sinnhlut núna í kringum áramótin“ og taka þyrfti „ákvörðun um á hvern hátt [X] og [V]koma að því að kaupa [A] út“. Í tölvubréfi til C 6. desember 2006 óskaði ákærðiU eftir hugmyndum hans um „medferdina a greidslunum til [A]“ og bætti svo við:„Min hugmynd er ad faera nidur hlutafed fra og med 1.7.2006, hvernig kaemi thadut m.t.t. Eiginfjarhlutfalls, covenanta o.s.frv.?“ Með fyrrnefndu tölvubréfiákærða [U] 28. desember 2006 til C og B fylgdi enn á ný áætlun um greiðslursamkvæmt samningunum frá 4. desember 2005, þar sem kom meðal annars fram að áákærða X ættu að falla samtals 2.187.796.598 krónur, ákærða V 924.289.602 krónur,Milestone ehf. 1.775.270.001 króna og „M / L Ltd.“ 891.210.800 krónur, svo ogað Milestone ehf. hefði „greitt nú þegar til [A]“ alls 3.339.641.094 krónur ogværi „því búið að borga of mikið vegna [A] um ca. 1.892 mkr.“ Verður jafnframtað minnast tölvubréfs ákærða X 11. janúar 2007 til ákærða U, þar sem rætt varum að koma á framfæri opinberlega að A hafi verið „keypt út, brodrene einueigendur, láta fylgja að kaup verðið sé að mestu greitt“. Þá er þess að geta aðákærði U gerði yfirlýsingu 30. apríl 2007, þar sem hann staðfesti að samkvæmthlutaskrá Milestone ehf. ætti ákærði X 1.114.301.400 af 2.857.000.000 hlutum ífélaginu eða 39%, ákærði V 742.867.600 hluti eða 26% og Leiftri Ltd. 857.000.000hluti eða 30%, en sjálft ætti félagið 142.831.000 hluti eða 5%.Tilþess verður og að líta að með tölvubréfi 26. apríl 2007, sem áður var getið, sendiE starfsmanni Basel Trust Corporation Ltd. skjöl um samþykkt hluthafa í LeiftraLtd., þar sem fram kom að A hafi áður átt 28% hluta í félaginu en frá 3. mars samaár hafi ákærði X átt 60% af hlutunum og ákærði V 40%. Þessi skjöl voruundirrituð af ákærða X, ákærða V og A. Í yfirlýsingu frá sama degi staðfestiákærði U að samkvæmt hlutaskrá fyrir Leiftra Ltd. ætti ákærði X 23.839,8 hlutií félaginu eða 60% og ákærði V 15.893,2 hluti eða 40%. Á sama veg var greintfrá eignarhaldi að hlutum í félaginu í yfirlýsingu CC um efni hlutaskrárinnar30. sama mánaðar og yfirlýsingu ákærða U um það sama 1. ágúst 2007. Gagnstættþessu gerði ákærði U tvær aðrar yfirlýsingar, 24. október 2007 og 11. júní2008, um að ákærði X ætti 25.647,65 hluti í Leiftra Ltd. eða 64,55% og ákærði V14.085,35 hluti eða 35,45%Einsog áður var lýst sendi starfsmaður KPMG endurskoðunar hf. í tengslum við gerðskattframtals fyrir A fyrirspurn til D 30. maí 2007 um hvort hann gæti staðfest„að [A] eigi óbreytta eignarhluta frá árinu 2005 í Milestone Ltd. og LeiftraLtd. í árslok 2006“, en í framhaldi af því sendi D tölvubréf til ákærða U og C,þar sem sagði: „Búinn að fara yfir málið aftur með Z og Leiftra fléttan verðurfyrir valinu. Áður en við setjum „go“ á það þá verður „[U]“ að gera A og Co.grein fyrir þessari smávægilegri breytingu á upphaflegri áætlun.“ Þá komeftirfarandi fram í tölvubréfi ákærða Z til framkvæmdastjóra KPMG endurskoðunarhf. 31. maí 2007: „Fyrir liggur að stjórnendur í Milestone hafa ekki gengiðfullkomlega frá greiðslu til [A] á sl. ári fyrir um 2,7m. ... Eftir var aðganga frá eiginlegum formsatriðum um sölu á þessum 2,7 milj. En fyrir liggur aðsala [A] er á eignarhlutum í Milestone og tengdum félögum ... Eins og staðan ernúna verður svo á litið að um sé að ræða sölu á eignarhlut í Leiftra Ltd. ogMilestone Ltd.“ Í skattframtali A 2007, sem var gert um þessar mundir, vargreint frá því að hún hafi í lok árs 2006 átt hlutabréf í Milestone ehf. aðnafnverði 415.267.826 krónur, en á árinu hafi hún selt öll hlutabréf sín íMilestone Import Export Ltd. fyrir 250.000.000 krónur og í Leiftra Ltd. fyrir2.483.326.804 krónur. Í tölvubréfi, sem D sendi 6. júní 2007 til E og C, sagðisíðan: „Nokkrar breytingar þurfa að eiga sér stað í einstökum félögum í kjölfareinstaklingsframtala. Það var niðurstaðan að [A] seldi eignarhlut sinn íLeiftra Ltd. og Milestone Ltd. fyrir 2,7 milljarða ... Kaupandi að bréfunum erLeiftri og Milestone Ltd. (eigin bréf). Keypt í árslok 2006. Síðan kaupabræðurnir bréfin af félögunum á árinu 2007.“ Í öðru tölvubréfi, sem D sendi E 25.sama mánaðar, kom meðal annars eftirfarandi fram: „Leiftri kaupir eigin bréf af[A] í árslok 2006. Kaupverð í ISK er 2.483.326.804. Milestone Import Exportlánar Leiftra fyrir andvirði kaupverðsins. Búa þarf til lánasamninginn.“Áðurvar greint frá tölvubréfi, sem E sendi C og ákærða U 23. október 2007 meðfyrirsögninni: „Útreikningur á eignarhlutum“, sem C svaraði á eftirfarandi háttnæsta dag: „Af hverju leidrettum vid thetta ekki allt i gegnum Leiftra, thad erbeinn hlutur [X] og [V] i Milestone breytist ekki heldur adeins hlutur theirrai Leiftra.“ Þessu svaraði E í tölvubréfi 25. sama mánaðar með fyrirsögninni:„Útreikningur á eignarhlutum – Nú kaupir Leiftri allt!“, en þar sagði:„Meðfylgjandi eru nýjir útreikningar þar sem gert er ráð fyrir að Leiftri kaupialla hluti af [A]. Sjá hér að neðan teikningu af stöðunni í dag“. Í fylgiskjalimeð bréfinu var sýnt eins og áður var lýst að A seldi hlut sinn í Leiftra Ltd.,sem „kaupir þetta árið 2006 sem eigin bréf – vísun í stóra samninginn við A –skriflega er þetta gert í loks árs 2005“, en eftir það væri „eignarhald íLeiftra“ þannig að ákærði X ætti 64,55% og ákærði V 35,45%. Á þeim grunni færiákærði X með 59,05% af virku eignarhaldi í Milestone ehf., ákærði V með 39,37%og Sáttur ehf. með 1,58%. Á sama hátt greindi E frá eignarhlut ákærða V íMilestone ehf. í tölvubréfi 19. desember 2007, þar sem kom fram að ákærði V ætti„beint“ 22,99%, en að viðbættu því sem hann ætti „óbeint (í gegnum Leiftra)“væri hlutur hans 39,37%.Lokser þess að geta að samkvæmt fylgiskjali með skattframtali A árið 2008 hafði húní byrjun árs 2007 átt hlutabréf í Milestone ehf. að nafnverði 415.267.826krónur, en á árinu hafi hún selt þessi bréf fyrir 2.462.396.310 krónur.Aðvirtu því, sem hér var greint frá, var á öllum stigum eftir gerð samninganna 4.desember 2005 mjög á reiki hver ætti að teljast hafa keypt hlutabréf A íMilestone ehf., Leiftra Ltd. og Milestone Import Export Ltd., hvenær það hafigerst og fyrir hvaða verð. Ýmist virðist hafa verið lagt til grundvallar aðákærðu X og V hafi einir keypt bréfin, þeir tveir ásamt félögunum einhverjumeða öllum eða eingöngu Leiftri Ltd. Síðastnefndi kosturinn virðist þó ekki hafakomið upp að ráði fyrr en í tölvubréfum 23. og 24. október 2007 eftir að skyldatil greiðslu kaupverðs hafði þegar verið efnd að nær öllu leyti. Útilokað er aðlíta svo á að ákærðu X og V hafi á einhverju stigi í orði eða verki neyttheimildar samkvæmt samningunum frá 4. desember 2005 til að flytja réttindi sínog skyldur vegna kaupanna yfir á eitthvert tiltekið félag á sínum vegum. Verðurþannig að leggja til grundvallar að ákærðu X og V hafi að lögum í raun veriðkaupendur hlutabréfanna, svo sem leiddi einnig af meginefni þessara samningaeftir orða þeirra hljóðan. Skuldbinding ákærðu X og V til að greiða kaupverðið,sem mælt var fyrir um í samningunum, hvíldi aldrei á Milestone ehf. Verður þvílitið svo á að ákærðu X og U hafi misnotað aðstöðu sína hjá Milestone ehf. meðþví að láta félagið greiða þetta kaupverð og notið í því efni liðsinnis ákærða V,sem í hlutverki stjórnarmanns í félaginu gat ekki dulist hvernig staðið var aðverki, en lét það allt að einu viðgangast.5Milestoneehf. greiddi kaupverð samkvæmt samningunum fjórum við A frá 4. desember 2005með því að millifærðar voru á tímabilinu frá 6. janúar til 6. desember 2006 afbankareikningi félagsins annars vegar samtals 1.834.671.809 krónur inn áreikning á vegum útibús Íslandsbanka hf. í Luxembourg í þágu A og hins vegarsamtals 298.654.995 krónur inn á bankareikning á nafni hennar. Auk þessaragreiðslna í reiðufé, alls 2.133.326.804 krónur, var á áðurgreindan hátt búiðsvo um hnúta að A taldist með fjórum samningum 1. nóvember og 1. desember 2006hafa veitt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. lán að fjárhæð samtals 600.000.000krónur, en Milestone ehf. var í bókhaldi, án þess að sérstakur lánssamningurhafi verið gerður um þetta, talið af þessum sökum standa í skuld sömu fjárhæðarvið Sjóvá-Almennar tryggingar hf. samhliða því að fjárhæðin var færð til eignará biðreikningi. Greiðslur Milestone ehf. til A á árinu 2006 töldust að þessuöllu gættu alls 2.733.326.804 krónur. Á tímabilinu frá 8. janúar til 6.desember 2007 greiddi síðan Milestone ehf. kaupverð samkvæmt samningunum fjórumað öðru leyti með því að millifæra af bankareikningi félagsins inn á reikning ánafni A samtals 2.462.395.055 krónur.Svosem fram er komið hvíldi á engu stigi skylda á Milestone ehf. til að inna afhendi til A þessar greiðslur á samtals 5.195.721.859 krónum, annars vegar4.595.721.859 krónur með reiðufé og hins vegar 600.000.000 krónur með því aðtakast á hendur skuldbindingu við Sjóvá-Almennar tryggingar hf., sem gekkstundir skuld sömu fjárhæðar við A. Þá hefur jafnframt verið komist að þeirriniðurstöðu að ákærðu X og U hafi með hlutdeild ákærða V misnotað aðstöðu sínatil að binda Milestone ehf. með því að hafa látið félagið inna af hendi þessargreiðslur og gangast undir þessar skuldbindingar. Þegar metið er hvort lögðhafi verið með þessu á Milestone ehf. veruleg hætta á fjártjóni verður að lítatil þess að eftir almennum reglum fjármunaréttar eignaðist félagið á engan háttkröfu á hendur A vegna þessara greiðslna og skuldbindinga sinna, enda fólu þærekki annað í sér en að félagið hafi án skyldu vísvitandi og án nokkurra mistakaverið látið efna gagnkvæma samninga annarra við A. Þá samninga efndi hún aðfullu fyrir sitt leyti að gættu því að ekki verður annað séð af gögnum málsinsen að hlutabréfin í Milestone Import Export Ltd., sem hún seldi samkvæmttveimur af samningunum frá 4. desember 2005, hafi ekki tilheyrt henni, helduráðurnefndu félagi, Wiko S.A., sem mun þó hafa verið á forræði hennar. Í þessuljósi stendur þannig eftir að gæta að því hvort Milestone ehf. hafi á annanhátt verið varið nægilega fyrir fjártjóni af þessum ráðstöfunum.Einsog þegar hefur verið vikið að var fjárhæð greiðslna, sem Milestone ehf. inntiaf hendi til A á árinu 2006, og skuldbindingar, sem félagið gekkst undir viðSjóvá-Almennar tryggingar hf. vegna láns A til þess félags, færð jafnharðan tileignar í bókhaldi Milestone ehf. á biðreikning, þar sem heildarfjárhæð þeirrastóð óhreyfð fram á árið 2007. Af fyrrgreindum tölvubréfum, sem fóru milliákærða U og tiltekinna annarra starfsmanna Milestone ehf. 6. og 28. desember2006 og milli ákærðu U og X 13. janúar 2007, verður ekki ráðið að á þeim tímahafi nokkuð verið komið fram um hvað gera ætti vegna hagsmuna félagsins af þeimstórfelldu fjárútlátum, sem það hafði verið látið bera á þennan hátt frá janúar2006 til janúar 2007. Til þess sama hníga einnig fyrrgreind orð í skjali ísvonefndum endurskoðunarfyrirmælum KPMG endurskoðunar hf., sem dagsett var 12.febrúar 2007, þegar rætt var um að Milestone ehf. ætti kröfu „á einn eigandannsem verið er að kaupa út, A, að fjárhæð 2.735 millj. kr.“ Hafði þannig félagiðþegar á því stigi verið sett í verulega hættu á fjártjóni vegna útborgunar úrsjóðum þess og skuldbindingar, sem það hafði verið látið taka á sig, án þess aðhafa að lögum eignast af því tilefni kröfu á hendur öðrum.Afgögnum málsins verður ekki ráðið hver hafi verið aðdragandinn að því að ákærða Wbar á hinn bóginn upp fyrirspurn til C í fyrrnefndu tölvubréfi 6. mars 2007 umhvort búið væri „að gera samninginn um breytingu á kröfunni á [A] og færa hanaá Milestone Ltd.“, en þessu svaraði C þannig að það þyrfti „ekki nýjan samning“,því heimilt væri „að gera þetta skv. núverandi samningi“ og þekkti ákærði Z „málið.“Ákærða W fylgdi þessu sem áður segir frekar eftir með tölvubréfi til D 27. mars2007, þar sem hún kvaðst ekki vita við hvaða samning C hafi átt og spurði hvortD vissi „vegna hvers krafan er sem er á [A]“. Í svari D kom fram að hann vissihvaða samningur þetta væri þótt hann hafi ekki séð samninginn, sem væri „umkaup á henni út úr batteríinu.“ Upp úr þessu spunnust síðan 2. apríl 2007tölvubréfaskipti milli D og C og á síðari stigum E, sem áður voru rakin og laukmeð því að sá síðastnefndi tók að sér að gera lánssamning milli Milestone ehf.og Milestone Import Export Ltd. „vegna viðskiptastöðu á milli félaganna íárslok 2006 um 2,7 milljarðar.“ Á þeim grunni samdi E 11. apríl 2007 samningdagsettan 30. desember 2006, þar sem kom fram að Milestone Import Export Ltd. tækiað láni hjá Milestone ehf. 2.733.326.804 krónur, sem bæri að endurgreiða 15.desember 2007. Ekki var þó lokið strax við þennan samning, svo sem sést af þvíað ákærða W ítrekaði erindi sitt við D, sem kvaðst í tölvubréfi til hennar 15.maí 2007 hafa „samninginn á borðinu en vantar undirskrift U forstjóra“ og bættiþví svo við að „kröfunni var breytt á Milestone Import Export Ltd. í stað [A]“.D sendi síðan ákærðu W með tölvubréfi 23. sama mánaðar mynd af samningnum, sembar orðið undirritun ákærða U af hálfu Milestone ehf. og E fyrir hönd MilestoneImport Export Ltd.Á framangreindanhátt höfðu 23. maí 2007 loks verið gerð skilríki fyrir kröfu Milestone ehf. meðfjárhæð, sem svaraði til tólf mánaðarlegra greiðslna og skuldbindingar viðSjóvá-Almennar tryggingar hf. sem félagið hafði fram til 6. desember 2006 tekiðá sig til að efna samninga ákærðu X og V við A. Fram hjá því verður ekki meðöllu litið að hefði Milestone ehf. eða lánardrottnar félagsins leitast við aðfylgja eftir réttindum samkvæmt lánssamningnum, sem hér um ræðir, liggur ekkertfyrir í málinu um að E hafi að réttu lagi fengið heimild til að skuldbinda á þennanhátt Milestone Import Export Ltd. með sannanlegu umboði úr hendi þeirra, semeftir áðursögðu gátu talist bærir til að gera slíka ráðstöfun. Í sama skyni ogað framan greinir greiddi Milestone ehf. jafnframt A frá 8. janúar til 6.desember 2007 samtals 2.462.395.055 krónur, en farið var á sama hátt og áðurvar lýst með þær greiðslur í bókhaldi félagsins, þar sem fjárhæð þeirra varjafnharðan færð til eignar á biðreikningi. Við húsleit hjá KPMG endurskoðun hf.fann lögregla eins og fyrr segir lánssamning dagsettan 31. desember 2007, semmun ekki hafa komið fram annars staðar, milli Milestone ehf. og MilestoneImport Export Ltd. um lán til síðarnefnda félagsins frá því fyrrnefnda aðfjárhæð 2.462.395.055 krónur, sem skyldi endurgreitt með 15% ársvöxtum 31.desember 2008. Þetta skjal var undirritað af ákærða U fyrir hönd lánveitandans,en óundirritað af hálfu lántakans. Skjal þetta hefði af þeim sökum vart komiðað haldi ef Milestone ehf. eða lánardrottnar félagsins hefðu leitast við aðinnheimta þá kröfu. Án tillits til þessara annmarka á báðum lánssamningunum,sem voru einu skilríkin fyrir hugsanlegri kröfu Milestone ehf. í tilefni afgreiðslunum til A, eru þó jafnframt efni til að gæta að því hvers virði krafa áhendur Milestone Import Export Ltd. gæti hafa verið eftir 23. maí 2007.Um þetta verðurí fyrsta lagi að líta til þess að Milestone Import Export Ltd. var félag meðtakmarkaðri ábyrgð, sem hafði aðsetur á Bresku Jómfrúareyjum, og virðisthlutafé í því hafa verið að nafnvirði 1.000 bandaríkjadalir. Í áðurgreindumtölvubréfaskiptum, sem C átti við mann að nafni T dagana 27. til 29. júní 2006,kom meðal annars fram að bókhald félagsins hafi aldrei verið í góðu horfi,félagið væri lítið, starfsemin væri engin og eignir þess hafi verið færðar tilLeiftra Ltd. í tengslum við skattalegar ráðstafanir, en þessum bréfaskiptumlauk síðan með því að síðarnefndi maðurinn spurði hvers vegna það vektiáhyggjur að minnst væri á Milestone Import Export Ltd. Má í því sambandi minnastþess einnig að C skiptist á fyrrnefndum tölvubréfum 5. til 7. september 2008við F um hvernig færa ætti í bókum Milestone ehf. greiðslur til þriggja manna,sem reikningar væru ekki fyrir, og lauk þessum samskiptum með þeim orðum C aðþetta væri „eitthvað skemmtilegt rugl“ og fyrirmælum hans til F um að færa „þettaá M Import Export.“Í öðru lagi erþess að gæta að af fábrotnum reikningsskilum Milestone Import Export Ltd., semliggja fyrir í málinu og áður hefur verið lýst, verður ráðið að félagið hafifram á árið 2005 átt verulegar eignir, sem einkum voru hlutabréf í ýmsumíslenskum félögum, en eftir fundargerðum stjórnar Leiftra Ltd. keypti það félagí júní 2005 mestan hluta þessara eigna gegn láni frá seljandanum og lét þær svoaf hendi sem hluta af greiðslu nýs hlutafjár til Milestone ehf.Efnahagsreikningar fyrir Milestone Import Export Ltd. á árunum þar á eftir gáfutil kynna að eignir félagsins fælust einkum í skuldabréfi frá Leiftra Ltd., semýmist var sagt vera að andvirði 9.323.862.000 krónur, 9.553.882.000 krónur,9.727.133.000 krónur eða 13.178.854.288 krónur, en sem fyrr segir gerði LeiftriLtd. samning dagsettan 22. júní og 3. nóvember 2005 um lán frá Milestone ImportExport Ltd. að fjárhæð 7.634.348.352 krónur, sem var óviðkomandi atvikum aðbaki sakargiftum í máli þessu. Eftir þessum efnahagsreikningum nam eigið féfélagsins ýmist 8.730.218.000 krónum, 8.704.498.000 krónum, 8.735.093.000krónum eða 7.688.767.000 krónum. Þetta eigið fé hefur samkvæmt þessu að ölluleyti verið háð tilvist kröfu félagsins á hendur Leiftra Ltd.Um þessa kröfuMilestone Import Export Ltd. á hendur Leiftra Ltd., sem eins og fram er komiðvar að minnsta kosti að stærstum hluta á gjalddaga 31. desember 2008, er þessþá í þriðja lagi að geta að í fyrrnefndum fyrstu drögum að ársreikningi fyrirLeiftra Ltd. vegna ársins 2006 var gert ráð fyrir skuld við Milestone ImportExport Ltd. að fjárhæð 137.726.763 evrur, sem eftir sundurliðun tengdist þóekki kaupverði hluta í Milestone ehf. á því ári. Í öðrum fyrirliggjandi drögumað sama ársreikningi var tilgreind skuld Leiftra Ltd. við Milestone ImportExport Ltd. að fjárhæð 142.814.000 evrur, en í þeim þriðju var engin slík skuldnefnd. Í ársreikningi fyrir Leiftra Ltd. vegna ársins 2006, sem varundirritaður af ákærðu X og V og hermt var í fundargerð frá aðalfundi félagins25. júní 2007 að hafi verið staðfestur þar, var ekki gert ráð fyrir nokkurriskuld við Milestone Import Export Ltd., en á hinn bóginn voru írekstrarreikningi færðar til tekna 75.028.000 evrur vegna afskriftarótilgreindra krafna á hendur Leiftra Ltd. Loks virðist í tvennum drögum aðefnahagsreikningi fyrir Leiftra Ltd. í árslok 2007 einskis getið um að félagiðstæði í skuld við Milestone Import Export Ltd.Í fjórða lagi erauk þess, sem að framan greinir, til þess að líta að hér áður hafa verið rakinmargvísleg gögn frá árinu 2007, sem gefa til kynna að áætlanir hafi verið uppium að stofna nýtt félag á Bresku Jómfrúareyjum til hliðar við Milestone ImportExport Ltd., flytja þangað á óútskýrðan hátt kröfu félagsins á hendur LeiftraLtd. og sameina síðan nýja félagið Leiftra Ltd. til að losna þannig við kröfunaán þess að greiða hana, svo sem fram kom í tölvubréfi E 15. febrúar 2007, eðabreyta henni í hlutafé í Leiftra Ltd., eins og minnst var á í tölvubréfi CC 9.nóvember sama ár. Þessar ráðagerðir virðast ekki hafa náð fram að ganga, en afþeim kann þó eitthvað að mega ráða um með hverjum hug bókfærð hafi verið krafaMilestone Import Export Ltd. á hendur Leiftra Ltd., þótt einnig liggi fyrirgögn í málinu, sem benda til að hugað hafi verið að því að stofna til skuldarLeiftra Ltd. við Milestone ehf. sem kæmi í stað ætlaðrar kröfu síðarnefnda félagsinsá hendur Milestone Import Export Ltd.Þegarframangreind atriði eru virt í heild er óhjákvæmilegt að líta svo á að í raunhafi kröfuréttindi Milestone ehf. á hendur Milestone Import Export Ltd.samkvæmt ætluðum lánssamningum dagsettum 30. desember 2006 og 31. desember 2007verið orðin tóm og því einskis virði. Með því að búið var á þennan hátt umréttindi Milestone ehf. vegna greiðslna félagsins til A og skuldbindinga þess íhennar þágu á tímabilinu frá 6. janúar 2006 til 6. desember 2007 var ekkiaðeins sköpuð augljós og stórfelld hætta á fjártjóni félagsins, heldur varð súhætta að auki að veruleika með því að Milestone Import Export Ltd. var tekiðtil gjaldþrotaskipta 11. apríl 2011, en ekkert í málinu bendir til að þrotabúfélagsins hafi getað eða muni nokkuð geta greitt upp í kröfu þrotabús Milestoneehf. af þessu tilefni. Í ljósi þess, sem að framan er rakið, verður að líta svoá að þetta hafi á engan hátt getað dulist ákærðu U, X og V. Í samræmi við þettaverða þeir sakfelldir fyrir þau brot, sem þeim eru gefin að sök í I. kaflaákæru, en ákærði V þó fyrir hlutdeild í brotum ákærðu U og X. Sakir þeirraallra eru jafnframt mjög miklar í skilningi niðurlagsorða 249. gr. almennrahegningarlaga.VÍ II. kaflaákæru eru ákærði U sem forstjóri Milestone ehf., ákærði X sem formaður stjórnarfélagsins og ákærði V sem stjórnarmaður sakaðir um meiri háttar brot gegn lögumnr. 145/1994 um bókhald með því að þeir hafi ekki hagað bókhaldi Milestone ehf.á nægilega skýran, öruggan og aðgengilegan hátt á grundvelli áreiðanlegra ogfullnægjandi gagna og í samræmi við góða bókhaldsvenju með þeim afleiðingum aðbókhaldið hafi gefið ranga mynd af viðskiptum og notkun fjár. Um þetta hafiþeir gerst sekir samkvæmt a. lið þessa kafla ákærunnar með því að hagabókhaldsfærslum vegna tólf greiðslna til A á árinu 2006 að fjárhæð samtals2.133.326.804 krónur og jafnmargra greiðslna til hennar 2007 að fjárhæð alls2.462.395.055 krónur með þeim hætti að ekki hafi verið unnt að rekja á skýranog aðgengilegan hátt hvað búið hafi að baki greiðslunum og notkun fjármuna, þarsem færslurnar hafi ekki verið reistar á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum. Gögninað baki þeim hafi verið greiðslukvittanir vegna bankafærslna, sem hafi ekkihaft að geyma upplýsingar sem hafi getað nægt til réttmætrar skráningar íbókhaldið. Samkvæmt b. lið þessa kafla ákærunnar hafi þeir gerst sekir um þaðsama með því að haga nánar tilgreindri færslu á 2.733.326.804 krónum, sem hafiverið uppsöfnuð staða á biðreikningi vegna greiðslna til A á árinu 2006 ogskuldbindingar Milestone ehf. við Sjóvá-Almennar tryggingar hf., afbiðreikningnum yfir á viðskiptareikning Milestone Import Export Ltd. miðað við31. desember 2006. Eina gagnið að baki þeirri færslu hafi verið útprentun úrbókhaldinu, sem hafi sýnt færsluna en ekki haft að geyma upplýsingar sem hafigetað nægt til réttmætrar skráningar í bókhaldið. Samkvæmt c. lið þessa kaflaákærunnar hafi þeir enn gerst sekir um það sama með því að haga nánartilgreindri færslu á 2.462.395.055 krónum, sem hafi verið uppsöfnuð staða ábiðreikningi vegna greiðslna til A á árinu 2007, af biðreikningnum yfir áviðskiptareikning Milestone Import Export Ltd. miðað við 31. desember 2007. Einagagnið að baki þessari færslu hafi verið útprentun af tölvubréfi frá D til Ffrá 30. janúar 2008, sem hafi ekki haft að geyma upplýsingar sem nægt hafi tilréttmætrar skráningar í bókhaldið.Í ákærunni erframangreind háttsemi talin varða við 1. mgr. 6. gr. og 8. gr., sbr. 36. gr.,3. tölulið 1. mgr. 37. gr. og 2. tölulið 1. mgr. 38. gr. laga nr. 145/1994 og2. mgr., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Í 1. mgr. 6. gr. laganr. 145/1994 er mælt svo fyrir að haga skuli bókhaldi þannig að á skýran ogaðgengilegan hátt megi rekja viðskipti og notkun fjármuna. Skuli bókhaldiðveita svo sundurliðaðar upplýsingar um rekstur og efnahag sem þarfir eigenda,lánardrottna og hins opinbera krefjast og nauðsynlegar eru til að meta megitekjur og gjöld, eignir og skuldir. Í 1. mgr. 8. gr. sömu laga segir að sérhverfærsla í bókhaldi skuli byggð á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum, sem rekjamegi til viðskiptanna, en ytri sem innri gögn skuli fela í sér upplýsingar, semnægi til réttmætrar skráningar í bókhaldið. Í 2. mgr. sömu lagagreinar ertiltekið að með ytri frumgögnum sé átt við gögn frá þeim, sem viðskipti séugerð við, svo sem reikning, greiðslukvittun eða samning, og skuli þau bera meðsér auðkenni útgefanda og viðtakanda og aðrar upplýsingar, sem kunni að veranauðsynlegar til að sannreyna megi viðskiptin. Í 3. mgr. lagagreinarinnar kemurfram að innri frumgögn séu gögn, sem verði til hjá þeim bókhaldsskylda sjálfum,svo sem reikningar, greiðslukvittanir eða samningar, og öll önnur gögn sem gerðséu til að skrá breytingar eða millifærslur innan bókhaldsins. Samkvæmt 3.tölulið 1. mgr. 37. gr. laganna telst það ætíð meiri háttar brot gegn lögunumef fyrirsvarsmaður lögaðila rangfærir bókhald eða bókhaldsgögn, býr til gögnsem eiga sér ekki stoð í viðskiptum við aðra eða hagar bókhaldi með öðrum hættiþannig að það gefi ranga mynd af viðskiptum og notkun fjármuna. Samkvæmt 2.tölulið 1. mgr. 38. gr. laganna gerist fyrirsvarsmaður lögaðila sekur umrefsivert brot gegn þeim ef hann hagar ekki bókhaldi lögaðilans á nægilegaskýran, öruggan og aðgengilegan hátt, á grundvelli fullnægjandi gagna og ísamræmi við góða bókhaldsvenju. Í 36. gr. laganna er kveðið á um refsingarfyrir brot gegn þeim, sem framin eru af ásetningi eða stórfelldu gáleysi, enbrot gegn 37. gr. þeirra og önnur meiri háttar brot gegn 38. gr. varði refsingusamkvæmt 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga.2Umsakargiftir í II. kafla ákæru er til þess að líta að samkvæmt 1. mgr. 44. gr.laga nr. 138/1994 ber stjórn einkahlutafélags að sjá til þess að skipulag félagsinsog starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi. Í 3. mgr. sömu lagagreinar ermælt svo fyrir að stjórn einkahlutafélags skuli annast um að nægilegt eftirlitsé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna þess. Sé ráðinn framkvæmdastjóri skalhann sjá um að bókhald félagsins sé fært í samræmi við lög og venjur. Sakargiftumsamkvæmt þessum kafla ákæru er þannig réttilega beint að ákærðu X og V semstjórnarmönnum í Milestone ehf. og ákærða U sem framkvæmdastjóra félagsins,þótt hann hafi frá 1. september 2006 borið starfsheitið forstjóri.Þvíhefur áður verið lýst í einstökum atriðum hvernig hagað var færslum í bókhaldiMilestone ehf. á 24 greiðslum, sem félagið innti af hendi til A á tímabilinufrá 6. janúar 2006 til 6. desember 2007, og skuldbindingu, sem félagið gekkstundir gagnvart Sjóvá-Almennum tryggingum hf. vegna efnda á hluta af greiðslumtil A á grundvelli samninganna fjögurra frá 4. desember 2005. Því hefur ogverið lýst hvaða fylgiskjöl lágu fyrir í bókhaldsgögnum Milestone ehf. vegnagreiðslna til A, en í öllum tilvikum var aðeins um að ræða einfalda kvittunfyrir millifærslu af bankareikningi félagsins inn á annan bankareikning, sem ítíu tilvikum var á nafni annars en A og í fjórtán tilvikum á hennar nafni. Afþeim tíu tilvikum, sem greiðslur voru lagðar inn á reikning sem ekki var ánafni A, voru í fimm skipti settir upphafsstafir hennar til auðkenningar. Þóttákærðu X, V og U myndu í öllum tilvikunum 24 hafa mátt vita hvað búið hafi aðbaki greiðslunum, hefði það verið fyrirmunað öðrum á grundvelli þessarafylgiskjala, hvort heldur lánardrottnum félagsins eða því opinbera, sbr. 1.mgr. 6. gr. laga nr. 145/1994. Ekki hefði heldur stoðað að byggja á því aðhverjum sem væri hefðu mátt verða ljósar ástæður fyrir þessum greiðslum með þvíað kynna sér eintök samninganna fjögurra frá 4. desember 2005, sem hvorki íeitt einasta skipti höfðu þó verið lagðir í ljósriti með kvittun fyrirmillifærslu sem fylgiskjal í bókhaldinu né hafði verið vísað til í slíkumkvittunum, enda lögðu þessir samningar enga skyldu á Milestone ehf. til aðgreiða A nokkurn hlut. Færslurnar í bókhaldi félagsins á þessum grunni voru þvíí andstöðu við 1. mgr. 6. gr. og 1. mgr., sbr. 2. mgr. 8. gr. laga nr.145/1994.Þvíhefur einnig verið lýst hér áður hvernig staðið var að því að færa umræddargreiðslur til A og skuldbindingu í tengslum við hana fyrst í stað sem eign ábiðreikningi í bókhaldi Milestone ehf., en síðan að flytja fjárhæð, sem þannighafði safnast upp á biðreikningnum, í tveimur áföngum yfir á annanbókhaldsreikning sem eign félagsins vegna útlána, annars vegar miðað við árslok2006 og hins vegar lok ársins 2007. Fylgiskjöl í bókhaldi félagsins að bakiþessum tveimur færslum milli biðreiknings og reiknings vegna útlána voru allsófullnægjandi, enda báru þau á engan hátt með sér hvert hafi verið tilefnifærslu né að fyrir hendi væri nokkurt útlán eða viðskipti. Þessar færslur voruþví í andstöðu við 1. mgr. 6. gr. og 1. mgr., sbr. 2. og 3. mgr. 8. gr. laganr. 145/1994.Framangreindháttsemi, sem ákærðu X, V og U báru ábyrgð á, var í senn brot gegn 3. tölulið1. mgr. 37. gr. og 2. tölulið 1. mgr. 38. gr. laga nr. 145/1994 og telst húnþannig meiri háttar brot gegn þeim lögum, sem varðar refsingu samkvæmt 2. og 3.mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Verða þessir ákærðu því sakfelldirsamkvæmt II. kafla ákæru.VIÍ III. kaflaákæru eru ákærða U sem forstjóra Milestone ehf., ákærða X sem stjórnarformanni félagsinsog ákærða V sem stjórnarmanni gefin að sök meiri háttar brot gegn lögum nr.3/2006 um ársreikninga með því að hafa í störfum sínum í sameiningu rangfærtefnahagsreikninga, sem hafi verið hluti af ársreikningum félagsins ogsamstæðureikningum fyrir samstæðu Milestone ehf. fyrir árin 2006 og 2007, oghagað gerð þeirra þannig að reikningsskilin hafi ekki gefið glögga mynd ísamræmi við settar reikningsskilareglur af rekstrarafkomu og eignabreytingum áþessum reikningsárum og efnahag í lok þeirra. Samkvæmt a. lið þessa kaflaákærunnar eru þeir bornir sökum um að hafa gert þetta með því að færa sem eignkröfu að fjárhæð 2.733.326.804 krónur í efnahagsreikningi Milestone ehf., semhafi verið hluti af ársreikningi félagsins fyrir árið 2006 og þar með hluti afsamstæðureikningi, en þessir ákærðu hafi staðfest ársreikninginn með undirritunsinni 23. febrúar 2007, þótt engin gögn hafi þá legið fyrir um tilvistkröfunnar eða sem unnt hefði verið að byggja á mat um hvort líklegt væri aðfélagið hefði fjárhagslegan ávinning af kröfunni. Af þeim sökum hafi ekki veriðunnt að meta virði kröfunnar með áreiðanlegum hætti. Í b. lið þessa kaflaákærunnar eru þessir ákærðu bornir sökum um að hafa gert það sama með því aðfæra framangreinda fjárhæð sem eign í efnahagsreikningi Milestone ehf., semhafi verið hluti ársreiknings og samstæðureiknings fyrir árið 2007. Ákærðu hafistaðfest þessa reikninga með undirritun sinni 14. febrúar 2008, þótt þessieign, sem í bókhaldi félagsins hafi verið færð sem krafa á hendur MilestoneImport Export Ltd., ætti ekki rætur að rekja til láns eða annarra viðskiptamilli félaganna og hún hafi verið gjaldfallin og í vanskilum. Engin gögn hafilegið þá fyrir til að byggja á mat um hvort líklegt væri að Milestone ehf.hefði fjárhagslegan ávinning af þessari kröfu og hafi þar með ekki verið unntað meta virði hennar með áreiðanlegum hætti. Í c. lið þessa kafla ákæru erþessum ákærðu enn fremur gefið að sök að hafa gert það sama með því að færa semeign í efnahagsreikningi Milestone ehf., sem hafi verið hluti af ársreikningifélagsins fyrir 2007 og þar með hluti af samstæðureikningi sem ákærðu hafistaðfest með undirritun sinni 14. febrúar 2008, kröfu að fjárhæð 2.462.395.055krónur. Engin gögn hafi þá legið fyrir um tilvist kröfunnar, sem í bókhaldifélagsins hafi verið talin á hendur Milestone Import Export Ltd., eða sem unnthefði verið að byggja á mat um hvort líklegt væri að Milestone ehf. hefðifjárhagslegan ávinning af kröfunni. Þar með hafi ekki verið unnt að meta virðihennar með áreiðanlegum hætti.Í ákærunni erþessi háttsemi talin varða við 1., 2. og 4. mgr. 14. gr., 30. gr. og 35. gr.,sbr. 120. gr., 2. mgr. 121. gr. og 1. tölulið 1. mgr. 122. gr. laga nr. 3/2006og 2. mgr., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Í 1. mgr. 14. gr.laga nr. 3/2006 er meðal annars kveðið á um að á efnahagsreikning skuli færaeignir og skuldir, en samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar skal færa eign áefnahagsreikning þegar líklegt sé að félag hafi af henni fjárhagslegan ávinningí framtíðinni og meta megi virði hennar með áreiðanlegum hætti. Við útreikningog mat á eignum ber eftir 4. mgr. sömu greinar að taka tillit til allraaðstæðna, þar á meðal áhættu og taps sem komi í ljós eða sé fyrirsjáanlegt áðuren ársreikningur er saminn. Samkvæmt 2. mgr. 30. gr. og 35. gr. laganna skuluáhættufjármunir, langtímakröfur og skammtímakröfur sæta niðurfærslu efmarkaðsverð slíkra eigna eða raunvirði er lægra en bókfært verð, svo sem vegnahættu á að kröfur muni ekki innheimtast. Í 120. gr. laga nr. 3/2006 er kveðið áum refsingu fyrir brot gegn lögunum, sem framin eru af ásetningi eða stórfelldugáleysi, en brot gegn 121. gr. og önnur meiri háttar brot gegn 122. gr. lagannavarða samkvæmt fyrstnefnda ákvæðinu við 2. mgr. 262. gr. almennrahegningarlaga. Til brota samkvæmt 121. gr. laga nr. 3/2006 telst meðal annarseftir 2. mgr. þeirrar greinar sú háttsemi stjórnarmanns eða framkvæmdastjórafélags að rangfæra ársreikning, samstæðureikning eða einstaka hluta þeirra. Þátelst til brota gegn 122. gr. laganna meðal annars eftir 1. tölulið 1. mgr.þeirrar greinar sú háttsemi stjórnarmanns eða framkvæmdastjóra félags að hagagerð ársreiknings eða samstæðureiknings andstætt ákvæðum laganna þannig aðreikningsskilin gefi ekki glögga mynd í samræmi við settar reikningsskilaregluraf rekstrarafkomu eða eignabreytingu á reikningsárinu eða efnahag í lok þess.2Aðþví er varðar a. lið III. kafla ákærunnar hefur þess áður verið getið aðársreikningur fyrir samstæðu Milestone ehf. vegna ársins 2006 var undirritaður23. febrúar 2007 af ákærðu X og V sem stjórnarmönnum í félaginu og ákærða U semforstjóra þess. Í efnahagsreikningi kom þar fram að andvirði eigna í lok árs2006 hafi numið 170.075.000.000 krónum, en meðal þeirra voru samkvæmt skýringummeð reikningnum útistandandi kröfur vegna lána að fjárhæð samtals11.651.000.000 krónur, þar af önnur útlán, 7.137.000.000 krónur. Ársreikningurfyrir Milestone ehf. sem móðurfélag samstæðunnar var dagsettur sama dag, en ímálinu liggur ekki fyrir undirritað eintak af honum. Samkvæmt efnahagsreikningivar verðmæti eigna móðurfélagsins í árslok 2006 samtals 101.544.000.000 krónur,en meðal þeirra voru talin útlán að fjárhæð 2.792.000.000 krónur.Ígögnum úr fyrrnefndum endurskoðunarfyrirmælum frá KPMG endurskoðun hf., semsneru að endurskoðun ársreiknings Milestone ehf. fyrir árið 2006 og undirbúinvoru 15. janúar 2007, kom meðal annars fram undir lið, sem varðaði „aðrarkröfur“, að ein þeirra væri á hendur eiganda að Milestone ehf. „sem verið er aðkaupa út, [A] ... 2.735 millj. kr.“ Á eyðublaði um útlán og kröfur var þetta endurtekiðmeð þeim orðum að meðal þeirra væri krafa „á einn eigandann sem verið er aðkaupa út, [A]“ að fjárhæð 2.735.000.000 krónur. Á yfirlitsblaði í þessum gögnumum samtölur úr einstökum reikningsliðum, sem áður var lýst, kom glöggt fram aðí heildarfjárhæð útlána móðurfélagsins, 2.792.359.039 krónur, væru innifaldar2.733.326.804 krónur, sem væri „hluti [A]“ af fjárhæð sem hafi áður verið færðá biðreikning. Var einnig tekið fram að þetta „stemmir við ársr.“ Með því aðsíðastnefnd fjárhæð myndaði hluta af heildarfjárhæð útlána samkvæmtefnahagsreikningi Milestone ehf. sem móðurfélags hlýtur hún jafnframt að hafaverið hluti af heildarfjárhæð útlána í efnahagsreikningi samstæðunnar. Þá erþess og að geta að í endurskoðunarskýrslu vegna ársreiknings Milestone ehf.fyrir árið 2006, sem ákærðu Z og Y undirrituðu og bar dagsetninguna 2. mars2007 en var samkvæmt því sem áður var rakið í fyrsta lagi gerð 22. maí sama ár,var vikið sérstaklega að því að meðal útlána væri „færð krafa á A að fjárhæð2.733 millj. kr.“Einsog þegar hefur komið fram í úrlausn um sakargiftir samkvæmt I. kafla ákæru áttiMilestone ehf. aldrei nokkra kröfu á hendur A vegna greiðslna til hennar eðaskuldbindinga, sem félagið var látið taka á sig vegna efnda á samningunumfjórum frá 4. desember 2005 um kaup á hlutabréfum hennar. Var því með ölluhaldlaust að telja slíka kröfu að fjárhæð 2.733.326.804 krónur meðal eignaMilestone ehf. í efnahagsreikningi 31. desember 2006. Á þeim tíma gat Milestoneehf. heldur ekki talist eiga kröfu þessarar fjárhæðar á hendur Milestone ImportExport Ltd., þegar af þeirri ástæðu að undirritaður samningur um lán fyrrnefndafélagsins á þessari fjárhæð til þess síðarnefnda, sem hefði verið einihugsanlegi grundvöllurinn fyrir færslu slíkrar kröfu á efnahagsreikningnum, láekki fyrir fyrr en 23. maí 2007, þremur mánuðum eftir undirritunársreikningsins. Efnahagsreikningurinn, sem miðaðist við 31. desember 2006, varaf þessum sökum rangfærður að þessu leyti.Sakargiftirsamkvæmt b. lið þessa kafla ákæru snúa sem fyrr segir að því að áðurgreindfjárhæð, 2.733.326.804 krónur, hafi aftur verið talin meðal eigna Milestoneehf. á efnahagsreikningi 31. desember 2007, sem hafi verið hluti ársreikningamóðurfélagsins og þar með samstæðunnar fyrir það ár. Samkvæmt ársreikningisamstæðunnar fyrir 2007, sem var undirritaður 14. febrúar 2008 af ákærðu X og Vsem stjórnarmönnum og ákærða U sem forstjóra Milestone ehf., voru eignir taldarað samanlögðu andvirði 391.627.000.000 krónur, þar af kröfur vegna útlána aðfjárhæð samtals 63.040.000.000 krónur. Samkvæmt skýringum við ársreikninginnvoru einstakir liðir í síðastnefndri fjárhæð meðal annarra útlán tilfjármálafyrirtækja, 45.465.000.000 krónur, og önnur lán, 2.969.000.000 krónur. Ársreikningurfyrir móðurfélagið var einnig dagsettur 14. febrúar 2008, en undirritað eintakaf honum liggur ekki fyrir í málinu. Í efnahagsreikningi kom þar fram aðandvirði eigna í árslok 2007 hafi verið 133.094.000.000 krónur, en meðal þeirravoru talin útlán að fjárhæð 7.577.000.000 krónur. Af samanburði íefnahagsreikningnum við stöðu einstakra liða í ársreikningi fyrir 2006 verðurráðið að fyrrnefndar 2.733.326.804 krónur hljóti að hafa verið meðtaldar í fjárhæðinni7.577.000.000 krónur. Af gögnum málsins er á hinn bóginn ekki ljóst hvernig súfjárhæð skilaði sér inn í efnahagsreikning samstæðunnar. Fyrir liggur að þegarþessi reikningsskil voru gerð var í bókhaldi Milestone ehf. færð til eignarkrafa á hendur Milestone Import Export Ltd. að fjárhæð 2.733.326.804 krónur,sem var sögð styðjast við lánssamning milli félaganna dagsettan 30. desember2006. Að baki þeirri kröfu bjó hvorki raunverulegt peningalán milli félagannané viðskipti þeirra. Í úrlausn um sakargiftir samkvæmt I. kafla ákæru var hérað framan komist að þeirri niðurstöðu að krafa samkvæmt þessum lánssamningihafi verið Milestone ehf. einskis virði. Á það sama við hér og varefnahagsreikningur félagsins, sem miðaðist við 31. desember 2007, þvírangfærður að þessu leyti.Íc. lið III. kafla ákæru eru sem fyrr segir einnig bornar sakir á ákærðu X, V ogU í tengslum við sama efnahagsreikning, sem var hluti af ársreikningi Milestoneehf. fyrir árið 2007, en í þessu tilviki fyrir að færa þar til eignar2.462.395.055 krónur vegna kröfu á hendur Milestone Import Export Ltd., semhafi myndast á því ári. Byggja verður á því að sú fjárhæð hafi verið innifaliní áðurgreindri heildarfjárhæð vegna útlána Milestone ehf. íefnahagsreikningnum, bæði fyrir móðurfélagið og samstæðuna. Að baki þessarikröfu í bókhaldi Milestone ehf. bjó ekkert raunverulegt peningalán, viðskiptimilli félaganna eða undirritaður lánssamningur. Þegar af þessum ástæðum varfærsla um þessa eign í efnahagsreikningnum haldlaus og hann því rangfærður aðþessu leyti.Áþessum rangfærslum í ársreikningum Milestone ehf. báru ákærðu X, V og U refsiábyrgðeftir upphafsorðum 2. mgr. 121. gr. og 1. mgr. 122. gr. laga nr. 3/2006. Þeirverða því sakfelldir fyrir þá háttsemi, sem þeim er gefin að sök í III. kaflaákæru, en þó að gættu því sem áður kom fram að ekki liggur fyrir í málinu aðþeir hafi undirritað ársreikninga fyrir Milestone ehf. sem móðurfélag vegnaáranna 2006 og 2007. Þessi brot þeirra eru rétt heimfærð til refsiákvæða íákærunni.VIIÍ IV. kaflaákæru eru ákærða Y sem endurskoðandi ársreikninga Milestone ehf. og ákærði Z semkjörinn endurskoðandi félagsins borin sökum um meiri háttar brot gegn lögum nr.3/2006 og lögum nr. 18/1997 um endurskoðendur, sbr. nú lög nr. 79/2008 um samaefni, með því hafa hagað störfum sínum við endurskoðun ársreikninga Milestoneehf. og samstæðu félagsins fyrir árin 2006 og 2007 í ósamræmi við góðaendurskoðunarvenju. Samkvæmt a. lið þessa kafla ákæru eru þau sökuð um að hafagert þetta með því að hafa 23. febrúar 2007 áritað þessa reikninga vegna ársins2006 án athugasemda, þrátt fyrir að þar hafi í efnahagsreikningi verið færð tileignar krafa að fjárhæð 2.733.326.804 krónur. Engin gögn hafi legið fyrir, semhafi sýnt fram á tilvist kröfunnar eða gert kleift að meta virði hennar meðáreiðanlegum hætti. Í b. lið eru þau sökuð um að hafa gert það sama með því aðhafa 14. febrúar 2008 áritað þessa reikninga vegna ársins 2007 án athugasemda,þrátt fyrir að þar hafi í efnahagsreikningi verið færð krafa að fjárhæð samtals5.195.721.859 krónur, sem engin gögn hafi legið fyrir um til að unnt yrði aðmeta virði hennar með áreiðanlegum hætti. Að auki hafi hluti kröfunnar,2.733.326.804 krónur, þegar verið gjaldfallinn og í vanskilum og um fjárhæðhennar að öðru leyti, 2.462.395.055 krónur, hafi engin gögn legið fyrir til aðsýna fram á tilvist kröfu. Í c. lið þessa kafla ákærunnar eru þau jafnframtsökuð um að hafa gert það sama með því að hafa áritað ársreikningana bæðiumrædd ár með yfirlýsingu um að þeir gæfu sanna og rétta mynd af fjárhagslegristöðu samstæðu Milestone ehf. og um leið móðurfélagsins og látið hjá líða aðgeta um mikilsverð atriði varðandi efnahag félagsins. Kröfurnar, sem um ræðir ía. og b.lið þessa kafla ákærunnar, hafi verið langt umfram mikilvægismörk, semákærðu Y og Z hafi skilgreint við endurskoðunina. Í ákæru er framangreindháttsemi talin varða við 8. gr., sbr. 20. gr. laga nr. 18/1997, sbr. nú 9. gr.,sbr. 1. mgr. 28. gr. og ákvæði II til bráðabirgða í lögum nr. 79/2008, 1. mgr.102. gr., sbr. 120. gr. og 2. mgr. og 3. mgr. 123. gr. laga nr. 3/2006 og 2.mgr., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga.Í 8. gr. laganr. 18/1997, sem voru í gildi þegar atvik samkvæmt þessum kafla ákæru gerðust,kom fram að áritun endurskoðanda á reikningsskil þýddi, kæmi þar ekki annað fram,að hann hafi endurskoðað þau í samræmi við góða endurskoðunarvenju og gæfu þau aðhans mati glögga mynd af hag og afkomu félags í samræmi við góðareikningsskilavenju, en í 20. gr. voru ákvæði um viðurlög við brotum gegnlögunum. Í lögum nr. 79/2008, sem tóku gildi 1. janúar 2009 og komu þá í stað fyrrnefndulaganna, segir í 9. gr. að endurskoðandi skuli rækja störf sín í samræmi viðalþjóðlega endurskoðunarstaðla og alþjóðlega staðla um gæðaeftirlit, sem teknirhafi verið upp í íslenskan rétt, en í 1. mgr. 28. gr. er mælt fyrir um viðurlögvið brotum gegn lögunum. Í ákvæði II til bráðabirgða í lögum nr. 79/2008 er tekiðfram að á meðan alþjóðlegir endurskoðunarstaðlar hafa ekki verið teknir upp ííslenskan rétt skuli endurskoðun samkvæmt 9. gr. laganna fara eftir góðriendurskoðunarvenju, en með henni sé átt við að endurskoðað sé með viðurkenndumaðferðum í samræmi við leiðbeinandi reglur um endurskoðun, sem gefnar hafiverið út af alþjóðasamtökum endurskoðenda. Í 1. mgr. 102. gr. laga nr. 3/2006segir að endurskoðendur skuli endurskoða ársreikning í samræmi við lög umendurskoðendur. Í 2. og 3. tölulið 123. gr. laga nr. 3/2006, sem sýnilega erátt við í tilvísunum til þeirrar lagagreinar í ákæru, kemur fram aðendurskoðendur gerist sekir um refsiverð brot gegn þeim lögum með athöfnum eðaathafnaleysi ef þeir haga störfum sínum andstætt ákvæðum laganna eða í ósamræmivið góða endurskoðunarvenju eða ef þeir með áritun sinni gefa rangar eðavillandi upplýsingar eða láta hjá líða að geta um mikilsverð atriði, sem snertaefnahag félags. Samkvæmt 120. gr. sömu laga varða meiri háttar brot gegn 123.gr. þeirra við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga.2Íniðurstöðum um sakargiftir í III. kafla ákæru á hendur ákærðu X, V og U hefurverið slegið föstu að ársreikningar fyrir Milestone ehf. og samstæðu þessfélags fyrir árin 2006 og 2007 hafi verið rangfærðir að því leyti að íefnahagsreikningi 31. desember 2006 hafi verið talin meðal eigna ætluð krafa aðfjárhæð 2.733.326.804 krónur og í efnahagsreikningi 31. desember 2007 tværætlaðar kröfur, annars vegar sú sama og hér á undan greinir og hins vegar önnurað fjárhæð 2.462.395.055 krónur eða samtals 5.195.721.859 krónur. Sakargiftir íIV. kafla ákærunnar á hendur ákærðu Y og Z, sem nú eru til úrlausnar, snúa aðþessum sömu atriðum í ársreikningunum fyrir 2006 og 2007. Þessi ákærðu eru áhinn bóginn sökuð sem áður segir í meginatriðum um að hafa hagað störfum sínumvið endurskoðun þessara reikningsskila í ósamræmi við góða endurskoðunarvenjuþegar þau árituðu reikningsskilin án athugasemda, þótt í þeim hafi veriðfólgnar þessar rangfærslur. Í þessu ljósi þarf ekki nú að fjalla frekar um aðefnahagsreikningarnir hafi verið rangfærðir á þennan hátt.Þaðhefur áður verið rakið að í endurskoðunarfyrirmælum, sem ákærðu Y og Z settusér og öðrum starfsmönnum KPMG endurskoðunar hf. í tengslum við endurskoðun áársreikningi Milestone ehf. fyrir 2006 með því að árita þessi fyrirmæli 20.janúar 2007, voru mikilvægismörk í því verki ákveðin 100.000.000 krónur. Þarkom ítrekað fram að sú breyting hafi þá staðið yfir hjá Milestone ehf. að veriðværi „að kaupa A út úr félaginu.“ Getið var um það sem áhættu að „starfandistjórnarformaður félagsins“, ákærði X, væri „mjög domenerandi og allar stærriákvarðanir fara í gegnum hann“, svo og að íhuga þyrfti „management overridevegna hættu á Financial Statement level risk og skoða vel bókhaldsfærslur.“ Þávar tekið fram að við endurskoðun á reikningum varðandi útlán þyrfti að gæta aðheild, tilvist og nákvæmni. Í skjölum, sem virðast hafa verið fyllt út viðframkvæmd endurskoðunarinnar varðandi „aðrar kröfur“, kom sem fyrr segir framað meðal þeirra væri „krafa á einn eigandann sem verið er að kaupa út, [A] ...2.735 millj. kr.“ og var það síðan endurtekið á öðrum stað með þeirri viðbót aðfenginn hafi verið „samningur vegna láns við A og hann borinn saman viðársreikning“, en þess var svo getið að „engar athugasemdir voru gerðar.“ Áyfirlitsblaði um samtölur kom síðan glöggt fram að 2.733.326.804 krónur affjárhæð, sem hafi áður staðið í reikningslið með heitinu: „Biðreikningur ([A])“,hafi verið flutt yfir á reikningslið fyrir útlán.ÁrsreikningurMilestone ehf. fyrir árið 2006 var eins og áður segir áritaður af ákærðu Y og Z23. febrúar 2007. Eftir þann tíma gerðu þau endurskoðunarskýrslu, sem beint vartil ákærða X sem stjórnarformanns félagsins, en fyrir liggur að hún varranglega dagsett 2. mars 2007, enda sendi ákærða W drög að henni til ákærðu Y meðtölvubréfi 13. maí sama ár og sendi sú síðarnefnda endurbætt drög til ákærða Z 22.sama mánaðar. Í fyrrnefndu drögunum sagði meðal annars eftirfarandi í liðvarðandi útlán: „Sem útlán er færð krafa á [A] að fjárhæð 2.733 millj. kr. ... xxxxxfá samninginn um lánið við [A]. Til staðfestingar á útlánunum var samningur ámilli [A] og Milestone skoðaður ... Niðurstaðan var fullnægjandi.“ Bæði ísíðarnefndu drögunum og lokagerð skýrslunnar sagði eftirfarandi um þetta: „Meðalútlána er færð krafa á [A] að fjárhæð 2.733 millj. kr. ... Til staðfestingar áútlánunum var samningur milli [A] og félagsins yfirfarinn ... Niðurstaðan varfullnægjandi.“ Þettaefni endurskoðunarskýrslunnar verður að skoða með hliðsjón af því að ákærða W barsem fyrr segir upp fyrirspurn við C í tölvubréfi 6. mars 2007, að liðnum tíudögum eftir að ársreikningarnir fyrir 2006 höfðu verið áritaðir og samþykktir áaðalfundi Milestone ehf., um hvort búið væri „að gera samninginn um breytingu ákröfunni á [A] og færa hana á Milestone Ltd.“, sem C svaraði með því að ekkiþyrfti nýjan samning, en „Z þekkir málið.“ Í tölvubréfi ákærðu W 27. samamánaðar til D vísaði hún til þess að samkvæmt „C þá nær samningurinn við [A] semá að breyta í Milestone Ltd. yfir breytinguna“, en hún vissi „hins vegar ekkialveg hvaða samningur þetta er við [A] .“ Spurði hún jafnframt hvort D vissi „vegnahvers krafan er sem er á [A] “, en hann svaraði á þann veg að C væri að ræða umsamning „um kaup á henni út úr batteríinu.“ Eins og áður hefur verið rakið íeinstökum atriðum leiddu þessar fyrirspurnir til þess að E var 2. apríl 2007falið að gera texta samnings milli Milestone ehf. og Milestone Import ExportLtd. um lán að fjárhæð 2.733.326.804 krónur, sem hafði ekki enn veriðundirritaður 15. maí sama ár, en barst loks til ákærðu W 23. þess mánaðar.Afframansögðu verður ekki annað séð en að byggt hafi verið á því í vinnu viðendurskoðun á ársreikningi Milestone ehf. fyrir 2006, sem ákærðu Y og Z árituðu23. febrúar 2007, að fjárhæðin 2.733.326.804 krónur, sem myndaði hlutaheildarfjárhæðar vegna útlána í efnahagsreikningi og fór margfalt upp fyrirmikilvægismörk við endurskoðunina, ætti rætur að rekja til kröfu á hendur A.Gögn um endurskoðunina bera einnig með sér að þessum ákærðu var kunnugt um að Ahafi selt eða væri að selja eignarhlut sinn í Milestone ehf. og tengdumfélögum. Svo sem margoft hefur komið fram hér áður var engin slík krafa áhendur A til og enn síður samningur um hana, en í gögnum um framkvæmdendurskoðunarinnar og í endurskoðunarskýrslu var þó allt að einu fullyrt aðslíkur samningur hafi verið skoðaður. Hefðu þeir samningar, sem fyrir lágu oggerðir voru 4. desember 2005, í reynd verið skoðaðir hefði sést að færslurnarað baki þessari ætluðu kröfu væru komnar til vegna greiðslna, sem Milestoneehf. var á engan hátt skylt að inna af hendi og hafði ranglega verið látiðbera. Hafi ákærðu Y og Z staðið í þeirri trú þegar þau árituðu ársreikninginn23. febrúar 2007 að til væri krafa Milestone ehf. framangreindrar fjárhæðar áhendur A, sem þau hafa þá greinilega látið hjá líða að kanna frekar, var aðminnsta kosti komið fram áður en þau undirrituðu endurskoðunarskýrsluna meðdagsetningunni 2. mars sama ár að þessar greiðslur hafi verið inntar af henditil að standa A skil á söluverði hlutabréfa hennar. Það hafi verið dulið íbókhaldsgögnum félagsins að baki ársreikningnum með því að klæða greiðslurnar íbúning láns til Milestone Import Export Ltd., sem engin stoð var fyrir íraunverulegum viðskiptum. Hefðu ákærðu Y og Z kannað færslurnar að baki þessuefni reikningsskilanna og gögn sem áttu að geta stutt þær, hefði þeim ekki að getaðdulist að þessar færslur voru haldlausar og gerðar í því skyni að slá ryki yfirað hér hafi verið um ólögmætt athæfi að ræða.Afframangreindu er að auki ljóst að skjalfestar upplýsingar um bakgrunn þessaeignarliðar í efnahagsreikningi 31. desember 2006 lágu beinlínis fyrir í gögnumKPMG endurskoðunar hf. þegar ákærðu Y og Z árituðu 14. febrúar 2008 ársreikningMilestone ehf. fyrir árið 2007, en við endurskoðun hans höfðu þau ákveðið aðmikilvægismörk yrðu 250.000.000 krónur. Þessi vitneskja fékk þó engu breytt umþað að áðurnefndar 2.733.326.804 krónur voru ekki aðeins látnar standa aftur íþessum ársreikningi meðal krafna félagsins vegna lánveitinga, heldur var bættþar við samanlagðri fjárhæð greiðslna af sama tilefni á árinu 2007,2.462.395.055 krónum, undir þeim merkjum að þar væri einnig um að ræða lánMilestone ehf. til Milestone Import Export Ltd. Án tillits til þess hvenærtexti samnings um þessa síðastgreindu lánveitingu, sem var dagsettur 31.desember 2007 og lögregla fann eins og áður segir við húsleit hjá KPMGendurskoðun hf., kann í raun að hafa verið festur á blað, er ljóst að á honum hefðuákærðu Y og Z hvað sem öðru líður ekkert getað byggt við endurskoðunársreikningsins fyrir 2007, enda var samningurinn ekki undirritaður af hálfuætlaðs lántaka. Var því að öllu leyti ótækt að láta við færslu þessara verulegufjárhæða sitja meðal eigna í efnahagsreikningi Milestone ehf. 31. desember2007.Þegaraf þeim ástæðum, sem að framan greinir, hafa ákærðu Y og Z ótvírætt gerst sekum þá háttsemi, sem um ræðir í a. og b. lið IV. kafla ákæru, með því að hagaekki störfum sínum við endurskoðun ársreikninga Milestone ehf. fyrir árin 2006og 2007 í samræmi við góða endurskoðunarvenju, en af þeirri vanrækslu þeirraleiddi að fyrrgreindar rangfærslur stóðu óátaldar í reikningsskilum félagsins,sem ákærðu höfðu áritað 23. febrúar 2007 og 14. febrúar 2008 með því inntakisem greindi í 8. gr. laga nr. 18/1997. Þessi háttsemi þeirra er réttilega færðtil refsiákvæða í ákæru, enda eru þessi brot þeirra meiri háttar í skilningi120. gr. laga nr. 3/2006, sbr. 2. og 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga.Um þær sakir, sem færðar eru fram í c. lið þessa kafla ákærunnar, er á hinnbóginn engin þörf að fjalla frekar, enda verður ekki séð að þar sé efnislega aðfinna sjálfstæðar sakargiftir umfram þær, sem í raun eru fólgnar í fyrristafliðunum tveimur.VIIIÍ V. kafla ákærueru ákærðu W, Y og Z sem endurskoðendur í þjónustu KPMG endurskoðunar hf. sökuðum að hafa brotið gegn ákvæðum laga nr. 18/1997 og nr. 79/2008 með því að rækjaekki endurskoðunarstörf sín fyrir Milestone ehf. eftir góðri endurskoðunarvenjuog beita þar ekki viðurkenndum aðferðum eftir leiðbeinandi reglumalþjóðasamtaka endurskoðenda. Þetta hafi þau gerst sek um samkvæmt a. lið þessakafla ákæru með því að hafa í sameiningu í maí 2007, eftir að lokið varendurskoðun ársreiknings Milestone ehf. fyrir árið 2006, bætt inn í svonefndaendurskoðunarmöppu lánssamningi milli þess félags og Milestone Import ExportLtd., sem hafi verið dagsettur 30. desember 2006 en í raun undirritaður í maí2007. Hafi þau einnig bætt við efni nánar tilgreinds skjals, sem hafi þegarlegið fyrir í endurskoðunarmöppu, tilvísun til þessa lánssamnings og breyttþannig skjalinu, en með þessu tvennu hafi ákærðu látið líta svo út að lánssamningurinnhafi legið fyrir við endurskoðun ársreikningsins. Í b. lið þessa kaflaákærunnar er sömu ákærðu gefið að sök að hafa í sameiningu síðla árs 2009,eftir að lokið var endurskoðun ársreiknings Milestone ehf. fyrir 2007 og búfélagsins hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta, bætt inn í endurskoðunarmöppu„tveimur mismunandi skjalaknippum“. Í öðru þeirra hafi verið að finnahreyfingarlista úr bókhaldi félagsins frá því í ágúst 2008, en ákærða W hafimeð ljósritun afmáð færslur á listanum frá árinu 2008 og dagsetningu hans. Ístaðinn hafi hún skrifað á þetta breytta skjal dagsetninguna 5. febrúar 2008 ogsett þar aðra niðurstöðutölu. Þessu skjali hafi fylgt eintök af lánssamningunummilli Milestone ehf. og Milestone Import Export Ltd., sem hafi boriðdagsetningarnar 30. desember 2006 og 31. desember 2007. Í hinu skjalaknippinu hafiverið að finna skjöl, sem hafi verið búin til haustið 2009. Þetta hafi nánartiltekið verið tvö vinnuskjöl um samtöl ákærðu Y og Z við stjórnendur Milestoneehf. um lán félagsins til Milestone Import Export Ltd., annað þeirra miðað viðárslok 2006 og hitt við lok ársins 2007. Hafi jafnframt verið breytt tilteknumhreyfingarlista úr bókhaldi Milestone ehf. frá 4. febrúar 2008 með því að bætaþar inn á tilvísun í þessi gögn. Með þessu hafi ákærðu ranglega látið líta svoút að könnun hafi farið fram á tilvist kröfu Milestone ehf. á hendur MilestoneImport Export Ltd. við endurskoðun ársreikninga fyrrnefnda félagsins fyrir árin2006 og 2007. Í ákæru er þessi háttsemi ákærðu W, Y og Z samkvæmt a. lið V.kafla talin varða við 2. mgr. 7. gr. og 8. gr., sbr. 20. gr. laga nr. 18/1997,sbr. nú 1. mgr. 8. gr. og 9. gr., sbr. 1. mgr. 28. gr. og ákvæði II tilbráðabirgða í lögum nr. 79/2008. Háttsemi samkvæmt b. lið V. kafla er á hinnbóginn talin varða við síðastgreind ákvæði laga nr. 79/2008.Í umfjöllun umIV. kafla ákæru var lýst efni framangreindra ákvæða laga nr. 18/1997 og nr.79/2008 að öðru leyti en því að ekki var þar vikið að efni 2. mgr. 7. gr.fyrrnefndu laganna og 1. mgr. 8. gr. þeirra síðarnefndu, sem er á sama veg umað endurskoðendur skuli rækja störf sín af kostgæfni og samviskusemi í hvívetnaog fylgja ákvæðum þeirra laga og reglna sem gilda um störf þeirra.Eins ogsakargiftum samkvæmt V. kafla ákæru er lýst eiga ætluð brot ákærðu W, Y og Z,sem þar er rætt um, að hafa verið fólgin í því að þau hafi á árunum 2007 og2009 með tilteknum hætti ýmist bætt nýjum gögnum inn í svonefndaendurskoðunarmöppu vegna endurskoðunar á ársreikningum Milestone ehf. eðabreytt gögnum, sem þar hafi verið fyrir. Reglur um meðferð gagna um endurskoðunog bann við háttsemi sem þessari var hvorki að finna berum orðum í lögum nr.18/1997 né verða þær nú fundnar í lögum nr. 79/2008. Þótt vera kunni að háttalagaf þessum toga stríði gegn góðri endurskoðunarvenju og skyldu endurskoðanda tilað rækja starf sitt af kostgæfni og samviskusemi er ekki unnt að líta svo á aðmeð því verði fundin í fyrrnefndum ákvæðum laga nr. 18/1997 og nr. 79/2008 tækheimild til að leggja á refsingu fyrir það. Í þeim efnum er enn síður fært aðbyggja á ótilgreindum leiðbeinandi reglum alþjóðasamtaka endurskoðenda.Sakargiftirnar, sem hér um ræðir, lúta í raun að veikburða viðleitni ákærðu W, Yog Z til að dylja brot samkvæmt IV. kafla ákærunnar. Þótt það hafi verið gertað nokkru með bersýnilega rangfærðum eða tilbúnum gögnum getur sú háttsemi ekkivarðað við þau lagaákvæði, sem ákæruvaldið heimfærir hana til í V. kafla ákæru,en þar eru þessi ákærðu ekki sökuð um að hafa brotið með þessu gegn ákvæðumXVII. kafla almennra hegningarlaga. Verður að þessu virtu að staðfesta ákvæðihins áfrýjaða dóms um sýknu ákærðu W, Y og Z af sakargiftum í V. kaflaákærunnar.IXSamkvæmt framangreindueru ákærðu X, V og U allir sakfelldir fyrir brot, sem þeim voru gefin að sök ífyrstu þremur köflum ákæru, en ákærði V þó þannig að brot hans, sem um ræðir í fyrstakaflanum, telst hlutdeild í broti gegn 249. gr. almennra hegningarlaga. Þá eruákærðu Y og Z sakfelld fyrir þá háttsemi, sem a. og b. liðir IV. kafla ákærutóku til, en á hinn bóginn sýknuð af sökum samkvæmt V. kafla hennar. Ákærða W erjafnframt sýknuð af sakargiftum eftir síðastnefndum kafla ákærunnar og þar meðaf kröfum ákæruvaldsins á hendur henni.Við ákvörðunrefsingar ákærðu X, V og U er til þess að líta að brot þeirra samkvæmt I. kaflaákæru snerust um mjög háar fjárhæðir, sem lánardrottnar Milestone ehf. fóruþegar upp var staðið á mis við að fá notið til greiðslu krafna sinna. Brotþessi voru skipulögð og drýgð í samverknaði af óskammfeilni. Fyrir ákærðu X og Vvoru stórfelldir fjárhagslegir hagsmunir tengdir broti samkvæmt I. kaflaákærunnar, en í því telst sá síðarnefndi þó sem fyrr segir hafa verið hlutdeildarmaður.Beinan ábata hafði ákærði U á hinn bóginn ekki af því broti. Brot ákærðusamkvæmt II. og III. kafla ákæru vörðuðu jafnframt háar fjárhæðir og vorustórfelld bæði af þeirri ástæðu og vegna aðferða sem beitt var. Þessir ákærðueiga sér engar málsbætur, en þeir hafa ekki áður sætt refsingu. Að þessu virtuog með tilliti til þess að þáttur þessara ákærðu í brotunum er misjafn errefsing ákærða X ákveðin fangelsi í þrjú ár og sex mánuði, refsing ákærða U fangelsií þrjú ár og refsing ákærða V fangelsi í tvö ár.Við ákvörðunrefsingar ákærðu Y og Z er þess að gæta að þau hafa gerst sek um stórfelldavanrækslu í starfi, sem þarf löggildingu úr hendi stjórnvalda til að rækja oghefur verulega víðtæk áhrif á mikilvæga hagsmuni einkaaðila og hins opinbera.Þau eiga sér engar málsbætur vegna brota sinna, en ekki hafa þau áður sættrefsingu. Verður þeim hvoru um sig gert að sæta fangelsi í níu mánuði, en súrefsing verður bundin skilorði svo sem í dómsorði greinir. Með vísan til 1.mgr. 28. gr. laga nr. 79/2008, sbr. áður 20. gr. laga nr. 18/1997, hefur afhálfu ákæruvaldsins verið krafist að ákærðu Y og Z verði svipt löggildingu tilendurskoðunarstarfa, sbr. og 2. mgr. 68. gr. almennra hegningarlaga. Þótt ekkiliggi annað fyrir en að þessi ákærðu hafi frá því að þau frömdu brotin, sem þaueru hér sakfelld fyrir, starfað óáreitt áfram í fjölda ára í skjóli þessarastarfsréttinda sinna eru brot þeirra með þeim hætti að óhjákvæmilegt er aðverða við kröfu ákæruvaldsins í þessu efni. Verður réttindasvipting ákærðu Y ogZ þó tímabundin á þann hátt sem segir í dómsorði.Um sakarkostnaðí héraði og fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir, enmálsvarnarlaun verjenda ákærðu eru ákveðin þar að meðtöldum virðisaukaskatti.Dómsorð:Ákærði X sætifangelsi í þrjú ár og sex mánuði.Ákærði V sætifangelsi í tvö ár.Ákærði U sætifangelsi í þrjú ár.Ákærða Y og Zsæti hvort um sig fangelsi í níu mánuði, en fullnustu þeirrar refsingar skalfrestað og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu þessa dóms haldiþau hvort fyrir sitt leyti almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr.19/1940.Ákærðu Y og Zeru hvort um sig svipt löggildingu til endurskoðunarstarfa í sex mánuði fráuppsögu þessa dóms.Ákvæðihéraðsdóms um sýknu ákærðu W af kröfum ákæruvaldsins er staðfest.Ákærðu X, V, U, Yog Z greiði hvert um sig í sakarkostnað í héraði sömu fjárhæð og þá, semverjanda hvers þeirra var með hinum áfrýjaða dómi ákveðin í málsvarnarlaun. Þágreiði þau hvert um sig áfrýjunarkostnað í málinu sem hér segir: Ákærði X 3.100.000krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, Ólafs Eiríkssonarhæstaréttarlögmanns, ákærði V 2.480.000 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjandahans, Sigmundar Hannessonar hæstaréttarlögmanns, ákærði U 3.100.000 krónur, semeru málsvarnarlaun verjanda hans, Ragnars Tómasar Árnasonarhæstaréttarlögmanns, ákærða Y 2.480.000 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjandahennar, Gests Jónssonar hæstaréttarlögmanns, og ákærði Z 2.480.000 krónur, semeru málsvarnarlaun verjanda hans, Ragnars Halldórs Hall hæstaréttarlögmanns.Annan áfrýjunarkostnað, samtals 643.183 krónur, greiði þessi ákærðu óskipt.Ákvæðihéraðsdóms um sakarkostnað ákærðu W skal vera óraskað. Úr ríkissjóði skalgreiða málsvarnarlaun verjanda hennar fyrir Hæstarétti, Gísla Guðna Hallhæstaréttarlögmanns, 2.480.000 krónur.
|
Mál nr. 170/2004
|
Líkamsárás Skilorð Miskabætur
|
A var sakfelldur fyrir að slá Ó með glerflösku í höfuðið með þeim afleiðingum að hann hlaut 7 sentimetra langan skurð á höfði. Var brotið talið sérlega hættulegt þar sem A beitti við árásina glerflösku sem splundraðist við höggið. Var brotið heimfært til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing A ákveðin sex mánaða skilorðsbundið fangelsi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Ingibjörg Benediktsdóttir og Viðar Már Matthíasson prófessor. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 26. apríl 2004 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar héraðsdóms um sakfellingu ákærða og að refsing verði þyngd. Þá krefst hann staðfestingar héraðsdóms um skaðabætur úr hendi ákærða að öðru leyti en því að honum verði gert að greiða Ómari Davíðssyni miskabætur að fjárhæð 500.000 krónur. Ákærði krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms, til vara sýknu en að því frágengnu að refsing verði milduð. Jafnframt krefst hann þess aðallega að skaðabótakröfu Ómars Davíðssonar verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hún verði lækkuð. Með vísan til forsenda hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 120.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 26. mars 2004. Mál þetta var höfðað með ákæru Lögreglustjórans í Reykjavík dagsettri 15. september 2003 á hendur Arnari Haukssyni, kt. [...], [...], „fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás og líkamstjón af gáleysi, aðfaranótt sunnudagsins 14. júlí 2002, í stiga á skemmtistaðnum Diablo við Austurstræti 6 í Reykjavík, með því að hafa slegið X, með glerflösku í höfuðið, en við höggið þeyttist glerbrot í andlit Z sem þar stóð nærri. Afleiðingar árásar ákærða voru að X hlaut 7 sentimetra langan skurð á höfði og Z 1 sentimetra langan skurð vinstra megin á enni. Telst þetta varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 11. gr. laga nr. 20/1981 og 219. gr. almennra hegningarlaga. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Af hálfu X, kennitala [...], er krafist skaðabóta að fjárhæð 880.171 krónur auk hæstu lögleyfðu vaxta frá 14. júlí 2002. Af hálfu Z, kennitala [...], er krafist skaðabóta að fjárhæð 142.180 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. júlí til 22. nóvember 2002 en eftir það dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sbr. 9. gr. sömu laga til greiðsludags.” Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu af öllum kröfum ákæruvalds en til vara er krafist vægustu refsingar sem lög leyfa og að hún verði skilorðsbundin. Þá er krafist frávísunar á framkomnum skaðabótakröfum en til vara er krafist lækkunar þeirra. Að lokum er þess krafist að sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu dags. 14. júlí 2002 barst fjarskiptamiðstöð lögreglu kl. 01.54 tilkynning um að tveir menn hefðu fengið flösku í höfuðið og skorist á skemmtistaðnum Diablo. Lögregla hefði farið á vettvang og haft tal af Z, X, A, B og C. Z hefði greint svo frá að hún hefði staðið fyrir framan stiga á veitingastaðnum þegar hún hefði skyndilega fengið högg á ennið. Ekki hefði hún vitað nákvæmlega hvað gerðist en hún hefði heyrt að brot úr flösku hefði kastast í ennið á sér. Var Z með um það bil 1 cm langan skurð á miðju enni. Í skýrslunni segir að B hefði staðið við hliðina á Z og séð er ungur maður sló flösku aftan í hnakkann á öðrum ungum manni og flaskan brotnað. Hefði brot úr flöskunni endað í enni Z. X hefði sagt frá því að hann hefði verið að reyna að ganga framhjá þeim B og Z þegar hann hefði skyndilega fundið mikið högg aftan á hnakkann og hnigið niður. Hann hefði heyrt frá öðrum að hann hefði verið sleginn í hnakkann með flösku. A hefði sagst hafa verið ásamt X og C að fara að ganga upp stigann þegar hann hefði séð hvar ungur maður sló X í höfuðið með flösku. Flaskan hefði við þetta brotnað og eitt brotið kastast í enni Z. Hefði A ekki vitað hver maðurinn væri en hann vissi að hann héti [...]. C sagðist hafa verið ásamt X og A að fara að ganga upp stigann þegar hann hefði séð hvar ungur maður hefði slegið X í höfuðið með flösku. Flaskan hefði við þetta brotnað og eitt brotið hefði kastast í enni Z. Hefði C sagst ekki vita hver maðurinn væri en hann vissi að hann héti [...]. Ekki hefði reynst unnt að ná tali af Ingvari þar sem hann hefði verið farinn en C og A hefðu ætlað að komast að því hvað hann héti fullu nafni og koma nafninu til lögreglunnar. Í lögregluskýrslu dags. 15. júlí 2002 kemur fram að X lagði fram kæru á hendur ákærða þann dag. Sagðist kæranda svo frá að hann hefði verið á skemmtistaðnum umrætt sinn og verið á leiðinni af neðri hæðinni upp stiga á leiðinni út. Nokkur örtröð hefði verið í stiganum en hann hefði þó ekki lent í stympingum eða deilum við nokkurn mann. Skyndilega og án fyrirvara hefði hann verið sleginn með flösku vinstra megin á höfuðið ofarlega. Hefði mikið blætt úr höfði hans og blóð farið í föt hans. Útilokaði X ekki að árásarmaðurinn hefði einnig slegið hann. Kvaðst X hvorki þekkja árásarmanninn né hafa rætt við hann fyrir árásina. X hefði síðan kallað til lögreglu en árásarmaðurinn verið horfinn þegar lögregla leitaði hans á staðnum. Hins vegar hefði C, félagi kæranda, komist að nafni árásarmannsins þar sem hann ræddi við hann og fólk sem þekkti hann auk þess sem C hefði hirt greiðslukortastrimil hans. Lögregla hefði farið með X á slysadeild þar sem saumuð hefðu verið 15 spor í höfuð hans. Í málinu liggja frammi tvö læknisvottorð Guðjóns Baldurssonar, læknis á slysa- og bráðadeild Landspítala háskólasjúkrahúss, annað er dagsett 1. ágúst 2002 um áverka X en hitt er dagsett 15. ágúst 2002 vegna áverka Z. Í fyrrnefndu vottorði kemur fram að X hafi leitað til slysadeildar 14. júlí 2002 kl. 02.33 vegna líkamsárásar sem hann hefði sagst hafa orðið fyrir um kl. 01.30 sama dag en hann hefði verið að koma út af skemmtistað þegar flaska hefði verið brotin á höfðinu á honum. Hefði hann sagst ekki þekkja til mannsins og ekkert rætt við hann. Mikill skurður hefði komið á höfuð hans og blætt á öll föt hans. Síðan segir í læknisvottorðinu: „Á höfðinu er 7 sm langur skurður og annar stjörnulaga þar fyrir ofan. Önnur áverkamerki eru ekki tilgreind. Greining vaktlæknis: Sár í hársverði S01.0 áverki af hendi annars manns T14.9 Meðferð: Í staðdeyfingu eru saumuð 15 spor í sárið. Saumataka ráðgerð á heilsugæslustöð. Sj. fer heim að skoðun lokinni. Fleiri atriði eða komur eru ekki skráðar um tiltekinn atburð í gögnum Slysadeildar, Landspítala, Fossvogi. Álit: Sár á höfði sem gert er að með hefðbundnum hætti. Þau taka 1-2 vikur að gróa en munu skilja eftir sig ör. Áverkarnir geta vel komið heim og saman við sögu sjúklings.” Samkvæmt síðarnefndu vottorði leitaði Z til slysadeildar 14. júlí 2002 kl. 02.28 vegna líkamsárásar sem hún kvaðst hafa orðið fyrir um kl. 01.30 sama dag. Hún hefði sagst hafa verið á skemmtistað í Reykjavík og verið barin með flösku í ennið. Síðan segir: „Skoðun: Það er 1 sm skurður vinstra megin á enni. Ekki önnur áverkamerki að sjá eða þreifa. Greining vaktlæknis: Árás af hendi annars manns T14.9. Yfirborðsáverkar í andliti S00.0. Meðferð: Í staðdeyfingu er skurðsár saumað með 3 sporum af gerviþræði. Settar umbúðir. Gert ráð fyrir saumatöku að viku liðinni. Sj. fer heim að skoðun lokinni. Fleiri atriði eða komur eru ekki skráðar um tiltekinn atburð í gögnum Slysadeildar, Landspítala, Fossvogi. Álit: Sár í andliti. Áverki þessi getur vel komið heim og saman við sögu sjúklings. Sárið kemur til með að gróa vel en skilur eftir sig ör í andlitinu.” Verður nú rakinn framburður ákærða og vitna fyrir dóminum. Ákærði kvaðst hafa verið á skemmtistaðnum Diablo aðfaranótt 14. júlí 2002 með þremur félögum sínum, D, E og F. Hann hefði drukkið nokkra bjóra en ekki verið drukkinn. Lýsti ákærði atvikum þannig að allt í einu hefði „allt orðið vitlaust” fyrir neðan stigann, allir hefðu hrúgast að stiganum og um það bil 10 mínútum síðar hefðu lögreglumenn komið á staðinn og gengið einn hring í fylgd einhverra manna og farið síðan út. Hefðu lögreglumennirnir ekki rætt við ákærða þegar þeir gengu framhjá borði hans. Dyraverðirnir hefðu heldur ekki talað við hann. Ástandið á staðnum hefði síðan róast fljótlega. Ákærði kvaðst hafa setið við borð skammt frá stiganum og ekki hreyft sig þaðan. Hefði hann ekkert skipt sér af átökunum. Eftir hálftíma til klukkutíma hefði hann farið ásamt félögum sínum yfir á Glaumbar. Kvað hann einhvern mann hafa komið til sín á Glaumbar og hefði sá borið upp á ákærða að hann hefði slegið einhvern í höfuðið með flösku. Er framburður ákærða fyrir dóminum í meginatriðum í samræmi við skýrslu hans hjá lögreglu. Vitnið X kvaðst hafa farið á Diablo ásamt félögum sínum C, Halldóri Jakobssyni og A. Hefðu þeir verið á leiðinni á Nasa en ákveðið að kíkja inn á Diablo. Þegar þeir hefðu verið á leiðinni upp stigann aftur og vitnið staðið í neðsta þrepinu hefði hann allt í einu fengið flösku í höfuðið. Hefði hann ekki vitað af sér um stund en rankað við sér aftur skömmu síðar liggjandi á gólfinu með einhverja tvo menn ofan á sér sem hann telur að hafi verið árásarmaðurinn og A. Kvaðst vitnið hafa dottið út í skamman tíma og dottið í gólfið. Aðspurður kvaðst vitnið ekki hafa séð hver veitti honum áverkann. Hann hefði varla séð út úr augunum fyrir blóði sem lagaði úr höfði hans. Einhver áflog hefðu orðið í kjölfarið en síðan hefðu A og dyravörður á staðnum hjálpað honum upp stigann. Kvaðst vitnið í raun hafa staðið kyrr í stiganum þegar þetta gerðist því mannþröngin hefði verið svo mikil. Vitnið kvaðst hafa drukkið tvo bjóra allt kvöldið og hefði ekki verið ölvaður. Árásin hefði verið algjörlega tilefnislaus enda hefðu hvorki hann né félagar hans talað við nokkurn mann inni á staðnum. Hann kvaðst aðspurður aldrei hafa hitt ákærða áður og ekki þekkja hann. Vitnið kvaðst ekki hafa tekið eftir því hvort einhver annar slasaðist þarna en hann hefði síðan hitt stúlkuna, sem meiddist, á slysadeildinni. Aðspurður um áverka sína, kvaðst vitnið hafa fengið tvo skurði á höfuðið og þurfti að sauma 15 spor samtals vegna þeirra. Hann kvaðst ekki bera menjar þeirra nú og hefði verið orðinn jafngóður að mánuði liðnum. Hann hefði hins vegar haft mikla verki vegna áverkanna fyrstu tvær vikurnar og hefði læknir ráðlagt honum að taka sér nokkurra daga frí frá vinnu sem hann hefði gert. Hann kvaðst þó einungis krefjast bóta vegna þriggja daga frá vinnu þótt þeir hefðu í raun verið fleiri. Er skýrsla vitnisins í meginatriðum í samræmi við framburð hans í kæruskýrslu hjá lögreglu dags. 15. júlí 2002. Z kom fyrir dóminn sem vitni og lýsti því hvernig hún hefði umrætt sinn verið að ganga niður hringstigann á skemmtistaðnum Diablo á leið á snyrtinguna. Þegar hún hefði verið komin í neðstu tröppuna hefðu brotist út hópslagsmál og hún verið fljót að forða sér og því ekki séð hver gerði hvað. Hefði hún ekki tekið eftir neinu fyrr en hún var komin hálfa leið upp stigann en þá fundið að hún gat varla gengið lengur vegna svima og jafnframt hefði hún verið orðin alblóðug. Frænka hennar, B, hefði síðan aðstoðað hana upp stigann. Sérstaklega aðspurð kvaðst vitnið ekki hafa séð neinn sleginn með flösku. Hún hefði séð einhvern með óbrotna flösku á lofti eftir að hún slasaðist. Kvaðst vitnið ekki muna hver það var sem hélt á flöskunni. Vitnið sagðist hafa séð hóp af strákum ráðast allir á sama punktinn en kvaðst ekki vita hvaða menn þetta voru. Allt í einu hefðu allir hoppað upp úr sætum sínum og að einum manni en síðan hefði hún ekki séð meira. Kannaðist vitnið ekki við að hafa séð nokkurn blóðugan eða slasaðan mann á staðnum. Aðspurð um hvort áflogin hefðu brotist út áður en vitnið fékk högg á ennið, kvaðst húnnið ekki geta sagt til um það þar sem hún hefði ekki vitað af skurðinum á enninu fyrr en frænka hennar sagði henni frá honum. Kvaðst vitnið ekki hafa gert sér grein fyrir því að hún hefði fengið flöskubrot í höfuðið fyrr en X hefði sagt henni frá því á slysadeildinni. Hann hefði lýst því þannig að einhver hefði kastað flösku í höfuðið á honum og flaskan brotnað og brot úr henni farið í ennið á vitninu. Kvaðst vitnið útiloka að hún hefði fengið áverkana með því að vera slegin í höfuðið. Aðspurð um þann framburð sinn hjá lögreglu að hún hefði fyrst haldið að maður fyrir framan hana í stiganum hefði skallað hana, þá kvaðst hún síðar hafa áttað sig á því að það gat ekki verið rétt því maðurinn hefði staðið fyrir neðan hana. C gaf skýrslu fyrir dóminum sem vitni. Hann kvaðst hafa farið á skemmtistaðinn Diablo umrætt sinn með X, A og öðrum félaga sínum. Hefðu þeir staðið stutt við, farið niður á neðri hæðina og síðan upp aftur. Á leiðinni upp hringstigann hefði verið mikill fjöldi fólks og þröng á þingi. Hefði vitnið verið að tala við X, sem var fyrir neðan hann neðst í stiganum, þegar ákærði kom og sló flöskunni af tilefnislausu í höfuð X svo flaskan brotnaði. A hefði verið fyrir aftan X og hefði hann gripið í ákærða og allt endað í þvögu á gólfinu. Dyraverðir hefðu komið að og stíað mönnum í sundur og gripið ákærða. Kvaðst vitnið þekkja ákærða í gegnum sameiginlegan kunningja úr hestamennsku og því hefði hann leitað hans og fundið á Glaumbar og rætt um það við hann hvort ekki væri hægt að leysa þetta mál og hvers vegna hann hefði verið að þessu. Hefði ákærði játað að hafa gert þetta en sagðist koma með vitni á móti ef málið yrði kært. Ákærði hefði gefið þá skýringu á gerðum sínum að X hefði hrint kærustu hans og potað í hana. Kvað vitnið ákærða hafa verið farinn út um neyðarútganginn þegar lögreglan kom á vettvang. Aðspurður um það hvers vegna vitnið hefði talið árásarmanninn heita Ingvar þegar hann gaf skýrslu hjá lögreglu, kvaðst vitnið ekki hafa vitað nákvæmlega hvað hann hét en kvaðst þekkja vin ákærða, Róbert, mjög vel úr hestamennskunni. Kvaðst hann ekki muna hvort hann hefði síðar leiðrétt nafn ákærða hjá lögreglu. Þá kvaðst vitnið fyrir misskilning hafa borið hjá lögreglu að hann hefði hitt ákærða á Gauki á Stöng en hins vegar væri hann alveg viss um að þeir hefðu hist á Glaumbar. Er skýrsla vitnisins fyrir dóminum í aðalatriðum á sama veg og skýrsla hans hjá lögreglu 27. ágúst 2002. A gaf skýrslu sem vitni fyrir dóminum. Hann kvaðst hafa farið út að skemmta sér með þremur félögum sínum þetta kvöld og hefðu þeir verið á leiðinni á skemmtistaðinn Nasa þegar þeir ákváðu að kíkja á Diablo stutta stund. Þeir hefðu farið þar inn og farið niður stiga og gengið inn í eitthvert skot og snúið síðan við. Hefði verið mikil mannþröng þarna og þeir verið á leiðinni til baka að stiganum þegar þeir heyrðu mikla háreysti. Hefðu þeir félagarnir þá verið staddir rétt við stigann en ákærði og félagar hans setið við borð alveg við stigann. Vitnið kvaðst hafa séð ákærða koma askvaðandi með flösku í hendi og lemja með flöskunni inn í miðjan hópinn. Hefði höggið lent á X og flaskan brotnað við höggið. Kvaðst vitnið hafa séð þetta greinilega og hefði X orðið eitt blóðflak á eftir. Sérstaklega aðspurður um það, hvers konar flaska þetta hefði verið, kvaðst vitnið ekki vita það. Vitnið kvað X hafa verið rétt við stigann og hann sjálfur verið nokkrum skrefum fyrir aftan hann. C hefði farið fyrstur og verið kominn upp í stigann þegar þetta var. Aðspurður kvaðst vitnið ekki hafa séð aðra verða fyrir skaða en hefði síðar frétt að einhver stúlka hefði slasast. Vitnið kvað allsherjar slagsmál hafa brotist þarna út í framhaldi af þessu og hefðu vitnið og félagar hans blandast inn í þau og reynt að stöðva þau. Vitnið hefði m.a. gripið í ákærða og reynt að ná honum niður. Dyraverðirnir hefðu komið að vörmu spori og vísað þeim út. Kvaðst vitnið hafa hringt á lögreglu en dyraverðirnir brugðist ókvæða við og fannst vitninu eins og um einhvern kunningsskap væri að ræða á milli dyravarðanna og ákærða og félaga hans. Síðan hefði lögregla komið þarna að og þeir leitað að ákærða án árangurs. Aðspurður um það hvers vegna vitnið hefði á vettvangi sagt árásarmanninn heita Ingvar, kvaðst vitnið ekki muna til þess að hann hefði gefið það nafn upp en hins vegar hefði hann heyrt að ákærði ætti vin sem héti Ingvar. Vitnið kvaðst ekki hafa vitað nafn árásarmannsins á þeirri stundu og ekki þekkt hann fyrir. Eftir að lögreglan var farin hefðu vitnið og félagar hans ákveðið að fara aftur niður á neðri hæðina og þá rekist á ákærða þar sem hann sagðist aldrei myndu viðurkenna þetta fyrir rétti og að hann kæmi með ljúgvitni ef þess þyrfti. Stuttu síðar hefðu vitnið og félagar hans hitt ákærða á Glaumbar og þá hefði mesti æsingurinn verið runninn af ákærða og hann viðurkennt að hafa gert þetta og jafnframt sagt að hann vildi gjarnan ná sáttum við X. Vissi vitnið ekki hvað gerðist frekar. Framburður vitnisins fyrir dóminum er í aðalatriðum á sama veg og í skýrslu hans hjá lögreglu 22. október 2002. Vitnið E kom fyrir dóminn og lýsti atvikum þannig að hann hefði setið á neðri hæð skemmtistaðarins Diablo umrætt sinn með þeim ákærða, Ragga og Didda og fleira fólki að því er hann minni. Þeir félagarnir hefðu setið undir tröppunum þegar slagsmál hefðu brotist út og hann hefði séð einhverjar kýtingar á milli fólks. Ekki kvaðst vitnið þó hafa séð nokkurn slasast. Kvaðst vitnið hafa setið við borðið allan tímann og það sama ætti við um félaga hans. Enginn þeirra hefði farið frá borðinu og hefðu þeir allir setið við borðið þegar lögreglan kom en hún hefði ekkert rætt við þá. Hefðu þeir félagarnir setið við borðið og ekki farið út af staðnum fyrr en eftir dágóðan tíma og þá gengið út um aðaldyr skemmtistaðarins og farið yfir á Glaumbar. Kvaðst vitnið hafa verið inni á Glaumbar í stutta stund en farið svo heim til sín svo hann vissi ekki hvort félagar hans hittu einhverja aðra þar. Sérstaklega aðspurður kvaðst vitnið ekki hafa séð ákærða lenda í átökum umrædda nótt. Framburður vitnisins fyrir dóminum er í flestum atriðum á sama veg og í skýrslu sem lögregla tók af honum í gegnum síma 14. maí 2003 að öðru leyti en því að vitnið kvaðst þá ekki vera viss um það hvort Arnar hefði brugðið sér eitthvað frá í smá stund, s.s. á salernið, en að hann hefði þá ekki verið lengi í burtu hefði svo verið. Vitnið Daði Gunnarsson lögreglumaður kvaðst hafa gert frumskýrslu málsins. Hann hefði komið á vettvang umrætt sinn ásamt Unnari og Jóni Má lögreglumönnum og þar hefðu verið tveir slasaðir einstaklingar. Hefði þeim skilist að flaska hefði verið brotin á höfðinu á öðrum þeirra og glerbrot skotist á hinn. Kvaðst vitnið halda að hann hefði talað við báða tjónþolana. Gerandinn hefði verið farinn af staðnum og hefðu viðstaddir nefnt eitthvert „fyrsta nafn” á honum en ekki fullt nafn og ekki hefði annað verið vitað um hann en hverjir vinir hans væru. Hefðu þeir lögreglumennirnir rölt nokkra hringi á staðnum ásamt manni, sem vissi hver árásarmaðurinn var, og gengið úr skugga um að gerandinn væri farinn af staðnum. Staðfesti vitnið að hann hefði gert frumskýrslu lögreglunnar dags. 14. júlí 2002 og undirritað hana. B kom fyrir dóminn sem vitni. Hún kvaðst hafa farið inn á skemmtistaðinn Diablo með Z. Þær hefðu farið niður stigann áleiðis að snyrtingunni á neðri hæðinni en mikil mannþröng hefði verið í stiganum og á neðri hæðinni og þær því orðið að stoppa um stund í stiganum. Kvaðst vitnið þá hafa séð að einhverjar ryskingar hefðu hafist á neðri hæðinni og því ætlað að snúa við. Hún hefði hætt við það þegar hún sá að ryskingunum var lokið og því hefðu þær haldið áfram niður stigann. Síðan hefðu þær þurft að stoppa aftur þegar þær voru komnar neðst í stigann, vitnið í neðstu tröppunni og Z fyrir framan hana. Þegar vitnið hefði litið í aðra átt hefði hún tekið eftir því að hún fékk einhvern úða framan í sig og því litið við aftur og séð að aftur hefðu brotist út slagsmál og því hefði hún gripið í öxl Z og snúið henni á undan sér upp stigann. Hefði hún ekki tekið eftir meiðslum Z fyrr en þær voru komnar upp stigann og þá séð að Z var alblóðug í framan. Kvaðst vitnið þá hafa farið með Z út og beðið um að hringt yrði á sjúkrabíl. Síðan hefðu þær Z farið á slysavarðstofuna og Z verið saumuð í andlitinu. Aðspurð kvaðst vitnið hvorki hafa séð hvernig Z slasaðist né heldur hverjir voru að slást enda hefði hún viljað forða sér áður en eitthvað kæmi fyrir. Þá kvaðst hún aðspurð hvorki hafa séð flösku né flöskubrot en á slysavarðstofunni hefðu þær hitt alblóðugan mann sem sagðist hafa fengið flösku í höfuðið þarna á staðnum og að vinur hans hefði séð hver kastaði henni. Hefði þó ekkert nafn verið nefnt. Hefðu þær Z dregið þá ályktun að Z hefði fengið glerbrot úr þeirri flösku framan í sig. Framburður vitnisins fyrir dóminum er í samræmi við það sem haft er eftir henni í skýrslu lögreglu af símtali við vitnið 10. febrúar 2003 að öðru leyti en því að þá er haft eftir henni að hún hafði útundan sér að eitthvað kom fljúgandi og lent framan á höfði Z. Tekin var skýrsla gegnum síma af vitninu F sem búsettur er í Danmörku og staddur var á lögreglustöð þegar skýrslan var tekin. Kvaðst hann ekki hafa verið beint vitni að líkamsárásinni heldur hefði hann séð átök umrætt sinn. Hefðu vitnið og félagar hans setið við borðið á meðan á átökunum stóð og minnti vitnið að enginn þeirra hefði staðið upp á meðan þeir voru þarna. Hann hefði enga líkamsárás séð en hins vegar séð þegar lögregla kom á staðinn og gekk um inni á staðnum í fylgd einhvers manns sem vitnið vissi ekki deili á. Kvaðst vitnið hafa setið við stigann ásamt D, E og ákærða þegar lögreglan kom en lögreglan hefði ekki yrt á þá félaga. Minnti vitnið að ákærði hefði setið við hliðina á sér. Hefðu þeir verið saman allt kvöldið þarna inni og síðan farið saman út. Aðspurður kvað vitnið þá félaga hafa farið út um bakdyr skemmtistaðarins. Aðspurður um það hvort honum væri þetta kvöld minnisstætt kvað hann svo ekki vera nema að því leyti að hann hefði fyrr um kvöldið haldið ágætis gleðskap og svo væri honum minnisstætt að ákærði hefði verið ásakaður um þessa tilteknu líkamsárás en það hefði verið gert þegar þeir voru staddir á Glaumbar. Á Glaumbar hefði vitnið brugðið sér á snyrtinguna en þegar hann hefði komið þaðan hefði ákærði sagt honum að einhver stelpa hefði komið til ákærða og ásakað hann um líkamsárás inni á Diablo. Aðspurður um það hvenær vitnið hefði heyrt næst um ásakanirnar á hendur ákærða kvað hann það hafa verið tveimur til þremur vikum síðar. Aðspurður kvaðst vitnið hafa neytt áfengis þetta kvöld en hefði ekki verið mjög ölvaður. Vitnið D kvaðst hafa verið á skemmtistaðnum Diablo umrætt sinn ásamt félögum sínum þeim Arnari, F og E. Fyrr um kvöldið hefðu þeir hist heima hjá F en farið síðan niður í bæ. Hefðu þeir setið að drykkju við borð á neðri hæð Diablo og síðan hefðu þar byrjað einhver læti. Aðspurður kvaðst vitnið hafa séð slasaðan mann á staðnum en hann hefði ekki séð neinn slá annan með flösku. Mundi vitnið ekki nákvæmlega eftir því hvernig átökin hefðu verið enda langt síðan. Aðspurður kvað vitnið þá félaga hafa staðið á fætur þegar átökin byrjuðu enda hefði hellst úr glösum yfir allt. Ekki hefðu þeir þó blandað sér í slagsmálin. Kvaðst vitnið hafa rifjað upp atburðarásina með F í fyrrasumar eftir að lögreglan hafði haft samband við vitnið. Aðspurður um þann framburð sinn hjá lögreglu í gegnum síma 8. maí 2003 um að hann myndi ekki sérstaklega eftir að hafa verið að skemmta sér með félögum sínum umrætt sinn, kvaðst hann muna eftir skýrslutökunni og kvað ekki vera um breyttan framburð sinn að ræða núna. Vitnið kvaðst muna þetta óljóst en hann hefði ekki séð hvað gerðist heldur myndi hann einungis eftir því að þeir félagarnir hefðu fylgst með einhverjum látum. Gat vitnið ekki gefið skýringu á því hvers vegna hann myndi núna það sem hann mundi ekki 8. maí 2003. Vitnið kvað lögregluna ekki hafa talað við vitnið þegar hún kom á staðinn og minnti hann að hún hefði heldur ekki talað við aðra við borðið. Aðspurður kvaðst vitnið geta staðfest að hann var á staðnum um kvöldið þótt ekki myndi hann dagsetninguna. Vitnið sagði þá félaga hafa farið út af Diablo eftir að lögregla kom á staðinn og hefðu þeir farið út um framdyr veitingastaðarins og yfir á Glaumbar en þar hefði vitnið orðið viðskila við félaga sína og því stoppað þar stutt. Aðspurður kvaðst vitnið hafa verið undir áhrifum áfengis umrætt sinn en taldi sig þó ekki hafa verið mjög ölvaðan. Ekki voru teknar skýrslur af dyravörðum á skemmtistaðnum Diablo og er skýring þess samkvæmt gögnum málsins sú, að þar sem skemmtistaðurinn hefði hætt störfum og ekki hefði tekist að komast að því hverjir ráku staðinn hefði reynst ógerlegt að upplýsa hverjir dyraverðirnir voru. Niðurstaða. Ákærði hefur játað að hafa verið á skemmtistaðnum Diablo umrætt sinn og að hafa setið við hringstiga á neðri hæð þegar átök brutust út við stigann. Hins vegar hefur ákærði neitað að hafa slegið X í höfuðið með flösku og jafnframt neitað því að vera valdur að sárum Z. Í ljós er leitt að þau X og Z fengu þá áverka, sem lýst er í framlögðum læknisvottorðum, aðfaranótt 14. júlí 2002 þar sem þau stóðu í og við hringstiga framangreinds skemmtistaðar. Hins vegar ber framburðum vitna ekki saman um það hver hafi orðið valdur að áverkum X og ekkert vitni var að því hvernig áverkar Z eru til komnir. Vitnin A og C, félagar X, hafa borið fyrir dóminum að ákærði hafi slegið flösku að tilefnislausu í höfðu X og að flaskan hafi við það brotnað. Eru lýsingar vitnanna allnákvæmar og í samræmi við framburði þeirra í lögregluskýrslum í öllum meginatriðum. Í frumskýrslu lögreglu er haft eftir A og C að nafn árásarmannsins sé G. A bar fyrir dóminum að hann myndi ekki til að hafa gefið þetta nafn upp við lögreglu en hann hefði heyrt að árásarmaðurinn ætti vin sem héti G. Hins vegar hefði hann ekki vitað nafn hans þegar þetta gerðist og ekki þekkt hann áður. C kvaðst ekki hafa vitað nafn árásarmannsins en hann þekkti vin hans, H, mjög vel og hefði hann oft hitt þá félaga við hestamennsku. Þykja dóminum skýringar vitnanna að þessu leyti trúverðugar. Þá var haft eftir C hjá lögreglu að hann hefði hitt ákærða síðar um nóttina inni á veitingastaðnum Gauki á Stöng en ekki á Glaumbar eins og hann bar fyrir dóminum. Segir C þetta misræmi byggjast á misskilningi sem þykir trúlegt þegar litið er til þess að frásögn hans fær stoð í framburði ákærða sjálfs fyrir dóminum þar sem hann bar að einhver maður hefði komið til sín á Glaumbar og ásakað hann um árásina á Diablo. Hjá lögreglu kannaðist ákærði við að umræddur maður væri C. Þeir A og C hafa báðir borið að ákærði hafi verið farinn út af skemmtistaðnum þegar lögregla kom á vettvang og fær framburður þeirra að þessu leyti stoð í framburði Daða Gunnarssonar lögreglumanns. Framburðir félaga ákærða, E, F og D styðja framburð ákærða en þeir hafa allir borið að þeir hafi setið saman ásamt ákærða við hringstigann á neðri hæð skemmtistaðarins Diablo umrætt sinn og að enginn þeirra hafi blandað sér í umrædd átök. Framburður þeirra er þó ekki ítarlegur og ekki samhljóma að öllu leyti. Vitnin E og D segja þá félaga hafa gengið út um aðaldyr eða framdyr skemmtistaðarins þegar þeir yfirgáfu staðinn um nóttina en vitnið F kvað þá hafa gengið út um bakdyrnar. Vitnið D gaf símaskýrslu hjá lögreglu 8. maí 2003 þar sem hann kvaðst ekki muna sérstaklega eftir að hafa verið að skemmta sér með félögum sínum umrætt sinn og sérstaklega aðspurður fyrir dóminum gat hann ekki gefið skýringu á því hvers vegna hann mundi núna það sem hann mundi ekki við skýrslutöku hjá lögreglu 8. maí 2003. Kom fram að hann hefði rifjað málið upp í fyrrasumar með F skömmu eftir að hann gaf lögregluskýrsluna. Þegar framangreindir framburðir vitna eru metnir í heild þykja framburðir þeirra A og C trúverðugir enda hefur frásögn þeirra verið ítarleg og staðföst, bæði hjá lögreglu og hér fyrir dóminum. Hafa þeir báðir fullyrt að þeir hafi séð ákærða slá X með flösku í höfuðið og að flaskan hafi brotnað við höggið. Kemur sá framburður heim og saman við önnur gögn málsins. Verður því að telja sannað að ákærði hafi gerst sekur um að hafa slegið X í höfuðið með flösku umrætt sinn og valdið honum þeim áverkum sem lýst er í framlögðu læknisvottorði eins og honum er gefið að sök í ákæru. Verður að telja brot ákærða sérlega hættulegt þar sem hann beitti við árásina glerflösku sem splundraðist við höggið. Þykir brotið því réttilega heimfært til ákvæða 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Að því er varðar þann þátt málsins sem snýr að áverkum Z liggur fyrir að hvorki sáu vitni Z fá glerbrot í andlitið né sáu þau hvort það kom úr brotnu flöskunni. Ljóst er að Z var skammt frá X þegar ráðist var á hann. Hins vegar kemur hvorki fram í framlögðu læknisvottorði né öðrum gögnum málsins að glerbrot hafi fundist í sárum Z eða á vettvangi. Í læknisvottorðinu segir einungis að áverkinn geti vel komið heim og saman við sögu sjúklings um að hún hafi verið barin með flösku í ennið. Vitnin Z og B báru báðar fyrir dóminum að þær hefðu ekki séð hvernig Z fékk áverkann. B, sem stóð hjá Z í hringstiganum, kvaðst hvorki hafa séð flösku né séð að Z hefði fengið einhvers konar glerbrot framan í sig. Hins vegar hefðu þær hitt tvo stráka á slysadeildinni um nóttina og annar þeirra, sem sjálfur var greinilega slasaður, hefði sagt þeim að hann hefði fengið flösku í höfuðið á Diablo fyrr um nóttina. Hefðu þau því ályktað á þann veg að Z hefði fengið hluta úr flöskunni í andlitið. Að þessu virtu þykir ekki nægjanlega í ljós leitt hvernig áverkar Z eru til komnir. Ákærði er því sýknaður af því að hafa veitt Z áverka á þann hátt að glerbrot úr flösku sem hann sló í höfuð annars manns þeyttist í andlit hennar en brotið er í ákæru heimfært til 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsing. Frá 18 ára aldri hefur ákærði fimm sinnum gengist undir sáttir. Þá hefur ákærði áður hlotið dóm fyrir líkamsárás en þann 14. desember 2001 var hann dæmdur til greiðslu 70.000 króna sektar vegna brots gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsing ákærða þykir, með hliðsjón af framanrituðu, hæfilega ákveðin fangelsi í 6 mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar skilorðsbundið í 2 ár frá birtingu dómsins að telja og skal refsingin falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Skaðabótakröfur. X hefur krafist skaðabóta úr hendi ákærða að fjárhæð 880.171 krónur auk hæstu lögleyfðu vaxta frá 14. júlí 2002. Ákærði hefur mótmælt kröfunni. Er höfuðstóll bótakröfunnar sundurliðaður og rökstuddur þannig: Tímabundið fjártjón: a) Veikindaleyfi í þrjá daga, 15.-17. júlí 2002 55.500 kr. b) Útlagður kostnaður, koma á slysadeild 3.000 kr. Ákærði er í fullu starfi sem endurskoðandi og varð að taka sér veikindaleyfi í þrjá daga sem kostaði hann 55.500 krónur skv. framlögðum gögnum. Hann greiddi 3.000 krónur vegna komugjalds á slysa- og bráðamóttöku Landspítala háskólasjúkrahúss. Eignatjón: Ónothæf jakkaföt 112.000 kr. Þegar bótakrefjandi varð fyrir árásinni var hann klæddur Armani jakkafötum sem hafa skv. framlögðum gögnum verið metin ónýt og myndu ný kosta 112.000 krónur. Miskabætur: Bætur skv. 26. gr. skaðabótalaga f. ólögmæta meingerð. 500.000 kr. Ákærði réðst á bótakrefjanda að tilefnislausu umrætt sinn og veitti honum 7 cm langan skurð á höfuð þannig að sauma þurfti 15 spor í hársvörð hans. Bótakrefjandi hefði verið með langvinnan höfuðverk eftir árásina og mjög kvalinn auk þess sem hann hefði átt erfitt um svefn og liðið af kvíða. Þjáningabætur: Þjáningabætur skv. 3. gr. skaðabótalaga 90 dagar x 700 kr. x 4437/3282 85.171 kr. Lögmannsþóknun með vsk. 124.500 kr. Samtals 880.171 kr. Ákærði hefur með tilefnislausri árás sinni á bótakrefjanda bakað sér skaðabótaskyldu. Bótakrefjandi hefur lagt fram gögn sem staðfesta þriggja daga fjarvistir frá vinnu og tekjutap að fjárhæð 55.500 krónur vegna þess og er sú krafa tekin til greina eins og hún er fram sett. Þá liggur fyrir að bótakrefjandi leitaði til slysadeildar vegna áverka sinna og er því tekin til greina krafa um útlagðan kostnað vegna komugjalds að fjárhæð 3.000 krónur. Bótakrefjandi hefur lagt fram kvittun frá efnalauginni Björgu um að ekki hafi tekist að hreinsa föt hans og þau metin ónýt. Þá liggur fyrir yfirlýsing Sævars Karls Ólasonar dags. 21. febrúar 2003 um að jakkaföt, skyrta og bindi sem bótakrefjandi keypti hjá verslun Sævars Karls séu ónothæf. Sambærileg föt kosti nú 112.000 krónur. Ekki liggur fyrir hvaða verð bótakrefjandi greiddi fyrir fatnaðinn við kaup á honum. Verður því að telja tjón hans að þessu leyti ósannað og er þessum lið bótakröfunnar því vísað frá vegna ónógs rökstuðnings. Bótakrefjandi á rétt á miskabótum samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 úr hendi ákærða sem teljast hæfilega ákveðnar 100.000 krónur. Fyrir dóminum lýsti bótakrefjandi því að hann hefði orðið jafn góður á einum mánuði og verða þjáningabætur við það miðaðar og ákvarðast 14.000 krónur. Þá ber ákærða að greiða bótakrefjanda kostnað hans við að halda fram bótakröfu sinni og telst sú fjárhæð hæfilega ákveðin 70.000 krónur að viðbættum virðisaukaskatti 17.150 krónur. Ákærði greiði vexti og dráttarvexti af tildæmdum skaðabótum eins og nánar greinir í dómsorði. Z hefur krafist skaðabóta að fjárhæð 142.180 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. júlí til 22. nóvember 2002 en eftir það dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sbr. 9. gr. sömu laga til greiðsludags. Er krafan sundurliðuð þannig að miskabætur eru að fjárhæð 100.000 krónur, þjáningabætur skv. 3. gr. skaðabótalaga í sex vikur 39.480 krónur og útlagður kostnaður vegna þriggja ferða á slysadeild 2.700 krónur. Ákærði hefur verið sýknaður af þessum þætti málsins þar sem ósannað þykir að hann hafi valdið bótakrefjanda áverkum og er bótakröfu hennar því vísað frá dómi. Ákærði greiði allan sakarkostnað þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Hilmars Ingimundarsonar hrl., sem eru hæfilega ákvörðuð 150.000 krónur. Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið Katrín Hilmarsdóttir, fulltrúi lögreglustjóra. Arnfríður Einarsdóttir, settur héraðsdómari, kveður upp dóminn. DÓMSORÐ: Ákærði, Arnar Hauksson, sæti fangelsi í 6 mánuði en fresta skal fullnustu refsivistarinnar skilorðsbundið í 2 ár frá birtingu dómsins að telja og skal refsingin falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði greiði X, kt. [ ], 259.650 krónur með vöxtum skv. 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 14. júlí 2002 til 3. janúar 2004 en dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Hilmars Ingimundarsonar hrl., 150.000 krónur.
|
Mál nr. 663/2017
|
Kærumál Nálgunarbann
|
Staðfest var ákvörðun lögreglustjóra um að X skyldi sæta nálgunarbanni og brottvísun af heimili á grundvelli laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I.Jónsson, Greta Baldursdóttir og Karl Axelsson.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar meðkæru 20. október 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. október 2017, þar sem staðfest varákvörðun sóknaraðila 13. sama mánaðar um að varnaraðili skuli sæta brottvísunaf heimili og nánar tilgreindu nálgunarbanni. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr.laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Varnaraðili krefstþess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að nálgunarbanninuverði markaður skemmri tími. Þá krefst hann þóknunar til handa skipuðumverjanda sínum.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Samkvæmt a. lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 85/2011 erheimilt að beita brottvísun af heimili ef rökstuddur grunur er um aðsakborningur hafi framið refsivert brot gegn meðal annars ákvæðum XXIII. kaflaalmennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá er heimilt samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laganr. 85/2011 að beita nálgunarbanni samhliða brottvísun af heimili ef það þykirnauðsynlegt til að tryggja hagsmuni brotaþola. Samkvæmt gögnum málsins ervarnaraðili undir rökstuddum grun um að hafa beitt brotaþola líkamlegu ofbeldiþannig að varði við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga en slíkt brotvarðar fangelsi allt að sex mánuðum og fangelsi allt að einu ári ef háttsemi ersérstaklega vítaverð. Þá verður að telja nauðsynlegt að tryggja hagsmunibrotaþola með nálgunarbanni samhliða brottvísun af heimili, enda ekki sennilegtað friðhelgi hennar verði vernduð með öðrum vægari hætti, sbr. 1. mgr. 6. gr.laga nr. 85/2011. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins kærða úrskurðarstaðfest.Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Hæstarétti,sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir,greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 2. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Þóknun verjanda varnaraðila, ArnarsKormáks Friðrikssonar héraðsdómslögmanns, fyrir Hæstarétti, 186.000 krónur,greiðist úr ríkissjóði.Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18.október 2017. Embættilögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að HéraðsdómurReykjavíkur staðfesti ákvörðun sína, dags. dags. 13. október 2017, um að X, kt.[...], skuli sæta brottvísun af heimili og nálgunarbanni skv. a. og b. lið 4.gr. og a. og b. lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann ogbrottvísun af heimili í 4 vikur, þannig að lagt verði bann við því að hann komiá eða í námunda við dvalastað sinn og lögheimili A, kt. [...], að [...] í Reykjavík á svæðisem afmarkast við 50 metra radíus umhverfis heimilið, mælt frá miðju hússins.Jafnframt er lagt bann við því að X veiti A eftirför, nálgist hana áalmannafæri eða setji sig í samband við hana með síma, í gegnum samfélagsmiðlaeða með öðrum hætti.Ígreinargerð lögreglustjóra kemur fram að lögregla hafi til rannsóknar ætlaðlangvarandi ofbeldi X, kt. [...], í garð sambýliskonu sinnar, A, kt. [...]. Ískýrslutöku þann 25. júlí sl. hafi A lýst langvarandi grófu líkamlegu,kynferðislegu og andlegu ofbeldi X í sinn garð. Hún kvaðst hafa kynnst X árið2007 og þau hafi átt í ástarsambandi. Upp úr því hafi slitnað en þau hafi afturtekið upp þráðinn árið 2011 og hafið ástarsamband að nýju en í kjölfarið hafiofbeldið byrjað. Þau hafi átt í sambandi síðan en með hléum og á tímabili hafiþau verið gift. Hún hafi lýst ítrekuðu ofbeldi X í sinn garð frá árinu 2011fram til júlí sl. bæði hérlendis og erlendis. Hafi hún kveðið hann hafa hlotiðeins árs fangelsisdóm í Svíþjóð árið 2014 fyrir ofbeldi gegn henni auk þess semhonum hafi verið gert að sæta nálgunarbanni. Hafi hún jafnframt lagt fram gögnúr málinu frá Svíþjóð. Hún hafi kveðið X síðast hafa beitt sig kynferðisleguofbeldi í júlí sl. og síðast líkamlegu ofbeldi í júní sl. er þau hafi verið ífríi á Spáni. Hún hafi farið á slysadeild um leið og hún hafi komið heim eðaþann 17. júní sl. Meðal gagna málsins sé áverkavottorð vegna komu A á slysdeildumrætt sinn og skv. því hafi hún verið með dreifða marbletti um allan líkamann.A hafi jafnframt lýst því að hún óttist X og þyrði ekki að sofa með opinnglugga þar sem hann gæti komist inn auk þess sem hún væri vör um sig ef þaðkæmi bíll að húsinu. Þá hafi hún kvaðst vera búin að skipta um símanúmer vegnahótana frá X bæði í garð hennar og sonar hennar. Lögreglanhafi aflað sakavottorðs X og skv. því hafi hann hlotið 1 árs fangelsisdóm þann19. september 2014 hjá Göta Hovratt í Svíþjóð fyrir líkamsárás, hótun ogölvunarakstur. Xhafi verið handtekinn föstudaginn 13. október sl. eftir að hafa ekki sinntítrekuðum boðum lögreglu í skýrslutöku. Hann hafi alfarið neitað sök ískýrslutöku og kveðist aldrei hafa beitt A ofbeldi í sambandi þeirra. Hann hafikveðið A ljúga þessu öllu upp á hann og hafi tekið fram að hún væri fullfær umað veita sér áverka sjálf. Hann hafi kveðið hana einnig hafa logið upp á sig ímálinu sem hann hafi fengið dóm fyrir í Svíþjóð.Ahafi aftur gefið skýrslu þann 13. október sl. vegna málsins og hafi lýsti mikluandlegu og kynferðislegu ofbeldi af hálfu X frá því að hún gaf skýrslu í júlísl. Hafi hún m.a. annars lýst því aðhann hefði neytt hana til þess að skrifa bréf til barna sinna eftir uppkastifrá honum þar sem þar sem fram hafi komið að hann væri saklaus af öllu ofbeldigegn henni og hún hafi logið upp á hann. Hún hafi kveðið hann hafa flutt út afheimilinu síðastliðið sumar en þau hafi tekið aftur saman 13. ágúst sl. og hannflutt inn á heimilið á ný í kjölfarið. Hafi hún kveðist vera afar hrædd við Xog hrædd um að hann myndi vinna henni alvarlegt mein og jafnvel drepa hana. Skv.málaskrákerfi lögreglu hafi ítrekað verið tilkynnt um ofbeldi X í garð A gegnumárin, sbr. eftirfarandi mál:Mállögreglu nr. [...]: Bókað að nafnlaustilkynning hafi borist frá þriðja aðila um að kona sem hafi búið að [...], A,sé þolandi heimilisofbeldis. Bókað að áðan hafi hún sætt ofbeldi af hálfusambýlismanns síns, grunur um að þetta hafi gerst áður. Bókað að farið hafiverið og rætt við X og A vegna málsins. Þau hafi kvaðst hafa verið að deila enengu líkamlegu ofbeldi hafi verið beitt. Hafi þau rifist sín á milli og veriðlæti í þeim.Ahafi verið spurð út í þetta mál í skýrslutöku þann 25. júlí sl. og kvaðst húnþá muna eftir þessu. Hafi hún kveðið að barsmíðar hafi verið byrjaðar en húnhafi ekki verið með sýnilega áverka. Hún hafi sagst hafa sagt að engu líkamleguofbeldi hefði verið beitt þar sem hún hafi ekki verið með áverka og X hafiverið orðinn rólegri.Mállögreglu nr. [...]: Bókað að A hafi óskaðaðstoðar vegna heimilisofbeldis. Bókað að X og A eigi í miklum deilum um allt ámilli himins og jarðar. Bókað að umrætt sinn hafi þau átt í deilum en ánofbeldis. Ahafi verið spurð út í þetta mál í skýrslutöku þann 25. júlí sl. og hafi kvaðstmuna eftir þessu. Hafi hún kveðið að það hafi verið búnar að vera barsmíðar oghenni farið að líða ofboðslega illa. Hún hafi verið komin með brjóstverk.Kvaðst hún hafa óskað eftir aðstoð lögreglu þar sem þessu hafi þurft að linna. Mállögreglu nr. [...]: Bókað að X og A hafiverið ölvuð og hefði staðið í deilum. Bókað að A hafi sagt að X hafi reynt aðslá sig. Bókað að X hafi sagt A ölvaða og hafa skálda upp atvik.Mállögreglu nr. [...]: Bókað að A hafi komið álögreglustöðina í Kópavogi til að tilkynna um ofbeldi sem hún hafi orðið fyriraf hendi X en þau standi í skilnaði. Hún eigi húsið en hann hafi neitað aðyfirgefa það. Hann hafi hótað henni lífláti og að taka húsið af henni. Þá hafihún sagt að hann hafa hrist hana til og talað til hennar með ókvæðisorðum. Húnhafi óttast um sitt öryggi og einnig um föður sinn sem búi á neðri hæð hússinsen hann sé að verða áttræður. Bókað að hann hafi komið með henni á stöðina ogsagt að X hafi neglt aftur hurð að sameign. Bókað að A hafi hringt og sagt að Xhafa ráðist á hana þegar hún hafi farið inn í íbúð sína, og hann hafi ítrekaðslegið hana. Bókað að hún hafi sagst hafa komist undan á hlaupum inn til föðursíns þar sem hún hafi beðið lögreglu. Mállögreglu nr. [...]: Þann 10. janúar 2012hafi A lagt fram kæru á hendur X fyrir líkamsárás og þjófnað í Kanaríeyjum þann6. til 7. janúar 2012. Í málinu hafi legið fyrir áverkavottorð en A hafi leitaðá slysadeild við heimkomu. Hafi hún verið greind með mar og húðrispur á hægrifótlegg og einkenni frá hægri síðu sem hafi bent til tognunar. X hafi neitaðsök í skýrslutöku hjá lögreglu. Rannsókn málsins hafi verið hætt hjá lögreglu.Mállögreglu nr. [...]: Bókað að A hafi komið íBjarkarhlið, miðstöð fyrir þolendur ofbeldis, og sagt frá miklu ofbeldi er húnhafi þurft að þola af hálfu sambýlismanns. Hann hafi m.a. hlotið ársfangelsisdóm í Svíþjóð vegna heimilisofbeldis. Hún hafi sagt nýjasta ofbeldiðhafa átt sér stað á Spáni og hafi hún komið heim og farið á slysadeild sl.laugardag vegna áverka. Mállögreglu nr. [...]: A hafi tilkynnt um óæskilegan mann í íbúðsinn, X, sem hafi veitt henni áverka. Lögregla hafi farið á staðinn og hafiverið tekin skýrsla af A á vettvangi. Í framburði sínum hafi hún kveðið X hafakýlt hana með gos dós í hægra augað og að hann hafi hlaupið út er hún hafihringt á lögregluna. Aðspurð hafi A sagt að þetta hafi ekki verið í fyrstaskiptið sem X hafi lagt á hana hendur, það hefði hann oft gert og væri mál ígangi hjá LRH vegna ofbeldisins. A hafi jafnframt sagt að hún vildi losna við Xen hann væri búinn að halda til í íbúðinni hennar í [...] í tvær vikur meðhenni en hann væri ekki með skráð lögheimili þar og ætti ekki neitt þar inninema leðurjakka og eina tölvu sem hún hefði reyndar greitt fyrir. Meðvísan til framangreinds sé X undir rökstuddum grun um refsiverða háttsemi ígarð A Þau gögn sem lögregla hafi undir höndum beri með sér að A stafi mikilógn af X og hún sé í afar veikri stöðu gagnvart honum sem hann notfæri sér.Íljósi alls framangreinds telji lögreglustjóri að skilyrði 4. og 5. gr. laga nr.85/2011 séu uppfyllt enda liggi fyrir rökstuddur grunur um að X hafi í áraraðirbrotið gegn A með refsiverðum hætti og raskað friði hennar. Um sé að ræðarökstuddan grun um bæði kynferðislegt og líkamlegt ofbeldi auka hótana og andlegsofbeldis. Talin sé hætta á að hann muni brjóta gegn henni aftur og raska friðihennar njóti hann fulls athafnafrelsis. Ekki sé talið sennilegt að friðhelgihennar verði vernduð með öðrum og vægari hætti eins og sakir standi.Meðvísan til framangreinds og framlagðra gagna teljast skilyrði 4. og 5. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann uppfylltog ítrekað að krafan nái fram að ganga.Niðurstaða:Sóknaraðilifer fram á að staðfest verði ákvörðun lögreglustjóra frá 13. október sl. um aðvarnaraðili sæti brottvísun af heimili og nálgunarbanni í 4 vikur. Í ljósi þess sem rakið er aðframan úr greinargerð sóknaraðila, og stutt er fullnægjandi gögnum, er fallistá að varnaraðili sé undir rökstuddum grun um að hafa beitt fyrrum eiginkonusína andlegu-, líkamlegu- og kynferðislegu ofbeldi á heimili þeirra ogerlendis. Skilyrðum a-liðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 85/2011, um nálgunarbann ogbrottvísun af heimili, sem og a-liðar 4. gr. sömu laga, er því fullnægt. Í framlögðum gögnum er lýstlangvarandi heimilisofbeldi, andlegs-, líkamlegs- og kynferðislegs, frá árinu2011 allt 13. október. Í gögnum málsins liggja fyrir ítarlegar skýrslur af brotaþola frá 27. júlí2017 og 13. október 2017 þar sem brotaþoli gerir grein fyrir því grófa ofbeldisem hún hefur mátt þola. Meðal gagna málsins eru áverkavottorð. Einnig hefur verið lögð fram lögregluskýrslaer tekin var af syni brotaþola og staðfestir hún framburð brotaþola. Þá liggurfyrir skýrsla af varnaraðila frá 13. október 2017 þar sem hann neitar sök ogkvaðst aldrei hafa beitt brotaþola ofbeldi í sambandi þeirra. Hann kvað þettavera uppspuni brotaþola og hún hafi veitt sér áverka sjálf. Þá liggja fyrir gögnvegna dóms er varnaraðili fékk í Svíþjóð vegna líkamsárásar, hótunar ogölvunaraksturs. Varnaraðili kveður að brotaþoli hafi einnig logið á hann sök íþví máli. Að virtum gögnum málsins og þesssem fram kemur í greinargerð lögreglustjóra er á það fallist að varnaraðili séeinnig undir rökstuddum grun um að hafa raskað friði brotaþola og að hætta sé áað varnaraðili brjóti aftur á brotaþola.Telja verður að uppfyllt séu skilyrði a- og b-liðar 4. gr. og 5. gr.laga nr. 85/2011. Þá eru skilyrði 1. mgr. 6. gr. laganna uppfyllt, enda þykirsýnt fram á að ráðstafanir þessar séu nauðsynlegar til að tryggja hagsmunibrotaþola þar sem ekki þykir sennilegt, með vísan til alls framangreinds, aðfriðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti. Mat dómsins byggirjafnframt á 2. mgr. 6. gr. laganna. Með hliðsjón af því sem rakið hefurverið verður ákvörðun Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá 13. október sl.staðfest sbr. úrskurðarorð.Þóknun skipaðs verjanda varnaraðilaArnar Kormáks Friðrikssonar, hdl. 200.000 krónur, greiðist úr ríkissjóðisamkvæmt 3. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, sbr. 14. gr.laga nr. 85/2011. Þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Elvu DaggarÁsudóttur Kristinsdóttur hdl. 150.000 krónur, greiðist einnig úr ríkissjóðisamkvæmt 3. mgr. 48. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.Virðisaukaskattur er innifalinn í þóknun. Sigrún Guðmundsdóttir héraðsdómarikveður upp þennan úrskurð.Ú R S K U R Ð A R O R ÐStaðfest er ákvörðun um nálgunarbann og brottvísun afheimili dags. 13. október 2017 er lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu lagði ávarnaraðila, X, kt. [...], skv. a. og b. lið 4. gr. og a. og b. lið 1. mgr. 5.gr. laga nr. 85/2011 í 4 vikur, þannig að lagt verði bann við því að hann komiá eða í námunda við dvalastað sinn og lögheimili A, kt. [...], að [...] íReykjavík á svæði sem afmarkast við 50 metra radíus umhverfis heimilið, mæltfrá miðju hússins. Jafnframt er lagt bann við því að X veiti A eftirför,nálgist hana á almannafæri eða setji sig í samband við hana með síma, í gegnumsamfélagsmiðla eða með öðrum hætti.Þóknun verjanda varnaraðila, Arnars KormáksFriðrikssonar hdl. 200.000 kr. og réttargæslumanns brotaþola, Elvu DaggarÁsudóttur Kristinsdóttur hdl., 150.000 kr. skal greidd úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 424/1999
|
Kærumál Frávísunarúrskurður staðfestur
|
G höfðaði mál gegn Bændasamtökum Íslands (BÍ), Bjargráðasjóði (B) og íslenska ríkinu. Krafðist hann þess að ákvörðun stjórnar BÍ, sem samþykkt var af stjórn B, um niðurfellingu á gjaldi af afurðum garðyrkju- og gróðurhúsa til B, og auglýsingar landbúnaðarráðuneytisins um niðurfellingu gjaldsins yrðu dæmdar ólögmætar. Þá krafðist hann bóta frá B vegna uppskerutjóns, endurgreiðslu tvítekinnar greiðslu frá B og skaðabóta og miskabóta úr hendi allra stefndu. Héraðsdómur taldi að ekki hefði þýðingu fyrir úrlausn málsins að dæma um gildi umræddra ákvarðana stjórna BÍ og B eða auglýsinga varðandi þær, þar sem að á þessum ákvörðunum hefði ekki verið byggt við afgreiðslu bóta til G og var kröfunum vísað frá dómi. Þá voru kröfur G um skaðabætur og miskabætur taldar svo óljósar og vanreifaðar að þeim yrði vísað frá dómi. Var niðurstaða héraðsdóms staðfest.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 7. október 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. október. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. september 1999, þar sem vísað var frá dómi nánar tilteknum liðum í stefnukröfu í máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðilar krefjast allir staðfestingar hins kærða úrskurðar og varnaraðilinn Bændasamtök Íslands auk þess kærumálskostnaðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðili greiði varnaraðilanum Bændasamtökum Íslands kærumálskostnað, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Geir Hjartarson, greiði varnaraðilanum Bændasamtökum Íslands 50.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 275/2006
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur lagt fram kröfu þess efnis að X, hollenskur ríkisborgari, fd. [...] 1969, [heimilisfang], sæti áfram gæsluvarðhaldi, þó eigi lengur en til föstudagsins 2. júní 2006, kl. 16.00.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. maí 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. maí 2006, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 2. júní 2006 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að honum verði einungis gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli b. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður fallist á að skilyrði séu til að varnaraðili sæti áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 158/2012
|
Kyrrsetning Skaðabætur Aðfinnslur
|
Shöfðaði mál gegn A hf. til heimtu skaðabóta vegna fjártjóns og miska sem húntaldi sig hafa orðið fyrir vegna kyrrsetningargerðar sem beinst hafði aðeiginmanni hennar, E. Kyrrsetningin fór fram í eignastýringarsafni sem E hafðigert samning um við forvera A hf., 6. júní 2004, til tryggingar skuld Esamkvæmt skuldabréfi sem hann hafði gefið út til bankans. Í málinu lá fyrir aðS og E undirrituðu yfirlýsingu 20. júlí 2009 þar sem þess var farið á leit viðA hf. að eignarhaldi á eignasafninu yrði breytt þannig að S yrði skráð eigandiþess ásamt E. Við þessu var ekki brugðist af hálfu A hf. Með dómi héraðsdómsReykjavíkur 23. mars 2010 var komist að þeirri niðurstöðu að S hafi veriðeigandi eignasafnsins að hálfu og var A hf. gert að greiða henni andvirðihelmings þess með dráttarvöxtum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að við þessaraðstæður hafi ekki verið tilefni af hálfu A hf. til að beinakyrrsetningarbeiðninni að öllu eignasafninu. En þar sem S hafði ekki tekist aðsanna fjártjón sitt var kröfu hennar þar að lútandi hafnað. Þá voru ekki taldarforsendur til að dæma henni bætur að álitum þar sem A hf. hafði greitt Sdráttarvexti vegna alls þess tíma sem S varð, vegna kyrrsetningarinnar, af þvíað geta nýtt þann hluta eignasafnsins sem var talin eign hennar. Á hinn bóginnvar talið að gerðin hafi verið til þess fallin að valda S óþægindum og voruhenni dæmdar 400.000 krónur í miskabætur.
|
Dómur Hæstaréttar. Málþetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson, Árni Kolbeinsson ogHelgi I. Jónsson. Aðaláfrýjandi skaut málinu tilHæstaréttar 12. mars 2012. Hann krefst aðallega sýknu og málskostnaðar í héraðiog fyrir Hæstarétti en til vara að krafa gagnáfrýjanda verði lækkuð ogmálskostnaður felldur niður. Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti21. maí 2012. Hún krefst þess að aðaláfrýjandi greiði sér 90.000.000 krónur meðvöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá18. ágúst 2009 til 14. júlí 2010 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömulaga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði ogfyrir Hæstarétti. I Eiginmaður gagnáfrýjanda, Einar ÞórEinarsson, gerði 4. júní 2004 samning um eignastýringu við forveraaðaláfrýjanda. Samkvæmt 10. gr. skilmála samningsins skyldi bankanum tilkynntþegar í stað ef annar aðili öðlaðist rétt til eignasafns þess sem samningurinntók til, en samkvæmt 11. gr. skilmálanna gat viðskiptavinur bankans hvenær semer sagt samningnum upp. Með samningi 15. apríl 2005 setti Einar Þór öllverðmæti á fjárvörslureikningi eignastýringarsafnsins bankanum að handveði tiltryggingar greiðslu á kröfum vegna yfirdráttarskuldar á tilteknumtékkareikningi. Ágreiningslaust er að yfirdráttarheimild á þeim reikningi varekki nýtt og að aðrar kvaðir voru ekki á fjárvörslureikningi vegnaeignastýringarsafnsins. Eiginmaður gagnáfrýjanda gaf 15. desember 2006út skuldabréf að fjárhæð 147.000.000 krónur til forvera aðaláfrýjanda. Skuldinvar bundin vísitölu neysluverðs og vextir breytilegir. Þann 1. janúar 2008skyldi greiða 130.000.000 krónur í afborgun af láninu, en eftirstöðvar þesssíðan greiðast mánaðarlega með 48 afborgunum í fyrsta sinn 1. febrúar 2008.Einar Þór undirritaði beiðni um skilmálabreytingu lánsins 25. janúar 2008 ogfór þess á leit að eftirleiðis yrði höfuðstóll þess miðaður við myntkörfu þarsem vægi Bandaríkjadals væri 33%, svissnesks franka 34% og japansks jens 33%.Varð bankinn við beiðninni og undirrituðu aðilar lánssamningsinsskilmálabreytingu þessa efnis 29. janúar 2008, en þá var höfuðstóll lánsinstilgreindur 53.869.038 krónur. Lánstíminn var 12 mánuðir og gjalddagihöfuðstóls 10. febrúar 2009, en vaxtagjalddagar skyldu vera mánaðarlega fyrst10. febrúar 2008. Þann 31. mars 2009 var skilmálum lánsins breytt og gjalddagiþess færður aftur um þrjá mánuði eða til 10. maí 2009. Enn var gerðskilmálabreyting á láninu 4. júní 2009 og gjalddagi þess ákveðinn 1. september2009. Einar Þór og gagnáfrýjandi undirrituðuyfirlýsingu 20. júlí 2009 þar sem þess var farið á leit að eignarhaldi áeignasafni því, sem fyrrgreindur samningur um eignastýringu tók til, yrðibreytt þannig að gagnáfrýjandi yrði skráð eigandi þess ásamt Einari Þór.Aðaláfrýjandi staðfesti móttöku yfirlýsingarinnar samdægurs. Með bréfi 31. júlí2009, sem ágreiningslaust er að aðaláfrýjandi hafi móttekið 6. ágúst sama ár,sögðu Einar Þór og gagnáfrýjandi framangreindum samningi um eignastýringu uppog óskuðu þess að andvirðið yrði lagt inn á tiltekinn sparisjóðsreikning. Með kyrrsetningarbeiðni 12. ágúst 2009fór aðaláfrýjandi þess á leit að eignastýringarsafn það, sem fyrrgreindursamningur tók til, yrði kyrrsett til tryggingar skuld eiginmanns gagnáfrýjandasamkvæmt fyrrgreindu skuldabréfi. Sýslumaður tók beiðnina fyrir 18. ágúst 2009.Eiginmaður gagnáfrýjanda mótmælti framgangi gerðarinnar og bar því við aðgagnáfrýjandi væri einnig eigandi safnsins. Sýslumaður ákvað að gerðin skyldiná fram að ganga. Aðaláfrýjandi höfðaði mál fyrir Héraðsdómi Reykjaness áhendur eiginmanni gagnáfrýjanda með stefnu 21. ágúst 2009 til staðfestingargerðinni og krafðist þess jafnframt að staðfest yrði að hann ætti fjárkröfu áhendur Einari Þór samkvæmt fyrrgreindu skuldabréfi sem næmi að höfuðstól nánartilgreindri fjárhæð í Bandaríkjadölum, svissneskum frönkum og japönskum jenum. Gagnáfrýjandi höfðaði í nóvember 2009mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur á hendur aðaláfrýjanda og krafðist þess aðhann yrði dæmdur til að greiða sér 49.179.500 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 frá 6. ágúst 2009 til greiðsludags. Nam stefnukrafan helmingi afvirði eignasafns á fjárvörslureikningi samkvæmt áðurnefndumeignastýringarsamningi miðað við 6. ágúst 2009. Var krafan reist á því að þauhjónin hefðu með fyrrnefndri yfirlýsingu 20. júlí 2009 farið þess á leit aðeignasafnið yrði eftirleiðis skráð á nafn þeirra beggja. Hefði bankanumsamkvæmt 10. gr. skilmálanna borið að verða þegar við beiðninni enda hefðuengar kvaðir hvílt á eignasafninu. Þá hefðu þau hjónin sagt uppeignastýringarsamningnum 31. júlí 2009. Dómur var upp kveðinn í málinu 23. mars2010. Féllst dómurinn á málsástæður gagnáfrýjanda og taldi í ljós leitt að húnværi eigandi að helmingi eignasafnsins. Dómkröfur hennar voru teknar til greinaog henni dæmdar 800.000 krónur í málskostnað. Aðaláfrýjandi ákvað að unadóminum. Hann greiddi gagnáfrýjanda 56.653.421 krónu 2. september 2010. Var greiðslanþannig sundurliðuð að höfuðstóll var 49.179.500 krónur, í samræmi við dómsorðfyrrgreinds dóms, dráttarvextir af þeirri fjárhæð frá 6. ágúst 2009 til greiðsludags voru9.075.313 krónur, 854.933 krónur voru málskostnaður að viðbættum dráttarvöxtumá hann og 110.000 krónur kostnaður vegna fjárnámsbeiðni og móts, en frá dróstyfirdráttarskuld að fjárhæð 2.566.325 krónur. Dómur féll í Héraðsdómi Reykjaness 14.júlí 2010 í máli því sem aðaláfrýjandi hafði samkvæmt framansögðu höfðað tilstaðfestingar kyrrsetningargerðinni 18. ágúst 2009. Var kyrrsetningin staðfest,þó einvörðungu í helmingi eignastýringarsafnsins, en kröfu aðaláfrýjanda umviðurkenningu á fjárkröfu á hendur eiginmanni gagnáfrýjanda var hafnað. Báðiraðilar áfrýjuðu dóminum til Hæstaréttar. Með dómi réttarins 17. nóvember 2011 ímáli nr. 470/2010 var málinu vísað frá héraðsdómi. Gagnáfrýjandi mun á ný hafahöfðað mál til staðfestingar á kyrrsetningargerðinni, sem mun nú bíðaaðalmeðferðar fyrir Héraðsdómi Reykjaness. II Gagnáfrýjandi hefur í máli þessu uppikröfu um bætur vegna fjártjóns og miska sem hún telur sig hafa orðið fyrirvegna kyrrsetningargerðarinnar 18. ágúst 2009, sem beint hafi verið aðeiginmanni hennar, en með gerðinni hafi eign hennar verið kyrrsett meðólögmætum hætti. Reisir hún kröfu sína á ákvæðum 42. gr., sbr. 40. gr., laganr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Fyrir Hæstarétti sundurliðar húnkröfu sína þannig að 60.000.000 krónur eru vegna „tjóns á töpuðum viðskiptummeð aflaheimildir“, 20.000.000 krónur „vegna tjóns í útgerð vegna tapaðraviðskiptahagsmuna o. fl.“, en 10.000.000 krónur er miskabótakrafa. Aðaláfrýjandi reisir sýknukröfu sína annarsvegar á því að fullt tilefni hafi verið 12. ágúst 2009 til að krefjastkyrrsetningar í öllu eignasafninu samkvæmt eignastýringarsamningum 4. júní 2004og vísar í því efni til 4. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 og hins vegar til þessað gagnáfrýjandi hafi ekki lagt fram nein gögn er sýni fram á að hún hafi orðiðfyrir tjóni umfram það sem bætt hafi verið með uppgjörinu 2. september 2010 ágrundvelli framangreinds dóms Héraðsdóms Reykjavíkur 23. mars 2010. Samkvæmt 4. mgr. 42. gr. laga nr.31/1990 skal gerðarbeiðandi bæta tjón með þeim hætti sem segir í 1. mgr.greinarinnar sé synjað um kyrrsetningu vegna annmarka á gerðinni sjálfri, eftalið verður að ekki hafi verið tilefni til hennar. Verður að telja að þettaákvæði eigi við ef í ljós koma þeir annmarkar á gerðinni að hún hafi beinst aðkyrrsetningu verðmæta í eigu annars en gerðarþola. Hin hlutlæga bótaregla 1.mgr. 42. gr. laganna á því ekki við um kröfu gagnáfrýjanda. Eins og að framanvar rakið skyldi samkvæmt 10. gr. samnings aðaláfrýjanda og eiginmannsgagnáfrýjanda um eignastýringu 4. júní 2004 tilkynna bankanum ef annar aðiliöðlaðist rétt til eignasafnsins. Slíkri tilkynningu beindu gagnáfrýjandi ogeiginmaður hennar að aðaláfrýjanda 20. júlí 2009 eins og að framan er rakið.Eignasafnið var þá ekki bundið neinum þeim kvöðum sem gefið gætu aðaláfrýjandaréttmætt tilefni til að verða ekki við beiðni um breytta skráningu safnsins.Með áðurgreindum dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 23. mars 2010, sem aðaláfrýjandihefur kosið að una, var komist að þeirri niðurstöðu að gagnáfrýjandi værieigandi safnsins að hálfu. Verður ekki talið að við þessar aðstæður hafi veriðtilefni til að beina kyrrsetningarbeiðni 12. ágúst 2009 að öllu eignasafninu,enda þótt aðaláfrýjandi hafi þá talið ástæðu til að grípa til aðgerða til aðtryggja fullnustu eiginmanns áfrýjanda á greiðslu samkvæmt skuldabréfi sem vará gjalddaga 1. september 2009. Í hinum áfrýjaða dómi er rakin matsgerðdómkvaddra manna frá júlí 2011 um ætlað tjón gagnáfrýjanda vegna þess að húnhafi vegna kyrrsetningarinnar orðið af því að gera hagfelld kaup á tilteknumaflaheimildum sem í boði hafi verið í ágúst 2009. Með vísan til forsendna hinsáfrýjaða dóms er staðfest niðurstaða hans um að matsgerðin sé ekki reist áviðhlítandi forsendum og verði ekki lögð til grundvallar skaðabótum í málinu.Gagnáfrýjanda hefur því ekki tekist að sanna að hún hafi orðið fyrir tjónivegna þess að verða af viðskiptum með aflaheimildir. Þá hefur hún engin haldbærrök fært fram um að hún hafi vegna kyrrsetningarinnar orðið fyrir tjóni íútgerð vegna tapaðra viðskiptahagsmuna. Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga nr.31/1990 er heimilt að dæma skaðabætur vegna kyrrsetningargerðar að álitum.Forsenda þess að þeirri heimild verði beitt er að gerðarþoli hafi gert líklegtað hann hafi orðið fyrir tjóni, sem ekki hafi þegar verið bætt. Eins og aðframan er rakið greiddi aðaláfrýjandi 2. september 2010 dráttarvexti samkvæmt1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 vegna alls þess tíma sem gagnáfrýjandi varðvegna kyrrsetningarinnar af því að geta nýtt þann hluta eignasafnsins sem vartalin hennar eign með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 23. mars 2010. Dráttarvextireru lögákveðnar meðalhófsbætur vegna vanefnda á greiðslu skuldar. Gagnáfrýjandihefur ekki gert líklegt að hún hafi orðið fyrir tjóni umfram það sem þegarhefur verið bætt með greiðslu dráttarvaxta og eru því ekki forsendur til aðdæma henni bætur að álitum. Gögn varðandi miska gagnáfrýjanda voruaf hennar hálfu lögð fyrir Hæstarétt eftir lok sameiginlegs gagnaöflunarfrestsaðila og koma þar af leiðandi ekki til skoðunar. Hins vegar má fallast á þaðmeð gagnáfrýjanda að kyrrsetningargerðin hafi verið til þess fallin að valdahenni óþægindum og eru miskabætur vegna þess hæfilega ákveðnar 400.000 krónur meðvöxtum og dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir. Aðaláfrýjandi verður samkvæmt þessumúrslitum dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað, sem ákveðinn verður íeinu lagi eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun málskostnaðar er ekkitekið tillit til kostnaðar af fyrrgreindri matsgerð, enda voru þær forsendursem matsbeiðandi gaf matsmönnum ekki til þess fallnar að matsgerðin gæti komiðað gagni við úrlausn málsins. Í hinum áfrýjaða dómi vorumálavextir reifaðir eins og þeirhorfðu við frá sjónarhóli beggja málsaðila. Þessi háttur á samningu dóms erí andstöðu við d. lið 1. mgr. 114. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála,en þar segir að í dómi skuligreina stutt yfirlit um atvik að baki máliog ágreiningsefni í því. Er þettaaðfinnsluvert. Dómsorð: Aðaláfrýjandi, Arion banki hf.,greiði gagnáfrýjanda, Steinunni RósborguSigurðardóttur, 400.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr.38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. ágúst 2009 til 12. nóvember 2010, endráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 1.200.000 krónurí málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 22. desember 2011. Mál þetta,sem var dómtekið 3. nóvember sl., er höfðað 12. október 2010. Stefnandier Steinunn Rósborg Sigurðardóttir, Mýrarkoti 6, Álftanesi. Stefndi er Arion banki hf., Borgartúni 19, Reykjavík. Stefnandikrefst þess að stefndi greiði stefnanda skaðabætur, 100.000.000 króna, meðvöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. ágúst2009 til 14. júní 2010, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndikrefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda, en til vara að krafa stefnanda verðilækkuð verulega og að vaxtakröfum stefnanda verði hafnað. Í báðum tilvikumkrefst stefndi málskostnaðar. Upphaflegaðalkrafa stefnda var um frávísun málsins. Með úrskurði, uppkveðnum 9. febrúar2011, var frávísunarkröfu stefnda hafnað. I Stefnandi lýsiratvikum málsins þannig að hún hafi, ásamt eiginmanni sínum, Einari ÞórEinarssyni, um árabil verið í miklum viðskiptum við stefnda, en áður viðKaupþing banka hf. Stefnandi og Einar Þór Einarsson hafi selt rekstur á árinu2004 og hafi bankinn þá tekið til eignastýringar nokkra fjármuni. Tilgrundvallar samningi um eignastýringu hafi 4. júní 2004 verið gerður samningurum eignastýringarsafn B # 470500. EinarÞór Einarsson hafi einn verið skráður fyrir eignastýringarsamningi þeirrahjóna. Með bréfi Einars Þórs og stefnanda til bankans, dagsettu og mótteknu 20.júlí 2009, hafi þess verið farið á leit við stefnda að nafn stefnanda værijafnframt skráð að eignasafninu en það hafi verið í hjúskapareign beggja.Beiðnin hafi verið í samræmi við 10. gr. eignastýringarsamningsins. Stefndihafi ekki orðið við þessari beiðni þrátt fyrir skyldur og skýr ákvæðisamningsins. Stefndi hafi borið fyrir sig sumarleyfi starfsmanna sem skýringu ádrætti. Samningi um eignastýringu hafi verið sagt upp með bréfi mótteknu 6.ágúst 2009. Sýslufulltrúinn íHafnarfirði og starfsmenn stefnda hafi komið á heimili stefnanda 18. ágúst 2009gagngert til að kyrrsetja eign Einars Þórs Einarssonar samkvæmt eignasafni B #470500 til tryggingar fullnustu ætlaðrar kröfu bankans samkvæmt skuldabréfi nr.327-35-7015, (upphaflega nr. 327-74-6222). Samkvæmt eignastýringaryfirlitistefnda hafi eignir með áunnum vöxtum numið ríflega 99.000.000 króna. Stefndihafi staðhæft að þessar eignir væru veðsettar að fullu með handveðsgerningigegn andmælum Einars Þórs og fyrirliggjandi bréfum til stefnda, dagsettum 20.og 31. júlí 2009, árituðum um móttöku. Ekki hafi sýslumaður orðið við kröfumgerðarþola um að fresta gerð vegna réttinda stefnanda þrátt fyrir ákvæði 14.gr. kyrrsetningalaga nr. 31/1990. Viðkyrrsetningu og í eftirfarandi staðfestingarmáli hafi stefndi beint kröfu aðEinari Þór Einarssyni en ekki stefnanda. Staðfestingarmál vegna kyrrsetningarhafi verið höfðað með réttarstefnu útgefinni 21. ágúst 2009, sem hafi veriðþingfest 9. september 2009. Stefndi hafi í febrúar 2010 reynt að fá gertfjárnám hjá Einari Þór Einarssyni. Dómur í máli númerE-3425/2009: Arion banki hf. gegn Einari ÞórEinarssyni hafi gengið 14. júní 2010. Dómsorð hljóði svo: „Staðfest erkyrrsetning, sem sýslumaðurinn í Hafnarfirði framkvæmdi þann 18. ágúst 2009 íeignastýringarsafni stefnda nr. B # 470500 hjá stefnanda, en þó einvörðungu íhelmingi eignastýringarsafnsins. Kröfu stefnanda um að viðurkennt verði meðdómi að stefnandi eigi fjárkröfu á hendur stefnda samkvæmt skuldabréfi nr.327-35-7015, útgefnu þann 15. desember 2006 af stefnda með gjalddaga þann 1.september 2009, að höfuðstól JPY 28.793.898, CHF 305.932 og USD 270.437 aukvaxta og kostnaðar, er hafnað. Kröfu stefnda um miskabætur úr hendi stefnandaað er vísað frá dómi. Málskostnaður fellur niður.” Í rökstuðningi dómara hafi verið talið aðekki stæðu skilyrði til kyrrsetningar á eignarhluta stefnanda íeignastýringarsafninu. Stefndi hafi ekki áfrýjað dómi E-3425/2009 og reisistefnandi meðal annars kröfur sínar á því. Stefnandi hafi ekki látið mál númerE-3425/2009 til sín taka en áskilið sér rétt til þess að hafa uppi sjálfstæðarskaðabótakröfur vegna kyrrsetningar. Stefndi hafi engar kröfur haft uppi gegnstefnanda í máli númer E-3425/2009. Stefnandi hafi höfðaðmál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur á hendur stefnda með stefnu birtri í nóvember2009, þar sem krafist hafi verið greiðslu á 49.179.500 krónum sem nemi andvirðiá hálfu eignastýringarsafninu. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur í málinu númerE-12679/2009 hafi verið kveðinn upp 23. mars 2010 og hljóði dómsorð þannig:„Stefndi, Arion banki hf., greiði stefnanda,Steinunni R. Sigurðardóttur, 49.179.500 kr., með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6.gr. laga nr. 38/ 2001 frá 6. ágúst 2009 til greiðsludags og 800.000 kr. ímálskostnað.” Stefndi hafi ekki áfrýjað dóminum en greiddi ekki dómskuldina þrátt fyrirbrýn tilmæli. Stefnandi hafi gertfjárnám fyrir kröfunni 6. ágúst 2010 og hafi stefndi greitt dóminn 2. september2010. Stefndi hafi leitaðmeð aðför eftir fullnustu í hinum kyrrsettu verðmætum með boðun í aðför en hafiverið synjað um framgang með því að ekki hafi legið fyrir frumrit skuldabréfsog með bókaðri ákvörðun sýslumannsfulltrúa í Hafnarfirði 6. ágúst 2010 hafifjárnámsbeiðni verið vísað frá, sbr. fjárnámsgerð nr. 036-2010-00359. Stefndihafi ekki leyst fjármuni úr kyrrsetningu eftir að dómur gekk í HéraðsdómiReykjavíkur í máli númer E-12679/2009 23. mars 2010. Stefndi hafi haft uppigegn dómi stefnanda til skuldajafnaðar staðlausar kröfur vegna óréttmætrarauðgunar. Stefndi hafi ekki svarað kröfum stefnanda eftir að dómur hafi gengiðí Héraðsdómi Reykjaness 14. júní 2010, þar sem með dómi hafi verið staðfest aðkyrrsetning tæki ekki til eignar stefnanda. Stefndi kveðurmálsatvikalýsingu stefnanda verulega óljósa og vanreifaða og því verðimálsatvik reifuð, eins og þau horfi við stefnda. Nauðsynlegt sé að greina frásamskiptum eiginmanns stefnanda, Einars Þórs Einarssonar, við stefnda, enda séuþau samskipti nátengd ágreiningi stefnanda og stefnda í þessu máli. Þann 15.desember 2006 hafi Einar Þór gefið út skuldabréf númer 6222 til Kaupþings bankahf. (nú í eigu stefnda), upprunalega að höfuðstól 147.000.000 króna. Til tryggingarskilvísum greiðslum á öllum skuldbindingum Einars Þórs gagnvart Kaupþingibanka hf., þar á meðal kröfu bankans samkvæmt skuldabréfinu, hafi staðiðinneign Einars Þórs á innlánsreikningi hans hjá Kaupþingi banka hf. númer300926, að handveði samkvæmt handveðssamningi dagsettum 5. maí 2006. Þegarlánið hafi verið veitt hafi inneign innlánsreikningsins verið rúmlega 77milljónir króna, eins og sjá megi af framlögðu yfirliti yfir hreyfingar áinnlánsreikningnum um það leyti sem lánið hafi verið veitt. Þann 29. janúar2008 hafi kröfu skuldabréfsins, að beiðni Einars Þórs, verið myntbreytt, þ.e.breytt úr íslenskum krónum í erlendar myntir. Skuldabréfið hafi þá fengiðnýtt númer, númerið 7015. Þann 13. mars 2009hafi Einar Þór óskað eftir því að inneign hans á fyrrgreindum innlánsreikningiyrði flutt á eignastýringarsafn hans númer 470500, sem stofnað hafi verið til ágrundvelli samnings um eignastýringu. Þessi millifærsla hafi verið samþykktaf viðskiptabankasviði Kaupþings banka hf. en aðilar hafi staðið í þeirri trúað eignastýringarsafnið væri, eins og innlánsreikningur hans númer 300926,handveðsett til tryggingar greiðslum á öllum skuldbindingum Einars Þórsgagnvart stefnda, þar á meðal kröfu bankans samkvæmt skuldabréfi númer 7015.Svo hafi þó ekki reynst vera, enda hafi eignastýringarsafn númer 470500 veriðhandveðsett bankanum til tryggingar á greiðslu yfirdráttarskuldar, eins oghún væri á hverjum tíma, á tékkareikningi númer 763 samkvæmt handveðssamningiEinars Þórs og bankans dagsettum 15. apríl 2005. Samhengisins vegna sé upplýstað 31. mars og 4. júní 2009 hafi greiðsluskilmálum skuldabréfsins veriðbreytt. Með yfirlýsingu,dagsettri 8. júní 2009, hafi stefnandi og Einar Þór hafið aðgerðir sem virðastekki hafa haft neinn annan tilgang en að skerða möguleika stefnda til að fullnustakröfu samkvæmt skuldabréfi númer 7015gagnvart Einari Þór. Þann dag hafi Einar Þór framselt hesthús sitt aðKaplaskeiði 22, Hafnarfirði, til stefnanda. Skömmu síðar, eða 20. júlí 2009,hafi Einar Þór afhent stefnda yfirlýsingu þar sem farið hafi verið fram á þaðvið stefnda að eignarhaldi að eignastýringarsafni hans númer B 470500 yrðibreytt þannig að stefnandi yrði skráður eigandi þess ásamt Einari Þór. Meðbréfi dagsettu 31. júlí 2009 hafi Einar Þór og stefnandi tilkynnt að þau hafisagt upp eignastýringarsamningi Einars Þórs við stefnda og að leggja ætti andvirðieignastýringarsafnsins inn á reikning í eigu stefnanda. Ekki hafi orðið afþessari millifærslu. Lögmaður stefnanda og Einars Þórs hafi sent bankastjórastefnda bréf dagsett 17. ágúst 2009 og ítrekað fyrri fyrirmæli þeirra. Einar Þór hafijafnframt tilkynnt starfsmanni stefnda að hann ætlaði sér ekki að greiða aðfullu kröfu stefnda samkvæmt skuldabréfi númer 7015. Þann 1. ágúst 2009 hafiskuldabréfið staðið í JPY 29.036.436, CHF 306.518,94 og USD 270.989,83,en umreiknað í íslenskar krónur hafi skuldin numið 109.798.450 krónum. Af því sem fram hafikomið í samskiptum Einars Þórs og stefnda hafi stefndi dregið þá ályktun aðþeir fjármunir á eignastýringarsafni númer 470500, sem hafi átt að vera tiltryggingar á efndum kröfu stefnda samkvæmt skuldabréfinu, myndu ekki vera tilstaðar þegar skuldabréfið myndi falla í gjalddaga. Stefndi hafi því með beiðnidagsettri 12. ágúst 2009 krafist kyrrsetningar á fjármunum á eignastýringarsafninutil tryggingar á greiðslu kröfu stefnda samkvæmt skuldabréfinu. Sýslumaðurinní Hafnarfirði hafi fallist á kyrrsetningarbeiðnina í máli númer K-13-2009.Réttarstefna hafi verið gefin út í staðfestingarmáli vegna kyrrsetningarinnar21. ágúst 2009, sem þingfest hafi verið 9. september 2009. Dómur HéraðsdómsReykjaness í málinu hafi fallið 14. júlí 2010 og hafi kyrrsetningin veriðstaðfest að hluta. Stefnandi hafi hvorki átt aðild að kyrrsetningargerðinniné að eftirfarandi kyrrsetningarmáli, sem stefnanda hefði þó verið heimiltað ganga inn í á grundvelli 40. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbanno.fl. Skömmu eftir aðsýslumaður hafi kyrrsett fjármuni á eignastýringarsafni Einars Þórs hjá stefndahafi stefnandi hafið málarekstur gegn stefnda til að fá greitt frá stefnda þaðsem stefnandi hafi talið vera sinn helming umræddra fjármuna. Stefndi hafitekið til varna í málinu, enda hafi umrætt fé aldrei verið skráð á nafn stefnandahjá stefnda og því hafi stefndi talið að stefnandi ætti ekki heimtingu á fénu,eins og stefnandi hafi krafist. Því sé ljóst að ágreiningur hafi veriðmilli aðila um eignarhald umræddra fjármuna. Héraðsdómur Reykjavíkur hafivísað málinu frá með úrskurði 3. febrúar 2010, en þeim úrskurði hafi veriðskotið til Hæstaréttar sem hafi með dómi uppkveðnum 2. mars 2010 snúið úrskurðinumvið og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Dómur hafifallið í málinu áður en dómur hafi verið uppkveðinn í staðfestingarmáli vegnakyrrsetningar, en með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 23. mars. 2010hafi stefndi verið dæmdur til að greiða stefnanda 49.179.500 krónur meðdráttarvöxtum frá 6. ágúst 2009 til greiðsludags. Stefndi hafi greittkröfuna 2. september 2010. Í mars 2011 aflaðistefnandi matsgerðar dómkvaddra matsmanna sem falið var að skoða og meta tilfjár ætlað tjón stefnanda vegna ólögmætrar kyrrsetningar sem stefndi fékk lagtá inneign stefnanda hjá stefnda með gerð sýslumannsins í Hafnarfirði 18. ágúst2009. Matsmennirnir, þeir Einar S. Hálfdánarson, hrl. og löggilturendurskoðandi og Birkir Leósson löggiltur endurskoðandi, skiluðu matsgerð sinnií júlí 2011. Töldu matsmenn að hið meinta fjárhagstjón yrði best áætlað meðskoðun og virðingu á eftirgreindum þáttum: 1. Missi hagnaðar á tímabilinu frá 18. ágúst 2009 til 2. september 2010vegna verðhækkunar aflamarks. Í þessu tilviki væri á því byggt að aflaheimildiryrðu endurseldar. 2. Nýtingu aflamarks með veiðum af útgerð Glaðs 13. Í þessu tilviki værimat á tjóni byggt á tapaðri framlegð útgerð Glaðs 13. 3. Tapi sem stafar af tilneyddri sölu Glaðs 13. 4. Miski og fjártjón svo sem spjöll á lánstrausti og viðskiptahagsmunum. Komust matsmennirnir að þeirri niðurstöðu að hagnaður stefnanda af því aðendurselja leigukvóta hefði, miðað við forsendur að baki útreikningummatsmanna, getað numið á bilinu 43.770.000-79.350.000 krónum. Miðuðu matsmenntjón stefnanda við mismun á kaupverði og endursöluverði leigukvóta og við meðaltalhæsta og lægsta verðs á leigukvóta í niðurstöðum sínum, eða endursöluverðið123.960.000 króna. Að áliti matsmanna telst tjón matsbeiðanda miðað viðforsendur matsbeiðanda og að teknu tilliti til alls kostnaðar, bæði útlagðskostnaðar og eigin kostnaðar, bæði við kaup og sölu leigukvótans nema60.000.000 króna. II Stefnandi byggirkröfur sínar á því að hún og Einar Þór Einarsson hafi gert út um árabilfiskiskip - Glað ÍS 121. Stefnandi hafi ætlaði að nýta sér uppsafnaðafjármuni til þess að leysa til sín aflaheimildir í þágu þess reksturs. Hafibankanum verið kunnugt um þetta. Útgerðin hafi haft takmarkaðar aflaheimildirog leigt heimildir á markaði. Stefnanda hafi staðið til boða verulegarheimildir á mjög góðu verði enda staðgreiðsla í boði. Stefnanda hafi veriðnauðsynlegt að losa féð til þess að fullnusta í kaupin. Stefnandi hafi fariðþess á leit við bankann að hann losaði kyrrsetningu á 50-60 milljónum krónagegn veðtryggingu svo unnt væri að efna kaup um aflaheimildir. Stefnandi hafifyrr leyst til sín leigukvóta í allmiklum mæli og framselt að því marki aðstefnandi hafi ekki sjálfur nýtt og haft af því góða þjénustu.Þetta hafi starfsmönnum stefnda verið kunnugt um enda hafi leigan farið framfyrir milligöngu bankans. Þrátt fyrir þessa vitneskju hafi stefndi neitaðmálaleitan stefnanda. Vitneskja starfsmanna bankans sé staðfest í framburðiþeirra fyrir dómi. Stefnandi kveðstsetja fram kröfur um skaðabætur á grundvelli ákvæða kyrrsetningarlaga nr. 31/1990 og reisa kröfurá því að kyrrsetning á eign hennar hafi verið ólögmæt og valdið stefnanda miklufjártjóni. Áður en kyrrsetning hafi verið ráðin og framkvæmd var stefnda um þaðkunnugt að stefnandi væri eigandi þeirra verðmæta að hluta er kyrrsetningbeindist að. Stefndi hafi neitað að leysa fjármuni undan kyrrsetningu þráttfyrir að boðin hafi verið fram veð. Krafa stefnanda sé umskaðabætur að fjárhæð 100.000.000 króna og sé reist á ákvæðum 42. gr., sbr. 40.gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. og meginreglu íslensksskaðabótaréttar. Krafan sé höfð uppi tilsjálfstæðs dóms og krafist skaðabóta fyrir fjártjóni sem hin ólögmætakyrrsetning hafi valdið stefnanda. 1) Bætur fyrir tjónvegna tapaðs ávinnings við leigu og sölu á aflaheimildum 60.000.000króna. 2) Bætur fyrir tjón íútgerð vegna tapaðra viðskiptahagsmuna og spjalla á lánstrausti 30.000.000króna 3) Miskabætur 10.000.000 króna Samtals 100.000.000króna Hvað lagarök varðarvísar stefnandi um réttarfar til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafan um dráttarvexti styðst við 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu. Krafa um málskostnað erreist á ákvæðum laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt er reist á lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988.Grundvöllur skaðabóta og aðild stefnanda er reist á ákvæðum 42. gr., sbr. 40.gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Enn fremur á meginreglum íslensksskaðabótaréttar. III Stefndi kveðst byggjasýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskortistefnanda, enda virðist af gögnum málsins að stefnandi sé ekki sá sem getikrafist umræddra hagsmuna. Ekki verði ráðið af gögnum málsins hver eigi þauréttindi sem krafist sé í málinu. Af lögum nr. 116/2006 um stjórn fiskveiðaleiði að aflaheimild verði aðeins framseld frá einu skipi yfir á annað skip.Fram sé tekið í málsatvikalýsingu í stefnu að stefnandi og Einar Þór Einarssonhafi um árabil gert út fiskiskipið Glað ÍS 121. Þákomi fram í greinargerð Einars Þórs í máli nr. E- 3425/2009 að stefndi og EinarÞór hafi gert skipið út og að þau hafi bæði gert ráðstafanir til leigu áaflaheimildum. Þá segi Einar Þór í aðilaskýrslu í sama máli að hann hafi rekiðbátinn sjálfur. Vísar stefndi til þess að ekki sé ljóst hvort stefnandi eðaEinar Þór hafi átt skipið eða hvort þau bæði hafi átt það og þá ekki hver hafiætlað að taka þátt í meintum viðskiptum með aflaheimildir og geti þar afleiðandi gert skaðabótakröfu vegna þess tjóns sem stefnandi fullyrði að hafihlotist af því að af umræddum viðskiptum hafi ekki orðið. Því eigi að sýknastefnda af kröfum stefnanda samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála. Stefndikveðst í öðru lagi byggja á því að stefnandi hafi þegar fengið dæmdar skaðabæturúr hendi stefnanda vegna greiðsludráttar stefnda, sbr. dóm í máli nr.E-12679/2009 og geti því ekki krafist frekari skaðabóta úr hendi stefnda enhenni hafi verið dæmdar. Hafi stefndi greitt kröfu stefnanda 2. september 2010með dráttarvöxtum frá 6. ágúst 2009 til greiðsludags, 9.075.313 krónur. Stefndibyggi auk þess á því að það hvíli á stefnanda að sýna fram á að hún eigiheimtingu að fá frekari skaðabætur en hún hafi fengið dæmdar með dómi í málinr. E-12679/2009. Stefnandi virðist byggja mál sitt um greiðslu skaðabótaannars vegar á grundvelli 42. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbanno.fl. en hins vegar á grundvelli sakarreglunnar (vegna tjóns utansamninga). Stefndi byggi sýknukröfu sína í þriðja lagi á því að stefnandi geti ekki byggt skaðabótakröfu sína á grundvelli42. gr. laga nr. 31/1990 þar sem sú lagagrein heimili aðeins skaðabótakröfurþegar kyrrsetning hafi fallið niður og auk þess að kyrrsetningin hafi falliðniður „vegna sýknu þeirrar kröfu, sem gerðinni var ætlað að tryggja,“ eins ogsegi í 1. mgr. 42. gr. laganna. Með dómi Héraðsdóms Reykjaness í máli nr.E-3425/2009 hafi verið hafnað að verða við viðurkenningarkröfu bankans í þvímáli en kyrrsetningargerð sýslumanns hafi að hluta til verið staðfest. EinarÞór hafi því hvorki verið sýknaður af kröfu bankans í því máli né að kyrrsetningargerðinhafi alfarið verið felld niður, en hvort tveggja sé áskilið samkvæmt 1. mgr.42. gr. laga nr. 31/1990. Stefndi byggi auk þess á því að kyrrsetningin hafiekki verið felld niður að hluta vegna þess að hún hafi verið ólögmæt. Til þesssé einnig að líta að í forsendum dóms í máli nr. 3425/2009 komi fram aðdómurinn telji sig ekki hafa annan kost en að hafna viðurkenningarkröfubankans í málinu á grundvelli réttarfarsástæðna. Hér verði einnig að horfatil þess að stefndi hafi áfrýjað niðurstöðu dóms í máli nr. E-3425/2009 tilHæstaréttar og krefjist stefndi þess meðal annars að hinum áfrýjaða dómiverði hrundið og kyrrsetningargerð sýslumanns verði staðfest. Auk alls þessa komi ekki fram í stefnu hvenær meintviðskipti stefnanda með aflaheimildir hafi átt að hafa fara fram eða henni hafiannars orðið ljóst að hún hafi orðið fyrir því tjóni, sem hún krefjist bótafyrir í þessu máli. Kyrrsetningin hafi hafist með kyrrsetningargerð sýslumannsinsí Hafnarfirði 18. ágúst 2009 og 2. september 2010 hafi stefndi greittstefnanda umrætt fé. Það blasi því við að hin meintu viðskipti meðaflaheimildir hafi þurft að eiga sér stað á því tímabili, þ.e. frá því kyrrsetninginhófst og þangað til stefnanda hafi verið greitt féð, svo stefnandi geti byggtrétt sinn gagnvart stefnda á 42. gr. laga nr. 31/1990. Málsatvikalýsing ístefnu sé óljós um þetta mikilvæga atriði. Af því sem fram sé komið að framanséu að mati stefnda ekki skilyrði til beitingar 42. gr. laga nr. 31/1990 ogþví eigi sú lagagrein ekki að koma til álita í málinu. Fallist dómurinn ekkiá það kveðst stefndi vísa til þeirra röksemda sem fram komi að framan og einnigtil rökstuðnings fyrir þrautavarakröfu sinni um verulega lækkun skaðabótakröfustefnanda og höfnun vaxtakrafna hennar, enda eigi sömu sjónarmið við varðandibeitingu sakarreglunnar og þeirrar skaðabótareglu sem fram komi í 42. gr.laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Stefndikveðst í fjórða lagi byggja sýknukröfu sína á því að stefnandi hafi ekki sannaðeða gert líklegt að þau viðskipti með aflaheimildir, sem lýst sé í stefnu,hafi komist á eða að stefnandi hafi á annað borð ætlað að taka þátt íviðskiptum með aflaheimildir sem stefndi hafi á einhvern hátt komið í vegfyrir. Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem sanni að viðskipti stefnandameð aflaheimildir hafi átt að eiga sér stað. Í þokkabót sé veigamikið ósamræmií málatilbúnaði stefnanda og vikið hafi verið að. Stefndi byggi auk þess áþví að ákvæði laga nr. 106/2006 um stjórn fiskveiða komi í veg fyrir að þauviðskipti með aflaheimildir, sem stefnandi haldi fram að hafi átt að eiga sérstað, hafi geta átt sér stað. Um það sé vísað til ákvæða laganna sem takmarkiframsal aflaheimilda. Því hafi stefnandi aldrei geta fullnustaðmeint kaup hennar á aflaheimildum. Stefndi byggi einnig á því að þar semstefnandi hafi ekki óskað eftir því skriflega við stefnda að fá fjármuni afeignastýringarsafni Einars Þórs afhenta, heldur aðeins í samtölum viðstarfsmenn stefnda, verði stefnandi að bera hallann af sönnun um það hversefnis ósk hennar hafi verið. Stefndi veki athygli á því að þó stefnandi fullyrðií stefnu að hún hafi komist að samkomulagi um kaup eða leigu á aflaheimildum,sem hún hafi svo ekki getað greitt fyrir, virðist gagnaðili hennar í þeimviðskiptum ekki hafa beitt hana neinum vanefndaúrræðum, sem megi heitaundarlegt miðað við fjárhæð þeirra viðskipta sem stefnandi segi að hafikomist á. Þákveðst stefndi í fimmta lagi byggja sýknukröfu sína á því að hvorki séólögmætri né saknæmri háttsemi fyrir að fara hjá stefnda, þ.e. ekki hafi veriðsýnt fram á að starfsmenn stefnda hafi valdið tjóni stefnanda af ásetningi eðagáleysi. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að svo hafi verið, en þásönnunarbyrði hafi hún einfaldlega ekki axlað. Þegarstefndi hafi óskað eftir því við sýslumann 18. ágúst 2009 að hann kyrrsetti fétil tryggingar greiðslu skuldabréfs númer 7015 hafi skuld samkvæmtskuldabréfinu, umreiknað í íslenskar krónur, verið 109.798.450 krónur. Stefnditelji ljóst af lýsingu málsatvika að framan að þegar stefndi hafi óskað eftirkyrrsetningunni hafi stefndi réttmætan grun um að stefnandi og Einar Þór væruað skjóta undan eignum Einars Þórs, að því er virðist í þeim eina tilgangi aðfullnusta skuldabréfs númer 7015 yrði örðugri fyrir stefnda. Því hafi honumverið heimilt, og í raun nauðugur einn sá kostur, að vernda þá hagsmuni sínameð kyrrsetningunni. Þessu til stuðnings vísi stefndi til ákvörðunar sýslumannsum að fallast á umbeðna kyrrsetningu og til forsendna dóms í máli númerE-3425/2009, en af dóminum megi ráða að hann fallist á fullyrðingar bankansum að möguleikar hans á að fullnusta umrædda kröfu hafi takmarkast verulegaef kyrrsetningarinnar nyti ekki við. Hérverði einnig að horfa til þess að stefnandi og stefndi hafi átt íréttarágreiningi um það hvort stefnandi ætti heimtingu á helmingi þess fjár semhafi verið á eignastýringarsafni Einars Þórs hjá stefnda. Stefndi hafi aldreiverið grandsamur um það að stefnandi hafi átt þá fjármuni sem voru á eignastýringarsafninu.Þeim réttarágreiningi hafi lokið með greiðslu stefnda til stefnanda 2.september 2010. Réttarágreiningur aðila hafi bæði verið umfangsmikill ogflókinn, en meðferð hvors máls fyrir dómstólum sé lýst að framan. Stefndi byggi áþví að það hafi ekkert bent til þess að stefnandi ætti skýlausan rétt tilhelmings fjárins sem hafi verið á eignstýringarsafni Einar Þórs hjá stefnda númer470500 og því sé ekki hægt að segja að niðurstaða réttarágreinings aðila umþetta atriði hafi verið fyrirsjáanleg. Um þetta atriði hafi verið ágreiningurog hann hafi verið leystur fyrir dómstólum. Stefndi byggi jafnframt á því aðþær tryggingar sem stefnandi segist hafa boðið stefnda í stað fjárins, hafiekki verið fullnægjandi, hvorki að eðli né fjárhæð. Stefndi hafi því verið ífullum rétti að hafna málaleitunum stefnanda um að afhenda henni féð meðanleyst væri úr ágreiningi aðila fyrir dómstólum. Stefndi kveðst jafnframt byggja á því að umrædd kyrrsetningsýslumanns á fjármunum á eignastýringarsafni Einars Þórs hafi verið lögmæt,a.m.k. hafi Héraðsdómur Reykjaness í máli nr. E-3425/2009 ekki felltkyrrsetningargerðina að hluta til úr gildi vegna þess að hún hafi veriðólögmæt. Auk þessa hafi Einar Þór áfrýjað og stefndi gagnáfrýjað niðurstöðuhéraðsdóms í málinu til Hæstaréttar og því sé ekki hægt að fullyrða aðkyrrsetning hafi verið ólögmæt. Stefndi byggi jafnframt á því að hann hafi gættmeðalhófs við kyrrsetninguna, enda hafi aðgerðir stefnda til að verndahagsmuni sína ekki gengið lengra en efni hafi staðið til. Sé vísað til þess aðskuldin hafi á þessum tíma verið 109.798.450 krónur og þeirrar yfirlýsingar semEinar Þór hafi gefið starfsmanni stefnda um að hann ætlaði sér ekki að greiðaskuldina að fullu og þeirra aðgerða sem Einar Þór og stefnandi hafi gripið tilgegn stefnda og lýst hafi verið. Stefndi telji með hliðsjón af öllu framansögðuekkert komið fram sem gefi til kynna að hann hafi valdið stefnanda tjóni meðsaknæmri eða ólögmætri háttsemi. Þvert á móti telji stefndi að háttsemistefnanda og Einars Þórs hafi miðað að því að valda stefnda tjóni. Því beriþegar og af þeim sökum að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Stefndikveðst í sjötta lagi byggja sýknukröfu sína á því að orsakatengsl séu ekki ámilli meints tjóns stefnanda og þeirra athafna/athafnaleysis starfsmannastefnda, sem stefnandi telji að hafi valdið sér tjóni. Stefnandi telji meinttjón sitt nema 100.000.000 króna og að stefndi hafi valdið því tjóni meðólögmætri kyrrsetningu og/eða eftirfarandi höfnun starfsmanna stefnda að greiðastefnanda fé sem hafi verið á eignastýringarsafni Einars Þórs númer 470500hjá stefnda. Stefndi telji að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að meint tjónhans megi rekja til athafna/athafnaleysis starfsmanna stefnda, enda sé mjögólíklegt að kyrrsetning á 49.179.500 krónum hafi verið það íþyngjandi að húnhafi valdið stefnanda tjóni sem nemi ríflega tvöfaldri þeirri upphæð. Stefndibyggi a.m.k. á því að ekki séu orsakatengsl milli athafna/athafnaleysisstarfsmanna stefnda og alls tjóns stefnanda. Varðandi það vísi stefndi meðalannars til þess að í greinargerð Einars Þórs í mál nr. E-3425/2009, komi framað stefnandi og Einar Þór hafi gert ráðstafanir til að leigja aflaheimildir aðfjárhæð 60.000.000 króna. Þessi sama fjárhæð komi fram í skýrslutöku yfirEinari Þór í málinu. Fjárhæð þeirra viðskipta, sem vísað sé til í stefnu, komiekki fram þar, en stefndi leyfi sér varðandi þetta að álykta að fyrrgreindfjárhæð úr máli nr. E-3425/2009 sé fjárhæð þeirra viðskipta sem lýst sé ístefnu. Samt sem áður byggi stefnandi málatilbúnað sinn á því að hann hafiorðið af umræddum viðskiptum þar sem hann hafi ekki fengið greitt fé frástefnda sem hafi numið 49.179.500 krónum, sem hafi verið stefnufjárhæðstefnanda í máli nr. 12679/2009. Stefndi byggi á að hann geti ekki verið gerðurábyrgur fyrir tjóni stefnanda þegar ljóst sé að stefnandi hafi ekki getað fullnustað kaupin nema að hluta með þeim fjármunum sem hanntelji stefnda halda með óréttmætum hætti.Þá byggi krafa stefnanda á tjóni vegna tapaðs ávinnings af sölu og leiguá aflaheimildum, spjalla á lánstrausti og viðskiptahagsmunum. Stefndi ítrekiáður framkomin sjónarmið sín og vísar til þess að tjón stefnanda sé afleitttjón, þ.e. tjón sem leiði af frumverknaðinum, sem stefndi eigi ekki að beraábyrgð á. Ísjöunda lagi kveðst stefndi byggja sýknukröfu sína á því að meint tjónstefnanda sé ekki sennileg afleiðing af háttsemi stefnda. Í máli þessu liggifyrir að stefndi hafi krafist kyrrsetningar á eignastýringarsafni eiginmannsstefnanda til að tryggja augljósa og lögvarða hagsmuni stefnda, sem hafi veriðógnað af aðgerðum stefnanda og eiginmanns hennar. Að mati stefnda séskaðabótakrafa stefnanda fjarstæðukennd og meint tjón hennar ekki í neinusamræmi við háttsemi stefnda. Það sé ósannað að stefndi hafi vitað eða séðfyrir að kyrrsetningargerðin kynni að valda stefnanda tjóni og hvað þá tjóniaf þeirri stærðargráðu sem stefnandi fullyrði um tjón sitt, þ.e. ríflegra tvöfaldriþeirri fjárhæð sem stefnandi telji stefnda hafa fengið kyrrsetta með ólögmætumhætti. Stefndi telji raunar að saga stefnanda um þessi umræddu viðskipti séfjarstæðukennd, þ.e. að hún hefði geta tekist á hendur viðskipti sem hefðugefið af sér ávöxtum sem nemi 60.000.000 króna, en miðað við að hún hefðifjárfest fyrir þá fjármuni sem hún telji stefnda hafa fengið kyrrsetta meðólögmætum hætti (49.179.500 kr.), þá sé um ríflega 100% ávöxtun að ræða fyrir þessi tilteknu viðskipti.Stefndi telji að öllu framansögðu að skilyrðinu um sennilega afleiðingu sé ekkifullnægt og því eigi að sýkna stefnda af kröfu stefnanda. Aðalkröfusína um sýknu byggi stefndi í áttunda lagi á almennum meginreglumskaðabótaréttarins um sönnun tjóns. Stefnandi beri alfarið sönnunarbyrði fyrirþví að skilyrði skaðabótaábyrgðar séu fyrir hendi og jafnframt fyrir fjárhæðhins meinta tjóns. Stefndi byggi á því að stefnandi hafi ekki sannað eða gertlíklegt að hún hafi orðið tjóni. Stefndi telji að stefnandi hafi ekki lagt framnein sönnunargögn sem sanni fjárhæð hins meinta fjártjóns hennar eða gerilíklegt að hún hafi orðið fyrir tjóni vegna hinnar meintu saknæmu háttsemistefnda. Að mati stefnda standi öll rök til þess að slík gögn eigi að liggjafyrir, hafi á annað borð verið um raunveruleg viðskipti að ræða, enda umviðskipti að ræða sem nemi 60.000.000 króna, sé tekið mið af fjárhæð í greinargerðEinars Þórs og aðilaskýrslu hans í máli nr. E-3425/2009. Stefndi kveðst byggjaá því að þar sem stefnanda hafi ekki tekist að sanna tjón sitt eða geralíklegt að hún hafi orðið fyrir tjóni af völdum stefnda, beri að sýkna stefnda. Stefnandikrefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 100.000.000 króna meðdráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Stefndi kveðst mótmælaþeirri kröfugerð stefnanda alfarið, þ.e. að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni,eða að hún hafi gert líklegt að hún hafi orðið fyrir tjóni, og einnig fjárhæðkröfunnar. Í þessu sambandi bendi stefndi á þá einkennilegu staðreynd sem framkomi í greinargerð Einars Þórs í staðfestingarmáli vegna kyrrsetningar. Þarsé ætluðum kaupum stefnanda og Einars Þórs á aflaheimildum lýst að fjárhæð60.000.000 króna og sagt að athafnir stefnda hafi leitt til þess að Einar Þórhafi orðið fyrir „verulegu fjártjóni, miska og verulegum spjöllum álánstrausti og viðskiptahagsmunum,“ sem séu sömu atriði og krafist sé bótavegna í stefnu í þessu máli. Í því máli hafi verið krafist bóta að fjárhæð30.000.000 króna. Aftur á móti sé í þessu máli krafist skaðabóta sem nemirúmlegra þrefaldri þeirri fjárhæð eða 100.000.000 króna. Þessi munur á milliþessara tveggja skaðabótakrafna sé algjörlega óútskýrður af hálfu stefnandaog geri málatilbúnað stefnanda verulega ótrúverðugan að mati stefnda. Þessmegi geta að skaðabótakröfu Einars Þórs hafi verið vísað frá með dómi í málinr. E-3425/2009. Skiptamegi kröfu stefnanda í þrjá liði. Undir fyrsta kröfulið í stefnu krefjiststefnandi 60.000.000 króna vegna „tapaðs ávinnings við leigu og sölu áaflaheimildum.“ Stefndi kveðst hafna þessum kröfulið. Þá fái stefndi ekki séðhvernig stefnandi hafi tapað ávinningi og orðið fyrir tjóni af því að leigjaog selja aflaheimildir þegar fyrir hafi legið samkvæmt stefnu málsins að stefnandihafi ætlað að leysa til sín aflaheimildir í þágu reksturs skipsins Glaðs ÍS 121. Einnig byggi stefndi á því að hann getiekki verið gerður ábyrgur fyrir tjóni sem stefnandi haldi fram að hafi orðið árekstri þeirra, þar sem svo virðist af aðilaskýrslu yfir Einari Þór í máli nr.E-3425/2009, að skipið Glaður ÍS 121 hafi verið rekið án varanlega aflaheimildaog því hafi rekstur skipsins verið háður því að stefnandi hafi getað á hverjumtíma keypt aflaheimildir vegna skipsins. Hér hafi stefnandi tekið áhættu írekstri skipsins, sem hún verði sjálf að bera. Með hliðsjón af framansögðutelji stefndi því að sýkna beri stefnda af þessum kröfulið stefnanda. Íöðrum kröfulið sé krafist 30.000.000 króna fyrir tjón í útgerð vegna „tapaðraviðskiptahagsmuna og spjalla á lánstrausti.“ Stefndi hafni þessum kröfulið.Stefndi telji stefnanda ekki hafa fært neinar sönnur fyrir þessum kröfulið oghann sé með öllu órökstuddur og ósannaður. Stefndi mótmæli einnig fjárhæðþessa kröfuliðs. Þá sé aðkoma stefnanda að þessum kröfulið einnig óljós, endaekki ljóst hvort um hennar eigin hagsmuni sé að ræða eða hagsmuni í eiguannarra aðila. Af framangreindu leiði að stefndi eigi að vera sýknaður afþessum kröfulið. Í þriðja kröfulið krefjist stefnandi 10.000.000 króna í miskabætur.Þessum kröfulið hafni stefndi, enda afar óljóst á hvaða grundvelli þessikröfuliður sé byggður. Stefndi hafi ekki vísað til viðeigandi lagareglu semkveði á um heimild dómstóla til að dæma henni bætur fyrir ófjárhagslegt tjónog, jafnvel þó svo væri, telji stefndi ekkert hafa komið fram í málatilbúnaðistefnanda sem sanni eða geri líklegt að hún hafi orðið fyrir ófjárhagslegutjóni. Þá skarist þessi kröfuliður við annan kröfulið, en stefnandi rökstyðjiekki í stefnu hver sé munur þessara tveggja kröfuliða. Þá mótmæli stefndieinnig fjárhæð kröfunnar, enda hafi það ekki tíðkast í íslenskri dómaframkvæmdað dæma svo háar miskabætur. Stefndi telji því að sýkna eigi af þessumkröfulið. Stefndi vilji taka skýrt fram að hann telji að stefnandi hafi ekkieinungis mistekist að sanna tjón sitt, heldur einnig að sýna fram á að líkindistandi til þess að hún hafi orðið fyrir nokkru tjóni. Stefndi telji því að ekkisé nein ástæða til að dæma stefnanda skaðabætur eftir álitum úr hendi stefnda,annaðhvort á grundvelli lokamálsliðar 1. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 eðaannarra réttarheimilda. Þákveðst stefndi í níunda lagi byggja á því að háttsemi stefnanda sjálfs eigi aðleiða til þess að tildæmdar skaðabætur verði felldar niður. Það hafi því veriðaðgerðir stefnanda og Einars Þórs, sem lýst sé að framan, sem hafi leitt tilbeiðni stefnda um kyrrsetningu á fjármunum á eignastýringarsafni EinarsÞórs. Þessu til stuðnings kveðst stefndi vísa til ákvörðunar sýslumanns um aðfallast á umbeðna kyrrsetningu og til forsendna dóms í máli nr. E-3425/2009. Ídóminum hafi verið fallist á að helmingur af eignastýringarsafni Einars Þórsyrði kyrrsettur, en af dóminum megi ráða að hann fallist á fullyrðingar bankansum að möguleikar hans á að fullnusta umræddri kröfu takmörkuðust verulega efkyrrsetningarinnar nyti ekki við. Stefndikveðst byggja sýknukröfu sína í tíunda lagi á því að stefnandi hafi ekki gertneinar ráðstafanir til að takmarka tjón sitt, s.s. með því að fjármagna meintkaup á aflaheimildum með öðrum hætti eftir að starfsmenn stefnda hafi hafnaðþví að greiða henni fé af eignastýringarsafni Einars Þórs. Auk þessa virðiststefnandi engar ráðstafanir hafa gert til kaupa á aflaheimildum eftir aðstefndi hafi greitt henni 49.179.500 krónur, ásamt dráttarvöxtum 2. september2010 í samræmi við dóm í máli nr. E-12679/2009, en þá þegar hafi stefnandigetað hafist handa við fjárfestingar í aflaheimildum og þannig reynt aðhagnast á slíkum viðskiptum eins og lýst sé í stefnu. Með því móti hafi stefnandigetað takmarkað tjón sitt af þeim viðskiptum sem stefnandi segist hafa getaðtekið þátt í, en stefndi hafi meinað henni að gera. Þar sem stefnandi hafiekki gripið til viðeigandi ráðstafana til að takmarka tjón sitt, telji stefndiað sýkna eigi hann af kröfum stefnanda. Stefndikveðst telja að framangreindar röksemdir, hver og ein og allar saman, eigi aðleiða til þess að stefndi verði alfarið sýknaður af kröfum stefnanda. Fallistdómurinn ekki á ofangreind rök fyrir aðalkröfu stefnda um að sýkna stefndaalfarið af kröfum stefnanda, krefst stefndi þess til vara að kröfurstefnanda verði lækkaðar verulega og að kröfu stefnanda um vexti verði alfariðhafnað. Einsog fram hafi komið hafi stefndi þegar greitt stefnanda dráttarvexti að fjárhæð9.075.313 krónur vegna dóms nr. E-12679/2009. Verði ekki fallist á að sýknastefnda alfarið af kröfu stefnanda, krefjist stefndi þess í fyrsta lagi að sú fjárhæð, sem hann hafi þegargreitt stefnda, komi til frádráttar tildæmdum skaðabótum, enda byggi stefndi áþví að stefnandi hafi ekki rökstutt kröfur sínar til skaðabóta í þessu málimeð öðrum hætti en í hinu fyrra máli. Í öðru lagi kveðst stefndi byggja á þvíað þær röksemdir, sem líst hafi verið eigi að leiða til þess að skaðabæturverði lækkaðar verulega. Varðandi sönnun tjóns, þá taki stefndi fram að hannmótmæli því að stefnandi hafi sannað eða gert á annan hátt líklegt að hún hafiorðið fyrir tjóni vegna þeirra atvika sem komi fram í stefnu. Því séu engin rökfyrir því að beita lokamálslið 1. mgr. 42. gr. laga nr. 31/1990 í þessu máliog dæma bætur að álitum. Stefndi byggi einnig á því að lækka eigi bótafjárhæðinaeða fella hana alfarið niður á grundvelli 1. mgr. 24. gr. skaðabótalaga nr.50/1993. Verðifallist á kröfu stefnanda að einhverju eða öllu leyti kveðst stefndi krefjastþess að vaxtakröfum stefnanda, þ.e. kröfu stefnanda um vexti af skaðabótakröfumog dráttarvexti, verði alfarið hafnað. Í stefnu sé þess krafist að stefndiverði dæmdur til að greiða stefnanda vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu frá 18. ágúst 2009 til 14. júní 2010, en dráttarvaxtafrá þeim degi til greiðsludags. Stefndi fær ekki séð af málsatvikalýsingu ístefnu eða af þeim gögnum sem stefnandi hafi lagt fram hvers vegna krafist sé vaxtafrá 18. ágúst 2009 eða hvers vegna 14. júní 2010 sé upphafsdagur dráttarvaxta.Stefndi telji þó að stefnandi geti ekki sótt dráttarvaxtakröfu sinni stoð í3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, þar sem stefndi hafi fyrst verið krafinn umgreiðslu skaðabótakröfunnar við höfðun málsins 12. október 2010. Vegna þessatelji stefndi að hafna eigi vaxtakröfum stefnanda, en a.m.k. eigi ekki að dæmastefnda til að greiða stefnanda dráttarvexti frá fyrra tímamarki en 12. nóvember2010, þ.e. einum mánuði eftir að stefndi var sannanlega krafin um greiðslukröfunnar, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Hvaðlagarök varðar vísar stefndi til almennra meginreglna skaðabótaréttarinsmeðal annars um sönnun tjóns og sakarregluna. Um skilyrði fyrir kyrrsetningunnivísar stefndi til laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Einnig ervísað til laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða. Um kröfu vegna vaxta ogdráttarvaxta vísar stefndi til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu,einkum VI. kafla laganna. Um sönnun hins meinta tjóns stefnanda vísar stefndieinnig til 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Einnig er vísað tilskaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 1. mgr. 24. gr. laganna. Varðandi kröfustefnda um málskostnað vísar stefndi m.a. til ákvæða einkamálalaganna, einkumog sér í lagi 129. gr. og 130. gr. þeirra. Um kröfu stefnda um virðisaukaskattaf málflutningsþóknun vísast til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.Stefndi er ekki virðisaukaskattskyldur og ber honum því nauðsyn til að fá dómfyrir skatti þessum úr hendi stefnanda. IV Viðaðalmeðferð málsins gáfu skýrslur vitnin Einar Þór Einarsson og Kári Kort, svoog Einar S. Hálfdánarson og Birkir Leósson löggiltir endurskoðendur ogdómkvaddir matsmenn, sem staðfestu matsgerð sína fyrir dómi. Ágreiningurmálsaðila snýst um það hvort stefnandi hafi orðið fyrir fjártjóni viðkyrrsetningu á eignastýringarsafni nr. B 470500 í vörslum stefnda (áður NýjaKaupþing banka hf.), sem kyrrsett var 18. ágúst 2009 að kröfu stefnda tiltryggingar fullnustu á kröfu stefnda á Einar Þór Einarsson samkvæmt skuldabréfi327-35-7015. Telur stefnandi sig hafa orðið fyrir tjóni af aðgerðum stefnda meðkyrrsetningu á eignarstýringarsafninu og krefst bóta fyrir miska og fjártjónsamtals að fjárhæð 100.000.000 króna, auk vaxta. Kröfuna, sem reist er á 42.,sbr. 40. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl., sundurliðarstefnandi þannig: Bætur fyrir tjón vegna tapaðs ávinnings við leigu og sölu áaflaheimildum, 60.000.000 króna; bætur fyrir tjón í útgerð vegna tapaðraviðskiptahagsmuna og spjalla á lánstrausti, 30.000.000 króna og miskabætur,10.000.000 króna. Fyrirliggur að eignasafnið númer 470500 var í vörslum stefnda á nafni eiginmannsstefnanda, Einars Þórs Einarssonar. Var það á grundvelli sérstaks samningsmilli Einars Þórs Einarssonar og KB banka hf. umeignastýringuna frá 4. júní 2004. Samkvæmt 10. gr. samningsins skal tilkynnabankanum þegar í stað ef annar aðili hefur öðlast rétt til eignasafnsins. Þásegir í 11. gr. samningsins að viðskiptavinur geti sagt samningnum upp hvenærsem honum henti. Uppsögn skuli gera skriflega, með símbréfi eða með öðrumsannanlegum hætti. Með bréfidagsettu 20. júlí 2009 óskuðu stefnandi og Einar Þór Einarsson eftir því aðstefnandi yrði skráður eigandi að eignasafninu með Einari Þór, enda væri safniðhjúskapareign þeirra. Stefndi móttók beiðnina samdægurs en sinnti henni ekki.Með bréfi til stefnda, dagsettu 31. júlí 2009, sögðu stefnandi og Einar ÞórEinarsson upp samningi við stefnda um eignastýringuna. Bréfið var móttekið íbankanum 6. ágúst 2009. Krafastefnda um sýknu af kröfum stefnanda er meðal annars byggð á aðildarskorti.Vísar stefndi til þess að gögn málsins bendi ekki til að stefnandi geti krafistþeirra hagsmuna sem krafist sé í málinu. Því beri að sýkna stefnda samkvæmt 2.mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Fram er komið að krafastefnanda er reist á ákvæðum 42. gr., sbr. 40. gr. laga nr. 31/1990 umkyrrsetningu, lögbann o.fl. og á meginreglum skaðabótaréttarins. Af hálfustefnanda er byggt á því að stefnandi hafi verið eigandi að hálfu eignasafninr. B 470500 sem hafi verið kyrrsett með ólögmætum hætti og valdið stefnandabótaskyldu tjóni. Stefnda hafi verið kunnugt um það að stefnandi væri eigandiþeirra verðmæta sem kyrrsetningin hafi beinst að og þá hafi stefndi neitað aðleysa fjármuni undan kyrrsetningu þrátt fyrir framboðin veð. Með vísan til þessað krafa stefnanda er öðrum þræði reist á 42. gr., sbr. 40. gr. laga nr.31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. og því að stefnda var eða mátti verakunnugt um það 18. ágúst 2009 að eignasafnið sem stefndi fékk kyrrsett til aðtryggja fullnustu á kröfu stefnda á hendur Einari Þór Einarssyni, var að hlutatil í eigu stefnanda og vörslur stefnda á safninu voru samkvæmt samningi semhafði þá þegar verið sagt upp af stefnanda og Einari Þór Einarssyni, verðurekki fallist á sjónarmið stefnda og kröfu um sýknu á grundvelli aðildarskorts,sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Skaðabótakrafastefnanda á hendur stefnda er meðal annars byggð á því að stefnandi hafi orðiðfyrir tjóni að fjárhæð 60.000.000 króna vegna tapaðs ávinnings við leigu ogsölu á aflaheimildum. Í bréfi lögmanns stefnanda til dómkvaddra matsmanna,dagsettu 24. maí 2011, segir að stefnandi og Einar Þór hafi um árabil stundaðútgerð og hafi reksturinn verið á hendi eiginmanns stefnanda. Þau hafi gert útbátinn Birtu ÍS 551 en selt bátinn 29. ágúst 2008. Sama dag hafi þau keyptHólmanes SU 1 sem hafi verið selt í mars 2009. Ífebrúar 2009 hafi þau keypt fiskiskipið Glað ÍS 221sem þau hafi gert út sjálf. Í júlí 2009 hafi báturinn verið seldur tilfélagsins Hlið útgerð ehf. sem stefnandi og Einar Þór hafi stofnað til aðstunda fiskveiðar frá og með fiskveiðiárinu 1. september 2009. Hafi stefnandiætlað að nýta sér verðmæti úr eignasafninu til öflunar veiðiheimilda, þ.e. tilað kaupa leigukvóta til nota fyrir eigin útgerð og til áframsölu. Þá vísarstefnandi til þess að boðist hafi aflaheimildir í ágúst 2009 fyrirfiskveiðiárið 2009-2010. Um hafi verið að ræða 300 tonn í þorski, 270 tonn íýsu og 30 tonn í skötusel og hafi staðgreiðsluboð verið mjög hagfellt,62.400.000 krónur. Á því er byggt að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegnaþess að hinir kyrrsettu fjármunir hafi ekki verið stefnanda til reiðu frá 18.ágúst 2009 til 2. september 2010. Stefndi hafnar öllum sjónarmiðum stefnanda íþessa veru og fullyrðir að stefnandi hafi ekki sannað eða gert sennilegt aðviðskipti með aflaheimildir hafi komist á eða að stefnandi hafi á annað borðætlað að taka þátt í viðskiptum með aflaheimildir sem stefndi hafi á einhvernhátt komið í veg fyrir. Hafi stefndi ekki lagt fram nein gögn sem sanni að slíkviðskipti hafi átt að eiga sér stað. Íniðurstöðum dómkvaddra matsmanna kemur fram, hvað þennan hluta af ætluðu tjónistefnanda varðar, að matsmenn byggja niðurstöðu sína á framlögðu tilboði, semþeir meta „ákaflega hagstætt” fyrir stefnanda. Bera matsmenn saman verð áleigukvóta per kíló samkvæmt skráðum og birtumverðtölum frá Fiskistofu samkvæmt meðalverði 16. september 2009, 16. febrúar og16. júní 2010. Komast matsmenn að þeirri niðurstöðu með útreikningum sínum aðhagnaður stefnanda af því að endurselja leigukvótann hefði, miðað við gefnarforsendur, numið 43.770.000 til 79.350.000 króna. Í niðurstöðukaflamatsgerðarinnar segir orðrétt: „Samkvæmt framansögðu miða matsmenn tjónmatsbeiðanda við mismun á kaupverði og endursöluverði leigukvóta. Matsmenn miðameðaltal hæsta og lægsta verðs á leigukvóta í niðurstöðum sínum, eðaendursöluverðið kr. 123.960.000. Tjón matsbeiðanda telst þannig miðað viðforsendur matsbeiðanda og að teknu tilliti til alls kostnaðar, bæði útlagðskostnaðar og eigin kostnaðar bæði við kaup og sölu leigukvótans nema kr.60.000.000. Hefði matsbeiðanda hins vegar ekki staðið til boða að kaupaleigukvóta á því mjög hagfellda verði sem tilgreint er í matsbeiðni heldurþurft að kaupa hann á almennu markaðsverði næmi tjón hans talsvert lægrifjárhæð.“ Meðalmálsgagna er „söluyfirlit“ fasteignasölunnar Neseignir, sem er prentað út ogstaðfest af Kára Kort sölustjóra 8. september 2009. Í yfirliti þessu kemur framað um sé að ræða „leigu kvóta fyrir fiskveiðiárið 2009-2010 eftirfarandi tegundirog magn staðgreiðslu er krafist og miðað er við að neðangreint magn sé tekið íeinu lagi. 300 tonn af þorski selst á 150 kr kg 270tonn ýsa 50 kr. kg ásamt 30 tonn skötuselur á 130 krkg kvóti fyrir samtals kr. 62.400.000 kr.“Fram er tekið á yfirlitinu að söluumboð gildi til 14. ágúst 2009 og að„eign“ hafi verið skoðuð 3. ágúst 2009. Vitnið KáriKort, lögfræðingur og sölustjóri Neseigna, kom fyrir dóminn og staðfestiundirritun sína á framlagt yfirlit fasteignasölunnar um kvóta. Vitnið staðfestiað kvótinn hefði verið til sölu á því verði sem tilgreint væri á yfirlitinu.Vitnið greindi frá því að fasteignasalan Neseignir hefði gert talsvert að þvíað selja kvóta og hefði verið beðin um að selja greindan leigukvóta samkvæmtyfirlitinu á þessum tíma. Þetta atvikist þannig að fasteignasalan fengi yfirlityfir kvóta og verð og fengi það hlutverk að finna kaupanda sem legði innpeninga á fjárvörslureikning fasteignasölunnar. Þá væru viðskiptin komin á. Umþann leigukvóta sem tilgreindur væri á yfirlitinu greindi vitnið svo frá aðfasteignasalan hefði fengið mjög skamman tíma til að selja kvótann. Vitniðgreindi einnig frá því að það hefði átt samskipti við Einar Þór Einarsson semhefði haft samband við fasteignasöluna og spurst fyrir um kvóta til sölu ogviljað kaupa kvóta á bát sem hann væri með. Aðspurður um það til hvers skjaliðværi svaraði vitnið því að skjalið væri útbúið til að sýna fram á að kvótinnværi til sölu. Nafn seljanda kæmi ekki fram og neitaði vitnið að upplýsa um þaðhver hefði verið að selja þennan kvóta. Það taldi vitnið vera trúnað milli þesssem hefði átt kvótann og vitnisins. Vitnið kvað ekki hafa orðið af sölunnifyrir milligöngu fasteignasölunnar. Greindi vitnið frá því að kvótinn hefðiverið boðinn 3. ágúst 2009 og hefði umboð til sölunnar fallið niður 14. ágústsama ár. Þá kom fram hjá vitninu að kvótinn hafi verið til sölu á fleiri eneinum stað á sama tíma. Vitnið kvaðst ekki hafa selt kvótann, en það hefðiannar söluaðili gert. Ákvörðun um uppgefið verð kvótans væri seljandans. Vitniðsagði mikið framboð hafa verið á kvóta á þessum tíma sem skýrði væntanlega hiðlága verð sem hefði verið boðið á þessum kvóta. Samkvæmtlögum nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða er óheimilt að stunda veiðar íatvinnuskyni við Íslands nema að hafa fengið til þess almennt veiðileyfi.Samkvæmt 4. gr. laganna eru veiðileyfi tvenns konar, þ.e. veiðileyfi meðaflamarki og veiðileyfi með krókaaflamarki. Getur skip aðeins haft eina gerðveiðileyfis á sama fiskveiðiári. Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. er veiðiheimildum áþeim tegundum, sem heildarafli er takmarkaður af, úthlutað til einstakra skipaog skal hverju skipti úthlutað tiltekinni hlutdeild af leyfðum heildaraflategundarinnar sem nefnist aflahlutdeild skips og helst óbreytt milli ára. Þásegir í 3. mgr. 8. gr. að aflamark veiðiskips á hverju fiskveiðiári,veiðitímabili eða vertíð, ráðist af leyfðum heildarafla í viðkomandi tegund oghlutdeild skipsins í þeim heildarafla samkvæmt 2. mgr., að frádregnu hlutfalliaf magni hverrar tegundar sem skal vera allt að 5,3% eins og rakið er nánar í8. gr. laganna. Samkvæmt reglugerð nr. 676/2009 um veiðar í atvinnuskynifiskveiðiárið 2009/2010 var heimilt að flytja aflamark á milli fiskiskipa endaleiði flutningurinn ekki til þess að veiðiheimildir skipsins verði bersýnilegaumfram veiðigetu þess. Eru reglur um slíkan flutning að finna í 9. og 10. gr.nefndrar reglugerðar nr. 676/2009. Þrátt fyrirað stefnandi kunni að hafa haft fiskiskip til ráðstöfunar til að láta færa áleigukvóta til endursölu er það mat dómsins að stefnandi hafi ekki sýnt fram áþað með haldbærum rökum að leigukvóti sá sem Neseignir hafði til sölu í ágúst2009 hafi verið falur á þeim tíma sem leitað var eftir því. Fyrir liggursamkvæmt framburði Kára Kort að eiginmaður stefnanda, Einar Þór Einarsson, hafileitað til fasteignasölunnar og spurst fyrir um kvóta til sölu. Þrátt fyrir þaðliggur ekkert óyggjandi fyrir um það hvaða dag það var nákvæmlega og hvortumræddur kvóti var þá enn til sölu og óseldur. Vitnið Kári Kort greindi eins ogfram er komið frá því að fasteignasalan hefði fengið mjög skamman tíma til aðselja umræddan kvóta. Þá liggur einnig fyrir að sami kvóti var til sölu á öðrumstöðum á sama tíma. Að mati dómsins hefur stefnandi ekki fært viðhlítandisönnur á það að stefnandi hafi ætlað að kaupa leigukvótann eða haft möguleika áað fjármagna kaupin. Í öllu falli er ljóst að stefnandi gerði ekki formlegttilboð í kvóta á þessum tíma, hvorki þann leigukvóta, sem getið er um áyfirliti fasteignasölunnar, eða annan framboðin. Þykir stefnandi þannig ekkihafa sýnt fram á það að hún hafi ætlað að kaupa umræddan kvóta fyrir milligönguNeseigna sem einvörðungu var boðinn „í einu lagi“ eins og fram er tekið áyfirliti Neseigna. Þá verður að hafa í huga að verðmæti kvótans er sagt vera62.400.000 krónur, en hlutur stefnanda í eignasafni nr. 470500 nam 49.179.500krónum. Ekkert liggur óyggjandi fyrir um það að mati dómsins að stefnandi gætifjármagnað þennan mismun. Þá liggur heldur ekkert fyrir um það að stefnandihefði getað endurselt leigukvótann með þeim hagnaði sem frá er greint ímatsgerð dómkvaddra matsmanna. Þykir matsgerðin ekki reist á réttum forsendumað þessu leyti og verður ekki lögð til grundvallar skaðabótum í málinu. Þaðverður því niðurstaða dómsins að stefnanda hafi ekki tekist sönnun um tjónvegna missi hagnaðar á tímabilinu frá 18. ágúst 2009 til 2. september 2010vegna verðhækkunar á aflamarki, en matsniðurstaðan er alfarið á því byggð aðumræddar aflaheimildir hefðu verið endurseldar. Stefnandikrefst einnig skaðabóta vegna tapaðra viðskiptahagsmuna og spjalla álánstrausti að fjárhæð 30.000.000 króna og miskabóta að fjárhæð 10.000.000króna. Að mati dómsins eru þessir kröfuliðir stefnanda órökstuddir með öllu ogteljast ósannaðir og er þeim hafnað. Kemur þátil skoðunar hvort dæma eigi stefnanda bætur eftir álitum samkvæmt heimild í 1.mgr. 42. gr. laga nr. 39/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Fyrir liggur aðstefnandi óskað eftir því bréflega við bankann að eignarhaldi áeignarstýringarsafni yrði breytt og stefnandi og Einar Þór Einarsson yrðu bæðiskráð eigendur enda væri eignasafnið hjúskapareign þeirra. Þá liggur einnigfyrir að stefndi sinnti hvorki þessari beiðni né uppsögn stefnanda og EinarsÞórs á samningi frá 4. júní 2004 um eignastýringu án þess að hafa fyrir þvíhaldbær rök. Var uppsögnin gerð bréflega 31. júlí 2009. Þess í stað fékkstefndi eignasafnið kyrrsett 18. ágúst 2009 á grundvelli beiðni þar um,dagsettri 12. ágúst 2009, í þeim tilgangi að tryggja fullnustu á fjárkröfustefnda á hendur Einari Þór Einarssyni samkvæmt skuldabréfi nr. 327-35-7015.Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 23. mars 2010, í málinu nr. 12679/2009,varð niðurstaðan sú að stefnandi ætti helming af eignastýringarsafninu og aðstefnda hafi borið að verða við þeirri kröfu að greiða hennar hlut inn ásparisjóðsreikning stefnanda þegar þess var óskað í bréfi sem stefndi móttók 6.ágúst 2009. Var stefndi dæmdur til að greiða stefnanda andvirði helmings afeignasafninu, 49.179.500 krónur, auk dráttarvaxta. Dóminum var ekki áfrýjað tilHæstaréttar Íslands. Samkvæmt þessu liggur fyrir að eignastýringarsafn það semkyrrsett var 18. ágúst 2009 var eign stefnanda að hálfu án þess að verahandveðsett, eða að tilgangur kyrrsetningar hafi verið að fullnusta kröfustefnda á hendur stefnanda. Stefnandi var ekki aðili að staðfestingarmáli vegnakyrrsetningar sýslumannsins í Hafnarfirði, máli nr. 3425/2009, en dómur ímálinu var kveðinn upp í Héraðsdómi Reykjaness 14. júlí 2010. Var áðurnefndkyrrsetningargerð sýslumanns staðfest, en einvörðungu í helmingi eignarstýringarsafnsins.Samkvæmt framansögðu liggur fyrir að stefndi hafði í sinni vörslu án heimildarstefnanda fjármuni stefnanda og fékk kyrrsetta með ólögmætum hætti í stað þessað sinna beiðni stefnanda um breytingu á skráningu á eignarhaldi safnsins ogsíðar uppsögn hennar og eiginmanns hennar á samningi um eignastýringuna. Samkvæmt40. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. getur þriðji maður, semtelur rétti sínum hallað í sambandi við kyrrsetningargerð, haft uppi kröfursínar í staðfestingarmáli, eða sótt þær í sérstöku máli, hvort sem er tilniðurfellingar gerðar eða til skaðabóta vegna gerðarinnar. Þá er í 42. gr.laganna mælt fyrir um bótarétt gerðarþola eða annars eða annarra, sem kunna aðhafa beðið tjón vegna gerðar eða framkvæmdar hennar og í 1. mgr. i.f. er berumorðum mælt fyrir um heimild til handa dómstólum til að ákvarða tjónþolum bætureftir álitum ef sannast að hann hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni vegnaólögmætrar gerðar en ekki er unnt að sanna fjárhæð þess. Er þetta rakið í athugasemdummeð 42. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 31/1990. Fyrirliggur að umtalsverðir fjármunir í vörslum stefnda, en eigu stefnanda vorukyrrsettir að kröfu stefnda 18. ágúst 2009, 49.179.500 krónur. Með þeirri gerðvar stefnandi útilokaður frá nýtingu umræddra fjármuna á tímabilinu frá 18.ágúst 2009 til 2. september 2010, þegar stefndi greiddi kröfuna, eða alls í 380daga. Að mati dómsins þykir ekki vafa bundið að hin ólögmæta háttsemi stefndaað bregðast ekki við uppsögn stefnanda og Einars Þórs Einarssonar áeignastýringarsafni þeirra hjá stefnda með greiðslu umræddra fjármuna tilstefnanda, eins og mælt er fyrir um í 11. gr. samnings um eignastýringuna, hafivaldið stefnanda fjárhagslegu tjóni. Verður litið til þess að sönnun um raunverulegtfjártjón er erfitt í málinu eins og atvikum þess er háttað. Þykir það ekkiútiloka að skaðabætur verði dæmdar að álitum, sbr. 1. mgr. 42. gr., sbr. 40.gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. Að mati dómsins þykjaskaðabætur til stefnanda hæfilega ákveðnar 5.000.000 króna og verður stefndidæmdur til að greiða stefnanda þá fjárhæð eins og greinir í dómsorði. Stefnandikrefst vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18.ágúst til 14. júní 2010, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna fráþeim degi til greiðsludags. Stefndi hefur mótmælt vaxtakröfu stefnanda ogsérstaklega upphafstíma dráttarvaxta. Upphafstími dráttarvaxta er órökstuddurhjá stefnanda og er hafnað. Rétt þykir að skaðabótakrafa stefnanda beri vextisamkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. ágúst 2009til 12. nóvember 2010 þegar mánuður var liðinn frá því að stefndi varsannanlega krafinn um greiðslu skaðabóta, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001en dráttarvaxta, sbr. 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Eftirþessum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað semþykir hæfilega ákveðinn 2.000.000 króna og hefur þá verið tekið tilliti tilútlagðs kostnaðar stefnanda við öflun matsgerðar og virðisaukaskatts af þóknunlögmanns stefnanda. JónHöskuldsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum ÁstríðiGrímsdóttur héraðsdómara og Guðmundi Óskarssyni löggiltum endurskoðanda. Fyriruppkvaðningu dómsins var gætt fyrirmæla 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála. D ó m s o r ð: Stefndi, Arion banki hf., greiði stefnanda, Steinunni Rósborgu Sigurðardóttur, 5.000.000 króna með vöxtumsamkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. ágúst 2009til 12. nóvember 2010, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr.38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Stefndigreiði stefnanda 2.000.0000 króna í málskostnað.
|
Mál nr. 559/2007
|
Samningur Efndabætur
|
R krafðist efndabóta á samningum í tilefni af sölu fyrirtækisins Ö ehf., sem var í eigu R og fjölskyldu hans, til Þ. Var meðal annars um að ræða sölu á tækjum auk þekkingar R og viðskiptasambanda. Þá skuldbatt Þ sig til að stofna nýtt félag um reksturinn og afsala hlutafé í því félagi til félagsins B ehf. sem var í eigu R. Talið var að Þ hefði vanefnt skyldur sínar með því að stofna ekki nýtt félag um rekstur, sem það hafði skuldbundið sig til að gera samkvæmt samningum við R. Bar V ábyrgð á ætlunum um stofnun fyrirtækisins og starfrækslu þess. Hafði V ekki lagt neitt fram því til styrktar að ómöguleiki hefði komið í veg fyrir að félagið kæmist á legg og því ekki sýnt fram á að samningsbundinn eignarhlutur R í félaginu hafi ekki getað orðið raunhæfur. Var V því gert að greiða R efndabætur og voru þær miðaðar við þetta.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Hrafn Bragason fyrrverandi hæstaréttardómari. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. október 2007. Hann krefst þess aðallega að þeim hluta dómkröfu gagnáfrýjanda, sem tekinn var til greina í héraðsdómi og er að fjárhæð 2.028.105 krónur, verði vísað frá héraðsdómi, en að dómurinn verði staðfestur að öðru leyti nema um málskostnað. Til vara krefst hann sýknu af kröfu gagnáfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 20. desember 2007. Hann krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 10.360.033 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.294.649 krónum frá 1. desember 2003 til greiðsludags, af 270.857 krónum frá 1. janúar 2004 til greiðsludags, af 271.410 krónum frá 1. febrúar 2004 til greiðsludags, af 272.959 krónum frá 1. mars 2004 til greiðsludags, af 273.733 krónum frá 1. apríl 2004 til greiðsludags, af 275.945 krónum frá 1. maí 2004 til greiðsludags, af 277.714 krónum frá 1. júní 2004 til greiðsludags, af 278.046 krónum frá 1. júlí 2004 til greiðsludags, 278.710 krónum frá 1. ágúst 2004 til greiðsludags, af 279.263 krónum frá 1. september 2004 til greiðsludags, af 280.037 krónum frá 1. október 2004 til greiðsludags, af 280.700 krónum frá 1. nóvember 2004 til greiðsludags, af 282.581 krónu frá 1. desember 2004 til greiðsludags, af 1.788.774 krónum frá 1. janúar 2005 til greiðsludags, af 289.659 krónum frá 1. febrúar 2005 til greiðsludags, af 290.765 krónum frá 1. mars 2005 til greiðsludags, af 292.203 krónum frá 1. apríl 2005 til greiðsludags, af 294.083 krónum frá 1. maí 2005 til greiðsludags, af 295.300 krónum frá 1. júní 2005 til greiðsludags, af 296.406 krónum frá 1. júlí 2005 til greiðsludags, af 297.401 krónu frá 1. ágúst 2005 til greiðsludags, af 298.396 krónum frá 1. september 2005 til greiðsludags, af 299.281 krónu frá 1. október 2005 til greiðsludags og af 301.161 krónu frá 1. nóvember 2005 til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun að fjárhæð 300.000 krónur þann 5. júlí 2003. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi gerir ekki kröfu um dráttarvexti fyrir Hæstarétti vegna dráttar á hluta samningsgreiðslna sem Þróunarfélag Vestmannaeyja innti af hendi nokkru eftir að þær féllu í gjalddaga. Í héraði var þessari kröfu vísað frá dómi. Aðaláfrýjandi lýsir yfir því að hann falli frá skuldajafnaðarkröfu, sem hann hafði uppi í héraði gegn þessari kröfu. Aðilar hafa ekki gert athugasemdir við aðild málsins. Liggur því fyrir að aðaláfrýjandi tekur ábyrgð á skuldbindingum Þróunarfélags Vestmannaeyja í málinu og viðurkennd er aðild gagnáfrýjanda vegna Blokkar ehf. I. Frávísunarkrafa aðaláfrýjanda snýr að þremur reikningum gagnáfrýjanda, sem teknir voru til greina með héraðsdómi. Aðaláfrýjandi gerði ekki frávísunarkröfu í héraði þótt hana hafi mátt hafa þar uppi á sömu forsendum og fyrir Hæstarétti. Krafa þessi kemst því ekki að í Hæstarétti, en rétturinn gætir þess af sjálfsdáðum hvort annmarkar séu á kröfugerð sem leiða eigi til frávísunar. Gagnáfrýjandi lagði ekki fram gögn fyrir þessum kröfum úr bókhaldi fyrirtækis síns Blokkar ehf., enda þótt hann hafi lýst þeirri fyrirætlun sinni í þinghaldi 1. júní 2007. Reikningar vegna þessara krafna eru allir frá 20. október 2003 eða eftir að sýnt var að ekkert yrði af frekari störfum hans samkvæmt samningum þeim sem hann gerði við Þróunarfélag Vestmannaeyja. Samkvæmt aðilaskýrslu hans hafði hann ekki haft í huga að gera þessar reikningskröfur „ef allt hefði gengið eðlilega.“ Verður því við það að miða að fjárhæð reikninganna sé hugsuð sem hluti efndabóta verði talið að gagnáfrýjandi eigi rétt á þeim. Skilja verður því málatilbúnað gagnáfrýjanda svo að hann reisi þessar kröfur sínar á bótum fyrir samningsrof, svo sem hann hefur haldið fram til vara. II. Málsatvik eru rakin í héraðsdómi. Kemur þar fram að í apríl 2001 hafi tekist um það samningur milli Öndvegisrétta ehf., sem var í eigu gagnáfrýjanda og fjölskyldu hans, og Þróunarfélags Vestmannaeyja að það keypti af Öndvegisréttum ehf. vélar og búnað verksmiðju fyrir fjórar milljónir króna. Í framhaldi af því hafi vélarnar og búnaðurinn verið sendur til Eyja. Með samningi 14. desember sama ár skuldbundu gagnáfrýjandi og fyrirtæki í hans eigu að nafni Blokk ehf. sig til að aðstoða við stofnun, uppsetningu og rekstur matvælaverksmiðju í Vestmannaeyjum. Samkvæmt samningnum skyldi Þróunarfélag Vestmannaeyja stofna nýtt félag um reksturinn og átti það í fyrstu vera í eigu Þróunarfélagsins. Það átti að leggja til nýja félagsins þau tæki sem keypt höfðu verið af Öndvegisréttum ehf. og þau verðmæti að auki sem í samningnum greindi. Verðmætin voru þau að gagnáfrýjandi átti að leggja hinu nýja fyrirtæki til þekkingu sína. Hann skyldi láta félaginu í té uppskriftir allar og þróunarvinnu á ýmsum réttum svo og öll viðskiptasambönd sín innan lands sem utan. Skuldbatt hann sig jafnframt til að vinna við hið nýja fyrirtæki í að minnsta kosti tvö ár frá því að framleiðsla hæfist. Blokk ehf. afsalaði svo til Þróunarfélagsins vélum og tækjum, sem verið höfðu í eigu sonar gagnáfrýjanda en notuð við rekstur Öndvegisrétta ehf. og hann hafði afsalað til Blokkar ehf. Skyldi Þróunarfélagið greiða Blokk ehf. 6.500.000 krónur fyrir verðmæti þessi. Gagnáfrýjanda voru ákveðin grunnlaun hjá hinu nýja félagi að fjárhæð 240.000 krónur á mánuði sem hækka áttu í réttu hlutfalli við hækkun launavísitölu. Þróunarfélag Vestmannaeyja skyldi ábyrgjast launagreiðslur til hans þar til hið nýja félag hæfi framleiðslu. Þá átti að útvega gagnáfrýjanda og konu hans húsnæði í Eyjum til tveggja ára þeim að kostnaðarlausu. Yrðu eigandaskipti að rekstrinum átti Þróunarfélagið að ábyrgjast gagnáfrýjanda fullar efndir á launasamningi og afnotasamningi um húsnæðið til 1. desember 2003. Jafnframt þessu var gerður annar samningur sama dag, 14. desember 2001. Í honum segir að Þróunarfélagið muni stofna einkahlutafélag um rekstur þennan og leggja til þess þau verðmæti sem að framan greinir og það hafði keypt af gagnáfrýjanda og félögum honum tengd. Í samningnum er sagt að reiknað sé með því að framlög Þróunarfélagsins til nýja félagsins verði að lágmarki 10.500.000 krónur og að hámarki 15.000.000 krónur og sé þar miðað við kaupverð eigna og kostnað við samningsgerð og standsetningu verksmiðjunnar. Síðan segir í samningum að við stofnun hins nýja félags muni Þróunarfélagið afsala til Blokkar ehf. 10% af hlutafé félagsins án annars endurgjalds en þess sem Blokk ehf. lætur af hendi með áður gerðum samningi. Sé við það miðað að eignir félagsins séu við stofnunina á því bili sem að ofan greinir. III. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en aðilar hafi gert ráð fyrir að félagið yrði stofnað og hæfi rekstur fljótlega eftir undirritun framangreindra samninga. Það komst hins vegar aldrei á laggirnar. Jafnframt er fram komið að gagnáfrýjandi efndi skyldur sínar samkvæmt samningum að því marki sem honum var unnt og verið reiðubúinn til að vinna að rekstri hins nýja félags enda flutti hann til Eyja og hóf undirbúning að rekstrinum. Það voru hins vegar atvik sem Þróunarfélag Vestmannaeyja bar ábyrgð á, sem komu í veg fyrir að reksturinn hæfist og er því ekki mótmælt af hálfu aðaláfrýjanda. Félagið efndi hins vegar við gagnáfrýjanda afnotasamning um húsnæði og greiddi honum laun hvort tveggja til 1. desember 2003, svo sem það hafði ábyrgst honum samkvæmt lokaákvæði fyrri samningsins. Ekki er fallist á með gagnáfrýjanda að aðaláfrýjandi hafi skuldbundið sig til að greiða honum laun lengur en þetta í því tilviki að hætt yrði við rekstraráform aðila. Gagnáfrýjanda verða því ekki dæmd frekari laun en hann hefur fengið. Reikningar gagnáfrýjanda frá 20. október 2003 benda til þess að hann hafi lagt út fyrir félagið, sem stofna átti. Þeir eru hins vegar því marki brenndir að þar er meðal annars reiknað með sérstöku kaupi til hans sjálfs en hann þáði laun frá Þróunarfélaginu fyrir að minnsta kosti hluta tímabils þess sem hann gerir kröfu um. Hann hefur ekki lagt fram gögn að baki þessum reikningum. Verða efndabætur ekki við þá miðaðar. Gagnáfrýjandi flutti til Eyja ásamt eiginkonu sinni. Þegar ekki varð af rekstri félagsins varð ljóst að hann gæti ekki nýtt í þess þágu kunnáttu sína og viðskiptasambönd. Þróunarfélagið stofnaði ekki hið nýja félag um rekstur matvælaverksmiðjunnar, sem það hafði skuldbundið sig til að gera samkvæmt samningunum 14. desember 2001, og vanefndi þannig skyldur sínar. Samkvæmt síðari samningnum, sem rakinn er að framan ætlaði Þróunarfélag Vestmannaeyja að afsala til félags gagnáfrýjanda Blokkar ehf. hlutafé sem næmi 10% af heildarhlutafé hins nýja hlutafélags. Gagnáfrýjandi hefur krafist 1.500.000 króna efndabóta vegna þessa sem 10% af hámarki framlags Þróunarfélagsins. Aðaláfrýjandi bar ábyrgð á ætlunum sínum um stofnun fyrirtækisins og starfrækslu þess. Hann hefur ekkert lagt fram því til styrktar að ómöguleiki hafi komið í veg fyrir að félagið kæmist á legg og því ekki sýnt fram á að eignarhlutur gagnáfrýjanda í félaginu hafi ekki getað orðið raunhæfur. Verða efndabætur til handa gagnáfrýjanda við þetta miðaðar. Réttara er þó að líta fremur til lágmarks skuldbindingarinnar en hámarksins. Greiðsla aðaláfrýjanda 5. júlí 2003 að fjárhæð 300.000 krónur telst þessari skuldbindingu óviðkomandi og kemur því ekki til frádráttar. Niðurstaða málsins verður samkvæmt framansögðu sú að aðaláfrýjanda ber að greiða gagnáfrýjanda 1.050.000 krónur í efndabætur með dráttarvöxtum frá 1. janúar 2005 eins og hann gerir kröfu um. Samkvæmt þessari niðurstöðu er rétt að aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðst í einu lagi svo sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Aðaláfrýjandi, Vestmanneyjabær, greiði gagnáfrýjanda Ragnari Þ. Guðmundssyni, 1.050.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2005 til greiðsludags og 800.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Suðurlands 25. júlí 2007. Mál þetta, sem dómtekið var 4. júní s.l., er höfðað með tveimur stefnum þingfestum 8. mars 2006 og 11. október sama ár. Stefnandi er Ragnar Þ. Guðmundsson, kt. [...]. Stefndi er Vestmannaeyjabær, kt. [...], Ráðhúsinu v/Kirkjuveg, Vestmannaeyjum. Dómkröfur stefnanda samkvæmt fyrri stefnunni eru þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda 9.860.033 krónur auk eftirfarandi vanskilavaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001: Af kr. 1.000.000 frá 15. janúar 2002 til greiðsludags, af kr. 2.294.649 frá 1. desember 2003 til greiðsludags, af kr. 270.857 frá 1. janúar 2004 til greiðsludags, af kr. 271.410 frá 1. febrúar sama ár til greiðsludags, af kr. 272.959 frá 1. mars sama ár til greiðsludags, af kr. 273.733 frá 1. apríl sama ár til greiðsludags, af kr. 275.945 frá 1. maí sama ár til greiðsludags, af kr. 277.714 frá 1. júní sama ár til greiðsludags, af kr. 278.046 frá 1. júlí sama ár til greiðsludags, af kr. 278.710 frá 1. ágúst sama ár til greiðsludags, af kr. 279.263 frá 1. september sama ár til greiðsludags, af kr. 280.037 frá 1. október sama ár til greiðsludags, af kr. 280.700 frá 1. nóvember sama ár til greiðsludags, af kr. 282.581 frá 1. desember sama ár til greiðsludags, af kr. 288.774 frá 1. janúar 2005 til greiðsludags, af kr. 289.659 frá 1. febrúar sama ár til greiðsludags, af kr. 290.765 frá 1. mars sama ár til greiðsludags, af kr. 292.203 frá 1. apríl sama ár til greiðsludags, af kr. 294.083 frá 1. maí sama ár til greiðsludags, af kr. 295.300 frá 1. júní sama ár til greiðsludags, af kr. 296.406 frá 1. júlí sama ár til greiðsludags, af kr. 297.401 frá 1. ágúst sama ár til greiðsludags, af kr. 298.396 frá 1. september sama ár til greiðsludags, af kr. 299.281 frá 1. október sama ár til greiðsludags og af kr. 301.161 frá 1. nóvember sama ár til greiðsludags, allt að frádregnum eftirtöldum innborgunum: 500.000 krónum 2. september 2002, 500.000 krónum 15. október sama ár og 300.000 krónum 5. júlí 2003, samtals 1.300.000 krónur sem ráðstafast fyrst inn á áfallna vexti en síðan inn á höfuðstól skuldarinnar, fyrst til greiðslu elstu skuldar. Dómkröfur stefnanda samkvæmt síðari stefnunni (mál nr. E-622/2006) eru þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda 1.500.000 krónur auk vanskilavaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. janúar 2005 til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu í samræmi við málskostnaðaryfirlit. Dómkröfur stefnda eru þær í báðum tilvikum að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum verði gert að greiða stefnda málskostnað samkvæmt reikningi. Með samþykki aðila voru mál þessi sameinuð. Málavextir. Stefnandi lýsir málavöxtum svo að hann hafi ásamt fjölskyldu sinni rekið matvælaverksmiðjuna Öndvegisrétti ehf. frá árinu 1995 og sérhæft sig í vinnslu á tilbúnum fisk- og kjötréttum. Blokk ehf. mun hafa verið einn af eigendum Öndvegisrétta. Hafi framkvæmdastjóri Þróunarfélags Vestmannaeyja, Þorsteinn Sverrisson og þáverandi bæjarstjóri stefnda, Guðjón Hjörleifsson, hafa upp úr áramótum 2001 skoðað rekstur Öndvegisrétta úti á Granda með það í huga að kaupa rekstur verksmiðjunnar til Vestmannaeyja. Stefndi segir að á þessum tíma hafi verið mikill áhugi á að huga frekar að fullvinnslu sjávarafurða í Vestmannaeyjum og að mati forsvarsmanna Þróunarfélagsins gæti verksmiðja Öndvegisrétta verið álitlegur kostur. Telur stefndi að rekstur verksmiðjunnar hafi ekki gengið vel og að mati hans stefndi í gjaldþrot félagsins. Samningar munu hafa tekist um að Þróunarfélagið keypti vélar og búnað verksmiðjunnar í apríl 2001 fyrir fjórar milljónir króna og í framhaldi af því voru allar vélar og tæki verksmiðjunnar sendar til Vestmannaeyja. Mun umræddur búnaður hafi verið veðsettur Búnaðarbanka Íslands hf. en bankinn mun hafa aflétt veðinu gegn ráðstöfun kaupverðs inn á skuld Öndvegisrétta við bankann. Forsvarsmenn Þróunarfélagsins munu hafa haft hug á að fá stefnanda tímabundið til verkefnisins og hafi verið rætt um að hann myndi skuldbinda sig til að starfa við það í tvö ár og myndi Þróunarfélagið ábyrgjast greiðslur launa þann tíma. Stefnandi heldur því fram að skilyrði fyrir kaupunum hafi verið að hann kæmi til Vestmannaeyja og starfaði að uppbyggingu verksmiðjunnar og síðan í tvö ár frá því að starfsemi hæfist. Hann skyldi láta í té uppskriftir allar og þróunarvinnu á ýmsum réttum, svo og viðskiptasambönd innanlands sem utan. Stefnandi segist hafa beðið lengi eftir svörum um hvenær hann ætti að koma til vinnu í Vestmannaeyjum og hefði eiginkona hans sagt upp vinnu sinni. Stefnandi segist hafa farið tvívegis til Vestmannaeyja um sumarið 2001 til að ýta á eftir mönnum en lítið hafi gengið að fá svör. Hafi Þróunarfélagið á þessum tíma ekki verið tilbúið til þess að taka á móti verksmiðjunni m.a. vegna seinagangs og skipulagsleysis. Þróunarfélagið og stefnandi, þ.e.a.s. hann persónulega og fyrir hönd Blokkar ehf., gerðu með sér tvo samninga vegna ofangreindra viðskipta og eru báðir dagsettir 14. desember 2001. Í öðrum samningum kemur fram að stefnandi og Blokk ehf. skuldbindi sig til að aðstoða við stofnun, uppsetningu og rekstur matvælaverksmiðju í Vestmannaeyjum. Skuli Þróunarfélagið stofna nýtt félag um reksturinn og verði það í fyrstu alfarið í eigu Þróunarfélagsins sem leggi til félagsins þau tæki sem þegar hafi verið keypt og þau verðmæti sem keypt séu með samningi þessum, en umsamið kaupverð var 6.500.000 krónur. Þá segir að stefnandi muni leggja hinu nýja fyrirtæki til þekkingu sína. Hann muni láta félaginu í té uppskriftir allar og þróunarvinnu á ýmsum réttum svo og öll viðskiptasambönd innan lands sem utan. Þá skuldbindi hann sig til að vinna við hið nýja fyrirtæki í a.m.k. 2 ár frá því að framleiðsla hefst. Stefnandi skyldi hafa í grunnlaun hjá hinu nýja félagi 240.000 krónur á mánuði miðað við dagvinnu. Skyldu launin hækka í réttu hlutfalli við hækkun launa samkvæmt launavísitölu miðað við grunnvísitölu desembermánaðar 2001 og greiðast frá 1. desember sama ár. Þá segir að Þróunarfélagið ábyrgist launagreiðslur til stefnanda þar til hið nýja félag hefði hafið framleiðslu og jafnframt skuldbindi félagið sig til að útvega stefnanda og eiginkonu hans viðunandi húsnæði í Vestmannaeyjum til tveggja ára honum að kostnaðarlausu. Að lokum segir í samningum að verði eigendaskipti að þeim rekstri sem fyrirhugað sé að hefja skuli Þróunarfélagið ábyrgjast gagnvart stefnanda fullar efndir á launasamningi og afnotasamningi um húsnæði til 1. desember 2003. Í hinum samningnum kemur fram að Þróunarfélagið muni stofna einkahlutafélag um rekstur matvælaverksmiðju í Vestmannaeyjum og hafi félagið í þeim tilgangi keypt af Öndvegisréttum og Blokk ehf. eignir sem notaðar hafi verið við rekstur Öndvegisrétta ehf. og samið við stefnanda um að hann leggi hinu nýja félagi til alla þekkingu sína við reksturinn og gert við hann starfssamning til tveggja ára. Þá segir að reiknað sé með að framlög Þróunarfélagsins til hins nýja félags verði að lágmarki 10.500.000 krónur og að hámarki 15.000.000 krónur og er þar miðað við kaupverð eigna og kostnað við samningagerð og standsetningu verksmiðjunnar. Þá kemur fram að Þróunarfélagið muni við stofnun hins nýja félags afsala til Blokkar ehf. 10% af hlutafé félagsins án annars endurgjalds en þess sem Blokk ehf. láti af hendi með áðurgerðum samningi. Sé við það miðað að eignir félagsins við stofnun verði á því bili sem að ofan greini. Stefnandi segist hafa á meðan hann beið eftir að flytja til Eyja unnið að sölu- og markaðsmálum fyrir verksmiðjuna. Í júlí 2001 hafi verið unnið að breytingum á þróun fiskborgara hjá Iðntæknistofnun vegna fyrirhugaðs útflutnings á Evrópumarkað. Hafi vinnan aðallega falist í því að aðlaga framleiðsluna að reglum ESB um innflutning á fullunnum matvælum. Hafi stefnandi greitt allan kostnað við framleiðsluna, þ.e. hráefni, vinnulaun og tækjaleigu, alls kr. 1.052.025. Stefnandi hafi einnig unnið við þróun á marningi úr kolmunna og hafi sú vinna verið unnin hjá Vinnslustöðinni undir stjórn Rannsóknarstofnunar fiskiðnaðarins í Vestmannaeyjum og hafi stefnandi greitt allan kostnað. Þá hafi mikil vinna verið lögð í markaðssetningu á þessari afurð. Stefnandi heldur því fram að þessi vinna og greiðsla útlagðs kostnaðar hafi verið í samráði við Þróunarfélagið og hafi aðilar ráðgert að félagið greiddi kostnaðinn og legði andvirði hans sem nýtt hlutafé í nýju félagi um reksturinn eða að það félag myndi greiða hann og eignast árangur vinnunnar. Stefndi segir að fljótlega hafi verið hafist handa við að finna húsnæði undir starfsemina í kjölfar undirritunar samninganna og hafi stefnandi flutt til Vestmannaeyja í byrjun árs 2002. Hafi verið tekið á leigu húsnæði sem notað hefði verið undir saltfiskframleiðslu. Hafi kostnaður vegna standsetningar verksmiðjunnar reynst umtalsvert meiri en áætlað hefði verið í upphafi og þegar komið hafi verið fram á árið 2003 hafi verksmiðja enn ekki verið komin í gagnið þrátt fyrir að tugum milljóna hafi verið varið til verkefnisins. Hafi frekari framkvæmdum þá verið hætt og stefnanda gerð grein fyrir því með bréfi 29. október 2003 að ekki kæmi til framlengingar ráðningarsamningsins og yrði launagreiðslum til hans hætt 1. desember sama ár. Þá hafi stefnandi verið beðinn um að rýma húsnæði það sem hann hefði fengið til afnota til tveggja ára og honum gerð grein fyrir því að húsaleigu yrði krafist frá og með 1. desember sama ár. Hafi Þróunarfélaginu verið slitið í lok árs 2003 og hafi heildartap þess numið 40.933.955 krónum. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi byggir á samningi aðila og reglum um skuldbindingargildi samninga. Hann vísar til reglna um efndabætur, almennra reglna vinnuréttar og kröfuréttar. Stefnandi sundurliðar kröfu sína þannig að greiðsla samkvæmt kaupsamningi pr. 15. janúar 2002 sé 1.000.000 krónur, laun í tvö ár frá uppsögn 1. desember 2003 séu 6.831.928 krónur, greiðsla vegna reiknings nr. 15 frá 20. október sama ár sé 268.920 krónur, greiðsla vegna reiknings nr. 16 frá sama degi sé 1.052.025 krónur, greiðsla vegna reiknings nr. 17 frá sama degi sé 707.160 krónur og krafa vegna 10% hlutar af 15.000.000 króna hlutafé, sbr. síðari stefna, sé 1.500.000 krónur. Frá þessum fjárhæðum dregur stefnandi innborganir 2. september 2002, 500.000 krónur, 15. október sama ár, 500.000 krónur og 5. júlí 2003 300.000 krónur. Stefnandi byggir á því að samkvæmt samningi aðila skyldi Þróunarfélagið greiða honum 6.500.000 krónur og af þeirri fjárhæð hafi 5.500.000 krónur verið greiddar með skilum. Greiðsla sem inn hafi átt af hendi 15. janúar 2002 hafi farið í vanskil ekki verið greidd fyrr en 2. september það ár, 500.000 krónur og 15. október sama ár, 500.000 krónur. Stefnandi segir ágreining aðila því snúast um útreikning á dráttarvöxtum. Að því er launakröfuna varðar byggir stefnandi á því að gerður hafi verið ráðningarsamningur við hann með ábyrgð stefnda þess efnis að hann ynni við fyrirtækið í tvö ár eftir að framleiðsla hæfist. Stefnandi skilur samninginn þannig að hann hafi annars vegar verið ráðinn til vinnu þar til framleiðsla hæfist og hins vegar í tvö ár eftir það. Þegar stefnanda hafi verið sagt upp frá og með 1. desember 2003 hafi framleiðsla enn ekki verið hafin og því hafi verið lýst yfir að hún myndi ekki hefjast. Hafi á þeim tímapunkti lokið þeim hluta ráðningarsamningsins sem lotið hafi að tímabili þar til framleiðsla hæfist og hafi stefnanda því borið laun í tvö ár eftir það. Virðist stefnanda sem stefndi telji sig geta losnað undan skyldum að þessu leyti með því að vanefna sjálfur loforð sitt um að leggja til hlutafé svo framleiðsla gæti hafist. Þróunarfélagið hafi átt aðild að öllum samningum við stefnanda þótt óskilgreint síðar stofnað félag gæti einnig átt aðild á síðari stigum. Aldrei hafi komið til aðilaskipta og sé Þróunarfélagið því samningsaðili auk þess sem það hafi lýst yfir ábyrgð á efndum. Til vara byggir stefnandi á því að vanefndir á að stofna hlutafélag og leggja því til hlutafé leiði til þess að Þróunarfélagið verði að bæta allt það tjón sem af því leiði. Af þessu leiði einnig að þótt ekki yrði fallist á aðalmálsástæðu stefnanda, beri stefnda að greiða fullar efndabætur sökum þess að stefndi hafi orðið af starfi sínu áður en umsömdum tíma hafi lokið. Stefnandi byggir kröfur sínar á greiðslur samkvæmt reikningum á samningi aðila þar sem fram komi að Þróunarfélagið hygðist leggja í alls kyns kostnað og leggja andvirði hans inni í félagið sem hlutafé. Hafi aðilar orðið sammála um að stefnandi ynni ýmis störf af hendi og legði út í kostnað sem hann skyldi fá endurgreiddan. Hafi það getað orðið með þrennu móti, Þróunarfélagið greiddi honum og færði framlagið sem hlutafé inn í nýja félagið, það legði hinu nýja félagi til peninga sem það greiddi stefnanda eða, ef um semdist, stefnandi tæki við greiðslu í formi hlutafjár. Sé þar ekki um að ræða þau 10% sem átt hafi að vera endurgjaldslaus. Stefnandi miðar dráttarvexti við 1. desember 2003, en þá hafi verið liðinn mánuður frá því stefndi lýsti því yfir að samningar við stefnanda yrðu ekki efndir. Hafi falist í því að þróunarkostnaður yrði ekki lagður inn sem hlutafé af hálfu Þróunarfélagsins og hafi krafan við það orðið gjaldkræf. Stefnandi telur stefnda hafa viðurkennt kröfuna með 300.000 króna innborgun 5. júlí 2003. Stefnandi segir reikning nr. 15 vera vegna aksturs frá desember 2001 í 18 mánuði. Sé um að ræða sendibíl sem notaður hafi verið til útréttinga við uppsetningu hinnar fyrirhuguðu verksmiðju. Reikningur nr. 16 sé vegna þróunar- og tilraunaframleiðslu á marningi í uppsjávarfiski og reikningur nr. 17 stafi af söluvinnu vegna fiskborgara. Að því er varðar kröfu á greiðslu á 10% af hámarkshlutafénu 15.000.000 krónur, eða 1.500.000 krónur, byggir stefnandi á samningi aðila og því að Þróunarfélagið hafi vanrækt að koma hinu nýja félagi, Westmar ehf., af stað. Hafi stefnandi orðið af þessum fjármunum og er krafa stefnanda á því byggð að tjón hans verði örugglega að fullu bætt. Sé aðallega um að ræða efndabætur, til vara vangildisbætur sömu fjárhæðar. Stefnandi vísar um málskostnað til XXI. kafla laga nr. 91/1991, sérstaklega 129. gr. og 130. gr. Málsástæður og lagarök stefnda. Stefndi telur dráttarvaxtakröfu stefnanda sökum þess að 1.000.000 krónur voru ekki greiddar á réttum tíma vera réttmæta en krefst sýknu af þessum kröfulið á grundvelli skuldajafnaðar. Stefndi telur sig eiga kröfu á hendur stefnanda vegna vangoldinnar húsaleigu og dráttarvaxta. Réttur stefnanda til húsnæðisins hafi verið á enda í lok nóvember 2003 en stefnandi hafi haldið húsnæðinu fram í júnímánuð 2004. Húsaleiga í desember 2003 og janúar 2004 hafi verið 36.515 krónur á mánuði, en 36.690 krónur mánuðina febrúar, mars og apríl. Leiga í maí og júní hafi síðan verið 36.993 krónur og samtals séu þetta 257.086 krónur auk dráttarvaxta sem séu 127.066 krónur miðað við stöðu kröfunnar 1. júní 2006. Stefndi telur öll skilyrði skuldajafnaðar fyrir hendi og ljóst að gagnkrafa stefnda sé umtalsvert hærri en krafa stefnanda samkvæmt þessum lið. Að því er varðar kröfu stefnanda um greiðslu launa í tvö ár frá því framleiðsla hæfist í verksmiðjunni byggir stefndi á því að hvergi í samningi aðila sé að finna skuldbindingu af hálfu Þróunarfélagsins þess efnis að stefnandi eigi kröfu til starfa við verkefnið í tvö frá því að framleiðsla hefst. Í samningnum sé tekið fram að Þróunarfélagið ábyrgist launagreiðslur til stefnanda þar til hið nýja félag hefði hafið framleiðslu. Þar sem til hafi staðið að stofna nýtt félag um rekstur verksmiðjunnar hafi verið sett fram krafa um það af hálfu stefnanda að Þróunarfélagið ábyrgðist launagreiðslur til hans. Í þessu hafi það eitt falist að stefnandi hafi ekki þurft að reiða sig á launagreiðslur frá einkahlutafélagi sem ekki hefði hafið starfsemi þegar samningurinn var undirritaður. Stefndi hafi viljað tryggja aðkomu stefnanda að verkefninu í tvö ár og nýta þannig þekkingu hans og reynslu á þessu sviði til að koma framleiðslu af stað í Vestmannaeyjum. Í samræmi við þetta hafi Þróunarfélagið skuldbundið sig til þess að útvega stefnanda og eiginkonu hans húsnæði í Vestmannaeyjum til tveggja ára og jafnframt hafi verið tekið fram að kæmi til eigendaskipta að fyrirhuguðum rekstri ábyrgðist Þróunarfélagið gagnvart stefnanda fullar efndir á launasamningi og afnotasamningi um húsnæði til 1. desember 2003. Sé því ljóst af þessum ákvæðum samningsins að sá skilningur stefnanda að hann hafi átt kröfu til launa í tvö frá því framleiðsla hæfist eigi ekki við rök að styðjast. Þá sé kröfugerð stefnanda að þessu leyti enn fremur í fullkomnu ósamræmi við samhliða samning sem gerður hafi verið milli aðila sama dag þar sem gerð hefði verið grein fyrir kaupum Þróunarfélagsins á tækjum og búnaði af Öndvegisréttum ehf. og Blokk ehf. og því lýst að samið hefði verið við stefnanda um að hann myndi leggja rekstrinum til alla þekkingu sína og að Þróunarfélagið hefði gert við hann starfssamning til tveggja ára. Sé skilningur stefnanda vægast sagt afar óvenjulegur enda hafi hvorugur samningsaðila nokkuð vitað um það við gerð samningsins hvort og þá hvenær framleiðsla hæfist í þeirri verksmiðju sem til hafi staðið að koma á laggirnar. Þá vekur stefndi athygli á ummælum stefnanda í tölvubréfi til Björgvins Þorsteinssonar, hrl., frá 16. febrúar 2003, þar sem stefnandi segist hafa verið ráðinn til tveggja ára til að byggja upp verksmiðjuna. Stefndi byggir einnig á því að verði talið að skuldbinding gagnvart stefnanda hafi tekið til tveggja ára frá því framleiðsla hæfist hafi forsendur slíkrar skuldbindingar brostið. Í samningi aðila sé tiltekið að lágmarksframlag Þróunarfélagsins til rekstrarins sé 10,5 milljónir króna en að hámarki 15 milljónir króna. Hafi þar verið litið til alls kostnaðar af kaupum tækja og búnaðar og standsetningar verksmiðjunnar. Við lok tveggja ára ráðningartíma stefnanda hafi Þróunarfélagið lagt ríflega 30 milljónir króna til verkefnisins án þess að séð yrði hvort eða hvenær starfsemi gæti hafist. Það hafi verið forsenda þessa verkefnis og skilyrði af hálfu stefnda að heildarkostnaður færi ekki fram úr 15 milljónum króna. Hafi stefnanda verið þetta fullkunnugt enda tilgreint sérstaklega í samningi aðila. Þá beri að líta til þess að stefnandi hafi haft yfir að ráða sérkunnáttu á þessu sviði. Þegar fjármagn sem varið hafi verið til verksins hafi náð tvöföldu umsömdu hámarki hafi orðið ljóst að forsendur hafi verið brostnar fyrir frekari tilraunum til að hefja framleiðslu við verksmiðjuna. Þegar svo hátti geti stefndi ekki gert kröfu til áframhaldandi tilrauna og launa frá stefnda. Stefndi mótmælir því að hann hafi samið við stefnanda um notkun sendibifreiðar í tengslum við uppbyggingu verksmiðjunnar. Er á því byggt að þessi kröfuliður sé vanreifaður og engin grein gerð fyrir því í stefnu hvers vegna krafist sé greiðslu í 18 mánuði, hvers vegna krafist sé 12.000 króna greiðslu fyrir hvern mánuð eða með hvaða hætti stefndi eigi að hafa skuldbundið sig til greiðslu reiknings nr. 15. Stefndi mótmælir reikningi nr. 16 og segir engin gögn hafa verið lögð fram um kostnað vegna þróunar- og tilraunaframleiðslu fyrir Þróunarfélagið. Skorti verulega á að því sé nægilega lýst hvenær umræddur kostnaður eigi að hafa fallið til og með hvaða hætti verkið hafi tengst stefnda. Stefnandi hafi í starfi sínu lotið boðvaldi stefnda í einu og öllu og enga heimild haft til að leggja út í kostnaðarsamar framkvæmdir eða tilraunir án þess að fyrir lægi skýrt samþykki. Ekkert liggi fyrir um að verkið hafi verið unnið í þágu stefnda enda viti stefndi ekki að mótteknar hafi verið neins konar afurðir þess. Stefndi telur stefnanda hafa verið með ýmis verkefni í gangi á þessum tíma sem ekki hafi tengst störfum hans fyrir stefnda. Eigi hann því enga kröfu á stefnda um að hann greiði kostnað vegna tilrauna sem hann kunni að hafa staðið að á þessum tíma. Stefndi mótmælir reikningi nr. 17 á sama grundvelli og reikningi nr. 16 og vekur athygli á því að umrætt verk hafi verið unnið á árinu 2001 áður en gengið hafi verið frá samningum aðila. Þá telur stefndi sig ekki með síðari athöfnum hafa fallist á skyldu til greiðslu reikninganna eða móttekið verðmæti frá stefnanda sem tengst gætu þessum verkum. Þá telur stefndi alla þessa reikninga eiga það sammerkt að vera vegna verka sem eigi að hafa verið unnin talsvert löngu fyrir útgáfu þeirra 20. október 2003. Á þeim tíma hafi orðið ljóst að ráðningarsamningur við stefnanda yrði ekki framlengdur og frekari fjármunum yrði ekki varið í tilraunir til að koma verksmiðjunni í gagnið. Þá verði ekki séð að stefnandi hafi fram til þess tíma talið að hann ætti kröfu til greiðslu vegna þessara verka. Þá sé með öllu órökrétt að halda því fram að þess hafi verið krafist af stefnanda að hann legði út í persónulegan kostnað vegna verkefnis á vegum Þróunarfélagsins. Sjá megi af reikningum að hvers kyns framkvæmdir og fjárfestingar sem tengst hafi verkefninu hafi félagið greitt. Standi engin rök til þess að önnur regla hafi átt að gilda um verk af því tagi sem stefnandi hafi lýst. Stefndi mótmælir því að með greiðslu á 300.000 krónum til stefnanda í júlímánuði 2002 hafi hann staðfest réttmæti krafna stefnanda. Stefnandi mótmælir því að greiðslan hafi verið ætluð til að mæta útlögðum kostnaði stefnanda vegna framangreindra verka og bendir á að á þessum tíma hafi stefnandi ekki gefið út reikninga eða sett fram kröfur um greiðslu kostnaðar. Hafi einhliða færsla stefnanda á umræddri greiðslu sem innborgun inn á reikning sem gefinn sé út rúmu ári síðar enga þýðingu í þessu sambandi. Að því er varðar kröfu stefnanda samkvæmt síðari stefnunni byggir stefndi á því að í samningi aðila sé tiltekið að Þróunarfélagið muni stofna einkahlutafélag um rekstur matvælaverksmiðju í Vestmannaeyjum. Hafi verið reiknað með að framlag Þróunarfélagsins til rekstrarins yrði að lágmarki 10,5 milljónir króna en að hámarki 15 milljónir króna. Hafi þar verið litið til alls kostnaðar af kaupum tækja og búnaðar og standsetningar verksmiðjunnar. Við lok tveggja ára ráðningartíma stefnanda hafi legið fyrir að Þróunarfélagið hafi lagt til verkefnisins ríflega 30 milljónir króna án þess að séð yrði hvort eða hvenær starfsemi gæti hafist. Hafi það verið forsenda að heildarkostnaður færi ekki fram úr 15 milljónum króna og hafi stefnanda verið þetta fullkunnugt, enda tilgreint sérstaklega í samningi aðila. Hafi Þróunarfélagið átt við stofnun hins nýja félags að afsala til Blokkar ehf. 10% af hlutafé félagsins. Til þess hafi aldrei komið, enda hafi ekkert orðið af fyrirhuguðum rekstri. Af þeim sökum hafi þeir fjármunir sem félagið hafi átt að leggja til verkefnisins aldrei verið lagðir inn í Westmar ehf. í formi hlutafjár. Hins vegar sé ljóst að Þróunarfélagið stóð við samning aðila um framlag á bilinu 10,5-15 milljónir króna og gott betur. Sé því ljóst að sakarskilyrði sé ekki uppfyllt. Þá áréttar stefndi að umrætt framlag hafi verið viðmið en ekki skýr skuldbinding eins og orðalag samningsins beri með sér. Þróunarfélagið hafi hins vegar gengið mun lengra en viðmið hafi sagt til um. Þá sé ljóst að fjárhagslegt tap stefnda af verkefninu skipti tugum milljónum króna og verðmæti hlutafjár sé ekkert ef allar eignir og skuldir af verkefninu væru lagðar inn í félagið. Hafi stefnandi því ekki sannað eða gert líklegt að hann hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni við það að fá ekki hlut í Westmar ehf. Stefndi byggir á því að hugleiðingar stefnanda um að veruleg verðmæti hafi verið fólgin í umræddum eignarhlut geti enga þýðingu haft í þessu sambandi. Það liggi í hlutarins eðli að áhætta hafi verið fólgin í þessu verkefni fyrir báða aðila. Hafi hvorki stefnandi né stefndi mátt ætla eða getað vænst þess að verkefnið myndi skila verulegum arði. Hafi stefndi ekki skuldbundið sig til að tryggja reksturinn til framtíðar heldur þvert á móti sett þau skilyrði í samningi aðila að framlag til rekstrarins yrði að hámarki 15 milljónir króna. Vilji stefnda hafi staðið til að koma af stað arðbærri framleiðslu og hafi miklu verið til kostað til þess að reyna að tryggja að þær fyrirætlanir yrðu að veruleika. Hins vegar hafi þurft að stöðva frekari framkvæmdir til að koma í veg fyrir frekara tjón. Komi til þess að fallist verði á einhvern hluta framangreindra krafna krefst stefndi skuldajafnaðar á grundvelli gagnkröfu stefnda sem gerð er grein fyrir hér að framan. Þá er enn fremur krafist skuldajafnaðar á grundvelli skuldar Blokkar ehf. við stefnda og telur stefndi ljóst að greiðslur til Blokkar ehf. hafi verið 300.000 krónum umfram það sem félaginu hafi borið samkvæmt samningi aðila. Stefnandi beitir þessari skuldajafnaðarkröfu gegn kröfum stefnanda sem hann hafi fengið framseldar frá Blokk ehf. og eigi það við um allar kröfur nema kröfu stefnanda um greiðslu launa í tvö ár. Stefndi mótmælir upphafstíma dráttarvaxta og krefst þess að miðað sé við dómsuppsögu í héraði eða eftir atvikum Hæstarétti. Málskostnaðarkrafa stefnda er byggð á 130. gr. laga nr. 91/1991. Niðurstaða. Ekki er um það deilt í máli þessu að stefnandi var ráðinn til þess að aðstoða Þróunarfélag Vestmannaeyja við stofnun, uppsetningu og rekstur matvælaverksmiðju í Vestmannaeyjum í kjölfar kaupa félagsins á vélum, tækjum og öllum búnaði Öndvegisrétta ehf., fyrirtækis sem stefnandi hafði rekið ásamt fjölskyldu sinni í Reykjavík og sérhæfði sig í vinnslu á tilbúnum fisk- og kjötréttum. Var lögð á það áhersla í samningi aðila að stofnað yrði nýtt félag um reksturinn, stefnandi legði hinu nýja félagi til þekkingu sína og léti því í té allar uppskriftir og þróunarvinnu. Óumdeilt er að dráttur varð á greiðslu hluta samningsgreiðslunnar, þ.e. 1.000.000 krónur sem greiða átti 15. janúar 2002 voru greiddar í tveimur hlutum, 500.000 krónur þann 2. september sama ár og sama fjárhæð 15. október sama ár. Ágreiningur aðila snýst um útreikning dráttarvaxta, en stefnandi hefur við flutning málsins viðurkennt skuldajafnaðarkröfu stefnda, en hún er á því byggð að stefnandi hélt afnotum húsnæðis eftir uppsögn. Ekki hafa verið lögð fyrir dóminn gögn um það hvenær stefnandi flutti úr húsnæðinu og verður dómur því ekki lagður á þessa kröfu. Verður þessum kröfulið því vísað frá dómi. Stefnandi skilur samning aðila svo að stefndi hafi ábyrgst launagreiðslur til hans í tvö ár eftir að framleiðsla verksmiðjunnar hæfist. Hafi stefnandi annars vegar verið ráðinn til vinnu þar til framleiðsla hæfist og hins vegar í tvö ár eftir það. Þegar stefnanda hafi verið sagt upp störfum frá og með 1. desember 2003 hafi framleiðsla enn ekki verið hafin og beri honum því laun í tvö ár eftir þann tíma. Stefndi byggir hins vegar á því að hann hafi ekki ábyrgst fullar efndir á launasamningi og afnotasamningi um húsnæði lengur en til 1. desember 2003. Í samningnum segir að stefnandi skuldbindi sig til að vinna við hið nýja fyrirtæki í a.m.k. 2 ár frá því að framleiðsla hefst. Þá er kveðið á um tiltekin grunnlaun til hans sem hækki samkvæmt launavísitölu og skyldu laun greiðast frá 1. desember 2001. Þá segir að Þróunarfélag Vestmannaeyja ábyrgist launagreiðslur til stefnanda þar til hið nýja félag hafi hafið framleiðslu. Þá er að lokum tekið fram í lok samningsins að verði eigendaskipti að þeim rekstri sem fyrirhugað sé að hefja, skuli Þróunarfélagið ábyrgjast gagnvart stefnanda fullar efndir á launasamningi og afnotasamningi um húsnæði til 1. desember 2003. Ljóst er að framleiðsla hófst aldrei og ekki varð af því að nýtt félag yrði stofnað um reksturinn. Hvað sem líður ákvæðum samningsins um væntanleg störf stefnanda við nýtt fyrirtæki í 2 ár eftir að framleiðsla hæfist og ábyrgð Þróunarfélagsins í því sambandi verður ekki fram hjá því litið að samkvæmt skýrum ákvæðum samningsins ábyrgðist Þróunarfélagið ekki fullar efndir á launasamningi lengur en til 1. desember 2003, enda ljóst að á þeim tíma sem samningurinn var gerður var ekki fyrirsjáanlegt hver örlög verkefnisins yrðu. Á stefnandi því ekki ekki kröfu á hendur stefnda um launagreiðslur til lengri tíma en í samningi greinir og verður stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda að þessu leyti. Stefnandi gerir einnig kröfu um greiðslu ýmiss konar kostnaðar sem hann telur sig hafa haft vegna vinnu við að koma framleiðslunni á fót. Hefur stefnandi lagt fram 3 reikninga sem allir eru dagsettir 20. október 2003 og varðar reikningur nr. 15 kostnað vegna notkunar á sendibíl í 18 mánuði. Reikningur nr. 16 er sagður vera vegna þróunar- og tilraunaframleiðslu á marningi og uppsjávarfiski og er þar tilgreindur hráefnis- og flutningskostnaður, vinna hjá Rf, vinnulaun, umbúðir og sendingarkostnaður. Reikningur nr. 17 varðar tilraunavinnslu og söluvinnu vegna fiskborgara og er þar tiltekinn hráefnis- og ferðakostnaður, greiðsla til Iðntæknistofnunar og vinnulaun. Samkvæmt áðurgreindum samningi aðila skuldbatt stefnandi sig til að leggja hinu nýja félagi til þekkingu sína og aðstoða við stofnun, uppsetningu og rekstur matvælaverksmiðjunnar. Er ekki annað í ljóst leitt en að stefnandi hafi staðið við þennan hluta samningsins og þegið laun fyrir það. Hins vegar verður ekki ráðið af samningi aðila að stefnandi skyldi einn bera þann kostnað sem af þessu hlytist og verður því fallist á réttmæti kröfu hans að þessu leyti. Hafa reikningar stefnanda ekki verið hraktir og verða þeir teknir til greina. Frá kröfunni verða dregnar 300.000 krónur sem stefndi greiddi stefnanda 5. júlí 2003. Samkvæmt síðari stefnunni krefst stefnandi greiðslu vegna þeirrar skuldbindingar Þróunarfélagsins að afsala til Blokkar ehf. 10% af hlutafé hins nýja félags, Westmars ehf., án annars endurgjalds en þess sem Blokk ehf. hafi látið af hendi með áðurgerðum samningi. Segir í samningnum að reiknað sé með að framlög Þróunarfélagsins til hins nýja félags verði að lágmarki 10.500.000 krónur en að hámarki 15.000.000 krónur. Sé þar miðað við kaupverð eigna og kostnað við samningagerð og standsetningu verksmiðjunnar. Eins og rakið hefur verið hér að framan varð ekkert af stofnun félagsins en fyrir liggur að Þróunarfélagið stóð við ákvæði samningsins um framlög til hins nýja félags. Er raunar upplýst að fjárhagslegt tap stefnda af verkefninu nemur tugum milljóna króna. Hefur ekki verið sýnt fram á hvers virði 10% hlutur stefnanda í félaginu hefði orðið við þessar aðstæður. Hefur stefnandi því ekki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni af þessum sökum og verður stefndi því sýknaður af þessari kröfu stefnanda. Eftir þessum úrslitum og með hliðsjón af atvikum öllum þykir rétt að stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur upp í málskostnað. Hjörtur O. Aðalsteinsson, dómstjóri kvað upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest vegna embættisanna dómarans, en lögmenn aðila töldu endurflutning óþarfan. DÓMSORÐ: Stefndi, Vestmannaeyjabær, greiði stefnanda, Ragnari Þ. Guðmundssyni, 2.028.105 krónur ásamt vanskilavöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2003 til greiðsludags að frádregnum 300.000 krónum sem greiddar voru stefnanda 5. júlí sama ár. Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur upp í málskostnað.
|
Mál nr. 285/2017
|
Kærumál Meðdómsmaður Hæfi dómara
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem því var hafnað að E yrði gert að víkja sæti sem meðdómsmaður í máli sem höfðað var til ógildingar á úrskurði mannanafnanefndar og viðurkenningar á rétti ónefndrar dóttur M og K til að bera tiltekið nafn. Í úrskurði sínum hafði nefndin byggt á því að ritháttur nafnsins væri hvorki í samræmi við ritreglur íslensks máls né uppfyllti hann hefðarskilyrði vinnulagsreglna nefndarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að E hefði tjáð sig opinberlega um ýmis ákvæði laga nr. 45/1996 um mannanöfn og meðal annars skilað athugasemdum við drög að lagafrumvarpi þar sem gert væri ráð fyrir afnámi laga nr. 45/1996. Í þeim athugasemdum hefði E bent á að viðmiðin í vinnulagsreglum mannanafnanefndar væru umdeilanleg og án beinnar lagastoðar, og að hin nýju frumvarpsdrög væru veruleg réttarbót sem afnæmu þá mismunun sem fælist í gildandi lögum og væri í raun mannréttindabrot. Þar sem hinn umþrætti úrskurður væri meðal annars reistur á umræddum vinnulagsreglum og krafa varnaraðila á því reist að skýra beri lög um mannanöfn í samræmi við mannréttindasáttmála Evrópu, hefði E með ummælum sínum tjáð sig um atriði sem ágreiningur í málinu lyti að á þann hátt að draga mætti óhlutdrægni hans með réttu í efa. Var honum því gert að víkja sæti í málinu.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir EiríkurTómasson og Karl Axelsson og Ingibjörg Benediktsdóttir setturhæstaréttardómari.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 8. maí 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 22. sama mánaðar. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. maí 2017, þar sem hafnað var kröfusóknaraðila um að meðdómsmaðurinn Eiríkur Rögnvaldsson viki sæti í málivarnaraðila á hendur sóknaraðila. Kæruheimild er í a. lið 1. mgr. 143. gr. laganr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafaverði tekin til greina. Þá krefst hannmálskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar og kærumálskostnaðar.Með úrskurði mannanafnanefndaruppkveðnum [...] í máli nr. [...] var hafnaðbeiðni K og M vegna ónefndrar dóttur þeirra um að hún megi bera nafnið [...]. Íkjölfarið var mál þetta höfðað 19. september 2016 til ógildingar á úrskurðinumog viðurkenningar á rétti stúlkunnar til að bera áðurgreint nafn. Málið varþingfest 20. sama mánaðar og átti aðalmeðferð í því að hefjast 28. apríl 2017.Í þinghaldi þann dag krafðist sóknaraðili þess að meðdómsmanninum EiríkiRögnvaldssyni prófessor yrði gert að víkja sæti. Þeirri kröfu hafnaði dómurinnmeð hinum kærða úrskurði.Sóknaraðili reisir kröfu sína á því að áðurnefndurmeðdómsmaður sé vanhæfur til meðferðar málsins, en í því reyni á allmörg atriðivið skýringu á lögum nr. 45/1996 um mannanöfn, sem aðila greini á um.Meðdómsmaðurinn hafi tjáð sig opinberlega um ýmis ákvæði og skýringu á lögunum,meðal annars í athugasemdum sínum við drög að frumvarpi til laga þar sem gertvar ráð fyrir afnámi laga nr. 45/1996.Í úrskurði mannanafnanefndar kemur fram aðtil að unnt sé að samþykkja eiginnafn þurfi öllum skilyrðum 1. mgr. 5. gr. laganr. 45/1996 að vera fullnægt. Í málinu reyni á það skilyrði ákvæðisins að nafnskuli ritað í samræmi við almennar ritreglur íslensks máls. Ritháttur nafnsins [...]sé ekki í samræmi við þær reglur þar sem bókstafurinn [...] sé ekki notaður ííslenskri stafsetningu. Á þennan rithátt nafnsins sé því aðeins hægt að fallast„ef hann telst hefðaður samkvæmt lögum um mannanöfn.“ Við mat á því hvort hefðhafi komist á um notkun á nafninu hafi nefndin stuðst við vinnulagsreglur, semhún hafi sett sér 19. janúar 2015 og byggðar séu á athugasemdum með frumvarpi til laga um mannanöfn og eldrivinnulagsreglum. Þar sem nafnið fullnægði ekki skilyrðum gildandi vinnulagsreglnahafnaði nefndin beiðninni.Í framangreindum athugasemdummeðdómsmannsins sagði meðal annars: „Við beitingu hefðarákvæðisins hefurmannanafnanefnd komið sér upp ákveðnum vinnulagsreglum ... En viðmiðin í þessumreglum eru umdeilanleg og eiga sér ekki beina stoð í lögum“. Þá sagði íniðurstöðukafla athugasemdanna: „Hin nýju frumvarpsdrög eru veruleg réttarbótog afnema þá mismunun sem felst í gildandi lögum og er í raunmannréttindabrot.“ Krafa varnaraðila er meðal annars reist áþví að skýra beri lög um mannanöfn í samræmi við mannréttindasáttmála Evrópu.Þá eru forsendur úrskurðar mannanafnanefndar meðal annars reistar á þeim vinnulagsreglum,sem meðdómsmaðurinn hefur talið samkvæmt framansögðu að eigi sér ekki beinastoð í lögum. Með áður tilvitnuðum ummælumhefur meðdómsmaðurinn tjáð sig um atriði, sem ágreiningur í málinu lýtur að, áþann hátt að draga má óhlutdrægni hans með réttu í efa, sbr. g. lið 1. mgr. 5.gr. laga nr. 91/1991. Ber honum því að víkja sæti í málinu. Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.Dómsorð: Meðdómsmaðurinn Eiríkur Rögnvaldssonskal víkja sæti í máli þessu. Kærumálskostnaður fellur niður. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2.maí 2017. Mál þetta höfðuðu M og K, bæðitil heimilis að [...], f.h. óskírðrar dóttur sinnar, fæddrar [...], með stefnubirtri 19. september 2016 á hendur íslenska ríkinu. Málið er höfðað til ógildingar á úrskurði Mannanafnanefndarog til viðurkenningar á rétti stefnanda til að bera nafnið [...]. Dómari málsins taldi að þörfværi sérkunnáttu í dómi til að leysa úr málsástæðum aðila, svo og að sakarefniðværi mikilvægt frá almennu sjónarmiði.Samþykkti dómstjóri að meðdómendur tækju sæti í dóminum. Tilnefndidómstjóri Hólmfríði Grímsdóttur héraðsdómara, en dómsformaður kvaddi prófessorEirík Rögnvaldsson til setu í dóminum. Stefndi krafðist þess aðmeðdómandinn Eiríkur Rögnvaldsson viki sæti. Stefnandi mótmælti þessari kröfustefnda. Stefndi byggir á því að g-liður5. gr. laga nr. 91/1991 eigi við um sérstakt hæfi meðdómandans. Fyrir hendi séu atvik sem réttlæti það aðóhlutdrægni hans verði dregin í efa. Hefurstefndi lagt fram frásagnir af ummælum meðdómandans og afrit greinar sem hannritaði og birti í tímariti. Ummælin sem vísað er til lýsaþeirri skoðun meðdómandans að fólk ætti að hafa sjálfdæmi um nöfn sín. Þá koma fram fleiri atriði eins og að rökstandi ekki til þess að hafa skörp skil á milli karlmannsnafna ogkvenmannsnafna. Þá segir að ákvæði lagaum ættarnöfn standist ekki jafnréttishugmyndir nútímans. Gefur hann í skyn að mismunun sú sem felist ílögunum brjóti gegn 65. gr. stjórnarskrárinnar.Þá er lýst þeirri skoðun að þótt mönnum og konum sem flytja til landsinsog verða íslenskir ríkisborgarar, sé ekki gert að breyta nafni sínu, sé ekkiunnt að skíra börn hér á landi í höfuð þeirra, eins og alsiða sé. Þetta geti valdið miklum sárindum og hugarangri. Í lok greinarinnar segir að hin nýjufrumvarpsdrög séu veruleg réttarbót og þau afnemi þá mismunun sem felist ígildandi lögum og sé í raun mannréttindabrot. Þessi ummæli telur stefndi sýnaað ekki sé fullvíst að meðdómandinn geti litið óhlutdrægt á málavöxtu í þessumáli. Stefnandi mótmælir kröfustefnda. Telur hann að allt sem haft hafi verið eftir meðdómandanum vitni umskoðanir hans á því hvernig lögum ætti að haga, en ekki hvernig eigi að dæmaeftir gildandi lögum. Mannanöfn séu hluti af fræðasviði hans sem prófessors ííslenskri málfræði. Niðurstaða Ekki er vitað til þess aðEiríkur Rögnvaldsson hafi tjáð sig sérstaklega um nafnið [..] í tengslum viðíslensk mannanafnalög. Í þeim heimildum sem raktar voruhér að framan koma fram ákveðnar skoðanir meðdómandans á því hvernig lögumskuli hagað og þeim breytt. Hann hefurekki tjáð sig um sakarefni þessa máls. Íþeim greinum sem vísað hefur verið til og lagðar fyrir dómara er að finnaumfjöllun málfræðings um málefnið. Hannhefur einnig lýst þeirri skoðun að lögin um mannanöfn brjóti í bága viðstjórnarskrá með því að takmarka heimildir til notkunar ættarnafna. Það varðar ekki sakarefni þessa máls. Að þessu virtu telur dómari að ekki sérökstudd ástæða til að draga óhlutdrægni meðdómandans Eiríks Rögnvaldssonar íefa. Verður kröfu stefnda þvíhafnað. Úrskurðarorð Kröfu um að meðdómandinn EiríkurRögnvaldsson víki sæti er hafnað.
|
Mál nr. 483/2002
|
Kærumál Fjárslit milli hjóna Endurgjald
|
Ágreiningur aðila á sér í stuttu máli þann aðdraganda að 8. september 1998 gaf varnaraðili þremur börnum sínum peningafjárhæð, samtals að upphæð 6.000.000 kr.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. október 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. október 2002, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að viðurkennt yrði að við opinber skipti til fjárslita milli hennar og varnaraðila vegna hjónaskilnaðar eigi hún rétt á að fá 3.000.000 krónur af búshluta varnaraðila með nánar tilgreindum vöxtum og verðbótum frá 8. september 1998 til skiptaloka. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að viðurkennt verði að við skiptin eigi hún rétt á að fá áðurnefnda fjárhæð með nánar tilgreindum vöxtum og verðbótum. Hún krefst jafnframt málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur um annað en málskostnað og sér dæmdur málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður. Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdómara fyrir sitt leyti. Kemur því þegar af þeirri ástæðu ekki til álita að honum verði dæmdur málskostnaður í héraði. I. Samkvæmt gögnum málsins gengu aðilarnir í hjúskap á árinu 1965. Eignuðust þau ekki börn saman, en hvort þeirra átti börn frá fyrra hjónabandi. Aðilar slitu samvistum í ársbyrjun 2001 og leitaði sóknaraðili skilnaðar að borði og sæng fyrir sýslumanninum í Reykjavík 8. október 2001. Með því að samkomulag tókst ekki um fjárskipti milli þeirra leitaði sóknaraðili opinberra skipta til fjárslita með kröfu til Héraðsdóms Reykjavíkur 18. febrúar 2002 með vísan til þess að hún taldi sig eiga endurgjaldskröfu á hendur varnaraðila vegna 6.000.000 króna gjafagernings hans til þriggja barna sinna. Vísaði hún kröfu sinni til stuðnings til 2. mgr. 107. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Með úrskurði 15. mars sama árs féllst héraðsdómari á kröfu sóknaraðila. Við upphaf skipta 19. apríl 2002 bókaði skiptastjóri að sóknaraðili krefðist „að ofangreindar 6.000.000 króna gangi aftur inn í búið.” Ákvað skiptastjóri þá að beina ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms. Var mál þetta þingfest af því tilefni 31. maí 2002. Fyrir héraðsdómi krafðist sóknaraðili þess sem fyrr með vísan til 2. mgr. 107. gr. hjúskaparalaga að hún fengi 3.000.000 krónur af búshluta varnaraðila þar sem hann hafi ráðstafað 6.000.000 krónum til þriggja barna sinna samkvæmt gjafagerningi 30. mars 1999. Varnaraðili mótmælti kröfunni. Með hinum kærða úrskurði hafnaði héraðsdómari kröfu sóknaraðila á þeirri forsendu að hún hafi öðlast vitneskju um að varnaraðili hafi gefið börnum sínum umrædda fjármuni seinni hluta árs 1998. Því hafi þriggja ára frestur til að hafa uppi kröfuna verið liðinn við upphaf skipta 19. apríl 2002, sbr. 2. mgr. 66. gr. hjúskaparlaga. II. Í málinu er ágreiningslaust að varnaraðili ráðstafaði 6.000.000 krónum til þriggja barna sinna 8. september 1998. Deila aðilar um hvort sóknaraðili eigi af þessu tilefni rétt til endurgjalds af hjúskapareign beggja sem svarar til helmings þessarar fjárhæðar við opinber skipti til fjárslita milli þeirra. Beinist krafa sóknaraðila ekki að því að fá ráðstöfuninni hrundið á grundvelli 66. gr. hjúskaparlaga þrátt fyrir framangreinda bókun skiptastjóra. Samkvæmt 2. mgr. 107. gr. laganna getur annað hjóna krafist endurgjalds af hjúskapareign beggja þegar skipti fara fram hafi hitt hjóna rýrt hjúskapareign sína eða sameign hjóna með því að misbeita ráðum yfir hjúskapareigninni eða með öðru óhæfilegu atferli og slíkt hefur leitt til verulegrar skerðingar á fjárhlut þeim sem hitt hjóna á tilkall til. Í málinu liggur fyrir að varnaraðili bar ráðstöfun umræddra fjármuna ekki undir sóknaraðila, en samkvæmt framburði sonar varnaraðila var henni kunnugt um gjöfina síðla árs 1998 og af framburði dóttur hennar verður slíkt hið sama ráðið. Samkvæmt gögnum málsins koma um það bil 42.000.000 krónur til skipta milli aðilanna. Að teknu tilliti til verðlagsbreytinga frá haustmánuðum 1998 fram til þess að sóknaraðili leitaði opinberra skipta hefur ráðstöfunin sem hér um ræðir numið um það bil 15% af heildareignum aðilanna. Í ljósi þessa og umfangs þeirra eigna er til skipta koma verður ekki fallist á með sóknaraðila að ráðstöfunin hafi leitt til verulegrar skerðingar á fjárhlut hennar. Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 455/2005
|
Víxill Málsástæða
|
K höfðaði mál gegn S, E og J til greiðslu skuldar samkvæmt tveimur tryggingarvíxlum sem gefnir voru út af S, samþykktir af B og ábektir af E, Þ og J. E byggði sýknukröfu sína á samkomulagi hans og stjórnar B um að hann yrði leystur undan sjálfskuldarábyrgð vegna fyrirtækisins. Ekki var talið að samkomulagið væri bindandi gagnvart K þar sem enginn samningur þar að lútandi hafði verið gerður við bankann. Í héraði og fyrir Hæstarétti vildi E einnig byggja á því að umræddir víxlar hefði ekki verið sýndir í greiðslubanka og að honum hefði hvorki borist tilkynning um greiðslufall né greiðslustað. Ekki var talið að E hefði tilgreint þessar málsástæður nægilega í greinargerð sinni í héraði eða að honum hefði ekki verið unnt að hafa þær uppi fyrr en gert var. Hefði héraðsdómara því verið rétt að telja málsástæðurnar of seint fram komnar og komu þær heldur ekki til álita fyrir Hæstarétti.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. október 2005 og krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Áfrýjandi hefur meðal annars viljað reisa kröfu sína á því að víxlar þeir sem málið varðar hafi ekki verið sýndir í greiðslubanka og að honum hafi hvorki borist tilkynning um greiðslufall né greiðslustað. Eins og nánar er rakið í héraðsdómi mótmælti stefndi þessum málsástæðum sem of seint fram komnum og tók héraðsdómari ekki afstöðu til þeirra. Áfrýjandi hefur haldið því fram að þessar málsástæður hafi í raun komið fram í greinargerð hans í héraði, en ekki fyrst við aðalmeðferð málsins eins og byggt er á í hinum áfrýjaða dómi. Í því sambandi hefur áfrýjandi vísað til eftirfarandi ummæla í greinargerð: „Stefndi mótmælir stefnukröfum ennfremur á þeim grundvelli, að ekkert liggur fyrir um, að einhver skuld sé að baki tryggingarvíxlunum og þá ef svo væri, hvernig að innheimtu skuldarinnar hefur verið staðið.“ Þá hafi hann, með bréfi 15. júní 2005 og símskeyti 16. september 2005, meðal annars óskað eftir upplýsingum um hvar víxlarnir hafi verið sýndir til greiðslu dagana 21. til 23. júní 2004. Svar stefnda hafi hins vegar ekki borist fyrr en með bréfi dagsettu tveimur dögum fyrir aðalmeðferð málsins og hafi það verið ófullnægjandi að því leyti að ekki hafi komið fram upplýsingar um sýningu víxlanna heldur aðeins um vistun þeirra. Áfrýjandi verður ekki talinn hafa í greinargerð sinni í héraði tilgreint nægilega þær málsástæður sem að framan er lýst. Þá verður ekki fallist á að honum hafi ekki verið unnt að hafa þær uppi fyrr en gert var vegna framangreindra bréfaskipta. Var héraðsdómara rétt að telja málsástæður þessar of seint fram komnar, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Koma þær heldur ekki til álita fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. sömu laga. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur að því er varðar áfrýjanda. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Erlingur Ólafsson, greiði stefnda, Kaupþingi banka hf., 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 21. október 2005. Mál þetta var þingfest 16. september 2004 og var dómtekið 23. september sl. Stefnandi er Kaupþing Búnaðarbanki hf., kt. 560882-0419, Borgartúni 19, Reykjavík vegna Kaupþings Búnaðarbanka hf., Austurstræti 5, Reykjavík. Stefndu eru Sigurður Magnússon, Klapparstíg 1, Reykjavík, Erlingur Ólafsson, Reykjadal 1, Mosfellsbæ og Jóhann Sigurðsson, Seilugranda 1, Seltjarnarnesi. Dómkröfur Stefnandi krefst þess að stefndu greiði stefnanda skuld að fjárhæð 4.485.809 krónur og bankakostnað, 12.500 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af 4.485.809 krónum frá 21. júní 2004 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Auk þess er krafist virðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Stefndi, Erlingur Ólafsson, krefst þess að verða alfarið sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu. Málsástæður stefnanda og lagarök Stefnandi byggir kröfur sínar á tveimur tryggingarvíxlum, sem hann kveður standa til tryggingar tékkareikningi nr. 0301-26-009996 í Búnaðarbanka Íslands hf., aðalbanka, nú Kaupþing Búnaðarbanki hf. Víxlarnir eru útgefnir 21. maí 2004 með gjalddaga 21. júní 2004. Annar að fjárhæð 1.500.000 krónur. Hinn að fjárhæð 3.500.000 krónur. Útgefandi beggja víxlanna er Sigurður Magnússon en samþykkjandi Blómalagerinn beint frá bóndanum. Ábekingar eru Þorvaldur Snorrason, Erlingur Ólafsson og Jóhann Sigurðsson. Útgáfustaður er Reykjavík. Greiðslustaður er Búnaðarbanki Íslands hf., Reykjavík. Báðir víxlarnir voru framseldir af útgefanda. Víxlarnir voru ekki afsagðir, sbr. áritun á þá þar um. Stefnandi kveður hafa verið nauðsynlegt að nota víxlana vegna vanskila á yfirdrætti á tékkareikningnum og skýri það mismun þann sem sé á dómkröfunni og fjárhæð tryggingarvíxlanna. Tékkareikningurinn hafi lent í vanskilum og hafi stefndu verið tilkynnt um vanskilin með bréfum, dags. 9. júlí 2004. Blómalagerinn ehf. hafi orðið gjaldþrota 9. júní 2004 og sé því ekki stefnt að svo stöddu. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir. Vísað er til víxillaga nr. 93/1933, einkum 7. kafla laganna um fullnustu vegna greiðslufalls. Málið er rekið samkvæmt 17. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma um grunn dráttarvaxta og vanefndaálags, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefndu. Varðandi varnarþing vísast til 35. gr. laga nr. 91/1991. Málsástæður og lagarök stefnda, Erlings Ólafssonar Stefndi kveðst hafa verið hluthafi í Blómalagernum ehf., sem séð hafi um heildsöludreifingu á blómaframleiðslu garðyrkjubænda sem stóðu að félaginu. Þann 6. febrúar 2003 hafi verið gert samkomulag milli stefnda og félagsins þess efnis að stefndi afsalaði sér eignarhluta sínum í félaginu til stjórnar án þóknunar. Samhliða þessu hafi stjórn félagsins samþykkt að leysa stefnda undan aðild hans að sameiginlegri sjálfskuldarábyrgð, sem hann hafi verið aðili að vegna Blómalagersins ehf. hjá Búnaðarbanka Íslands hf. Í þessu skriflega samkomulagi hafi því verið lýst yfir að Búnaðarbankinn hefði samþykkt samkomulagið fyrir sitt leyti og mundi láta Erling vita þar um, þegar bankinn hefði móttekið samkomulagið undirritað. Þetta hafi gengið eftir og starfsmaður bankans hafi staðfest þetta munnlega við stefnda. Með bréfi, dags. 6. febrúar 2003, hafi stefnda verið tilkynnt að Blómalagerinn ehf. mundi ekki veita viðtöku til endursölu í verslunum Blómalagersins ehf. blómum frá stefnda eða fyrirtæki hans frá og með 7. febrúar 2003. Þann 10. mars 2003 hafi svo verið gengið frá skriflegu lokauppgjöri við stefnda, sem stjórnarmenn félagsins hafi undirritað. Þar lýsi þeir því yfir að þeir hafi þá þegar gengist í þær ábyrgðir sem stefndi hafi verið í fyrir Blómalagerinn, og væri hann því laus undan þeim skuldbindingum og ábyrgðum sem hann hafi verið í fyrir félagið. Það hafi svo ekki verið fyrr en við stefnu þessa máls að eitthvað virðist ekki hafa gengið eftir, eins og til stóð og samið hafi verið um, bæði við stjórnarmenn félagsins og bankann. Stefndi byggir sýknukröfu sína aðallega á því að með því samkomulagi sem áður sé lýst hafi stefndi verið laus undan ábyrgð bæði gagnvart víxilhafa og öðrum ábyrgðarmönnum á tryggingarvíxlunum tveimur. Samkomulagið hafi verið samþykkt af Búnaðarbankanum hf. Stefnandi hafi tekið á sig réttindi og skyldur þess banka og sé bundinn við þá samninga sem þar voru gerðir. Meðal annars þann sem varði þetta mál. Stefndi mótmælir stefnukröfum ennfremur á þeim grundvelli, að ekkert liggi fyrir um, að einhver skuld sé að baki tryggingarvíxlunum og þá ef svo væri, hvernig að innheimtu skuldarinnar hafi verið staðið. Stefndi byggir kröfur sínar á almennum reglum kröfu- og samningsréttar um að samningar séu bindandi og eftir þeim skuli fara. Krafan um málskostnað styðst við 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Niðurstaða Í munnlegum málflutningi kom fram í ræðu lögmanns stefnda að skilyrði um sýningu víxilsins væru ekki uppfyllt. Jafnframt vék hann að skorti á tilkynningum til stefnda varðandi greiðslufall o.fl. Af hálfu stefnda kom þó ekki fram ósk um að nýjar málsástæður væru bókaðar. Lögmaður stefnanda mótmælti öllum málsástæðum stefnda, sem ekki koma fram í greinargerð hans, sem of seint fram komnum. Verður því einungis fjallað um þær málsástæður stefnda er fram koma í greinargerð hans. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að með samkomulagi stjórnar Blómalagersins ehf. hafi stefndi, Erlingur, verið leystur undan aðild sinni að sameiginlegri sjálfskuldarábyrgð sem hann hafi verið aðili að vegna Blómalagersins ehf. hjá Búnaðarbanka Íslands. Samkomulagið hafi verið samþykkt af Búnaðarbanka Íslands hf. Stefnandi hafi yfirtekið réttindi og skyldur þess banka og sé því bundinn af samkomulaginu. Í umræddu samkomulagi stjórnar Blómalagersins, dags. 6. febrúar 2003, segir að Búnaðarbankinn og Sparisjóður Keflavíkur hafi samþykkt samkomulagið fyrir sitt leyti og muni láta Erling vita þar um þegar þeir hefðu móttekið samkomulagið. Björn Óskar Björgvinsson, endurskoðandi Blómalagersins ehf., bar fyrir dómi að hann hefði fengið umrætt samkomulag í hendur og getið þess í lokauppgjöri Blómalagersins og Erlings Ólafssonar, dags. 20. mars 2003. Hins vegar hefði hann ekki séð nein gögn frá stefnanda varðandi niðurfellingu á ábyrgð stefnda, Erlings. Þóra Björg Briem, fyrirtækjafulltrúi hjá stefnanda, kom fyrir dóminn. Hún kannaðist við að beiðni hefði borist til stefnanda um að fella niður ábyrgð Erlings Ólafssonar en þeirri beiðni hefði verið hafnað. Þegar virt er það sem fram hefur komið þykir ekki sýnt fram á að samkomulag sem stjórn Blómalagersins ehf. gerði um að fella niður sjálfskuldarábyrgð stefnda, Erlings, sé bindandi gagnvart stefnanda þar sem enginn samningur þar að lútandi virðist hafa verið gerður við stefnanda. Stefnandi hefur lagt fram í málinu tvo lögformlega víxla, sbr. 1. gr. víxillaga nr. 93/1933, og eru þeir í samræmi við lýsingu stefnanda í stefnu. Málið er rekið samkvæmt 17. kafla laga nr. 91/1991. Koma mótmæli stefnda, Erlings, varðandi þá skuld er að baki víxlinum stendur, því ekki til álita. Stefndu Sigurður Magnússon og Jóhann Sigurðsson hafa ekki sótt þing í málinu en þeim er löglega birt stefna í málinu. Samkvæmt framansögðu ber því að taka til greina kröfur stefnanda á hendur stefndu í málinu. Stefndu greiði stefnanda málskostnað sem ákveðst 550.000 krónur. Kristjana Jónsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð Stefndu, Sigurður Magnússon, Erlingur Ólafsson og Jóhann Sigurðsson, greiði stefnanda, Kaupþingi Búnaðarbanka hf. 4.485.809 krónur og bankakostnað, 12.500 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, af 4.485.809 krónum frá 21. júní 2004 til greiðsludags. Stefndu greiði stefnanda 550.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 409/2006
|
Ölvun við akstur Akstur sviptur ökurétti
|
A var sakfelldur fyrir að hafa ekið sviptur ökurétti og undir áhrifum áfengis. Hann hafði verið sviptur ökurétti ævilangt árið 1994 og aftur árið 1999 og ekki öðlast ökurétt að nýju. Þar sem hann hafði enn unnið sér til ökuréttarsviptingar í þessu máli var ævilöng ökuréttarsvipting hans áréttuð. Með brotum sínum rauf A skilorð reynslulausnar sem honum hafði verið veitt á 110 dögum óafplánaðrar refsingar og var honum því gerð refsing í einu lagi. Við ákvörðun refsingar var jafnframt litið til 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og langs sakarferils hans. Refsing A var ákveðin fangelsi í fimm mánuði.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Hjördís Hákonardóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 18. júlí 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða, en þyngingar á refsingu og frekari sviptingar ökuréttar. Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvalds en til vara að refsing verði milduð. Framburður ákærða og vitna er rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Lögreglumennirnir A og F báru báðir fyrir héraðsdómi að þeir hefðu séð ákærða aka bifreið inn á bílastæði við veitingastaðinn Players við Bæjarlind í Kópavogi. Skömmu síðar fengu þeir boð frá Fjarskiptamiðstöð lögreglu um ölvaðan mann fyrir utan veitingastaðinn og óku þegar á vettvang. Þar hittu þeir fyrir ákærða ásamt tveimur dyravörðum veitingastaðarins, en annar þeirra hafði tilkynnt lögreglu um akstur ákærða. Ákærði var handtekinn vegna gruns um ölvunarakstur. Annar dyravarðanna bar fyrir héraðsdómi að hann hafi séð ákærða aka bifreið við veitingastaðinn og lagt í stæði við húsið. Með vísan til framangreinds og að öðru leyti til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða og heimfærslu brota hans til refsiákvæða. Ákærði er fundinn sekur um að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti og undir áhrifum áfengis. Hann á að baki langan sakarferil og hefur meðal annars margsinnis brotið gegn umferðarlögum, bæði með akstri undir áhrifum áfengis og sviptur ökurétti. Hann var fjórum sinnum sakfelldur fyrir ölvunarakstur á árunum 1986 til 1991. Á þessum tíma var hann einnig í nokkur skipti sakfelldur fyrir akstur sviptur ökurétti. Ákærði var enn 28. mars 1994 dæmdur fyrir ölvunarakstur og akstur sviptur ökurétti. Var hann sviptur ökurétti ævilangt, og svipting áréttuð með dómi 22. febrúar 1999 vegna sams konar brota. Ákærði hefur ekki öðlast ökurétt að nýju. Hann hefur nú enn á ný unnið sér til ökuréttarsviptingar vegna ölvunaraksturs 11. desember 2005 eins og krafist er af hálfu ákæruvalds. Verður því að árétta með vísan til 101. og 102. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með áorðnum breytingum að ákærði skuli vera sviptur ökurétti ævilangt. Með brotum sínum rauf ákærði skilorð reynslulausnar sem honum hafði verið veitt 1. júlí 2005 í eitt ár á 110 dögum óafplánaðrar refsingar, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga. Með vísan til 1. mgr. 65. gr. laganna ber því nú að gera ákærða refsingu í einu lagi samkvæmt 60. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við ákvörðun refsingar verður jafnframt litið til 77. gr. síðarnefndra laga og sakarferils ákærða. Samkvæmt framangreindu er refsing ákærða ákveðin fangelsi í fimm mánuði. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, verður staðfest. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málflutningslaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, Antony Lee Bellere, sæti fangelsi í fimm mánuði. Ákærði skal vera sviptur ökurétti ævilangt. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða skal vera óraskað. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 203.844 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 186.750 krónur. Mál þetta, sem dómtekið var 24. maí 2006 höfðaði lögreglustjórinn í Kópavogi með ákæru útgefinni 16. mars 2006 á hendur ákærða, Anthony Lee Bellere, kt. 030966-5389, Bárugötu 22, Reykjavík, „fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa að morgni sunnudagsins 11. desember 2005, ekið bifreiðinni KL-151 undir áhrifum áfengis (vínandamagn í blóði 1,97 °/oo) og sviptur ökurétti um Bæjarlind í Kópavogi, þar sem lögregla hafði afskipti af honum. Háttsemi ákærða telst varða við 1. mgr. sbr. 3. mgr., 45. gr. og 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. lög nr. 57/1997, nr. 82,/998, nr. 132/2003 og nr. 84/2004. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til sviptingar ökuréttar samkvæmt 101. og 102. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. lög nr. 23/1993, nr. 44/1993 og nr. 84/200404.“ Í þinghaldi 10. apríl 2006 neitaði ákærði sök. Verjandi krefst sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins. Þá krefst hann þess að allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. réttargæslu- og málsvarnarlaun að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Málsatvik og skýrslur hjá lögreglu. Upphaf málsins er það að lögreglumenn voru í lögreglubifreið á bifreiðastæði sunnan við veitingastaðinn Players við Bæjarlind 4, aðfaranótt 11. desember 2005 í eftirliti. Þeir sáu þá hvar rauðlitaðri bifreið af gerðinni Hyundai Accent var ekið af aðalakbraut Bæjarlindar og inn í húsagötu Bæjarlindar fyrir framan hús nr. 4-12. Þaðan var bifreiðinni ekið inn á bifreiðastæðið og framhjá lögreglubifreiðinni, en á þessari stundu var lögreglubifreiðin kyrrstæð í útkeyrslu frá nefndu bifreiðastæði. Skráð er í frumskýrslu lögreglunnar, sem rituð er af A, lögreglumanni, þann 16. desember 2005, að lögreglumenn hafi séð ökumann bifreiðarinnar, sem hafi verið karlmaður um fertugt, sköllóttur, klæddur í svartan jakka. Lögreglan kvaðst hafa ekið frá veitingastaðnum vestur Bæjarlind, inn á Reykjanesbraut til norðurs en þaðan inn á Fífuhvammsveg til vesturs. Þegar lögreglan nálgaðist gatnamót Fífuhvammsvegar og Dalvegar fékk hún tilkynningu frá fjarskiptamiðstöð lögreglunnar um ölvaðan mann sem væri til vandræða fyrir utan veitingastaðinn Players. Fór lögreglan á vettvang og hafði tal af tveimur dyravörðum, þeim B og C. Hjá þeim hafi verið 39 ára gamall, sköllóttur karlmaður, klæddur svörtum jakka, Anthony að nafni. Reyndist hann vera ákærði í máli þessu. Á bifreiðastæðinu var rauð bifreið af gerðinni Hyundai Accent. Ákærði var færður inn í lögreglubifreiðina þar sem hann gaf öndunarsýni í S-D2 öndunarmæli og mældist vínandamagn í útöndunarlofti 1,55 °/oo. Var ákærði því handtekinn klukkan 05:09 vegna gruns um ölvunarakstur. Ákærði kvaðst ekki hafa ekið bifreiðinni heldur hafi unnusta sín gert það. Ákærði vildi hins vegar ekki nafngreina hana. Ákærði kvað móður sína vera eiganda bifreiðarinnar og hafi hann tekið bifreiðina í heimildarleysi. Ákærði var beðinn um að afhenda lögreglu kveikjuláslykla bifreiðarinnar, en hann kvaðst ekki vera með þá. Annar dyravarðanna, C, upplýsti lögreglu hins vegar um að hann hafi orðið vitni að því er ákærði stakk þeim í buxnavasa sinn. Skráð er í frumskýrslu að dyraverðir Players, þeir B og C, hafi séð ákærða aka bifreiðinni á bifreiðastæðinu. Haft er eftir B að hann hafi séð ákærða drekka úr glasi frá Select eftir að akstri lauk. Leitað var í bifreiðinni og fyrir utan hana en hvorki fannst áfengi né tómar áfengisumbúðir. Þá fannst heldur ekki pappamál sem ætla mætti vera frá versluninni Select. Ákærði var fluttur á lögreglustöðina í Kópavogi. Þegar hann var kominn inn í lögreglustöðina sá lögreglumaður hvar ákærði tók kveikjuláslykla úr hægri frambuxnavasa og lét þá falla í gólfið. Við athugun kom í ljós að lyklarnir voru kveikjuláslyklar bifreiðarinnar KL-151. Ákærði fékkst ekki til þess að gefa sjálfstæða skýrslu hjá varðstjóra. Hann neitaði að hafa ekið í umrætt sinn. Við athugun kom í ljós að ákærði var sviptur ökuréttindum. Tekið var þvag- og blóðsýni úr ákærða klukkan 06:14 og 06:25 til ákvörðunar um alkóhólmagn í þvagi og blóði ákærða. Alkóhólmagn í þvagi ákærða reyndist vera 3,11 °/oo og í blóði 1,97 °/oo. Að lokinni sýnatöku var ákærði frjáls ferða sinna og var honum ekið að heimili sínu að Bárugötu 22 í Reykjavík. Lögreglumenn sáu um flutning bifreiðarinnar KL-151 á lögreglustöð þar sem kveikjuláslykar hennar voru í vörslum varðstjóra. Lögreglumaður fór í verslunina Select við verslunarmiðstöð Smáralindar og hafði tal af starfsmanni verslunarinnar, D, að nafni. Fór lögreglan þess á leit að fá að skoða myndbandsupptökur úr eftirlitsmyndavél inni og utan við verslunina. Á myndbandinu sést hvar ákærði gengur inn í verslunina klukkan 4:31, aðfaranótt 11. desember 2005. Sést m.a. hvar hann fer að afgreiðsluborði 2 og stendur þar um tíma við hlið stúlku sem D kvað vera starfsmann verslunarinnar á frívakt og heita E. Ákærði sést fara úr mynd en koma til baka með hvítt mál sem virðist vera pappamál eins og Select-verslunin er með. Ákærði hafi síðan farið aftur úr mynd og þá til að sækja kakóbolla að sögn D. Ákærði sést ganga út úr versluninni klukkan 4:46. Engar myndir sáust af honum eða bifreiðinni fyrir utan verslunina. D kvaðst hafa verið að störfum umrædda nótt og muni eftir ákærða. Hún kvaðst mundu bera kennsl á hann ef hún sæi hann aftur. Hann hafi ekki keypt neitt en verið að leita að heimilisfangi í Garðabæ. D bar að hann hefði fengið gefins kaffi- og kakóbolla. Kakóbollinn hafi verið ætlaður vini ákærða. D kvaðst ekki hafa séð vin ákærða, en ákærði hafi tjáð henni að vinur sinn væri ökumaður bifreiðar sem staðsett væri fyrir aftan verslunina. Vitnið bar að ákærði hefði drukkið kaffibollann en tekið kakóbollann með sér. Vitnið kvaðst ekki hafa séð ákærða hafa áfengi um hönd. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu hafði lögreglan símasamband við dyraverði Players, þá B og C, að kveldi 15. desember 2005. Haft er eftir B að hann hafi orðið vitni að því er ákærði ók inn á bifreiðastæði Players og hafi ákærði lagt bifreiðinni í efsta stæðið við húsið. Hann kvaðst hafa gengið til móts við ákærða og jafnframt beðið samstarfsmann sinn að kalla á lögreglu. Ákærði hafi stigið út úr bifreiðinni ökumannsmegin. Vitnið bar að hann hefði haft ákærða í augsýn frá þeim tíma er hann steig út úr bifreiðinni þar til lögreglan kom á vettvang. Vitnið kvaðst hafa séð ákærða drekka úr máli sem fæst í Select-verslunum eftir að akstri lauk. Vitnið bar að ákærði hefði verið einn í bifreiðinni. Þegar lögreglan kom á vettvang kvaðst vitnið hafa séð að ákærði stakk hendi í hægri buxnavasa. Vitnið bar að ákærði hefði komið nokkru áður og þá spurt til vegar, farið en komið aftur skömmu síðar. Ákærði hafi verið einsamall. Í frumskýrslu lögreglu er haft eftir C, dyraverði Players, en tekin var af honum símaskýrsla 15. desember 2005, að hann hafi ekki orðið vitni að því er ákærði ók inn á bifreiðastæði Players. Hins vegar hafi hann séð er ákærði ætlaði að bakka bifreiðinni frá veitingastaðnum en þá hafi dyravörður stöðvað för hans. Vitnið kvaðst ekki hafa haft ákærða í augsýn er hann hringdi á lögreglu. Vitnið bar að ákærði hefði verið einn í bifreiðinni. Aðspurður kvaðst vitnið ekki hafa séð ákærða drekka eftir að akstri lauk. Þá kvaðst vitnið hafa séð er ákærði setti kveikjuláslykla í jakkavasa sinn um leið og hann tók upp sígarettu, sem hann hafi ekki náð að kveikja í, þar sem lögreglan kom á vettvang í sömu andrá. Tekin var símaskýrsla af vitninu C, dyraverði veitingastaðarins Players, 16. janúar 2006. Vitnið bar að í umrætt sinn hefði hann verið að störfum sem dyravörður staðarins. Hann hafi verið staddur fyrir utan veitingastaðinn ásamt samstarfsmanni sínum, B, er ákærði kom til þeirra og hafi verið áberandi ölvaður. Hafi ákærði verið að spyrja til vegar. Um það bil 10-20 mínútum síðar hafi ákærði komið á ný til þeirra. Vitnið kvaðst hafa séð að ákærði hafi gengið að rauðri fólksbifreið sem hafði verið lagt rétt við útidyr veitingastaðarins. Ákærði hafi verið valtur á fótum og þvoglumæltur. Ákærði hafi sest undir stýri fólksbifreiðarinnar KL-151 og hafi aflvél bifreiðarinnar verið í gangi. Vitnið kvaðst að beiðni samstarfsmanns síns, B, hafa farið inn og hringt á lögregluna og tilkynnt um ölvunarakstur. Að því búnu hafi vitnið gengið út og séð hvar bifreiðin rann aftur á bak u.þ.b. 1-½ metra. Hafi samstarfsmanni hans tekist að fá ákærða til þess að stöðva bifreiðina og drepa á aflvél hennar og koma út úr henni. Ákærði hafi komið út úr bifreiðinni og stungið kveikjuláslykli í buxnavasann og varla náð að kveikja sér í sígarettu áður en lögreglan var komin á vettvang. Vitnið kvaðst ekki hafa séð ákærða drekka eftir að akstri lauk. Ákærði hafi verið einn í bifreiðinni. Þann sama dag tók lögreglan símaskýrslu af B, dyraverði veitingastaðarins Players í Kópavogi. Haft er eftir vitninu að hann hafi verið staddur utan dyra umrædda nótt og séð hvar rauðri fólksbifreið var ekið fyrir horn veitingastaðarins Players. Skömmu síðar hafi ákærði komið til þeirra C og spurt til vegar í Garðabæ. Ákærði hafi verið áberandi ölvaður, reikull og valtur á fótum. Ákærði hafi tjáð þeim að hann væri með félaga sínum sem hafi lagt bifreiðinni handan við horn veitingastaðarins. Á sama tíma hafi lögreglubifreið verið við veitingastaðinn. Ákærði hafi síðan farið en komið aftur u.þ.b. 10-20 mínútum síðar. Vitnið kvaðst hafa séð að ákærði hafi verið ökumaður bifreiðarinnar KL-151. Vitnið kvaðst hafa gengið að bifreiðinni og strax gert sér grein fyrir því að ákærði var ekki í ökuhæfu ástandi. Vitnið kvaðst hafa beðið samstarfsmann sinn að hringja á lögregluna og tilkynna ölvunarakstur. Ákærði hafi verið einn í bifreiðinni. Hann hafi rennt niður rúðunnni bifreiðastjóramegin og beðið um aðstoð til þess að finna ákveðna götu eða húsnæði í Garðabæ. Vitnið kvaðst hafa sagt við ákærða að hann myndi láta fletta upp í símaskránni til þess að finna staðsetningu staðarins í því skyni að tefja fyrir ákærða. Vitnið kvaðst hafa fylgst vel með ákærða sem hafi komið út úr bifreiðinni, en þá hafi bifreiðin KL-151 runnið aftur á bak um hálfa bíllengd. Ákærði hafi náð að stöðva bifreiðina með því að taka í handbremsu og drepa á aflvél hennar. Aðspurður bar vitnið að hann hefði séð ákærða drekka eitthvað úr plastmáli, sömu gerðar og fáanleg eru á skyndibitastöðum. Vitnið bar að liðið hefðu u.þ.b. 2-4 mínútur frá því er samstarfsmaður hans hefði hringt á lögregluna og þar til hún var komin á vettvang og handtók ákærða. Vitnið bar að hann hefði séð ákærða halda á einhverju er hann kom út úr bifreiðinni og síðar hefði samstarfsmaður hans upplýst hann um að það hefðu verið kveikjuláslyklar bifreiðarinnar. Lögreglan tók símaskýrslu af A, lögreglumanni, 16. janúar 2006, en hann hafði afskipti af ákærða í umrætt sinn við veitingastaðinn Players. Haft er eftir vitninu að hann hafi verið í lögreglubifreiðinni sem hafi verið kyrrstæð rétt við veitingastaðinn, er rauðri Hyundai-bifreið, KL-151, hafi verið ekið framhjá lögreglubifreiðinni. Ökumaður hafi verið sköllóttur karlmaður um fertugt, klæddur svörtum leðurjakka. Þeir hafi síðan ekið frá veitingastaðnum þá leið sem rakin er í frumskýrslu og voru komnir inn á Fífuhvammsveg er þeim barst tilkynning frá fjarskiptamiðstöð lögreglunnar um að ölvaður maður væri til vandræða við veitingastaðinn Players. Þeir hafi því ekið þangað aftur og handtekið ákærða samkvæmt ábendingu dyravarða. Voru þá liðnar u.þ.b. 5 mínútur frá því lögreglan hafði mætt bifreiðinni KL-151 á bifreiðastæðinu við veitingastaðinn áður en þeir héldu í átt að Dalvegi. Staðfesti vitnið að hafa borið kennsl á ákærða sem ökumann bifreiðarinnar KL-151, sem hafði ekið framhjá lögreglubifreiðinni nokkrum mínútum áður. Síðar þennan sama dag tók lögreglan símaskýrslu af F, lögreglumanni, sem hafði haft afskipti af ákærða við veitingastaðinn Players, 11. desember 2005. Vitnið bar að hafa í umrætt sinn setið í farþegasæti lögreglubifreiðarinnar sem hafi verið kyrrstæð rétt hjá veitingastaðnum þegar bifreiðinni KL-151 var ekið framhjá lögreglubifreiðinni í átt að Players. Vitnið kvaðst hafa séð vel ökumann bifreiðarinnar, sem hafi verið sköllóttur karlmaður um fertugt. Lögreglubifreiðinni var síðan ekið af vettvangi. Þeir hafi verið staddir á Fífuhvammsvegi er þeim barst tilkynning frá fjarskiptamiðstöð lögreglunnar um ölvaðan mann sem væri til vandræða við Players. Þeir hafi því snúið við og ekið aftur að veitingastaðnum Players og handtekið ákærða, eftir ábendingum dyravarða, skammt frá bifreiðinni KL-151 sem hafði verið lagt næst inngöngudyrum veitingastaðarins. Vitnið bar að dyraverðirnir hefðu sagt að ákærði hefði ekið bifeiðinni KL-151, rétt áður en lögreglan kom á staðinn. Vitnið bar að ákærði hafi verið ökumaður bifreiðarinnar KL-151 sem vitnið sá að ekið var framhjá lögreglubifreiðinni skömmu áður við veitingastaðinn. Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglunni í Kópavogi 18. janúar 2006. Ákærði bar hjá lögreglu að bifreiðin KL-151 væri í eigu móður sinnar. Ákærði kvaðst aðfaranótt 11. desember hafa verið í tölvusambandi við stúlku, sem hann kvaðst ekki hafa þekkt. Hann kvaðst hafa sagt stúlkunni að honum leiddist og hafi það verið gagnkvæmt. Það hafi orðið úr að þau hafi ákveðið að hittast og kvaðst ákærði hafa gefið stúlkunni upp heimilisfang sitt. Um klukkan 02:00-03:00 hafi stúlkan hringt í GSM-síma hans [...] og var þá komin heim til hans. Ákærði kvað hana hafa verið brúnhærða, um 25 ára. Hann kvaðst aldrei hafa séð stúlkuna áður og kvaðst því ekki vita nein deili á henni, ekki einu sinni heiti hennar. Ákærði kvaðst hafa spurt stúlkuna hvort hún hefði ökuréttindi, sem hún kvað vera. Það hafi orðið úr að hún hafi ekið bifreið móður hans KL-151, þar sem hann hafði neytt áfengis. Ákærði kvaðst hafa hætt áfengisdrykkju eftir að hann hitti stúlkuna. Ákærði bar að þau hefðu ákveðið að fara í „partý“ í Garðabæ. Hann gat hins vegar ekki greint frá því hvaða leið þau óku á leið sinni þangað. Stúlkan hafi ekið að veitingastaðnum Players og lagt bifreiðinni en ákærði kvaðst hafa farið út úr bifreiðinni og haft tal af dyravörðum staðarins og spurt til vegar. Ákærði kvaðst hins vegar ekki muna hvert þau voru að fara. Ákærði kvaðst ekki vita hvað varð af stúlkunni á meðan að hann var að ræða við dyraverðina. Ákærði bar að þeir hefðu hlegið að sér og sagt honum að hann væri staddur í Kópavogi. Hann kvaðst hafa gengið aftur að bifreiðinni og sest undir stýri og kvaðst hafa ætlað sér að bíða eftir stúlkunni. Dyraverðirnir hafi þá komið til hans og spurt hann hvort hann hygðist aka bifreiðinni. Ákærði kvaðst hafa neitað því og sagst einungis vera að hlusta á útvarpið. Í þann mund hafi lögreglan komið á vettvang og hafi hún handtekið ákærða grunaðan um ölvunarakstur. Ákærði kvaðst hafa tjáð lögreglunni að hann hefði ekki verið að aka bifreiðinni. Eftir ákærða er haft í lögregluskýrslu að hann hafi haldið á vettvangi að hann væri ekki með kveikjuláslykla bifreiðarinnar. Þegar hann hafi verið kominn á lögreglustöðina hafi kveikjuláslyklarnir dottið úr jakkanum og bar ákærði að svo virtist sem stúlkan hafi hent kveikjuláslyklunum inn á ákærða, þegar hún hafi farið út úr bifreiðinni, án þess að hann yrði þess var. Lögreglan kynnti ákærða framburð dyravarðanna þess efnis að þeir hefðu séð þegar bifreiðinni KL-151 hefði verið ekið inn á bifreiðastæði Players. Þeir hefðu séð ákærða í ökumannssæti bifreiðarinnar og jafnframt séð að ákærði var einn í bifreiðinni. Dyraverðirnir hefðu haft afskipti af ákærða vegna ölvunarástands hans og í framhaldi óskað eftir aðstoð lögreglunnar. Ákærði mótmælti þessum framburði dyravarðanna sem röngum og kvaðst ekki vita hvers vegna þeir hefðu borið á þennan veg. Þá voru bornir undir ákærða framburðir lögreglumannanna er voru í eftirliti umrætt kvöld, en þeir báru að þeir hefðu orðið vitni að því er bifreiðinni KL-151 hefði verið ekið framhjá lögreglubifreiðinni inn á bifreiðastæði Players og u.þ.b. 5 mínútum síðar hefði verið óskað eftir aðstoð lögreglunnar. Lögreglumennirnir hefðu farið á vettvang og borið kennsl á ákærða sem bifreiðastjóra KL-151, sem hefði verið einn í bifreiðinni. Ákærði mótmælti þessum framburði lögreglumannanna sem röngum. Hann kvaðst hins vegar muna eftir að hafa mætt lögreglubifreiðinni við bifreiðastæði veitingastaðarinns. Ákærði kvaðst hafa haft að á orði við stúlkuna að þau ættu að spyrja lögregluna til vegar. Ákærði gaf á ný skýrslu hjá lögreglunni í Kópavogi þann 26. janúar 2006. Ákærði var inntur eftir því hvort hann vildi breyta framburði sínum í fyrri lögregluskýrslu, sem hann kvaðst ekki vilja gera. Í fyrri skýrslu sinni bar ákærði að stúlkan hefði hringt í GSM-síma hans [...] um klukkan 02:00-03:00 aðfaranótt 11. desember 2005. Athugun lögreglu leiddi í ljós að ekki hafði verið hringt í ofangreint símanúmer á þessum tíma. Samkvæmt upplýsingum Símans var hringt í síma ákærða klukkan 22:01 þann 10. desember úr síma [...], skráður notandi G, 41 árs, klukkan 22:42 þann 10. desember úr síma [...], skráður notandi 16 ára stúlka, H. Ákærði bar að hvorugt þeirra hefði ekið bifreiðinni í umrætt sinn. Ákærði skýrði lögreglunni frá því að stúlkan hefði sjálfsagt ekki hringt í [...], þar sem hann hefði á þessum tíma verið með annað símanúmer, sem hann kvaðst nú ekki muna. Ákærði bar að skrifað hefði verið um sig í dagblaðinu DV og hafi hann orðið fyrir töluverðu ónæði og því fengið sér annnað símanúmer. Skýrslur fyrir dómi. Ákærði bar fyrir dómi að umrædda nótt hafi hann komist í samband við stúlku á netinu á spjallrás einkamál.is. Þeim hafi talast svo til að hún kæmi heim til hans og þau myndu fara „á rúntinn“. Hún hringdi þegar hún var komin heim til hans og hann fór út. Aðspurður kvaðst hann ekki muna hvaða símanúmer hann hefði haft á þessum tíma og stúlkan hefði hringt í. Þegar hann hafði fullvissað sig um að hún hefði bílpróf hefði hann látið hana fá kveikjuláslykla bifreiðar móður sinnar. Aðspurður gat ákærði ekki gert neina grein fyrir stúlkunni. Þau hafi ætlað í „partý“ einhversstaðar í Garðabæ. Hún hafi ekið bifreiðinni. Hvorki stúlkan né hann hafi ratað á áfangastaðinn, en hann hefði ritað heimilisfangið niður á blað. Þau hafi ekið sem leið lá að veitingastaðnum Players í Kópavogi og hafi stúlkan lagt bifreiðinni við hlið stórrar flutningabifreiðar. Bar ákærði að sú bifreið hafi byrgt sýn dyravarðanna þannig að þeir hefðu ekki getað séð þegar hann fór út úr bifreiðinni. Ákærði kvaðst hafa farið með miðann til dyravarðanna og spurt þá til vegar. Þeir hafi hlegið að sér og sagt honum að hann væri í Kópavogi. Ákærði kvaðst hafa farið inn í bifreiðina aftur og stúlkan ekið einhvern hring og komið til baka að veitingahúsinu Players. Aftur hafi hún lagt bifreiðinni í skjóli vöruflutningabifreiðarinnar. Þegar ákærði var nánar inntur eftir staðsetningu bifreiðarinnar var framburður hans mjög óskýr. Ákærði kvaðst í bæði skiptin hafa haft tal af dyravörðum staðarins til þess að spyrja til vegar. Ákærði bar að dyraverðirnir hefðu í seinna skiptið varla virt hann viðlits. Borinn var undir ákærða framburður lögreglumannanna sem mættu bifreið ákærða þegar henni var ekið inn á bifreiðastæði Players, en þeir sögðust hafa séð ákærða einan í bifreiðinni og hafi hann ekið henni. Ákærði gat ekki skýrt framburð þeirra. Borinn var undir ákærða framburður dyravarðanna sem sögðust hafa séð að ákærði hefði verið einn í bifreiðinni, þegar hann kom í seinna sinnið. Ákærði bar að dyraverðirnir hefðu ekki tekið eftir sér þegar hann gekk til þeirra og taldi því ólíklegt að þeir hefðu veitt bifreiðinni athygli þegar henni var ekið inn á bifreiðastæðið. Ákærði kvaðst hafa farið aftur að bifreiðinni en þá hafi stúlkan verið horfin. Hann kvaðst hafa leitað að kveikjuláslyklunum en ekki fundið. Stúlkan hljóti að hafa troðið lyklunum inn á hann án þess að hann hafi vitað af því. Þeir hafi síðan dottið niður úr peysu hans þegar hann var fluttur á lögreglustöð. Ákærði kvaðst hafa verið í svartri „fleece“ peysu sem er með teygju að neðan. Ákærði kannaðist ekki við að hafa stungið lyklunum í vasa sinn. Vitnið A, lögreglumaður bar fyrir dómi að hann hafi í umrætt sinn ekið lögreglubifreiðinni. Hann kvaðst hafa verið á leiðinni út af bifreiðastæðinu við Players þegar hann hafi séð rauðan Hyundai sem var ekið af aðalgötunni inn á húsagötuna og framhjá lögreglubifreiðinni inn á bifreiðastæðið við Players. Vitnið kvaðst hafa séð ökumann bifreiðarinnar mjög vel og bar hann kennsl á ákærða fyrir dómi sem ökumann bifreiðarinnar í umrætt sinn. Ökumaður var einn í bifreiðinni. Vitnið kvaðst hafa ekið lögreglubifreiðinni sem leið lá um Bæjarlind að Reykjanesbraut og Reykjanesbraut að Fífuhvammsvegi og þá Fífuhvammsveg til vesturs að Dalvegi. Þá barst þeim útkall um ölvaðan mann sem væri til vandræða við veitingahúsið Players. Vitnið kvaðst því hafa ekið til baka að Players. Þegar þangað kom hafi hann séð dyraverðina og ákærða, sem hann kvaðst hafa þekkt aftur sem ökumann rauðu Hyundai-bifreiðarinnar. Vitnið kvað lögregluna hafa handtekið ákærða vegna gruns um ölvunarakstur og hafi hann verið færður á lögreglustöð. Vitnið bar að þegar ákærði var kominn inn í lögreglubifreiðina hafi hann verið beðinn um að afhenda kveikjuláslykla bifreiðarinnar. Ákærði hafi tínt ýmislegt upp úr vösunum en ekki kveikjuláslyklana. Þegar þeir hafi verið staddir fyrir utan varðstjóraherbergið hafi hann séð lykla falla við vinstri hlið ákærða á gólfið. Reyndust það vera kveikjuláslyklar bifreiðarinnar. Aðspurður minnti vitnið að ákærði hafi verið klæddur svörtum jakka, en kvaðst ekki geta fullyrt það. Vitnið F, lögreglumaður bar fyrir dómi að hann hafi í umrætt sinn verið í lögreglubifreiðinni. Hann bar að þegar lögreglubifreiðinni hafi verið ekið út af bifreiðastæðinu við Players hafi rauðri Hyundai-bifreið verið ekið inn á það. Sköllóttur karlmaður hafi verið undir stýri. Þeir hafi ekið á brott en nokkrum mínútum síðar var óskað eftir aðstoð við veitingastaðinn Players. Þeir hafi snúið við og þegar þeir hafi komið á staðinn hafi vitnið séð ákærða og dyraverðina. Hafði rauðu Hyundai-bifreiðinni verið lagt í bifreiðastæði rétt við inngöngudyrnar á veitingastaðnum. Vitnið kvað þá lögreglumennina hafa rætt við ákærða sem hafi verið áberandi ölvaður. Hann neitaði að hafa ekið bifreiðinni og bar að einhver kvenmaður hefði ekið henni og vildi ekki upplýsa hver það hefði verið Ákærði var látinn blása í S-D2 mæli og gaf niðurstaðan úr öndunarmæli tilefni til frekari rannsókna. Var ákærði handtekinn grunaður um ölvunarakstur og fluttur á lögreglustöð. Kveikjuláslyklar hafi ekki verið í bifreiðinni og hafi ákærði verið beðinn um að afhenda þá. Hann hafi borið því við að hann væri ekki með þá og hefði aldrei verið með þá og vissi ekki um þá. Á lögreglustöð kvaðst vitnið hafa veitt því athygli að ákærði hefði tekið lyklana upp úr buxnavasa sínum og látið þá falla í gólfið. Aðspurður minnti vitnið að ákærði hefði tekið lyklana úr hægri framvasa. Vitnið kvað lögregluna einnig hafa rætt við dyraverði staðarins. Hafi annar þeirra ef ekki báðir borið að þeir hafi séð ákærða aka bifreiðinni og hann hafi verið einn í bifreiðinni. Á lögreglustöð hafi ákærði gefið blóð- og þvagsýni í þágu rannsóknar málsins. Að því búnu hafi ákærða verið ekið heim. Aðspurður minnti vitnið að ákærði hafi verið klæddur svörtum jakka og gallabuxum. Vitnið B, dyravörður bar fyrir dómi að sennilega um klukkan 03:00 aðfaranótt 11. desember 2005 hafi hann veitt athygli rauðri Huyndai-bifreið sem ekið var af Bæjarlind inn á bifreiðastæði fyrir ofan Players. Vitnið kvaðst ekki hafa séð hvar bifreiðinni var lagt. Skömmu síðar hafi ákærði komið gangandi til þeirra. Vitnið kvaðst ekki hafa séð er ökumaður fór út úr bifreiðinni. Ákærði hafi spurt til vegar og hafi dyraverðir leiðbeint honum. Virtist ákærði vera undir áhrifum áfengis. Vitnið kvaðst ekki hafa fylgst með því þegar bifreiðinni var ekið á brott. Um það bil 40 mínútum síðar kvaðst vitnið á ný hafa sé rauða Huyndai-bifreið aka inn á bifreiðastæði Players sem að mati vitnisins var sama bifreiðin og hann hafði séð nokkru fyrr. Vitnið kvaðst hafa séð að ákærði sat undir stýri og var einn í bifreiðinni. Hann lagði bifreiðinni í bifreiðastæði við inngang veitingastaðarins. Vitnið kvaðst hafa gengið til ákærða sem enn var að spyrja til vegar. Vitnið kvaðst hafa rætt við ákærða en samtímis beðið félaga sinn að hringja á lögregluna, þar sem ákærði væri að aka undir áhrifum áfengis. Rétt í þann mund sem lögreglubifreiðinni var ekið inn á bifreiðastæðin fór ákærði út úr bifreiðinni og gekk í átt til dyravarða og hélt á málmhlut. Vitnið kvaðst hafa varað samstarfsmann sinn við. Hann kvaðst síðan hafa séð að ákærði stakk hlutnum í vinstri jakkavasa að innanverðu. Vitnið bar að þegar ákærði fór út úr bifreiðinni hafi hún runnið af stað aftur á bak. Vitnið kvaðst muna að ákærði hafi verið búinn að drepa á aflvél, sem er í mótsögn við það sem hann bar í lögegluskýrslu. Aðspurður minnti vitnið að ákærði hafi verið klæddur dökkum jakka og gallabuxum. Hann hafi verið í dökkri flík. Vitnið minnti að lögreglan hefði verið á staðnum í fyrra sinnið sem ákærði kom þangað, en gat ekki fullyrt um það. Framburður vitnisins varðandi tímasetningar var nokkuð reikull og bar vitnið að hann hefði ekki verið að fylgjast með tímanum sérstaklega. Vitnið C, dyravörður bar fyrir dómi að hann hefði fyrst orðið var við ákærða þegar þeir voru að loka staðnum um klukkan 03:30 um nóttina. Vitnið kvaðst hafa séð er ákærði kom gangandi til þeirra og var að spyrja til vegar í Garðabæ. Ákærði hafi komið aftur til þeirra um 30-40 mínútum síðar. Hann kvaðst ekki hafa séð ákærða aka inn á bifreiðastæðið en hann hafi séð að bifreið hafði verið lagt í bifreiðastæði við inngöngudyrnar. Ákærði hafi komið út úr bifreiðinni og gengið í átt til þeirra. Í sama mund rann bifreiðin aftur á bak og settist því ákærði inn í bifreiðina en vitnið kvaðst ekki muna hvort hún hafi verið í gangi. Í símaskýrslu, sem tekin var af vitninu af lögreglu, bar hann, að aflvél bifreiðarinnar hafi verið í gangi. Vitnið kvaðst ekki muna þetta nú en hélt sig við þann framburð sem hann gaf fyrir dómi. Kveikjuláslyklarnir hafi verið í kveikjulásnum og hafi þeir beðið ákærða um að afhenda sér þá. Enginn hafi verið með ákærða. Vitnið bar að þeim hafi tekist að fá ákærða til þess að koma út úr bifreiðinni og hafi hann haldið á kveikjuláslyklunum í hendi sinni. Hann hafi svo farið í brjóstvasa á innanverðum jakkanum til þess að ná í sígarettur og hafi um leið stungið lyklunum í vasann. Í lögregluskýrslu bar vitnið að ákærði hafi stungið lyklunum í buxnavasann. Vitnið hélt sig við framburð sinn fyrir dómi. Kvaðst ekki muna betur en að ákærði hefði stungið lyklunum í jakkavasa sinn innanverðan. Aðspurður um klæðnað ákærða kvaðst vitnið muna að hann hefði verið í dökkum jakka. Fram kom hjá vitninu að hann hefði ekki fylgst með hvað tímanum leið. Vitnið kvaðst geta tengt komu ákærða í fyrra sinnið við það að á þeim tíma hafi þeir verið að hleypa gestum út. Vitnið taldi að lögreglan hefði verið á ferðinni í fyrra sinnið sem ákærði kom að veitingastaðnum. Niðurstöður. Framburður ákærða er að mati dómsins harla ótrúverðugur og verður með vísan til framburða beggja lögreglumannanna, A og F og dyravarðarins B, sem allir urðu vitni að því að ákærði ók bifreiðinni, talið að færð hafi verið fram fyrir dómi lögfull sönnun sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sbr. 46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Hann er sannur að sök. Brot hans er í ákæru rétt fært undir lagaákvæði. Ákærði á að baki langan afbrotaferil og hefur margítrekað brotið gegn umferðarlögum, bæði með ölvunarakstri og akstri sviptur ökuréttindum. Síðast með dómi uppkveðnum 22. febrúar 1999, en þá hlaut ákærði sex mánaða fangelsi fyrir ölvunarakstur og akstur sviptur ökuréttindum. Var ákærði sviptur ökurétti ævilangt. Meira en fimm ár eru liðinn frá uppkvaðningu þessa dóms og hefur fyrri ferill ákærða því ekki ítrekunaráhrif við ákvörðun refsingar í máli þessu. Hins vegar hlaut ákærði þriggja mánaða fangelsisdóm, 1. apríl 2004 fyrir þjófnað og átta mánaða fangelsisrefsingu þann 3. nóvember 2004 fyrir skjalafals og þjófnað. Var ákærða veitt reynslulausn í eitt ár 1. júlí 2005 á eftirstöðvum refsingar sem voru 110 dagar. Hefur ákærði nú rofið skilorð reynslulausnar, sbr. 1. mgr. 42. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 3. gr. laga nr. 16/1976, með þeirri háttsemi sem hann er nú fundinn sekur að í máli þessu. Í samræmi við 60. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 7. gr. laga nr. 22/1944, verður ákærða nú gerð refsing í einu lagi með hliðsjón af hinni óloknu refsivist og jafnframt höfð hliðsjón af 77. gr. sömu laga. Ákærða verður því gert að afplána eftirstöðvar refsingarinnar og sæta fangelsi í 110 daga. Ennfremur er honum gert að greiða 130.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna en sæta ella fangelsi í 10 daga. Ákærði er sviptur ökuréttindum í 1 ár frá birtingu dómsins að telja. Samkvæmt þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 165. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 er ákærða gert að greiða skipuðum verjanda sínum Hilmari Ingimundarsyni hæstaréttarlögmanni, réttargæslu- og málsvarnarlaun, sem þykja hæfilega ákveðinn 133.215,- krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts og annan sakarkostnað sem samkvæmt sakaryfirliti nemur 30.034 krónum. Í málinu liggja frammi símaskýrslur sem lögreglan hefur tekið af öllum vitnum í málinu. Í öllum tilvikum er bókað að ástæða samtalsins sé vegna meints ölvunaraksturs ökumanns KL-151, við veitinga- og skemmtistaðinn Players, þann 15. desember sl., en atburðurinn átti sér stað aðfaranótt 11. desember. Vitni báru fyrir dómi að lögreglan kynnti þeim ekki hvað eftir þeim væri haft í skýrslunum. Dómurinn bendir á að þau vinnubrögð megi bæta. Ólöf Pétursdóttir,dómstjóri, kvað upp dóm þennan. D ó m s o r ð : Ákærði, Anthony Lee Bellere, sæti fangelsi í 110 daga. Ákærði greiði 130.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna en sæti ella fangelsi í 10 daga. Ákærði er sviptur ökuréttindum í 1 ár frá birtingu dóms að telja. Ákærði greiði allan sakarkostnað, 163.249 krónur, þar með talin réttargæslu- og málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns Hilmars Ingimundarsonar, hæstaréttarlögmanns, 133.215 krónur.
|
Mál nr. 200/2017
|
Fasteign Skipulag Skaðabætur Fyrning
|
I og S kröfðust skaðabóta úr hendi M vegna tjóns sem þau töldu sig hafa orðið fyrir vegna breytinga á deiliskipulagi sem birt var í Stjórnartíðindum 11. september 2008. Kröfu sína studdu þau við yfirmatsgerð frá 19. júní 2012 en málið höfðuðu þau með birtingu stefnu 14. júní 2016. Héraðsdómur vísaði til þess að I og S hefðu staðið að öflun sérfræðiálits um ætlað tjón sitt 28. apríl 2010. Þann dag hefði þeim því strax mátt vera ljóst að þau gætu átt kröfu til skaðabóta úr hendi M. Með því að þau hefðu ekki höfðað málið fyrr en 14. júní 2016 væri fjögurra ára fyrningarfrestur kröfu þeirra liðinn og var M því sýknaður. Í dómi sínum tók Hæstiréttur fram að fyrningarfrestur kröfunnar hefði byrjað að líða við birtingu auglýsingarinnar 11. september 2008 og vísaði í þeim efnum til dóms réttarins í máli nr. 549/2015. Með þeirri áréttingu var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson og Greta Baldursdóttir ogGunnlaugur Claessen fyrrverandi hæstaréttardómari.Áfrýjendur skutumálinu til Hæstaréttar 28. mars 2017. Þau krefjast þess að stefnda verði gertað greiða sér 3.300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2012 til greiðsludags. Þákrefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi keyptu áfrýjendur íbúð ífjöleignarhúsi að Stórakrika 1 í Mosfellsbæ með samningi 2. október 2007. Eftirkaupin kynnti stefndi tillögu um breytingu á deiliskipulagi á þessu svæði, semfól meðal annars í sér að skólahús, sem fyrirhugað var að reisa skammt fráfjöleignarhúsinu, yrði stærra en ráðgert var í skipulagi, sem gilti þegarkaupin voru gerð, ásamt því að lóð skólans skyldi stækkuð og bílastæðum ogaðkomu að húsinu breytt. Breyting þessi á skipulagi náði fram að ganga og varauglýsing um hana birt í Stjórnartíðindum 11. september 2008. Áfrýjendur teljaþessa skipulagsbreytingu hafa leitt til lækkunar á verðmæti íbúðarinnar oghöfðuðu þau mál þetta 14. júní 2016 til heimtu skaðabóta vegna þessa að fjárhæð3.300.000 krónur, en þá kröfu styðja þau við niðurstöðu dómkvaddrayfirmatsmanna í matsgerð 19. júní 2012. Stefndi krefst sýknu af þeirri kröfu,einkum á þeim grundvelli að hún hafi verið fyrnd við höfðun málsins, sbr. 1.mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.Eins og atvikum er hér háttað mátti áfrýjendum þegar vera ljóst viðbirtingu auglýsingar um breytingu á deiliskipulaginu að hún myndi leiða tilverðrýrnunar á íbúð þeirra. Verður því að líta svo á að fyrningarfresturkröfunnar hafi byrjað að líða við birtingu auglýsingarinnar 11. september 2008,sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 14. apríl 2016 í máli nr. 549/2015.Niðurstaða hins áfrýjaða dóms verður því staðfest.Rétt er að aðilarnir beri hvert sinn málskostnað fyrir Hæstarétti.Dómsorð:Héraðsdómur skal vera óraskaður.Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur8. mars 2017.I Mál þetta, sem var dómtekið8. febrúar sl., er höfðað 14. júní 2016 af Sveini Jónssyni og IngibjörguJóhannesdóttur, báðum til heimilis að Stórakrika 1, Mosfellsbæ, gegnMosfellsbæ, Þverholti 2, Mosfellsbæ. Stefnendur krefjast þess aðstefndi verði dæmdur til að greiðastefnendum að jöfnu skaðabætur, samtals að fjárhæð 3.300.000 krónur, samkvæmt33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, sbr. 51. gr. og 56. gr.skipulagslaga nr. 123/2010, ásamt dráttarvöxtum frá 1. ágúst 2012 tilgreiðsludags samkvæmt 9. gr. IV. kafla og samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001,um vexti og verðtryggingu, eftir því sem við á. Þá krefjast stefnendurmálskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt mati dómsins, auk virðisaukaskatts ámálskostnað. Stefndi krefst sýknu aföllum dómkröfum stefnenda auk málskostnaðar. II Málavextir eru þeir að meðkaupsamningi 2. október 2007 festu stefnendur kaup á íbúð í fjölbýlishúsi aðStórakrika 1, sem er í Krikahverfi í Mosfellsbæ. Kaupverð eignarinnar var36.800.000 krónur. Íbúðin er fjögurra herbergja, 129,4 fermetrar að stærð,merkt nr. 305 og með fastanúmerið 230-4752. Rúmlega hálfu ári síðar, eðaþann 8. maí 2008, fór fram grenndarkynning vegna tillögu að breytingu ádeiliskipulagi Krikahverfis. Var kynningin send íbúum að Stórakrika 1, 3, 5, 7,9, 11, 13, 15 og 19, auk annarra fasteignaeigenda í nærliggjandi húsum.Breytingin laut einkum að byggingu skólahúss á lóð nr. V-5 við Krikaskóla semfyrirhugað var að byggja í hverfinu, norðan við Stórakrika. Í tillögunni fólustbreytingar á aðkomu og bílastæðum við skólann, stækkun skólalóðar tilnorðausturs, auk þess sem gert var ráð fyrir að fyrirhugað skólahús yrðistækkað og haft á tveimur hæðum í stað einnar þannig að skólinn yrði níu metrarað hæð í stað sex metra áður. Stefnendur mótmæltufyrirhugaðri breytingu 5. júní 2008, ásamt öðrum íbúum og eigendum aðStórakrika 1, þar sem þau töldu þær leiða til þess að eign þeirra lækkaði íverði. Að mati stefnenda og annarra íbúa myndi hækkun skólahússins draga úr útsýnihjá fjölda íbúðareigenda og framkvæmdirnar hafa verulegt rask og óþægindi í förmeð sér, meðal annars vegna meiri umferðar við skólann. Íbúarnir hefðu valiðsér eignir að Stórakrika 1 til kaups með tilliti til gildandi deiliskipulags.Kröfðust þeir þess að horfið yrði frá fyrrnefndum breytingum, ella áskildu þeirsér rétt til skaðabóta þar sem forsendur fyrir kaupunum væru brostnar. Íkjölfar þessara mótmæla voru gerðar breytingar á deiliskipulagstillögunum ogbyggingarreitur skólans færður um 10 metra fjær Stórakrika 1 og hæð skólanslækkuð um allt að einn metra. Með bréfi 9. júlí 2008 var íbúum og eigendum aðStórakrika 1 síðan tilkynnt að tillagan svo breytt hefði verið samþykkt ískipulags- og byggingarnefnd stefnda. Skipulagsbreytingin var birt í Stjórnartíðindum11. september 2008 með auglýsingu dagsettri 10. september s.á. Að sögn stefnenda áttu íbúarog fasteignaeigendur að Stórakrika 1 í kjölfarið fund með starfsmönnum stefndaþar sem þeir kröfðust bóta. Haustið 2009 kveða stefnendur að fulltrúar nokkurraeigenda að Stórakrika 1 hafi fundað, ásamt lögmanni sínum, með bæjarstjórastefnda til að ræða þær bótakröfur. Ekki hafi náðst samkomulag um bætur viðstefnda og hafi stefnendur þá óskað eftir því að fá sérfræðiálit á ætluðu tjónisínu ásamt öðrum eigendum fasteigna að Stórakrika 1, 3, 5, 7, 9, 11 og 13. Fasteignasalarnir SverrirKristinsson og Þorleifur St. Guðmundsson voru fengnir til að meta tjónið.Samkvæmt álitsgerð 28. apríl 2010 varð það niðurstaða þeirra að tjón eigenda aðStórakrika 1 næmi samtals 55.152.750 krónum. Þar af næmi tjón stefnenda1.740.000 krónum vegna íbúðar nr. 305. Lögmaður stefnenda sendi bæjarstjórnstefnda í framhaldinu bréf 4. maí 2010 og krafðist þess að stefnendum, sem ogöðrum eigendum, yrðu greiddar bætur á grundvelli álitsgerðarinnar. Með bréfi lögmanns stefnda,dagsettu 29. júní 2010, var upplýst að stefndi féllist ekki á framangreindarbótakröfur og að ákveðið hefði verið að óska eftir dómkvaðningu matsmanna tilað meta ætlað tjón eigenda. Dómkvaddir voru matsmennirnir Gunnar Jón Yngvason,löggiltur fasteignasali og viðskiptafræðingur, og Magnús Kristinsson, löggilturfasteignasali og verkfræðingur. Í matsgerð þeirra 15. mars 2011, sem tók tilíbúða að Stórakrika 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13 og 17, varð niðurstaðan sú aðskipulagsbreytingin hefði haft áhrif á markaðsverðmæti raðhúsa nr. 3, 5, 7 og 9við Stórakrika en ekki annarra fasteigna sem metnar voru, meðal annarsStórakrika 1. Íbúar raðhúsa nr. 3, 5, 7 og9 ákváðu að una mati dómkvaddra matsmanna og sömdu við stefnda um bætur. ÍbúarStórakrika 1 og 11 sættu sig hins vegar ekki við þessa niðurstöðu og óskuðueftir dómkvaðningu yfirmatsmanna til að meta ætlað tjón þeirra. Stefnendur vorumeðal þeirra. Hinn 23. september 2011 voru dómkvaddir til verksins Dan S. ValgarðS. Wiium, hdl. og löggiltur fasteignasali, Ingileifur Einarsson, löggilturfasteignasali, og Freyr Jóhannesson tæknifræðingur. Niðurstaða yfirmatsmanna ímatsgerð, sem er dagsett 19. júní 2012, var sú að verðmæti þeirra fasteigna eryfirmatsbeiðni laut að hefði rýrnað sökum fyrrnefndra breytinga. Tjónið næmisamtals 42.667.000 krónum en þar af næmi tjón stefnenda samtals 3.300.000krónum. Lögmaður stefnenda sendilögmanni stefnda bréf 16. ágúst 2012 þar sem krafist var bóta fyrir hönd þeirraog annarra eigenda á grundvelli yfirmatsgerðarinnar. Ekki tókst samkomulag viðstefnda um greiðslu bóta samkvæmt yfirmatsgerðinni og því höfðuðu 13 eigendursjö íbúða að Stórakrika 1 dómsmál til heimtu skaðabóta á grundvelli hennarhaustið 2013 en stefnendur voru ekki í þeim hópi. Framangreindum málum lauk meðdómum Hæstaréttar 12. maí 2016 þar sem fallist var á bótakröfur fyrrgreindraaðila á grundvelli yfirmatsgerðarinnar. Í kjölfar dóma Hæstaréttar kveðaststefnendur hafa reynt að ná samkomulagi við stefnda um greiðslu skaðabóta enhöfða ella mál. Þar sem fjögur ár væru senn liðin frá dagsetninguyfirmatsgerðar 19. júní 2012 segjast stefnendur hafa neyðst til þess að höfðamálið til að rjúfa fyrningu, og var málið sem fyrr segir höfðað 14. júní 2016. III . Málsástæður og lagarökstefnenda Stefnendurbyggja dómkröfur sínar um skaðabætur úr hendi stefnda á því að þau hafi orðiðfyrir tjóni vegna fyrrnefndra breytinga á deiliskipulagi sem gert var íKrikahverfi, Mosfellsbæ, skömmu eftir að þau keyptu íbúð sína. Áður enstefnendur hafi fest kaup á íbúðinni hafi þau kannað skipulag svæðisins ogsíðan ákveðið að kaupa íbúðina þar sem hún hafi uppfyllt kröfu þeirra um að búaí friðsælu hverfi. Stefnendur hafi litið svo á að íbúð þeirra myndi takaalmennum verðbreytingum á fasteignamarkaði samkvæmt gildandi skipulagi. Stefnendurbyggja bótakröfu sína á 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, en þaulög voru í gildi þegar fyrrnefnd breyting á deiliskipulagi átti sér stað.Skipulagslög nr. 123/2010 hafi tekið gildi 1. janúar 2011 en í 51. gr. þeirrasé sambærilegt ákvæði. Í 56. gr. laganna, sem mæli fyrir um gildistöku þeirra,séu tekin af tvímæli um að lög nr. 73/1997 gildi um þau lögskipti sem hér séufyrir hendi. Samkvæmt 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 sé kveðiðá um að valdi gildistaka skipulags því að verðmæti fasteignar lækki ognýtingarmöguleikar hennar skerðist þá eigi sá sem sýnt geti fram á að hann hafiorðið fyrir tjóni af þessum sökum rétt á bótum úr sveitarsjóði. Nánar sé síðankveðið á um það í viðkomandi lagagrein með hvaða hætti farið skuli að. Stefnendurtaka fram að þau hafi mótmælt þeim breytingum á deiliskipulagi sem um ræði.Stefnendur halda því fram að þau eigi óháð því rétt á bótum samkvæmtfyrrnefndri lagagrein þar sem enginn áskilnaður sé þar gerður um að íbúar eðaíbúðareigendur mótmæli fyrirhuguðum breytingum á skipulagi. Stefnendur hafileitað eftir samkomulagi um bætur við stefnda í samræmi við framangreintlagaákvæði og síðan látið meta hvert tjón þeirra sé þar sem stefndi hafi ekkitalið sér fært að semja við þau án þess að ákveðin viðmiðun lægi fyrir. Þegarsú viðmiðun hafi legið fyrir hafi stefndi óskað eftir því að dómkvaddirmatsmenn mætu tjón stefnenda. Þar sem stefnendur hafi ekki viljað unaundirmatinu hafi þau farið fram á dómkvaðningu yfirmatsmanna. Stefndihafi ekki hnekkt niðurstöðu yfirmats eða bent á hnökra við framkvæmd þess, enað mati stefnenda beri að leggja niðurstöður þess til grundvallar að ölluleyti. Í yfirmatsgerð sé m.a. rakið að fyrrnefnd skólabygging sé nú á tveimurhæðum en samkvæmt upphaflegu deiliskipulagi hafi hún aðeins átt að vera á einnihæð. Útsýni hafi minnkað lítils háttar vegna efri hæðar byggingarinnar en meiraúr þeim íbúðum sem séu á neðri hæðum hússins. Þá komi fram að umferð fólks ogfarartækja sé talsvert meiri nú en verið hefði, hefði skólabyggingin veriðminni og aðeins á einni hæð. Þá veki yfirmatsmenn athygli á því að flestiríbúar að Stórakrika 1 séu komnir á eftirlaunaaldur og telji þeir fullvíst aðþað umhverfi sem átt hafi að vera í hverfinu hafi ráðið miklu um val þeirra ákaupum á íbúðum á þessum stað. Þá hafi yfirmatsmenn látið Verkís gera sérstakahljóðmælingu til að fá úr því skorið nákvæmlega hvaða hljóðmengun væri fyrirhendi sem stefnendur yrðu fyrir og teldist líkleg afleiðing af framangreindribreytingu á deiliskipulagi. Niðurstaða þeirra mælinga hafi verið sú að hávaðisé talsvert umfram það sem eðlilegt sé talið í íbúðarhverfi. Stefnendur benda áað niðurstaða yfirmatsmanna sé sú að verðmæti allra þeirra fasteigna semyfirmatsbeiðni lúti að hafi rýrnað vegna breytinganna en þar hafi íbúðstefnenda nr. 305 lækkað í verði um 3.300.000 krónur. Stefnendurbyggja dómkröfur sínar á niðurstöðu yfirmatsins og að framkvæmd málsins sé ísamræmi við það sem skipulags- og byggingarlög nr. 73/1997 kveði á um, sbr. nútil hliðsjónar lög nr. 123/2010. Þá benda stefnendur á að stefndi hafi látiðmeta ætlað tjón þar nánar tilgreindra matsþola, þ.m.t. stefnenda, og hafigreitt þeim bætur sem þar hafi verið talið að ættu rétt á bótum í samræmi viðmatsgerðina. Stefndi hafi þannig viðurkennt þá niðurstöðu að greiða ætti bæturí samræmi við niðurstöðu mats á tjóni íbúðareigenda og matsþola í undirmatinu.Með sama hætti verði stefndi því að sætta sig við að greiða bætur þeim semyfirmatsmenn telji að eigi rétt á bótum í samræmi við niðurstöðuyfirmatsgerðar. Í 64. gr.laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sé kveðið á um að aðilar geti krafistyfirmats þar sem tekin verði til endurskoðunar þau atriði sem áður hafi veriðmetin. Verði breytingar frá mati dómkvaddra matsmanna í niðurstöðu yfirmats þásé yfirmatið lagt til grundvallar og hafi fullt og óskorað sönnunargildi um þærmatsspurningar og niðurstöður sem upphaflega hafi verið lagðar fyrir matsmenn.Þannig byggja stefnendur á því að leggja verði yfirmatið til grundvallarbótakröfu þeirra að öllu leyti og hafi það fullt sönnunargildi um tjónstefnenda. Þá bendastefnendur á að mikill samhljómur sé milli niðurstöðu yfirmatsmanna og þeirrarniðurstöðu sem Sverrir Kristinsson og Þorleifur St. Guðmundsson hafi komist að.Yfirmatsmenn sem og hinir síðarnefndu hafi hvað mesta reynslu í að meta atriðieins og þau sem hér um ræði en þeir matsmenn sem dómkvaddir hafi verið búi aðmati stefnenda ekki yfir sömu reynslu. Stefnendur byggja á því að auk þess semþau eigi rétt á bótum í samræmi við ákvæði skipulags- og byggingarlaga, eigiþau einnig rétt á bótum samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttarins, en á þærreglur reyni ekki nema sem viðmiðun þar sem tilvísun í framangreint ákvæðiskipulags- og byggingarlaga frá 1997 taki af öll tvímæli um rétt þeirra tilbóta. Stefnendurvísa enn fremur til þess að krafa þeirra sé ófyrnd samkvæmt 9. gr. laga nr.150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, og byggja á því að upphafstímifyrningarfrests sé í fyrsta lagi 19. júní 2012 þegar yfirmatsgerð hafi legiðfyrir. Stefnendur hafi tekið ákvörðun um að höfða ekki mál haustið 2013 ásamtöðrum íbúum Stórakrika 1 til heimtu skaðabóta úr hendi stefnda þar sem þeimhafi á þeim tíma þótt ólíklegt að krafa þeirra næði fram að ganga. Það hafi veriðfyrst eftir að yfirmatsgerð hafi legið fyrir að þau hafi litið svo á aðnauðsynlegar upplýsingar um tjón þeirra lægi fyrir í skilningi 9. gr. laga nr.150/2007. Um lagarökvísa stefnendur til 33. gr. skipulags-og byggingarlaga nr. 73/1997, skipulagsreglugerðar nr. 400/1998, einkum 4.kafla og þá 4. mgr. greinar 4.2.2, byggingarreglugerðar nr. 441/1998 og tilnýrra skipulagslaga nr. 123/2010, sér í lagi 51. og 56. gr. Þá byggja stefnendur á lögum um fyrningukröfuréttinda nr. 150/2007, einkum II. kafla laganna og 9. gr. Stefnendurvísa enn fremur til laga nr. 91/199,1 um meðferð einkamála, einkum XXI. kaflalaganna varðandi málskostnað, 64. gr. og 18. gr. en þau reka mál sittsameiginlega þar sem krafan varðar sameiginlega íbúð þeirra. Loks vísa stefnendurtil III. og IV. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 sem og tilalmennra reglna skaðabóta- og kröfuréttar. 2. Málsástæður oglagarök stefnda Stefndibyggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að kröfur stefnenda séu fallnarniður fyrir fyrningu. Stefndi telur að miða eigi upphaf fyrningarfrests viðgildistöku þess deiliskipulags sem stefnendur telji að hafi valdið sér tjóni,en það skipulag hafi tekið gildi með auglýsingu sem gefin var út 11. september2008. Því sé ljóst að fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt lögum nr. 150/2007hafi verið löngu liðinn þegar málið var höfðað 14. júní 2016. Stefnditelur í öllu falli að stefnendur hafi fengið fullnægjandi upplýsingar um tjóniðog þann aðila sem hafi borið ábyrgð á því um leið og mat þeirra fasteignasala,sem íbúar við Stórakrika 1, hafi fengið til að leggja mat á tjón sitt, lá fyrirþann 28. apríl 2010. Tjón á fasteign stefnenda hafi verið metið með þessarimatsgerð og hafi lögmaður íbúa gert kröfu um bætur á grundvelli þess, sbr. bréf4. maí 2010. Hvað sem því líði telur stefndi að upphaf fyrningarfrests hafiverið fyrir 19. júní 2012 og því hafi kröfur stefnenda ávallt verið fyrndarþegar mál þetta var höfðað. Verðiekki talið að krafa stefnenda sé fallin niður fyrir fyrningu byggir stefndi áþví að stefnendur hafi sýnt af sér slíkt tómlæti með því að halda ekki kröfumsínum fram í tíma að þær séu niður fallnar. Stefnendur hafi mátt vita fyrirlöngu að þau kynnu að eiga kröfu á hendur stefnda og því borið að bregðast fyrrvið en þau gerðu. Stefndi eigi ekki að þurfa að sæta því að kröfur komi framátta árum eftir að hin bótaskylda háttsemi hafi átt sér stað. Stefndibendir á að bótaákvæði 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, sbr.51. gr. núgildandi skipulagslaga nr. 123/2010, hafi verið skýrt sem svo aðeinungis sérstakar og verulegar skerðingar geti leitt til bótaskyldu. Í dómumHæstaréttar í málum nr. 542-547/2015 hafi ekki verið tekin afstaða til þesshvort skerðing íbúa við Stórakrika 1 væri sérstök og veruleg. Stefndi byggir áþví að sú skerðing sem yfirmatsmenn hafi metið sé ekki sérstök og veruleg ískilningi ákvæðisins og að stefnendur eigi því ekki bótakröfu á hendur honum. Umlagarök vísar stefndi einkum til 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr.73/1997, sbr. 51. gr. núgildandi skipulagslaga nr. 123/2010, og almennrabótareglna. Þá er vísað til laga nr. 150/2007, einkum 2., 9. og 24. gr., sem ogmeginreglna kröfuréttar um tómlæti. Einnig er vísað til ákvæða laga um meðferðeinkamála nr. 91/1991. Um málskostnað er vísað til 129., sbr. 130. gr. sömulaga. IV Eins og rakið hefur veriðbyggja stefnendur á því að þau eigi skaðabótakröfu á hendur stefnda ágrundvelli þágildandi 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, sbr. 51.gr. núgildandi skipulagslaga nr. 123/2010. Bótakröfu stefnenda sé að rekja tilþeirra breytinga sem gerðar voru á deiliskipulagi á lóð nr. V-5 í Krikahverfi,Mosfellsbæ, 9. júlí 2008 en að mati stefnenda hafi þær breytingar haftmargvísleg neikvæð áhrif í för með sér og leitt til þess að eign þeirra aðStórakrika 1 hafi lækkað í verði. Þá byggja stefnendur á því að upphaffyrningarfrests kröfunnar samkvæmt 9. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr.150/2007 miðist í fyrsta lagi við 19. júní 2012 þegar yfirmatsgerð lá fyrir,þar sem þeim hafi ekki mátt vera ljóst fyrr en þá að þau kynnu að eiga rétt tilskaðabóta samkvæmt fyrrnefndu ákvæði skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997.Krafa þeirra sé því ófyrnd. Af hálfu stefnda er aðallega byggt á því að krafastefnenda sé fyrnd samkvæmt framangreindu ákvæði laga nr. 150/2007, en verðihún ekki álitin fyrnd sé hún niður fallin vegna tómlætis. Í máli þessu greiniraðila því fyrst og fremst á um hvort krafa stefnenda sé fyrnd eða ekki, sbr. 9.gr. laga nr. 150/2007. Í málinu liggur fyrir að fyrrnefnd breyting á deiliskipulagi varsamþykkt í bæjarstjórn stefnda 9. júlí 2008 og tók gildi með auglýsingu íStjórnartíðindum 11. september 2008. Stefnendur mótmæltu breytingunum viðstefnda og stóðu að því ásamt fleiri eigendum að Stórakrika 1 að afla sérfræðiálitsí því skyni að fá mat á því hve mikið tjón á fasteign þeirra væri. Sérfræðiálitfasteignasalanna Sverris Kristinssonar og Þorleifs Guðmundssonar lá fyrir 28.apríl 2010, en að mati þeirra hafði eign stefnenda lækkað um 1.740.000 krónur íverði sökum þessara breytinga. Eins og fyrr greinir sætti stefndi sig ekki viðþessa niðurstöðu og óskaði eftir dómkvaðningu matsmanna til að meta tjónið.Varð niðurstaða þeirra sú að stefnendur hefðu ekki orðið fyrir tjóni vegnaskipulagsbreytinganna. Með yfirmatsgerð, dagsettri 19. júní 2012, var hinsvegar komist að þeirri niðurstöðu að tjón þeirra næmi 3.300.000 krónum, meðalannars vegna minna útsýnis úr íbúð þeirra og hávaðamengunar frá nærliggjandiskóla. Í 1. málsl. 1. mgr. 9. gr.laga nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, er mælt fyrir um að krafa um skaðabætur fyrnist á fjórum árum frá þeim degi ertjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á þvíeða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Í athugasemdum við frumvarp að lögum nr.150/2007 kemur fram að skilyrði ákvæðisins um vitneskju tjónþola byggist átveimur þáttum, annars vegar vitneskju um tjónið og hins vegar vitneskju umþann sem ábyrgð beri á því. Fyrst þegar bæði skilyrðin séu uppfyllt byrjifyrningarfrestur kröfunnar að líða. Líkt og aðframan er rakið stóðu stefnendur að því, ásamt öðrum íbúum að Stórakrika 1, aðafla sérfræðiálits í því skyni að meta hvert ætlað tjón þeirra vegna breytingaá deiliskipulagi Krikahverfis væri. Sú álitsgerð lá fyrir þann 28. apríl 2010og var þar gerð grein fyrir áætluðu tjóni stefnenda. Í kjölfarið sendi lögmaðurþeirra bréf til stefnda, dagsett 4. maí 2010, þar sem skaðabóta var krafistfyrir hönd þeirra og annarra íbúa að Stórakrika 1. Eins og málþetta liggur fyrir verður því að telja að stefnendur hafi strax þann 28. apríl2010 haft nægar upplýsingar til að draga þá ályktun að þau hafi orðið fyrirtjóni vegna breytinga á deiliskipulaginu og hver bæri ábyrgð á því. Frá þeimtíma mátti þeim því vera ljóst að þau gætu átt kröfu til skaðabóta á hendurstefnda samkvæmt þágildandi 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997.Engu breytir þar um þótt stefndi hafi síðar aflað matsgerðar dómkvaddramatsmanna til að hnekkja fyrrgreindu sérfræðiáliti um tjón íbúa af völdumskipulagsbreytingarinnar. Þar sem skilyrði 1. málsl. 1. mgr. 9. gr. laga nr.150/2007 voru með þessu uppfyllt verður að miða upphaf fyrningarfrestsskaðabótakröfu stefnenda við 28. apríl 2010 þegar sérfræðiálitið lá fyrir. Málþetta var sem fyrr segir höfðað 14. júní 2016 og var þá fjögurra árafyrningarfrestur kröfu stefnenda samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/2007 liðinn oghún því fallin niður fyrir fyrningu, sbr. 20. gr. sömu laga. Þegar af þessariástæðu verður að sýkna stefnda af kröfum stefnenda. Ekki verður því fjallaðfrekar um aðrar málsástæður aðila. Meðvísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að hvor aðila beri sinnkostnað af rekstri málsins fyrir dómi. ÁsmundurHelgason héraðsdómari kveður upp dóminn. DÓ M S O R Ð : Stefndi,Mosfellsbær, er sýkn af kröfum stefnenda, Sveins Jónssonar og IngibjargarJóhannesdóttur. Málskostnaðurmilli aðila fellur niður.
|
Mál nr. 13/2024
|
Kærumál Hæfi dómara Vanhæfi
|
Staðfestur var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu um að tveir landsréttardómarar vikju sæti í málinu.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Björg Thorarensen, Karl Axelsson, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Sigurður Tómas Magnússon.2. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. mars 2024 en kærumálsgögn bárust réttinum 4. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Landsréttar 16. febrúar 2024 í máli nr. 636/2022 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að landsréttardómararnir Eiríkur Jónsson og Ragnheiður Harðardóttir vikju sæti í málinu.3. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að fyrrgreindir landsréttardómarar víki sæti í málinu. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar úr hendi varnaraðila.4. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og að sóknaraðila verði gert að greiða kærumálskostnað.5. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.6. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og greinir í dómsorði.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Sóknaraðili, A, greiði varnaraðila, B, 300.000 krónur í kærumálskostnað.https://landsrettur.is/domar-og-urskurdir/domur-urskurdur/?id=125bc805-18a2-4ec8-b8c9-61578bce020a&verdictid=2b87ede8-47a3-486a-a56d-3e51fbe0f4f2
|
Mál nr. 594/2012
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi, á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Eiríkur Tómasson og Þorgeir Örlygsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11. september 2012 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. september 2012, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi þar til dómur gengur í máli hans, þó eigi lengur en til 9. október 2012 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 318/1998
|
Stjórnsýsla Uppsögn Ógildi löggernings
|
A og B ráku meðferðarheimili á grundvelli samnings við barnaverndarstofu fyrir börn, sem ekki gátu búið með fjölskyldum sínum og ekki töldust fósturhæf vegna sálræns ástands síns. A og B sögðu upp samningnum eftir viðræður við barnaverndarstofu sem hafði látið í ljós að stofan myndi að öðrum kosti segja samningnum upp fyrir sitt leyti. Með hliðsjón af því starfi sem fram fór á heimilinu var talið að málefnaleg sjónarmið hefðu legið að baki þeirrar afstöðu barnaverndarstofu að ekki yrði við það unað að heimilið lyti forráðum B, sem uppvís hafði orðið að ölvun í húskynnum þess og að hafa sýnt þar af sér kynferðislega áreitni við starfsmann. Þótti uppsögn A og B á samningnum skuldbindandi og þurfti því ekki að meta viðbrögð barnaverndarstofu við afturköllun A og B á uppsögninni. Þá var ekki talið að skilyrði væru til að víkja uppsögn A og B til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var kröfu A og B um að viðurkennt yrði að uppsögn á samningi þeirra væri ógild því hafnað ásamt kröfu um skaðabætur af þessum sökum
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 11. ágúst 1998. Þau krefjast þess að viðurkennt verði með dómi að uppsögn 31. janúar 1996 á samningi þeirra við barnaverndarstofu, félagsmálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið um rekstur meðferðarheimilis Barnaheilla að […], sem gerður var 6. september 1995, sé ógild. Einnig krefjast þau skaðabóta úr hendi stefnda að fjárhæð 10.316.727 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 27. september 1996 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara lækkunar á kröfu áfrýjenda og að málskostnaður verði látinn niður falla. I. Málavextir eru þeir helstir, að áfrýjendur tóku að sér að reka meðferðarheimili Barnaheilla að […] með samningi við barnaverndarstofu 6. september 1995, sem var staðfestur af félagsmálaráðuneyti og fjármálaráðuneyti. Tekið var fram í samningnum að heimilið væri rekið í samræmi við 4. mgr. 51. gr. laga nr. 58/1992 um vernd barna og ungmenna með síðari breytingum. Væri um að ræða meðferðarheimili fyrir börn, sem ekki gætu búið með fjölskyldum sínum, teldust ekki fósturhæf að mati sérfræðinga eða vegna annarra ástæðna gætu ekki nýtt sér úrræði barnaverndarnefnda sökum sálræns ástands og félagslegra aðstæðna. Gert var ráð fyrir að á meðferðarheimilið yrðu vistuð að hámarki sex börn, sem að öðru jöfnu væru ekki eldri en 12 ára við komu þangað. Í 4. gr. samningsins var sérstaklega tekið fram, að áfrýjendur ábyrgðust að uppeldi og meðferð þeirra barna, sem vistuð væru á heimilinu, væri í samræmi við kröfur barnaverndarstofu hverju sinni. Þau skyldu leggja sig fram um að mynda félags- og tilfinningatengsl við börnin, sem á heimilinu dveldust, og skapa þeim eins gott fjölskylduumhverfi og frekast væri kostur. Samningurinn skyldi gilda til 31. desember 1997, en heimilt var að segja honum upp með 6 mánaða fyrirvara. Svo sem í héraðsdómi greinir gerðist það aðfaranótt 4. janúar 1996 að áfrýjandinn B, sem var einn í vistarverum sínum, gerðist drukkinn. Hann kallaði til sín nafngreinda konu, sem var starfsmaður á heimilinu, og viðhafði við hana háttsemi, sem að hennar mati fól í sér kynferðislega áreitni. Leiddi þetta til þeirra eftirmála, sem nánar eru raktir í héraðsdómi, þar á meðal uppsagnar áfrýjenda á samningnum 31. janúar 1996, sem síðar var dregin til baka með bréfi þeirra til barnaverndarstofu 15. apríl sama árs. Þessari afturköllun á uppsögn hafnaði forstöðumaður barnaverndarstofu með bréfi 23. sama mánaðar. Deila aðilarnir um hvort uppsögnin hafi verið bindandi fyrir áfrýjendur. II. Samningurinn frá 6. september 1995 um rekstur meðferðarheimilisins var sem áður segir gerður með heimild í 4. mgr. 51. gr. laga nr. 58/1992. Þar segir, að félagsmálaráðuneytið skuli sjá um að sérhæfð heimili og stofnanir séu tiltækar fyrir börn og ungmenni, svo og að slík heimili og stofnanir séu reknar af ríkinu eða einkaaðilum undir yfirumsjón og eftirliti barnaverndarstofu. Nánar skuli kveða á um starfsemi heimila og stofnana þessara með reglugerð, sem félagsmálaráðherra setji. Þegar gætt er að þessu er ekki unnt að líta þannig á samninginn að hann hafi verið þess eðlis að ákvæði 3. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 girði fyrir að önnur ákvæði laganna en þar greini geti átt við um hann. Bar því stefnda eftir þörfum að gæta ákvæða stjórnsýslulaga og almennra reglna stjórnsýsluréttar í lögskiptum sínum við áfrýjendur vegna samningsins. Óumdeilt er, að áfrýjendur afhentu 31. janúar 1996 bréflega uppsögn sína á samningnum eftir ítrekaðar viðræður við starfsmenn barnaverndarstofu, sem höfðu meðal annars látið í ljós að hún myndi þá samdægurs nýta sér heimild til uppsagnar samningsins, ef áfrýjendur létu ekki verða af því. Vegna þessa aðdraganda að uppsögn áfrýjenda verður að meta lögmæti hennar og áhrif með tilliti til þess hvort barnaverndarstofa hefði fyrir sitt leyti mátt segja upp samningnum, þar á meðal hvort fullnægt væri til þess ákvæðum III. kafla stjórnsýslulaga. Í minnisblaði, sem starfsmaður barnaverndarstofu ritaði um fund sinn við áfrýjendur 8. janúar 1996, sagði meðal annars að þegar rás atburða að […] aðfaranótt 4. sama mánaðar hafi verið borin undir áfrýjandann B hafi hann staðfest „að rétt væri með farið.“ Í minnisblaðinu er sú atburðarás þó ekki rakin nánar. Í bréfi, sem starfsmaðurinn ritaði áfrýjendum sama dag og fundurinn var haldinn, sagði hins vegar eftirfarandi: „Tilefni fundarins var að starfsmaður meðferðarheimilisins hefur haldið því fram að hann hafi verið beittur kynferðislegri áreitni af hálfu B (svo) aðfararnótt 4. janúar s.l. Ennfremur fullyrti starfsmaðurinn að B hafi neytt áfengis í óhófi á heimilinu við sama tækifæri. Fundurinn með yður í dag hefur leitt í ljós að ekki er ágreiningur milli yðar og starfsmannsins um það sem fram fór og reifað var nánar á fundinum.“ Áfrýjendur hreyfðu ekki athugasemdum vegna þessara ummæla í bréfinu, en sérstakt tilefni gafst þó til þess, ef þau töldu ummælin ekki á rökum reist, þegar áfrýjandinn A ritaði greinargerð 20. janúar 1996 til forstöðumanns barnaverndarstofu vegna málsins. Af þessum sökum var ekki tilefni fyrir barnaverndarstofu til að efna til frekari rannsóknar á atvikum málsins, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, en meta verður lögmæti þess, sem í kjölfarið gerðist, með tilliti til atvikanna eins og þau voru rakin með tilvitnuðum orðum úr bréfinu. Vegna þess starfs, sem rækt var á meðferðarheimilinu að […] og áður er lýst með vísan til samnings áfrýjenda við barnaverndarstofu, lágu málefnaleg sjónarmið að baki þeirri afstöðu hennar að ekki yrði við það unað að heimilið lyti forráðum manns, sem hefði orðið uppvís að ölvun í húsakynnum þess og að hafa sýnt þar af sér kynferðislega áreitni við samstarfskonu. Til þess verður og að líta að bæði áfrýjandinn B og hlutaðeigandi kona áttu á sama tíma að hafa gætur á börnum, sem dvöldust á heimilinu. Barnaverndarstofa kaus ekki að bregðast við þessum aðstæðum með því að rifta samningi sínum við áfrýjendur, heldur gaf hún þeim kost á að segja upp samningnum með 6 mánaða fresti að því viðlögðu hún neytti ella heimildar sinnar til uppsagnar. Með þessum viðbrögðum var fullnægt þeim kröfum, sem gerðar eru til stjórnvalda með 12. gr. stjórnsýslulaga. Í þessu ljósi þurfa ekki að koma sérstaklega til skoðunar viðbrögð barnaverndarstofu við afturköllun áfrýjenda á uppsögninni 15. apríl 1996. Ekki verður fallist á með áfrýjendum að skilyrði séu til að víkja til hliðar uppsögn þeirra með stoð í ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. 6. gr. laga nr. 11/1986. Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Áfrýjendur verða dæmd til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjendur, A og B, greiði í sameiningu stefnda, íslenska ríkinu, 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 22. maí 1998. Árið 1998, föstudaginn 22. maí, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur í málinu nr. E-3229/1997: A og B gegn íslenska ríkinu kveðinn upp svohljóðandi dómur: Mál þetta, sem dómtekið var 24. f.m., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af A, kt. […] og B, kt. […], […], Reykjavík, á hendur íslenska ríkinu, með stefnu sem birt var 25. júní 1997. Dómkröfur stefnanda. 1. Að viðurkennt verði með dómi að uppsögn þann 31. janúar 1996 á samningi við Barnaverndarstofu, félagsmálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið um rekstur meðferðarheimilis Barnaheilla að […], sem gerður var 6. september 1995, sé ógild. 2. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnendum 10.316.727 kr. í skaðabætur auk dráttarvaxta skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 27.september 1996 til greiðsludags. Gerð er krafa um að dráttarvextir leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti, hið fyrsta sinn 27. september 1997. 3. Að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar. Dómkröfur stefndu. Aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum tildæmdur málskostnaður að mati réttarins. Til vara er gerð krafa um stórfellda lækkun á kröfum og í því tilviki verði málskostnaður látinn niður falla. Málavextir og önnur atvik frá sjónarhóli stefnanda. Í ágúst 1995 hafi stefnendur tekið að sér rekstur meðferðarheimilis Barnaheilla að […] í […]. Gengið hafi verið frá skriflegum samningi þar að lútandi 6. september 1995 milli stefnenda annars vegar og Barnaverndarstofu, félagsmálaráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins hins vegar. Samkvæmt 10. gr. samningsins skyldi Barnaverndarstofa greiða stefnendum árlegt rekstrarframlag, sem félagsmálaráðuneytinu hafi borið að beita sér fyrir að Alþingi veitti fjárveitingu fyrir á fjárlögum sbr. 11. gr. Samkvæmt 14. gr. samningsins hafi samningstíminn verið ákveðinn til 31. desember 1997. Hvorum aðila um sig hafi þó verið heimilt að segja honum upp með 6 mánaða fyrirvara. Tengiliður stefnenda við Barnaverndarstofu hafi verið skipuð C. Þann 1. nóvember 1995 hafi stefnendur ráðið D leikskólakennara sem uppeldisfulltrúa að heimilinu, enda hafi sérstaklega verið mælt með henni af C. Þegar á hafi reynt hafi D ekki reynst ráða við starf sitt. Hún hafi ekki fest rætur á heimilinu og hafi haft á orði að láta af störfum fyrir áramót 1995/1996. Um jól og áramót hafi engir vistmenn dvalist að […]. En þann 3. janúar hafi verið komnir til starfa E, D og stefnandi B. Þá hafi verið á heimilinu þennan dag þrjú þeirra barna sem dvalið höfðu þar fyrir jólaleyfi og 18 ára sonur stefnenda. Að kvöldi þess dags hafi B haft áfengi um hönd að […] án þess þó að nokkur sem þá hafi verið staddur þar hafi orðið þess var nema D. En við hana hafi B átt einhver samskipti um kvöldið. Hver þau hafi verið nákvæmlega hafi aldrei verið upplýst og ljóst sé að þau hafi farið hljótt, þar sem hvorki fullorðnir, svo sem E, né börn sem að […] dvöldu hafi orðið þeirra vör. Engu að síður hafi samskipti B og D leitt til þess, að D hafi snúið sér til Barnaverndarstofu og kvartaði undan kynferðislegri áreitni af hálfu B umrætt kvöld. Í kjölfar kvörtunarinnar á hendur B hafi starfsmenn Barnaverndarstofu og félagsmálaráðuneytisins hafið rannsókn á meintum ásökunum D á hendur B. Mánudaginn 8. janúar 1996 hafi B m.a. verið í einhvers konar yfirheyrslum hjá starfsmönnum Barnaverndarstofu og félagsmálaráðuneytisins, þeim F og G. Í framhaldi af því hafi nefndir starfsmenn átt viðtal við B og A sameiginlega. Af hálfu starfsmanna Barnaverndarstofu og félagsmálaráðuneytisins hafi engin skýrsla verið gerð um þessar yfirheyrslur og viðtöl, sem stefnendum hafi verið kynnt. Að yfirheyrslum loknum hafi F ritað stefnendum bréf f.h. Barnaverndarstofu þar sem þeim hafi verið veitt alvarleg áminning, hvernig sem það hafi svo sem getað átt við A, þar sem hún hafi verið fjarverandi þegar meint brot áttu að hafa verið framin. Þeim hafi auk þess verið tilkynnt að í ljósi málavaxta kæmi til álita að rifta samningnum við þau. Í niðurlagi bréfsins hafi verið tekið svo til orða: „Barnaverndarstofa mun taka sér frest til 26. janúar til að kanna hvort og þá með hvaða hætti starfssamningur hafi verið brotinn.“ Stefnendum sé ekki kunnugt um hvort og þá með hvaða hætti Barnaverndarstofa hafi kannað mál þeirra í janúar 1996. Í það minnsta sé ljóst að ekkert samband hafi verið haft við þá aðila sem verið hafi á […] að kvöldi 3. janúar 1996 og aðfaranótt þess 4. til þess að ganga úr skugga um hvort einhverjir starfs- eða vistmanna hefðu orðið varir við eða tekið eftir óhóflegri áfengisneyslu B og meintri áreitni hans í garð D. Það hafi hins vegar ekki farið fram hjá stefnendum að starfsmenn Barnaverndarstofu hafi haft mikinn áhuga á því að koma á starfslokasamningi fyrir hinn meinta brotaþola D. Þar hafi farið fremst í flokki C sem hafi sent stefnendum samning um starfslok D úr faxtæki Barnaverndarstofu 9. janúar 1996. Þann 10. janúar hafi hún gert sér ferð að […] til þess að fá undirskrift stefnenda á frumrit samningsins. Undir hótun um fjölmiðlaumfjöllun um meinta kynferðislega áreitni hafi farið svo að lokum að stefnendur hafi fallist á að greiða D 820.000 kr. fyrir 2. febrúar 1996. Þau hafi jafnframt leyst hana undan samningi hennar við stefnendur frá 1. nóvember 1995. Þessi afskipti starfsmanna Barnaverndarstofu af máli D hafi verið sérstaklega athyglisverð í ljósi yfirlýsinga forstöðumanns stofnunarinnar í bréfi dags. 23. apríl 1996 á bls. 6 en þar segi „...hefur Barnaverndarstofa aðeins eftirlit með framkvæmd þjónustusamnings. Með tilliti til þessa telur Barnaverndarstofa að brot á ráðningarsambandi aðila einkarekins meðferðarheimilis og starfsmanns þess ekki falla undir starfssvið stofnunar.“ Þegar þetta hafi verið frá hafi stefnendur, sem fyrst og fremst hafi borið hag skjólstæðinga sinna fyrir brjósti, reynt að binda enda á þá óvissu sem bréf starfsmanns Barnaverndarstofu frá 8. janúar 1996 hafði skapað, meðal annars með því að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum skriflega og á fundum með fulltrúum Barnaverndarstofu 24. og 31. janúar 1996. Allt hafi komið fyrir ekki og á fundi sem haldinn hafi verið á Barnaverndarstofu 31. janúar 1996 hafi forstöðumaður stofnunarinnar, H, tilkynnt stefnendum að ef þeir segðu upp samningi sínum um rekstur meðferðarheimilisins að […] samdægurs væri stofnunin reiðubúin að taka hugsanlega afturköllun á uppsögn samningsins gilda leiddi athugun lögmanns stefnenda til þeirrar ótvíræðu niðurstöðu að brotið hefði verið á rétti þeirra. Á fundinum hafi stefnendum þannig verið stillt upp við vegg af forstöðumanni Barnaverndarstofu. Þeim hafi verið boðið að segja upp eða vera sagt upp ella. Svo hafi virst sem forstöðumaðurinn hefði alveg gleymt tilvist stjórnsýslulaga við meðferð máls þessa. Í ljósi yfirlýsinga forstöðumannsins hafi stefnendur kosið að segja upp þegar í stað með sex mánaða uppsagnarfresti. Með bréfi til Barnaverndarstofu dags. 15. apríl 1996 hafi stefnendur dregið uppsögn sína til baka enda hafi það verið álit lögmanns þeirra að við meðferð máls þeirra hjá Barnaverndarstofu hafi ótvírætt verið brotinn réttur á þeim. Forstöðumaður Barnaverndarstofu hafi hafnað afturkölluninni með bréfi dags. 23. apríl 1996. Að fengnu svari Barnaverndarstofu hafi stefnendur borið mál sitt upp við félagsmálaráðherra. Þau hafi leitað ásjár hans með bréfi dags. 21. apríl 1996 þar sem óskað hafi verið eftir því að ráðherra drægi til baka gerðir Barnaverndarstofu, en hún heyri undir félagsmálaráðuneytið sbr. 3. gr. laga um vernd barna og ungmenna nr. 58/1992. Með bréfi félagsmálaráðuneytisins dags. 12. júní 1996 hafi þeirri málaleitan stefnenda verið hafnað án þess að félagsmálaráðherra eða starfsmenn ráðuneytisins hefðu fyrir því að kanna nema aðra hlið málsins. Með bréfi dags. 27. ágúst 1996 hafi mál stefnenda verið tekið upp á ný við félagsmálaráðuneytið. Skaðbóta hafi verið krafist sem svöruðu til launa þeirra út upphaflegan samningstíma svo og vegna kostnaðar þeirra við starfslok D og ótímabærs búferlaflutnings. Við þessu bréfi hafi borist svar frá félagsmálaráðuneytinu 22. október 1996 þar sem skaðabótakröfu stefnenda hafi verið hafnað. Stefnendur geri þá kröfu að stefnda verði gert að greiða þeim skaðabætur að fjárhæð 10.316.727 kr. sem sé: Í fyrsta lagi byggð á því að meðalbrúttótekjur stefnenda á mánuði tímabilið 1. ágúst 1996 til 31. desember 1997 hefðu í það minnsta orðið þær sömu og þær voru að meðaltali á mánuði tímabilið 1. janúar 1996 til 31. júlí 1996, þ.e. kr. 558.631. Í máli þessu sé krafist greiðslu fyrir 17 mánaða tímabil, þ.e. frá ágúst 1996 til og með 31. desember 1997. Krafan sé því 17x558.631 eða kr. 9.496.727. Í öðru lagi sé hún byggð á því að stefnda beri að halda stefnendum skaðlausum af starfslokum D sem hafi leitt til aukaútgjalda að fjárhæð 820.000 kr. fyrir stefnendur. Málavextir og önnur atvik frá sjónarhóli stefnda. Upphaf málsins megi rekja til samnings aðila um rekstur meðferðarheimilis Barnaheilla að […] frá 6. september 1995. Samningurinn hafi verið gerður á grundvelli 20. gr. reglugerðar nr. 264/1995 um Barnaverndarstofu. Í byrjun janúar 1996 hafi borist á Barnaverndarstofu vitneskja um atburð er átt hafi sér stað á […] aðfaranótt fimmtudagsins 4. janúar 1996. Hafi hún falist í áfengisneyslu B og ætlaðri kynferðislegri áreitni af hans hálfu gagnvart starfsmanni heimilisins, sem af því tilefni hafi strax látið af störfum. Boðað hafi verið til fundar 8. janúar s.á. og atburðarás næturinnar borin undir B. Hann hafi staðfest að rétt væri með farið, sbr. minnisblað dags. sama dag. Stefnendum hafi samdægurs verið ritað bréf. Í bréfinu komi fram að í ljósi atburða komi vel til álita að rifta starfssamningnum frá 6. september 1995. Það hafi einnig verið tilkynnt að Barnaverndarstofa liti atburðina mjög alvarlegum augum og stefnendum verið veitt áminning af þessu tilefni. Síðan hafi verið tilkynnt að Barnaverndarstofa myndi taka sér frest til 26. janúar til að kanna hvort og þá með hvaða hætti starfssamningur hefði verið brotinn. Dagana 18. og 22. janúar 1996 hafi H, forstjóri Barnaverndarstofu, átt símtöl við stefnendur. Í báðum símtölum hafi stefnendur lagt áherslu á að ákvörðun Barnaverndarstofu í málinu mætti ekki dragast lengi þar sem sú óvissa sem ríkti væri þeim óbærileg og kæmi niður á starfsemi heimilisins. Í fyrra símtalinu hafi þess þó verið óskað af stefnendum að engin ákvörðun yrði tekin áður en þeim gæfist kostur á að skila greinargerð í málinu. Forstjóri Barnaverndarstofu hafi sagst skyldu skoða greinargerð stefnenda rækilega og í kjölfar þess yrði tekin ákvörðun um framhald málsins. Í greinargerð stefnanda A dags. 20. janúar 1996 hafi hún gert grein fyrir sjónarmiðum sínum í málinu. Jafnframt hafi hún lýst yfir ábyrgð sinni á málinu og að hún gerði sér grein fyrir því hversu alvarlegt það væri og að það gæti orðið tilefni samningsslita. Jafnframt hafi hún óskað eftir að málið yrði til lykta leitt sem fyrst. Hún hafi farið þess á leit að það yrði gert fyrir „n.k. mánaðamót.“ Hinn 24. janúar hafi forstjóri Barnaverndarstofu farið að […] ásamt G, deildarstjóra í félagsmálaráðuneytinu. Tilgangurinn hafi verið að komast að samkomulagi við stefnendur um lok málsins. Forstjóri Barnaverndarstofu hafi rakið með hvaða hætti stofnunin teldi unnt að binda enda á samningssamband aðila og gefið stefnendum kost á að segja upp samningnum enda væru starfslok miðuð við 1. júní. Stefnendur hafi óskað eftir umþóttunartíma en þau hafi þá haft samband við lögmann. Þann 26. janúar 1996 hafi annar stefnenda, B, haft samband við forstjóra Barnaverndarstofu og farið þess á leit að verklok yrðu ekki fyrr en 1. september. Þann 29. janúar s.á. hafi forstjóri Barnaverndarstofu tilkynnt stefnendum símleiðis að stofan myndi koma til móts við óskir þeirra og gæti fallist á 6 mánaða uppsagnarfrest skv. samningnum eða til 1. ágúst. Af hálfu stefnenda hafi verið farið fram á að efnt yrði til fundar með lögmanni þeirra til þess að varpa ljósi á réttarstöðu þeirra. Sá fundur hafi verið haldinn 31. janúar. Á fundinn hafi mætt stefnendur ásamt I hrl. og J, systur A. Þar hafi einnig verið forstjóri Barnaverndarstofu og G ásamt C, félagsráðgjafa á Barnaverndarstofu. Lögmaður stefnenda hafi talið að Barnaverndarstofa hafi farið offari og málsmeðferð hafi ekki verið í anda stjórnsýslulaga. Þessu hafi verið andmælt af hálfu forstjóra Barnaverndarstofu. Stefnendum hafi verið gefinn kostur á að segja samningnum upp og fallist hafi verið á þá ósk að samningslok yrðu 1. ágúst. Þann 31. janúar hafi Barnaverndarstofu borist svohljóðandi bréf frá stefnendum: „Með tilvísun til fundar okkar í dag varðandi málefni meðferðarheimilis Barnaheilla að […] og tilkynningu yðar um afstöðu Barnaverndarstofu gagnvart samningi okkar 6. sept. 1995 tilkynnum við hér með uppsögn okkar á nefndum samningi með umsömdum 6 mán. uppsagnarfresti.“ Þann 15. apríl 1996 hafi borist tilkynning frá stefnendum um afturköllun á uppsögn samningsins. Af hálfu stefnenda hafi ekki borist nein ný gögn eða nýjar upplýsingar. Stefnendur hafi hins vegar farið fram á að fá ýmis gögn úr skjalaskrá Barnaverndarstofu. Þann 23. apríl 1996 hafi erindi stefnenda verið svarað. Þann 21. apríl hafi stefnendur beint máli sínu til félagsmálaráðherra með þeirri kröfu að „gjörningar barnaverndarstofu verði dregnar til baka“ og að stefnendur fái að starfa út það tímabil sem þeim hafi upphaflega verið ætlað. Þann 12. júní 1996 hafi félagsmálaráðuneytið svarað bréfi stefnenda og bent á að stefnendur hefðu sagt upp samningnum með samningsbundnum 6 mánaða fyrirvara, sbr. 14. gr. samningsins. Þann 27. ágúst 1996 hafi stefnendur beint skaðabótakröfu sinni að félagsmálaráðuneytinu sem hafi hafnað henni 22. október 1996. Framburður aðila og vitna. Ekki þykir ástæða til að rekja framburð aðila og vitna en þeir sem komu fyrir dóm voru: A, B, D, H og C. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnendur byggja kröfur sínar á þessum málsástæðum aðallega. Krafan um að viðurkennt verði með dómi að uppsögn þeirra sé ógild sé á því byggð að starfsmenn Barnaverndarstofu hafi knúið uppsögnina fram eftir að kvörtun hafði borist frá einum starfsmanni á […] um drykkjuskap og kynferðislega áreitni af hálfu B. Starfsmenn Barnverndarstofu hafi ekki kannað réttmæti ásakana sérstaklega, enda yfirlýst skoðun forsvarsmanns stofnunarinnar að slíkt sé ekki í verkahring hans eða starfsmanna Barnaverndarstofu. Starfsmenn Barnaverndarstofu, þ.á.m. forstöðumaður hennar, hafi hins vegar nýtt sér ásakanir þessar og knúið fram skriflega uppsögn stefnenda undir hótun um uppsögn samningsins að öðrum kosti. Auk þess hafi ítrekað verið látið í það skína af hálfu starfsmanna Barnaverndarstofu að meint kynferðisleg áreitni B gagnvart D yrði gerð að fjölmiðlamáli féllust þau ekki á að víkja úr starfi. Þá hafi stefnendur bent á að, að því leyti sem stjórnsýslureglur eigi eða geti átt við um meðferð máls þeirra hjá Barnaverndarstofu, verði ekki annað ráðið af gögnum máls þessa en að 10. gr. stjórnsýslulaga hafi verið þverbrotin. Það ákvæði bjóði að stjórnvald skuli sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun sé tekin í því. Á stefnanda B hafi verið bornar þær sakir að hann hefði áreitt samstarfsmann sinn kynferðislega og svo alvarlega að starfsmaðurinn hafi kosið að láta af stöfum samstundis. Þessi staðhæfing, sem komi fram í bréfi forstöðumanns Barnaverndarstofu frá 23. apríl 1996, sé alröng því hinn meinti brotaþoli, D, hafi verið við störf að […] 4. janúar 1996 og átt símtal við stefnanda A. Í því samtali hafi ekkert komið fram varðandi hina meintu kynferðislegu áreitni. Þá megi og benda á að D hafi ekki verið hræddari en svo við B, að hún hafi leitað hann uppi í þvottahúsinu á […] daginn eftir hina meintu kynferðislegu áreitni til að afla sér upplýsinga hjá honum um færð á vegum á leiðinni frá […] til Reykjavíkur. Þá bendi stefnendur á að það sé ekki í verkahring Barnaverndarstofu að rannsaka kynferðisbrot eða önnur afbrot, sem starfsmenn heimila er undir stofnunina heyra kunni að fremja eða eru sakaðir um að hafa framið. Meðan allt hafi verið á huldu um hina meintu brotastarfsemi og rétt yfirvöld höfðu ekki fengið formlega beiðni um rannsókn á henni hafi starfsmönnum Barnaverndarstofu auðvitað borið að halda aftur af sér og virða þá gullvægu reglu að sérhver maður sé saklaus uns sekt hans sé sönnuð. Áfengisneysla B á heimilinu að […] að kvöldi 3. janúar 1996 hafi verið brot á reglum heimilisins sjálfs. En þó verði að hafa hugfast að meðferðarheimilið hafi jafnframt verið heimili hans sjálfs. Það virðist hins vegar hvergi liggja neitt fyrir um það í gögnum Barnaverndarstofu eða annars staðar í hvaða mæli sú neysla hafi verið. Ekki liggi heldur fyrir hvar hún hafi farið fram eða hvort einhver annar en D hafi orðið hennar var. Þá sé spurt: Hvaða upplýsinga hafi Barnaverndarstofa aflað af þessu tilefni? Gögn þar að lútandi og varðandi rannsókn máls þessa í heild sinni hafi Barnaverndarstofu sem stjórnvaldi borið að kynna stefnendum. Slíkt hafi ekki verið gert og þegar eftir því hafi verið leitað af hálfu stefnenda hafi aðgangi að gögnum verið neitað, sbr. niðurlag bréfs H, dags. 23. apríl 1996. Það kunni að vera að Barnaverndarstofa hafi haft rétt til að áminna B fyrir að hafa haft áfengi um hönd að […] að kvöldi 3. janúar 1996, enda hafi slíkt ekki fengið samrýmst reglum heimilisins sjálfs. Þess beri þó að geta að hann hafi fyrst og fremst verið starfsmaður meðstefnanda, A, sem hafi borið alla faglega ábyrgð á rekstri heimilisins og því hafi það ef til vill staðið henni nær að veita áminningu. Það sé hins vegar jafnljóst að krafa Barnaverndarstofu um að stefnendur segðu upp samningi sínum um rekstur heimilisins eða yrðu að þola uppsögn hans að öðrum kosti, vegna þessa atviks, sé fjarri því að vera sanngjörn. Og vart verði það talið í anda stjórnsýsluréttar sem bjóði að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmæltu markmiði sem að sé stefnt verði ekki náð með öðru vægara móti. Megi í þessu sambandi benda á að í stjórnsýslurétti sé talið að við mat á því hvert efni ákvörðunar skuli vera sé óheimilt að líta til þess hvort tiltekin niðurstaða leiði til þess að komast megi hjá fyrirhafnarmeiri málsmeðferð þar sem aðilum sé búið aukið réttaröryggi. Við úrlausn […]málsins í janúarmánuði 1996 hafi af hálfu starfsmanna Barnaverndarstofu ekki verið þörf jafn hvatvíslegra vinnubragða og sýnd hafi verið. Það sjáist best á því að eftir að stefnendur hafi verið þvingaðir til að segja upp hafi þeim verið treyst til að reka heimilið til loka júlímánaðar 1996 án þess að eftirlit með starfseminni hefði verið aukið. En slíkt hafi þó verið boðað í bréfi Barnaverndarstofu frá 8. janúar 1996. Jafnframt bendi stefnendur á að forstöðumaður Barnaverndarstofu hafi lýst því yfir og látið bóka eftir að hafa knúið fram uppsögn þeirra að Barnaverndarstofa væri reiðubúin að taka gilda afturköllun á uppsögn stefnenda ef athugun lögmanns þeirra leiddi til þeirrar ótvíræðu niðurstöðu að brotið hefði verið á rétti þeirra. Þegar slík afturköllun hafi borist til Barnaverndarstofu hafi forstöðumaður stofnunarinnar látið hana sem vind um eyru þjóta og jafnframt neitað að afhenda þeim gögn um mál þeirra. Stefnendur hafi gert verktakasamning við Barnaverndarstofu, félags- og fjármálaráðuneytið um rekstur […]heimilisins til ársloka 1997. Sá samningur hefði skilað stefnendum sameiginlega í brúttótekjuafgang að meðaltali 520.991 kr. tímabilið 15. ágúst 1995 til 31. desember 1995 og 558.631 kr. að meðaltali á mánuði tímabilið 1. janúar 1996 til 31. júlí 1996. Með aðgerðum Barnaverndarstofu í janúar 1996 hafi endi verið bundinn á frekari störf stefnenda að kennslu- og uppeldismálum frá og með 1. ágúst 1996. En A hafi unnið við kennslu og önnur uppeldismál í um 20 ár. Frá því starfi þeirra að […] lauk hafi B að mestu verið atvinnulaus og A alfarið. Aðgerðir Barnaverndarstofu hafi því skaðað þau fjárhagslega og því þyki við hæfi að miða kröfuna við þær brúttótekjur sem þau hafi haft af starfseminni eftir að hún hafi verið komin vel á stað undir þeirra stjórn á árinu 1996. Þegar uppsögn stefnenda hafi verið knúin fram af hálfu Barnaverndarstofu hafi ekki verið jafnræði með aðilum. Á stefnandann B höfðu verið bornar þungar sakir af hálfu eins af starfsmönnum hans og A. Aðstæður allar hafi því verið stefnendum mjög öndverðar þegar komið hafi að fundum með starfsmönnum Barnaverndarstofu og félagsmálaráðuneytisins og vandkvæði þeirra af því að láta skerast í odda með barnverndaryfirvöldum augljós vegna skjólstæðinga þeirra á heimilinu og aðstandenda þeirra. Vilja þeirra til að semja um uppsögn á samningi sínum um rekstur meðferðarheimilis að […] verði að skoða í því ljósi. Jafnframt verði að horfa til yfirlýsingar forstöðumanns Barnaverndarstofu sem gefin hafi verið við samningsgerðina um mögulega afturköllun uppsagnarinnar. Stefnendur benda ennfremur á að mál þeirra hafi ekki fengið þá meðferð hjá Barnaverndarstofu sem m.a. stjórnsýslulögum sé ætlað að tryggja. Hið sama gildi um meðferð félagsmálaráðuneytisins eftir að því hafi borist stjórnsýslukæra stefnenda í aprílmánuði 1996. Stefnendur beini málsókn sinni að félagsmálaráðherra vegna félagsmálaráðuneytisins, en ráðuneytið fari með yfirstjórn barnaverndarmála. Einnig að fjármálaráðherra þar sem krafist sé greiðslu skaðabóta úr hendi íslenska ríkisins. Lagarök: Krafan um ógildingu sé byggð á 36. gr. laga nr. nr. 7/1936 og krafan um skaðabætur á almennum reglum kröfuréttar um skaðabætur innan samninga. Vaxtakrafan sé byggð á ákvæðum III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Málskostnaðarkrafan sé byggð á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991. Málsástæður og lagarök stefnda. Málsástæðum stefnenda sé algjörlega hafnað. Í upphafi sé rétt að árétta að meðferðarheimilið að […] hafi verið byggt í þágu vegalausra barna. Þar hafi frá upphafi vistast börn sem hvorki eigi sér trausta forsjáraðila né eiginlegt heimili; börn sem hafi á stuttri ævi orðið fyrir endurteknum áföllum í uppeldi þegar forsjáraðilar hafi brugðist, ekki síst vegna áfengisneyslu. Sum þessara barna hafi jafnframt orðið fórnarlömb kynferðislegs ofbeldis. Kjarni máls þessa snúist því um traust, en það sé undirstaða meðferðarheimilis eins og hér eigi í hlut. Stefnendur hafi gert verksamning við Barnaverndarstofu, félags- og fjármálaráðuneytið þann 6. september 1995 um rekstur meðferðarheimilis Barnaheilla að […] til ársloka 1997. Í 14. gr. samningsins sé gagnkvæmt uppsagnarákvæði. Hvor aðili fyrir sig hafi því getað sagt samningnum upp með 6 mánaða fyrirvara, án þess að tilgreina nokkra ástæðu fyrir uppsögninni. Þegar trúnaðarbrestur hafi orðið á milli Barnaverndarstofu og stefnenda í byrjun janúar 1996 hafi Barnaverndarstofa gert þeim ljóst að þrjár leiðir væru færar í stöðunni. Barnaverndarstofa gæti rift samningnum, sagt honum upp eða gefið stefnendum tækifæri til að segja honum upp. Í framhaldi af því hafi stefnendur sagt samningnum upp þann 31. janúar 1996. Samkomulag hafi orðið um að þau rækju heimilið út júlí- mánuð, þ.e. út 6 mánaða uppsagnarfrestinn. Uppsögnin hafi því alfarið verið á ábyrgð stefnenda. Stefnendur hafi afturkallað uppsögnina þann 15. apríl 1996, tveimur og hálfum mánuði eftir að samningnum hafi verið sagt upp. Langur tími hafi liðið frá uppsögninni þar til afturköllun hafi komið fram, auk þess sem engin ný gögn eða upplýsingar hafi borist með henni. Afturköllunin hafi því engin áhrif haft á gildi uppsagnarinnar. Samningurinn sé einkaréttarlegur gerningur og því gildi ákvæði stjórnsýslulaga ekki um hann heldur ákvæði samninga- og kröfuréttar. Samkvæmt 1. gr. laganna gildi þau um stjórnsýslu ríkisins og sveitarfélaga þegar stjórnvöld, þar á meðal stjórnsýslunefndir, taki ákvarðanir um rétt eða skyldu manna. Lögin gildi hins vegar ekki um einkaréttarlega samninga sem stjórnvöld geri, þar á meðal verksamninga eins og um sé að ræða í þessu tilviki, sbr. greinargerð með 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Því sé hafnað af hálfu stefnda að starfsmenn Barnaverndarstofu hafi knúið uppsögnina fram. Það liggi ljóst fyrir í málinu að stefnendur hafi gert sér grein fyrir alvarleika málsins frá upphafi. Ennfremur komi það fram í greinargerð stefnanda A frá 20. janúar 1996. Hún hafi viljað hraða málalokum svo að ekki ríkti óvissa um framtíð heimilisins. Það sé því einkum vegna eindreginnar óskar hennar að ljúka málinu á sem skjótastan hátt að það hafi verið gert þann 31. janúar 1996. Því sé hafnað að stefnendur hafi ekki fengið nægan umhugsunarfrest. Í stefnu sé því haldið fram að starfsmenn Barnaverndarstofu hafi ekki kannað réttmæti ásakana um kynferðislega áreitni sérstaklega. Ennfremur sé vísað til 10. gr. stjórnsýslulaga um það að stjórnvaldi beri að sjá til þess að mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun sé tekin um það. Hér sé í raun um þversögn að ræða þar sem á öðrum stað í stefnunni segi „að það sé ekki í verkahring Barnaverndarstofu að rannsaka kynferðisafbrot eða önnur afbrot sem starfsmenn heimila, er undir stofnunina heyra, kunni að fremja eða séu sakaðir um að hafa framið.“ Burtséð frá því þá sé það ljóst að hér hafi ekki verið um stjórnsýsluákvörðun að ræða og því eigi ákvæði 10. gr. stjórnsýslulaga um rannsóknarskyldu stjórnvalds ekki við. Hitt megi þó benda á að Barnaverndarstofa hafi haft eftirlit með framkvæmd samningsins og því hafi verið eðlilegt að starfsmenn stofunnar könnuðu það sérstaklega hvort slíkir annmarkar hefðu orðið á framkvæmd hans að það réttlætti uppsögn af þeirra hálfu. Þá sé því haldið fram í stefnu að starfsmenn Barnaverndarstofu hafi knúið fram uppsögn samningsins með hótun um uppsögn hans að öðrum kosti. Barnaverndarstofa hafi gert stefnendum grein fyrir því að þrír kostir væru tiltækir í þeirri stöðu sem málið hafi verið komið í. Barnaverndarstofa gæti rift samningnum vegna trúnaðarbrests, sagt honum upp með samningsbundnum fyrirvara ellegar gætu stefnendur sagt samningnum upp af sinni hálfu. Stefnendur hafi sagt samningnum upp. Að mati stefnda hafi það verið vægasta leiðin. Þá sé því haldið fram í stefnu að ekki hafi verið þörf jafn hvatvíslegra vinnubragða og viðhöfð hafi verið, enda hefði stefnendum verið treyst til að reka heimilið út uppsagnarfrestinn án þess að eftirlit væri nokkuð aukið. Þessu sé mótmælt. Eftirlit hafi verið aukið mjög með ráðningu K sálfræðings að heimilinu. Hann hafi hafið störf strax í febrúar 1996 og komið þangað mun oftar en félagsráðgjafinn C hafði áður gert. Það sé ljóst að það hefði engu breytt um niðurstöðu málsins ef stefnendur hefðu ekki sagt upp samningnum, enda hefði Barnaverndarstofa þá getað neytt uppsagnarréttar síns samkvæmt 14. gr. samningsins. Því verði ekki séð að stefnendur hafi beðið nokkurt fjártjón af þessum málalokum, þar sem þau hafi rekið heimilið út uppsagnarfrestinn, svo sem hefði einnig orðið staðan ef Barnaverndarstofa hefði sagt upp samningnum af sinni hálfu. Kröfu um bætur vegna starfslokasamnings D sé hafnað á þeirri forsendu að um sé að ræða samning milli stefnenda og starfsmanns þeirra. Í raun sé um tvö aðgreind atriði í málatilbúnaði stefnanda að ræða, þ.e. annars vegar mál D og stefnenda og hins vegar verktakasamning við stefnendur. Verði eigi fallist á sýknukröfu stefndu sé til vara gerð krafa um verulega lækkun á kröfum stefnenda og í því tilviki verði málskostnaður látinn niður falla. Því sé haldið fram að tjón sé ósannað og órökstutt með öllu. Þá sé einnig að líta til eigin sakar stefnenda sem sé veruleg. Sérstakur áskilnaður sé gerður til að bera fram fleiri málsástæður og hafa uppi mótmæli um tölulegan þátt málsins. Þá er vísað til skýringa í bréfum til ríkislögmanns, annað frá Barnaverndarstofu dags. 13. ágúst 1997 hitt frá félagsmálaráðuneytinu dags. 15. ágúst 1997. Varðandi málskostnað er vísað til 130. gr. eml. Niðurstöður. Stefnendur krefjast ógildingar á uppsögn sinni frá 31. janúar 1996 á samningi sínum við Barnaverndarstofu, um rekstur meðferðarheimilis Barnaheilla að […]. Stefnendur telja að 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið brotin. Þá krefjast stefndu skaðabóta. Samningur stefnenda og stefnda frá 6. september 1996, sem gilda átti til 31. desember 1997 um rekstur framangreinds meðferðarheimilis, var verktakasamningur. Skv. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 gilda lögin þegar stjórnvöld taka ákvarðanir um rétt eða skyldu manna. Lögin taka ekki til einkaréttarlegra ákvarðana stjórnvalda, m.a. samninga við verktaka, og koma stjórnsýslulögin nr. 37/1993 því ekki til álita um samskipti aðila. Vegna eðlis samningsins verður ekki talið að stjórnsýsluákvörðun hafi verið tekin. Bar Barnaverndarstofu því ekki skylda til að fylgja málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga við rannsókn og ákvarðanatöku í málinu. Af þessu leiðir einnig að ekki verður litið á bréf stefnenda dags. 21. apríl 1996 til félagsmálaráðuneytisins sem stjórnsýslukæru. Í 14. gr. framangreinds verksamnings stefnenda, A og B, og stefndu, Barnaverndarstofu, félags- og fjármálaráðuneytisins, er gagnkvæmt uppsagnarákvæði. Hvor aðili um sig gat sagt samningnum upp með 6 mánaða fyrirvara, án þess að tilgreina nokkra ástæðu fyrir uppsögninni. Það er ítarlega rakið hér að framan að heimilið að […] var meðal þeirra heimila sem byggt var fyrir vegalaus börn. Það hefur ennfremur komið fram, að foreldrar þeirra barna sem þar vistast hafi ekki verið sviptir forræði þeirra heldur hafi dvöl barnanna byggst á samkomulagi barnaverndaryfirvalda við foreldrana. Börnin sem þar dvelja eru þar vegna margháttaðra erfiðleika sem þau hafi upplifað á stuttri ævi. Mörg hver hafa búið við óreglu, ofbeldi, kynferðislegt ofbeldi og fleira. Annar stefnenda, B, hafði viðurkennt áfengisneyslu og var borinn sökum um kynferðislega áreitni í garð starfsmanns. Vegna þessara atvika varð trúnaðarbrestur milli aðila málsins og báðir gerðu sér frá upphafi grein fyrir alvarleika þess. Af hálfu stefnenda er því haldið fram að uppsögn þeirra hafi verið knúin fram undir hótun Barnaverndarstofu. Segðu stefnendur ekki upp samningnum myndi þeim vera sagt upp af stefndu og málið hlyti umfjöllun í fjölmiðlum. Þau atvik sem urðu til þess að umræða um uppsögn samnings aðila fór af stað má rekja til hegðunar, B annars stefnenda, aðfaranótt 4. janúar 1996. Samningnum var síðan sagt upp þann 31. janúar s.á. Allan janúarmánuð var unnið af aðilum í málinu, m.a. með fundarhöldum, símtölum og bréfaskiptum. Fyrsti fundurinn var haldinn 8. janúar á Barnaverndarstofu með stefnendum. Af hálfu Barnaverndarstofu sat F fundinn í forföllum H sem var erlendis og G frá félagsmálaráðuneyti. Þann sama dag ritar F stefnendum bréf. Þann 18. janúar talar H, forstjóri Barnaverndarstofu, við stefnendur í síma. Tveimur dögum síðar ritar annar stefnenda, A, greinargerð í málinu. Þann 22. janúar talar H, við stefnendur í síma. Fundur var haldinn á […] 24. janúar, með stefnendum, H og G. Annar stefnenda, B, talar við H í síma 26. janúar og óskar eftir að þau fái að starfa til 1. september 1996. Þann 29. janúar óskar A eftir fundi með Barnaverndarstofu vegna málefna meðferðarheimilisins. Sá fundur er haldinn á Barnaverndarstofu þann 31. janúar 1996. Fundinn sátu stefnendur, A og B, þáverandi lögmaður þeirra, I, hrl., J, systir A, H, forstjóri Barnaverndarstofu, G frá félagsmálaráðuneyti og C, yfirfélagsráðgjafi hjá Barnaverndarstofu. Þann sama dag segja stefnendur samningnum upp. Frá því fyrsti fundur var haldinn með aðilum 8. janúar lá það í loftinu að samningnum yrði sagt upp. Í bréfi F til stefnenda þann dag segir m.a. „Í ljósi málavaxta kemur vel til álita að rifta starfssamningi við yður sem gerður var hinn 6. september sl. Barnaverndarstofa lítur þá atburði sem hér er lýst mjög alvarlegum augum ...“ Þá segir: „Barnaverndarstofa mun taka sér frest til 26. janúar til að kanna hvort og þá með hvaða hætti starfssamningur hafi verið brotinn.“ Í greinargerð A dags. 20. janúar segir m.a. „Ég lýsti yfir ábyrgð okkar á þessu máli og að ég liti þetta mjög alvarlegum augum þar sem algjört áfengisbann er á heimilinu. Ég gerði mér líka grein fyrir að þetta gæti þýtt riftun á samningi, ...“ ...„Við viljum gjarnan halda hér áfram störfum ef fært þykir. Það er Barnaverndarstofu að taka ákvörðun og ég fer þess á leit að það verði gert fyrir n.k. mánaðamót.“ Það er rakið hér að framan að I, hrl. mætti með stefnendum á fundinn þann 31. janúar. Í fundargerð frá þeim fundi kemur fram að Barnaverndarstofa sé reiðubúin að taka hugsanlega afturköllun á uppsögn gilda leiði athugun lögmanns meðferðaraðila til þeirrar ótvíræðu niðurstöðu að brotið hafi verið á rétti þeirra. Afturkölluninni fylgdu hins vegar ekki nein ný gögn. Í bréfi Barnaverndarstofu, dags. 23. apríl 1996, undirrituðu af H, er afturköllun á uppsögn samningsins hafnað með vísan til þess m.a. að Barnaverndarstofu hafi ekki borist neinar upplýsingar frá lögmanni stefnenda. Afturköllunin hafi auk þess verið gerð tveimur og hálfum mánuði eftir uppsögn samningsins og því afar seint fram komin. Í bréfinu er ennfremur bent á það að Barnaverndarstofa hefði sjálf sagt samningnum upp hefðu stefnendur ekki gert það. Stefnendur hafa haldið því fram að þeim hafi verið hótað því af stefndu að farið yrði með málið í fjölmiðla og m.a. undir þeirri hótun hafi uppsögnin verið knúin fram. Stefnendur þykja ekki hafa sýnt fram á gegn neitun stefndu að þeim hafi verið hótað fjölmiðlaumfjöllun af þeirra hálfu. Þvert á móti þykja stefndu hafa sýnt fram á að þeim hafi verið mikið í mun að málið færi ekki í fjölmiðla með tilliti til skjólstæðinga þeirra og forsjáraðila. H lýsti því yfir fyrir dómi að oft væri það erfið barátta að fá foreldra til að láta börnin af hendi án sviptingar forræðis. Foreldrarnir færu enn með forsjá þeirra barna sem vistuðust á meðferðarheimilum sem rekin væru af stefndu. Þeir ættu oft við vandamál að stríða, svo sem áfengisneyslu, og hefði málið farið í fjölmiðla hefði mátt búast við að foreldrarnir hefðu misst traust sitt á meðferðaraðilum og talið þá engu betri en þá sjálfa. Með hliðsjón af þessu er ljóst að það var mjög andstætt öllum sjónarmiðum bæði stefnenda og stefndu að mál þetta færi í fjölmiðla. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið þykja stefnendur ekki, gegn neitun stefndu, hafa sýnt fram á að stefndu hafi hótað þeim fjölmiðlaumræðu um málið. Þegar litið er til þess sem hér að framan er rakið þykja stefnendur ekki hafa sýnt fram á að þeir hafi verið beittir þrýstingi við uppsögn framangreinds samnings. Málið var alvarlegt og það var öllum aðilum ljóst. Fundarhöld, símtöl og bréfaskriftir sýna að unnið var að lausn málsins af yfirvegun. Við meðferð málsins var lögð á það áhersla að allir gætu komið sínum sjónarmiðum að. Með því að gefa stefnendum sjálfum kost á að segja samningnum upp var farin vægasta leiðin af þeim þremur sem færar voru við þessar aðstæður. Stefnendur nutu lögfræðilegrar aðstoðar við uppsögnina, svo sem hér að framan greinir. Með hliðsjón af öllu því sem hér hefur verið rakið þykja stefnendur ekki hafa sýnt fram á nein þau atvik sem leiða ættu til ógildingar á uppsögn þeirra og eru stefndu sýknaðir af þeirri kröfu stefnenda. Af hálfu stefnenda er gerð krafa um skaðabætur. Annars vegar vegna uppsagnarinnar á samningum og hins vegar vegna starfsloka D. Þar sem niðurstaða málsins er sú að stefnda er sýknað af kröfu stefnenda um ógildingu á uppsögninni, kemur skaðabótakrafa vegna starfsloka stefnenda ekki til álita. Stefnendur hafa krafist þess að stefndu greiði þeim bætur vegna starfslokasamnings stefnenda við D. Ekkert samningssamband er milli stefndu og D. Stefnendur tóku að sér rekstur heimilisins sem verktakar og réðu til sín fólk í vinnu á eigin ábyrgð. Stefnda getur því ekki borið ábyrgð á þeim samningum, stofnun þeirra eða slitum. Stefnda er sýknað af þessari kröfu stefnenda vegna aðildarskorts. Málskostnaður fellur niður. Halla Bachmann Ólafsdóttir, settur héraðsdómari, kveður upp dóminn. Dómsorð: Stefnda, íslenska ríkið, er sýknað af öllum kröfum stefnenda, A og B. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 820/2017
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, Benedikt Bogason og Ólafur BörkurÞorvaldsson.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 21. desember 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar.Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2017, þar semvarnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 18. janúar2018 klukkan16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verðifelldur úr gildi, til vara að honum verði gert að sæta farbanni í staðgæsluvarðhalds, en að því frágengnu að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmritími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðarverður hann staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkurfimmtudaginn 21. desember 2017Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þessHéraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X kt. [...], verði gert að sætagæsluvarðhaldi til fimmtudagsins 18. janúar 2018 kl. 16:00. Í greinargerð sækjanda kemur fram að klukkan 23:56 í gærkvöldi hafi maður óskað eftir aðstoðlögreglu að Laugavegi [...]. Þegar lögreglumenn hafi mætt á vettvang til aðaðstoða manninn hafi þeir tekið eftir brotaþola sem hafi setið út í horni ogbúin að vefja viskastykki yfir höfuð sitt. Hann kvaðst finna til í höfðinu ogkallað hafi verið á sjúkrabifreið. Brotaþoli hafi átt erfitt með gang, bæðisvimaði hann og þá hafi hann verið mjög ölvaður. Aðspurður um hvað hafði gerstkvað brotaþoli kærða hafi lamið sig með hamri. Samkvæmt lögreglumönnum ávettvangi virtist brotaþoli vera hræddur við kærða og vildi sem minnst segja.Brotaþoli hafi verið fluttur með sjúkrabifreið á bráðamóttökuna í Fossvogi.Kærði hafi síðan verið handtekinn, grunaður um alvarlega líkamsáras. Hann hafineitað sök í skýrslutöku hjá lögreglu. Málið sé í rannsókn, sbr. mál lögreglunr. 007-2017-[...]. Auk þessa máls séu til meðferðar hjá lögreglu eftirfarandi málá hendur kærða er varði meint brot framin á undanförnum vikum og mánuðum:007-2017-[...] – LíkamsárasÞriðjudaginn 12. desember 2017 var lögreglu tilkynnt um líkamsárás aðLaugavegi [...]. Maður hafði verið sleginn í höfuð með rörbút. Brotaþoli kveðurkærða hafa slegið sig þungu höggi með röri. Sauma þurfti 7 spor í vinstra eyrabrotaþola. Framburður þriggja vitna styðja framburð brotaþola. Rannsókn málsinser vel á veg komin. 007-2017-[...]X var ásamt öðrumaðila handtekin fyrir brot á lögreglusamþykkt Reykjavíkurborgar þann 22.október sl. í kjölfar þess að lögreglu var tilkynnt um hópslagsmál áIngólfstorgi í Reykjavík. Á vettvangi benti nafngreindur aðili á kærða ogfélaga hans og kvað þá hafa ráðist á sig og kýlt í andlitið. Málið er tilrannsóknar.007-2017-[...] –ÞjófnaðurX er grunaður um aðhafa, laugardaginn 16. september 2017, í verslun [...] við [...] 4, Kópavogi, ífélagi við tvo aðila, tekið ýmsar vörur úr versluninni að verðmæti kr. 18.081og gengið með út, án þess að greiða fyrir. Kærði þekkti sig er upptökur úreftirlitsmyndavélum úr versluninni voru bornar undir hann. Hann kvaðst hinsvegar ekki geta svarað fyrir meintan þjófnað þar sem hann myndi ekki eftir neinuhonum tengdum. Rannsókn málsins er lokið.007-2017-[...] –Þjófnaður Mánudaginn 28. ágúst2017 hafi lögreglu borist tilkynning þess efnis að brotist hefði verið inn í geymslu að [...], [...]. Áætlað verðmætiþess sem stolið hafi verið úr geymslunni sé um 800.000 kr. Kærði sé grunaður umverknaðinn en kennsl hafi verið borin á hann á myndbandsupptöku úreftirlitsmyndavél. Kærði hafi neitað sök í skýrslutöku vegna málsins. Rannsóknmálsins sé vel á veg komin. 007-2017-[...] –ÞjófnaðurMiðvikudaginn 16. ágúst 2017 mætti kona á lögreglustöðina viðHverfisgötu, Reykjavík og tilkynnti um þjófnað. Gluggi á heimili hennar hafðiverið brotinn upp og fartölvu stolið. Konan kvað kærða hafa brotist inn ogstolið fartölvunni. Kærði neitaði sök skýrslutöku vegna málsins. Málið er enn írannsókn. Auk framagreinds er kærði með tíu mál er varða meintumferðarlagabrot á tímabilinu 8. apríl2017 til 11. nóvember 2017 Í málunum er hann grunaður um að hafa ekiðbifreið án ökuréttar og óhæfur um að stjórna henni örugglega vegna áhrifaáfengis og ávana- og fíkniefna,sbr. mál lögreglu nr. 007-2017-[...], 007-2017-[...],007-2017-[...], 007-2017-[...], 007-2017-[...], 007-2017-[...], 007-2017-[...],007-2017-[...], 007-2017-[...], 007-2017-[...]. Rannsókn málanna er lokið.Þá er kærði í máli lögreglu nr. 007-2017-[...] m.a undir grun um ofbeldi gegn opinberumstarfsmanni þann 24. apríl 2017 og í máli nr. 007-2017-[...] um líkamsárás þann 22. maí 2017. Mál nr. 007-2017-[...] hefur verið sent embættihéraðssaksóknara til meðferðar en mál007-2017-[...] er til meðferðar á ákærusviði lögreglustjóra.Með vísan til brotaferils kærða á undanförnum vikum og mánuðumsé það mat lögreglustjóra að yfirgnæfandi líkur séu á því að kærði muni haldaáfram brotastarfsemi fari hann frjáls ferða sinna en nauðsynlegt sé að ljúkaþeim málum sem séu til meðferðar hjá lögreglu sem fyrst.Þá hafi kærði hlotið dóm í Héraðsdómi Reykjavíkur þann [...]maí sl., sbr. dóm S-[...]/2017 þar sem hann hafi verið dæmdur til 30 dagafangelsisvistar, skilorðsbundið til tveggja ára, fyrir ítrekuð fjársvik. Aðmati lögreglustjóra sé ljóst að kærði muni hljóta óskilorðsbundnafangelsisrefsingu fyrir þau brot sem reifuð séu í kröfugerð en kærði sé undirrökstuddum grun um að hafa framið tvær alvarlegar líkamsárásir, þjófnaði ogítrekuð umferðarlagabrot á skilorðstímanum og þar með rofið í verulegum atriðumskilyrði þau sem honum hafi verið sett í framangreindum héraðsdómi frá [...].maí sl. Með vísan til framangreinds, framlagðra gagna, c. liðar 1.mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er þess krafist að krafan náifram að ganga.Niðurstaða:Með vísan til þess sem fram kemur í greinargerð lögreglu oghér að framan er rakið og að virtum þeim rannsóknargögnum sem lögð hafa veriðfyrir dóminn um framangreind sakarefni, er fyrir hendi rökstuddur grunur um aðkærði hafi ítrekað gerst sekur um háttsemi sem fangelsisrefsing er lögð við. Þáliggur fyrir að kærði var dæmdur til fangelsisrefsingar hinn [...] maí sl. enfullnustu refsingar var í dóminum frestað skilorðsbundið í tvö ár. Fyrir hendier rökstuddur grunur um að kærði hafi rofið í verulegum atriðum skilyrði semhonum voru sett með þeim dómi. Þegar litið er til ferils kærða, sem rakinn er í greinargerðlögreglustjóra og framangreindra upplýsinga um hegðun hans að undanförnu erfallist á það mat lögreglustjóra að yfirgnæfandi líkur séu á því að kærði munihalda áfram brotastarfsemi fari hann frjáls ferða sinna. Fallist er á aðnauðsyn beri til að kærði sæti gæsluvarðhaldi meðan málum hans er ólokið hjálögreglu. Skilyrðumc-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, er samkvæmtframansögðu fullnægt. Í ljósi alls framangreinds þykir farbann ekki tækt úrræðií þessu máli, svo sem varakrafa kærðalýtur að. Þá þykja heldur engin efnitil að marka gæsluvarðhaldinu skemmri tíma en lögreglustjóri hefur krafist.Verður krafa lögreglustjóra því tekin til greina eins og í úrskurðarorðigreinir. Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.Ú R S K U R Ð A R O R ÐKærði, X, kt. [...], skalsæta gæsluvarðhaldi til fimmtudagsins 18. janúar 2018 kl. 16:00.
|
Mál nr. 150/2014
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi samkvæmt a. lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Benedikt Bogason og Helgi I. Jónsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. febrúar 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 25. febrúar 2014, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 7. mars 2014 klukkan 16 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfu varnaraðila verði hafnað, til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími, en að því frágengnu að sér verði ekki gert að sæta einangrun. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Af gögnum málsins verður ráðið að varnaraðili er undir rökstuddum grun um að hafa gerst sekur um háttsemi sem getur varðað fangelsisrefsingu samkvæmt 2. mgr. 218. gr., 2. mgr. 226. gr. og 252. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Rannsókn málsins er á frumstigi og má ætla að varnaraðili muni torvelda hana með því að hafa áhrif á samseka og vitni. Samkvæmt þessu eru uppfyllt skilyrði a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 til þess að varnaraðili sæti gæsluvarðhaldi þann tíma, sem krafist er, og einangrun meðan á því stendur, sbr. 2. mgr. 98. gr. laganna. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 31/2007
|
Manndráp Tilraun Þjófnaður Nytjastuldur Hegningarauki Skaðabætur
|
A var ákærður fyrir tilraun til manndráps með því að hafa stungið Y með hnífi í bakið með þeim afleiðingum að hann hlaut lífshættulegan áverka. Hann var einnig ákærður fyrir þjófnað og tilraun til nytjastuldar. A játaði í öllum tilvikum þá háttsemi sem honum var gefin að sök, en fyrir Hæstarétti krafðist hann mildunar refsingar og byggði einkum á því að heimfæra ætti árás hans á hendur Y undir 218. gr. almennra hegningarlaga og gæta refsilækkunarástæðna, sbr. 70. gr. og 74. gr. sömu laga. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að þótt aðdragandi þess að A stakk Y hefði verið skammur yrði ekki litið framhjá þeim ásetningi, sem bjó að baki för hans um nóttina á fund Y, vopnaður hættulegum hníf. Var ekki talið að A hafi getað dulist þegar hann réðist að Y að bani hlytist eða kynni að hljótast af djúpri hnífsstungu inn í líkama hans. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu A fyrir brot gegn 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Einnig var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu A vegna annarra sakargifta. Þótti refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í fimm ár og sex mánuði og var hann jafnframt dæmdur til að greiða Y skaðabætur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Hrafn Bragason og Markús Sigurbjörnsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 21. desember 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að refsing ákærða verði þyngd og honum gert að greiða Y 2.960.626 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. maí 2006 til 2. september sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði krefst að refsing verði milduð og Y dæmd lægri fjárhæð en gert var með hinum áfrýjaða dómi. I. Sakargiftir á hendur ákærða samkvæmt ákæru 7. september 2006 eru í þremur liðum. Í þeim fyrsta er honum gefinn að sök þjófnaður, í öðrum lið tilraun til manndráps og hinum þriðja tilraun til nytjastuldar, allt eins og nánar greinir í héraðsdómi. Ákærði játar í öllum tilvikum þá háttsemi, sem lýst er í ákærunni. Fyrir Hæstarétti hefur vörn hans beinst að öðrum lið hennar, en atvik telur hann hafa orðið með þeim hætti að taka beri kröfu hans um mildun refsingar til greina. Fyrir héraðsdómi voru teknar skýrslur af allmörgum vitnum um atburði, sem urðu aðfaranótt 14. maí 2006 fyrir utan húsið [...] í Hafnarfirði og lauk þannig að ákærði stakk Y með hnífi neðarlega í bakið með þeim afleiðingum að hann hlaut lífshættulegan áverka. Ákærði ásamt tveimur öðrum mönnum hafði knúið þar dyra á heimili Y, gagngert til að ná fundi hans, en ákærði taldi sig eiga óuppgerðar sakir við hann. Var ákærði vopnaður hnífi, sem sat í slíðri, en félagi hans hafnaboltakylfu. Samkvæmi stóð yfir á heimilinu á vegum Y og fór faðir hans til dyra. Er ljóst að eftir aðvörunarorð föðurins þustu gestir út og hófust stimpingar með þeim og aðkomumönnum. Flúðu hinir síðarnefndu inn í bifreið sína og leituðust við að komast burt, sem leiddi til þess að ekið var á einn gestanna. Eftir það braut Y hliðarrúðu á bifreiðinni, þeim megin sem ákærði sat. Snaraðist hann þá út, vatt sér að Y og stakk hann fyrirvaralaust með hnífi. Að því loknu fór hann þegar inn í bifreiðina aftur og var henni ekið á brott. Ber vitnum saman um að rás atburða hafi verið mjög hröð. Hnífurinn, sem ákærði beitti, gekk inn í bak Y á milli hryggtinda, inn í mænugöng og skaðaði taugar. Áverkar, sem hann hlaut við atlögu ákærða, voru mjög alvarlegir. Afleiðingunum er lýst í héraðsdómi, svo og hnífnum sem um ræðir í málinu. Ákærði ber fyrir sig að hann hafi ekki gert sér grein fyrir hver hætta stafaði af því að beita hnífnum og vilji hans hafi ekki staðið til að skaða Y. Verði að líta til þess að ákærði og félagar hans hafi átt við ofurefli að etja og verið á flótta. Högg Y á bílrúðuna, sem splundraðist rétt við höfuð ákærða, hafi jafngilt árás á hann sjálfan. Viðbrögð sín hafi við þessar aðstæður mótast af hræðslu og bræði, en ekki verið yfirveguð ákvörðun um að láta til skarar skríða. Enginn slíkur ásetningur hafi verið fyrir hendi. Heimfærsla brotsins til 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eigi því ekki við, heldur beri að refsa samkvæmt 218. gr. sömu laga. Verði að horfa til allra atvika og gæta refsilækkunarástæðna, sbr. 70. gr. og 74. gr. almennra hegningarlaga. II. Ákærði gerði sér sérstakt erindi á fund Y, vopnaður hættulegum hnífi, í þeim tilgangi einum að jafna ætlaðar sakir við hann. Með í þeirri för voru nokkrir félagar ákærða, þar af einn vopnaður barefli. Af framburði vitna, sem rakinn er í héraðsdómi, verður að ganga út frá að ákærði hafi verið reiðubúinn að beita ofbeldi, þótt óvíst sé hve langt hann hafi á því stigi ætlað sér að ganga. Þegar komið var að heimili Y fóru áætlanir hans úrskeiðis, þar eð fleiri voru fyrir til varnar en þeir, sem að sóttu. Af þeim sökum urðu ákærði og félagar hans að hörfa, en atlaga hans að Y var gerð meðan á undanhaldinu stóð eins og áður er komið fram. Þótt aðdragandi þess að ákærði stakk Y hafi verið skammur verður ekki litið framhjá þeim ásetningi, sem bjó að baki för hans um nóttina á fund Y, girtur áðurnefndu vopni. Gat ákærða ekki dulist þegar hann réðist að Y að bani hlytist eða kynni að hljótast af djúpri hnífsstungu inn í líkama hans. Samkvæmt því, sem að framan er rakið, verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ákærði hafi með verknaði sínum brotið gegn 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Verður jafnframt staðfest sakfelling héraðsdóms vegna brota samkvæmt 1. og 3. lið ákæru. Refsing fyrir brot, sem ákærði er sakfelldur fyrir samkvæmt 2. lið ákæru, skal að lágmarki nema fimm ára fangelsi. Eins og málið er vaxið geta þau ákvæði 70. gr. og 74. gr. almennra hegningarlaga, sem vísað er til af hálfu ákærða, ekki leitt til þess að refsing verði ákveðin þannig að farið sé niður fyrir nefnda lágmarksrefsingu. Ákærði er nú jafnframt sakfelldur fyrir fleiri brot, auk þess sem dómur nú er hegningarauki við dóm Héraðsdóms Reykjavíkur 2. júní 2006, sem verður dæmdur með. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi fimm ár og sex mánuðir. Frá refsingunni dregst gæsluvarðhald, sem hann hefur sætt frá 14. maí 2006. Y krefst skaðabóta úr hendi ákærða að fjárhæð samtals 2.960.626 krónur. Ákærði fellst á fjóra liði kröfunnar, sem eru fyrir tímabundið tekjutjón, þjáningabætur, bætur fyrir skemmdan fatnað og kostnað vegna sjúkraflutnings. Hann fellst jafnframt á að greiða miskabætur, en krefst lækkunar frá því sem ákveðið var í héraðsdómi. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða um þennan lið staðfest, svo og að hafna kröfu um útlagðan kostnað vegna röskunar á ferðaáætlun. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, Arnar Valur Valsson, sæti fangelsi í fimm ár og sex mánuði. Til frádráttar kemur gæsluvarðhald, sem hann hefur sætt frá 14. maí 2006. Ákvæði héraðsdóms um skaðabætur og sakarkostnað skulu vera óröskuð. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 537.521 krónu, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Skúla Bjarnasonar hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Jóns Höskuldssonar hæstaréttarlögmanns, 99.600 krónur. Ár 2006, fimmtudaginn 23. nóvember, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjaness, sem háð er að Fjarðargötu 9, Hafnarfirði, af Sveini Sigurkarlssyni héraðsdómara sem dómsformanni og meðdómendunum Guðmundi L. Jóhannessyni héraðsdómara og Halldóri Björnssyni settum héraðsdómara, kveðinn upp dómur í málinu nr. S-1280/2006: Ákæruvaldið gegn X og Arnari Val Valssyni. Mál þetta sem dómtekið var 2. þ.m. er höfðað á hendur ákærðu með tveimur ákærum útgefnum af ríkissaksóknara 7. september 2006. Er önnur á hendur ákærða X kt. [...], , Kópavogi en hin á hendur ákærða Arnari Val Valssyni, kt. 091087-3169, Torfufelli 33, Reykjavík. I. Í fyrri ákærunni er höfðað mál á hendur ákærða X, fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás og tilraun til slíkrar líkamsárásar, aðfarnótt sunnudagsins 14. maí 2006, er hann ók bifreiðinni [...] áfram til suðurs eftir [...] í Hafnarfirði, í því skyni að aka á fólk sem statt var á götunni: 1. Ákærði ók bifreiðinni á A, sem hafnaði á vélarhlíf hennar, kastaðist upp og féll í götuna, með þeim afleiðingum að hann hlaut mar á brjóstkassa, öxl mjöðm og hnjám, tognun í öxl og opið sár á hægri mjaðmakambi. Telst þetta varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 11. gr. laga nr. 20/1981. 2. Ákærði ók að B sem tókst með naumindum að kasta sér frá bifreiðinni og koma þannig í veg fyrir að ákærði æki á hann. Með þessari háttsemi sinni stofnaði ákærði á ófyrirleitinn hátt lífi og heilsu B í augljósan háska. Telst þetta varða við 2. mgr. 218., gr. sbr. 20. gr., almennra hegningarlaga, sbr. 11. gr. laga nr. 20/1981, en til vara við 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. II. Í þeirri seinni er höfðað mál á hendur ákærða Arnari Val, 1. Fyrir þjófnað, með því að hafa, aðfaranótt laugardagsins 18. mars 2006, í Álfabakka í Reykjavík, brotist inn í bifreiðina [...] með því að brjóta hliðarrúðu og stolið þaðan hljómflutningstækjum og íþróttatösku sem í voru snyrtivörur, íþróttaskór, íþróttaföt og linsur. Telst þetta varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. 2. Fyrir tilraun til manndráps með því að hafa, aðfaranótt sunnudagsins 14. maí 2006, fyrir utan húsið [...] í Hafnarfirði, stungið Y með hnífi neðarlega í bakið hægra megin, með þeim afleiðingum að hann hlaut lífshættulegan áverka er hnífurinn gekk inn á milli hryggjartinda, inn í mænugöng og skaðaði taugar. Telst þetta varða við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara við 2. mgr. 218. gr. sömu laga. 3. Fyrir tilraun til nytjastuldar með því að hafa, í kjölfar atvika sem greind eru í 2. lið, við [...] í Hafnarfirði, reynt að taka vörubifreiðina [...], eign C, ófrjálsri hendi í því skyni að komast undan lögreglunni. Telst þetta við 1. mgr. 259. gr., sbr. 20. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Vátryggingasfélag Íslands hf. krefst bóta að fjárhæð kr. 57.700 auk vaxta og dráttarvaxta skv. lögum um vexti og verðtyggingu frá 18. mars 2006 til greiðsludags. C, kennitala [...], krefst bóta að fjárhæð kr. 158.807 III. Ákærði X hefur alfarið neitað sök. Ákærði Arnar Valur hefur skýlaust viðurkennt að vera sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í 1. og 3. lið ákæruskjals en neitað sök um þá háttsemi sem hann er sakaður um í 2. lið ákæruskjalsins. Sagði ákærði Arnar að hann viðurkenndi að hafa stungið Y með hníf neðarlega í bakið hægra megin eins og atlögunni er lýst í ákæruskjali en að það hafi ekki verið ætlun hans að valda Y líkamstjóni. Málavextir verða raktir í þremur köflum IV. V. og VI. þannig að fyrst er fjallað um aðdraganda atburðanna og í framhaldi af því um skýrslur ákærða Arnars Vals og síðan X og loks framburðir vitna. IV. Um aðdraganda þessa máls segir í frumskýrslu sem Jón Gunnar Sigurgeirsson lögreglumaður gerði að tilkynning hafi borist um hópslagsmál við [...], Hafnarfirði og er lögreglumenn voru á leið þangað hafi borist tilkynning um að ekið hafi verið á mann og annar stunginn með hníf og að gerendur hefðu stungið af á rauðri Hyundai bifreið. Er lögreglumenn komu á staðinn gáfu tvö ungmenni sig á tal við þá og kváðust hafa séð rauða Hyundai bifreið hverfa af vettvangi á mikilli ferð. Þegar komið var að Móabarði 6b hafi verið þar nokkuð af fólki og sá lögreglumaðurinn Halldór Sveinsson ungmenni kasta hafnarboltakylfu undir bifreið sem þarna var. Gaf sig þá á tal við Halldór drengur að nafni A og sagði að ekið hafi verið á sig. Hafi A verið nokkuð ölvaður að sjá með skrámur á hægri síðu en borið sig nokkuð vel. Þegar þarna var komið voru komnir á staðinn lögreglumenn sem voru að huga að dreng sem hét Y og hafði orðið fyrir hnífstungu. Er lögreglumenn fóru að ræða við vitni þá bárust fljótlega upplýsingar um að hafin væri eftirför og leit að bifreiðinni [...] sem kom við sögu í málinu og að hún hafi fljótlega staðnæmst og að sést hafi til þriggja aðila á hlaupum skammt frá en einn hafi setið í aftursæti bifreiðarinnar og hafi sá, sem heitir D, verið handtekinn af lögreglu. Fundu lögreglumenn X skammt frá liggjandi undir tré. X þessi er eigandi bifreiðarinnar [...] og jafnframt annar ákærðu í málinu. Samkvæmt skýrslu rannsakara var ákærði Arnar Valur handtekinn á heimili sínu vegna gruns um aðild að málinu. Segir í skýrslunni að á lögreglustöðinni um kl. 10:00 um morguninn hafi Arnar Valur játað að hafa stungið Y með hníf og sagt að hann hafi leitað í felur í vörubifreið sem hafi verið við hesthús nærri þeim stað þar sem hann hljóp frá bifreiðinni [...] þar sem hún hafði staðnæmst á Kaldárselsvegi við eftirför lögreglu. Kom fram á leið af vettvangi að bifreiðin hafði verið á ESSO bensínstöðinni við Lækjargötu í Hafnarfirði fyrr um kvöldið. Hafi stöðvarstjórinn verið ræstur út og hafi hann útbúið mynddisk þar sem sjá mátti bifreiðina við stöðina og þá sem í henni voru. Sást á myndbandinu hvar X ekur bifreiðinni og að í farþegasæti sat maður í hvítri peysu með rýting í slíðri fastan við hægra læri. Þá segir í upplýsingaskýrslu að lögreglumenn hafi komið að pilti sem heitir Y fyrir utan [....], Hafnarfirði og hafi faðir hans haldið um stungusár sem var á drengnum og móðir hans einnig verið hjá honum, en allt í kring hafi verið gestir úr samkvæmi sem hafði verið að [...], Hafnarfirði. Mátti sjá blóðpolla á götunni framan við [...], Hafnarfirði og að þeim stað þar sem Y lá á vinstri hlið. Hafi verið sýnilegt að Y hafði misst mikið blóð en hafi þó verið með meðvitund og kastað upp á meðan hann lá þarna. Skýrsluhöfundur lýsir því að hann hafi rætt við ákærða Arnar Val í fangamóttökunni að viðstaddri Sólrúnu Bjarnadóttur. Hafi Arnar Valur þá neitað því í fyrstu aðspurður um vopnaburð að hafa borið hníf, en þegar honum var kynnt að fyrir lægju myndir af honum við ESSO bensínstöðina við Lækjargötu sem sýni hann með hníf í slíðri festan við belti kvaðst hann vilja koma hreint fram og sagðist hafa stungið strákinn og spurði um líðan hans. Er skýrsluhöfundur sagði honum að hann væri enn á lífi en tvísýnt hafi verið um líf hans um tíma þá hafi hann sagt „ég vildi að hann hefði drepist“ og sagði svo „það lemur mig sko enginn með hafnarboltakylfu“. Aðspurður nánar um þetta sagði Arnar Valur að Y hefði lamið sig með hafnarboltakylfu. Hafi Arnar að sögn hent hnífnum út úr bifreiðinni við eftirför lögreglu á Kaldárselsvegi. Hafði Arnar að beiðni skýrsluhöfundar samband við vin sinn E, sem hafði tekið við hnífnum og falið hann. Var E sóttur og vísaði hann á hnífinn sem hann hafði falið undir grjóti við Elliðavatnsveg á móts við Urriðakotsvatn. Við leit í umræddri bifreið var haldlögð hvít íþróttapeysa er fannst í aftursæti bifreiðarinnar V. Framburður ákærða Arnars Vals. Um framburð fyrir dómi er að ræða nema annað sé tekið fram. Ákærði Arnar Valur sagði að aðdragandinn að því að þeir félagarnir hafi farið að [...] umrætt kvöld hafi verið sá að strákar sem hann kannaðist við höfðu lent í slagmálum við Y og fleiri skömmu áður eða kvöldið áður. Tilgangurinn hafi í fyrstu verið að ræða við Y en málin hafi þróast þannig að allir hafi komið út og slagsmál brotist út. Kvaðst ákærði aðspurður muna mjög takmarkað eftir því hvað hann hafi sagt við X sem hann hitti við ESSO bensínstöðina fyrir atvikið. Hann muni bara eftir því að talað hafi verið um að fara með einhverjum látum heim til Y. Hann muni ekkert eftir að hafa talað um það í bílnum á leiðinni upp á Móabarð að berja Y. Þeir hafi bankað á dyr til þess að spyrja um Y og hafi þá faðir hans komið til dyra og kallað strax inn að hringja þyrfti í lögregluna. Hafi þeir félagarnir þá hopað aftur út á planið og hann farið fyrstur inn í bílinn en X og D verið fyrir utan hann og einhverjir verið að berja þá. Hann kvaðst hafa orðið reiður og farið út til þess að hjálpa þeim að komast inn í bílinn svo þeir gætu farið burt því þeir hafi ekkert getað gert þarna vegna fjölda andstæðinganna. Þegar þeir voru að fara í burtu þá hafi hinir verið að sparka í bílinn og brjótandi í honum rúður. Þeir hafi því bakkað á mikilli ferð frá og hafi þá einhver orðið fyrir bílnum. Þeir hafi síðan bakkað á planinu og út götuna en einhver hinna hafi haldið áfram að sparka í bílinn alveg út götuna. Hafi hann þá farið út úr bílnum og orðið svolítið reiður og ætlað að ýta honum frá en sá hafi þá verið með einhver leiðindi og reynt að slá til sín og þá hafi ákærði ýtt til hans og stungið hann með hnífnum. Kom fram í skýrslu Arnars hjá lögreglu þann 26. maí sl. að það hafi liðið um það bil 40 sekúndur frá því að hann fór út úr bílnum þar til hann var kominn inní bílinn aftur eftir að hafa stungið Y. Sagðist ákærði ekki hafa vitað hver það var sem hann stakk. Hann hafi ekki þekkt Y neitt. Sagði ákærði að allt að þrjátíu manns hafi verið þarna á staðnum eða ,,alveg heilt partý” og nær þrjátíu en sjö manns Sagðist Arnar Valur hafa tekið hnífinn úr slíðrinu rétt eftir að hann fór út úr bílnum en fram að því hafi hnífurinn verið laus í slíðrinu. Hann kvaðst kannast við að hafnarboltakylfa hafi verið í bílnum en vissi ekki hvað af henni varð í látunum. Þegar hann hafi stungið strákinn sagðist hann hafa staðið til hliðar við hann. Hann hafi ekki beitt miklu afli enda aldrei verið meiningin að meiða hann svona eins og raunin varð. Hann hafi ekkert verið búinn að velta því fyrir sér hvaða afleiðingar hnífstungan gæti haft í för með sér. Hann hafi ekki gert sér grein fyrir því fyrr en eftir á að stungan gæti verið lífshættuleg. Hann hafi dregið hnífinn strax úr sárinu en stífara hafi verið að ná hnífnum út en reka hann inn því hann hafi þurft að rykkja í hnífinn til þess að ná honum út. Hann muni ekkert eftir því að hafa hreyft hnífinn eða snúið honum í sárinu. Sagði ákærði að hann hafi ekki séð það skýrt þegar keyrt var á einhvern þegar þeir voru að fara af staðnum. Hann hafi vissulega orðið þess var að einhver hafi orðið fyrir bílnum en sú ákeyrsla hljóti að hafa verið óviljaverk. X hafi fyrst keyrt áfram og síðan bakkað út götuna. Þeir hafi fyrst keyrt áfram til þess að hagræða bílnum til þess að bakka út götuna. Ekki hafi verið keyrt á fólk meðan verið var að sparka í bílinn. Fyrir dóminum var borinn undir ákærða framburður hans fyrir lögreglu þann 14. maí sl. þar sem haft er eftir honum að X hafi orðið mjög reiður og tekið sig til og keyrt á tvo stráka. Mótmælir ákærði Arnar Valur því ekki að þetta sé rétt eftir honum haft en þetta megi skilja á allt að þrjá vegu og sé hann þeirrar skoðunar að X hafi ekki ætlað sér að keyra á strákana. Er ákærði Arnar var inntur eftir því við skýrslutöku hjá lögreglu þann 23. maí sl. hvað hann ætti við með þessu framburði sínum sagði hann „Auðvitað var X reiður þar sem þeir voru að sparka í bílinn hans. Hann setti í gír og gaf í og keyrði beint á strákana.“ Ákærði Arnar Valur kvaðst hafa verið undir áfengisáhrifum þegar þessir atburðir gerðust og muni hann því hlutina misvel. D hafi verið með hafnarboltakylfuna en hann hafi ekki séð Y með hana. Þeir hafi allir verið komnir inn í bílinn þegar byrjað var að sparka í hann. Hnífinn hafi hann verið með til þess að tryggja öryggi sitt. Hann kvaðst hafa fengið hnífinn lánaðan fyrr um kvöldið og ætlað að nota hann til þess að geta ógnað. Notkun hans á hnífnum hafi verið ónauðsynleg en hann hafi verið í æstu skapi vegna áfengisáhrifa. Í skýrslu hjá lögreglu þann 14. maí sl. sagði ákærði aðspurður um erindið að [...] til Y að það hafi verið að ógna honum og sýna honum að hann hefði gert rangt með því að lemja kærustu ,,X.“ Þá sagði hann að hann hafi fundið aðeins til áfengisáhrifa er hann stakk piltinn með hnífnum. Ákærði X sagði fyrir dómi að tildrög þess að þeir fóru umrætt kvöld upp að [...] hafi verið þau að þeir hafi ætlað að tala við Y af því að einhver slagsmál höfðu orðið fyrr um kvöldið en þau slagsmál tengdust þeim félögunum ekki neitt. Það voru vinir þeirra sem Y og fleiri höfðu verið að lemja. Hann kvaðst ekki vita um hvað átti að tala við Y og ekkert hafi verið rætt um hvað til stæði en helst var á honum að skilja að átt hafi að spyrja Y út í þetta. F og G sem voru með þeim í bílnum hafi farið með ákærðu og D til þess að vísa þeim til vegar heim til Y. Kannaðist X ekki við að minnst hafi verið á það í bílnum að berja Y og hugsanlega foreldra hans eða móður hans væri hann ekki heima. Hann kvaðst ekki hafa séð neina aðra við ESSO bensístöðina, sem koma við sögu, en þá tvo sem komu með þeim í bílnum. Þeir hafi bankað uppá á [...] og hafi faðir Y sem var með læti og æsing komið til dyra og og farið að ýta þeim burtu en þá hafi farið að streyma ekki færri en 15 til 20 strákar út úr húsinu. Hafi þeir félagarnir þá ætlað að fara út í bíl og koma sér í burtu. Sagðist X ekki hafa séð hnífinn sem um ræðir fyrr en eftir hnífstunguna. Hann kvaðst muna eftir því að D hafi verið með hafnarboltakylfu sem faðir Y hafi tekið af honum. Hann hafi ætlað að hlaupa út í bíl og orðið skíthræddur þegar honum var hrint í götuna. Er hann og F hafi verið komnir inn í bílinn hafi hann ætlað að bakka burt og út götuna, en þá hafi strákarnir farið að berja bílinn utan og brotið eina rúðuna. Hann muni ekki eftir því að hafa keyrt á neinn og ekki heldur hvenær rúðan brotnaði. Sagði X að farþegahurðin hafi beyglast vegna sparka í hana þegar hún stóð opin og eftir það hafi ekki verið hægt að loka henni. Hann kvaðst muna eftir því að hafa drepið á bílnum þegar hann bakkaði og síðan sett hann á mikinn snúning þegar hann ræsti hann aftur. Hann hafi þurft að keyra áfram til þess að loka hurðinni áður en hann bakkaði út götuna. Fólk hafi verið allt í kringum bílinn og hann sjálfur verið skíthræddur og farið að reyna að snúa við til þess að koma sér í burtu. Sagði ákærði X að hann hafi verið búinn að drekka einn bjór fyrr um kvöldið og ekki fundið til neinna áfengisáhrifa en nánar aðspurður kannaðist hann við að hafa drukkið nokkra sopa úr flösku með vodkablöndu fyrir utan [...]. Sagði X að hann hafi stoppað bílinn eftir að þeir gátu ekið burtu en það hafi verið þegar ákærði Arnar fór út úr honum þegar hliðarrúðan brotnaði og hafi hann beðið þar til hann var kominn aftur inn í bílinn. Bíllinn hafi þá drepið á sér þegar hann stoppaði. VI. Framburðir vitna fyrir dómi sé annað ekki tekið fram. Vitnið Theódór Friðriksson, læknir, sem tók á móti Y á slysadeild eftir hnífstunguna lýst því að Y hafi veri með allt að 15 cm langan skurð sem hafi greinilega verið djúpur og gengið niður í vöðvalög auk þess sem hann hafi verið með lækkaðan blóðþrýsting og hraðan púls sem benti til blóðmissis. Hafi Y verið sendur í sneiðmyndatöku og síðan sinnt af skurðlæknum eftir það. Hafi komið í ljós á sneiðmynd að hnífslagið lá allt inn í mænugöng. Hann lýsti því áliti sínu að talsverðu afli hljóti að hafa verið beitt til þess að stinga þannig að lagið gengi allt inn í mænugang. Taldi vitnið að Y hafi ekki beinlínis verið í lífshættu eftir að hann var kominn á slysadeild. Varðandi áverka á A segir vitnið að þeir geti alveg samræmst því að hann hafi lent í götunni eftir fall og líklegt sé að hann jafni sig af þeim eftir nokkurn tíma. Telur vitnið líklegt að þeir áverkar sem voru á A við skoðun á slysadeild hafi verið eftir eina ákomu vegna þess að áverkarnir séu allir sömu megin. Vitnið Þóra Steffensen réttarmeinafræðingur sagðist byggja mat sitt, sem fyrir liggur í málinu og hún hefur staðfest, á læknisfræðilegum gögnum svo sem vottorðum annarra lækna og sneiðmynda. Kvaðst hún hafa áætlað lengd sársins af fingri sem sést á mynd af sárinu og geti því verið að hún hafi áætlað lengd sársins minni en hún hafi í raun verið og telur vel hugsanlegt að það hafi verið 15 cm langt. Varðandi kraft þann sem notaður hafi verið við stunguna telur hún sig geta fullyrt að hann hafi verið að minnsta kosti það sem hún kallar meðalmikill. Mikil blóðstorka hafi verið í sárinu á Y sem hafi verið fölur, með hraðan púls og blóðþrýsing í lægri mörkum, en þetta segi henni það að ef það hefði dregist að hann kæmist undir læknishendur þá gæti blæðingin hafa orðið lífshættuleg og leitt til þess að hann hefði farið í lost og látist af þeim völdum. Hún telur að sýking, sem hefði getað komið í mænugöng vegna áverkans væri ekki brugðist við með læknisaðgerð eins og gert var, hefði einnig getað leitt til dauða en á lengri tíma en vegna blæðingarinnar. Vitnið X sem var staddur á ESSO planinu umrætt kvöld kannast við að hafa hitt stráka sem voru að leita að Y og hafi hann talið sig vita um hvaða Y þeir voru að tala en sjálfur hafi vitnið verið nýkominn frá honum. Hafi þeir spurt hvort hann vissi hvar Y ætti heima og hann sagt þeim að hann vissi það. Hafi þeir þá spurt hvort hann vildi koma inn í bíl sem þeir voru á en hann hafi neitað því og þá hafi sá sem spurði sýnt honum hníf sem hann var með. Þeir sem töluðu við hann hafi veri tveir og hafi þeir fengið einhvern annan strák úr Hafnarfirði upp í bílinn til þess að vísa þeim veginn. Kvaðst vitnið hafa sagt að hann ætlaði ekki að vísa þeim veginn enda væri Y örugglega ekki heima og þá hafi sá sem sýndi honum hnífinn sagt að hann ætlaði að fara og stinga Y eða mömmu hans og pabba ef Y væri ekki heima. Kvaðst vitnið ekki hafa viljað vísa þeim veginn vegna þess að Y væri vinur hans og honum hafi ekki litist neitt á að þeir færu að heimsækja hann. Sagði vitnið að strákurinn sem var með hnífinn hafi verið dálítið æstur og ör. Sagði vitnið að þegar hann hafi farið úr afmælinu hjá L skömmu áður hafi verið þar 10, 20 eða 30 manns. H frændi hans hafði verið með honum hjá ESSO bensínstöðinni en brugðið sé frá og komið aftur er félagarnir voru að fara. Vitnið G kvaðst hafa verið við ESSO bensínstöðina með vini sínum F og hafi hann haldið að vinur hans væri búinn að fá far fyrir þá báða í umræddum bíl en það hafi ekki verið fyrr en þeir voru komnir af stað að hann heyrði að til stæði að fara heim til Y í þeim tilgangi að lemja hann eða stinga eða allavega berja hann. Þegar þeir komu upp að [...] hafi hann og F staðið spölkorn frá dyrunum þegar hinir þrír sem komu í bílnum með þeim bönkuðu á dyrnar og þegar sá sem kom til dyra hafi séð að einn komumanna var með hafnarboltakylfu hafi hann alveg brjálast og sagt þeim að fara og að hann myndi hringja í lögreglu. Þá hafi hann og F Þór hlaupið burtu. Vitnið A kvaðst hafa verið í 15 til 20 manna samkvæmi hjá Y að [...] umrætt kvöld. Um kvöldið hafi verið bankað þar á dyr og hafi faðir Y farið til dyra og stuggað komumönnum frá og tekið hafnarboltakylfu af einum þeirra. Í kjölfarið hafi hann og Y hlaupið út ásamt tveimur öðrum og hafi þá komið til ryskinga fyrir utan og verið keyrt á vitnið. Sagðist vitnið ekki hafa þekkt neinn af komumönnum sem hafi verið þrír eða fjórir en hann hafi slegist við einn þeirra sem hafi fallið í götuna og síðan verið bakkað á. Sagði vitnið að sá sem hann slóst við hafi ekki verið sá sem kom með hafnarboltakylfuna. Hafi sá sem keyrði á vitnið verið búinn að bakka bílnum áður en hann keyrði á hann og þá hafi engu mátt muna ökumaðurinn keyrði á einn félaga sinna. Þegar vitnið varð fyrir bílnum kvaðst hann hafa snúið baki í bílinn sem var vínrauður Hyundai bíll. Rétt áður hafi verið kallað til hans að passa sig en hann hafi ekki náð að koma sér undan bílnum, einhverjir hafi verið í kringum hann en hann viti ekki hverjir þeir voru. Hann hafi ekki heyrt neitt bremsuhljóð áður en bíllinn lenti á honum og hafi hann skollið í götuna og steinrotast. Við þetta hafi hann meiðst á fæti og mjöðm, tognað á annarri öxlinni sem hann finni enn fyrir við vissar aðstæður. Aðspurður kvaðst hann þess fullviss að hann hafi enga áverka hlotið í slagsmálum fyrir utan [...] en hann muni ekkert sjálfur frá því að hann var á gangi þar í áttina að dyrunum þangað til hann var kominn í sjúkrabíl. Tók vitnið fram að hann styddist við frásagnir annarra um að keyrt hafi verið á hann. Vitnið D sagðist vilja halda sig við það sem hann hafi sagt í lögregluskýrslu og vilji engu við það bæta. Hann hafi lesið skýrslurnar yfir á sínum tíma og minnið sé svo gloppótt að hann geti engu við það bætt. Í skýrslu hjá lögreglu þann 14. maí sl. sagði D að hann hafi verið sóttur af kunningjum sínum Arnari Val og X umrætt kvöld og hafi þeir komið við á bensínstöð í Hafnarfirði og síðan ætlað að heimsækja Y en hann muni ekki hver átti frumkvæðið. Þeir hafi ætlað að tala við Y vegna þess að hann hafi skömmu áður lamið félaga þeirra. Vitnið kannast við að hafa verið með hafnarboltakylfu sem hafi verið í bílnum er þeir knúðu dyra heim hjá Y og um leið og opnað var hafi komið í ljós að margir voru innan dyra og einhver hafi kallað upp að hringja þyrfti í lögreglu. Hafi margir þeirra sem voru innan dyra gert sig líklega til þess að berja á þeim þremur og hafi þrír þeirra reynt að berja til hans með hnífum og hugsanlega öðrum bareflum en hann hafi þó ekkert meiðst. Hann kannaðist ekki við að X hafi ekið á neinn og hann hafi ekki séð neinn félaga sinna vera með hníf eða hnífum beitt. Vitnið I sem var einn gesta í umræddu samkvæmi sagðist kannast við að einhverjir strákar hafi komið þangað í umrætt sinn og einhverjir hafi hlaupið út og að komið hafi til átaka fyrir utan og síðan hafi einhver sem var á bíl augljóslega verið að reyna að keyra á alla og hafi hann sjálfur forðað sér upp á stein. Hann hafi séð Y liggja á jörðinni og haldið að að Y hafi verið sleginn en hann hafi ekki séð Y slá neinn. Sagði vitnið að hann hafi verið um það bil fjóra metra frá Y þegar einhver hafi komið út úr bílnum á þeim stað þar sem Y stóð og farið strax inn í hann aftur en Y legið eftir. Svar vitnisins við þeirri spurningu hvort komið hafi til átaka milli Y og þess sem kom út úr bílnum er svo ruglingslegt að ekki er hægt að henda á því reiður. Hann kvaðst hafa séð þegar keyrt var á A hjá bílastæðinu við heimili Y en ökumaðurinn hafi hægt aðeins á sér áður en hann ók á hann, sem sneri baki að bílnum, án þess þó að hann hafi heyrt bremsuhljóð og hafi hægra framhorn bílsins lent á A. Sagði vitnið að fólkið fyrir utan hafi ekki reynt að hefta för bílsins og ökumaður hefði getað ekið burt hefði hann viljað. Sagðist vitnið ekki muna tímaröð atburðanna almennilega. Kvaðst vitnið vera félagi Y og A. Vitnið J sem var einn gesta í umræddu samkvæmi sagði að bankað hafi verið á dyr og hafi pabbi Y farið til dyra og í kjölfarið hafi orðið einhver slagsmál en X kunningi vitnisins hafi sagt honum fyrr um kvöldið að von væri á strákum sem ætluðu að berja Y. Kvaðst vitnið hafa séð þegar bíl sem var fyrir utan var bakkað og síðan gefið í og keyrt á A en hann muni ekki hvort ökumaður hafi þá verið einn í bílnum. Hafi bíllinn farið fram hjá honum og beint á A og svo hafi bílnum verið bakkað aftur og þá hafi Y hlaupið á eftir bílnum og hafi hann þá heyrt brothljóð. Einhver hafi komið út úr bílnum og ýtt Y yfir eitthvert grindverk en vitnið hafi ekki séð hann stinga Y sem hafi hnigið niður. Sagðist vitnið hafa séð að þegar A varð fyrir framstuðaranum á bílnum þá hafi ökumaðurinn ekki hægt neitt ferðina og ekið viljandi á A. Eftir að vitnið heyrði brothljóð hafi hann séð að rúðan farþegamegin í bílnum var brotin. Aðspurt sagði vitni sig ráma í að hurðin hafi einhvern tíma í atburðarásinni verið opin þeim megin þegar bílnum var bakkað meðfram girðingunni en heldur að það hafi verið áður en Y hneig niður nálægt innkeyrslunni að [...]. Vitnið Garðar Guðmundsson, læknir, sagði um þá áverka sem Y hlaut þann 14. maí sl. að við stunguna hafi skorist í sundur nokkrar taugar og að hnífurinn hafi stöðvast í hryggjarliðnum en ekki hafi þurft neina sérstaka krafta til þess að stinga svona. Engu hafi mátt muna að lagið lenti á svæði þar sem eru stórar æðar og mikilvæg líffæri eins og þarmar og nýru. Taldi vitnið að Y hafi ekki verið í lífshættu en eins og á stóð hafi verið nauðsynlegt að loka með skurðaðgerð opi sem komið hafði á mænugöngin að öðrum kosti hefði mænuvökvinn lekið út sem leitt hefði til heilahimnubólgu sem vissulega geti verið lífshættuleg. Vitnið K, móðir Y, sagði að um sjö til átta krakkar hafi verið eftir í samkvæminu þegar umræddir atburðir gerðust. Sagði hún að hringt hafi verið dyrabjöllu og maður hennar M hafi farið til dyra og fljótlega kallað til hennar að hringja þyrfti í lögregluna. Hún hafi fyrst litið út um glugga en síðan farið út. Þegar aðkomumennirnir voru komnir inn í bifreið sína hafi henni verið bakkað á fullri ferð niður eftir götunni og síðan hafi henni verið ekið á fleygiferð til baka og beint á A án þess að bremsa fyrr en að því loknu. Hafi A, sem sneri baki í bílinn, henst upp í loft og rotast. Hafi hún þá heyrt brothljóð og séð bílinn nálgast en síðan bakka á fullri ferð út götuna. Kom í ljós að Y hafði verið stunginn og hafi lögregla og sjúkrabíll komið fljótlega. Sagði vitnið að sonur hennar hafi ekkert getað unnið eftir atburðinn og eigi í erfiðleikum með hægðir og geti ekki pissað sjáfur auk þess að vera með skerta líkamskrafta. Vitnið Y, sagðist hafa átt afmæli þennan dag en frá því um kl. þrjú um daginn hafi honum borist hótanir í síma um að hann yrði barinn eða drepinn. Hann muni ekki hvort þeir sem voru með hótanirnar hefðu nafngreint sig. Hafi besti vinur hans, X, hringt í hann frá ESSO í Hafnarfirði og sagt að þar hafi komið strákur með hníf sem væri á leiðinni heim til hans í þeim tilgangi að drepa hann. Sagði Y að þegar einhverjir hafi hringt dyrabjöllunni hafi faðir hans farið til dyra og sagt aðkomumönnunum að fara í burtu og síðan hafi allt farið í háaloft. Hann hafi svo séð þegar ekið var á A vin hans og hafi hann þá elt bílinn og stokkið og sparkað í bílrúðuna farþegamegin og brotið hana en um leið og hann lenti eftir sparkið þá hafi hann ekki getað staðið upp eða hreyft sig. Hann hafi séð dökkhærðan mann sem hann ekki þekkti koma út úr bílnum í þann mund er hann lenti og hafi hann því næstum snúið í þann mann baki. Hann hafi ekki orðið stungunnar var heldur vaknað uppi á spítala á mánudeginum næsta. Kvaðst vitnið ekki hafa lent í neinum ryskingum við þann sem kom út úr bílnum enda hafi hann ekki getað það vegna þess að hann sneri í hann baki. Áður en ekið var á A hafi hann séð bifreiðinni bakkað og síðan hafi henni verið ekið beint á A án þess að bremsa áður og er henni var bakkað aftur og þá hafi hann hlaupið að bifreiðinni. Hafi bifreiðinni í raun verið ekið á hóp en allir hefðu náð að forða sér nema A. Sagðist vitnið aldrei haft hönd á hafnarboltakylfu sem hann sá einhvern strák með. Hann hafi séð föður sinn rífa kylfuna af stráknum. Sagðist vitnið ekki hafa verið undir áhrifum annars en áfengis sem hafi verið lítil og kannast ekki við að hafa lent í neinum slagmálum í umrætt sinn. Sagði vitnið að það hefði mjög lítið þol eftir hnífstunguna og geti ekki pissað eða haft hægðir eðlilega. Hann haltri auk þess að vera með ljótt ör sem hann skammist sín fyrir. Þá finnist honum hann finna fyrir versnandi verkjum vegna stungunnar og hann geti ekki stundað áhugamál sín. Sagði Y aðspurður að hann geti illa gert sér grein fyrir því hversu langur tími hafi liðið frá því að bankað var á dyrnar þar til hann lá á jörðinni eftir stunguna en giskar á fimm til tíu mínútur. Vitnið M, faðir vitnisins Y sagði að samkvæmi hafi verið í gangi þegar þau hjónin komu heim um kl. 23:30 um kvöldið en um nóttina hafi verið hringt dyrabjöllu og hann farið til dyra. Sagði vitnið að frá því að þau komu heim hafi verið um það rætt að einhver hefði verið með hótanir um að koma og þegar hann hafi komið til dyra þá hafi staðið þar fjórir strákar og heimtað með þjósti að fá að tala við Y. Hafi hann sagt þeim að hann væri ekki þarna og þeir skyldu bara koma sér í burtu. Þeir hafi ekki gert sig neitt líklega til þess að fara og hafi hann ýtt þeim frá og tekið hafnarboltakylfu af einum þeirra. Í kjölfarið hafi einhverjir af þeim sem voru í samkvæminu komið út og komið til átaka milli þeirra og komumanna en einn þeirra, bílstjórinn, hafi farið inn í bílinn og bakkað burtu. Hafi hann reynt að stöðva slagsmálin en hann muni ekki hverjir voru að slást. Hann kveðst þó vera viss um að Y hafi ekki tekið neinn þátt í slagsmálunum enda hafi hann sagt Y að halda sig til hlés. Hafi vitnið næst séð að bílnum var gefið í botn og virtist ætlunin að keyra vísvitandi á þá þrjá sem voru í vegi fyrir bílnum en einn strákur sem lá á götunni eftir slagsmálin hafi rétt náð að velta sér frá til þess að að verða ekki fyrir bílnum. Þegar vitnið sá hvað verða vildi hafi hann öskrað á strákana til þess að vara þá við bílnum en þeir sem voru með A hafi náð að forða sér en hann ekki enda hafi hann snúið baki í bílinn. Í þann mund hafi hann heyrt eitthvert ,,splasshljóð” neðar í götunni og séð einhvern liggja þar og svo hafi hann séð á klæðnaði þess sem þar lá að það var Y sonur hans og hélt hann í fyrstu að bílnum hefði verið ekið á hann. Hann hafi farið til hans og þegar hann ætlaði að hjálpa honum á fætur þá hafi hann ekki getað staðið í fæturna. Áttaði hann sig fljólega á því hvers kyns var því blóðið pumpaðist úr sári sem Y hafði fengið. Sagði vitnið að þegar ekið var á A þá hafi hann verið staddur nærri bílastæðinu við hús sitt. Kvaðst vitnið ekki hafa orðið var við að bifreiðin dræpi neitt á sér. Kannaðist vitnið við að hafa bankað í framrúðuna bílstjóramegin með hafnarboltakylfunni sem hann tók af einum aðkomumannanna. Taldi vitnið að þessi atburðarás hafi hugsanlega staðið í 10 til 15 mínútur og þegar hann opnaði fyrir aðkomumönnunum hafi honum fundist þeir vera ógnandi og ekki komnir til þess að spjalla og ekki sagt á sér deili. Sagði vitnið að um tvöleytið um nóttina hefðu verið á milli sjö og átta gestir eftir í samkvæminu. Aðspurt kvaðst vitnið ekki hafa séð nein tormerki á því fyrir þann sem ók bifreiðinn að aka burtu hindrunarlaust, því fólkið sem var þarna hafi ekki með neinum hætti þvælst fyrir bifreiðinni og komið þannig í veg fyrir brottför hennar a.m.k. ekki viljandi. Vitnið N sem var einn samkvæmisgesta sagði að þegar bankað var uppá um nóttinna hafi sex til sjö gestir verið eftir. Hann hafi séð föður Y taka hafnarboltakylfu af einum aðkomumanna og síðan hafi orðið einhver átök og svo hafi hann séð þegar einn strákanna sem kom hafi ekið bíl á A. Hafi hann þá farið inn og sagt að hringja þyrfti á lögreglu en þegar hann kom út aftur hafi verið búið að stinga Y. Hann muni ekki vel sökum ölvunar hverjir voru að slást en man þó að hann hafi slegist sjálfur og einnig A, B og J en kvaðst ekki vita hvort Y hafi gert það. Vitnið O kvaðst hafa séð umrædda atburði. Henni hafi verið litið út um svefnherbergisgluggann er hún vaknaði við einhvern hávaða og hafi hún þá séð fullt af krökkum hlaupandi um allt og bíl aka áfram og á einhverja krakka. Hafi henni sýnst einn liggja eftir en bíllinn hafi bakkað á fullu í burtu. Virtist vitninu annar liggja líka en lengra í burtu og hafi hún haldið að keyrt hafi verið á hann líka. Sagði vitnið að henni hafi virst vera mikill æsingur í krökkunum en hún hafi ekki veitt því athygli hvort hurð á bílnum hafi verið opin en henni hafi virst vera ekið viljandi inn í krakkahópinn og minnist þess að hafa sagt er hún lét lögreglu vita að einhver væri að aka á krakka. Hafi þessi atburðarás að henni fannst staðið mjög stutta stund, ekki tíu frekar eina eða tvær mínútur. Vitnið P sagði að hann hafi verið með kunningja sínum sem náði í Arnar Val í sumarbústað. Hafi Arnar Valur sagt að hann hafi stungið einhvern gaur rétt hjá OB bensínstöðinni og talað um að hann yrði að sætta sig við að fara á Hraunið. Hafi Arnar Valur verið að pæla í því hvort finnast myndu sönnunargögn sem tengdu hann við þetta. Hafði vitnið eftir Arnari Val að hnífurinn hefði farið alveg inní bakið á þeim sem hann stakk og að hnífurinn hefði festst og hann hafi þurft að rykkja í hann til þess að ná honum út. Fannst vitninu eins og Arnar væri með ,,smá samviskubit“ og hræddur um að hafa drepið strákinn. Arnar hafi ekki nefnt hvern hann hafi stungið heldur bara talað um að hafa stungið einhvern gaur. Vitnið Jón Gunnar Sigurgeirsson, rannsóknarlögreglumaður, sagði að Arnar Valur hefði spurt um það í fangaklefanum hvernig þeim liði sem hann hafi stungið og þegar honum var sagt að hann væri lifandi hafi Arnar sagt efnislega að hann vildi að hann hefði drepist. Arnar Valur hafi nafngreint Y en lögregla hafi ekki gefið honum neinar upplýsingar um það hver hafi verið stunginn á þessu stigi. För eftir hjól bifreiðar sem sjá mátti á vettvangi hafi vitnið talið vera annars vegar spólför og hins vegar bremsuför. Þau sem voru nær [...] hafi verið bremsuför en þau sem voru fjær spólför en þetta megi ráða af því að þegar beygja er í förum bendi það til spólfara en bremsuför séu bein. Kvaðst vitnið hafa séð förin auðveldlega þegar hann kom á vettvang enda hafi ekki verið myrkur. Vitnið F sagði um samskipti við stráka við ESSO bensínstöðina að þeir hefðu spurt sig hvort hann þekkti Y sem hann hafi gert því þeir hafi verið saman verið í skóla. Hafi strákarnir boðið honum að koma með en hann hafi vitað um samkvæmi heima hjá Y og því farið með þeim í bílnum til þess að vísa þeim veginn. Sagði vitnið að strákarnir hafi verið að tala illa um Y áður en þeir fóru inn í bílinn en hann talið þetta saklaust þar til á leiðinni er þeir fóru að tala um að hóta honum lífláti. Hann hafi ekkert þorað að segja því þeir hafi verið með hníf og hafnarboltakylfu og hann orðið mjög hræddur. Hafi vitnið haldið fyrst að þeir væru á leiðinni í partý. Þegar komið var á staðinn hafi þeir hringt dyrabjöllu og hafi pabbi Y komið til dyra og öskrað eitthvað á þá og þá hafi hann og félagi hans G hlaupið í burtu. Þegar borið var undir hann það sem hann bar hjá lögreglu um það að strákarnir hafi sagt að þeir ætluðu heim til Y til þess að berja hann, eða foreldra hans ef hann ekki væri heima, og eins að hann hafi ekki heyrt þá tala um að beita hnífnum, sagði vitnið að þeir hafi talað um mjög grófa hluti en hann muni ekki nákvæmlega hvað þeir sögðu en hann hafi séð hnífinn. Þetta sé því rétt eftir honum haft. Kvaðst vitnið hafa séð þann sem var með hnífinn veifa honum á átt að húsinu fyrir utan heimili Y. Vitnið Q kvaðst hafa orðið vitni að umræddum atburðum, hann hafi séð hópslagsmál og síðan hafi verið keyrt á einn strák, A, sem ekki hafi náð að forða sér. Y hafi þá hlaupið að bílnum og barið í hann og brotið rúðu í honum en síðan hafi komið strákur út úr bílnum og veist að honum og eftir nokkrar sekúndur hafi Y hnigið niður. Þegar þetta gerðist hafi verið greið leið fyrir bílinn að fara í burtu. Sagði vitnið að áður en keyrt var á strákinn hafi bílinn næstum bakkað á sig en síðan ,,negldi hann niður“ og keyrði á A sem hafi dottið. Ekki kvaðst vitnið hafa séð A taka þátt í neinum slagsmálum. Vitnið R sagðist hafa séð bifreið ekið inn [...] á miklum hraða og á einn strák. Fannst honum sem það hafi bara verið tilviljun að fleiri urðu ekki fyrir henni. Hafi sá sem varð fyrir bílnum lent á horni hans farþegamegin og við þetta hafi hann fallið í götuna og legið nokkuð lengi hreyfingarlaus. Síðan hafi bílnum verið bakkað á miklum hraða til baka sem ,,ekki var síður brjálæðislegt.“ Kvaðst vitnið svo hafa misst sjónar af bílnum en hann hafi séð þetta út um stofugluggann á heimili sínu sem þá var. Vitnið B kvaðst hafa verið í umræddu samkvæmi. Sagði vitnið að komið hafi til einhverra hópslagsmála við aðkomumenn sem bönkuðu uppá um nóttina en hann hafi ekki tekið þátt í þeim. Vitnið sagðist hafa séð þegar keyrt var á A en ,,það hafi eiginlega verið keyrt svona tvisvar á hann.“ Kvaðst vitnið hafa staðið þarna úti en hlaupið inn þegar hann sá hvað gerðist til þess að hringja í lögregluna og þegar hann kom út þá hafi A og Y legið á jörðinni og hafi systir Y haldið utanum bróður sinn. Kvaðst vitnið hafa stokkið til hliðar einu sinni til þess forða sér frá bílnum. Sagði vitnið að það hafi ekki séð þegar Y var stunginn og að hann minnist þess ekki af hafa sagt það hjá lögreglu. Kveðst vitnið aðspurt um það hversu langan tíma umrædd atburðarás hafi tekið ekki geta áttað sig á því. Sagði vitnið að hann hafi ekki talið sig í mikilli hættu þegar bíllinn keyrði að honum og að hann hefði getað keyrt á hann hefði hann viljað það. A. Niðurstaða í þætti X: Ákærða X er gefið að sök í 1. lið ákæru að hafa ekið á A þann 14. maí 2006 með þeim afleiðingum sem lýst er í ákæru. Ákærði X hefur viðurkennt að þegar atvik sem hann er sakaður um að hafa verið valdur að gerðist þá hafi hann verið ökumaður bifreiðar sinnar [...]. Styðst þetta einnig við framburð ákærða Arnars Vals sem var með honum í bílnum. Í gögnum málsins liggur fyrir matsgerð sem framkvæmd var á blóðsýni og þvagsýni úr ákærða X á Rannsóknarstofu H.Í. í lyfja- og eiturefnafræði og samkvæmt henni var hlutaðeigandi undir áhrifum áfengis þegar blóðsýnið var tekið kl. 07.00 um morguninn eftir atvikið sem um er fjallað. Jafnframt liggur fyrir staðfesting ákærða X á því að hann hafi ekki neytt áfengis eftir að þeim akstri lauk sem talinn er tengjast þessu atviki. Þykir því í ljós leitt að er hann var ökumaður bifreiðarinnar er hið meinta brot er talið hafa verið framið þá hafi hann verið undir áhrifum áfengis sem hann þó andmælti í skýrslu sinni fyrir dómi. Hefur ákærði X sagt að hann muni ekki eftir því að hafa ekið á neinn og að hann hafi verið skíthræddur, strákar hafi verið að berja bílinn utan og fólk allt í kring og hafi hann því verið að reynt að snúa bílnum til þess að koma sér í burtu. Framburður ákærða Arnars Vals fyrir dómi varðandi hina meintu háttsemi ákærða X við aksturinn verður að teljast mjög ruglingslegur. Fyrir dóminum var borinn undir Arnar Val framburður hans fyrir lögreglu þann 14. maí sl. þar sem eftir honum er haft að ákærði X hafi orðið mjög reiður og tekið sig til og keyrt á tvo stráka. Mótmælir ákærði Arnar því ekki að þetta sé rétt eftir honum haft en þetta megi skilja á allt að þrjá vegu og sé hann þeirrar skoðunar að X hafi ekki ætlað sér að keyra á strákana. Er ákærði Arnar var inntur eftir því við skýrslutöku hjá lögreglu þann 23. maí sl. hvað hann ætti við með þessu framburði sínum sagði hann ,,Auðvitað var X reiður þar sem þeir voru að sparka í bílinn hans. Hann setti í gír og gaf í og keyrði beint á strákana.“ Af þessum sökum telur dómurinn að við sönnunarmat verði fremur að horfa til þess sem samkvæmt orðanna hljóðan er haft eftir Arnari Val í lögregluskýrslum en hins ruglingslega dómsframburðar hans. Í vitnisburði A kemur fram að hann hafi ekki þekkt þann sem keyrði á hann en sá hafi verið búinn að bakka bílnum áður. Hann hafa snúið baki í bílinn sem var vínrauður Hyundai bíll en rétt áður var kallað til hans að passa sig en hann hafi ekki náð að koma sér undan bílnum Hann hafi ekki heyrt neitt bremsuhljóð áður en bíllinn lenti á honum og hann skollið í götuna og steinrotast. Vitnið I, sem var á þeim stað sem hin meinta ákeyrsla átti sér stað, kvaðst hafa séð þegar keyrt var á A hjá bílastæðinu við heimili Y en ökumaðurinn hafi hægt aðeins á sér áður en hann ók á A, sem hafi snúið baki að bílnum Sagði vitnið að hann hafi ekki heyrt neitt bremsuhljóð og hafi hægra framhorn bílsins lent á A. Þá bar vitnið að fólkið fyrir utan hafi ekki reynt að hefta för bílsins og ökumaður hefði getað ekið burt hefði hann viljað. Vitnið J, sem var á þeim stað sem hin meinta ákeyrsla átti sér stað, kvaðst hafa séð þegar bíl sem var fyrir utan hafi verið bakkað og síðan gefið í og keyrt á A en hann muni ekki hvort ökumaður hafi þá verið einn í bílnum. Hafi bíllinn farið fram hjá honum og beint á A og svo hafi bílnum verið bakkað aftur. Sagðist vitnið hafa séð þegar A varð fyrir framstuðaranum á bílnum og ökumaðurinn hafi ekki hægt neitt ferðina og ekið viljandi á A. Vitnið K, sem býr á [...] og var þar stödd þegar hin meinta ákeyrsla átti sé stað, sagði að þegar aðkomumennirnir voru komnir inn í bifreið sína hafi henni verið bakkað á fullri ferð niður eftir götunni og síðan hafi henni verið ekið á fleygiferð til baka og beint á A án þess að bremsa fyrr en að því loknu. Hafi A sem sneri baki í bílinn henst upp í loft og rotast. Vitnið Y, sem var á þeim stað sem hin meinta ákeyrsla átti sér stað, sagði að hann hafi séð þegar ekið var á A, vin hans. Áður en ekið var á A hafi hann séð bifreiðinni bakkað og henni síðan ekið beint á A án þess að bremsa áður og er henni var bakkað aftur þá hafi hann hlaupið að bílnum. Hafi bílnum í raun verið ekið á hóp en allir hefðu náð að forða sér nema A. Vitnið M, sem býr að [...], kvaðst hafa séð að einn aðkomumaðurinn hafi farið inn í bílinn og bakkað burtu og svo séð að bílnum var gefið í botn og virtist ætlunin að keyra vísvitandi á þá þrjá sem voru í vegi fyrir bílnum en einn strákur sem lá á götunni eftir slagsmálin hafi rétt náð að velta sér frá til þess að að verða ekki fyrir bílnum. Þegar vitnið sá hvað verða vildi hafi hann öskrað á strákana til þess að vara þá við bílnum og hafi þeir sem voru með A náð að forða sér en hann ekki enda hafi hann snúið baki í bílinn. Vitnið N, sem var á þeim stað sem hin meinta ákeyrsla átti sér stað, sagðist hafa séð þegar einn strákanna sem komu þarna hafi ekið bíl á A. Vitnið O, sem býr við [...], sagði að henni hafi verið litið út um svefnherbergisgluggann sinn er hún vaknaði við einhvern hávaða og hafi hún þá séð fullt af krökkum hlaupandi um allt og bíl aka áfram og á einhverja krakka og einn hafi henni sýnst liggja eftir en bíllinn hafi síðan bakkað á fullu í burtu. Virtist vitninu annar liggja líka lengra í burtu og hafi hún haldið að keyrt hafi verið á hann líka en henni hafi virst vera ekið viljandi inn í krakkahópinn. Vitnið Q, sem kvaðst hafa orðið vitni að umræddum atburði, sagði að hann hafi séð þegar keyrt var á A. Kom fram í vætti hans að áður en keyrt hafi verið á A hafi engu mátt muna að bíllinn bakkað á sig en síðan hafi hann „neglt niður“ og keyrt á A sem hafi fallið í götuna. Vitnið R, sem bjó við [...] á þeim tíma þegar meint ákeyrsla átti sér stað, bar að hann hafi séð bifreið koma keyrandi inn [...] á miklum hraða og keyra á einn strák og það hafi bara verið tilviljun að hann keyrði ekki á fleiri en sá sem varð fyrir bílnum hafi lent á horni hans farþegamegin og við þetta hafi hann fallið í götuna og legið nokkuð lengi hreyfingarlaus. Þetta hafi hann séð út um stofugluggann á heimili sínu sem þá var. Vitnið B, sem var staddur þarna, sagðist hafa séð þegar keyrt var á A. Þá kemur fram í vitnisburði Theódórs Friðrikssonar læknis, sem skoðaði A á slysadeild umrædda nótt að áverkar á A geti alveg samræmst því að vera eftir það að hafa lent í götunni eftir fall auk þess sem hann telur líklegt að þeir áverkar sem hann bar hafi verið eftir eina ákomu vegna þess að þeir séu allir sömu megin. Hefur vitnið staðfest að A hafi borið þá áverka sem í ákæru er lýst. Það sem nú hefur verið rakið þykir renna stoðum undir það að yfir allan vafa séð hafið að ekið hafi verið á A umrædda nótt og að ökumaður bifreiðarinnar hafi verið ákærði X. Telur dómurinn jafnframt að af vitnisburðum megi slá því föstu að ákærði hafi haft ásetning til verksins þrátt fyrir neitun hans. Þykir því fram komin lögfull sönnun fyrir því að ákærði X sé sannur að sök um þá háttsemi, sem honum er gefin að sök í 1. lið ákæru, með þeim afleiðingum sem þar er lýst, og réttilega er talin varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 11. gr. laga nr. 20/1981. Um það hvort sönnuð verði sök á ákærða af þeirri háttsemi sem á hann er borin í 2. lið ákæru er nánast engum sönnunargögnum til að dreifa. Eini vitnisburðurinn sem við er að styðjast er vitnisburður B sem ákærði er sakaður um að hafa ekið að og með því stofnað lífi hans og heilsu á ófyrirleitinn hátt í augljósan háska. Segir vitnið B að hann hafi ekki talið sig í hættu þegar bílnum var ekið að honum. Með hliðsjón af þessum framburði og neitun ákærða X verður að telja að sakargiftir á hendur honum samkvæmt þessum lið séu ósannaðar og ber því að sýkna hann af þeim. Við mat á refsingu ákærða er litið til þess, annars vegar, að honum hafi mátt vera ljóst að sá verknaður að aka bifreið á mann vísvitandi stofnar lífi og limum þess sem fyrir verður í mikinn og augljósan háska. Þá ber einnig að hafa í huga að ákærði var ölvaður undir stýri bifreiðarinnar þegar hann framdi brot sitt þrátt fyrir að hann sé ekki sakaður um það sérstaklega. Þá er haft í huga að fleirum stafaði hætta af akstri ákærða sem sagði m.a. sjálfur að fullt hafi verið af fólki í kringum bílinn sbr. 3. tl. 1. mgr.70. gr. almennra hegningarlaga. Við refsimat verður með vísan til 2., 4. og 5. tl. sömu lagagreinar hins vegar á það litið að ákærði var nýlega orðin átjan ára er hann framdi brot sitt, afleiðingar þess reyndust mun léttvægari en þær gætu hafa orðið og að ekki er kunnugt um að hann eigi neinn sakaferil að baki. Þegar allt þetta er virt þykir refsing hans hæfilega ákvörðuð 12 mánaða fangelsi sem rétt þykir að skilorðsbinda til 3 ára. Þá ber að dæma ákærða til greiðslu sakarkostnaðar en útlagður kostnaður nemur samkvæmt yfirliti saksóknara 152.555 krónum. Að auki skal hann greiða ¾ hluta málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns Þormóðs Skorra Steingrímssonar, sem þykja hæfilega ákveðin 436.995 krónur, eða 327.746 krónur en ¼ hluti þeirra eða 109.249 krónur greiðist úr ríkissjóði. B. Niðurstaða í þætti Arnars Vals: Ákærði Arnar Valur hefur skýlaust játað sök samkvæmt 1. og 3. lið ákæru. Hvað varðar 2. lið sagði ákærði fyrir dómi að hann játaði þá háttsemi sem þar er lýst en að það hafi ekki verið ætlun hans að valda Y líkamstjóni. Að þeim atburði þegar ákærði Arnar Valur stakk Y eru nokkur vitni. Ráða má af framburðum þeirra sem sáu atburðinn úr nokkurri fjarlægð að ákærði hafi farið út úr bílnum sem var á leið burt af því svæði sem þeir atburðir gerðust sem mál þetta fjallar um. Hafi þetta nánar tiltekið verið þegar Y braut rúðu í bílnum með því að sparka í hana eins og hann hefur lýst. Lýsti ákærði Arnar Valur atvikum þannig fyrir dóminum. Einhver hinna hafi haldið áfram að sparka í bílinn alveg út götuna. Hafi hann þá farið út úr bílnum og orðið svolítið reiður og ætlað að ýta honum frá en sá hafi þá verið með einhver leiðindi og reynt að slá til sín og þá hafi ákærði ýtt til hans og stungið hann með hnífnum. Þegar hann hafi stungið strákinn sagðist hann hafa staðið til hliðar við hann. Hann hafi ekki beitt miklu afli enda aldrei verið meiningin að meiða hann svona eins og raunin varð. Hann hafi ekkert verið búinn að velta því fyrir sér hvaða afleiðingar hnífstungan gæti haft í för með sér. Hann hafi ekki gert sér grein fyrir því fyrr en eftir á að stungan gæti verið lífshættuleg. Hann hafi dregið hnífinn strax úr sárinu en stífara hafi verið að ná hnífnum út en reka hann inn því hann hafi þurft að rykkja í hnífinn til þess að ná honum út. Hann muni ekkert eftir því að hafa hreyft hnífinn eða snúið honum í sárinu. Hnífinn hafi hann verið með til þess að tryggja öryggi sitt. Hann kvaðst hafa fengið hnífinn lánaðann fyrr um kvöldið og ætlað að nota hann til þess að geta ógnað. Notkun hans á hnífnum hafi verið ónauðsynleg en hann hafi verið í æstu skapi vegna áfengisáhrifa. Í skýrslu hjá lögreglu þann 14. maí sagði ákærði Valur Arnar að allt í einu hafi rúða verið brotin og glerbrotum hafi rignt yfir hann. Kvaðst hann þá hafa farið út úr bílnum en þá hafi einhver gaur verið hoppandi og sparkandi í bílinn. Þessi gaur hafi brotið rúðuna „þannig að þegar ég var kominn út úr bílnum stakk ég þennan strák mjög fljótlega.“ Í skýrslu hjá lögreglu 23. maí sl. er haft eftir ákærða Arnari Val að einn strákur hafi haldið áfram að sparka í bílinn. Hann hafi þá farið úr úr bílnum og ætlað að ýta honum frá og ógna honum með hnífnum en svo fór að ég stakk hann og það hafi bara verið af því að þessi eini strákur hafi haldið áfram að sparka í bílinn Sagði hann að hann hafi verið um 40 sekúndur fyrir utan bílinn, stungið strákinn og verið snöggur inn í bílinn aftur. Ákærði X sagði að hann hafi stoppað bílinn eftir að þeir gátu ekið burtu en það hafi verið þegar ákærði Arnar Valur fór út úr honum þegar hliðarrúðan brotnaði og hafi hann beðið þar til Arnar Valur var kominn aftur inn í bílinn. Vitnið I sagði að hann hafi séð Y liggja á jörðinni og haldið að hann hafi verið sleginn en hann hafi ekki séð Y slá neinn. Sagði vitnið að hann hafi verið um það bil fjóra metra frá Y þegar einhver hafi komið út úr bílnum á þeim stað þar sem Y stóð og farið strax inn í hann aftur en Y legið eftir. Svar vitnisins við þeirri spurningu hvort komið hafi til átaka milli Y og þess sem kom út úr bílnum er svo ruglingslegt að ekki var hægt að henda á því reiður. Vitnið Y sagði að frá því um kl. þrjú um daginn hafi honum borist hótanir í síma um að hann yrði barinn eða drepinn. Hann muni ekki hvort þeir sem voru með hótanirnar hefðu nafngreint sig. Hafi besti vinur hans, X, hringt í hann frá ESSÓ í Hafnarfirði og sagt að þar hafi komið strákur með hníf sem væri á leiðinni heim til hans í þeim tilgangi að drepa hann. Hann hafi séð þegar ekið var á A vin hans og hafi hann þá elt bílinn og stokkið og sparkað í bílrúðuna farþegamegin og brotið hana og um leið og hann lenti eftir sparkið þá hafi hann ekki getað staðið upp eða hreyft sig. Hann hafi séð dökkhærðan mann sem hann ekki þekkti koma út úr bílnum í þann mund er hann lenti og hafi hann næstum snúið í þann mann baki. Hann hafi ekki orðið stungunnar var heldur vaknað uppi á spítala á mánudeginum næsta. Kvaðst vitnið ekki hafa lent í neinum ryskingum við þann sem kom út úr bílnum enda hafi hann ekki getað það vegna þess að hann sneri í hann baki. Vitnið M, faðir Y, sagðist hafa heyrt eitthvert ,,splasshljóð“ neðar í götunni og séð einhvern liggja þar. Svo hafi hann séð á klæðnaði þess sem þar lá að það var Y sonur hans og hélt hann í fyrstu að bílnum hefði verið ekið á hann. Hann hafi farið til hans og þegar hann ætlaði að hjálpa honum á fætur þá hafi hann ekki getað staðið í fæturna. Áttaði hann sig fljótlega á því hvers kyns var því blóðið pumpaðist úr sári sem Y hafði fengið. Vitnið Q kvaðst hafa orðið vitni að umræddum atburðum, hann hafi séð hópslagsmál og síðan hafi verið keyrt á einn strák sem ekki hafi náð að forða sér. Y hafi þá hlaupið að bílnum og barið í hann og brotið rúðu í honum en síðan hafi komið strákur út úr bílnum og veist að honum og eftir nokkrar sekúndur hafi Y hnigið niður. Þeir vitnisburðir sem nú síðast hafa verið raktir eru vitnisburðir þeirra sem sjá atburðinn gerast skammt frá, eiga það allir sammerkt að lýsa því að ákærði hafi brugðið sér út úr bílnum og nánast andartaki síðar hnígur Y niður og ákærði er kominn inn í bílinn og bíllinn brunar burt. Átök vekja enga athygli vitnanna og ekkert þeirra nefnir að Y hafi verið með hafnarboltakylfu. Þegar það sem nú hefur verið rakið, ekki síst það sem haft er eftir ákærða Arnari Val og brotaþolanum Y er ljóst að atburðarásin var mjög hröð. Nánast ekkert er minnst á að til beinna átaka hafi komið milli síðastnefndra. Virðist ákærði hafa rekið hnífinn, sem er veiðihnífur með 14,5 sm löngu og allt að 2,7 sm breiðu blaði, á kaf í bakið á brotaþola. Af framangreindum vitnisburðum má ráða að árásin hafi verið beinskeitt og fyrirvaralaus. Engin orðaskipti hafi átt sér stað milli Y og ákærða sem virðist hafi nánast snúið baki í ákærða. Þær skýringar hans að hann hafi ekki gert sér grein fyrir því eða velt því fyrir sér fyrr en eftir á að hnífstungan gæti verið lífshættuleg koma honum í því sambandi ekki að neinu haldi sem málsbætur að mati dómsins. Tilefni til árásarinnar verður ekki með nokkru móti talið í neinu réttlætanlegu samhengi við það sem á undan var gengið. Yfir allan vafa er hafið að það var beinn ásetningur ákærða að stinga Y með þeim hætti sem lýst hefur verið og að sú hnífstunga var til þess fallin að binda enda á líf Y. Þegar ákærði var inntur eftir því hjá lögreglu þann 23. maí 2006 hvenær hann hafi tekið hnífinn úr slíðrinu svaraði ákærði: ,,Ég var inni í bílnum, bara rétt áður en ég stakk hann.” Verður því litið á atlögu ákærða sem tilraun til manndráps og háttsemi hans talin varða við 211. gr. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 Að mati dómsins á ákærði sér engar málsbætur. Samkvæmt því sem nú hefur veri rakið er það niðurstaða dómsins að ákærði hafi unnið til refsingar fyrir tilraun til manndráps auk þjófnaðar og tilraun til nytjastuldar en síðasttöldu brotin tvö sem varða við 244. gr. hið fyrra og 259. gr. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr 19/1940, hefur ákærði bæði játað fyrir dómi. Um ákvörðun refsingar ofl. Afleiðingum atlögunnar er áður lýst m.a í framburðum þeirra lækna sem önnuðust Y eftir að komið var með hann á slysadeild. Í læknisvottorði Páls E. Ingvarssonar, sérfræðings í taugasjúkdómum á Endurhæfingasviði LSH sem aflað var að ósk ríkissaksóknara og ekki hefur sætt andmælum eru dregnar ályktanir um ástand og horfur Y vegna afleiðinga af hnífstungunni. Þar segir orðrétt: Að hinn slasaði er með sögu um sjúkdómseinkenni og einkenni við líkamsskoðun og taugaskoðun sem í öllu samræmist því að hafa orsakast af stungusári inn í bilið milli neðsta lendarhryggjarliðar og spjaldhryggjar í mjóbaki; Að hinn skaðaði hafi verið í nokkurri lífshættu, ekki síst vegna mænuvökvalekans í upphafi sem krafðist taugaskurðaðgerðar til að koma í veg fyrir og loka stóru gati á mænuhimnu, en slíkur vökvaleki eykur allverulega hættuna á sýkingu í miðtaugakerfi, sem auðveldlega getur verið lífshættuleg.;“ Þá lýsir sérfræðingurinn þeim afleiðingum sem m.a. hafa komið fram eins og því að Y hafi minnkaðan mátt og skyntap í vinstri ganglim, upphafna blöðrustjórnun, skerta hægðastjórnun, skerta getu til þess að stunda kynlíf og taugaverki og að miklar líkur séu á að svo muni verða ævilangt. Í þágu rannsóknaefnisins sem leiddi til ákæru fyrir tilraun til manndráps hefur ekki verið talin ástæða til þess að láta fara fram sérstakt mat á því hvort vafi gæti leikið á um sakhæfi Arnars Vals samkvæmt 15. gr. almennra hegningarlaga, eða hvort refsing gæti skilað árangri. Aflað var greiningar- og meðferðarskýrslu frá Stuðlum og stöðumats frá Barnaverdarnefnd Kópavogs. Í þessum gögnum kemur fram að ákærði á við veruleg félagsleg vandamál að stríða, hvatvísi, hegðunarerfiðleika og kvíðaeinkenni. Þá kemur fram að hann hefur neytt áfengis og vímuefna frá unga aldri. Þrátt fyrir þetta hefur þó ekki komið fram vísbending sem gefur tilefni til þess að ákærði sæti rannsókn varðandi sakhæfi. Er dómendum ljóst að ákærði á við mikil og erfið vandamál að stríða og þarfnast greinilega sértækrar meðferðar. Þó þykir ekki ástæða til þess að draga í efa sakhæfi hans. Ákærði sem fæddur er 9. október 1987 hefur samkvæmt sakavottorði verið sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. þann 11. nóvember 2005 en þá var ákvörðun refsingu frestað skilorðsbundið í 1 ár. Hann hlaut næst 3 mánaða skilorðsbundin fangelsisdóm til 2. ára 2. júní 2006 fyrir brot gegn 244. og 259. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og brot gegn umferðarlögum. Þá hlaut hann dóm fyrir brot gegn 257. gr. almennra hegningarlaga þann 15. s.m. en um var að ræða hegningarauka og ekki gerð sérstök refsing. Árásin á Y var sérstaklega ófyrirleitin og beindist gegn lífi hans og réði tilviljun ein, og hugsanlega viðbrögð nærstaddra að Y var strax komið undir læknishendur og síðan gerð á honum nauðsynleg skurðaðgerð, því að ákærði náði ekki markmiði sínu. Árásin var gerð í flýti Y að óvörum með vopni sem augljóslega er til þess fallið bana manni með sé því beitt af því afli sem veldur slíkum áverka sem hér varð raunin. Að mati dómsins á ákærði sér engar málsbætur. Um brot ákærða gegn 244. og 259. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og hann er nú einnig sakfelldur fyrir þykir ekki ástæða til að fara fleiri orðum. Refsing ákærða nú verður í samræmi við ákvæði 60. gr. og málið sem dæmt var þann 2. júní 2006 dæmt með. Þau brot sem nú er dæmt fyrir voru öll framin fyrr en sá dómur var upp kveðinn og verður því refsing tiltekin í einu lagi sem hegningarauki eftir reglum 77. og 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þegar allt þetta er haft í huga og með hliðsjón af 1. 3. og 6. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin 5 ára fangelsi. Til frádráttar refsingunni komi gæsluvarðhaldsvist ákærða frá 14. maí 2006 til dagsins í dag með fullri dagatölu. Skaðabótakröfur. Vátryggingafélag Íslands hf. krefst bóta að fjárhæð 57.700 vegna innbrots í bifreiðina [...]þann 18. mars 2006. Miðast fjárhæð bóta við þær bætur sem félagið greiddi tjónþolanum vegna þessa atviks að viðbættri eigin áhættu. Ákærði hefur gengist við þessu broti og tjáð sig reiðubúinn til þess að greiða skaðabætur til þeirra sem hafi orðið fyrir tjóni vegna þess máls. Fyrir liggur sundurliðun á því með hvaða hætti tjónið er reiknað út miðað við verðmat þess sem tekið var í innbrotinu. Af hálfu ákærða er þessum útreikningi ekki mótmælt og verður ákærði því dæmdur til greiðslu 57.700 króna auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá tjónsdegi 18. mars 2006 , en síðan dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá 6.11 2006 til greiðsludags. Þá liggur fyrir skaða- og miskabótakrafa sem Jón Höskuldsson hdl. hefur gert f.h. Y á hendur ákærða Arnari Val. Nemur krafa þessi alls 2.960.626 krónum og sundurliðast hún þannig: 1. Tímabundið tekjutjón kr. 396.612 2. Þjáningarbætur kr. 83.550 3. Fatnartjón kr. 22.920 4. Kostnaður v/Sjúkraflutnings kr. 3.500 5. Útlagður kostnaður v/ferðar kr. 218.370 6. Miskabætur kr. 2.000.000 7. Þóknun lögmanns m/vsk. kr. 235.674 Er krafist dráttarvaxta samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af bótakröfunni frá 14. maí 2006 til greiðsludags. Vísað er til XX. kafla laga nr. 19/1991 um stoð fyrir kröfugerðinni og til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Ákærði hefur mótmælt kröfunni, krafist frávísunar hennar frá dómi og til vara að hún verði lækkuð.Varðandi 1. liðinn er fyrirliggjandi staðfesting vinnuveitanda um að Y hafi verið óvinnufær í níu vikur frá því að hann varð fyrir árás þeirri sem ákærði hefur verið fundinn sekur um. Einnig liggja fyrir ljósrit af launaseðlum fyrir mars og apríl sl. Kemur þar fram að níu vikna laun með orlofi (360.000 + 10,17% orlof nema 396,612 krónum) Þykir rétt að fallast á þennan lið. Krafan um þjáningabætur kr. 83.550 er samþykkt eins og hún er fram sett. Sama gildir um fatnaðartjón og sjúkraflutning. Kostnaðarhækkun vegna orlofsferðar fjölskyldu Y, sbr. lið. nr. 5, sem stafaði af því að breyta þurfti ferðaáætlun þykir byggð á atriðum sem eru of laustengd við ákæruefnið í máli þessu til þess að unnt sé að fallast á hana. Miskabótakrafa að fjárhæð 2.000.000 er byggð á 26. gr. skaðabótalaga. Í ljós er leitt að ákærði hefur gerst sekur um ólögmæta og mjög alvarlega meingerð í garð Y og þykja miskabætur vegna hennar hæfilega ákveðnar 1.200.000 krónur og er þá haft í huga að þær miskabætur taka ekki mið af því hver varanlegur miski kann að verða þegar hann hefur verið metinn. Lögmaður sem setur fram bótakröfuna var skipaður réttargæslumaður Y undir rekstri málsins og verður tekið tillit til þess við ákvörðun þóknunar hans fyrir réttargæslu í málinu. Verður ákærði Arnar Valur dæmdur til þess að greiða Y í skaða-og miskabætur 1.706.582 krónur. S setti fram bótakröfu að fjárhæð 158.807 í tengslum við það atvik sem er ákæruefni 3 liðar ákæru. Hefur ákærði mótmælt henni og krafist þess að henni verði vísað frá dómi eða lækkuð að öðrum kosti. Krafa þessi var ekki borin undir ákærða er hann játaði brot sitt fyrir dómi þann 6. október sl. Urðu dómendur þess ekki varir fyrr en aðalmeðferð málsins að svo var. Þótti þá svo komið að ekki væri fært að kalla tjónþola til svo hann gæti tjáð sig um kröfuna eins og nauðsynlegt hefði verið. Af þessum sökum verður með vísan til 5. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 ekki hjá því komist að vísa kröfunni fra dómi. Útlagður sakarkostnaður vegna þáttar ákærða Arnars Vals nemur nú samkvæmt yfirliti saksóknara þar um 534.956 krónum. Um er að ræða kostnað sem telja verður nauðsynlegan og eðlilegan í þágu rannsóknar málsins og þykir því rétt að ákærða Arnari Val verði gert að greiða þennan kostnað. Að þessu virtu verður ákærða Arnari Val gert að greiða 1.576.190 krónur í sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns Hilmars Baldursonar hdl. 805.560 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og ferðakostnaði 38,640 krónum auk réttargæsluþóknunar skipaðs réttargæslumanns Jóns Höskuldssonar hdl. 235.674 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Af hálfu ákæruvalds flutti Sigríður Friðjónsdóttir saksóknari málið. Dóminn kveða upp Sveinn Sigurkarlsson, dómsformaður, Guðmundur L. Jóhannesson héraðsdómari og Halldór Björnsson, settur héraðsdómari. D Ó M S O R Ð: Ákærði, X sæti fangelsi í 12 mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún niður falla að liðnum 3 árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sbr. 4. gr. laga nr. 22. 1955. Ákærði greiði 479.301 krónu í sakarkostnað þar með talda ¾ hluta málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns Þormóðs Skorra Steingrímssonar eða 327.746 krónur en ¼ hluti þeirra eða 109.249 krónur greiðist úr ríkissjóði. Ákærði, Arnar Valur Valsson, skal sæta fangelsi í 5 ár. Til frádráttar refsingunni komi gæsluvarðhaldsvist ákærða frá 14. maí 2006 til dagsins í dag með fullri dagatölu. Ákærði greiði 1.576.190 krónur í sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns Hilmars Baldursonar hdl. 805.560 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti og ferðakostnaði 38.640 krónum auk þóknunar skipaðs réttargæslumanns brotaþola Jóns Höskuldssonar hdl. 235.674 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Ákærði greiði Y 1.706.582 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. maí 2006 til 2. september 2006 og dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði greiði Vátryggingarfélagi Íslands hf. 57.700 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá tjónsdegi 18. mars 2006 , en síðan dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá 6.11 2006 til greiðsludags.
|
Mál nr. 841/2016
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og BenediktBogason og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. desember2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 16. desember 2016, þar sem varnaraðila var gert að sætaáfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 23. desember 2016 klukkan 16 og einangrunmeðan á því stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurðurverði felldur úr gildi.Sóknaraðili krefst staðfestingar hinskærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærðaúrskurðar verður hann staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. desember 2016.Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinuhefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X, kt. [...], verðiáfram gert að sæta kærða verði gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins23. desember nk. kl. 16.00. Þá er þess krafist að gert að sæta einangruná meðan á gæsluvarðhaldinu stendur.Af hálfu kærða hefurkröfu lögreglustjórans verið mótmælt og þess krafist að henni verði hafnað. Í greinargerðaðstoðarsaksóknara kemur fram að lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hafi tilrannsóknar mál er varði stórfelldan innflutning á sterkum fíkniefnum hingað tillands frá Hollandi. Upphaf málsins megi rekja til þess að tilkynning hafiborist frá tollvörðum um að það hefði borist póstsending frá Hollandi með FedExsem innihéldi ætluð fíkniefni. Skráður viðtakandi póstsendingarinnar hafi veriðmaður að nafni A, [...] í Reykjavík. Í sendingunni hafi verið að finna nokkurílát sem við rannsókn tæknideildar lögreglu hafi leitt í ljós að innihéldu 4 kgaf amfetamíni. Lögreglan hafi skipt efnunum og með heimild héraðsdóms hafieftirfararbúnaði og hlustunarbúnaði verið komið fyrir í pakkningunni. Hinn 1.desember sl. hafi starfsmaður í útkeyrslu póstsendinga haft samband við A tilað tilkynna honum að sendingin væri á leið til hans. A hafi ekki svarað enfljótlega hringt til baka og þá óskað eftir því að sendingunni yrði ekið að[...] í Reykjavík. Upp úr hádegi sama dag hafi A hringt í FedEx og spurst fyrirum pakkann. Honum hafi verið sagt að pakkinn yrði afhentur um kl. 15.00. Þá er þess getið að Ahafi opnað pakkann innandyra og þá séð að í pakkanum var upptökubúnaður frálögreglu. Hann hafi haft samband við B og spurt hann hvað ætti að gera viðþetta, tekið mynd af innihaldi sendingarinnar og sent honum. Við skoðun ásímagögnum milli A og B megi sjá skilaboð á milli þeirra þar sem þeir ræði umsendingu sem væntanleg sé með FedEx. A hafi í kjölfarið verið handtekinn oggert að sæta gæsluvarðhaldi í þágu rannsóknar málsins frá 2. desember sl. Bhafi einnig verið handtekinn sama dag og gert að sæta gæsluvarðhaldi. Í greinargerð aðstoðarsaksóknarasegir jafnframt að við rannsókn málsins hafi komið í ljós að B hafi hitt mannað nafni C á veitingastaðnum [...] 1. desember sl., þ.e. sama dag og A varhandtekinn. Þar hafi þeir B og C rætt ofangreinda sendingu og fleiri aðila semmögulega tengist málinu. B hafi greint lögreglu frá því að maður að nafni X,þ.e. kærði, hafi komið að máli við C 1. desember sl. og sagt að fíkniefni væruí pakkanum og að hann þyrfti að komast í samband við A. B hafi síðan hitt C ogX á bensínstöð í Hafnarfirði þar sem þeir hafi rætt um pakkann. Þar hafi þeirm.a. rætt um að það væri einhver hjá FedEx sem hefði valið A sem móttakandapakkans þar sem hann fengi svo margar sendingar. B hafi lýst því að kærði segðistarfsmann hjá FedEx vera með í þessu. C og kærði hafi báðir verið handteknir íkjölfarið og gert að sæta gæsluvarðhaldi í þágu rannsóknar málsins. Hinn 10.desember sl. hafi kærði tjáð lögreglu að Z hefði staðið að innflutningi efnannaen samkvæmt upplýsingum lögreglu hafi Z [...] þar til nokkrum dögum áður enáðurnefnd sending barst hingað til lands. Vegna þessara upplýsinga hafi Z veriðhandtekinn og honum gert að sæta gæsluvarðhaldi í þágu rannsóknar málsins. Aðstoðarsaksóknarisegir í greinargerð sinni að við rannsókn málsins hafi komið í ljós að Z ogkærði hafi ítrekað verið í samskiptum og átt fundi saman að frumkvæði kærða,allt frá því að pakkinn hafi verið keyptur úti í Hollandi og fram að handtökuþeirra. Kærði og Z neiti báðir sök. Kærði segi að Z eigi pakkann og að hannhafi verið að hjálpa honum að nálgast hann með því að kanna með A. Z segi aðmaður, sem hann vilji ekki nafngreina, eigi pakkann og að kærði eigi engan þáttí þessum innflutningi. Við skýrslutöku hjá lögreglu hafi C sagt að kærði hefðisagt sér að það væri amfetamín í pakkanum. Kærði hafi hins vegar ekki kannastvið þennan framburð C en við skýrslutöku í gær hafi kærði sagt að hann hefðivitað um magn og tegund efnanna. Við skýrslutöku hjá lögreglu hafi Z borið umað hann hafi upplýst kærða um magn og tegund efnanna 1. desember sl. Það hafikomið honum á óvart að kærði vissi það þá þegar. Ljóst sé því að framburðumkærðu í málinu beri ekki saman. Við skýrslutöku af Z í gær hafi hann sagt aðhann vissi hver ætti fíkniefnin en ekki viljað nafngreina þann sem í hlut átti.Z hafi sagt að kærði þekkti eiganda efnanna líka. Það er mat lögreglu aðljóst sé að einn eða fleiri menn tengist framangreindum innflutningi. Rannsóknlögreglu miði nú að því að upplýsa hver það sé. Ljóst sé að ef kærði gangi lausgeti hann sett sig í samband við ætlaðan samverkamann, sem gangi laus, eða settsig í samband við aðra kærðu. Lögreglan vinni einnig að því að skoða þau gögn,sem nú þegar hafi verið lagt hald á, og í samstarfi við erlend yfirvöld séverið að rekja sendingu pakkans hingað til lands. Sæti kærði ekki einangrun ígæsluvarðhaldi gæti hann komið undan gögnum sem hefðu sönnunargildi í málinu enlögregla hafi enn ekki lagt hald á. Þyki þannig brýnt að verndarannsóknarhagsmuni á þessu stigi málsins. Varðandi lagaskilyrðisé það mat lögreglustjóra að lagaskilyrðum rannsóknargæslu sé fullnægt ímálinu. Kærði sé undir rökstuddum grun um stórfellt fíkniefnalagabrot sem taliðsé varða við 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, ásamt síðaribreytingum og geti varðað allt að 12 ára fangelsi. Með vísantil framangreinds, framlagðra gagna og a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga um meðferðsakamála nr. 88/2008, sé þess krafist að krafan nái fram að ganga eins og húner sett fram. Þá er þess krafist að kærði sæti einangrun meðan ágæsluvarðhaldsvistinni stendur samkvæmt b-lið 1. mgr. 99. gr. sömu laga.Niðurstaða:Af gögnum málsins verður ráðið kærði erundir rökstuddum grun um aðild að innflutningi á miklu magni hættulegrafíkniefna hingað til lands og þar með að hafa gerst brotlegur við 2. mgr. 173.gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Slíkt brot getur varðað allt að 12ára fangelsi. Kærði hefur sætt gæsluvarðhaldsvist frá 9. desember sl. Eins ogfram kemur í greinargerð lögreglustjóra hafa m.a. aðrir kærðu borið um aðkomukærða að málinu. Þá hefur Z borið um að kærði viti hver eigandi fíkniefnannaer. Rannsókn lögreglu miðar nú að því að hafa upp á eiganda fíkniefnanna, skoðaþau gögn, sem lagt hefur verið hald á í tengslum við hana, og rekja sendingupakkans, sem innihélt fíkniefnin, hingað til lands. Af því sem fram hefur komið verður aðfallast á það með lögreglustjóra að rannsóknarhagsmunir krefjist þess að kærðaverði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi meðan frekari rannsókn fer fram. Enn áeftir að rannsaka gögn, rekja sendingu fíkniefnanna og hafa upp á eigandaþeirra. Ætla má að kærði muni reyna að torvelda rannsókn málsins gangi hannlaus, svo sem með því að afmá merki eftir brot, skjóta undan munum eða hafaáhrif á samseka eða vitni. Skilyrðum a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008,um meðferð sakamála, er því fullnægt og verður því fallist á kröfu lögreglustjóransum að kærði sæti gæsluvarðhaldi. Þá hefur sækjandi fært að þvífullnægjandi rök að uppfyllt séu skilyrði b-liðar 1. mgr. 99. gr., sbr. 2. mgr.98. gr., laga nr. 88/2008 og verður því fallist á kröfu hans um að kærði sætieinangrun meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Að öllu framangreindu virtu verða kröfurlögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu teknar til greina eins og í úrskurðarorðigreinir. Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómarikveður upp úrskurð þennan.Ú R S K U RÐ A R O R ÐKærði, X, kt. [...],skal áfram sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins23. desember nk. kl. 16.00. Kærði sæti einangrun á meðan ágæsluvarðhaldinu stendur.
|
Mál nr. 23/2010
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi, á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson og Hjördís Hákonardóttir og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. janúar 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 12. janúar 2010, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til þriðjudagsins 9. febrúar 2010 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 12. janúar 2010 Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur í dag krafist þess að Héraðsdómur Reykjaness úrskurði að X verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi, allt til þriðjudagsins 9. febrúar 2010 kl. 16:00. Í greinargerð lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu segir að snemma á árinu 2009 hafi kærða verið til rannsóknar hjá lögreglustjóranum vegna gruns um innflutning fíkniefna, mansal og hagnýtingu vændis. Með dómi Héraðsdóms Reykjaness, í máli nr. S-676/2009, uppkveðnum 1. desember sl., hafi henni verið gert að sæta fangelsi í tvö ár og sex mánuði fyrir innflutning fíkniefna og hagnýtingu vændis. Kærða hafi áfrýjað dóminum til Hæstaréttar. Í október 2009, meðan ofangreint mál hafi verið til meðferðar fyrir Héraðsdómi Reykjaness, hafi rannsókn hafist gegn kærðu að nýju vegna gruns um ætlað mansal og hagnýtingu vændis, mál lögreglu nr. 007-2009-64256, þ.e. að kærða flytti stúlkur til landsins, gerði þær út til vændis og tæki a.m.k. helming hagnaðarins af þeim. Kærða hafi verið handtekin vegna málsins 3. desember 2009 og sætt gæsluvarðhaldi síðan 4. þ.m. á grundvelli rannsóknarhagsmuna. Við rannsókn málsins hafi konur sem hér búi borið um að hafa stundað vændi hér á landi á vegum kærðu, en aðrar að þær hafi komið til landsins í því skyni að starfa við vændi á vegum kærðu. Konunum beri saman um að kærða hafi verið umráðamanneskja þess húsnæði sem þær dvöldu í og vændisstarfsemin hafi verið stunduð í. Kærða hafi haft alla milligöngu við þá sem keypt hafi vændisþjónustu þeirra og að kærða hafi tekið við greiðslu og haldið eftir verulegum hluta þess sem greitt var. Þá bendi framkomnir vitnisburðir einnig til þess að kærða hafi gerst sek um mansal gagnvart sumum þeirra kvenna sem um ræðir, með ofbeldi, hótunum um ofbeldi og frelsissviptingu. Í byrjun þessa mánaðar hafi lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu borist upplýsingar um að kærða hafi boðið samfanga sínum, ungri konu, að starfa fyrir sig sem vændiskona fyrir 500.000 krónur á mánuði þegar hún væri laus úr fangelsi. Lögreglan hafi yfirheyrt konuna og staðfesti hún þetta auk þess sem tekin hafi verið skýrsla af öðrum fanga sem hafi verið vitni að ofangreindu samtali. Fjármál kærðu hafi verið til skoðunar hjá lögreglunni samhliða og í tilefni af ofangreindri rannsókn. Hafi komið í ljós að helsta tekjulind kærðu hafi verið sú brotastarfsemi sem nú sé til rannsóknar, en á kærðu hvíli talsverðar fjárhagsskuldbindingar. Þá hefur lögreglan lokið rannsókn í máli 007-2008-92653 sem varði ætlað brot kærðu gegn 217. gr. almennra hegningarlaga, en kærða hafi játað þá háttsemi sem henni sé gefin að sök í því máli. Með vísan til þess sem að ofan greinir telur lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu ljóst að kærða hafi ekki látið af brotastarfsemi sinni þrátt fyrir að hafa sætt lögreglurannsóknum, tvívegis sætt gæsluvarðhaldi og verið ákærð og dæmd fyrir sambærileg brot, sbr. dóm Héraðsdóms Reykjaness í máli nr. S-676/2009. Þá lítur lögreglustjórinn það alvarlegum augum að kærða leitist enn á ný, á meðan hún sætir gæsluvarðhaldi vegna gruns um mansal og hagnýtingu vændis, við að fá konur til að starfa fyrir sig í vændi. Loks telur lögreglustjórinn framangreind mál og rannsókn á fjármunum kærðu benda til að hún framfleyti sér með afbrotum. Lögreglustjóri segir að rannsókn málsins sé vel á veg kominn og megi ætla að ákvörðun um saksókn verði tekin innan þess tíma sem hér er krafist. Það er mat lögreglu að ætla megi að kærða muni halda áfram brotum gangi hún laus á meðan málum hennar er ekki lokið, sbr. c-lið 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2009. Er þess því krafist að krafan nái fram að ganga svo unnt verði að ljúka málum hennar hjá lögreglu og e.t.v. dómstólum. Fyrir liggur að kærða var dæmd í tveggja og hálfs árs fangelsi hinn 1. desember 2009 fyrir fíkniefnabrot, brot gegn valdstjórninni og fyrir að hafa viðurværi sitt af vændi annarra. Þegar málið var til meðferðar fyrir dómi hófst rannsókn hjá lögreglu vegna rökstudds gruns um að kærða héldi áfram brotastarfsemi, mansali og hagnýtingu vændis. Kærða hefur vegna þessa sætt gæsluvarðhaldi frá 4. desember 2009. Samkvæmt rannsóknargögnum málsins hefur kærða í gæsluvarðhaldsvist sinni leitast við að fá konur til að vinna fyrir sig með vændi. Að öllu þessu virtu má ætla að kærða muni halda áfram brotum meðan máli hennar er ekki lokið. Með vísan til c-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, er því fallist á kröfu lögreglustjóra eins og hún er fram sett og nánar greinir í úrskurðarorði. Sandra Baldvinsdóttir héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð. Úrskurðarorð: Kærða, X, skal sæta áfram gæsluvarðhaldi, allt til þriðjudagsins 9. febrúar 2010 kl. 16:00.
|
Mál nr. 241/1998
|
Skip Kaupsamningur Veiðiheimildir
|
Ú seldi E bátinn Í, sem hafði farist skömmu áður, og var tekið fram í afsalinu að báturinn væri seldur án kvóta, að honum fylgdu engar veiðiheimildir og að í raun væri verið að selja byggingarrétt sem fylgdi bátnum. Síðar heimilaði E B að nýta endurnýjunarrétt bátsins á fiskiskipið H sem var í eigu B. Með lögum nr. 105/1996 um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða var lögfest heimild til að úthluta viðbótaraflahlutdeild til skipa sem stundað höfðu línuveiðar á ákveðnum tímabilum, enda kæmi viðbótin í stað svokallaðrar línutvöföldunar. Á grundvelli lagabreytinganna var skipinu H í eigu B úthlutað viðbótaraflahlutdeild m.a. í þorski og ýsu sem grundvallaðist á aflareynslu skipsins Í. B neitaði að viðurkenna rétt Ú til aflamarksins og krafðist Ú bóta úr hendi B, sem svaraði til verðmætis hinnar auknu aflahlutdeildar. Talið var að Ú hefði átt réttmætt tilkall til viðbótar-aflahlutdeildarinnar, þrátt fyrir að hann ætti ekki fiskiskip þegar hún kom til úthlutunar, og með því að fara á mis við hana hefði hann bersýnilega orðið fyrir tjóni. B var því dæmdur til að greiða Ú bætur sem svaraði til gangverðs aflahlutdeildarinnar í viðskiptum.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. júní 1998. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og áfrýjanda gert að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti. Málið var dómtekið í héraði að lokinni aðalmeðferð 27. mars 1998. Við uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms 11. maí sama árs var því lýst yfir af hálfu aðila að þeir teldu ekki þörf á að málið yrði munnlega flutt á ný og lýsti héraðsdómari sig því samþykkan, sbr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. I. Samkvæmt gögnum málsins átti stefndi fiskiskipið Ísborgu BA 477, sem sökk seinni hluta árs 1994, og hafði meðal annars gert það út til línuveiða. Hann gaf út afsal 9. september 1994 til Eyrasparisjóðsins fyrir skipinu, þar sem sagði meðal annars eftirfarandi: „Bátnum hefur þegar verið eytt og er í raun verið að selja byggingarétt sem fylgir bátnum. Byggingarétturinn telst vera 254,8 rúmmetrar. Báturinn er seldur án kvóta og honum fylgja engar veiðiheimildir.“ Með yfirlýsingu Eyrasparisjóðsins 26. október 1994 heimilaði hann Ásafelli hf. „að nýta endurnýjunarrétt bátsins á fiskiskipið Hafrafell ÍS 222, sskrnr. 2204.“ Fyrir liggur að stefndi fékk við gerð afsalsins til Eyrasparisjóðsins greiddar 9.030.000 krónur, sem munu hafa gengið inn á skuldir hans við sparisjóðinn. Sparisjóðurinn fékk síðan sömu fjárhæð úr hendi Ásafells hf. í tengslum við þá ráðstöfun, sem um ræddi í fyrrnefndri yfirlýsingu. Óumdeilt er að með þessu hafi Ásafell hf., sem mun hafa sameinast áfrýjanda 1. júní 1995, eignast veiðileyfi samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða, sem áður fylgdi skipi stefnda, og nýtt sér það eftir ákvæðum 5. gr. laganna fyrir annað fiskiskip. Stefndi ráðstafaði aflahlutdeild fiskiskipsins Ísborgar 27. október 1994, en þau viðskipti eru þessu máli óviðkomandi. Hann mun hafa keypt í nóvember 1994 annað fiskiskip með veiðileyfi og aflahlutdeild og gert skipið út í um eitt ár, en þá selt það. Hefur stefndi ekki starfað við útgerð síðan. Á þeim tíma, sem stefndi gaf út afsal fyrir fiskiskipinu Ísborgu, var í gildi 6. mgr. 10. gr. laga nr. 38/1990, sbr. 6. gr. laga nr. 87/1994, þar sem kveðið var á um að fiskur, sem veiddist á línu á tímabilinu frá nóvember til febrúar, skyldi aðeins talinn að hálfu til aflamarks þar til samanlagður línuafli næmi nánar tilgreindu magni. Þessi skipan, svokölluð línutvöföldun, var afnumin með 6. gr. laga nr. 105/1996. Um leið var mælt svo fyrir í bráðabirgðaákvæði við lögin að reikna skyldi út viðbótaraflahlutdeild handa skipum, sem notuð voru til línuveiða fyrrnefnda mánuði á fiskveiðiárunum 1993 til 1994, 1994 til 1995 og 1995 til 1996. Skyldi þetta gert eftir nánar tilteknum reglum, þar sem taka átti mið af línuafla einstakra skipa á umræddum árum. Þessu til samræmis ákvað Fiskistofa á ný aflahlutdeild fyrir skip áfrýjanda, Hafrafell ÍS 222, sem jókst sem svaraði 0,0066765% af heildarþorskafla og 0,0003617% af heildarafla ýsu. Með tilliti til aukinnar aflahlutdeildar skipsins var aflamark þess á fiskveiðiárinu 1996 til 1997 ákveðið 23.486 kg af þorski og 3.651 kg af ýsu, auk annarra fisktegunda, sem koma hér ekki frekar við sögu. Óumdeilt er að aflahlutdeild, sem jók aflamark þessa fiskveiðiárs um 8.287 kg af þorski og 123,8 kg af ýsu, eigi rætur að rekja til veiðireynslu Ísborgar BA 477 á fiskveiðiárinu 1993 til 1994, þegar stefndi átti skipið og gerði það út. Í málinu krefur stefndi áfrýjanda um bætur, sem svara til verðmætis þessarar auknu aflahlutdeildar, eða 4.988.284 krónur. Ágreiningur er ekki um þá fjárhæð. II. Í fyrrgreindum löggerningum, sem færðu réttindi úr hendi stefnda til áfrýjanda, var skýrlega kveðið á um að aðeins væri ráðstafað byggingarrétti eða endurnýjunarrétti, en hvorki átti að fylgja aflahlutdeild né aflamark. Samkvæmt því og með vísan til dóms Hæstaréttar 26. febrúar 1998 í máli nr. 305/1997, sbr. einnig dóm 7. maí sama árs í máli nr. 346/1997, verður að líta svo á að sú viðbótaraflahlutdeild, sem hér á undan var lýst, hafi ekki með réttu átt að koma í hlut áfrýjanda, heldur í hlut stefnda. Á þeim tíma, sem viðbótaraflahlutdeildin kom til úthlutunar, átti stefndi ekki fiskiskip, sem mátti ráðstafa henni til. Þetta stendur því á hinn bóginn ekki í vegi að farið verði í lögskiptum aðilanna með aflahlutdeildina eins og stefndi hafi átt réttmætt tilkall til að fá henni úthlutað í öndverðu, enda fékk áfrýjandi hana í reynd og er nú krafinn um bætur sem svara andvirði hennar, en ekki um skil á henni. Með því að fara á mis við viðbótaraflahlutdeildina hefur stefndi bersýnilega orðið fyrir tjóni, sem svaraði til gangverðs hennar í viðskiptum. Fjárhæð bótakröfu stefnda hefur sem áður segir ekki sætt andmælum. Verður áfrýjandi því dæmdur til að greiða stefnda bætur og vexti, eins og ákveðið var í héraðsdómi. Samkvæmt þessu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en málskostnað, sem áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og ákveðið er í einu lagi í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað. Áfrýjandi, Básafell hf., greiði stefnda, Barði ehf., samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 11. maí 1998. Ár 1998 mánudaginn 11. maí er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af Allani Vagni Magnússyni, héraðsdómara, kveðinn upp dómur í málinu nr. E- 2596/1997: Útgerðarfélagið Barð hf.gegn Eyrasparisjóði og Básafelli hf. Mál þetta sem dómtekið var 27. mars sl. er höfðað með stefnu birtri 22. maí 1997. Stefnandi er Barð ehf., kt. 590391-1079, Hjöllum 9, Patreksfirði. Stefndu eru Eyrasparisjóður kt. 520169-1139, Bjarkargötu 1, Patreksfirði og Básafell hf., kt. 680292-2059, Sindragötu 1, Ísafirði. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði in solidum dæmdir til þess að greiða honum 6.379.184 krónur auk dráttarvaxta skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. september 1996 af 4.988.294 krónum til 1. september 1997 en af 6.379.184 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins. Dómkröfur stefnda Eyrasparisjóðs eru þær að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og stefnda verði dæmdur málskostnaður að mati dómsins auk virðisaukaskatts. Dómkröfur stefnda Básafells hf. eru þær að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda í máli þessu og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda Básafelli hf. málskostnað að mati dómsins. Málavextir, málsástæður og lagarök. Með afsali dagsettu 9. september 1994 seldi stefnandi og afsalaði stefnda Eyrasparisjóði m.b. Ísborgu BA-477, skipaskrárnr. 498. Í afsalinu segir: „Báturinn er seldur án kvóta og honum fylgja engar veiðiheimildir. Bátnum hefur þegar verið eytt og er í raun verið að selja byggingarrétt sem fylgir bátnum. Byggingarrétturinn telst vera 254,8 rúmmetrar. “ Í samræmi við framangreint ákvæði flutti stefnandi aflahlutdeild og aflamark af mb. Ísborgu BA-477 yfir á annað skip. Hinn 25. október 1994 gaf stefndi Eyrasparisjóður yfirlýsingu um að sparisjóðurinn myndi greiða veðskuld á 8. veðrétti bátsins. Ekki kemur fram að hverjum téðri yfirlýsingu er beint. Í yfirlýsingunni segir ennfremur: „Jafnframt heimilar sparisjóðurinn Ásafelli hf., kt. 620763-2489, að nýta endurnýjunarrétt bátsins á fiskiskipið Hafrafell ÍS-222, sskrnr. 2204.“ Ásafell hf. var sameinað stefnanda Básafelli hf.hinn 1. júní 1995. Í framhaldi þessa var endurnýjunarréttur sá sem yfirlýsingin vísar til nýttur við skráningu á Hafrafelli ÍS-222, skipaskrárnr. 2204, en það skip er í eigu stefnda Básafells hf. Með lögum nr. 105/1996 um. breyting á l. 38/1990 um stjórn fiskveiða var lögfest heimild til að úthluta viðbótaraflahlutdeild til skipa sem stundað höfðu línuveiðar á fiskveiðaárunum 1993-1994, 1994-1995 og 1995-1996, enda kæmi viðbótin í stað svokallaðrar línutvöföldunar, þ.e. að einungis helmingur afla í þorski og ýsu reiknaðist í kvóta viðkomandi skips, sem um leið var felld niður. Um svipað leyti var ákveðið að taka steinbítsafla inn í kvóta, sem áður var utan kvóta. Á grundvelli framangreindra breytinga á l. 38/1990 var Hafrafelli ÍS-222, eign Básafells hf., úthlutað viðbótaraflahlutdeild í þorski, ýsu og steinbít er grundvallaðist á aflareynslu Ísborgar BA 477 er hún var í eigu stefnanda og var haffær. Samkvæmt tilkynningum frá Fiskistofu, sbr. og bréf Fiskistofu 3. mars 1997 til lögmanns stefnanda, var viðbótaraflahlutdeild ákvörðuð á framangreindum grundvelli sem hér segir: Þorskur: Viðbótaraflahlutdeild þorsks nemur 0,0066765% af heildarúthlutuðu aflamarki fiskveiðiársins 1996/1997 eða 35.283206% af heildar aflahlutdeild Hafrafells ÍS-222 á téðu fiskveiðiári. Samkvæmt tilkynningu Fiskistofu um aflamark og aflahlutdeild, dags. 15. ágúst 1996 var úthlutað aflamark í þorski 23.486 kg. Af þeirri tölu nemur hlutur viðbótarúthlutunar 8.287 kg. er stafar frá Ísborgu BA-477. Ýsa: Viðbótaraflahlutdeild ýsu nemur 0,0003617% af heildarúthlutun fiskveiðaársins 1996/1997. Heildarúthlutun Hafrafells ÍS-222 nam 0,0106630% og er viðbótarhlutdeildin því 3.39% af heildaraflahlutdeild. Aflamark ársins var 3.651,- kg og er því hlutur viðbótarúthlutunar 123,8 kg. er stafar frá Ísborgu BA-477. Stefnandi byggir á því að verðmæti viðbótaraflahlutdeildar í þorski sé 8.287 kg. x 600 krónur eða 4.972.200 krónur og verðmæti viðbótaraflahlutdeildar í ýsu 123.8 kg. x 130 krónur eða 16.094 krónur sem eru samanlagt 4.988.294 krónur vegna fiskveiðiársins 1996-1997. Þá er byggt á því að stefnanda beri aukning aflamarks á yfirstandandi fiskveiðiári sem er 1959 kg á 710 krónur hvert kg eða 1.390.890 krónur. Samanlagðar eru þessar fjárhæðir stefnukrafan eða 6.379.184 krónur. Þegar viðbótarúthlutun samkvæmt lögum nr 105/1996 átti sér stað kveðst stefnandi þegar hafa haft samband við sparisjóðsstjóra stefnda Eyrasparisjóðs svo og stjórnendur stefnda Básafells hf. og krafist þess að téð viðbótaraflahlutdeild, vegna Ísborgar BA-477, yrði tafarlaust flutt yfir á skip stefnanda enda væri ljóst að engar veiðiheimildir, hvorki aflahlutdeild né aflamark tilheyrði hinum síðastgreindu aðilum. Hafi hvorki gengið né rekið þrátt fyrir að stefnandi hafi mætt, að því er hann taldi, skilningi af hálfu hlutaðeigandi aðila. Svo hafi komið að því að stefnandi leitaði til lögmanns. Í framhaldi þess hafi lögmaður stefnanda átt samtal við sparisjóðsstjóra stefnda Eyrasparisjóðs þar sem niðurstaða hafi orðið að beina skyldi fyrst í stað formlegri kröfu að stefnda Básafelli hf., enda ekki þörf á frekari aðgerum gegn sparisjóðnum ef Básafell hf. féllist á að verða við kröfum stefnanda. Hafi lögmaður stefnanda ritað bréf til Básafells hf. hinn 5. febrúar 1997 þar sem þess var krafist að téð viðbótaraflahlutdeild yrði annaðhvort greidd stefnanda eða flutt yfir á skip hans skv. nánari ákvörðun hans. Stefndi Básafell hf. hefði ekki orðið við kröfum stefnanda. Lögmaður stefnanda hafi ritað bréf til stefnda, Eyrasparisjóðs, 14. apríl 1997, þar sem gerðar voru formlegar fjárkröfur á hendur sparisjóðnum vegna ólögmætrar notkunar á veiðiheimildum stefnanda. Hafi stefnda Eyrasparisjóði þá verið gefinn kostur á að ljúka málinu með greiðslu samkvæmt markaðsverði fyrra fiskveiðiárs að viðbættum vöxtum. Hinn 29. apríl hafi borist svarbréf frá lögmanni stefnda Eyrasparisjóði þar sem kröfum stefnanda var alfarið hafnað. Sé stefnandi því alls óbundinn af fyrri tilboðum sínum og krefji stefndu um skaðabætur til samræmis við ítrasta markaðsverð. Sé því ljóst að stefnandi sé knúinn til þess að höfða mál þetta og krefja um bætur vegna ólögmætrar notkunar á veiðiheimildum sem honum tilheyra. Af hálfu stefnanda er tekið fram að með afsali dagsettu 9. september 1994 hafi stefnandi selt stefnda Eyrasparisjóði m/b Ísborgu án alls kvóta eða veiðiheimilda. Eins og greini í afsalinu hafi stefnandi eingöngu verið að selja endurnýjunarrétt bátsins enda hafi báturinn þá þegar verið ónýtur og stefnandi hefði flutt allar veiðiheimildir af bátnum. Hafi verðlagning bátsins einungis verið miðuð við endurnýjunarrétt en ekki veiðiheimildir enda þær skýrlega undanskildar í afsalinu. Telur stefnandi að undanskildar veiðiheimildir nái ekki aðeins til veiðiheimilda á söludegi heldur og til þeirra réttinda sem aflareynsla Ísborgar BA-477 á eignarhaldstíma stefnanda sem stjórnvöld kynnu að leggja til grundvallar ákvörðunum sínum um viðbótaraflahlutdeild í þorski og ýsu, svo og aflahlutdeild við kvótabindingu á tegundum utan kvóta svo sem steinbít. Vísar stefnandi um þetta til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 401/1994. Af þessum ástæðum hafi stefndi Eyrasparisjóður ekki eignast neins konar tilkall til veiðiheimilda sem bátnum fylgdu eða síðar kynni að verða úthlutað eins og hér var gert. Því hafi Eyrasparisjóður einvörðungu getað heimilað Ásafelli hf. síðar stefnda Básafelli hf. að nýta þau réttindi sem stefndi Eyrasparisjóður hefði fengið í viðskiptum við stefnanda, þ.e.a.s. endurnýjunarréttinn, svo sem komi skýrlega fram í yfirlýsingu stefnda Eyrasparisjóðs frá 26. október 1994. Þá er á því byggt að stefnda Básafelli hf. hafi verið eða mátt vera ljóst að veiðiheimildir fylgdu alls ekki með hagnýtingu á endurnýjunarrétti bátsins. Stefnandi kveður skaðabótakröfu á hendur stefnda Eyrasparisjóði byggjast á sjónarmiðum um skaðabætur innan samninga en kveður kröfu sína á hendur stefnda, Básafelli hf., byggða á sjónarmiðum um skaðaverk utan samninga. Hafi félagið með saknæmum og ólögmætum hætti varnað því að stefnandi gæti nýtt sér þær veiðiheimildir sem honum tilheyrðu með réttu og þannig valdið stefnanda tjóni. Af hálfu stefnda Básafells hf. er málavöxtum lýst svo að með samkomulagi í lok október 1994 við Eyrasparisjóðinn á Patreksfirði hafi verið gengið frá kaupum Ásafells hf. á endurnýjunarrétti Ísborgar BA-477, 254,8 rúmmetrum, þ.m.t. því veiðileyfi sem fylgt hafi þeim rétti, en sparisjóðurinn var þá eigandi þeirra. Ásafell hf. hafi fært hina seldu rúmmetra, og tilheyrandi veiðileyfi, yfir á skip sitt Hafrafell ÍS-222, skipaskrárnúmer 2204, en að auki sambærileg réttindi frá Geysi BA-140 og Dröfn ÍS-44, til að fullri rúmmetratölu yrði náð. Hinn 1. júní 1995 var Ásafell hf. sameinað Básafelli hf. og eignaðist Básafell hf. við þann gjörning Hafrafell ÍS-222. Á grundvelli framangreinds veiðileyfis, ættuðu frá Ísborgu BA-477, hafi Básafelli hf. verið úthlutað aukinni aflahlutdeild í þorski og ýsu, hinn 15. ágúst 1996, þegar ákvæði laga nr. 105 frá 19. júní 1996, hafi komið til framkvæmda en þau fólu í sér afnám svokallaðrar línutvöföldunar. Um hálfu ári eftir að Básafelli hf. hafi verið úthlutað framangreindri aflahlutdeild, og tilheyrandi aflamarki innan fiskveiðiársins 1996/1997, hafi fyrrum eigandi Ísborgar BA-477, stefnandi þessa máls, gert kröfu um að Básafell hf. færði hana yfir á skip er hann myndi tilgreina, þar sem aflahlutdeildin væri hans eign. Málið var skoðað af hálfu Básafells hf., en áður en til þess kom að erindi stefnanda yrði svarað og synjað með formlegum hætti, hafi stefna máls þessa verið gefin út. Stefndi Básafell hf. byggir sýknukröfu sína aðallega á grundvelli aðildarskorts, með vísan til 2. tl. 16. gr. eml., á þeirri forsendu að ekkert samningssamband sé á milli Básafells hf. og stefnanda. Básafell hf. hafi aldrei átt nein viðskipti við stefnanda, og því hafi stefnandi ekkert af félaginu að segja. Telji stefnandi sig hlunnfarinn í viðskiptum hljóti hann að beina kröfugerð sinni á hendur Eyrasparisjóðnum einum, og/eða íslensk-um stjórnvöldum. Að auki hafi stefnandi ekki sýnt fram á að stefndi Básafell hf. hafi valdið honum skaðabótaskyldu tjóni v/ skaðaverks utan samninga, og raunar er þeirri fullyrðingu stefnanda mótmælt harðlega. Ef svo ólíklega vilji til að sýknukrafa Básafells hf. á grundvelli aðildarskorts verði ekki tekin til greina krefjist félagið sýknu af kröfugerð stefnanda á eftirgreindum efnislegum og lagalegum forsendum: Þegar Básafell hf. hafi eignast endurnýjunarrétt Ísborgar BA-477 skv. samkomulagi við Eyrasparisjóðinn, hafi lög nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða verið í gildi. Framsal Eyrasparisjóðsins til Básafells hf. byggist á 2. mgr. 5. gr. laganna. Í reynd sé um að ræða framsal á veiðileyfi skv. 4. gr. laganna er taki til 254,8 rúmmetra. Á þessum tíma hafi jafnframt verið í gildi 1. mgr. 8. gr. laganna, sem enn sé óbreytt, þar sem segi að verði veiðar takmarkaðar á tegundum sjávardýra sem samfelld veiðireynsla sé á, en ekki hafi áður verið bundnar ákvæðum um leyfðan heildarafla, skuli aflahlutdeild úthlutað á grundvelli aflareynslu síðustu þriggja veiðitímabila. Þetta ákvæði vísi til efnisákvæðis 4. gr. laganna, þar sem segi að enginn megi stunda veiðar í atvinnuskyni við Ísland nema hafa fengið til þess almennt veiðileyfi. Hugtakið veiðileyfi sé skýrt lagahugtak í lögum nr. 38/1990. Básafell hf. telji ljóst með vísan til framangreinds, að veiðileyfinu sem félagið keypti af Eyrasparisjóðnum, hafi jafnframt fylgt veiðireynsla tengd því, sem áunnist hefði í tíð fyrri eiganda, ef til þess kæmi að hún yrði notuð sem viðmiðun við úthlutun nýrrar aflahlutdeildar/aflamarks, úr því annað var ekki takið fram í samkomulagi aðila, enda geri lögin um stjórn fiskveiða ráð fyrir því. M.ö.o. öll aflareynsla fylgi veiðileyfi við sölu, nema annað sé tekið fram. Jafnframt vísar Básafell hf. til meginreglu 2. mgr. 11. gr. framangreindra laga um stjórn fiskveiða. Vakin er athygli á, að stefnandi hafi ekki látið reyna á hvort ákvörðun Fiskistofu, um úthlutun á framangreindum auknum aflahlutdeildum í þorski, ýsu, steinbíti og langlúru, til Básafells hf. stangist á við lög og reglugerðir, hvorki æðra stjórnvaldi né dómstólum. Af því megi ráða að stefnandi sætti sig við niðurstöðuna. Meginregla kaupalaga, sjá 2. mgr. 18. gr., og kauparéttar, sé sú að kaupandi hirði arð af hinu selda frá afhendingardegi. Básafell hf. telur nákvæmlega sama gilda í máli þessu. Dráttarvaxtakröfu stefnanda er sérstaklega mótmælt. Byggt sé á aflahlutdeildum og aflamarki 20. maí 1997, skv. upplýsingum frá Kvótasölunni ehf. Engu að síður krefjist hann dráttarvaxta af kröfugerð sinni frá 1. september 1996, þ.e. tæpum níu mánuðum áður en grundvöllur fjárkröfu hans verði til. Verði kröfugerð stefnanda tekin til greina að einhverju leyti, sé kröfu um útreikning dráttarvaxta mótmælt sjálfstætt. Þá er þeirri staðhæfingu stefnanda mótmælt sérstaklega, að Básafell hf. hafi stofnað til skaðabótaskyldu, þegar félagið hafnaði beiðni stefnanda um að flytja umræddar aflaheimildir og aflamark yfir á skip í eigu stefnanda. Stefnandi hafi aldrei samið við Básafell hf. um eitt eða neitt, og því geti ekki verið um neinn áskilnað af hálfu stefnanda að ræða gagnvart Básafelli hf., um rétt til afla sem kunni að verða úthlutað til Básafells hf. á grundvelli veiðireynslu stefnanda. Básafell hf. hafi þess vegna hvorki aðhafst nokkuð ólögmætt sem fellt geti á hann skaðabótaskyldu, né vanefnt samningsskyldur sem ekki hafi verið fyrir hendi. Loks er á því byggt að ekki hafi verið sýnt fram á að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni þegar stefnda var úthlutað viðbótaraflahlutdeild á Hafrafell ÍS-222 v/veiðireynslu Ísborgar BA-477, og því eigi kröfugerð hans ekki við rök að styðjast. Er vakin athygli á að stefndi Básafell hf. hafi keypt hluta aflahlutdeilda Ísborgar BA-477 í þorski og ýsu af stefnanda, og sé því handhafi þeirra sbr. bréf Fiskistofu dagsett 26. mars 1998. Málskostnaðarkrafa stefnda byggir á XXI. kafla eml., sérstaklega 130 gr. Af hálfu stefnda Eyrasparisjóðs kemur fram að ástæða viðskipta við stefnanda hafi verið sú að stefnandi hafi skuldað stefnda, Eyrasparisjóði, háar fjárhæðir. Hafi stefnandi komið að máli við stefnda og óskaði eftir að stefndi yrði þátttakandi með sér í að afsetja bátinn og gera úr honum verðmæti. Stefnandi kvaðst vera með kaupanda að bátnum sem væri Ásafell hf. á Ísafirði, nú stefndi Básafell hf. Viðskiptin hafi átt að ganga þannig fyrir sig að sparisjóðurinn yfirtæki bátinn með afsali en ráðstafaði síðan aftur byggingarréttinum til stefnda Básafells hf. með yfirlýsingu. Við afsalsgerð skyldu skuldir stefnanda á reikningi hans nr. 477 við sparisjóðinn lækka um kaupverðsfjárhæðina kr. 9.030.000. Þá skyldi Básafell hf. greiða sömu fjárhæð fyrir bátinn eða kr. 9.030.000 annars vegar með greiðslu í peningum kr. 4.500.000 og hins vegar með veðskuldabréfi að fjárhæð kr. 4.530.000 tryggðu með 13. veðrétti í Hafrafelli ÍS-222, þ.e. í þeim báti sem byggingarrétturinn skyldi flytjast til sbr. dskj. nr. 21 og 22. Þannig hafi tilgangurinn með viðskiptunum verið sá einn að greiða upp í skuld sem stefnandi var í við stefnda Eyrasparisjóð og það gert með sölu á byggingarrétti bátsins en án allra aflaheimilda. Milli stefnanda og stefnda Eyrasparisjóðs hafi engar viðræður farið fram um hugsanlegar viðbótaaflaheimildir sem síðar kynnu að vera ákveðnar vegna aflareynslu Ísborgarinnar BA-477 og á sama hátt hafi engar viðræður farið fram milli stefndu Eyrasparisjóðs og Básafells hf. um það þegar gengið var frá yfirlýsingu á milli þeirra. Þannig hafi stefndi Eyrasparisjóður ekki reiknað með að hann væri að gera viðskipti með aflaheimildir heldur einungis með byggingarrétt sem feli þá um leið í sér veiðileyfi/veiðiheimild þ.e. rétt til að gera skip út til fiskveiða. Stefndi, Eyrasparisjóður, byggir sýknukröfur sínar á því að sú sérstaka viðbótarúthlutun sem Fiskistofa hafi fært á Hafrafell ÍS vegna afnáms línutvöföldunar hafi verið úthlutað til skips sem ekki var í eigu þessa stefnda og honum með öllu óviðkomandi. Þannig hefði stefndi hvorki beint né óbeint orðið eigandi að viðbótaraflahlutdeild frá Fiskistofu og vegna þess hafi engin verðmæti runnið til stefnda sem hann geti eða eigi að gera stefnanda reikningsskil á eða bæta í einu eða öðru formi. Stefndi hafi ekki valdið stefnanda neinu tjóni og því geti stefnandi enga sök á hann borið. Á sama hátt hafi hann heldur ekki getað framselt viðbótaraflahlutdeildina til Básafells hf. þar sem hann hafi aldrei orðið eigandi hennar og hafi því ekki verið að framselja neitt sem tilheyrði stefnanda. Þá vísar stefndi til þess að með því að fallast á með stefnanda að uppgjöri á skuldum hans við sparisjóðinn yrði háttað þannig að þær yrðu greiddar eða yfirteknar af stefnda Básafelli hf., hafi hann ekki á nokkurn hátt reiknað með að þau verðmæti sem gengu á milli aðila hefðu verið meira eða annars virði en sem svarar verðmæti byggingarréttarins þ.e. verðmæti 254,8 rúmmetra. Stefndi hafi því enga hugmynd haft um það frekar en stefnandi að viðskipti þessi myndu síðar verða verðmeiri heldur en þeir í sínum viðskiptum hafi gert ráð fyrir, en stefndi hafi ekki á neinn hátt notið þeirrar verðmætaaukningar. Stefndi hafi á þeim tíma er viðskiptin voru gerð lagt þann skilning í samninginn við stefnanda að til frambúðar væri ekki verið að kaupa neinar aflaheimildir svo sem fram komi í 2. mgr. í samningi aðila á dskj. nr. 3. Á sama hátt hafi hann talið hins vegar að samningur hans við Básafell hf. tæki eingöngu til byggingarréttar en hvorki til aflaheimilda þá né síðar. Stefndi hafi á þeim tíma er samningur var gerður lagt þann skilning í orðið veiðiheimild að það tæki til eða hefði sömu merkingu og veiðileyfi sem úthlutað væri sérstaklega af stjórnvöldum árlega en fælist ekki sjálfkrafa í byggingarréttinum. Stefndi telur samning aðila hafa verið sanngjarnan og eðlilegan enda byggingarrétturinn verðlagður eftir markaðsverði hans án núverandi eða væntanlegra aflaheimilda. Að því er varðar merkingu orðsins byggingarréttur í yfirlýsingu stefnda til meðstefnda hafi stefndi á þeim tíma skilið það á þann veg að eingöngu væri átt við rétt fyrir jafnstórt skip sem gæti fengið veiðileyfi skv. sérstökum umsóknum en á engan hátt að með byggingarréttinum fylgdi aflareynsla. Þá heldur stefndi því fram að séu ákvæði afsalsins milli stefnanda og stefnda eitthvað óljós að því er varðar skilning á eignarhaldi á síðar tilkomnum aflaheimildum sé stefnanda þar um að kenna þar sem hann hafi séð um að útfæra efnisatriði samningsins. Loks byggir stefndi sýknukröfu sína á því að hann telur enga tilraun hafa verið gerða af hálfu stefnanda til að fá úthlutað aflaheimildum frá Fiskistofu út á aflareynsluna, en Fiskistofa sé sá aðili sem sjái um úthlutunina og verður að gera kröfu til að stefnandi beini kröfum sínum vegna aflareynslunnar þangað. Stefndi mótmælir stefnufjárhæðinni sem allt of hárri og heldur því fram að dráttarvaxtakrafan eigi ekki við rök að styðjast. Um lagarök vísar stefndi, Eyrasparisjóður, til meginreglna kröfuréttar og samningalaga svo og til reglna um skaðabætur. Þá vísar hann til laga nr. 38/1990 með síðari breytingum. Málskostnaðarkröfuna styður stefndi við 130. gr. sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 en virðisaukaskattskröfuna við lög nr. 50/1988. Forsendur og niðurstaða. Fram kom hjá vitninu Eiríki Böðvarssyni að forsvarsmenn stefnda Básafells hf. voru að flytja inn stærra skip en þeir áttu fyrir og taka úr rekstri minna. Hafi þeir þurft á viðbótarbyggingarrétti að halda til þess að missa ekki veiðileyfi það sem Hafrafell hafði til bráðbirgða. Þeir hafi vitað af því að forsvarsmaður stefnanda Hjörleifur Guðmundsson var með leyfi á hendi vegna Ísborgar BA sem hafði brunnið og sokkið og hann vísað þeim á stefnda Eyrasparisjóð. Kemur fram í málinu í skýrslum Hjörleifs og Hilmars Jónssonar sparisjóðsstjóra, forsvarsmanns stefnda, Eyrasparisjóðs, að tilgangurinn með viðskiptum aðila var að greiða niður skuldir stefnanda við stefnda Eyrasparisjóð og kom fram í skýrslu þess síðarnefnda að Ísborg var yfirveðsett. Þá kom fram hjá vitninu Eiríki Böðvarssyni að ekkert var rætt um veiðireynslu. Einungis hefði verið rætt um byggingarréttinn enda hefði tilgangurinn með skiptum stefnda Básafells við stefnda Eyrasparisjóð verið sá að fylla upp í það gat sem var ófyllt af byggingarrétti hvað Hafrafell snerti. Ekki hefði stefndi verið að kaupa neina aflahlutdeild þegar þessi viðskipti áttu sér stað. Fram kom hjá vitninu að viðskipti með aflahlutdeild áttu sér stað seinna milli stefnda Básafells og stefnanda. Kemur það og fram í bréfi Fiskistofu til lögmanns stefnda Básafells dagsettu 26. mars sl. en þar segir að aflahlutdeild Ísborgar BA hafi verið flutt til tveggja skipa 27. október 1994 eins og nánar greinir í bréfinu. Kemur einnig fram í bréfi þessu að hefði veiðileyfi Ísborgar ekki verið flutt til Hafrafells ÍS hefði viðbótaraflahlutdeild Hafrafells verið úthlutað til Ísborgar BA þar sem eingöngu var byggt á þeirri aflareynslu sem fylgdi veiðileyfi Ísborgar BA. Á því verður að byggja hér að ætlun aðila hafi verið sú að stefndi Básafell hf áður Ásafell hf fengi einungis leyfi það sem stefnandi hafði á hendi vegna Ísborgar BA til þess að geta haldið Hafrafelli ÍS til veiða og að ekki hafi átt sér stað neitt víðtækara framsal réttinda sem kynnu að tengjast skipinu. Í nefndaráliti meirihluta sjávarútvegsnefndar Alþingis segir m.a. um brottfall línutvöföldunar sem leiddi af lögum nr. 105/1996 er frumvarp tilþeirra var til meðferðar í nefndinni: „Til að koma til móts við þau skip sem stundað hafa þessar veiðar á síðustu þremur fiskveiðiárum er í tillögu að nýju ákvæði til bráðabirgða gert ráð fyrir að þeim verði reiknuð sérstök viðbótaraflahlutdeild í hlutfalli við veiddan línuafla á þessum tímabilum sem nemur 60 af hundraði af þeim hluta aflans sem ekki taldist til aflamarks.“ Samkvæmt því sem hér kemur fram um tilgang löggjafans er umrætt ákvæði var lögfest og þess sem fram er komið um tilgang aðila við samningsgerðina þykir verða að fallast á það með stefnanda að hann eigi lögmætt tilkall til aukningar þeirrar í aflahlutdeild sem leiddi af lagasetningunni. Stefnandi beinir kröfum sínum að Eyrasparisjóði og byggir þar á sjónarmiðum um skaðabætur innan samninga. Ekki verður á það fallist með stefnanda að ábyrgð verði lögð á stefnda með því að ekki er sýnt fram á að hann hafi vanefnt samningsskyldur sínar gagnvart stefnanda og verður þessi stefndi því sýknaður af kröfum stefnanda. Fallast verður á það með stefnanda að stefnda Básafelli hf. hefði borið að veita honum atbeina sinn til að stefnandi gæti nýtt sér aflahlutdeild þá sem sem úthlutað var til Hafrafells ÍS en byggðist á aflareynslu Ísborgar BA. Er hér á því byggt, að eins og á stendur um aðdraganda þess að forveri þessa stefnda fékk veiðileyfi það sem áður tilheyrði Ísborgu BA, hafi stefndi bakað sér bótaskyldu gagnvart stefnanda með því að synja stefnanda um atbeina sinn til þess að stefnandi gæti nýtt sér umrædda aflahlutdeild. Ekki er ágreiningur með aðilum um fjárhagslegan grundvöll kröfugerðar stefnanda en þar er byggt annars vegar á matsgerð og hins vegar á niðurstöðu matsmanns um kvótaverð í lok ágúst 1997. Hins vegar er því sérstaklega mótmælt að byggt verði á auknu aflamarki þorskkvóta á yfirstandandi fiskveiðiári. Með reglugerð nr. 414/1997 var aflamark Hafrafells ÍS á yfirstandandi ári í þorski aukið um magn sem nemur að verðmæti 1.390.890 krónum samkvæmt útreikningi stefnanda en ekki tölulegur ágreiningur um þetta. Hins vegar verður ekki fallist á það að sú aukning í aflahlutdeild sem leiddi af því að heildarafli þorsks var aukinn renni til stefnanda enda liggja aðrar forsendur til þeirrar aukningar en var í því tilviki sem hér er til úrlausnar. Samkvæmt þessu verður fallist á það með stefnanda að stefndi Básafell hf. verði dæmdur til að greiða honum 4.988.294 krónur með dráttarvöxtum frá stefnubirtingardegi. Eftir úrslitum málsins verður stefndi Básafell hf. dæmdur til að greiða stefnanda 600.000 krónur í málskostnað og hefur þá verið litið til reglna um greiðslu virðisaukaskatts. Rétt þykir að málskostnaður milli stefnanda og stefnda Eyrasparisjóðs falli niður. Dómsorð: Stefndi, Básafell hf., greiði stefnanda Barði ehf., 4.988.284 krónur með dráttarvöxtum skv. III kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 22. maí 1997 til greiðsludags og 600.000 krónur í málskostnað. Stefndi Eyrasparisjóður skal sýkn af kröfum stefnanda Barðs hf. Málskostnaður milli stefnda Eyrasparisjóðs og stefnanda fellur niður.
|
Mál nr. 823/2014
|
Kærumál Slit Kröfulýsing Afleiðusamningur Sértökuréttur Búskrafa
|
Í upphafi árs 2008 gengu P ehf. og G hf. til viðskipta. Um var að ræða gjaldmiðlaskiptasamninga til tveggja ára sem fólust einkum í því að P ehf. lagði fram í upphafi 416.144.000 krónur en G hf. 6.200.000 bandaríkjadali, en við samningslok skyldu félögin endurgreiða þessar upphæðir. Vexti skyldi gera upp á nánar tilgreindum vaxtagjalddögum fjórum sinnum á ári. Grundvöllur viðskiptanna voru kaup P ehf. með framvirkum samningi á skuldabréfi útgefnu af K hf. að fjárhæð 6.200.000 bandaríkjadalir. P ehf. mun hafa fengið lán hjá G hf. til að fjármagna framangreind kaup gegn 25.000.000 króna tryggingu sem var lögð inn á tvo bankareikninga og handveðsett G hf. Vegna falls K hf. tilkynnti G hf. P ehf. í október 2008 um lokun samninganna. G hf. leysti í apríl 2011 til sín hina handveðsettu fjármuni á bankareikningum P ehf. hjá Í hf. og með bréfi G hf. 25. september 2012 var P ehf. tilkynnt formlega um innlausn veðsins. Með kröfulýsingum 31. október 2012 og 16. desember sama ár krafðist P ehf. viðurkenningar á annars vegar sértökukröfu sinni vegna hina handveðsettu fjármuna, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., og hins vegar búskröfu sinni samkvæmt 110. gr. sömu laga. Í hinum kærða úrskurði héraðsdóms var kröfum P ehf. hafnað. Í dómi Hæstaréttar var niðurstaða úrskurðarins staðfest um höfnun á sértökukröfu P ehf. þar sem fjármunirnir hefðu ekki verið sérgreindir í vörslum G hf. Hins vegar var ekki fallist á með héraðsdómi að búskröfu P ehf. hefði ekki verið lýst án ástæðulausra tafa í skilningi 5. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991. Kom því til úrlausnar dómsins hvort komist hefði á samningur milli P ehf. og G hf. sem heimilað hefði G hf. að leysa til sín hina handveðsettu fjármuni, en fyrir lá að P ehf. undirritaði aldrei samningana sem lágu til grundvallar viðskiptunum. Með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, skilmála um markaðsviðskipti sem P ehf. gekkst undir, samskiptum starfsmanna G hf. við fyrirsvarsmann P ehf. og atvikum málsins að öðru leyti, var ekki fallist á með P ehf. að úrlausn málsins réðist af því einu að hann hefði ekki undirritað samningana. Var talið að G hf. hefði sýnt fram á að samningar hefðu komist á milli aðila með lögmætum hætti og var hinn kærði úrskurður því einnig staðfestur um höfnun búskröfu P ehf.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Helgi I. Jónsson og Guðrún Erlendsdóttir settur hæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. desember 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. nóvember 2014, þar sem hafnað var að viðurkenna kröfur sem sóknaraðili hafði lýst við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess aðallega að við slitin verði viðurkennd sértökukrafa sín, annars vegar að fjárhæð 16.679.321 króna og hins vegar að fjárhæð 150.219,84 evrur, með stöðu í réttindaröð samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991, en til vara að viðurkennd verði búskrafa sín, annars vegar að fjárhæð 30.027.728 krónur og hins vegar að fjárhæð 190.505,90 evrur, með stöðu í réttindaröð samkvæmt 110. gr. sömu laga. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. I Helstu málavöxtum, málsástæðum og lagarökum er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar segir kynnti starfsmaður markaðsviðskipta varnaraðila fyrir Axel Jónssyni, fyrirsvarsmanni sóknaraðila, fjárfestingartækifæri í skuldabréfum sem útgefin voru af Kaupþingi banka hf. Af gögnum málsins verður ráðið að það hafi verið í janúar 2008. Axel Jónsson og varnaraðili höfðu átt um árabil talsverð viðskipti með fjármálagerninga, meðal annars í gegnum einkahlutafélag hans Hríshól. Í því skyni að ganga til þeirra viðskipta sem um ræðir í málinu festi Axel kaup á sóknaraðila sem ekki hafði áður verið í rekstri. Þá voru 15. febrúar 2008 undirrituð ýmis skjöl til að koma á viðskiptasambandi milli sóknar- og varnaraðila, þar á meðal handveðsyfirlýsingar vegna tveggja reikninga sem stofnaðir voru í nafni sóknaraðila, almennir skilmálar fyrir markaðsviðskipti við varnaraðila jafnframt því sem sóknaraðili gaf upplýsingar til mats á hæfi fjárfestingarþjónustu og fjármálagerninga. Flokkaði varnaraðili sóknaraðila sem fagfjárfesti þennan dag og tilgreindi Axel Jónsson að hann myndi koma fram fyrir hönd sóknaraðila í viðskiptum við varnaraðila. Einnig ráðstafaði Axel Jónsson andvirði 25.000.000 króna inn á framangreinda bankareikninga. Með tölvubréfi 25. mars 2008 sendi varnaraðili sóknaraðila tvo samninga til undirritunar. Fyrir liggur að sóknaraðili gerði það ekki og deilt er um ástæður og afleiðingar þess. Helstu efnisatriðum samninga er lýst í hinum kærða úrskurði en að meginstefnu fólst í þeim að sóknaraðili legði fram í upphafi 416.144.000 krónur en varnaraðili 6.200.000 bandaríkjadali. Við samningslok 15. janúar 2010 skyldi sóknaraðili greiða varnaraðila 6.200.000 bandaríkjadali en varnaraðili greiða sóknaraðila 416.144.000 krónur. Vexti skyldi gera upp á nánar tilgreindum vaxtagjalddögum fjórum sinnum á ári í fyrsta sinn 21. febrúar 2008. Grundvöllur viðskiptanna voru kaup sóknaraðila með framvirkum samningi á skuldabréfi útgefnu af Kaupþingi banka hf. að fjárhæð 6.200.000 bandaríkjadalir, en greiða átti vexti af skuldabréfinu fjórum sinnum á ári og gjalddagi þess var 15. janúar 2010. Sóknaraðili mun hafa fengið lán hjá varnaraðila til að fjármagna framangreind kaup gegn framangreindri 25.000.000 króna tryggingu. Fyrir liggur samkvæmt gögnum málsins að vaxtagjalddagar 15. apríl og 15. júlí 2008 voru gerðir upp milli aðila með hagnaði fyrir sóknaraðila. Vegna falls Kaupþings banka hf. tilkynnti varnaraðili sóknaraðila 7. október 2008 um lokun afleiðusamninganna vegna skuldabréfsins miðað við 13. þess mánaðar. Í hinum kærða úrskurði er rakin forsaga þess að varnaraðila var skipuð slitastjórn sem gaf út innköllun til skuldheimtumanna 25. maí 2009, er birtist fyrst í Lögbirtingablaðinu degi síðar. Kröfulýsingarfresti lauk 26. nóvember 2009. Færðust bankainnstæður er sóknaraðili hafði sett að handveði fyrir viðskiptum málsaðila yfir til nýs banka er nú ber heitið Íslandsbanki hf. Varnaraðili leysti 15. apríl 2011 til sín hina handveðsettu fjármuni á bankareikningum sóknaraðila hjá Íslandsbanka hf., eða 16.679.321 krónu og 150.219, 84 evrur. Áður hafði sóknaraðili höfðað mál gegn Íslandsbanka hf. vegna höfnunar bankans á að heimila honum úttekt af reikningunum. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 26. maí 2011 var málinu vísað frá dómi vegna vanreifunar. Með dómi Hæstaréttar 2. september 2011 í máli nr. 377/2011 var málinu vísað frá Hæstarétti á grundvelli ágalla í kæru sóknaraðila til réttarins. Með bréfi varnaraðila 25. september 2012 var sóknaraðila tilkynnt formlega um innlausn veðsins. Hann lýsti aðalkröfu sinni í bú varnaraðila 31. október 2012, en varakröfu 16. desember sama ár. Slitastjórn varnaraðila hafnaði báðum kröfunum og þar sem ekki tókst að jafna ágreining aðila var honum skotið til héraðsdóms. II Efniságreiningur aðila snýst um hvort komist hafi á samningar milli þeirra sem heimilað hafi varnaraðila að leysa til sín hina handveðsettu fjármuni af bankareikningunum hjá Íslandsbanka hf. 15. apríl 2011. Eiga báðar kröfur sóknaraðila rót sína að rekja til þessa atviks. Sóknaraðili reisir aðalkröfu sína á því að um sérgreinda fjármuni sé að ræða og eigi hann því rétt til þeirra við slit varnaraðila samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991, en til vara að varnaraðili hafi án heimildar eftir frestdag ráðstafað fjármununum af reikningunum og því eigi hann búskröfu á hendur varnaraðila samkvæmt 110. gr. laganna. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um aðalkröfu sóknaraðila. Varnaraðili gekk ekki að handveðinu fyrr en með bréfi til Íslandsbanka hf. 15. apríl 2011, en eins og áður greinir hafði sóknaraðili höfðað mál gegn bankanum til heimtu þeirrar fjárhæðar sem á reikningunum voru. Lauk því máli ekki fyrr en með framangreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 377/2011. Varnaraðili hefur ekki lagt fram gögn sem sýna að sóknaraðila hafi verið kunnugt um ráðstöfun veðsins, önnur en bréf hans þar um til sóknaraðila 25. september 2012, og lýsti sóknaraðili búskröfu sinni 16. desember það ár. Að framangreindu virtu verður við það að miða að sóknaraðila hafi ekki fyrr en 25. september 2012 verið tilkynnt um þessa ráðstöfun. Eins og atvikum málsins er háttað verður ekki talið að varakrafa sóknaraðila sé fallin niður fyrir vanlýsingu, sbr. 5. tölulið 118. gr. laga nr. 21/1991. Kemur því til úrlausnar hvort komist hafi á samningar milli aðila sem heimilað hafi varnaraðila að ganga að umræddu veði til fullnustu kröfu vegna þeirra. III Í skilmálum þeim um markaðsviðskipti sem sóknaraðili gekkst undir kom fram að þeir tækju til allra markaðsviðskipta aðilanna, meðal annars með gjaldeyri og afleiður. Um framkvæmd einstakra viðskipta á grundvelli skilmálanna skyldu gerðir skriflegir samningar með nánari ákvæðum um sérgreinda skilmála, lánskjör og endurgreiðslu. Beiðni um viðskipti skyldi komið á framfæri við varnaraðila með símbréfi, tölvupósti eða símtali, en staðfesta bæri alla samninga skriflega nema um væri að ræða svokölluð stundarviðskipti með gjaldeyri eða verðbréf. Átti varnaraðili að koma skriflegum samningum í hendur viðskiptamanns, sem bæri að undirrita þá og skila þeim aftur til varnaraðila innan þriggja daga. Um þörf á tryggingum við upphaf viðskiptanna skyldi farið eftir mati varnaraðila, en tekið var fram að honum væri heimilt að krefjast viðbótartrygginga færi tap viðskiptamanns yfir helming af andvirði trygginga og bæri þeim síðarnefnda að meginreglu að verða við slíkri kröfu innan sjö daga. Sérstök fyrirmæli voru um vanefndir og þess meðal annars getið að yrðu þær verulegar af hendi viðskiptamanns væri varnaraðila heimilt en þó aldrei skylt að „gjaldfella eða loka samningi.“ Til verulegra vanefnda í þessum skilningi teldust nánar tilgreind atvik, þar á meðal ef viðskiptavinur legði ekki fram tryggingar innan tilskilins frests, að tap viðskiptamanns færi yfir 80% af andvirði trygginga eða frumrit samnings bærist ekki varnaraðila undirritað innan sjö daga frá því að þau bærust viðskiptamanni. Varnaraðila bæri að tilkynna viðskiptamanni um gjaldfellingu skuldbindingar eða lokun samnings af slíkum ástæðum og myndi þá annast útreikning á hagnaði eða tapi af samningi og markaðsverðmæti trygginga. Skyldi slíkur útreikningur sendur viðskiptamanni innan fimmtán daga. Með undirritun skilmálanna lýsti viðskiptamaður því yfir að sér væri ljóst að markaðsviðskiptin gætu verið „sérstaklega áhættusöm“, auk þess sem eftirfarandi var tekið fram: „Viðskiptamaður gerir sér grein fyrir því að í markaðsviðskiptum bankans felst ekki viðskiptavakt. Af því leiðir að bankinn ábyrgist ekki tilkynningar til viðskiptamanns um stöðu samninga eða lokun þeirra við ákveðin mörk. Það er því á ábyrgð viðskiptamanns að fylgjast með stöðu og þróun þeirra samninga sem hann hefur gert við bankann.“ Þá sagði að kröfur um tryggingar yrðu settar fram í síma, með tölvupósti eða símbréfi. Tilkynning skuli talin send á réttan stað, hafi hún verið send á netfang eða símbréfsnúmer sem viðskiptavinur gæfi upp, nema sendanda væri greinilega ljóst að sendingin hefði ekki skilað sér. Einnig var þess getið í skilmálunum að varnaraðili kynni að taka upp símtöl við viðskiptamann, sem væri því samþykkur að slíkar hljóðritanir yrðu lagðar fram í dómsmáli kæmi til ágreinings um viðskipti þeirra. Í framangreindu skjali, er sóknaraðili gaf til mats á hæfi lögaðila til fjárfestingaþjónustu og fjármálagerninga, kom fram það markmið hans að auka skyldi verðgildi þeirra til langs tíma, en gera yrði um leið ráð fyrir „miklum líkum á flökti.“ Vildi hann stunda „spákaupmennsku“, þar sem markmið hans væri að „gera ráð fyrir auknum líkum á tapi í von um hærri ávöxtun en gengur og gerist með því að nýta sér væntar verðbreytingar.“ IV Auk tölvubréfa um samskipti aðila eru meðal gagna, sem varnaraðili hefur lagt fram í málinu, endurrit af hljóðupptökum símtala starfsmanna hans við Axel Jónsson. Hinn 20. febrúar 2008 um klukkan 11 sendi Helgi Ingólfur Eysteinsson, þáverandi starfsmaður hjá verðbréfamiðlun varnaraðila, tölvubréf til Axels Ómarssonar, sem einnig barst Þórunni Stellu Hermannsdóttur, en þau voru starfsmenn hjá einkabankaþjónustu varnaraðila. Í bréfinu sagði: „Axel Jónsson hafði samband við mig í síðustu viku og keypti skuldabréf á Kaupþing framvirkt, sbr. vöru sem við höfum verið að bjóða upp á síðkastið. Hann talaði um að það væru tryggingar hjá Hríshól í EUR og USD upp á 15 millj og svo áttu að vera 10 millj á sjóði 9 á hans eigin kennitölu. Þórunn Stella hefur verið að skoða þetta og þetta stemmir ekki. Ertu til í að setja þig í samband við hana og vera henni innan handar við að útvega þær tryggingar sem þarf í þetta. Alls 25 millj.“ Laust fyrir klukkan 12 sama dag hringdi Axel Ómarsson í Axel Jónsson, sem þá var staddur erlendis. Sá síðarnefndi talaði um að hann hafi gengið að viðskiptum með því að kaupa bankavíxla útgefna af Kaupþingi banka hf. Axel Ómarsson hváði, en áttaði sig svo á hvað Axel Jónsson var að fara og sagði: „Ég þekki þetta, ég hefði nú ekki boðið þér þetta. Þetta er dálítið áhættusamt en ert þá að taka þetta gírað?“ Axel Jónsson svaraði því játandi. Axel Ómarsson sagði þá: „Þú ert að fara í ansi mikla áhættu.“ Axel Jónsson svaraði: „Yes sir.“ Axel Ómarsson spurði þá og hlær við: „Ég hélt, ég hélt að við værum að draga úr áhættu?“ Axel Jónsson hváði og endurtók þá Axel Ómarsson spurninguna. Henni svaraði Axel Jónsson svo: „Já, við vorum að gera það. Við tókum hana út og fórum inn í aðra.“ Bað hann Axel Ómarsson um að annast færslu af reikningum sem næmi 25.000.000 krónum til tryggingar viðskiptunum með þessum orðum: „Ég ... ætlaði að taka 15 út úr hérna Hríshól ... og svo krónuna þarna, við eigum 19 milljónir í krónubréfum ... og ætluðum að taka 10 af því.“ Þá sagði Axel Ómarsson: „Ókey, hvað hérna, ætlar þú að gera þetta í þínu nafni?“ Svaraði Axel Jónsson þá: „Nei. Ég stofnaði nýtt félag ... sem heitir Perú ... og setjum það inn í það.“ Þá sagði Axel Ómarsson: „En það á enga reikninga.“ Sagði Axel Jónsson að stofnaður hefði verið reikningur á nafni sóknaraðila til færslu fjárins þangað og bætti við: „Þannig að áhættan er bara inn í félaginu.“ Sagði þá Axel Ómarsson: „Já ókey, þannig að ...“ Greip þá Axel Jónsson fram í: „Þú mátt ekki segja þetta, en það er þannig.“ Axel Ómarsson sagði þá.: „Ókey, þannig að 10 milljónir frá þér til Perú og 15 frá Hríshól?“ og samsinnti Axel Jónsson því en sagði jafnframt aðspurður að varnaraðili vildi að gengið yrði frá tryggingum fyrir viðskiptunum í samræmi við þau skjöl sem hann hefði undirritað, en hann hefði ekki tölvu sína meðferðis. Þá kvaðst Axel Jónsson þekkja Óttar Má Ingvason, fjármálastjóra Brims hf. og sagði: „Hann kom með mér, hann tók líka slatta af þessu.“ Fékk Axel Jónsson þá viðvörun um að hann yrði „að passa sig“ og að hann „gæti lent í því að tvöfalda trygginguna ... jafnvel meira, þetta er óendanlegt það er áhætta af því að þetta er gírað.“ Svaraði Axel Jónsson þessu játandi, en fjallaði um þýðingu hækkunar á vaxtaálagi. Ítrekaði Axel Ómarsson þá viðvörun sína og kom fram í máli hans að gengi krónunnar hefði lækkað. Tæpri klukkustund eftir símtalið sendi Axel Ómarsson tölvupóst til sóknaraðila þar sem hann vísaði til framangreinds símtals og sagðist myndu færa: „10M af Sjóð 9 hjá þér og 15M af EUR sjóð hjá Hríshól yfir á vörslureikning Perú til tryggingar viðskiptunum með Kaupþings skuldabréfin.“ Um klukkan hálf fjögur sama dag sendi Helgi Ingólfur Eysteinsson tölvubréf til Axels Ómarssonar þar sem sagði: „Það situr svolítið í mér það sem þú varst að segja mér með Axel Jónsson fyrr í dag varðandi það að hann átti sig ekki á því að hann þurfi að koma með meiri tryggingar. Ég fór í gegnum þetta með honum á tveimur fundum og hann flautaði Óttar Ingvason félaga sinn inn á fundinn til þess að fara yfir málið. Óttar keypti sjálfur hjá okkur og svo fylgdi Axel í kjölfarið. Allar umræðurnar undir það síðasta snérust um það hvað hann ætti mikið laust fé því að við vildum ekki setja nema helminginn af þeirri fjárhæð undir svo hann hefði borð fyrir báru ef til tryggingakalls kæmi. Ég fullvissaði hann um það margoft að hann gæti ekki tapað peningum á þessu nema Kaupþing yrði gjaldþrota og ef að Glitnir gæti ekki haft milligöngu um fjármögnun. Ef til hvorugs kæmi gæti hann ekki tapað en aftur á móti gæti ávöxtun hans á bundið fé breyst ef hann þyrfti að koma með meiri tryggingar. Hér að neðan eru töflurnar sem við sýndum honum til að sýna fram á hver tryggingaþörfin gæti orðið.“ Þessu tölvubréfi svaraði Axel Ómarsson svo rúmri klukkustund síðar: „Þetta er greinilega í fínu lagi miðað við neðangreint. Eins og ég sagði þér í símann þá vildi ég bara vera viss um að hann áttaði sig fyllilega á þessu.“ Eins og áður greinir var sóknaraðila sendur tölvupóstur 25. mars 2008 til undirritunar samningunum og 19. maí sama ár sendi Axel Jónsson tölvubréf til Axels Ómarssonar og spurði hvað væri „að frétta af skuldabréfinu“ og Axel Ómarsson svaraði síðar sama dag: „SWAP samningurinn er kominn í gang, ég er bara að bíða eftir gögnunum sem ég sendi þér.“ Því svaraði Axel Jónsson svo: „Gott að það er kominn jákvæður vaxtamunur á þetta.“ Bera gögn málsins með sér að þá hafi sóknaraðila verið sendar upplýsingar um að jákvæður vaxtamunur væri á vaxtaskiptasamningnum. Í málinu liggur fyrir endurrit af símtölum 18. júní 2008 milli Axels Ómarssonar og Axels Jónssonar um ýmis viðskipti hins síðarnefnda við varnaraðila. Kom þá meðal annars fram í máli Axels Jónssonar að varnaraðili hefði handveð „í þessum 10 og í þessum 19.“ Jafnframt spurði hann: „En segðu mér eitt, hérna í Perú, ef díllinn þar gengur upp ... sem sagt 2010 ... verða þá 79 milljónirnar þar?“ Svaraði Axel Ómarsson þeirri spurningu og sagði jafnframt: „Skuldbindingin er þá ... hvernig var þetta fjármagnað, ég er búinn að gleyma því?“ Nefndi þá Axel Jónsson töluna 728 og er þá spurður að því hvort að þetta hefði verið „fjármagnað í evrum“, en fékk þá eftirfarandi svar: „Nei þetta er í dollurum. En gengisáhættan hún var læst inni.“ Síðan ræddu þeir um að skuldatryggingarálag á Kaupþing banka hf. hafi lækkað frá því að umrædd kaup voru gerð og þar með hafi kaupin orðið hagstæðari sóknaraðila. Lét fyrirsvarsmaður sóknaraðila þá á sér skilja að hann væri ánægður með viðskiptin. Loks eru í gögnum málsins yfirlit og önnur gögn sem send voru sóknaraðila með rafrænum hætti, meðal annars um þróun þeirra atriða sem áhrif höfðu á niðurstöðu viðskiptanna á tímabilinu frá ágúst 2008 allt þar til samningunum var sagt upp í október það ár. V Við meðferð málsins í héraði gáfu skýrslu Axel Jónsson, Helgi Ingólfur Eysteinsson og Axel Ómarsson. Lýstu tveir fyrstnefndu þeim fundum sem haldnir voru um viðskiptin í starfstöðvum bankans og greint hefur verið frá hér að framan. Staðfesti Helgi þá fullyrðingu Axels Jónssonar að þeir hafi einnig talast við í farsíma og þau símtöl því ekki tekin upp, en bæði Helgi og Axel Ómarsson andmæltu þeirri fullyrðingu sóknaraðila að gildi samninganna hafi verið andmælt. Fram kom í máli Helga að sóknaraðila hafi verið í lófa lagið að kaupa einvörðungu skuldabréfið, sem gefið hafi af sér vexti, en láta hjá líða að gera gjaldmiðlaskiptasamning til að draga úr gengisáhættunni við kaupin. VI Eins og áður greinir flokkaði varnaraðili sóknaraðila sem fagfjárfesti. Á hinn bóginn uppfyllti sóknaraðili ekki skilyrði a. til d. liða 9. töluliðar 1. mgr. 2. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti til þess. Þá varð slík heimild til flokkunar hans ekki sótt til e. liðar töluliðarins, sbr. 24. gr. laganna. Var varnaraðila því óheimilt að flokka hann sem fagfjárfesti. Verður að líta til þessarar röngu flokkunar á sóknaraðila við mat á því hvort varnaraðili hafi þannig reynt að komast hjá því að veita honum jafn ítarlegar upplýsingar og hann hefði ella notið til að geta sjálfur tekið upplýstar fjárfestingarákvarðanir. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 108/2007 ber fjármálafyrirtæki, er tekur að sér þjónustu á sviði verðbréfaviðskipta fyrir almennan fjárfesti, að gera skriflegan samning við hann þar sem meðal annars skal kveðið á um réttindi og skyldur samningsaðila. Í ákvæðinu er ekki mælt fyrir um skyldu til að gera skriflegan samning um hver einstök viðskipti og var þeim áskilnaði sem þar er gerður þannig fullnægt með því að sóknaraðili gekkst 15. febrúar 2008 undir fyrrgreinda almenna skilmála fyrir markaðsviðskipti við varnaraðila. Eins og áður er getið kváðu þeir á um hvernig viðskiptamaður ætti að koma á framfæri við varnaraðila beiðni um viðskipti og því bætt við að „allir samningar skulu staðfestir skriflega“ nema um væri að ræða stundarviðskipti með gjaldeyri eða verðbréf. Þá var einnig tekið fram að varnaraðila bæri að senda frumrit allra samninga, sem samkvæmt þessu ætti að gera skriflega, til viðskiptamanns, sem væri skylt að koma þeim undirrituðum til sóknaraðila innan þriggja daga frá samningsgerð. Í ákvæðum um vanefndir og heimildir varnaraðila til að gjaldfella skuldbindingar viðskiptamanns sagði á hinn bóginn að honum væri „heimilt, en undir engum kringumstæðum skylt, að gjaldfella eða loka samningi“ meðal annars ef „frumrit samninga hafa ekki borist bankanum undirrituð innan sjö daga frá því þau bárust viðskiptamanni.“ Samkvæmt meginreglum fjármunaréttar er gildi samnings ekki háð því að hann sé gerður í tilteknu formi nema slíkan áskilnað leiði af lögum eða aðilar hans hafi gengist undir að hlíta þeim skilmála í lögskiptum sínum. Sem fyrr segir leiða lög nr. 108/2007 ekki til þess að málsaðilum hafi fortakslaust borið að gera skriflega samninga um einstök viðskipti sín. Það ósamræmi, sem var innbyrðis milli framangreindra ákvæða skilmálanna sem sóknaraðili undirritaði 15. febrúar 2008 og varða túlkun og gildi samninga, verður óhjákvæmilega að valda því að þar teljist ekki hafa verið kveðið skýrt á um skyldu til að gera einstaka viðskiptasamninga milli aðilanna skriflega svo að skilyrðislausar afleiðingar hefði fyrir gildi þeirra. Að þessu virtu verður ekki fallist á með sóknaraðila að úrlausn málsins ráðist af því einu að hann hafi ekki undirritað samning um þau viðskipti, sem aðilarnir deila um hvort komist hafi á. Niðurstaða viðskipta þeirra sem um ræðir í málinu var og háð ytri aðstæðum og byggðist á að sóknaraðili tæki áhættu í þeim efnum. Samkvæmt lýsingum Axels Jónssonar var þó í raun um að ræða hans viðskipti þótt sóknaraðili hafi verið skráður fyrir þeim. Keypti hann sóknaraðila, sem ekki hafði verið með starfsemi áður, beinlínis til að draga úr áhættu vegna viðskiptanna, en hún fólst eins og áður greinir einkum í því að Kaupþing banki hf. yrði ekki gjaldþrota. Þá verður heldur ekki séð af gögnum málsins að tryggingar þær sem Axel Jónsson lagði fram hafi numið óvenjulegum fjárhæðum miðað við það sem tíðkast hafði í viðskiptum hans við varnaraðila. Af þeim gögnum sem að framan eru rakin um aðdraganda viðskiptanna verður ekki annað ráðið en að sóknaraðili hafi fengið fullnægjandi upplýsingar um þá áhættu sem hann gekkst undir. Þannig voru haldnir fundir þar sem farið var yfir efni viðskiptanna og naut sóknaraðili á einum þeirra aðstoðar fjármálastjóra stórs útgerðarfyrirtækis. Óumdeilt er að sóknaraðili fékk yfirlit og tilkynningar frá varnaraðila um þá þætti sem áhrif gátu haft á uppgjörsákvæði afleiðusamninganna og um uppgjör á vaxtagjalddögum og voru tveir slíkir gerðir upp milli aðila með niðurstöðu sóknaraðila í hag. Þá verður af gögnum málsins ekki séð að sóknaraðili hafi gert athugasemdir við þær tilkynningar er honum voru sendar um framgang viðskiptanna, heldur bera samtímagögn þvert á móti með sér að hann hafi talið viðskiptin hafa komist á. Er raunar ekkert í gögnum málsins um að hann hafi hreyft athugasemdum við varnaraðila vegna viðskiptanna fyrr en með kröfulýsingum í lok árs 2012. Samkvæmt öllu framansögðu hefur varnaraðili sýnt fram á að samningar hafi komist á milli aðila með lögmætum hætti. Varnaraðila var af þeim sökum heimilt að ganga að veði því sem um ræðir til tryggingar efndum á samningunum í samræmi við veðsamning þar um. Verður hinn kærði úrskurður því einnig staðfestur um höfnun varakröfu sóknaraðila. Rétt er að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins á báðum dómstigum. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 237/1999
|
Kærumál Fjárnám
|
Talið var að tilkynning um aðför hefði ekki verið birt G fyrr en að loknum þeim fresti sem sýslumaður hafði ákveðið hæfilegan samkvæmt 1. mgr. 21. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Var því staðfestur úrskurður héraðsdóms um að fella úr gildi fjárnám hjá G.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. júní 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 8. júní 1999, þar sem fellt var úr gildi fjárnám, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði hjá varnaraðila 4. mars 1999 að kröfu sóknaraðila. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að fyrrnefnt fjárnám verði staðfest. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur um annað en málskostnað, sem sóknaraðili verði dæmdur til að greiða ásamt kærumálskostnaði. Tilkynning sýslumanns um að beiðni sóknaraðila um aðför yrði tekin fyrir 4. mars 1999 var birt á lögheimili varnaraðila að kvöldi 2. sama mánaðar. Af gögnum málsins verður ráðið að sýslumaður hafi ákveðið að birta yrði tilkynninguna í síðasta lagi 28. febrúar sama árs. Var tilkynningin því ekki birt fyrr en að liðnum þeim fresti, sem sýslumaður hafði ákveðið hæfilegan samkvæmt 1. mgr. 21. gr. laga nr. 90/1989. Af þessum sökum var sýslumanni ekki rétt að gera fjárnám hjá varnaraðila 4. mars 1999 að honum fjarstöddum. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur, þar á meðal um málskostnað, enda hefur varnaraðili ekki kært úrskurðinn fyrir sitt leyti. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Kristján Sveinbjörnsson, greiði varnaraðila, Gísla Guðmundssyni, 75.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 598/2010
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson, Páll Hreinsson og Viðar Már Matthíasson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. október 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. október 2010, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 22. október 2010 klukkan 16 og sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldinu stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi hans verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann þess að honum verði ekki gert að sæta einangrun í gæsluvarðhaldinu. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 390/2015
|
Kærumál Farbann
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta áfram farbanni á grundvelli b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma Helgi I. Jónsson hæstaréttardómari og Ingveldur Einarsdóttir og Karl Axelsson settir hæstaréttardómarar. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. júní 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. júní 2015, þar sem varnaraðila var gert að sæta farbanni allt til föstudagsins 26. júní 2015 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Varnaraðili er undir rökstuddum grun um að hafa gerst sek um háttsemi sem fangelsisrefsing er lögð við. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurður verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 580/2011
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, og einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stæði var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Eiríkur Tómasson og Þorgeir Örlygsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. október 2011 sem barst Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. október 2011, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 2. nóvember 2011 klukkan 16 og einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 440/2003
|
Kærumál Dómkvaðning matsmanns
|
Að frumkvæði dómsins var gerð tillaga um að Magnús Thoroddsen hrl. og Torfi Magnússon læknir yrðu dómkvaddir matsmenn. Hafði áður verið borið undir Magnús og Torfa, hvort þeir væru tilbúnir til að taka matsgerðina að sér, og þeir ljáð því samþykki sitt.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. nóvember 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 31. október 2003, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu Magnúsar Thoroddsen hæstaréttarlögmanns sem matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja lögmanninn. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Með bréfi 16. október 2003 til Héraðsdóms Reykjavíkur lagði sóknaraðili fram beiðni um að dómkvaddir yrðu samkvæmt XII. kafla laga nr. 91/1991 læknir og lögfræðingur til að meta tímabundnar og varanlegar afleiðingar líkamstjóns sem hann hlaut í vinnuslysi 14. október 1999. Var beiðnin lögð fram í tilefni þess að sóknaraðili hyggst höfða mál til heimtu skaðabóta á hendur varnaraðila. Með bréfi 22. október 2003 boðaði héraðsdómari til þinghalds og lagði jafnframt til að Magnús Thoroddsen hæstaréttarlögmaður og Torfi Magnússon sérfræðingur í heila- og taugasjúkdómum yrðu dómkvaddir til starfans ef ekki kæmu fram rökstudd mótmæli. Varnaraðili mótmælti í þinghaldi 24. sama mánaðar að sá fyrrnefndi yrði dómkvaddur, en sóknaraðili krafðist þess að svo yrði gert. Í hinum kærða úrskurði hafnaði héraðsdómari kröfu sóknaraðila um að dómkveðja lögmanninn. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð:
|
Mál nr. 652/2009
|
Kærumál Gæsluvarðhald. B. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert aðsæta áfram gæsluvarðhaldi, á grundvelli b. og d. liða 1. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur BörkurÞorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson setturhæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11.nóvember 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 11. nóvember 2009, þar sem varnaraðila vargert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 2. desember 2009klukkan 16, og sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Kæruheimild er íl. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðilikrefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, til varaað gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími, en til þrautavara að hann verðisettur í farbann. Sóknaraðili krefst staðfestingar hinskærða úrskurðar. Af forsendum hins kærða úrskurðar máráða að varnaraðili sæti gæsluvarðhaldi á grundvelli b. og d. liða 1. mgr. 95.gr. laga nr. 88/2008. Fallist er á forsendur og niðurstöðu úrskurðarins um aðskilyrði séu til þess að varnaraðili sæti áfram gæsluvarðhaldi. Hann hefur sættgæsluvarðhaldi frá 14. október 2009 og verið í einangrun þann tíma. Í 2. mgr.98. gr. laga nr. 88/2008 er lagt bann við því að sá sem er í gæsluvarðhaldisæti einangrun lengur en í fjórar vikur samfleytt, nema sá sem um ræðir ségrunaður um brot sem varðað getur að lögum tíu ára fangelsi. Fram kemur í hinumkærða úrskurði að varnaraðili sé meðal annars grunaður um brot gegn 194. gr.almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Brot gegn því ákvæði getur varðað allt aðsextán ára fangelsi. Það athugast á hinn bóginn að hvorki í greinargerðsóknaraðila í héraði né fyrir Hæstarétti er að finna upplýsingar um þá háttsemisem varðað gæti við þetta lagaákvæði. Af gögnum málsins verður þó ráðið aðrökstuddur grunur sé um að hann kunni að hafa framið brot sem við það varðar. Með þessum athugasemdum verður hinnkærði úrskurður staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinná Suðurnesjum hefur krafist þess í dag fyrir Héraðsdómi Reykjaness með vísantil b. og d. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að X,kt. [...],[...], verði með úrskurði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldiallt til miðvikudagsins 2. desember 2009, kl. 16:00. Þess er jafnframt krafistað kærða verði gert að sæta einangrun í gæsluvarðhaldi samkvæmt b. lið 1. mgr.99. gr. laga nr. 88/2008. Kærðikrefst þess aðallega að kröfunni verði hafnað en til vara að farbanni verðibeitt. Til þrautavara krefst hann þess að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmritími. Þá er kröfu um einangrun mótmælt. Krafaner reist á því að kærði sé undir rökstuddum grun um brot gegn 277. gr. a og XXVI. kafla og XXVII. kafla almennrahegningarlaga nr. 19/1940. Í greinargerð lögreglustjórans á Suðurnesjum segir að hann hafi ísamvinnu við önnur lögregluembætti, allt frá 10. október sl. haft tilrannsóknar ætlað mansal ásamt fleiri brotum sem lögreglan ætlar að séu hluti afætlaðri skipulagðri glæpastarfsemi. Sé kærði grunaður í því máli og hafi hannsetið í gæsluvarðhaldi frá 14. október sl. Varðandi frekari málsatvik vísasttil fyrri krafna um gæsluvarðhald fyrir dómnum svo og til gagna málsins. Kærði hafi viðurkennt að hafa verið einn þeirra manna sem leitaði hinsætlaða fórnarlambs mansals og beðið hennar fyrir utan flugstöðina er hún komtil landsins þann 10. október sl. og ennfremur að hafa beðið eftir konunnifyrir utan lögreglustöðina við Hverfisgötu, Reykjavík, daginn eftir. Þá hafikærði viðurkennt að hafa ætlað að sækja konu að nafni A í flugstöðina fyrirfélaga sinn. Það sé jafnframt ætlun lögreglu að kærði hafi verið einn af þeimsem sótti konuna til Keflavíkur að kvöldi 12. október sl. í því skyni að komahenni undan lögreglu og er vísað til framburða þess efnis. Ennfremur hafilögreglan m.a. rökstuddan grun til að ætla að kærði kunni að standa að sölukvenna í vændi hér á Íslandi og taka greiðslu fyrir en fyrir liggi kæra þessefnis á hendur kærða en kærði hafi neitað nauðung en viðurkennt að atvik ogstaðsetningar passi við kæru kæranda. Þá liggi fyrir upplýsingar hjá lögregluþess efnis að kærði stundi það ásamt meðkærðu að innheimta verndartolla afsamlöndum sínum hér á landi og vísist til framburða þess efnis og gagnamálsins. Verulegs ósamræmis og ótrúverðugleikagæti í framburði kærða og annarra aðila sem tengist málinu. Rannsóknmálsins sé tímafrek og flókin og sé nú á lokastigi. Málið sé mjög umfangsmikiðog teygi anga sína víða og telji lögreglan að rökstuddur grunur sé á að um séað ræða verulega umfangsmikla skipulagða glæpastarfsemi sem kærði tengist ásamtmeðkærðu. Rannsókn málsins hafi verið unnin í nánum samskiptum við erlendlögregluyfirvöld og sérstaklega við Litháen en fyrir liggi fjöldi gagna þaðansem unnið sé að því að þýða og varði aðdraganda og forsögu að ferð konunnarhingað til lands. Sú háttsemi sem kærða hafi verið gefið að sök telji lögreglustjóriað kunni einkum að varða við ákvæði 194. gr., 206. gr., 227. gr. a og XXVI.kafla og XXVII. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Að mati lögreglu hafi sá grunurstyrkst til muna að um verulega skipulagða glæpastarfsemi sé að ræða sem kærðitengist. Sé hann talinn einn af forsprökkum ásamt þremur öðrum meðákærðum er núsitji í gæsluvarðhaldi. Telji lögregla rökstuddan grun til að ætla að þessiætlaða skipulagða glæpastarfsemi tengist litháísku mafíunni og sé kærði einn afþeim aðilum er veiti þeim forystu hér á landi. Vísist nánar um það tilhættumarks greiningardeildar ríkislögreglustjóra sem liggi fyrir í gögnummálsins. Lögreglustjóritelji að öðru fólki stafi veruleg hætta af kærða en við rannsókn málsins hafikomið í ljós að fólk sé mjög hrætt við hann og sé jafnframt hrætt við að gefaframburð í málinu af ótta við hefndaraðgerðir. Þá sé kærði af erlendu bergibrotinn og verulegar líkur á að hann reyni að yfirgefa Ísland verði hann ekkilátinn sitja í gæsluvarðhaldi. Þá vísi lögreglustjóri jafnframt til þess aðmeint brot varði helgustu réttindi fólks. Með vísan til alls þessa teljilögreglan nauðsynlegt að kærði sæti áfram gæsluvarðhaldi. Til stuðnings kröfusinni um að kærði sæti einangrun í gæsluvarðhaldinu vísi lögreglustjóri tilþess að hætta kunni að leika á að kærði nái til vitna í málinu í gegnum aðilaer tengist hinni meintu glæpastarfsemi. Ætla megi að kærði fái aðra aðila tilað hefna eða hafa áhrif á framburð vitna áður en málið sé til lykta leitt fyrirdómstólum. Krafalögreglu er byggð á b. lið 95. gr. laga nr. 88/2008 um að hætta sé á, sætikærði ekki áframhaldandi gæsluvarðhaldi, að hann muni reyna að komast úr landiog ennfremur er krafan byggð á d. lið sömu greinar um að telja megigæsluvarðhald nauðsynlegt til að verja aðra fyrir árásum sakbornings. Rannsóknmálsins hefur beinst að erlendum ríkisborgurum sem lögreglan telur að stundiskipulagða glæpastarfsemi hér á landi m.a. með mansali, vændisstarfsemi oginnheimtu svokallaðra verndartolla af samlöndum sínum sem hér eru búsettir. Ímálinu hefur verið lagt fram hættumat greiningardeildar ríkislögreglustjóravegna öryggis þriggja vitna og er niðurstaða matsins að öryggi vitnanna séógnað gangi kærði laus. Að öllu framangreindu virtu, sem og gögnum málsins aðöðru leyti, verður fallist á með lögreglustjóra að skilyrði b. og [d.] liðar 1.mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 séu uppfyllt og verður því krafan tekin tilgreina eins og hún er fram sett í beiðni og nánar greinir í úrskurðarorði.Fallist verði jafnframt á kröfulögreglu um að kærði sæti einangrun. Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómarikveður upp úrskurð þennan. ÚRSKURÐARORÐ Kærði,X, skal sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 2. desember 2009, kl.16.00. Kærðiskal sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldinu stendur.
|
Mál nr. 366/2012
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að Xskyldi sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson og Jón Steinar Gunnlaugsson og BenediktBogason settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinutil Hæstaréttar með kæru 25. maí 2012 sem barst héraðsdómi og Hæstarétti ásamtkærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. maí2012, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins1. júní 2012 klukkan 16 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er í l.lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefstþess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara aðgæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími og honum ekki gert að sætaeinangrun. Sóknaraðili krefststaðfestingar hins kærða úrskurðar. Í málinu er kominn framrökstuddur grunur um að varnaraðili hafi gerst sekur um refsiverða háttsemi semfangelsisrefsing liggur við og að rannsóknarhagsmunir standi til að hann sætigæsluvarðhaldi þann tíma sem ákveðinn var með hinum kærða úrskurði. Samkvæmtþessu verður hann því staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður erstaðfestur. ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 25. maí 2012. Lögreglustjórinná höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X,kt. [...], [...],[...] verði á grundvelli a-liðar 1.mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88, 2008 gert að sæta gæsluvarðhaldi,allt til föstudagsins 1. júní, kl. 16:00. Þá er gerð krafa um að kærði sætieinangrun á meðan á gæsluvarðhaldinu stendur. Mállögreglu nr. 007-2012-[...]. Í greinargerð lögreglu kemur fram að í gær, 24.maí 2012, kl. 11:13 hafði verið tilkynnt um innbrot að [...] í [...] og hafilögregla verið kölluð til vegna grunsamlegra mannaferða í [...] í [...]. Þarhafi sést til þriggja hettuklæddra manna með málverk undir höndum, sveipað laki,og íþróttatösku. Þegar lögreglan hafði afskipti af þeim hafi þeir reynt aðhlaupa burt og kasta þýfinu frá sér. Í kjölfarið hafi þeir verið handteknir og hafiverið um ræða ætlað þýfi úr innbroti við [...], m.a. flatskjár og DVD myndir ogannað úr húsnæðinu. Lögreglahafi tekið skýrslu af kærða, sem handtekinn hafi verið í gærmorgun og hafi hannjátað aðild sína að innbrotinu að [...], en hann kvaðst hafa verið einn á ferðog neitaði hann að svara um aðkomu meðkærðu að þessu innbroti Að mati lögreglu sé nauðsynlegt að takafrekari skýrslu af kærða, en vitni hafa borið því við að fleiri aðilar hafi verið að verki. Kærðisé einnig grunaður um innbrot, sem séu í rannsókn: Mállögreglu nr. 007-2012-[...]. Kærði séeinnig grunaður um innbrot að [...] í [...] þann 27. apríl, þar var stolið tölvu,farsímum og fleiru. Þar hafi meðkærði bent á kærða sem aðila að því innbroti,en kærði hafi neitað því. Mállögreglu nr. 007-2012-[...]. Innbrotað [...] þann 27. apríl þar sem stolið var fartölvum. Kærði sé grunaður uminnbrot þar ásamt meðkærða en kærði hafi neitað því. Mállögreglu nr. 007-2012-[...]. Innbrotað [...], þann 22. maí, en þar var stolið fartölvu og myndavél. Vitni hafi séðtvo aðila, sem hún hafi lýst, fara að húsinu að [...] og í kjölfarið hafi veriðkallað á húsráðanda sem hafi komið að manni á hlaupum. Fótspor hafi fundist ávettvangi. Aðmati lögreglu sé gæsluvarðhald nauðsynlegt til að unnt verði að vinna aðrannsókn málanna, án þess að kærði nái að tala við ætlaða vitorðsmenn og spillasönnunargögnum. Einnig eigi eftir að taka skýrslu af vitni eða vitnum ogfrekari skýrslutöku af kærða og meðkærðu. Rannsóknlögreglu sé á frumstigi og þurfi lögreglan ráðrúm til að vinna að rannsóknmálanna. Að mati lögreglu séu miklir hagsmunir af því að orðið verði við kröfumhennar. Xsé grunaður um brot gegn 244. og 254. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.Með vísan til framanritaðs, framlagðra gagna og loks með vísan til a-liðar 1. mgr.95. gr. og b-liðar 1. mgr. 99. gr. laganr. 88, 2008, sé þess farið á leit að krafan verði tekin til greina eins og húner sett fram. Niðurstaða: Meðvísan til greinargerðar lögreglu og rannsóknargagna málsins þykir kominn framrökstuddur grunur um að kærði hafi gerst sekur um háttsemi sem fangelsisrefsingliggur við. Rannsókn málsins er á frumstigi, en eftir er að yfirheyra kærðafrekar, auk annarra sem grunaðir eru í málinu og taka skýrslur af vitnum.Fallist er á með lögreglustjóra að skilyrði a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008 séu uppfyllt. Er krafa um gæsluvarðhald því tekin til greina eins ognánar greinir í úrskurðaroði. Þá er fallist á að kærði verði látinn vera íeinrúmi meðan á gæsluvarðahaldinu stendur, sbr. b-lið 1. mgr. 99. gr. laga nr.88/2008, en máli þykir skipta að kærði og aðrir sem grunaðir eru í málinu getiekki samræmt framburð sinn. RagnheiðurHarðardóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Úrskurðarorð: Kærði,X, kt. [...], skal sæta gæsluvarðhaldi, allt tilföstudagsins 1. júní nk., kl. 16:00. Kærði skal látinn vera í einrúmi á meðan ágæsluvarðhaldinu stendur.
|
Mál nr. 520/2017
|
Kærumál Vistun á stofnun
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta vistun á viðeigandi stofnun, en vistuninni markaður skemmri tími, sbr. 1. mgr. 97. gr. og 1. mgr. 100. gr. laga nr. 88/2008.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirHelgi I. Jónsson, Eiríkur Tómasson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 21. ágúst 2017 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum samdægurs.Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 18. ágúst 2017 þar sem varnaraðilavar gert að sæta vistun á viðeigandi stofnun allt til föstudagsins 15. september2017 klukkan16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærðiúrskurður verði felldur úr gildi, en að öðrum kosti verði honum markaðurskemmri tími.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Samkvæmt 5. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 má ekkiúrskurða sakborning yngri en 18 ára í gæsluvarðhald nema telji megi víst aðönnur úrræði sem vísað er til í 100. gr. laganna eða mælt er fyrir um íbarnaverndarlögum nr. 80/2002 geti ekki komið í stað þess. Í samræmi við þetta lagaákvæðiog að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hannstaðfestur, þó þannig að rétt þykir að vistun varnaraðila standi ekki lengur entil 14. september 2017 klukkan 16, sbr. 1. mgr. 97. gr. og 1. mgr. 100. gr.laga nr. 88/2008.Dómsorð:Varnaraðili, X, sætivistun á viðeigandi stofnun allt til fimmtudagsins 14. september 2017 klukkan16.Úrskurður HéraðsdómsReykjaness föstudaginn 18. ágúst 2017Héraðssaksóknari hefur í dag krafist þess aðHéraðsdómur Reykjaness úrskurði að X kt. [...], verði gert að sætaáframhaldandi gæsluvarðhaldi á meðan mál hans er til meðferðar fyrirhéraðsdómi, þó eigi lengur en til föstudagsins 15. september 2017, kl. 16:00.Í greinargerð með kröfunni segir að embættihéraðssaksóknara hafi þann 15. júní sl. borist rannsóknargögn í ofangreindumáli sem varða meinta tilraun ákærða X til manndráps. Lögreglunni áhöfuðborgarsvæðinu hafi verið tilkynnt um það að kvöldi 3. apríl sl. að maðurhefði verið stunginn í bakið með hnífi fyrir utan veitingastaðinn [...] í [...].Ákærði og félagi hans hafi verið handteknir skömmu síðar. Ákærði hafiviðurkennt við skýrslutöku hjá lögreglu að hafa stungið brotaþola með hnífifyrir utan veitingastaðinn og vísað lögreglu á þann stað þar sem hann hafðilosað sig við hnífinn. Þá liggi fyrir framburðir vitna að atburðarásinni aukþess sem eftirlitsmyndavélar úr útibúi [...] sýni atvik ágætlega. Með ákæru héraðssaksóknara, dags. 22. júnísl., sé ákærða gefið að sök tilraun til manndráps, með því að hafa að kvöldimánudagsins 3. apríl 2017, utandyra við veitingastaðinn [...] í [...], stungið Ameð hnífi í bakið vinstra megin með þeim afleiðingum að A hlaut lífshættulegablæðingu í brjósthol og í kviðarhol, djúpan skurð á vinstra nýra og minniháttarloftbrjóst. Við þingfestingu málsins þann [...] júlí sl. hafi ákærði neitað sökog muni aðalmeðferð í málinu fara fram [...] september n.k.Ákærði hafi sætt gæsluvarðhaldi á grundvellialmannahagsmuna og vistunar á viðeigandi stofnun frá 4. apríl sl. til dagsins ídag, sbr. síðast úrskurð Héraðsdóms Reykjanes í máli nr. R-384/2017. Að matiákæruvaldsins sé ákærði undir sterkum grun um að hafa framið brot sem varðiallt að ævilöngu fangelsi en hann hafi eins og áður segir játað að hafa stungiðbrotaþola. Með hliðsjón af því og með tilliti til almannahagsmuna sé það matákæruvaldsins að nauðsynlegt sé að tryggja að ákærði gangi ekki laus á meðanmál hans er til meðferðar fyrir dómstólum. Með vísan til aldurs ákærða, sem sé einungis17 ára, telji ákæruvaldið að forsendur séu til þess að í stað gæsluvarðhaldsverði honum gert að sæta vistun á viðeigandi stofnun, sbr. 2. mgr. 95. gr. og100. gr. laga um meðferð sakamála.Samkvæmt framansögðu hefur ákærði játað hjálögreglu að hafa stungið brotaþola með hnífi. Að mati lögreglu var umlífshættulegan áverka að ræða. Ákæra hefur nú verið gefin út á hendur ákærða oger aðalmeðferð í máli hans fyrirhuguð [...] september nk. Með tilliti tilalmannahagsmuna er á það fallist að brot ákærða sé þess eðlis að nauðsynlegt séað tryggja að hann gangi ekki laus á meðan mál hans er til meðferðar fyrirdómi. Að þessu og að gögnum sakamálsins virtum verður að fallast á það meðhéraðssaksóknara að skilyrði séu til að ákærði sæti áframhaldandigæsluvarðhaldi á grundvelli almannahagsmuna, sbr. 2. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála. Vegna ungs aldurs ákærða þykir rétt að beitaheimild 1. mgr. 100. gr. laga nr. 88/2008 og mæla fyrir um vistun kærða áviðeigandi stofnun, svo sem nánar greinir í úrskurðarorði. Úrskurð þennan kveður upp GunnarAðalsteinsson héraðsdómari. Úrskurðarorð:Ákærða, X, er gert að sæta vistun á viðeigandi stofnun allt tilföstudagsins 15. september 2017, kl. 16:00.
|
Mál nr. 390/2016
|
Jörð Eignarréttur Hefð Málsforræði Kröfugerð Málsástæða Sakarefni
|
Afkomendur G og H deildu um eignarhald á landspildu sem hafði verið í eigu I og J, foreldra H. Byggðu A, B og C á því að þau hefðu, ásamt F, öðlast beinan eignarrétt að landinu, meðal annars fyrir hefð. D og E héldu því á hinn bóginn fram að þau ættu eignarrétt að umræddu landi og vísuðu í því sambandi til þess að faðir þeirra, G, hefði eignast lóðina sem hluta af jörðinni L á uppboði árið 1954 og þau síðan fengið hana frá honum árið 2009. Þá byggðu þau á því að svonefndur grunnleigusamningur, sem G hafði gert við I árið 1933, hefði fallið niður. Í dómi héraðsdóms var talið ósannað að þar sem afnot A, B og C af spildunni hefðu stofnast á grundvelli samningsins stæði 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð því í vegi að umráð þeirra yfir landinu á gildistíma samningsins hefðu skapað þeim eignarrétt að því fyrir hefð. Meðal annars af þeirri ástæðu var tekin til greina krafa D og E um viðurkenningu á að A, B og C hefðu ekki öðlast beinan eignarrétt að umræddri landspildu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að D og E hefðu við flutning málsins í héraði haldið fast við þá kröfu sína að fyrrgreindur samningur frá árinu 1933 hefði fallið niður við andlát G og H. Þau hefðu hins vegar einnig teflt fram þeirri málsástæðu að A, B, C og F hefðu ekki stofnað til beins eignarréttar yfir landinu fyrir hefð þar sem leigusamningurinn hefði útilokað það. Þar sem þessi málsástæða gengi þvert gegn kröfunni yrðið við það miðað að D og E hefðu með upphaflegri kröfugerð sinni og málatilbúnaði ráðstafað sakarefninu þannig að miða skyldi við að leigusamningurinn frá 1933 hefði fallið niður við andlát H. Kom þá til skoðunar hvort A, B, C og F hefðu unnið til beins eignarréttar yfir landinu á grundvelli hefðar. Í því sambandi var vísað til þess að eignarhald þeirra á landinu hefði staðið yfir að minnsta kosti frá 22. mars 1988, þegar gengið var frá skiptum á dánarbúi H og þau rituðu undir skiptayfirlýsingu um að það væri sameign þeirra fjögurra. Þau hefðu því haft óslitið eignarhald á landinu í rúm 20 ár þegar F hefði þinglýst stofnskjali vegna áðurnefndrar lóðar 28. ágúst 2008, og enn lengri tíma þegar D og E höfðuðu málið, og því öðlast beinan eignarrétt yfir landinu á grundvelli 1. mgr. 6. gr. laga nr. 46/1905. Voru A, B og C því sýknuð af kröfu D og E.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir EiríkurTómasson og Benedikt Bogason og Árni Kolbeinsson fyrrverandi hæstaréttardómari.Áfrýjendur skutu málinu tilHæstaréttar 24. maí 2016. Þau krefjast sýknu af kröfu stefndu D og E og málskostnaðarúr þeirra hendi í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndu D og E krefjast staðfestingarhins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Stefndi F hefur ekki uppikröfu í málinu fyrir sitt leyti.IEins og greinir í hinum áfrýjaða dómiverður ráðið af málsgögnum að hjónin I og J hafi átt jarðirnar K og M á N semtilheyra nú sveitarfélaginu O. J andaðist í lok árs 1919 og sat I í óskiptu búieftir hann. Hinn 11. nóvember 1933 gerði I samning með yfirskriftinni„grunnleigusamningur“ við tengdason sinn, G, þar sem hún seldi honum „á leigusvonefnt „L“, stærð átta dagsláttur“ með nánar greindum mörkum. Í samningnumvar tekið fram að hús þau, er leigutaki reisti á lóðinni, svo og önnurmannvirki, yrðu hans eign og mætti hann selja þau og veðsetja ásamtlóðarréttindum sínum. Þar var einnig kveðið á um árlegt gjald fyrir þauréttindi. Síðan sagði: „Leigutíminn er 99 ár frá undirskrift samnings þessa aðtelja.“ Samningurinn var afhentur til þinglestrar á manntalsþingi P árið 1934.Sama dag, 11. nóvember 1933, afsalaði I jörðinni M til H, dóttur sinnar ogeiginkonu G.Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt bréf,sem G sendi búnaðarmálastjóra 21. febrúar 1936, þar sem hann sótti um lán eðastyrk til að reisa nýbýli samkvæmt þágildandi lögum nr. 25/1936 um nýbýli ogsamvinnubyggðir á jörðinni M. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. þeirra laga var eigandajarðar heimilt að stofna til nýbýlis að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Í bréfitil nýbýlastjóra 16. mars 1936 kvaðst G eiga landið og gæti „fengið keyptaerfðafestulóðina og það dálítið stærri en hún er nú, svo að hún og M myndisamfellt land.“ Ekki hafa verið lögð fram í málinu gögn um að af þessum kaupumhafi orðið eða að leyfi hafi verið veitt til stofnunar nýbýlis í samræmi viðfyrrgreinda umsókn. Á hinn bóginn kom fram í fasteignamati 29. apríl 1940 aðreist hafi verið nýbýlið R „í L, en undir það er lögð eyðijörðin M“. ð"ðin G, en undir það er lögð fi orðiðeða að leyfi hafi verið veitt til stofnunar nMeð skjali, útgefnu 28.desember sama ár, veðsetti G með leyfi konu sinnar „jörðina (nýbýlið) R (L og M)“til tryggingar láni frá Nýbýlasjóði. Þá er meðal málsgagna leyfi, semmenntamálaráðherra veitti G til að taka upp nafnið „R á nýbýli því, er hannhefur reist í landi K í P“.Svo sem rakið er í héraðsdómi lést I íoktóber [...]. Í uppskriftargerð á dánarbúi hennar 4. desember [...] kom fram að„jörðin K, án húsa“ væri eina eign búsins auk viða úr gömlu bæjarhúsunum. Þarvar jafnframt tekið fram að tveir synir hinnar látnu hafi látið þess getið aðvið uppskrift á búi foreldra þeirra 5. febrúar [...] hafi „grasbýlið M fylgtjörðinni K“. Að sögn bræðranna hafi þau hjónin H, systir þeirra, og G „reistnýbýli á landi þessu, ásamt spildu úr landi aðaljarðarinnar.“ Jörðin K varsíðan seld á uppboði 9. júlí 1954 og keypti stefndi F hana ásamt tveimur öðrum.Í héraðsdómi er gerð grein fyrir því, sem gerðist í kjölfarið, þar á meðal aðjörðinni hafi verið skipt upp 30. mars 1993 og F orðið einn eigandi hennar. Ísamkomulagi um skiptingu jarðarinnar, sem undirritað var af honum, var meðalannars tekið fram að fyrir jarðirnar R, K og M giltu „sömu landamerki og áður,nema þeim sé breytt með þessu samkomulagi.“ Ekki verður séð að þar hafi veriðgerðar breytingar á landamerkjum milli fyrstgreindu jarðanna tveggja. Að G látnum sat eftirlifandi eiginkonahans, H, í óskiptu búi eftir hann. Hún lést [...] og var búinu skipt 22. mars1988 milli fjögurra barna hennar og G, sem voru áfrýjendurnir A og B, stefndi Fog S. Í skiptagerð kom fram að meðal eigna búsins væru jarðeignirnar R og M ogyrðu þær „í jöfnum hlutföllum sameignir“ framangreindra erfingja. Ískiptayfirlýsingu, sem þau rituðu undir sama dag og var þinglýst [...], sagði:„Við skipti á dánar- og félagsbúi G og H ... varð jarðeignin R (hús í L, nýbýlií L, erfðafestulandið u. svonefnt [...]) P ... í jöfnum hlutföllum (1/4) sameignerfingjanna“. Eins og greinir í héraðsdómi er eitt systkinanna, S, fallin fráog er sonur hennar, áfrýjandinn A, nú eigandi að einum fjórða hlutajarðeignarinnar sem áður tilheyrði henni.Meðal gagna málsins er bréf tilbyggingarfulltrúa P 10. janúar 1998, undirritað af áfrýjendum, stefnda F og T,eftirlifandi eiginmanni S, þar sem þau gáfu leyfi til að settur yrði niðursumarbústaður í landi R. Einnig skiptayfirlýsing 4. maí 2003 varðandisumarbústað í landinu þar sem vísað var til meðfylgjandi yfirlýsingarlandeigenda um leyfi til að setja þar niður slíkan bústað. Samkvæmtyfirlýsingunni skiptist eignarhald á sumarbústaðnum þannig að U og Ú áttuþriðjung hans og V og X sinn þriðjunginn hvor. Þau U, V og X munu vera börnáfrýjandans E. Í bréfi áfrýjenda til O 19. ágúst 2004 gerðu þau athugasemdirvið að leyfi hafi verið veitt til byggingar tveggja sumarbústaða „á R“ á vegumstefnda F sem hafi „reist þá nýlega án þess að samþykkis okkar hafi veriðleitað og heimild hafi komið til.“ Í bréfinu var bent á að bústaður hafi veriðbyggður árið 1998 af afkomendum B og þeim verið „gert að afla tilskilinna leyfafrá öllum eignaraðilum til að fá leyfi O til að reisa hann.“ Það leyfi var þófyrst veitt í apríl 2010.Stefndi F afsalaði jörðinni K ogfjórðungshlut sínum í jörðinni M 13. maí og 18. nóvember 2008, svo sem framkemur í hinum áfrýjaða dómi. Í afsali vegna K var tekið fram að kaupunum fylgduþó ekki tveir sumarbústaðir í landi jarðarinnar og lóð umhverfis þá. Lóðinhafði áður fengið heitið K1 samkvæmt stofnskjali sem undirritað var afskipulags- og byggingarfulltrúa O 30. júní 2008 og þinglýst 28. ágúst sama ár.Eignuðust börn F, stefndu D og E, lóðina ásamt sumarbústöðunum með afsali fráföður sínum 24. júlí 2009.Ekki liggur fyrir í málsgögnumuppdráttur þar sem fram kemur staðsetning lóðarinnar K1 og svonefnds L semsamningurinn frá 11. nóvember 1933 tók til. Hins vegar er óumdeilt að það landfellur nær að öllu leyti innan marka lóðarinnar.IIMál þetta var upphaflega höfðað afáfrýjendum gegn stefndu og tveimur öðrum 20. og 25. mars 2013. Stefndu D og Ehöfðuðu síðan gagnsök gegn áfrýjendum og stefnda F 16. maí sama ár. Eins oggreinir í hinum áfrýjaða dómi var aðalsök málsins vísað frá héraðsdómi og varþví eingöngu leyst úr gagnsökinni í héraði.Í gagnstefnutil héraðsdóms gerðu gagnstefnendur, stefndu D og E, eftirfarandi aðalkröfur:„1. Að viðurkennt verði með dómi að gagnstefndu eigi ekki beinan eignarrétt aðneinu landi innan marka K1 ... eins og þau mörk eru tilgreind á hnitsettumuppdrætti meðfylgjandi stofnskjali þinglýstu 28. ágúst 2008 ... 2. Aðviðurkennt verði með dómi að grunnleigusamningurinn, dagsettur 11. nóvember1933, milli G, sem leigutaka, og I, sem leigusala sé niður fallinn. 3. Aðgagnstefndu A, B og C verði gert að fjarlægja sumarhús á þeirra vegum, sem eróskráð, ásamt öllu því sem fylgir og fylgja ber, af landspildunni K1“. Ígagnstefnunni var 2. aðalkrafan um að leigusamningurinn frá 11. nóvember 1933væri niður fallinn reist á tveimur málsástæðum. Í fyrsta lagi að gagnstefnduhefðu ekki erft réttindin samkvæmt honum við andlát föður síns, G, þar semsamningurinn hefði ekki verið erfðafestusamningur. Yrði ekki á það fallist,væri samningurinn niður fallinn fyrir vanefndir gagnstefndu. Var því haldiðfram í gagnstefnunni að gagnstefnendur teldu ljóst, að virtum öllummálsatvikum, að samningurinn frá árinu 1933 hefði fallið niður við andlát G og Hkonu hans og þar með hefðu erfingjar þeirra engan rétt eignast samkvæmt honummeð skiptagerðinni frá árinu 1988. Til stuðnings 3. aðalkröfunni um að þremurgagnstefndu yrði gert að fjarlægja sumarhús á sínum vegum var einnig vísað tilþess að gagnstefnendur teldu samninginn frá 1933 niður fallinn.Í greinargerðþriggja gagnstefndu í gagnsökinni, sem eru áfrýjendur hér fyrir dómi, varkrafist sýknu af fyrrgreindum kröfum gagnstefnenda fyrst og fremst af þeimástæðum að L hefði verið sjálfstæð jörð frá því að G stofnaði til nýbýlis áhenni og þeir, sem leiddu rétt frá honum, þeirra á meðal áfrýjendur, ættu þvíbeinan eignarrétt að landinu sem honum var selt á leigu árið 1933. Í raun hefðiþví ekki verið um að ræða leigusamning. Þá var vísað til þess, sem fram kæmi afhálfu gagnstefnenda í gagnstefnu, að leigusamningurinn frá 1933 hefði falliðniður við andlát hjónanna G og H. Væri svo hefði augljóslega stofnast tilhefðar yfir landinu, enda liðin meira en 20 ár frá þeim tíma. Vegna þessararmálflutningsyfirlýsingar bæri þegar af þeirri ástæðu að fallast á sjónarmiðgagnstefndu um hefð.Við flutningmálsins í héraði héldu gagnstefnendur fast við aðalkröfur sínar. Í talningumálsástæðna þeirra, sem lögð var fram við aðalmeðferð samkvæmt 1. mgr. 103. gr.laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sagði meðal annars að gagnstefndu hefðuekki stofnað til beins eignarréttar yfir hinu umþrætta landi fyrir hefð þar semtil grundvallar lægi leigusamningur sem útilokaði slíkt. Í umfjöllun íhéraðsdómi um málatilbúnað gagnstefnenda var þessarar málsástæðu getið, en þarkom jafnframt fram að til stuðnings 2. og 3. aðalkröfu þeirra væri á því byggtað samningurinn væri niður fallinn.Með hinumáfrýjaða dómi var fallist á 1. aðalkröfu gagnstefnenda, en hinum tveimuraðalkröfum þeirra vísað frá héraðsdómi. Þar sem þeim þætti málsins hefur ekkiverið skotið til Hæstaréttar kemur fyrstnefnda krafan eingöngu til úrlausnarhér fyrir dómi.IIIKröfugerð í einkamálum er ímeginatriðum háð vilja málsaðila og ráðstafa þeir með henni sakarefni málsins.Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 má dómari almennt ekki fara út fyrirkröfur aðila í dómi nema með samþykki gagnaðila, en aðilarnir geta einhliðafallið frá kröfum sínum eða dregið úr þeim. Með sama hætti hafa aðilareinkamála forræði á málsástæðum, en með þeim er átt við staðhæfingar um atviksem aðilarnir telja að eigi eftir réttarreglum að leiða til þess að kröfurþeirra verði teknar til greina. Þá verða kröfur og málsástæður aðila að komafram jafnharðan og efni eru til, auk þess sem kröfugerð þeirra, ekki síststefnanda, verður að vera ákveðin og ljós. Af þessum sökum verður að teljastefnanda bundinn af þeim málsgrundvelli, sem hann leggur sjálfur á frumstigimáls, þannig að hann geti ekki breytt honum síðar nema eftir atvikum meðsamþykki gagnaðila.Eins og áður greinir gerðu stefndu Dog E, sem gagnstefnendur í héraði, þrjár aðalkröfur á hendur áfrýjendum ogbeindust tvær þeirra jafnframt gegn stefnda F. Í 1. aðalkröfunni, sem tilúrlausnar er hér fyrir dómi, er krafist viðurkenningar á því að áfrýjendur ogstefndi F eigi ekki beinan eignarrétt að landi innan marka lóðarinnar K1. Með2. aðalkröfunni var þess krafist að „grunnleigusamningurinn“ frá 11. nóvember1933 væri niður fallinn. Til stuðnings þeirri kröfu var því haldið fram ígagnstefnu að umræddur samningur hefði fallið niður við andlát G og E.Sýknukrafa áfrýjenda var í greinargerð í gagnsök aðallega reist á þeirrimálsástæðu að eftir stofnun nýbýlis á jörðinni R skömmu eftir að samningurinnvar gerður hefði stofnast til beins eignarréttar yfir hinu umþrætta landi ogupp frá því hefði í raun ekki verið um að ræða leigusamning. Til vara var á þvíbyggt að áfrýjendur hefðu eignast beinan eignarrétt að landinu fyrir hefð. Viðflutning málsins í héraði héldu stefndu D og E fast við 2. aðalkröfu sína um aðsamningurinn frá 11. nóvember 1933 væri niður fallinn, en tefldu einnig framþeirri málsástæðu að áfrýjendur og stefndi F hefðu ekki stofnað til beinseignarréttar yfir landinu fyrir hefð þar sem til grundvallar lægileigusamningur sem útilokaði slíkt. Þar sem þessi málsástæða gekk þvert gegnkröfunni verður fallist á með áfrýjendum, að teknu tilliti til þeirrameginreglna einkamálaréttarfars sem að framan greinir, að D og E hafi meðupphaflegri kröfugerð sinni og málatilbúnaði, sem þau ákváðu að hvika ekki frávið meðferð málsins í héraði, ráðstafað sakarefninu þannig að miða skuli við aðleigusamningurinn frá árinu 1933 hafi fallið niður við andlát H 18. mars 1986.Meðal eigna dánarbús þeirrarsíðastnefndu var sem fyrr segir jarðeignin Log kom hún við skipti á búinu íhlut fjögurra barna hennar, áfrýjendanna A og B, S, móður áfrýjandans C, ogstefnda F sem stefndu E og D leiða rétt sinn frá. Í skiptayfirlýsingu, sem erfingjarnirfjórir rituðu undir 22. mars 1988 og þinglýst var 12. apríl sama ár, sagði aðjarðeignin væri í jöfnum hlutföllum sameign þeirra. Þar kom jafnframt fram aðeigninni tilheyrði „hús í L, nýbýli í L, erfðafestulandið u. svonefnt [...]“.Af gögnum málsins verður ráðið að áfrýjendur hafi litið svo á að þau ættubeinan eignarrétt að umræddu landi og þar sem aldrei mun hafa verið stofnað tilerfðafestu yfir því var sú afstaða þeirra ekki í andstöðu við orðalagyfirlýsingarinnar. Samkvæmt framansögðu verður lagt til grundvallar aðerfingjar H hafi ekki haft landið á leigu og því stendur 3. mgr. 2. gr. laganr. 46/1905 um hefð því ekki í vegi að þau geti hafa unnið hefð á því, svo semáfrýjendur halda fram.Eftir því, sem áður greinir, hafaáfrýjendurnir A og B og stefndi F farið með eignarhald á hinu umþrætta landi aðminnsta kosti frá 22. mars 1988 og eignarhald áfrýjandans A reiknast samkvæmt3. gr. laga nr. 46/1905 frá sama tíma. Í 2. mgr. 4. gr. sömu laga segir aðálíta skuli hefðarhaldi slitið ef réttur hefðanda er vefengdur með löglegabirtri dómstefnu, áður en hefðartíminn er fullnaður, ef dómur gengur sækjanda ívil. Þá hefur 2. mgr. 2. gr. laganna verið skýrð svo að vitneskja þess, semeignarhald hefur á landi, um að annar telji til réttar yfir því geti eftiratvikum slitið hefðarhaldi, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 13. desember2007 í máli nr. 152/2007. Þegar stofnskjali fyrir lóðina K1 var þinglýst 28.ágúst 2008 höfðu áfrýjendur ásamt stefnda F haft óslitið eignarhald á hinuumþrætta landi samkvæmt framansögðu í rúm 20 ár og í enn lengri tíma þegarstefndu E og D höfðuðu mál það sem hér er til umfjöllunar. Að öllu þessu virtuhöfðu áfrýjendur með óslitnu eignarhaldi á landinu þann tíma, sem áskilinn er í1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905, öðlast beinan eignarrétt yfir því á grundvelli1. mgr. 6. gr. laganna. Af þeim sökum verða áfrýjendur sýknuð af kröfu þessarastefndu.Eftir þessum málsúrslitum verðurstefndu D og E gert að greiða áfrýjendum málskostnað sem ákveðinn verður í einulagi á báðum dómstigum eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð:Áfrýjendur, A, B og C, eru sýkn afkröfu stefndu D og E um að þau eigi ekki beinan eignarrétt að landi innan markaL, eins og þau mörk eru tilgreind á hnitsettum uppdrætti meðfylgjandistofnskjali, þinglýstu 28. ágúst 2008.Stefndu D og E greiði óskiptáfrýjendum samtals 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Vesturlands 24.febrúar 2016.I.Mál þetta, sem dómtekið var 10. febrúar sl., er upphaflegahöfðað með stefnu birtri 20. mars 2013 og 25. mars s.á. Stefnendur voru A, […],B, […], og C, […], en stefndu voru F, […], D, […] E, […], Ý, […] og Z, […].Voru dómkröfur stefnenda þær annars vegar að stofnskjal,útgefið 13. júní 2008, um K1 yrði dæmt ógilt og hins vegar að stefndu D og Eyrði gert að fjarlægja 50 m2 sumarbústað úr landi L (innan marka K1 skv.ofangreindu stofnskjali) með fastanr. […], ásamt 14,4 m2 gestahúsi með auðkenni[…]. Stefndu kröfðust þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi,en til vara að stefndu yrðu sýknaðir af öllum kröfum stefnenda. Stefndu D og E höfðuðu gagnsök á hendur stefnendunum A, B og C,og einnig á hendur F, með gagnstefnu birtri 16. maí 2013. Gera þau eftirfarandidómkröfur:Aðallega:Að viðurkennt verði með dómi að gagnstefndu eigi ekki beinan eignarrétt að neinu landi innan marka K1, lnr. […], eins og þau mörk eru tilgreind á hnitsettum uppdrætti meðfylgjandi stofnskjali þinglýstu 28. ágúst 2008, sbr. dskj. nr. 61 í aðalsök.Að viðurkennt verði með dómi að grunnleigusamningurinn, dagsettur 11. nóvember 1933, milli G, sem leigutaka, og Ir, sem leigusala, sé niður fallinn.Að gagnstefndu A, B og C verði gert að fjarlægja sumarhús á þeirra vegum, sem er óskráð, ásamt öllu því sem fylgir og fylgja ber, af landspildunni K1, lnr. […].Til vara:Að viðurkennt verði með dómi að gagnstefndu eigi ekki beinan eignarrétt að neinu landi innan marka K1, lnr. […], eins og þau mörk eru tilgreind á hnitsettum uppdrætti meðfylgjandi stofnskjali þinglýstu 28. ágúst 2008, sbr. dskj. nr. 61 í aðalsök.Að viðurkennt verði með dómi að gagnstefndu séu aðeins eigendur afnotaréttar sem leigutakar á svonefndu „L“ samkvæmt grunnleigusamningnum, dagsettum 11. nóvember 1933, sem G gerði við I í K og gagnstefndu leiða rétt sinn frá.Í öllum tilvikum krefjast gagnstefnendur in solidummálskostnaðar samkvæmt mati dómsins úr hendi gagnstefndu, annarra en F, insolidum eða hvers um sig.Endanlegar kröfur stefndu í gagnsök eru þær að þau krefjastsýknu af öllum kröfum gagnstefnenda og að gagnstefnendum verði gert in solidumað greiða gagnstefndu málskostnað að skaðlausu.Í þinghaldi þegar málið var flutt um frávísunarkröfu stefnduí aðalsök hinn 26. febrúar 2015 féll lögmaður aðalstefnenda frá kröfum á henduraðalstefndu Ý og Z. Þá hefur F, sem stefnt var bæði í aðalsök og gagnsök, ekkilátið málið til sín taka. Með úrskurði uppkveðnum 27. febrúar 2015 var aðalsök málsinsvísað frá dómi og er gagnsökin því hér ein til úrslausnar. Verður því hér eftirfjallað um gagnstefnendur sem stefnendur og gagnstefndu sem stefndu.II.Af gögnum verður ráðið að hjónin I og J hafi átt jarðirnar K ogM í P. J andaðist í lok árs 1919, en I sat í óskiptu búi eftir hann. Hinn 11.nóvember 1933 gerði I svokallaðan „grunnleigusamning“ við tengdason sinn, G,þar sem fram kemur að honum sé selt á leigu svonefnt „L“, stærð áttadagsláttur, með tilgreindum landamerkjum. Kemur fram að hús þau er leigutakireisi á lóðinni, svo og önnur mannvirki, verði hans eign og megi hann selja þauog veðsetja ásamt lóðarréttindum sínum. Þá er tilgreint árlegt leigugjald fyrirréttindin og að leigutíminn sé 99 ár. Loks segir að greiði leigutaki ekkiáskilið árgjald hafi hann fyrirgert lóðarréttindum sínum samkvæmt samningnum.Samningur þessi var afhentur til þinglesturs á manntalsþingi […] 1934. Samadag, eða 11. nóvember 1933, afsalaði I jörðinni M til dóttur sinnar, H,eiginkonu fyrrnefnds G.Tæpum tveimur árum síðar, árið 1935, fór G þess á leit viðNýbýlastjórn að hann fengi að stofna nýbýli. Liggja fyrir í málinu nokkur bréfsem gengu milli þessara aðila vegna málsins. Kemur eftirfarandi m.a. fram íbréfi G til nýbýlastjóra, dags. 16. mars 1936: „a. Ég á landið, b. VeðsettBúnaðarbanka Íslands með I. veðrétti ásamt íbúðarhúsi mínu og lóðarréttindum í L(8 dagsl) ... c. Tún og samliggjandi engjar um 60 dagsláttur og beitarland ífjallshlíð allt að helmingi stærra.“ Ekkert liggur fyrir um leyfiNýbýlastjórnar, en með veðskuldabréfi, útgefnu 28. desember 1940, veðsetur G,með veðleyfi konu sinnar, „jörðina (nýbýlið) R (L og M)“ til Nýbýlasjóðs tiltryggingar láni vegna byggingar nýbýlis á ábýlisjörð sinni. Þá liggur og fyrirleyfisbréf útgefið af menntamálaráðherra skv. lögum nr. 51/1937 um bæjarnöfno.fl., dags. 7. mars 1941, þar sem JG er veitt leyfi til að taka upp nafnið R„á nýbýli því, er hann hefir reist í landi K í P“. I lést 1. október 1937 og í uppskriftargerð hreppstjóra ádánarbúi hennar, dags. 4. desember 1944, kemur fram að jörðin K sé eina eignbúsins. Kemur og fram að tveir bræður H hafi óskað að þess væri getið íuppskriftarbók að við uppskrift á félagsbúi foreldra þeirra, dags. 5. febrúar1920, hafi grasbýlið M fylgt jörðinni K og þá réttilega verið metið til verðsmeð henni. Nú hafi þau hjónin H systir þeirra og maður hennar G reist nýbýli álandi þessu, ásamt spildu úr landi aðaljarðarinnar. Eign dánarbús I, jörðin K, var síðan seld á uppboði 9. júlí1954 og voru uppboðskaupendur stefndi F ásamt Þ og Æ. Við skipti á dánarbúi G,sem lauk hinn 25. júlí 1966, keyptu stefndi F og meðeigandi hans Æ síðan hluta Þí jörðinni. Var stefndi F þá orðinn eigandi að helmingi jarðarinnar á móti Þ. Nýbýlið Ö var stofnað hinn 23. desember 1963 um þann helmingK sem var í eigu Æ. Æ seldi svo jörðina Ö til sonar síns, AA, með afsali, dags.21. janúar 1987. Jörðinni K var síðan endanlega skipt og landamerki milli Ö ogK ákveðin með samkomulagi milli AA og stefnda F, dags. 30. mars 1993. Varðstefndi F þar með einn eigandi jarðarinnar K. AA seldi svo jörðina Ö til Ý og Zmeð kaupsamningi og afsali, dags. 10. október 1994, og munu þau vera núverandieigendur hennar. Með skiptagerð, dags. 22. mars 1988, var dánarbúi H skipt, enhún sat í óskiptu búi eftir G. Kemur þar fram að til skipta séu m.a.jarðeignirnar K og M, en sameiginlegt fasteignamat þeirra sé 155.000 krónur.Rituðu börn þeirra stefndi A, stefndi F, stefnda B og S undir tværskiptayfirlýsingar fyrrgreindan dag um að fasteignir búsins yrðu í óskiptrisameign þeirra í jöfnum hlutföllum. Annars vegar væri þetta „jarðeignin R (húsí L, nýbýli í L, erfðafestulandið u. svonefnt L)“, en hins vegar jarðeignin M.Samkvæmt fyrirliggjandi yfirlýsingu sýslumannsins í Reykjavík, dags. 2. febrúar2004, eru fyrrgreind S og eiginmaður hennar T nú látin og varð sonur þeirra,stefndi A, eini erfinginn og þar með eigandi að einum fjórða hluta nefndraeigna. Með afsölum, útgefnum 13. maí og 18. nóvember 2008, afsalaðistefndi F jörðinni K og fjórðungshlut í jörðinni M til Ý og Z. Við söluna á Kvar þó undanskilið að kaupunum fylgdu ekki sumarbústaðir með fastanúmer […] og […],ásamt 25.129,70 m2 lóð undir þeim samkvæmt tilgreindum hnitum. Hinsérgreinda lóð fékk heitið K1 og gaf skipulags- og byggingarfulltrúinn í O útstofnskjal fyrir hana hinn 30. júní 2008, sbr. 14. gr. laga nr. 6/2001 umskráningu og mat fasteigna og 2. mgr. 20. gr. laga um þinglýsingar nr. 39/1978.Fylgdi með skjalinu loftmynd með hnitum sem tilgreind voru í sérstökuyfirlitsskjali. Var skjölunum þinglýst í kjölfarið en með þeirri athugasemdsýslumanns að staðfestingu landskipta þyrfti ef ætlunin væri að selja lóðinafrá jörðinni. Stefnendur máls þessa, D og E, eignuðust síðan K1, ásamtsumarbústöðunum tveimur, með afsali frá föður sínum F, útgefnu 24. júlí 2009.Við aðalmeðferð málsins var tekin skýrsla af vitninu Á,fyrrverandi skipulags- og byggingarfulltrúa í […]. III.Stefnendur vísa til þess að þau hafi eignast spilduna K1 meðafsölum frá réttum eiganda landsins, en stefndu skorti hins vegar sams konareignarheimildir fyrir spildunni. Stefndu leiði rétt sinn af grunnleigusamningifrá 1933, sem tilgreini skýrum orðum að eigandi K selji G „á leigu svonefnt „L“,stærð átta dagsláttur“. Ákvæði samningsins beri skýrt með sér að aðeins hafiverið um að ræða ráðstöfun á afnotarétti samkvæmt leigusamningi en ekkiráðstöfun á beinum eignarrétti.Á því sé byggt að stefndu hafi ekki stofnað til beinseignarréttar yfir spildunni eftir lögmætum leiðum eignarréttarins. Þannig séhvorki til að dreifa kaupsamningi eða afsalsgerningi til handa stefndu, eðaþeim sem þau leiði rétt sinn frá, né geti þau ekki hafa eignast spilduna fyrirhefð, þar sem til grundvallar liggi leigusamningur sem útiloki slíkt, auk þesssem lögmaður gagnstefndu hafi viðurkennt skyldu til greiðslu leigu í bréfi tillögmanns stefnenda, dags. 21. september 2009. Einnig sé á það bent að fyrir liggi í gögnum málsinsviðurkenning stefndu á takmörkuðum réttindum sínum. Þannig sé að finnastaðfestingu G á þessu í skuldabréfi hans til Ræktunarsjóðs Íslands, dags. 14.febrúar 1934, auk þess sem lögmaður stefndu hafi staðfest hin takmörkuðuréttindi og boðið fram leigugreiðslu í fyrrgreindu bréfi sínu til lögmannsstefnenda.Á því sé byggt að ekkert liggi fyrir um það í málinu að Ghafi fengið formlegt leyfi Nýbýlastjórnar, í kringum 1940, til að stofnanýbýlið R, utan um leigulóðina „L“ og nefna hana, ásamt íbúðarhúsinu ogjörðinni M, „L“. Verði heldur ekki séð hvernig það hefði getað verið á færihans eins án nokkurrar aðkomu eigenda K. Verði hins vegar litið svo á að tilþessa nýbýlis hafi formlega stofnast sé þó alla vega ljóst að með stofnun þesshafi á engan hátt getað stofnast einhliða til beins eignarréttar hans yfirleigulóðinni, eins og stefndu haldi fram.Stefnendur mótmæli því að stefndu geti byggt rétt sinn áskiptayfirlýsingu sem útbúin hafi verið við skipti á dánar- og félagsbúi G og Hhinn 22. mars 1988. F hafi skrifað undir þá yfirlýsingu í góðri trú um aðorðalag hennar fæli aðeins í sér skiptingu á beinum eignarrétti yfir M, R og ímesta lagi leiguréttindunum yfir L, enda hafi L sjálf ekki verið í eigudánarbúsins heldur F sjálfs. Enginn hluti K-jarðarinnar hafi þarna verið tilskipta, hvorki l né annað. Vísi stefnendur í þessu sambandi m.a. til meginreglueignarréttar og kröfuréttar um að enginn geti á grundvelli heimildarskjals eðalöggernings öðlast betri rétt til hlutar eða fasteignar en sá átti sem hannleiði rétt sinn frá.Stefnendur bendi á að öll lögmæt heimildarskjöl sem stofnaðhafi getað til eignarréttar staðfesti eignarrétt þeirra að spildu þeirri semaðalkrafa þeirra lúti að. Spilduna hafi F faðir þeirra undanskilið er hannseldi jörðina K á árinu 2008 og þau síðan fengið hana frá honum til eignar semfyrirframgreiddan arf. Unnið hafi verið stofnskjal, útgefið af skipulags- ogbyggingarfulltrúanum í O 30. júní 2008, ásamt hnituðu korti af lóðinni, semkallist K1. Saga eignarhalds yfir K1 samræmist réttindum stefnenda yfir landinuog allar gildandi skráningar geri það einnig. Sönnunarbyrðin um hið gagnstæðahvíli á stefndu. Eignarréttur stefnenda sé friðhelgur skv. 72. gr.stjórnarskrárinnar og 1. gr. 1. viðauka Mannréttindasáttmála Evrópu.Ósamrýmanleg skjöl um réttindi stefndu verði að túlka til samræmist viðgrunnleigusamninginn frá 1933.Ljóst sé að stefndu hafi ekki getað erft réttindi samkvæmtgrunnleigusamningnum þar sem ekkert hafi verið tilgreint um erfðafestu í honum.Samningurinn hafi verið uppsegjanlegur og tímabundinn. Sé þar með útilokað aðhann hafi verið erfðafestusamningur og hafi hann því fallið úr gildi við andlátG. Þar fyrir utan hafi stefndu vanefnt samninginn stórkostlega með því aðgreiða ekki leigu fyrir afnot spildunnar og hafi þau því fyrirgert rétt sínumsamkvæmt honum, sbr. 5. gr. hans. Hafi samningnum verið sagt upp vegna þessaravanefnda með bréfi lögmanns stefnenda, dags. 16. júlí 2009. J, og síðarstefnendur, hafi alltaf greitt alla skatta og skyldur af spildunni. Tilvistgrunnleigusamningsins og boð um greiðslu leigu útiloki að um beinan eignarréttstefndu eða fyrirrenna þeirra hafi verið að ræða. Leigusali geti ekki tapaðbeinum eignarréttindum sínum með gerð leigusamnings.Krafa stefnenda um að stefndu verði gert að fjarlægjasumarhús á þeirra vegum af landspildunni K1 sé á því byggð aðgrunnleigusamningurinn um spilduna sé niður fallinn, auk þess sem ekkertbyggingarleyfi liggi fyrir vegna sumarhússins. Sé kröfunni beint að stefndu þarsem ljóst sé að sumarhúsið sé hvergi skráð og þar að auki sé það augljóslega áspildunni í umboði og samkvæmt meintri heimild stefndu. Aðild stefndu að þessarikröfu hafi ekki verið mótmælt og beri því að taka hana til greina, enda séu öllskilyrði uppfyllt fyrir aðfararhæfum dómi.Til stuðnings 1. kröfulið varakröfu sé vísað til sömumálsástæðna og fyrir 1. kröfulið aðalkröfu. Af sömu málsástæðum, um skort á beinumeignarréttindum stefndu að spildunni, leiði að í mesta lagi geti talist að þaueigi takmörkuð eignarréttindi, þ.e. leiguréttindi á grundvelli samningsins frá1933. Reynist svo vera sé réttarsambandið samkvæmt grunnleigusamningnum í fullugildi og því ekki mögulegt að stefndu eigi nein bein eignarréttindi innanspildunnar. IV.Stefndu byggja á því að í raun hafi I látið dóttur sína H ogtengdason sinn, G, fá R sem sína eign. Breyti í því sambandi engu þótt ekkihafi verið gengið frá því formlega heldur gerður málamyndaleigusamningur umspilduna. Alla vega megi augljóslega ráða það af fyrirliggjandi skjallegumsamskiptum viðvíkjandi umræddum eignum, þar á meðal vegna umsóknar G um styrkiúr Nýbýlasjóði og leyfisveitingar menntamálaráðuneytisins fyrir nafninu R ánýbýli í landi K, að viðkomandi aðilar hafi litið svo á að G væri eigandiumræddrar spildu. Verði af gögnum ráðið að stefndu og fyrirrennarar þeirra hafiætið komið fram sem eigendur og í raun aldrei nýtt landið á grundvellileigusamnings, enda hafi það ekki staðið til. Verði því að líta svo á að þeimhafi verið afhent landið til eignar.Fyrir liggi að grunneignarréttur að landinu hafi ekki fylgtmeð við nauðungarsöluna 1954. Eignarrétturinn hafi þá tilheyrt I og því getistefnendur ekki krafist landsins á þeim grunni sem þau geri. Þá sé á því byggt að hvernig sem á það sé litið hafi stefnduunnið rétt að landinu fyrir hefð, enda sé fullnægt öllum huglægum skilyrðumhefðar. Þannig sé ljóst að landið hafi verið nýtt á þeim forsendum að um eignværi að ræða með vitund og vilja eiganda K. Nýtingin hafi aldrei verið ágrundvelli leigusamningsins frá 1933 og því standi hann ekki í vegi fyrir þvíað unnist geti hefð á landinu. Telji stefndu að óumdeilt sé milli aðila aðjörðin hafi ekki verið setin í skjóli leigusamningsins, í síðasta lagi frá andláti H.Vegna varakröfu stefnenda sé á því byggt að umræddurleigusamningur sé í fullu gildi. Geti engu máli skipt í þessu tilliti aðleigugreiðslur hafi ekki verið inntar af hendi, enda hafi ekki verið eftir þeimgengið. Varðandi brottnámskröfu stefnenda sé á það bent að um sé að ræðalöglegan sumarbústað, sem reistur hafi verið með samþykki allra eigenda og giltbyggingarleyfi sé fyrir.V. NiðurstaðaEins og fram er komið seldi stefndi F jörðina K á árinu 2008til Ý og Z. Undanskilið við söluna voru þó tveir sumarbústaðir og 25.129,70 m2lóð undir þeim samkvæmt tilgreindum hnitum, og fékk sú lóð síðar heitiðK1. Stefnendur eignuðust síðan K1 og sumarbústaðina með afsölum frá föður sínumF, dags. 24. júlí 2009. Krefjast stefnendur þess samkvæmt 1. lið aðalkröfusinnar að viðurkennt verði að stefndu eigi ekki beinan eignarrétt að neinulandi innan marka K1. Lýtur ágreiningur aðila að því hvort og þá hvaða réttstefndu hafi til spildunnar „L“, sem stefnendur segja í gagnstefnu að sé innanmarka K1 að „nær að öllu leyti“. Stefndu B, A og C krefjast sýknu af þessarikröfu stefnenda og telja sig eigendur að þremur fjórðu hlutum af „L“, ágrundvelli skiptayfirlýsinga, fyrst við skiptingu á dánarbúi þeirra G og H ogsíðan, hvað varðar C, einnig á grundvelli skiptayfirlýsingar eftir systurþeirra og móður sína, S. Virðist krafa þeirra byggjast á því í fyrsta lagi að I,tengdamóðir G, hafi í raun gefið G svokallað „L“ og að fyrrnefndurgrunnleigusamningur, sem þau gerðu sín í milli 11. nóvember 1933, hafi veriðeins konar málamyndagerningur. Alla vega megi augljóslega ráða það affyrirliggjandi skjallegum samskiptum viðvíkjandi umræddar eignir, þar á meðalvegna umsóknar G um styrki úr Nýbýlasjóði og leyfisveitingarmenntamálaráðuneytisins fyrir nafninu R á nýbýli í landi K, að viðkomandiaðilar hafi litið svo á að G væri eigandi umræddrar spildu. Enda þótt fallast megi á það með stefndu að orðnotkun ýmissaheimildarskjala varðandi umrædda spildu hafi á stundum verið villandi, sem eftil vill má að hluta rekja til þess að svo virðist sem leyfi hafi fengist áárinu 1935 til að stofna nýbýli á umræddri spildu ásamt jörðinni M undirnafninu L, þá breytir það ekki því að um ráðstöfun á spildunni var gerðurfyrrnefndur leigusamningur og hafa stefndu á engan hátt sýnt fram á að aðilarhans hafi ætlast til að hann hefði önnur áhrif að lögum en efni hans kvað á um.Verður ekki talið að meint stofnun nýbýlis á spildunni geti neinu breytt íþessu sambandi þannig að stofnast hafi einhliða til beins eignarréttar G yfirleigulóðinni. Verður málsástæðu stefndu hvað þetta varðar því hafnað.Stefndu B, A og C byggja sýknukröfu sína einnig á því að þauhafi öðlast beinan eignarrétt að umræddri spildu fyrir hefð. Samkvæmt 2. gr.laga nr. 46/1905 um hefð er skilyrði hennar 20 ára óslitið eignarhald áfasteign. Eins og fyrr greinir voru afnot spildunnar í upphafi grundvölluð áþinglýstum grunnleigusamningi til 99 ára og verður að telja að stefndu hafiöðlast þann rétt fyrir erfðir og að afnot þeirra af landinu hafi byggst á þeimsamningi. Vegna þess, og með vísan til 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð,þar sem fram kemur meðal annars að ekki sé hægt að öðlast hefð yfir eign semviðkomandi hefur fengið til láns eða leigu, geta framangreind stefndu ekkiborið því við að umráð þeirra yfir landinu á gildistíma leigusamningsins hafiveitt þeim eignarrétt að því á grundvelli hefðar. Með vísan til framangreinds verða stefndu B, A og C ekkitalin hafa sýnt fram á að þau hafi öðlast beinan eignarrétt að umræddri spildu.Verður því fallist á 1. kröfulið í aðalkröfu stefnenda.Stefnendur, sem eigendur K1, krefjast þess í 2. kröfulið íaðalkröfu sinni að viðurkennt verði að framangreindur grunnleigusamningur séniður fallinn. Í grunnleigusamningnum er hin leigða spilda, sem kölluð er þar L,sögð vera átta dagsláttur og að takmörk hennar séu: „Að sunnan forn torfgarður,að vestan […], að norðan […] og að austan mýrarsund.“ Ekki verður þó séð aðfyrir liggi nákvæm afmörkun á hinni leigðu spildu gagnvart spildunni K1. Endaþótt óumdeilt sýnist að spildan liggi að mestu innan marka lóðarinnar K1, og aðhugsanlega geri hún það að öllu leyti, liggur ekki fyrir með óyggjandi hætti aðsvo sé. Þannig segir í gagnstefnu, eins og fyrr segir, að „L“ sé innan marka K1að „nær að öllu leyti“. Með tilliti til þessa vafa sem uppi er um leguleiguspildunnar gagnvart legu spildunnar K1, og þar sem réttarfarslega nauðsynber til þess að allir aðilar hins umdeilda grunnleigusamnings eigi aðild, annaðhvort til sóknar eða varnar, að slíkri dómkröfu sem hér um ræðir, verður ekkihjá því komist að vísa þessum kröfulið frá dómi án kröfu, með vísan til 2. mgr.18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Af framangreindu leiðir og aðhvorki er unnt að leggja efnisdóm á 2. kröfulið í varakröfu stefnenda né 3.kröfulið í aðalkröfu þeirra. Ber því þegar af þeim ástæðum að vísa þeim einnigfrá dómi.Stefndu A, B og C greiði óskipt stefnendum hvorum um sig400.000 krónur í málskostnað.Dóm þennan kveður upp Ásgeir Magnússon dómstjóri, en hann tókvið rekstri þess er hann var skipaður dómstjóri 1. mars 2015.Dómsorð:Viðurkennt er að stefndu, A, B, C og F, eigi ekki beinaneignarrétt að neinu landi innan marka K1, lnr. […], eins og þau mörk erutilgreind á hnitsettum uppdrætti meðfylgjandi stofnskjali, þinglýstu 28. ágúst2008.Vísað er frá dómi 2. og 3. kröfulið í aðalkröfu og 2.kröfulið í varakröfu stefnenda, D og E. Stefndu A, B og C greiði óskipt stefnendum hvorum um sig400.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 581/2007
|
Kærumál Þinglýsing Fasteign
|
Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu sóknaraðila um að ákvörðun sýslumannsins á Selfossi um að afmá yfirlýsingu, dagsetta 4. september 2001, af jörðinni Vatnsenda yrði felld úr gildi og honum gert að færa hana að nýju í fasteignabók. Umrædd yfirlýsing var einhliða yfirlýsing eigenda Vatnsenda um ákveðin afnotaréttindi á landi sínu. Yfirlýsingunni var einungis þinglýst á eign varnaraðila. Fyrir sýslumanni lá beiðni um aflýsingu yfirlýsingarinnar ásamt uppsögn á þeim afnotaréttindum sóknaraðila sem fólst í yfirlýsingunni. Var það því mat dómsins að sýslumaður hefði uppfyllt könnunarskyldur sínar og aflýsingin hefði verið réttmæt.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Páll Hreinsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. nóvember 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 22. október 2007, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ákvörðun sýslumannsins á Selfossi um að afmá yfirlýsingu, dagsetta 4. september 2001, af jörðinni Vatnsenda í Flóahreppi, yrði felld úr gildi og honum gert að færa hana að nýju í fasteignabók. Kæruheimild er í 5. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Sóknaraðili krefst þess að felld verði úr gildi sú ákvörðun sýslumannsins að afmá úr fasteignabók fyrrgreinda yfirlýsingu og að lagt verði fyrir hann að færa yfirlýsinguna að nýju í fasteignabók. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Kristín Bjarnadóttir, greiði varnaraðilum, Þórunni Kristjánsdóttur og Ingimundi B. Garðarssyni, samtals 150.000 krónur í kærumálskostnað. Með bréfi, dagsettu 23. júlí sl., kærði Dýrleif Kristjánsdóttir hdl., fyrir hönd Kristínar Bjarnadóttur, kt. 140252-5149, Villingaholti 2, 801 Selfossi, ákvörðun sýslumannsins á Selfossi frá 3. júlí sl., að afmá úr þinglýsingabókum yfirlýsingu, dagsetta 4. september 2001, um leyfi fyrir aðgengi að landspildu í landi Villingaholts en tilheyrandi Villingaholti 2, í gegnum land Vatnsenda, skjal nr. 3982, innfært í þinglýsingabók embættisins þann 20. september 2001. Kæran barst dóminum 24. júlí sl. og samkvæmt gögnum málsins mun sýslumaðurinn á Selfossi hafa fengið afrit kærunnar sent, sbr. 3. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga. Málið var þingfest 9. ágúst sl. Af hálfu varnaraðila var greinargerð lögð fram í þinghaldi þann 22. ágúst sl. og voru athugasemdir sýslumannsins á Selfossi lagðar fram í þinghaldi þann 5. september sl. Dómurinn nýtti heimild í síðasta málslið 4. mgr. 3. gr. laganna til að láta fara fram munnlegan málflutning í málinu þann 21. september sl. og var málið þá tekið til úrskurðar eftir að aðilar höfðu reifað sjónarmið sín. Sóknaraðili er Kristín Bjarnadóttir, kt. 140252-5149, og varnaraðilar eru Þórunn Kristjánsdóttir, kt. 310850-2339, og Ingimundur B. Garðarsson, kt. 290349-2149. Sóknaraðili kefst þess að hinni kærðu ákvörðun þinglýsingarstjóra 3. júlí 2007 verði hrundið og að lagt verði fyrir þinglýsingarstjóra sýslumannsembættisins á Selfossi að færa að nýju í fasteignabók yfirlýsingu, dagsetta 4. september 2001, um leyfi fyrir aðgengi að landspildu í landi Villingaholts, tilheyrandi Villingaholti 2, á jörðinni Vatnsenda. Jafnframt er krafist málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins. Varnaraðilar krefjast þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað. Jafnframt er þess krafist af hálfu varnaraðila að sóknaraðili verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar í samræmi við framlagðan málskostnaðarreikning. Málavextir. Málavextir eru þeir að þann 28. október 1967 keypti Svavar Bjarnason 3.300 m² og 96.700 m² landspildur úr landi Villingaholts í Villingaholtshreppi. Er í afsalinu vitnað til að stærri spildan sé í norðvesturhorni jarðarinnar við mörk Þingdals og Vatnsenda og ráði vélgrafinn skurður mörkum milli þessarar spildu og áðurgreindra jarða. Engu er getið um umferð um landið. Í nóvember 1972 undirrituðu eigendur jarðanna Vatnsenda, Villingaholts og Þingdals í Villingaholtshreppi yfirlýsingu þess efnis að skurður, sem grafinn var sem því næst á mörkum jarðanna, skuli framvegis talinn mörk þeirra í millum, þ.e. milli Villingaholts annars vegar og Vatnsenda og Þingdals hins vegar. Smáspilda lands frá Vatnsenda lendi Villingaholtsmegin við skurðinn og skuli hún vera talin með Villingaholti. Fyrir þessa spildu greiðist ekkert gjald þar sem markaskurður milli þessara jarða sé á löngum kafla grafinn að öllu leyti í landi Villingaholts. Yfirlýsingu þessari var þinglýst 9. maí 1973. Þann 4. september 2001 undirrituðu Þórunn Kristjánsdóttir og Ingimundur Bergmann yfirlýsingu sem hafði yfirskriftina „Leyfi fyrir aðgengi.“ Segir þar: „Við undirrituð veitum leyfi fyrir aðgengi að landspildu í landi Villingaholts sem er í eigu Svavars Bjarnasonar Villingaholti 2, í gegnum Vatnsendaland. Ræsi verði sett í skurðinn austan við Þingdalsveginn og braut gerð á skurðsbakkanum beint upp að spildunni, skurður þessi er á mörkum Vatnsenda og Þingdals. Brautin verði ekki girt af nema til komi samþykki landeigenda á Vatnsenda. Eigandi spildunnar sér um að traust hlið sé á henni og annast viðhald þess. Ábúendur á Vatnsenda hafi afnotarétt af brautinni. Verði um átroðning eða önnur óþægindi að ræða vegna umferðar um brautina áskilja undirrituð sér rétt til að endurskoða þetta leyfi.“ Yfirlýsing þessi er móttekin til þinglýsingar þann 19. september 2001 og innfærð í þinglýsingabók 20. september 2001. Þá liggur fyrir í gögnum málsins yfirlýsing, gerð í júní 2007, þar sem eigandi Vatnsenda, Þórunn Kristjánsdóttir, og eigendur Villingaholts, Sigríður Jóna Kristjánsdóttir og Kristrún Kristjánsdóttir, lýsa því yfir að breyta skuli (?) vatnsrennsli í markaskurði milli Villingaholts og Þingdals. Er þar tekið fram að framkvæmd sú sé gerð til að koma í veg fyrir frekari landspjöll en orðið hafa á landi Vatnsenda og Villingaholts af völdum vatnsrennslis til suðurs. Þá eru ástæður breytinga á vatnsrennsli og fleira tekið fram í yfirlýsingu þessari. Með kaupsamningi, dagsettum 10. janúar 2006, keypti sóknaraðili jörðina Villingaholt 2 í Villingaholtshreppi ásamt öllu því sem eigninni fylgdi og fylgja bar. Í kaupsamningi eru upptalin þau skjöl sem lágu frammi við samningsgerðina. Ekki kemur fram að skjal það sem greint er að ofan um leyfi fyrir aðgengi hafi legið frammi við samninginn. Sóknaraðili fékk síðan afsal fyrir jörðinni þann 15. mars 2006 og var því þinglýst þann 21. mars s.á. Þann 8. júlí 2006 kærði sóknaraðili til lögreglu eignaspjöll á hliði og landi á landi sínu þar sem mokað hafði verið ofan í skurð á landamærum Vatnsenda 2 og Vatnsenda. Ingimundur, varnaraðili í máli þessu, gaf skýrslu hjá lögreglu varðandi þá kæru þann 28. september 2006. Með bréfi til sóknaraðila, dagsettu 29. desember 2006, var því lýst yfir af hálfu lögmanns varnaraðila, fyrir hönd umbjóðenda sinna, að framangreindri yfirlýsingu um aðgengi í gegnum land varnaraðila væri sagt upp vegna óþæginda af leyfðu aðgengi. Jafnframt var tilkynnt um að farið yrði fram á við sýslumanninn á Selfossi að framangreind yfirlýsing yrði afmáð úr þinglýsingabók. Sóknaraðili mótmælti þeirri ákvörðun með bréfi, dags. 15. janúar 2007, og kvað uppsögnina ólögmæta og að engu hafandi og hafnaði alfarið að nokkrar þær aðstæður væru upp komnar sem leiddu til þess að varnaraðilar gætu sagt upp leyfi fyrir aðgengi, samkvæmt framangreindri yfirlýsingu. Með bréfi til sýslumannsins á Selfossi, dagsettu 13. febrúar 2007, var þess farið á leit við sýslumanninn á Selfossi að framangreind yfirlýsing varnaraðila um aðgengi í gegnum land Vatnsenda yrði afmáð úr þinglýsingabókum. Með bréfi til sýslumannsins á Selfossi, dagsettu 15. maí 2007, mótmælti lögmaður sóknaraðila þeirri ákvörðun sýslumanns að afmá kvöðina af eigninni og kvað umbjóðanda sinn hafa mikla hagsmuni af því að hafa aðgengi að spildu í landi hennar. Kemur fram í því bréfi að engar þær aðstæður væru fyrir hendi sem heimiluðu eigendum Vatnsenda að endurskoða umrætt leyfi, sbr. skýrt orðalag hinnar þinglýstu kvaðar um að unnt væri að endurskoða leyfið hafi umferð um brautina leitt til átroðnings eða annarra óþæginda. Sönnunarbyrðin um slíkar aðstæður hvíldu á eigendum Vatnsenda. Með bréfi til sóknaraðila, dagsettu 30. maí sl., gaf sýslumaðurinn á Selfossi sóknaraðila kost á að koma með athugasemdir er lytu að formhlið málsins fyrir 21. júní 2007, ella mætti sóknaraðili búast við því að yfirlýsingin yrði afmáð úr þinglýsingabókum í samræmi við kröfu varnaraðila þar um. Með bréfi til sýslumanns, dagsettu 18. júní 2007, mótmælti lögmaður sóknaraðila enn þeirri ákvörðun sýslumanns um að afmá umrædda kvöð úr þinglýsingabókum. Með bréfi, dagsettu 3. júlí 2007, sendi sýslumaðurinn á Selfossi lögmanni sóknaraðila bréf og segir m.a.: „Þinglýsingar eru til þess gerðar að tryggja rétt viðsemjenda gagnvart þriðja manni en ekki viðskipti eða samkomulag þeirra innbyrðis. Þar sem um einhliða skriflega yfirlýsingu er að ræða verður ekki séð að hún hafi gildi þegar útgefandi hefur afturkallað hana. Því má bæta við að ekki kemur fram með hverjum hætti hún eða afturköllun hennar hefur áhrif á þriðja mann. Umferðarrétturinn er bundinn því skilyrði að hann megi endurskoða ef um átroðning eða önnur óþægindi verði að ræða vegna umferðar um brautina. Þinglýsing þessarar einhliða yfirlýsingar skapaði ekki rétt umfram það sem í henni stendur og hefði ekki átt að auka rétt umbjóðanda yðar umfram það sem verið hefði þótt henni hefði ekki verið þinglýst samkvæmt 29. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978. Þinglýsingarstjóri verður því að kröfu útgefanda einhliða yfirlýsingar að afmá hana úr þinglýsingabókum ...“ Þann 6. júlí 2007 kærði síðan varnaraðili sóknaraðila hjá lögreglu fyrir eignaspjöll þar sem sóknaraðili lét fjarlægja ofaníburð þann er varnaraðili hafði áður sett í og við ræsi í skurði á mörkum Vatnsenda og Villingaholts 2. Málsástæður og lagarök sóknaraðila. Sóknaraðili byggir á því að skylt sé að þinglýsa réttindum yfir fasteignum til þess að þau haldi gildi sínu gegn þeim er reisa rétt sinn á samningum um eignina, sbr. 1. mgr. 29. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978. Kveður sóknaraðili að réttindi þau sem yfirlýsingin veiti séu óbein eignarréttindi og njóti verndar sem slík. Samkvæmt skýru orðalagi yfirlýsingarinnar sé einungis hægt að endurskoða hana hafi umferð um brautina leitt til átroðnings eða annarra óþæginda. Yfirlýsingin sjálf takmarki þannig við hvaða aðstæður sé unnt að endurskoða þau réttindi sem hún veiti. Engar þær aðstæður séu eða hafi verið fyrir hendi sem hafi heimilað eiganda Vatnsenda að endurskoða umrætt leyfi. Þá segir að niðurstaða um það hvort uppfyllt séu þau skilyrði sem þurfi til að unnt sé að segja yfirlýsingunni upp, fáist ekki nema að gengnum efnisdómi þar um. Yfirlýsingin sé því í fullu gildi og skylt sé að þinglýsa henni. Sýslumanni hafi því verið óheimilt að afmá hana úr bókum embættisins og beri að þinglýsa henni á ný. Þá er sérstaklega bent á að gögn þau sem lögð eru fram í máli þessu, s.s. lögregluskýrslur, sýni að ágreiningur sá sem nú sé sprottinn með aðilum sé að undirlagi eiganda Vatnsenda og alls ótengdur umferð um brautina. Þá kveður sóknaraðili að með umræddri yfirlýsingu séu veitt mikilsverð óbein eignarréttindi yfir jörðinni Vatnsenda, þ.e. umferðarréttur, auk þess sem hún geri ráð fyrir að tilteknu ástandi sé við haldið og tryggi þannig aðgengi að Flatholti, spildu í landi Villingaholts 2, og aðgang að vatni. Yfirlýsing þessi var einhliða veitt en eftir það, og eftir að henni hafi verið þinglýst og farið sé að byggja á henni rétt, sé ekki lengur um einhliða gerning að ræða. Á yfirlýsingu þessari sé hægt að byggja réttmætar væntingar, ekki aðeins af hálfu eigenda Villingaholts 2, heldur jafnframt af hálfu annarra rétthafa Villingaholts 2 og Vatnsenda. Sé réttindum þessum ekki þinglýst geti kærandi orðið fyrir verulegum réttarspjöllum. Við þinglýsingabækur sé bundinn ákveðinn áreiðanleiki að lögum. Þriðji maður eigi m.a. að geta treyst því að greini þinglýsingabækur ekki frá réttindum yfir fasteignum þurfi ekki að virða réttindin. Við hvers konar eignayfirfærslu á jörðinni Vatnsenda myndu réttindi kæranda því glatast hafi þeim ekki verið þinglýst á eignina. Kærandi byggir einnig á því að tilteknu ástandi hafi verið komið á á grundvelli yfirlýsingarinnar til þess að gera aðgengi mögulegt á þessum stað og ólögmætt sé án samþykkis kæranda að breyta því. Lögð hafi verið braut í landi Vatnsenda að spildunni, Flatholti, meðfram skurði á landamerkjum Vatnsenda og Þingdals, að skurði sem marki landamerki Vatnsenda og Villingaholts/Villingaholts 2. Í skurðinn hafi verið mokað jarðvegi svo unnt væri að komast yfir hann en jafnframt sett ræsi til þess að hindra ekki rennsli vatns um skurðinn. Skurður þessi sé landamerki milli jarðanna Villingaholts, Vatnsenda og Þingdals, sbr. yfirlýsingu dagsetta í nóvember 1972. Yfirlýsingunni fylgi uppdráttur en tekið skal fram að framkvæmdir þær sem gerðar voru á grundvelli yfirlýsingarinnar frá 2001 hafi verið merktar inn á það eintak sem fylgir kærunni. Kveður kærandi að m.t.t. framangreinds beri að fallast á kröfu kæranda. Um lagarök af hálfu kæranda er vísað til þinglýsingarlaga, sérstaklega 29. gr., ólögfestra meginreglna eignarréttar og 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Þá byggist málskostnaðarkrafa á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Málsástæður og lagarök varnaraðila. Varnaraðilar byggja kröfu sína um að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað fyrst og fremst á 72. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944, sbr. 10. gr. laga nr. 97/1995 og 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá byggja þeir á því að beinn eignarréttur þeirra að landi sínu sé varinn af framangreindum ákvæðum grundvallarlaga. Varnaraðilar hafi fullt forræði á landi sínu og fari með ráðstöfun á öllum þeim réttindum og heimildum sem því landi fylgi. Þannig geti varnaraðilar einir ráðstafað þessum heimildum og réttindum. Þá byggja þeir á því að umrædd einhliða yfirlýsing þeirra frá 4. september 2001 veiti þeim aðila sem henni var beint að, þ.e. Svavari Bjarnasyni, afar takmörkuð réttindi í eignarrétti varnaraðila. Þá séu þau réttindi einnig háð skýrum takmörkunum. Þannig hafi varnaraðilar áskilið sér allan rétt til þess að endurskoða þetta leyfi ef þau teldu sig verða fyrir átroðningi eða öðrum óþægindum vegna umferðar um brautina. Varnaraðilar byggja á því að umrædd yfirlýsing frá 4. september 2001 veiti sóknaraðila síður en svo einhver ríkari réttindi en hún beinlínis hljóði á um. Ef ætlunin hefði verið að veita Svavari Bjarnasyni ríkari rétt um ótakmarkaðan og óuppsegjanlegan umferðarrétt í gegnum land varnaraðila hefði verið gengið frá því með allt öðrum hætti. Þannig hefði verið gengið frá slíku með samkomulagi milli aðila en ekki einhliða yfirlýsingu líkt og raunin hefði orðið. Þá hefði einnig verið eðlilegt að einhver greiðsla hefði verið innt af hendi fyrir slíkt aðgengi. Varnaraðilar benda á að telji sóknaraðili sig hafa orðið fyrir einhverjum réttarspjöllum á þeirri tilhögun varnaraðila að hlutast til um að umrædd yfirlýsing yrði afmáð úr þinglýsingabók verði þau að beina kröfum sínum að viðsemjanda sínum sem sé Svavar Bjarnason. Varnaraðilar telja sig hafa verið í fullum rétti þegar framangreindri yfirlýsingu var sagt upp og hlutast hafi verið til um að hún yrði afmáð úr þinglýsingabók. Varnaraðilar telja að þessi ráðstöfun sé órjúfanlegur hluti af þeim réttindum og heimildum sem fylgi eignarrétti þeirra að framangreindu landi sínu. Verði niðurstaða Héraðsdóms Suðurlands á þá leið að kröfur sóknaraðila verði teknar til greina er það álit varnaraðila að slíkt verði ekki túlkað með öðrum hætti en um sé að ræða bótalausa eignarsviptingu, þar sem réttur varnaraðila til að ráðstafa þessari eign sinni hafi verið af þeim tekinn. Þá benda varnaraðilar einnig á að framkoma þeirra í garð sóknaraðila gefi sóknaraðila ekki tilefni til þess að byggja einhverjar réttmætar væntingar um ótakmarkað aðgengi í gegnum land varnaraðila. Þannig var umrædd yfirlýsing aðeins gerð fyrir sex árum en sóknaraðili eignaðist framangreinda spildu aðeins fyrir rúmu ári. Varnaraðilar telja sig hafa verið í fullum rétti þegar framangreindri yfirlýsingu var sagt upp og hlutast var til um að hún yrði afmáð úr þinglýsingabókum. Telja þau að sú ráðstöfun sé órjúfanlegur hluti af þeim réttindum og heimildum sem fylgja eignarrétti þeirra að landi þeirra. Varðandi málskostnaðarkröfu vísast til XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, sbr. 129., 130. og 131. gr. laganna. Um lagarök af hálfu varnaraðila vísast til 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. 10. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 og 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Niðurstaða. Mál þetta barst með kæru, dagsettri 23. júlí 2007, til dómsins, þar sem kærð er ákvörðun sýslumannsins á Selfossi um að afmá yfirlýsingu, dagsetta 4. september 2001, um leyfi fyrir aðgengi að landspildu í landi Villingaholts í gegnum land Vatnsenda, úr þinglýsingabók. Þegar efni yfirlýsingarinnar, sem gerð var að Vatnsenda 4. september 2001, er skoðað kemur þar fyrst fyrir titill hennar en þar segir „Leyfi fyrir aðgengi“. Þá segir ennfremur: „Við undirrituð veitum leyfi fyrir aðgengi að landsspildu í landi Villingaholts sem er í eigu Svavars Bjarnasonar Villingaholti 2, í gegnum Vatnsendaland“. Í síðustu málsgrein yfirlýsingarinnar segir: „Verði um átroðning eða önnur óþægindi að ræða vegna umferðar um brautina áskilja undirrituð sér rétt til að endurskoða þetta leyfi“. Undir yfirlýsinguna rita síðan Þórunn Kristjánsdóttir og Ingimundur Bergmann en undirritaðir eru eigendur og ábúendur jarðarinnar Vatnsenda. Af yfirlýsingunni má ljóst vera að þar er um að ræða einhliða yfirlýsingu um leyfi til handa eigendum spildu í landi Villingaholts að fara í gegnum land Vatnsenda að landareign sinni. Hér er ekki um tvíhliða samning að ræða, en ekkert gagngjald virðist koma fyrir leyfið af yfirlýsingunni að dæma eða öðrum gögnum málsins, aukinheldur sem einungis eigandi og ábúandi Vatnsenda skrifa undir yfirlýsinguna. Í yfirlýsingunni felast hins vegar ákveðin afnotaréttindi á landi Vatnsenda, og háð eru ákveðnum skilyrðum, til handa eigendum spildunnar í landi Villingaholts. Af efni yfirlýsingarinnar að ráða virðast útgefendur hennar hafa lofað að endurskoða ekki leyfið nema ef „átroðningur eða önnur óþægindi“ yrðu vegna umferðar um brautina í gegnum land Vatnsenda. Er ekki annað að sjá en að þar sé eingöngu um huglægt mat eigenda Vatnsenda að ræða. Þegar beiðni berst þinglýsingarstjóra um afgreiðslu skjals miðast könnun þinglýsingarstjóra fyrst og fremst við efni þinglýstra heimilda. Þinglýsingarstjóra ber því almennt ekki að taka afstöðu til efnisatvika að baki tilteknu skjali. Í málinu liggur fyrir að varnaraðili krafðist að fyrrgreind yfirlýsing yrði afmáð úr þinglýsingabók. Meðfylgjandi beiðni varnaraðila til þinglýsingarstjóra var afrit af bréfi varnaraðila til sóknaraðila, dagsett 29. desember 2006, þar sem leyfi samkvæmt yfirlýsingunni var sagt upp m.t.t. áðurnefnds fyrirvara í yfirlýsingunni. Hafa varnaraðilar því fullnægt þeirri ákvörðun sinni, sem tilgreind var í skjalinu, að meta hvort það skilyrði væri uppfyllt eða ekki áður en þau fóru fram á að skjalið yrði afmáð úr þinglýsingabók. Skjalinu var eingöngu þinglýst á eign varnaraðila en ekki á landareign þeirra sem áttu að njóta umferðarréttar. Þinglýsingin sem slík hefur því haft gildi gagnvart síðari viðsemjendum varnaraðila en ekki gagnvart síðari viðsemjendum eigenda annarra jarða eða eigna. Þá hefur þinglýsing skjalsins, sem slík, ekki neina þýðingu varðandi efnislegt samkomulag aðila um umferðarrétt. Fyrir þinglýsingarstjóra lá beiðni um aflýsingu yfirlýsingar, ásamt uppsögn á leyfi í samræmi við efni yfirlýsingarinnar. Það er því mat dómsins að þinglýsingarstjóri hafi uppfyllt könnunarskyldur sínar og aflýsing yfirlýsingarinnar hafi verið réttmæt afgreiðsla af hálfu þinglýsingarstjóra. Er ákvörðun þinglýsingarstjóra sýslumannsins á Selfossi um að afmá yfirlýsingu, dagsetta 4. september 2001, um leyfi fyrir aðgengi að landspildu í landi Villingaholts í gegnum land Vatnsenda, skjal nr. 3982, staðfest. Í samræmi við þessi úrslit ber að úrskurða sóknaraðila til að greiða varnaraðila 208.000 krónur í málskostnað. Óverulegur dráttur hefur orðið á uppkvaðningu úrskurðar þessa vegna anna dómarans. Ástríður Grímsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Úrskurðarorð. Sóknaraðili, Kristín Bjarnadóttir, greiði varnaraðilum, Þórunni Kristjánsdóttur og Ingimundi B. Garðarssyni, 208.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 60/2007
|
Fasteignakaup Skoðunarskylda Galli Tómlæti Fasteignasala Söluyfirlit
|
R og S keyptu fasteignina Deildartún 9 á Akranesi af G með kaupsamningi 25. júlí 2002. Fasteignasalinn D annaðist milligöngu um sölu eignarinnar, en hann rekur fasteignasöluna H ehf. R og S höfðuðu mál gegn G og kröfðust skaðabóta eða afsláttar vegna galla sem þau töldu vera á fasteigninni. Þá beindu þau einnig kröfu sinni að H ehf. og D, sem þau töldu að vanrækt hefði skyldu sína við söluna. Í söluyfirliti eignarinnar hafði komið fram að halli væri þar á gólfum. Kváðust R og S hafa tekið eftir því nokkru eftir afhendingu eignarinnar að allir veggir hölluðust líka. Við nánari athugun hefði komið í ljós að húsið í heild hallaði umtalsvert. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að R og S hefðu skoðað eignina tvívegis og í seinna skiptið með föður R, sem var menntaður húsasmíðameistari. Hefði verulegur gólfhalli á öllum gólfum átt að gefa byggingarfróðum manni tilefni til að athuga hvort hann væri bundinn við gólf eða hvort hurðir, innréttingar og veggir hússins hölluðust einnig. Þar sem um annmarka var að ræða sem R og S sáu eða áttu að sjá við skoðun með aðstoð byggingarfróðs manns yrði bótaábyrgð ekki lögð á D og H ehf. Þá var talið að tilkynning til G um að R og S hyggðust bera gallann fyrir sig hefði ekki komið fram innan sanngjarns frests, sbr. 1. mgr. 48. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, en rúmir átta mánuðir liðu frá því að þau áttuðu sig á göllunum og þar til G var látinn vita. Ekki var fallist á að þau gætu borið fyrir sig undantekningu 3. mgr. sama ákvæðis þegar af þeirri ástæðu að vanræksla G á því að veita þeim upplýsingar um halla á hurðum og veggjum vörðuðu atriði sem þau sáu eða máttu sjá við skoðun. Vegna tómlætis R og S var G því einnig sýknaður af kröfum þeirra.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Markús Sigurbjörnsson og Páll Hreinsson. Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 31. janúar 2007. Þeir krefjast aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjenda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að hún verði lækkuð og málskostnaður falli niður á báðum dómstigum. Gagnáfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 5. mars 2007. Þeir krefjast þess aðallega að stefndi Guðmundur Sigurðsson og aðaláfrýjendur greiði þeim óskipt 3.894.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. desember 2005 til greiðsludags auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefjast þeir staðfestingar héraðsdóms með þeirri breytingu að stefndi verði dæmdur með aðaláfrýjendum til greiðslu dæmdrar fjárhæðar, vaxta og málskostnaðar í héraði auk málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Málsatvik og málsástæður eru raktar í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram keyptu gagnáfrýjendur fasteignina Deildartún 9 á Akranesi af stefnda Guðmundi Sigurðssyni með kaupsamningi 25. júlí 2002. Aðaláfrýjandinn Daníel Rúnar Elíasson annaðist sem fasteignasali milligöngu um sölu á eigninni. Samkvæmt 12. gr. þágildandi laga nr. 54/1997 um fasteigna-, fyrirtækja- og skipasölu bar fasteignasala að gera rækilegt yfirlit yfir þau atriði sem máli gætu skipt við sölu eignarinnar. Samkvæmt 3. tölul. 2. gr. reglugerðar nr. 93/1998 um samninga um söluþjónustu fasteignasala og söluyfirlit bar aðaláfrýjanda við gerð söluyfirlitsins að tilgreina ástand eignar, þar á meðal galla sem seljanda eða fasteignasala var kunnugt um. Á söluyfirliti fyrir Deildartún 9, sem fram var sett á stöðluðu eyðublaði, sagði m.a. „Halli í gólfum” í reit með lýsingu á eigninni. Þótt tilgreining á þeim gólfum, sem haldin voru þessum galla, hafi mátt vera nákvæmari í söluyfirliti, verður ekki fram hjá því litið að gallans var þar getið. Gagnáfrýjendur skoðuðu fasteignina tvisvar áður en þeir gerðu tilboð í hana. Í síðara skiptið skoðaði Sigurður Þorsteinsson húsasmíðameistari, faðir annars gagnáfrýjenda, fasteignina með þeim, en þeir hafa bent á að Sigurður hafi ekki unnið við húsasmíði frá árinu 1974. Í framhaldi af skoðun gagnáfrýjenda á fasteigninni féllst stefndi á að lækka verð hennar um 250.000 krónur vegna nauðsynlegra viðgerða á gluggum. Í matsgerð Jóns Ágústs Guðmundssonar byggingarverkfræðings frá því í maí 2004, sem nánari grein er gerð fyrir í héraðsdómi, kemur fram að húsið hallar umtalsvert og nemur hæðarmunur á norðausturhorni og suðvesturhorni 18 cm. Þá er því borið við af hálfu gagnáfrýjenda að halli á veggjum sé frá því að vera rétt innan við sentimetri á norðurhlið upp í að vera vel yfir 3 cm. Hurðir leitist við að standa opnar eða lokaðar. Þótt fallast verði á það með gagnáfrýjendum að halli á gólfi hafi verið umfangsmeiri en ráða mátti af lýsingu í söluyfirliti verður að hafa í huga að þeir skoðuðu húsið með byggingarfróðum manni og taldi héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að við skoðun á húsinu blasti við umtalsverður halli á öllum gólfum. Af þeim sökum verður að telja að þessi verulegi gólfhalli hafi gefið byggingarfróðum manni, sem gagnáfrýjendur nutu aðstoðar frá, tilefni til að athuga hvort annmarkinn væri bundinn við gólf eða hvort hurðir, innréttingar og veggir hússins hölluðu einnig. Þar sem um annmarka var að ræða sem gagnáfrýjendur sáu eða hefðu mátt sjá við skoðun fasteignarinnar með aðstoð byggingarfróðs manns verður ekki lögð bótaábyrgð á aðaláfrýjendur vegna hans. Staðfest er niðurstaða héraðsdóms um að gagnáfrýjendur hafi ekki sannað gegn andmælum aðaláfrýjenda að tekin hefði verið ábyrgð á því við kaupin að halli á gólfum væri staðbundinn. Þá er einnig fallist á það með héraðsdómi að ekki sé sannað að aðaláfrýjendum hafi mátt vera ljóst ástand frárennslislagna. Verður þeim því ekki talið til sakar að ekki var upplýst um það í söluyfirliti um fasteignina. Samkvæmt framansögðu verða aðaláfrýjendur sýknaðir af kröfu gagnáfrýjenda. II. Gagnáfrýjendur fengu fasteignina Deildartún 9 á Akranesi afhenta 13. september 2002. Að því búnu bar þeim að skoða hana á þann hátt sem góð venja býður, sbr. 38. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Lokagreiðsla var innt af hendi athugasemdalaust 20. september og afsal gefið út 2. október 2002. Af gögnum málsins virðast gagnáfrýjendur hafa verið búnir að átta sig á þeim göllum sem þeir töldu fasteignina haldna síðar í sama mánuði. Ef gagnáfrýjendur ætluðu í kjölfarið að hafa uppi kröfu af því tilefni bar þeim innan sanngjarns frests að tilkynna stefnda um eðli og umfang vanefndarinnar og að þau ætluðu bera hana fyrir sig, sbr. 1. mgr. 48. gr. laga nr. 40/2002. Gegn andmælum stefnda verður ekki talið að það hafi hins vegar verið gert fyrr en með bréfi lögmanns gagnáfrýjenda 8. júlí 2003, en þá voru rúmlega átta mánuðir liðnir frá því að þeir höfðu áttað sig á göllum þeim sem þeir vildu bera fyrir sig. Gagnáfrýjendur hafa ekki fært fram afsakanlegar ástæður sem leiða eiga til þess að telja beri að tilkynning þeirra til stefnda hafi komið fram innan sanngjarns frests svo sem greinir í 1. mgr. 48. gr. laga 40/2002. Hafa gagnáfrýjendur þannig sýnt af sér slíkt tómlæti að þeir hafa glatað rétti til að bera fyrir sig galla á fasteigninni gagnvart stefnda. Ekki geta gagnáfrýjendur borið fyrir sig undantekningu 3. mgr. 48. gr. laganna þegar af þeirri ástæðu að vanræksla stefnda á því að veita þeim viðhlítandi upplýsingar um halla á veggjum og hurðum, sem hann hlaut að þekkja eftir að hafa búið í húsinu frá því það var byggt, vörðuðu atriði sem þeir sáu eða máttu sjá við skoðun með byggingarfróðum manni, eins og nánar greinir hér að framan. Verður stefndi því sýknaður af kröfu gagnáfrýjenda. Rétt er að hver aðili ber sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Aðaláfrýjendur, Fasteignasalan Hákot ehf. og Daníel Rúnar Elíasson, og stefndi, Guðmundur Sigurðsson, eru sýknir af kröfum gagnáfrýjenda, Ragnheiðar Sigurðardóttur og Símonar Hreinssonar. Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti. Mál þetta var höfðað 31. maí og 1. og 8. júní 2006 og dómtekið 11. desember sama ár. Stefnendur eru Ragnheiður Sigurðardóttir og Símon Hreinsson, til heimilis að Deildartúni 9 á Akranesi. Stefndu eru Guðmundur Sigurðsson, Jaðarsbraut 25 á Akranesi, Daníel Rúnar Elíasson, Dalsflöt 10 á Akranesi, og Fasteignasalan Hákot ehf., Kirkjubraut 28 á Akranesi. Þá er Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3 í Reykjavík, stefnt til réttargæslu. Stefnendur gera þá kröfu að stefndu verði in solidum gert að greiða þeim 3.894.000 krónur með dráttarvöxtum frá 1. júní 2005 til greiðsludags. Jafnframt gera stefnendur kröfu um málskostnað úr hendi stefndu. Stefndi Guðmundur krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnenda og að þeim verði gert að greiða honum málskostnað. Stefndu Daníel og Fasteignasalan Hákot gera aðallega kröfu um sýknu af kröfu stefnenda auk þess sem þeim verði dæmdur málskostnaður en til vara að krafa stefnenda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður. I. Með kaupsamningi 25. júlí 2002 keyptu stefnendur fasteignina Deildartún 9 á Akranesi af stefnda Guðmundi. Um er að ræða steypt einbýlishús með bílskúr en stefndi Guðmundur byggði húsið árið 1973. Kaupverð hússins var 13.990.000 krónur sem greiða átti með þremur peningagreiðslum samtals að fjárhæð 2.492.500 krónur á nánar tilgreindum gjalddögum, með fasteignabréfi skiptanlegu fyrir húsbréf að fjárhæð 8.000.000 króna og viðbótarláni frá Íbúðarlánasjóði að fjárhæð 3.497.500 krónur. Í kaupsamningi var tekið fram að seljandi lækkaði verð hússins um 250.000 krónur vegna ástands á gluggum og gleri og kom sú fjárhæð til frádráttar umsömdu kaupverði. Að teknu tilliti til þess nam kaupverðið 13.740.000 krónum. Umsaminn afhendingardagur eignarinnar var 15. september 2002 en eignin var afhent tveimur dögum fyrr eða 13. þess mánaðar. Milligöngu um kaupin hafði stefndi Fasteignasalan Hákot ehf., en þá umsýslu annaðist stefndi Daníel, sem er löggiltur fasteignasali og starfar á þeirri fasteignasölu. Stefndi Daníel er með starfsábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda. Lokagreiðslu kaupverðs inntu stefnendur af hendi 20. september 2002. Í kjölfarið gaf stefndi Guðmundur út afsal til stefnenda 2. október sama ár. Í afsalinu var tíðkanlegt ákvæði um að eignin væri seld í því ástandi sem hún var í þegar kaupandi tók við henni en hann hefði þá sætt sig við ástand hennar. Í fyrrgreindum kaupsamningi um eignina var tekið fram að samningsaðilar hefðu kynnt sér söluyfirlit fasteignasala en jafnframt undirrituðu aðilar söluyfirlitið. Söluyfirlitið var ritað á staðlað eyðublað og þar var óútfylltur reitur fyrir galla á eign. Í almennri lýsingu á eigninni var hins vegar að finna svohljóðandi málsgrein: ANNAÐ: Steypt plan. Innihurðar dökkur viður. Ljós viður í loftum. Gróinn garður. Fánastöng. Halli í gólfum. Sér á þakkant. Skipt um gler og opnanlega glugga fyrir c.a. 4 árum (nema gler í stofu). Falleg eign staðsett á Neðri-Skaga. Stefnendur halda því fram að í október 2002, þegar hafist var handa við að mála svefnherbergi, hafi komið í ljós verulegur halli á veggjum. Í kjölfarið hafi þau snúið sér til stefnda Daníels og gert athugasemdir við þetta ástand hússins. Eftir að nánari athugun hafi verið gerð á húsinu með geislahallamáli hafi stefnendur á ný snúið sér til stefnda Daníels í ársbyrjun 2003 og þá fengið þau viðbrögð frá honum að stefndi Guðmundur vildi ekkert aðhafast af þessu tilefni. Stefnendur fengu Hönnun hf. til að mæla upp húsið. Skýrsla um þá athugun var rituð í maí 2003 og þar kemur fram að suðvesturhorn hússins sé langlægsti punktur þess og að minnsta kosti 17 cm lægri en hæsti punktur í norðausturhorni. Einnig segir að hæðarmismunur þvert í gegnum húsið vestast séu tæpir 7 cm en austast rúmir 10 cm. Af þessu verði greinilega ráðið að húsið halli mjög frá norðaustri til suðvesturs. Um halla á veggjum segir í skýrslunni að þeir halli allir og hlaupi hallinn á því að vera rétt innan við 1 cm á norðurhlið upp í að vera vel yfir 3 cm annars staðar í húsinu. Enn fremur segir að hurðir í húsinu leitist við að standa opnar og stefni í suðvestur í samræmi við mældan halla. Þá kemur fram að mælingar að utan séu í samræmi við mælingar innan húss og staðfesti að allt húsið halli verulega. Í niðurlagi skýrslunnar segir að allar mælingar bendi eindregið til að húsið í heild halli verulega til suðvesturs. Er talið líklegast að um sé að ræða undirstöðusig sem væntanlega hafi tekið nokkurn tíma. Með bréfi 8. júlí 2003 til stefnda Guðmundar gerði lögmaður stefnenda þá kröfu að kaupin á fasteigninni gengju til baka vegna galla á eigninni. Þessu erindi svaraði lögmaður stefnda með bréfi 19. ágúst sama ár þar sem því var hafnað að stefndi bæri nokkra ábyrgð á göllum á eigninni. II. Með bréfi lögmanns stefnenda til dómsins 17. desember 2003 var þess farið á leit að dómkvaddur yrði matsmaður til að meta ætlaðan galla á húsinu og kostnað af úrbótum. Hinn 17. febrúar 2004 var Jón Ágúst Guðmundsson, verkfræðingur, kvaddur til starfans og skilaði hann matsgerð sinni í maí 2004. Hér á eftir fara þær matsspurningar sem lagðar voru fyrir matsmanninn og svör hans: 1. Lagt verði mat á það hvort húsið sé gallað vegna halla þess og skekkju sem mæld hefur verið á húsinu sjálfu og hverjar séu orsakir þess galla. Niðurstöður hæðarmælinga matsmanns eru sýndar á meðfylgjandi teikningu, hæðartölur eru í staðbundnu hæðarkerfi og var hæð á palli við anddyri sett 10,00. Þessar mælingar staðfesta mælingar Hönnunar og er ljóst að húsið hallar umtalsvert. Hæðarmunur á norðausturhorni og suðvesturhorni er 18 cm. Matsmaður skráði ekki tölulegan halla einstakra veggja en mæling með hallamáli sýndi talsverðan halla. Það er álit matsmanns að þessi halli sé verulegur galli á húsinu. Um orsakir hallans er ekkert hægt að fullyrða. Samkvæmt upplýsingum, sem matsmaður fékk er húsið byggt á sjávarkambi úr sandi og möl og líklegasta skýringin á siginu er að ekkert eða illa hafi verið þjappað undir sökkla. Þar er ekkert sem bendir til annars en húsið sé hætt að síga. 2. Metið verði hvort um aðra afleidda galla kunni að vera að ræða sem sprungumyndanir og hugsanlegar skemmdir á lagnakerfi hússins vegna skekkju hússins. Í þessu sambandi er bent á að í ljós hefur komið að pöddur hafa gert verulega vart við sig í húsinu sem bendir til brotinna eða skaddaðra frárennslislagna. Óskað er eftir því að það verði einnig metið. Matsmaður skoði og meti einnig hverjar geti verið orsakir mikils gólfkulda í húsinu og hvort um galla sé að ræða og hvað sé til úrbóta. Sprungur í steyptum veggjum eru óverulegar miðað við halla hússins og er það vísbending um að húsið hafi sigið sem ein heild. Meginstofnar frárennslislagna eru utan við húsið og liggja með norður- suður- og vesturhlið og tenging við bæjarkerfið er frá norðvesturhorni. Myndir sýna að lagnir eru í lagi að húsinu og með norðurhliðinni, aðrar lagnir eru heilar, en vatn stendur í lögn við suðvesturhornið og mældi matsmaður 15 cm vatnsdýpi þar þann 6. maí. Ætla má að lögnin þar hafi sigið með húsinu. Matsmaður sér ekkert samband á milli sigs og pödduágangs eða gólfkulda. 3. Matsmaður greini frá því í mati sínu hvort unnt sé að framkvæma viðgerðir á göllum þeim sem lýsa sér í skekkju hússins og afleiðingar þess galla, og ef svo er hvað þær framkvæmdir kosti. Matsmaður telur að unnt sé að gera lagfæringar á gólfum og hurðum þannig að húsið teljist eðlilegt hvað þau atriði varðar. Gert er ráð fyrir að gólf herbergja í suðausturhluta verði í kóta 10.05 og skáli, stofa og eldhús verði í kóta 10.00 og skipta þurfi um tvo ofna í stofunni þar sem gólfið hækkar mest. Ekki er talin þörf á neinum aðgerðum í herbergjum í norðausturhluta hússins. Reiknað er með að húsið verði óíbúðarhæft í uþb. tvær vikur á meðan ofangreindar framkvæmdir standa yfir. Lagfæring (afrétting) hallandi veggja er tæpast raunhæf, en hallinn hefur lítil áhrif á notagildi hússins, en verður alltaf talinn til galla, sem rýra verðgildi hússins. Matsmaður telur nauðsynlegt að endurnýja lagnir með vesturhlið og hluta af suðurhlið vegna sigs, alls 25 m. 4. Matsmaður upplýsi um mat sitt á því hvort seljendur hússins sem búið hafa í því frá byggingu þess hefðu átt að verða vör við halla hússins að öðru leyti en halla á gólfum. Matsmaður getur ekkert fullyrt hvað sé eðlilegt að fólk sé eftirtektarsamt um þessa hluti. Ef húsbyggjandi hefur álitið að slæm vinnubrögð iðnaðarmanna hafi orsakað gólfhalla, má vel vera að hann hafi talið hallandi hurðir einnig vera óvönduð vinnubrögð og ekki hugkvæmst að húsið hafi sigið. 5. Þá er þess óskað að matsmaður meti sérstaklega hvert söluverð hússins hefði átt að vera að teknu tilliti til gallanna miðað við að umsamið söluverð hafi verið markaðsverð ógallaðrar eignar og jafnframt hverjir séu sölumöguleikar eignarinnar. Matsmaður telur sig ekki geta lagt mat á hvert söluverð hússins hefði átt að vera, slíkt mat er meira huglægt en tæknilegs eðlis og því utan verksviðs matsmanns. Það er skoðun matsmanns að eftir ofangreindar lagfæringar verði ástand hússins svipað og gengur og gerist með sambærileg hús, en hallandi veggir og gluggar eru gallar, sem munu hafa áhrif á verðgildi hússins og telur matsmaður eðlilegt að veittur sé afsláttur. Hann gæti t.d. verið einhver hluti af líklegum kostnaði við afréttingu veggja með grind og plötuklæðningu. Afrétting veggja að innan kostar um 1,5 mkr. (10% búseturöskun, 50% vinna og 40% efni) og afrétting veggja að utan kostnar um 1,8 mkr. (60% efni og 40% vinna). Það skal tekið fram að þrátt fyrir ofangreindar afréttingar veggja verður halli glugga áberandi og hægt að greina halla á þakbrúnum. Ef gera á alla hluti hússins 100% lárétta og lóðrétta þarf að rífa það niður og byggja húsið að nýju. Það er skoðun matsmanns að gallarnir séu ekki svo miklir að slíkt sé réttlætanlegt. Matsmaður telur að sölumöguleikar eignarinnar séu slæmir, ef ásett verð verður sambærilegt við gallalaust hús. Í málinu liggur fyrir að í apríl 2005 bætti matsmaður kostnaðartölum við 5. matslið að beiðni lögmanns stefnenda. Þá fylgir matsgerðinni ítarleg sundurliðun matsmanns á kostnaðartölum í 3. matslið án þess að efni séu til að rekja þann útreikning nánar. Með bréfi 7. nóvember 2005 var stefnda Guðmundi tilkynnt að nýr lögmaður hefði tekið við málinu fyrir stefnendur, auk þess sem stefnda var send matsgerðin sem stefnendur höfðu aflað. Loks var með bréfinu sett fram fjárkrafa á hendur stefnda á grundvelli matsgerðarinnar. Með bréfi lögmanns stefnda Guðmundar 18. sama mánaðar var kröfunni andmælt. Með bréfi 9. desember 2005 var þess farið á leit við dóminn að matsmaður yrði dómkvaddur til að meta söluverð fasteignarinnar og áhrif ætlaðs galla á verðmæti hússins. Hinn 6. janúar 2006 var Jón Haukur Hauksson, héraðsdómslögmaður og fasteignasali, kvaddur til að taka saman matsgerðina og skilaði hann henni 3. apríl sama ár. Hér á eftir fara þau atriði sem lögð voru fyrir matsmanninn og niðurstöður hans: 1. Söluverð eignarinnar að Deildartúni 9, Akranesi, í kaupsamningi, dags. 25. júlí 2002, 13.990.000 krónur í samanburði við markaðsverð á sambærilegum en ógölluðum fasteignum á Akranesi á þeim tíma sem salan fór fram. Lögmaður matsbeiðanda tók á matsfundi fram að með þessu matsatriði væri horft til þess hvert hafi átt að vera verð eignarinnar almennt miðað við sambærilegar eignir á ofangreindum tíma. Leitað sé svara við því hvort verð eignarinnar hafi verið á einhvern hátt óvenjulegt á þeim tíma þegar salan fór fram. Meðal þeirra gagna sem lögð hafa verið fram með matsbeiðni eru þrjú skjöl þar sem sérstaklega er fjallað um verð eignarinnar. Þessi skjöl eru: 1) Söluyfirlit yfir Deildartún 9, þar sem söluverð (stundum kallað ásett verð) er tilgreint sem 13.900.000 krónur 2) Gagntilboð, gert 25. júní 2002, þar sem seljendur gera kaupendum gagntilboð upp á 13.990.000 krónur 3) Kaupsamningur, dags. 25. júlí 2002, þar sem kaupverð er tilgreint í samræmi sem 13.990.000 krónur. Það liggur því fyrir í gögnum málsins að söluverð eignarinnar varð hærra en það verð sem sett var inn á söluyfirlit. Ekki kemur fram í gögnum málsins hve lengi eignin var í sölu eða síðan hvenær skráning á ásettu verði í söluyfirliti er. Á söluyfirlitinu kemur hins vegar fram að eignin hafi verið skoðuð 3. júní 2002 og söluyfirlitið er áritað af bæði kaupendum og seljendum. Í söluyfirlitinu kemur fram „halli í gólfum“ en fyrir matsmanni liggja engin gögn um að hve miklu leyti þau orð hafa haft áhrif á umsamið söluverð eignarinnar í júlí 2002. Matsmaður telur það ekki í sínum verkahring að fjalla um hvort eða hvaða þýðingu þetta orðalag hafi haft í samningum kaupenda og seljenda, mat á því heyrir undir dómstóla. Hins vegar telur matsmaður að frávik um jafnvel nokkur hundruð þúsund krónur í söluverði eigna geti komið til, án þess að fullyrt verði í mati sem þessu án frekari gagna að það sé vegna tiltekinna galla fremur en vegna atriða, sem almennt má búast við að mismunandi kaupendur leggi mismunandi áherslu á við kaup einstakra eigna. Matsmaður sér þess vegna ekki ósamræmi á milli kaupverðs eignarinnar í júlí 2002 og þess verðs sem telja má eðlilegt fyrir sambærilega, ógallaða eign á Akranesi á þeim tíma. 2. Hver er verðmætarýrnun hússins vegna gallanna. Hvert hefði verið sanngjarnt og eðlilegt kaupverð eignarinnar, miðað við ástand hennar við söluna hinn 25. júlí 2002, sbr. matsgerð Jóns Ágústs Guðmundssonar, byggingarverkfræðings, dómkvadds matsmanns dags. í maí 2004 með leiðréttingum í apríl 2005. Annars vegar miðað við alla þá ágalla sem hinn dómkvaddi matsmaður telur vera á eigninni sbr. 3. og 5. tl. og hins vegar eingöngu vegna hallandi veggja og glugga, sem hafa munu viðvarandi áhrif á verðgildi hússins sbr. 5. tl. Í matsbeiðni er óskað eftir tvenns konar mati á verðmætarýrnun eignarinnar. Annars vegar er kallað eftir mati miðað við að ekki hafi farið fram lagfæringar á halla gólfa, hurða, glugga og veggja. Matsmaður telur mega búast við að mismunandi kaupendur sjái mismunandi kosti við tiltekna eign og leggi mismikla áherslu á tiltekna eiginleika eignar, næsta nágrenni, staðsetningu og fleira. Telja verði kaupverð eigna að hluta til huglægt mat einstakra kaupenda og þess vegna verði mat á þessum atriðum ónákvæmt. Þá megi búast við að markaðsaðstæður ráði talsverðu um verð eigna og undanfarið hefur verið allnokkur þrýstingur á fasteignamarkaði á Akranesi, sem hefur meðal annars valdið verðhækkun eigna. Matsmaður telur hins vegar að slíkir gallar, sem vísað er til, hafi almennt áhrif til lækkunar á verði eignarinnar, en að ekki þurfi að búast við að verðmætarýrnun nemi sömu fjárhæð og áætlaður kostnaður við viðgerð. Með þetta í huga telur matsmaður að verðmætarýrnun eignarinnar, án viðgerða á ofangreindum atriðum, geti numið um 2.500.0003.000.000 króna. Hins vegar er kallað eftir mati miðað við að fram hafi farið lagfæring á gólfum og hurðum, en ekki á veggjum eða gluggum. Með vísan til umfjöllunar hér að framan um verðmyndun eigna telur matsmaður að verðmætarýrnun eignarinnar geti þá numið 1.500.0002.000.000 króna. 3. Hvert er áætlað markaðsverð fasteignarinnar í dag með þeim viðvarandi göllum sem hún er haldin, (miðað við að viðgerð skv. 3. matslið matsgerðar Jóns Ágústs Guðmundssonar dómkvadds matsmanns hafi farið fram) og hvert er markaðsverð sambærilegra en ógallaðra eigna á Akranesi á sama tíma. Lögmaður matsbeiðanda hefur á matsfundi tekið fram að þetta matsatriði sé sett fram vegna þess að verð eigna á Akranesi hafi hækkað verulega á liðnum misserum. Með vísan til þess sem fjallað er um varðandi matslið 2 að framan verður markaðsverð eignarinnar talið geta verið 21.000.000 króna +/- 1.000.000 króna, miðað við að viðgerð skv. 3. matslið í matsgerð Jóns Ágústs Guðmundssonar hafi farið fram, en sambærileg, ógölluð eign gæti selst á um 23.000.000 króna. III. Stefnendur halda því fram að fasteignin Deildartún 9 á Akranesi hafi verið haldin verulegum göllum. Telja stefnendur öldungis ljóst að um sé að ræða ágalla sem rýri verðmæti eignarinnar svo nokkru varði auk þess sem stefndi Guðmundur hafi sem seljandi sýnt af sér saknæma háttsemi, sbr. 18. gr. laga um fasteignakaup, nr. 40/2002. Stefnendur fullyrða að þau hafi sinnt aðgæsluskyldu sinni með því að skoða eignina og óska eftir nánari upplýsingum um ástand hennar, þar með talið um halla á gólfi. Í því sambandi benda stefnendur á að engar nánari upplýsingar hafi verið látnar í té um umfang hallans né heldur að veggir hússins hölluðu. Einnig halda stefnendur því fram að þau svör sem þau fengu við fyrirspurnum um gólfhalla hafi falið í sér ábyrgðaryfirlýsingu um að hallinn væri aðeins staðbundinn. Í öllu falli verði með engu móti talið að þeim hefði mátt vera þessi galli ljós við venjulega skoðun á eigninni og ekkert tilefni hafi verið fyrir þau að eigin frumkvæði að efna til rannsóknar af því tagi sem hefði getað leitt í ljós þennan annmarka á eigninni. Stefnendur vísa til þess að fasteignin hafi verið keypt á verði sem svaraði til markaðsverðs sambærilegra og ógallaðra eigna á Akranesi á þessum tíma. Með vísan til matsgerða telja stefnendur að leitt hafi verið í ljós að galli á húsinu rýri umtalsvert verðmæti þess. Þótt stefnendur hafi ekki sett fyrir sig að ráðast í einhverjar lagfæringar á húsinu sé þessi galli langt umfram það sem þau hafi getað reiknað með og í raun svo umfangsmikill að ólíklegt sé að þau hefðu keypt húsið ef viðhlítandi upplýsingar hefðu legið fyrir við kaupin. Stefnendur benda á að stefndi Guðmundur hafi látið byggja húsið og búið í því síðan í rétt tæp 30 ár. Á þeim tíma hafi stefndi vafalaust gert sér grein fyrir að víða í húsinu sé ekki hægt að festa hillur eða setja upp myndir eða annað veggskraut nema með því að grípa til sérstakra tilfæringa. Einnig haldist dyr opnar eða lokist ekki víða í húsinu vegna hallans. Því sé óhætt að slá því föstu að stefnda hafi verið ljós umræddur galli á fasteigninni. Allt að einu hafi stefnendum ekki verið skýrt frá umfangi gallans, auk þess sem þau hafi fengið ófullnægjandi svör við fyrirspurnum sínum að þessu leyti. Af þeim sökum hafi eignin ekki verið í samræmi við það ástand sem stefnendur máttu treysta þegar þau keyptu eignina. Því geti engu breytt áskilnaður í stöðluðum samningsskilmálum afsals og kaupsamnings að eignin sé seld í því ástandi sem hún er, sbr. 28. gr. laga nr. 40/2002. Stefnendur reisa kröfu sína á hendur stefndu Daníel og Fasteignasölunni Hákoti ehf. á reglu skaðabótaréttar utan samninga, en þau telja að tjónið megi rekja til gáleysis stefnda Daníels. Vísa stefnendur til þess að ríkar kröfur séu gerðar til sérfræðinga um að sýna fagleg og vönduð vinnubrögð og því gildi ströng bótaábyrgð. Samkvæmt 12. gr. þágildandi laga um fasteigna-, fyrirtækja- og skipasölu, nr. 54/1997, hafi stefnda Daníel sem fasteignasala borið að semja rækilegt yfirlit yfir þau atriði sem máli gátu skipt við sölu eignarinnar. Einnig hafi stefnda borið að gæta þess vandlega að fram kæmu öll þau grundvallaratriði varðandi ástand eignarinnar sem gætu skipt máli fyrir stefnendur. Í þessu sambandi vísa stefnendur einnig til 2. gr. þágildandi reglugerðar um samninga um söluþjónustu fasteignasala og söluyfirlit, nr. 93/1998, þar sem nánar er fjallað um söluyfirlit. Samkvæmt 3. tölul. þess ákvæðis hafi meðal annars átt að koma fram í söluyfirliti upplýsingar um ástand eignar, þar á meðal um galla sem seljanda eða fasteignasala væri kunnugt um. Í söluyfirliti fyrir eignina hafi engar upplýsingar verið tilgreindar í reit fyrir galla heldur aðeins verið látið við það sitja að nefna halla í gólfum sem léttvægt atriði við almenna lýsingu eignarinnar. Úr þessu hafi síðan ekki verið bætt þegar stefnendur gerðu kaupsamning um eignina. Stefnendur benda á að fasteignasala beri skylda til að framkvæma sjálfstæða skoðun á fasteign, sem hann fái til sölumeðferðar, og tilgreina í söluyfirliti þá galla sem hann sá eða átti að sjá við þá skoðun. Halda stefnendur því fram að viðbrögð stefnda Daníels við fyrirspurnum stefnenda um gólfhalla hafi verið alls ófullnægjandi og því hafi hann fellt bótaábyrgð á sig og fasteignasöluna. Hér verði einnig að gæta þess að stefnda Daníel hafi borið að liðsinna bæði seljanda og kaupanda og gæta réttmætra hagsmuna þeirra. Loks hafna stefnendur því að tómlæti girði fyrir að þau geti beint kröfum sínum að stefndu. Í því sambandi benda þau á að nokkur dráttur hafi orðið á málsókninni vegna veikinda fyrrum lögmanns þeirra en á því geti þau enga ábyrgð borið. Stefnendur hafa sundurliðað kröfu sína þannig: Lagfæringar innan húss kr. 1.729.000 Endurnýjun frárennslislagnar kr. 165.000 Verðmætisrýrnun kr. 2.000.000 Samtals kr. 3.894.000 Stefnendur krefjast þess að dráttarvextir reiknist af kröfunni frá 1. júní 2005 en þann dag telja þau að mánuður hafi verið liðinn frá því að stefndu voru krafinn á grundvelli matsgerðar Jóns Ágústs Guðmundssonar, verkfræðings. IV. Stefndi Guðmundur reisir sýknukröfu sína á því að hann hafi áður en kaupin fóru fram gert stefnendum ítarlega grein fyrir því að gólf hússins hölluðu, svo sem greinilega hafi komið fram í söluyfirliti eignarinnar. Stefndi hafi því hvorki leynt ástandi hússins né gefið til kynna með nokkru móti að hallinn væri staðbundinn, enda hafi verið tekið fram í fleirtölu að halli væri í gólfum. Stefndi hafi því að fullu gætt upplýsingaskyldu sinnar gagnvart stefnendum og því geti eignin ekki talist gölluð af þessu tilefni. Auk þess tekur stefndi fram að umræddur halli í gólfum og umfang hans hafi ekki getað dulist neinum þegar inn í húsið er komið. Þar sem þetta var rækilega upplýst við kaupin heldur stefndi því fram að kaupverð eignarinnar hafi tekið mið af þessu ástandi hússins. Stefndi byggir jafnframt sýknukröfu sína á því að stefnendur hafi haft ríkt tilefni til að kanna eignina nánar þar sem þau höfðu fengið glöggar upplýsingar um halla í gólfum. Þetta hafi þau reyndar gert með því að láta föður stefnanda Ragnheiðar skoða húsið rækilega en hann sé húsasmíðameistari og því hafi honum sem sérfræðingi á þessu sviði mátt vera ljóst hvert var umfang og eðli hallans. Heldur stefndi því fram að einfalt hafi verið fyrir fagmanninn að kanna hvort gólfhalli væri staðbundinn og hvort veggir hölluðu með gólfum. Af þessum sökum geti stefnendur heldur ekki borið fyrir sig að veggir halli þar sem þeim hafi mátt vera þetta ljóst, sbr. 29. gr. laga um fasteignakaup, nr. 40/2002. Stefndi vísar einnig til þess að í tilboðsskjölum, kaupsamningi og afsali sé tekið fram að eignin sé seld í því ástandi sem hún er og kaupandi sætti sig við að öllu leyti. Heldur stefndi því fram að fyrirvarar af þessu tagi séu ekki orðin tóm og eigi þeir einkum við þegar kaupandi hafi fengið viðhlítandi upplýsingar um ástand hins selda en kjósi samt að ganga til viðskiptanna. Hér megi furðu sæta að stefnendur skuli hafa undirritað afsal með þessum áskilnaði eftir að hafa búið í húsinu í þrjár vikur með þessum galla sem þau láti liggja að í málatilbúnaði sínum að hafi verið verulegur og augljós. Liggi þá beint við að þau sjálf hafi vanrækt að skoða eignina eftir afhendingu, sbr. 38. gr. laga nr. 40/2002, og verði að bera hallann af þeirri vanrækslu sinni. Þótt talið verði að eignin hafi verið gölluð heldur stefndi því fram að stefnendur geti ekki krafist bóta vegna halla á veggjum þar sem eignin henti í öllu tilliti til þeirra afnota sem gert hafi verið ráð fyrir, sbr. 19. gr. laga nr. 40/2002. Í þessu sambandi bendir stefndi á að fram komi í matsgerð Jóns Ágústs Guðmundssonar, verkfræðings, að halli á veggjum hafi lítil áhrif á notagildi hússins. Einnig bendir stefndi á að um sé að ræða 30 ára gamalt hús og því megi búast við að eitt og annað þarfnist lagfæringar. Í því tilliti sé sérstaklega mótmælt kröfulið að fjárhæð 165.000 krónur vegna endurnýjunar á frárennslislögn, enda geti sá annmarki ekki rýrt verðmæti hússins svo neinu nemi, sbr. 18. gr. laga nr. 40/2002. Verði talið að stefnendur hafi öðlast skaðabóta- eða afsláttarkröfu heldur stefndi því fram að hún sé fallin niður fyrir tómlæti. Gera verði ríkar kröfur til kaupanda fasteignar, sem telur hana gallaða, að seljanda sé þegar í stað gert aðvart um gallann. Að öðrum kosti megi seljandi gera ráð fyrir að viðskiptin séu endanlega til lykta leidd. Með engu móti verði seljanda ætlað að bíða árum saman eftir að þurfa að svara til krafna vegna hugsanlegs galla, auk þess sem sönnunarstaða seljanda versni til muna ef langur tími líður frá afhendingu þar til gerðar eru athugasemdir við ástand eignar. Heldur stefndi því fram að þessi ríka tilkynningarskylda hafi hvílt á stefnendum og eigi hún sér meðal annars stoð í 1. mgr. 48. gr. laga nr. 40/2002. Stefndi bendir á að hann hafi fyrst fengið vitneskju um kröfu stefnenda með bréfi 8. júlí 2003 þegar liðið var rúmt ár frá því kaupsamningur var gerður. Þá hafi verið óskað eftir mati 17. desember sama ár og hafi matið legið fyrir í maí 2004 án þess að það væri kynnt stefnda fyrr en með bréfi 7. nóvember 2005 tæpu einu og hálfu ári eftir að matinu var skilað til stefnenda og meira en þremur árum eftir kaupin og afhendingu eignarinnar. Aftur hafi stefnendur talið sig hafa þurft að afla matsgerðar og síðan hafi málið verið höfðað tæpum fjórum árum eftir kaupin. Stefndi telur einboðið að þessar tafir á að hafa uppi kröfur á hendur sér og síðbúinn málarekstur stefnenda leiði til sýknu á grundvelli tómlætis. Þá heldur stefndi því fram að sýkna beri hann á grundvelli 2. mgr. 25. gr., sbr. 1. mgr. 19. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, þar sem stefndi Daníel hafi lögbundna ábyrgðartryggingu. Krafa á hendur stefndu sé reist á ábyrgðaryfirlýsingu um að halli á gólfum væri staðbundinn og því sé ábyrgð stefndu sameiginleg. Vegna ábyrgðartryggingarinnar stofnist því ekki skaðabótakrafa á hendur stefnda Guðmundi. Loks heldur stefndi því fram að það rýri sönnunargildi matsgerðar Jóns Ágústs Guðmundssonar, verkfræðings, að byggt sé á mælingu Hönnunar hf. sem stefnendur öfluðu einhliða. Einnig hafi stefnendur ekki tekið neitt tillit til þess að þau sjálf gerðu ráð fyrir að laga gólf hússins. Varðandi matsgerð Jóns Hauks Haukssonar, hdl., bendir stefndi á að þar sé miðað við að kaupverð eignarinnar hafi verið 13.990.000 krónur en ekki 13.740.000 krónur vegna lækkunar sem samið var um til að mæta kostnaði við að lagfæra glugga. Þessi ónákvæmni hljóti að hafa haft áhrif á niðurstöðu matsins. Jafnframt gæti ósamræmis í matsgerðinni með tilliti til áhrifa verðrýrnunar miðað við verðlag þegar kaupin fóru fram og þegar matsgerðin var samin. Auk þess andmælir stefndi kröfu stefnenda um upphafsdag dráttarvaxta, enda hafi þau ekki lagt fram viðhlítandi gögn um tjón sitt fyrr en í fyrsta lagi eftir að málið var höfðað. V. Stefndu Daníel og Fasteignasalan Hákot ehf. reisa aðalkröfu um sýknu á því að ekkert tjón liggi fyrir, sem stefndu geti borið bótaábyrgð á. Stefnendur hafi vitað af gólfhalla í húsinu við gerð kaupsamnings og sætt sig við hann. Jafnframt hafi kaupverð fasteignarinnar tekið mið af þessu ástandi hússins. Þá er því eindregið mótmælt að stefndi Daníel hafi fullyrt nokkuð í þá veru við stefnendur að gólfhalli væri staðbundinn. Stefndu andmæla því sem röngu og ósönnuðu að stefndi Daníel hafi í starfi sínu sem fasteignasali sýnt af sér gáleysi af einhverju tagi við þessi viðskipti með fasteignina. Þvert á móti hafi hann í öllu tilliti gætt vandaðra vinnubragða og farið að fyrirmælum laga og reglna. Eigi það einnig við um gerð söluyfirlits eignarinnar, enda hafi þar verið lýst öllu því sem gat talist annmarki á húsinu. Jafnframt hafi stefnendur fengið ítarlegri upplýsingar við skoðun eignarinnar eins og efni voru til, auk þess sem þau sjálf hafi skoðað eignina rækilega með aðstoð sérfræðings. Verði ekki fallist á aðalkröfu stefndu er þess krafist til vara að krafan verði lækkuð. Þannig verði stefnendur í öllu falli sjálf að bera hluta af tjóninu þar sem þau vissu af gólfhallanum og reiknuðu með að þurfa að leggja í kostnað af því tilefni. Um einstaka liði kröfugerðar stefnenda mótmæla stefndu kröfu að fjárhæð 165.000 krónur vegna frárennslislagnar, enda sá kostnaður óverulegur og með engu móti geti verið um bótaskyldu að ræða vegna þess liðar. Hér sé í raun ekki um annað að ræða en eðlilegt viðhald á 30 ára eign, sem stefnendur hafi mátt reikna með. Þá er mótmælt kostnaðarlið í matsgerð að fjárhæð 150.000 krónur vegna gistingar á framkvæmdartíma, auk þess sem stefndu benda á að ekki sé tekið tillit til endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnulið. Þá er mótmælt sem ósönnuðu tjóni vegna verðmætisrýrnunar hússins, enda sé sá liður í matsgerð Jóns Hauks Haukssonar, hdl., með öllu órökstuddur. Loks er upphafstíma dráttarvaxta mótmælt. VI. Stefnendur hafa höfðað mál þetta vegna galla er þau telja að hafi verið á fasteigninni Deildartúni 9 á Akranesi, sem þau keyptu af stefnda Guðmundi með kaupsamningi 25. júlí 2002. Stefnendur hafa uppi kröfu um skaðabætur eða afslátt á efndagrundvelli á hendur stefnda Guðmundi. Krafa á hendur stefndu Daníel og Fasteignasölunni Hákoti ehf. er hins vegar reist á reglum skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð vegna starfa stefnda Daníels, en hann hafði milligöngu um kaupin sem löggiltur fasteignasali. 1. Í söluyfirliti um eignina, sem vísað er til í kaupsamningi og stefnendur kynntu sér fyrir kaupin, er tekið fram að halli sé í gólfum. Með hliðsjón af þessum upplýsingum um eignina var brýnt tilefni fyrir stefnendur að skoða húsið nánar með tilliti til þessa og eftir atvikum að óska eftir ítarlegri upplýsingum um þennan annmarka á eigninni. Í málinu liggur fyrir að þetta gerðu stefnendur bæði með því að skoða sjálf húsið og með því að fá Sigurð Þorsteinsson, föður stefnanda Ragnheiðar, til að skoða eignina, en Sigurður er húsasmíðameistari. Af hálfu stefnenda er því haldið fram að stefndi Guðmundur hafi lýst því yfir að halli á gólfum hússins væri staðbundinn og að þetta hafi jafnframt fengist staðfest frá stefnda Daníel. Fullyrðingum stefnenda í þessa veru hefur eindregið verið mótmælt af hálfu stefndu. Með hliðsjón af því að í söluyfirliti um eignina segir að halli sé í gólfum án nokkurrar nánari tilgreiningar var stefnendum nauðsynlegt að tryggja sér viðhlítandi sönnun um að veittar hefðu verið upplýsingar þess efnis að hallinn væri bundinn við ákveðin gólf í húsinu. Lá beint við að um þetta yrði gerður fyrirvari í kaupsamningi eða að stefnendur gerðu áskilnað um að fá þetta staðfest með öðru móti. Í samræmi við þetta verður ekki talið að stefnendur hafi sannað gegn andmælum stefndu að tekin hafi verið ábyrgð á því við kaupin að halli í gólfum væri staðbundinn. Verður þeirri málsástæðu stefnenda því hafnað. Samkvæmt matsgerð Jóns Ágústs Guðmundssonar, verkfræðings, frá maí 2004 hallar húsið umtalsvert og nemur hæðarmunur á norðausturhorni og suðvesturhorni 18 cm. Einnig kemur fram í matsgerðinni að talsverður halli sé á veggjum. Þá segir í matsgerðinni að mælingar matsmanns hafi staðfest mælingar sem Hönnun hf. gerði á húsinu og fram koma í skýrslu fyrirtækisins frá maí 2003. Með þessum gögnum hafa stefnendur leitt í ljós að húsið hallar í heild sinni þar sem suðvesturhluti þess hefur sigið. Er sennilegast að jarðvegur undir húsinu hafi gefið eftir þegar grafnir voru skurðir vegna gatnagerðar næst suðvesturhorni hússins. Þótt fallist verði á það með stefnendum að annmarki á húsinu hafi verið umfangsmeiri en ráða mátti af lýsingu í söluyfirliti verður ekki fram hjá því litið að við skoðun á húsinu blasir við umtalsverður halli í öllum gólfum. Jafnframt er það álit dómsins að stefnendum, sem nutu aðstoðar húsasmíðameistara við kaupin, hafi mátt vera ljóst að ekki gat aðeins verið um halla að ræða sem stafaði af missmíði við byggingu hússins. Við jafn mikið gólfsig og er í húsinu hefði mátt búast við frekari göllum er tengdust beint eða óbeint gólfsiginu. Því lá beint við að skoða eignina frekar og var þá greinilegt að hurðir féllu ekki eðlilega að stöfum og veggir hölluðu. Að þessu gættu verður ekki talið að stefnendur geti borið þessa galla fyrir sig, enda verður framferði stefnda Guðmundar, sem greindi frá halla í gólfum, ekki virt honum til stórkostlegs gáleysis eða talið stríða með öðrum hætti gegn heiðarleika og góðri trú, sbr. 2. mgr. 29. gr. laga um fasteignakaup, nr. 40/2002. Hvað sem þessu líður verður heldur ekki hjá því litið að fram hefur komið hjá stefnendum fyrir dómi að þau hafi í október 2002 orðið þess vör að veggir hússins hölluðu. Ef stefnendur ætluðu í kjölfarið að hafa uppi kröfur af því tilefni bar þeim innan sanngjarns frests að tilkynna stefnda Guðmundi um eðli og umfang vanefndarinnar og að til stæði að bera hana fyrir sig, sbr. 1. mgr. 48. gr. laga nr. 40/2002. Það gerðu þau hins vegar ekki fyrr en með bréfi lögmanns þeirra frá 8. júlí 2003 þar sem þess var krafist að kaupin gengju til baka, en þá voru liðlega átta mánuðir liðnir frá því að stefnendur höfðu fyllilega áttað sig á umfangi hallans í húsinu. Höfðu stefnendur þá sýnt af sér slíkt tómlæti að þau höfðu glatað rétti til að bera fyrir sig gallann. Gat engu breytt í því tilliti þótt fram komi í bréfi 19. ágúst 2003 frá lögmanni stefnda Guðmundar til þáverandi lögmanns stefnenda að stefndi Daníel hafi í janúar 2003 haft samband símleiðis við stefnda Guðmund og greint frá því að einhverrar óánægju gætti hjá stefnendum með kaupin vegna halla á gólfum án þess að fasteignasalinn vissi hvort stefnendur ætluðu að hafa uppi kröfur af því tilefni. Gegn andmælum stefnda Guðmundar verður ekki talið að með þessu hafi honum borist viðhlítandi tilkynning um vanefndina, enda bar stefnda Daníel, í samræmi við kröfur um vönduð vinnubrögð sem gera verður til fasteignasala, að koma athugasemdum af þessu tagi á framfæri bréflega við stefnda. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður stefndi Guðmundur sýknaður af kröfum stefnenda. 2. Í 12. gr. þágildandi laga um fasteigna-, fyrirtækja- og skipasölu, nr. 54/1997, sagði að fasteignasala, sem fengið hefði eign til sölumeðferðar, bæri að gera rækilegt yfirlit yfir þau atriði sem máli gætu skipt við sölu eignarinnar. Einnig sagði að þess skyldi vandlega gætt að fram kæmu öll grundvallaratriði varðandi ástand eignarinnar sem skipt gætu kaupanda máli. Í 2. gr. þágildandi reglugerðar um samninga um söluþjónustu fasteignasala og söluyfirlit, nr. 93/1998, sem sett var með heimild í framangreindum lögum, var fjallað nánar um söluyfirlit. Í 3. tl. þeirrar greinar sagði að meðal annars skyldu vera í söluyfirliti upplýsingar um ástand eignar, þar á meðal um galla sem seljanda og/eða fasteignasala var kunnugt um. Hliðstæð ákvæði er nú að finna í 10. og 11. gr. laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, nr. 99/2004. Samkvæmt framansögðu ber fasteignasala skylda til að framkvæma sjálfstæða skoðun á fasteign, sem hann fær til sölumeðferðar, og tilgreina á söluyfirliti þá galla sem hann sér eða átti að sjá við þá skoðun, sbr. einnig til hliðsjónar dómur Hæstaréttar frá 21. nóvember 2002 í máli nr. 223/2002. Þegar stefndi Daníel fékk eignina til sölu skoðaði hann sjálfur húsið. Fyrir dómi lýsti stefndi því að hann hefði að fyrra bragði tekið eftir gólfhalla í húsinu, sem hann taldi vera áberandi. Einnig kom fram hjá stefnda að hann hefði ekki kannað þetta frekar en að fá upplýsingar frá seljanda um að gólf í húsinu hölluðu. Með hliðsjón af þeim mikla halla á gólfum, sem stefndi Daníel hafði tekið eftir, var með öllu ófullnægjandi að láta við það eitt sitja að afla skýringa frá seljanda. Þvert á móti bar stefnda að framkvæma sjálfstæða skoðun á húsinu að þessu leyti, enda mátti honum vera ljóst að sennilega gat verið um verulegan galla að ræða og því ástæða til að kanna hvort um frekari annmarka gat verið að ræða sem tengdust gólfhallanum. Var slík rannsókn nauðsynleg svo stefnda væri kleift að gera væntanlegum kaupendum viðhlítandi grein fyrir eðli og umfangi gallans, enda bar stefnda samkvæmt 10. gr. laga nr. 54/1997 að liðsinna bæði seljanda og kaupanda og gæta réttmætra hagsmuna þeirra, sbr. nú 15. gr. laga nr. 99/2004. Að áliti dómsins verður að virða stefnda Daníel til gáleysis að hafa ekki kannað jafn rækilega fasteignina og efni voru til þegar stefndi tók eignina til sölumeðferðar. Verða stefndu Daníel og Fasteignasalan Hákot ehf. því talin bera fébótaábyrgð á tjóni stefnenda sem rakið verður til þessarar vanrækslu. Að því gættu að skylda til að kanna eignina hvíldi sjálfstætt á stefnda Daníel verður engu talið breyta um fébótaábyrgð stefndu þótt sá húsasmíðameistari sem liðsinnti stefnendum hefði jafnframt mátt gera sér grein fyrir umfangi gallans. Af þeim sökum getur sú yfirsjón ekki haft sömu áhrif gagnvart stefndu og í lögskiptum seljanda og kaupanda á grundvelli samningssambands um kaupin. Þá getur ekki reynt á tómlæti gagnvart stefndu á sama veg og samkvæmt lögfestum reglum laga um fasteignakaup, auk þess sem þeirri málsástæðu hefur ekki verið hreyft af þeirra hálfu. 3. Stefnendur krefjast skaðabóta að fjárhæð 3.894.000 krónur, annars vegar vegna kostnaðar við endurbætur á eigninni að fjárhæð 1.894.000 krónur og hins vegar vegna verðmætisrýrnunar að fjárhæð 2.000.000 króna. Stefnendur reisa kröfur sínar á þeim matsgerðum sem hér hafa verið raktar og stefnendur hafa aflað í tilefni af málshöfðuninni. Ákveða ber stefnendum bætur úr hendi stefndu Daníels og Fasteignasölunnar Hákots ehf. sem svara til þess tjóns sem þau urðu fyrir við það að fasteignin Deildartún 9 á Akranesi var ekki í samræmi við það ástand sem þau máttu ætla og lýsti sér í því að ekki var eingöngu halli í gólfum heldur hallaði allt húsið. Eins og hér hefur nánar verið rakið lá fyrir við kaupin að gólf hússins hölluðu og hefur komið fram í málinu að stefnendur gerðu ráð fyrir að þurfa að ráðast í endurbætur af þessu tilefni. Í matsgerð er sundurliðaður kostnaður að fjárhæð 1.729.000 krónur við lagfæringar innan dyra og varðar hann að mestu leyti lagfæringar á gólfum hússins og afleiddan kostnað af því verki. Þar sem stefnendur höfðu fengið upplýsingar um að gólf hölluðu verður að gera ráð fyrir að verðlagning hússins hafi miðast við það ástand eignarinnar og því verður ekki fallist á bætur sem svara til þess kostnaðar. Á hinn bóginn er einnig að finna í kostnaðarsundurliðun matsmanns lið að fjárhæð 300.000 krónur vegna réttingar á 12 hurðum, sem skiptist í efniskostnað að fjárhæð 120.000 krónur og vinnu að fjárhæð 180.000 krónur. Jafnframt er í sundurliðun matsmanns kostnaðarliður að fjárhæð 100.000 krónur vegna réttingar eldhúsinnréttingar og skiptist hann í efniskostnað að fjárhæð 25.000 krónur og vinnu að fjárhæð 75.000 krónur. Þessir kostnaðarliðir, samtals að fjárhæð 400.000 krónur, eru ekki komnir til vegna halla í gólfum og því verða stefnendum dæmdar bætur sem svara til þeirra. Að teknu tilliti til endurgreiðslu á hluta af virðisaukaskatti af vinnulið þykja þessar bætur til stefnenda hæfilega ákveðnar 370.000 krónur. Stefnendur gera kröfu að fjárhæð 165.000 krónur vegna endurnýjunar frárennslislagna við suðvesturhorn hússins. Þessi liður getur með engu móti talist til þess tjóns sem stefndu bera ábyrgð á, enda verður ekki talið að stefnda Daníel hafi mátt vera ljóst þetta ástand lagna sem í sjálfu sér er ekki verra en vænta mátti í þetta gömlu húsi. Í matsgerð Jóns Hauks Haukssonar, hdl., frá 3. apríl 2006 er komist að þeirri niðurstöðu að verðrýrnun eignarinnar vegna halla hússins, eftir að lagfæringar þær sem greinir í 3. lið matsgerðar Jóns Ágústs Guðmundssonar, verkfræðings, frá maí 2004 hafa farið fram, nemi 1.500.000-2.000.000 króna. Þessu mati hafa stefndu ekki hnekkt og verður það lagt til grundvallar um verðrýrnun eignarinnar vegna galla að því marki sem hann var meiri en stefnendur máttu gera ráð fyrir. Þykja bætur vegna þessa tjóns hæfilega ákveðnar 1.500.000 krónur. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður stefndu Daníel og Fasteignasölunni Hákoti ehf. gert óskipt að greiða stefnendum 1.870.000 krónur. Með bréfi 21. apríl 2006 sendu stefnendur matsgerð Jóns Hauks Haukssonar, hdl., til stefndu. Þá fyrst höfðu stefnendur lagt fram viðhlítandi upplýsingar til að meta fjárhæð tjónsins og því ber krafan dráttarvexti að liðnum mánuði frá því tímamarki, sbr. 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001. 4. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli stefnenda og stefnda Guðmundar falli niður. Hins vegar verður stefnda Daníel og Fasteignasölunni Hákoti ehf. gert in solidum að greiða stefnendum málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn svo sem í dómsorði greinir. Benedikt Bogason, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum Maríusi Þór Jónassyni, tæknifræðingi og húsasmíðameistara, og Vífli Oddssyni, verkfræðingi. D Ó M S O R Ð: Stefndi, Guðmundur Sigurðsson, er sýkn af kröfum stefnenda, Ragnheiðar Sigurðardóttur, og Símonar Hreinssonar. Stefndu, Daníel Rúnar Elíasson og Fasteignasalan Hákot ehf., greiði stefnendum óskipt 1.870.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 21. maí 2006 til greiðsludags. Málskostnaður milli stefnenda og stefnda Guðmundar fellur niður. Stefndu Daníel og Fasteignasalan Hákot ehf. greiði stefnendum óskipt 800.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 5/1999
|
Félag Reikningsskil Dagsektir
|
Á rak fasteignasöluna F sem einkafyrirtæki þegar hann gerði samstarfssamning við T um rekstur fasteignasölu. Átti rekstur fasteignasölunnar að vera sjálfstæður og skyldi T annast bókhald og fjármál hennar. Þá stóð til að T gengi inn í F þegar tryggt væri að engar skuldir hvíldu á félaginu. Aldrei kom til þessa, en T og Á stóðu saman að rekstri fasteignasölu undir nafninu F í rúm þrjú ár. Eftir að samstarfi þeirra lauk höfðaði Á mál þar sem hann krafðist þess að T yrði dæmdur til að leggja fram rekstraruppgjör fasteignasölunnar F fyrir ákveðið tímabil. Talið var að orðalag samstarfssamnings Á og T hefði verið skýrt um að T skyldi færa sjálfstætt bókhald vegna rekstrarins. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um skyldu T til að afhenda reikningsskil vegna rekstrar hans og Á á fasteignasölunni ásamt því að veita Á aðgang að fylgiskjölum með reikningsskilunum.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. janúar 1999. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms, en þó þannig að frestur áfrýjanda til að verða við skyldu sinni og áfall dagsekta, sem mælt er fyrir um í héraðsdómi, taki mið af þeim degi, sem dómur Hæstaréttar gangi í málinu. Þá krefst stefndi málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Samkvæmt gögnum málsins tilkynnti stefndi til firmaskrár Akureyrar 12. september 1990 að frá 1. október sama árs ræki hann sem einkafyrirtæki sitt með ótakmarkaðri ábyrgð Fasteignatorgið, sem fram að því hafði verið sameignarfélag hans og annars nafngreinds manns. Hinn 15. nóvember sama árs gerðu málsaðilar síðan svonefndan samstarfssamning, þar sem kveðið var á um að þeir rækju saman fasteignasölu á Akureyri, stefndi sem lögmaður og fasteignasali, en áfrýjandi sem sölumaður og forstöðumaður. Skyldi rekstur fasteignasölunnar vera sjálfstæður og áfrýjandi annast hann, þar á meðal bókhaldsvinnu og fjármál. Mælt var fyrir um að fasteignasalan skyldi greiða nánar tiltekna kostnaðarliði til helminga á móti lögmannsstofu stefnda, en aðra tilgreinda liði átti fasteignasalan ein að bera. Áttu aðilarnir að skipta til helminga tekjum af fasteignasölunni að frádregnum kostnaði samkvæmt fyrrnefndum samningsákvæðum, en þó skyldu áfrýjanda tryggð af tekjunum nánar tiltekin lágmarkslaun á mánuði miðað við heilt uppgjörsár. Í samningnum var jafnframt ákvæði um að áfrýjandi gengi „sem helmingsaðili“ inn í Fasteignatorgið sf. þegar fullnaðaruppgjör hefði farið fram og tryggt væri að engar skuldir hvíldu á félaginu, en samstarfssamningurinn skyldi þó áfram vera í gildi. Óumdeilt er í málinu að aldrei hafi komið til þess að áfrýjandi gengi inn í umrætt sameignarfélag samkvæmt síðastnefndu ákvæði í samningi aðilanna. Þeir stóðu hins vegar saman að rekstri fasteignasölu frá því í nóvember 1990 til 14. mars 1994, þegar uppsögn áfrýjanda á samstarfssamningi þeirra mun hafa komið til framkvæmda. Mun þessi atvinnurekstur fyrst í stað hafa verið auðkenndur með kennitölu áfrýjanda og virðisaukaskattsnúmer hans nýtt þar. Frá miðju ári 1991 mun fasteignasalan hins vegar hafa verið auðkennd með kennitölu Eignamiðstöðvarinnar hf. og virðisaukaskattsnúmer hennar notað. Samkvæmt gögnum málsins hefur áfrýjandi verið stjórnarformaður síðastnefnds félags að minnsta kosti frá 29. júní 1992, en stefndi skoðunarmaður reikninga þess. Fyrir liggur að firmanafnið Fasteignatorgið var afskráð 15. desember 1992. II. Eins og nánar greinir í héraðsdómi krafðist stefndi þess í héraðsdómsstefnu að áfrýjandi yrði dæmdur til að leggja fram „rekstraruppgjör fasteignasölunnar „Fasteignatorgsins“, sem stefnandi var einkaeigandi að á starfstíma þess frá 15. nóvember 1990 til 14. mars 1994, þar með fylgiskjöl öll varðandi reksturinn ...“. Var þess krafist að áfrýjanda yrði gert að verða við þessari skyldu innan 30 daga frá uppsögu dóms að viðlögðum nánar tilteknum dagsektum. Áfrýjandi lagði fram í héraði skjöl, sem samkvæmt yfirskrift sinni hafa að geyma uppgjör fyrir Fasteignatorgið vegna áranna 1992 og 1993, svo og fyrir tímabilið 1. janúar til 15. mars 1994. Með skjölum þessum fylgdi afrit af bréfi áfrýjanda 6. desember 1994, þar sem voru skýringar með uppgjöri fyrir Fasteignatorgið. Við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti kom fram af hálfu beggja aðila að fasteignasalan, sem þeir gerðu áðurnefndan samstarfssamning um, hafi kallast Fasteignatorgið þann tíma, sem þeir stóðu saman að rekstri. Að þessu gættu getur ekki orkað tvímælis gagnvart áfrýjanda hvað átt sé við með fyrrgreindu orðalagi í dómkröfum stefnda, þrátt fyrir að bæði sé þar ranglega hermt að stefndi hafi verið einkaeigandi að fasteignasölu með umræddu heiti og leitt sé í ljós að firmaheitið hafi verið afskráð á tímabilinu, sem aðilarnir stóðu saman að rekstri. Í samstarfssamningi aðilanna var eins og áður greinir mælt fyrir um að þeir stæðu saman að rekstri fasteignasölu og skiptu með sér á ákveðinn hátt tekjum af henni. Skyldi reksturinn vera sjálfstæður og áfrýjandi hafa með höndum fjármál vegna hans og bókhald. Samningurinn var gerður persónulega á milli aðilanna og hefur ekki verið sýnt fram á að samkomulag hafi orðið um breytingar á honum. Orðalag hans verður ekki skilið á annan hátt en þann að ætlast hafi verið til að áfrýjandi færði sjálfstætt bókhald vegna rekstrarins, sem yrði aðgreindur frá öðrum viðfangsefnum aðilanna. Sem annar aðila að þessum rekstri á stefndi skýlausan rétt á að fá úr hendi áfrýjanda reikningsskil, sem gerð séu á grundvelli bókhaldsgagna um reksturinn, enda verður að líta svo á að skylda hafi hvílt á áfrýjanda til að gera slík reikningsskil í skjóli samningsákvæðis um að hann annaðist „alla bókhaldsvinnu“. Af sömu ástæðu á stefndi rétt á að fá aðgang að umræddum bókhaldsgögnum til að ganga úr skugga um réttmæti reikningsskilanna. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að sér sé ómögulegt að verða við þessum kröfum, eins og hann hélt fram við flutning málsins fyrir Hæstarétti, en í því sambandi verður að líta til þess að honum hefur sýnilega verið kleift að gera áðurnefnd uppgjör, sem liggja fyrir í málinu, svo og að hann hefur ekki borið því við að fylgiskjöl úr bókhaldi séu ekki lengur tiltæk. Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um skyldu áfrýjanda til að afhenda reikningsskil vegna rekstrar hans og stefnda á fasteignasölu ásamt því að veita stefnda aðgang að fylgiskjölum með slíkum reikningsskilum. Verður þessi skylda lögð á áfrýjanda með þeim hætti, sem nánar greinir í dómsorði, en sú niðurstaða rúmast innan kröfugerðar stefnda eins og hún verður að réttu lagi skýrð, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og í dómsorði segir. Dómsorð: Áfrýjanda, Tryggva Pálssyni, er skylt að afhenda stefnda, Ásmundi S. Jóhannssyni, reikningsskil vegna sameiginlegs rekstrar þeirra á fasteignasölu á tímabilinu frá 15. nóvember 1990 til 14. mars 1994, svo og að veita stefnda aðgang að bókhaldsfylgiskjölum, sem reikningsskilin styðjast við, innan 30 daga frá uppsögu þessa dóms. Falla að öðrum kosti til dagsektir frá þeim tíma að fjárhæð 10.000 krónur á dag úr hendi áfrýjanda til stefnda þar til framangreindum skyldum verður fullnægt. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað. Áfrýjandi greiði stefnda 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 18. nóvember 1998. Mál þetta, sem dómtekið var í gær hefur Ásmundur S. Jóhannsson, kt. 150334-3659, Byggðavegi 86, Akureyri, höfðað hér fyrir dómi, með stefnu birtri 24. janúar 1998 á hendur Tryggva Pálssyni, kt. 240938-6429, Kjarrlundi 1, Akureyri. Eru dómkröfur stefnanda þær að stefndi verði dæmdur til að leggja fram rekstraruppgjör fasteignasölunnar „Fasteignatorgsins“ sem stefnandi var einkaeigandi að á starfstíma þess frá 15. nóvember 1990 til 14. mars 1994, þar með fylgiskjöl öll varðandi reksturinn, innan eins mánaðar frá uppkvaðningu dóms í málinu allt að viðlögðum dagsektum sem ákveðist kr. 20.000 á dag, sbr. 2. ml. 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91, 1991 frá tímamarki dómsuppsögn til efnda dómsins. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati réttarins. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og að stefnda verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins. Stefnandi kveður málavexti vera þá að hann sem löggiltur fasteignasali og stefndi, sem sölustjóri, hafi gert með sér samstarfssamning hinn 15. nóvember 1990 um rekstur fasteignasölu undir firmanafni einkafyrirtækis stefnanda „Fasteignatorgið“. Samkvæmt 2. gr. samningsins hafi stefndi átt að annast sölustarfsemi og samkvæmt 3. gr. hafi hann átt að annast daglegan rekstur þar með talið alla bókhaldsvinnu og umsvif fjármála. Í 4. gr. hafi verið ákvæði um mánaðarlegt rekstraruppgjör sem tilbúið yrði 15. dag mánaðar næstan eftir rekstrarmánuð. Í 8. gr. hafi verið ákvæði um eins mánaðar gagnkvæman uppsagnarfrest. Stefndi hafi fengið löggildingu fasteignasala og stofnsett eigið firma með nafninu „Holt“ fasteignasala. Samstarfinu hafi þannig lokið 14. mars 1994. Stefnandi hafi á rekstrartímanum oft beðið um rekstraruppgjör en fengið þau svör að uppgjörið væri inni í eigin rekstrarreikningi stefnda og væri þess vegna örðugt að verða við þeirri ósk. Stefnandi hafi síðar ítrekað leitað eftir að fá aðgang að framangreindum gögnum en án árangurs og sé því málshöfðun þessi nauðsynleg til þess að fá vitneskju um stöðu sína gagnvart stefnda vegna framangreinds reksturs. Stefndi kveður málavexti vera þá að stefnandi hafi verið sá aðili sem haft hafi löggildingu til sölu fasteigna í samstarfi hans og stefnda og hafi þeir rekið saman fasteignasölu, sbr. samstarfsamning dags. 15. nóvember 1990. Fasteignasala aðila hafi ekki verið rekin sem einkafirma stefnanda, þ.e. sem Fasteignatorgið, kt. 430389-1739, heldur hafi fasteignasalan verið rekin á kennitölu stefnda og með vsk., sem hann hafi fengið hjá skattyfirvöldum, þ.e. kt. 240938-6429, vsk. nr. 27512. Þetta hafi stefnanda verið ljóst. Ekki segi í samningi aðila með hvaða formi eigi að reka fasteignasöluna, en ljóst hafi verið að hana hafi ekki átt að reka á kennitölu Fasteignatorgsins, þar til skilyrðum 7. gr. samningsins væri fullnægt, en það hafi aldrei gerst. Vegna vondrar stöðu Fasteignatorgsins sf. hafi ekki verið hægt að reka fasteignasöluna á kennitölu þess félags meðal annars hafi stefnandi skuldað húsaleigu og fyrir dyrum hafi staðið innheimtuaðgerðir af hálfu ríkissjóðs meðal annars með því að loka fyrirtækinu vegna vangreiddra gjalda. Hins vegar hafi staðið til síðar að stefndi kæmi inn í Fasteignatorgið sf., kt. 430389-1739, sem helmings eigandi þegar það félag yrði skuldlaust, sbr. 7. gr. samningsins. Það ákvæði hafi hins vegar aldrei komið til framkvæmda þar sem félagið hafi aldrei orðið skuldlaust. Um mitt ár 1991 hafi Eignamiðstöðin ehf., kt. 520269-0459, tekið við rekstrinum. Þann 7. febrúar 1994 hafi stefndi sagt upp samstarfssamningi hans og stefnanda. Stefnandi hafi haft rými undir sína lögmannsstofu í húsnæði stefnda að Strandgötu 13, Akureyri. Þrátt fyrir að honum væri sagt upp hafi hann ekki hafið brottflutning sinn úr húsnæðinu fyrr en sumarið 1994 og það eftir margar ítrekanir. Hann hafi hins vegar ekki flutt alla sína muni á brott og skilið eftir húsbúnað og tæki auk skjala í fjölda pappakassa. Þessum eignum hafi stefndi orðið að koma í geymslu með ærinni fyrirhöfn og kostnaði, þar sem um hafi verið að ræða ca. 4-5 m³. Stefnandi hafi síðan látið sækja þessa muni loks á síðasta ári. Stefnandi krefjist þess að stefndi leggi fram „rekstraruppgjör fasteignasölunnar „Fasteignatorgsins“, sem stefnandi hafi verið einkaeigandi að á starfstíma þess frá 15. nóvember 1990 til 14. mars 1994, þar með fylgiskjöl öll varðandi reksturinn.“ Stefndi kveðst krefjast sýknu af þessum kröfum þar sem hann hafi ekki þessi gögn í sínum fórum. Þetta einkafirma stefnanda Fasteignatorgið, kt. 4303889-1739, hafi stefnandi sjálfur haft með að gera og sé sjálfsagt með gögn varðandi það sjálfur að minnsta kosti hafi stefndi ekki nein af umkröfðum gögnum í sínum fórum. Varðandi uppgjör að öðru leyti á milli aðila vegna samstarfs þeirra, hafi stefndi látið stefnanda í té næg gögn til þess að hann geti gert sínar kröfur og útreikninga, enda hafi hann gert það. Þó krafan væri gerð til afhendingar skjala vegna einkareksturs stefnda og vegna reksturs einkahlutafélags hans, bæri að sýkna þar sem stefnandi hafi ekki lögmæta kröfu til þess að fá afhent slík gögn. Krafa stefnanda sé ekki studd neinum lagarökum öðrum en í 4. tl. 114. gr. eml., sem eigi ekki við um kröfu stefnanda og verði ekki séð að lög um meðferð einkamála nr. 91, 1991 geri ráð fyrir slíkri kröfugerð einni og sér eins og gert sé í þessu máli. Þá sé ekki ljóst um hvaða gögn sé verið að ræða þannig að krafan sé heldur ekki dómtæk að því leyti. Stefndi hefur gefið aðilaskýrslu hér fyrir dóminum. Fram hefur verið lagður í málinu samstarfssamningur aðila dagsettur 15. nóvember 1990, þar sem segir í 3. gr.: „Rekstur fasteignasölunnar er sjálfstæður og annast Tryggvi daglegan rekstur hennar, annast alla bókhaldsvinnu og sér um öll fjármál hennar.“ Hér fyrir dóminum hefur stefndi viðurkennt að hafa annast þennan rekstur í upphafi sjálfur og fært bókhald og talið fram til skatts, en síðar hafi einkahlutafélag hans Eignamiðstöðin ehf. annast framangreint allt þar til samstarfi aðila lauk hinn 14. mars 1994. Ljóst er að samkvæmt framangreindum samstarfssamningi á stefnandi lögvarinn rétt til aðgangs að bókhaldsgögnum vegna rekstursins og breytir þar engu hvert form stefndi hafði á rekstrinum, hvort hann rak starfsemina í eigin nafni eða framseldi reksturinn einkahlutafélagi sínu, sem ekki verður af gögnum málsins séð að hafi verið með samþykki stefnanda. Ljóst er af framangreindum samningi aðila svo og gögnum málsins að öðru leyti að stefnda gat eigi dulist að með kröfugerð sinni átti stefnandi við framangreind bókhaldsgögn og verður málinu eigi vísað frá vegna þess að hann nefni þau bókhaldsgögn Fasteignatorgsins, einkafirma síns, þar sem gert var ráð fyrir að það félag tæki við rekstrinum að uppfylltri 7. gr. samningsins og samkvæmt samningnum skyldi reksturinn vera „sjálfstæður“. Þykir því kröfugerð stefnanda vera nægjanleg ljós að þessu leyti. Ekki verður fallist á þá staðhæfingu stefnda að kröfugerð stefnanda eigi sér ekki lagastoð, sbr. 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91, 1991. Fjárhæð dagsektarkröfu hefur ekki sérstaklega verið andmælt af hálfu stefnda og ber að ákveða dagsektir í samræmi við kröfur stefnanda. Með vísan til framangreinds verður niðurstaða dómsins þá sú að dæma ber stefnda til að afhenda stefnanda framangreint rekstraruppgjör ásamt öllum fylgiskjölum varðandi reksturinn innan mánaðar frá uppkvaðningu dóms þessa allt að viðlögðum dagsektum kr. 20.000 á dag frá dómsuppsögu til fullnustu dags. Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn kr. 80.000. Dóm þennan kveður upp Freyr Ófeigsson, dómstjóri. Dómsorð: Stefndi, Tryggvi Pálsson, afhendi stefnanda, Ásmundi S. Jóhannssyni rekstraruppgjör ásamt fylgiskjölum vegna fasteignasölu stefnanda „Fasteignatorgsins“ frá 15. nóvember 1990 til 14. mars 1994 innan mánaðar frá uppkvaðningu dóms þessa, allt að viðlögðum dagsektum kr. 20.000,- fyrir hvern dag frá uppkvaðningu dómsins til fullnustudags hans, verði honum ekki fullnægt innan framangreindra tímamarka. Stefndi greiði stefnanda kr. 80.000,- í málskostnað.
|
Mál nr. 553/2008
|
Fasteign Kaupsamningur Veiðiréttur
|
S keypti með afsali í júlí 1979 spildu úr landi jarðarinnar V af H, þáverandi eiganda jarðarinnar. S kvaðst ætíð hafa talið sig eiga veiðirétt í A á grundvelli eignarhalds að umræddri landspildu við vatnið og veitt sem slíkur í því. Höfðaði hann mál og krafðist þess að viðurkenndur yrði veiðiréttur hans í vatninu. M, núverandi eigandi jarðarinnar V, mótmælti kröfu S og bar því við að veiðiréttur sá sem frá fornu hefði tilheyrt V hefði aldrei verið frá henni skilinn. Þótt S hefði eignast spildu úr jörðinni fyrir sumarhús hefði hann ekki eignast við það hlutdeild í veiðirétti jarðarinnar. Í afsalinu til S var ekki kveðið á um það hvort réttur til veiði ætti að fylgja með í kaupunum. Þá varð ekki beinlínis ráðið af texta þess hvernig mörk landspildu S gagnvart vatninu væru, þótt orðalagið benti fremur til þess að spildan hefði átt að ná alla leið að A. Það væri forn regla í íslenskum rétti að hver maður ætti veiði fyrir landi sínu og hefði samsvarandi regla verið lögfest í lögum um lax- og silungsveiði. Þar sem réttur S til veiða í A hefði ekki verið sérstaklega undanþeginn þegar umræddri spildu var afsalað til hans yrði að telja að sá réttur hefði fylgt með í kaupunum. Var krafa S um viðurkenningu á veiðirétti í vatninu A tekin til greina.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. október 2008 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Man ehf., greiði stefnda, Sigurði Hannesi Oddssyni, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 5. júní sl., höfðaði Sigurður Hannes Oddsson, Hringbraut 2a, Hafnarfirði á hendur Mani ehf., Hamrahlíð 9, Reykjavík með stefnu birtri 19. október 2007. Gerir stefnandi þær dómkröfur að viðurkennt verði að hann eigi veiðirétt í Apavatni fyrir landspildu sinni að Vatnsholti í Grímsnesi í Árnessýslu. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda í samræmi við málskostnaðarreikning. Málavextir eru þeir að með afsali, dags. 30. júlí 1979, keypti stefnandi landspildu úr landi jarðarinnar Vatnsholts í Grímsnesi af Haraldi Sveinbjörnssyni, þáverandi eiganda jarðarinnar, fyrir 1.000.000 króna. Spildan var tilgreind ½ hektari að stærð og afmörkuð með þeim hætti í afsalinu að hún væri „norðaustast á nesi sem liggur út í Apavatn til norðvesturs. Spilda þessi verði 50 metrar fremst á nesinu og 100 metrar upp í átt að skurðgreptri, sem er ofan við umrætt nes, verður landspilda þessi því 50x100 metrar“. Þá segir svo í framhaldi: „Ekki skal girða nær vatninu en svo að allstaðar verði 10 metrar frá girðingu að vatnsborði miðað við Júlímánuð.“ Þá er sérstaklega kveðið á um það í afsalinu að fugladráp sé bannað í landi jarðarinnar Vatnsholts, þ.á m. á hinni seldu spildu. Hinn 9. október 1980 keypti stefnandi til viðbótar 3.000 m² spildu suðvestan við hina fyrri og er þar jafnframt kveðið á um það að alls staðar verði 10 metrar frá girðingu að vatnsborði miðað við júlímánuð. Eru báðar þessar landspildur enn í eigu stefnanda og hefur hann reist þar sumarhús. Jörðin Vatnsholt er nú í eigu stefnda Mans ehf. en eigendur þess eru Þorbjörg Daníelsdóttur, ekkja Ingþórs, sonar Haraldar, og börn hennar. Á árinu 1988 var stofnað Veiðifélag Apavatns, af eigendum þeirra jarða sem land eiga að vatnasvæði Apavatns. Var samþykkt fyrir félagið staðfest af landbúnaðarráðherra hinn 23. janúar 1989 og birt í Stjórnartíðindum. Kom Ingþór Haraldsson fram á fundinum sem eigandi veiðiréttar fyrir jörðina Vatnsholt. Liggur fyrir að stefnandi hefur reynt að gerast félagi í veiðifélaginu sem eigandi umræddrar landspildu en verið synjað um inngöngu þar sem hann gæti ekki sýnt fram á að hann ætti veiðirétt í Apavatni. Á árinu 1997 sætti stefnandi ákæru fyrir að hafa sumarið 1996 lagt silunganet í Apavatn fyrir landspildu sinni án þess að hafa til þess leyfi eiganda jarðarinnar Vatnsholts eða stjórnar veiðifélagsins. Með dómi Héraðsdóms Suðurlands 2. desember 1997 var stefnandi sýknaður af ákæru með vísan til þess að vafi væri uppi um rétt has til veiðanna. Var í því sambandi tilgreint að ekki yrði fullyrt hvort land hans næði að vatnsborði Apavatns og að ekki yrði séð að veiði í vatninu hefði verið undanskilin sölu er stefnandi keypti landspildu sína á árinu 1979. Liggur frammi í máli þessu endurrit vegna skýrslna sem teknar voru í því máli af ákærðu og vitnum. Í framhaldi af uppkvaðningu framangreinds dóms ítrekaði stefnandi kröfu sína um aðild að Veiðifélagi Apavatns 20. apríl 1998. Var honum synjað um inngöngu með bréfi, dags. 18. júní 1998, með þeim rökum að hann hefði ekki sýnt fram á veiðirétt sinn í vatninu. Sumurin 1998, 1999, 2001 og 2006 voru net stefnanda fjarlægð úr vatninu af veiðieftirlitsmönnum og hann m.a. kærður af þeim fyrir meinta ólögmæta netaveiði í vatninu. Ekki var gripið til aðgerða af hálfu sýslumanns á hendur stefnanda af þessu tilefni en stefnandi kærði töku netanna 1999 og 2001 til sýslumannsins sem þjófnað. Með bréfi til þáverandi eiganda jarðarinnar Vatnsholts, áðurnefndrar Þorbjargar Daníelsdóttur, dags. 27. maí 2002, var þess krafist fyrir hönd stefnanda að veiðiréttur hans í Apavatni yrði viðurkenndur. Með bréfi, dags. 10. júní 2002, hafnaði Þorbjörg kröfu stefnanda. Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 10. september 2007, var lögmanni stefnda tilkynnt að þar sem ekki hefði tekist að leysa ágreining málsaðila um veiðirétt í Apavatni hygðist stefnandi höfða mál til viðurkenningar á réttindum sínum. Dómurinn hefur gengið á vettvang og skoðað aðstæður að viðstöddum málsaðilum og lögmönnum þeirra. Stefnandi kveðst ætíð hafa talið sig eiga veiðirétt í Apavatni á grundvelli eignarhalds síns að umræddri landspildu við vatnið og veitt sem slíkur í vatninu. Veiðifélag við vatnið hafi verið stofnað árið 1989 en stefnandi hafi ekki fengið vitneskju um stofnun þess fyrr en síðar. Hann hafi um árabil reynt að gerast félagi í veiðifélaginu sem eigandi umræddrar landspildu en ætíð verið synjað um inngöngu. Stefnandi kveður kröfu sína um viðurkenningu á veiðirétti í Apavatni fyrir landspildu sinni byggjast á fyrirmælum 1. mgr. 2. gr. laga nr. 76/1970 um lax- og silungsveiði, sem í gildi hafi verið þegar afsal um spilduna var gefið út, sbr. nú 1. mgr. 5. gr. laga nr. 61/2006 um sama efni, þar sem mælt sé fyrir um að eignarlandi hverju fylgi veiðiréttur í vatni fyrir því landi, enda sé ekki mælt fyrir um aðra skipan í lögum. Sú regla sé forn að stofni til en hún eigi rætur að rekja til ákvæða í 50. kafla landabrigðaþáttar Grágásar, lagasafns hins íslenska þjóðveldis. Stefnandi vísi og til þess að ótvírætt sé að landspilda hans liggi að Apavatni. Sé spildan milli girðingar og vatns í engu undanskilin við söluna en í afsalinu sé hins vegar einvörðungu talað um að ekki skuli girða nær vatni en 10 metra frá vatnsborði. Hafi ákvæðið um girðingar í afsalinu í raun verið í samræmi við þágildandi ákvæði 20. gr. laga nr. 47/1971 um náttúruvernd, sbr. nú 1. mgr. 23. gr. laga nr. 44/1999 um sama efni, þar sem mælt sé fyrir um að óheimilt sé að setja girðingu á vatnsbakka þannig að hindri frjálsa umferð gangandi manna. Sú staðreynd að þörf hafi verið á að tilgreina sérstaklega í afsalinu bann við að girða nær vatninu en 10 metra styðji þá staðhæfingu að stefnandi hafi eignast land að vatninu því að annars væri þetta ákvæði afsalsins óþarft. Ennfremur styðji fyrri afsöl þáverandi eiganda Vatnsholts, Haraldar Sveinbjörnssonar, annars vegar til Valgeirs Hannessonar 10. ágúst 1971, og hins vegar til Vilhjálms Þorlákssonar frá 15. október 1973, þessa niðurstöðu en í báðum þessum afsölum hafi 10 metra breið spilda með fram vatninu skýrlega verið undanskilin við þessar sölur. Engum slíkum undanskilnaði hafi verið til að dreifa í afsali því er stefnandi hafi fengið fyrir landspildu sinni 30. júlí 1979. Þá liggi fyrir að veiðiréttur í Apavatni hafi ekki að öðru leyti sérstaklega verið undanskilinn við söluna. Í afsalinu sé einvörðungu getið um að fugladráp á landspildunni sé bannað. Ljóst sé því að veiðiréttur í vatninu fyrir landi spildunnar hafi fylgt henni við söluna enda hafi ekkert í lögum, hvorki í þágildandi lax- og silungsveiðilögum né öðrum lögum, staðið því í vegi að veiðiréttur fylgdi spildunni. Væri það raunar í fullkomnu samræmi við áðurnefnda reglu íslensks réttar um að hver maður eigi veiði fyrir sínu landi. Búrekstur á jörðinni Vatnsholti hafi lagst af um miðja 20. öld og hafi jörðin því ekki talist landareign í skilningi 4. mgr. 2. gr. þágildandi lax- og silungsveiðilaga nr. 76/1970 þegar afsal fyrir landspildu hafi verið gefið út til stefnanda á árinu 1979. Styðji það enn frekar þá niðurstöðu að ekkert hafi staðið því í vegi að lögum að veiðiréttur fylgdi við söluna. Samkvæmt framangreindu standi því öll rök til þess að krafa stefnanda, um að viðurkennt verði að hann eigi veiðirétt í Apavatni fyrir landspildu sinni að Vatnsholti í Grímsnesi, verði tekin til greina. Um lagarök kveðst stefnandi vísa til laga nr. 76/1970 um lax- og silungsveiði, sbr. nú lög nr. 61/2006 um sama efni. Þá styðjist málskostnaðarkrafa hans við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi mótmælir þeirri staðhæfingu stefnanda að hann hafi ætíð talið sig eiga veiðirétt í Apavatni á grundvelli eignarhalds síns að umræddri landspildu og veitt sem slíkur við vatnið. Stefndi kveðst telja þetta alrangt. Hið rétta sé að veiðieftirlitsmenn hafi þurft að hafa afskipti af veiðum stefnanda á árum áður og hafi hann viðurkennt brot sín og tekið upp net sem hann hefði ólöglega lagt. Hafi þetta meðal annars verið staðfest af Kjartani Helgasyni í Haga, sem lengi hafi verið veiðieftirlitsmaður við Apavatn. Á árinu 1988 hafi verið stofnað veiðifélag af eigendum þeirra jarða sem land eigi að vatnasvæði Apavatns. Til stofnfundar hafi verið boðað í samræmi við ákvæði VIII. kafla þágildandi lax- og silungsveiðilaga nr. 76/1970. Ekki hafi aðrir en eigendur umlykjandi jarða gert tilkall til veiðiréttar. Ingþór Haraldsson, sonur Haraldar Sveinbjörnssonar, hafi einn verið skráður handhafi veiðiréttar jarðarinnar Vatnsholts í Veiðifélagi Apavatns. Veiðiréttur sá sem frá fornu hafi tilheyrt jörðinni Vatnsholti hafi aldrei verið frá henni skilinn. Þótt stefnandi hafi eignast spildu úr jörðinni fyrir sumarhús hafi hann ekki eignast við það hlutdeild í veiðirétti jarðarinnar. Í afsölunum 30. júlí 1979 og 9. október 1980 hafi stefnanda eingöngu verið afsöluð landspilda og sé ljóst að kveða hefði þurft sérstaklega á um það í samningi á milli jarðareiganda og stefnanda ef selja hefði átt veiðiréttinn undan jörðinni. Eigendur Vatnsholts hafi einir greitt fasteignaskatta af veiðihlunnindum jarðarinnar. Þá liggi fyrir, með framburði stefnanda í áðurnefndu sakamáli, að hann hafi ekki haft veiðirétt í huga þegar hann keypti skikann. Stefnandi hafi því hvorki greitt jarðareiganda fyrir meintan veiðirétt né hafi hann greitt skatta og skyldur vegna hans. Fái það illa samrýmst þeirri málsástæðu hans að hann hafi ætíð talið sig eiga veiðirétt í Apavatni. Þá liggi fyrir í áðurnefndum afsölum að stefnandi eigi ekki land að Apavatni. Fyrri spildan sem hann hafi keypt 30. júlí 1979 sé skilgreind sem 50 x 100 metrar, sem segi að lega hennar geti ekki fylgt hlykkjóttum vatnsbakkanum. Þá sé sérstaklega tiltekið í afsalinu að girðing lóðarinnar megi ekki vera nær vatnsbakka en 10 metra. Viðbótarskikinn sem stefnandi hafi keypt 9. október 1980 sé suðvestan við fyrri lóð og liggi því ekki að vatninu. Stærð lóðanna samkvæmt afsölum sé 8.000 fermetrar. Við deiliskipulagsgerð hafi lóð Sigurðar reynst vera 8.100 fermetrar innan girðingar. Það sé því rangt hjá stefnanda að hann eigi land að Apavatni. Allt frá gildistöku vatnalaga nr. 15/1923 hafi verið lagt bann við því í lögum að veiðiréttur væri skilinn frá jörð nema að fullnægðum nánar tilgreindum skilyrðum, sbr. áðurnefnt ákvæði í 4. tl. 2. gr. lax- og silungsveiðilaga, sem í gildi hafi verið þegar afsal um spilduna var gefið út. Tilgangurinn sé sá að tryggja að jarðareigendur hverju sinni haldi landnotum jarða sinna. Af hálfu stefnda sé því mótmælt að skilyrði hafi verið til skilja veiðirétt frá landi hans, að hluta eða öllu leyti, varanlega eða tímabundið. Þótt jörð leggist tímabundið í eyði sé mikilvægt að hún haldi hlunnindum sínum, m.a. ef til endurbyggingar komi. Í þessu sambandi skipti máli að 26. september 2002 hafi landbúnaðarráðuneytið veitt Þorbjörgu Daníelsdóttur leyfi til að endurbyggja jörðina til skógræktar og veiðinytja. Af framansögðu sé ljóst að stefndi eigi allan veiðirétt fyrir landi Vatnsholts í Apavatni og því beri að hafna kröfu stefnanda og dæma hann til greiðslu málskostnaðar. Um lagarök kveðst stefndi vísa til ákvæða lax- og silungsveiðilaga nr. 76/1970 sem í gildi hafi verið þegar lögskiptin hafi átt sér stað. Þá styðjist krafa hans um málskostnað við XXI. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Eins og fyrr er rakið greinir aðila á um það hvort landssvæði það sem þáverandi eigandi Vatnsholts, Haraldur Sveinbjörnsson, seldi stefnanda með afsali hinn 30. júlí 1979, nái alveg niður að vatnsborði Apavatns og þá hvort veiðiréttur hafi fylgt með í kaupunum. Spilda þessi er í afsalinu sögð vera ½ hektari og afmarkast með eftirgreindum hætti: „Norðaustast á nesi sem liggur úti Apavatn til norðvesturs. Spilda þessi verði 50 metrar fremst á nesinu og 100 metrar upp í átt að skurðgreptri, sem er ofan við umrætt nes, verður landspilda þessi því 50 x 100 metrar. Ekki skal girða nær vatninu en svo að alstaðar verði 10 metrar frá girðingu að vatnsborði miðað við Júlí mánuð.“ Útgefandi afsalsins, Haraldur, er látinn en við aðalmeðferð málsins hér fyrir dómi var tekin skýrsla af stefnanda sem lýsti nánar sjónarmiðum sínum um að hann hefði litið svo á að hann væri að kaupa land niður að vatnsborði Apavatns. Við úrlausn á framangreindu ágreiningsefni er við fátt annað að styðjast en texta skjalsins sjálfs um að spilda stefnanda liggi norðaustast á nesi sem liggi út í vatnið til norðvesturs. Hún sé 50 metrar fremst á nesinu og 100 metrar upp í átt að skurðgreftri, sem sé ofan við umrætt nes. Ekkert verður beinlínis ráðið af textanum hvernig mörk spildunnar eru gagnvart vatninu, hvort þau séu við vatnið sjálft eða í einhverri tiltekinni fjarlægð frá því. Verður að telja að framangreint orðalag bendi fremur til þess að land stefnanda hafi átt að ná alla leið niður að Apavatni. Við túlkun á ákvæðum afsalsins að þessu leyti þykir þó einnig verða að líta til fleiri þátta eins og hér greinir. Ekki verður af afsalsskjalinu sjálfu ráðið að lögmaður, eða annar sérfræðingur, hafi komið beint að endanlegum frágangi þess. Hins vegar liggur fyrir í málinu endurrit skýrslu sem tekin var af Ingþóri Haraldssyni, þáverandi eiganda Vatnsholts, vegna sakamálsins á hendur stefnanda sem fyrr hefur verið rakið. Skýrði Ingþór þá frá því að faðir hans hefði notið aðstoðar lögmanns við að útbúa afsöl eða afsalsform og að hann hefði þá notast við formið þannig að hann hefði bætt inn í það texta eftir því sem við ætti hverju sinni. Í afsölum vegna tveggja spildna sem Haraldur Sveinbjarnarson hafði áður selt úr jörðinni Vatnsholti, annars vegar til Valgeirs Hannessonar, dags. 10. ágúst 1971, og hins vegar til Vilhjálms Þorlákssonar, dags. 15. október 1973, er sérstaklega tekið fram að 10 metra spilda með fram vatninu séu undanskilin við söluna. Ekkert slíkt ákvæði er að finna í afsalinu til stefnanda. Hins vegar kemur fram í texta þess að girðing megi ekki vera nær vatninu en í 10 metra fjarlægð frá vatnsborðinu eins og það sé í júlímánuði. Verður ekki séð að nein þörf hafi verið á að setja slíkt ákvæði í afsalið nema að ætlunin hafi verið sú að hin selda spilda næði alla leið niður á bakka vatnsins. Hins vegar kann tilvist þess að skýrast af því að eðlilegt hafi þótt að setja slíkt ákvæði í afsalið til að árétta, og koma til móts við, bann sem fyrst var leitt í lög með þágildandi ákvæði laga nr. 47/1971 um náttúruvernd, sbr. nú 1. mgr. 23. gr. laga nr. 44/1999, við því að setja girðingu á vatnsbakka þannig að hindraði för gangandi manna. Þegar framangreint er virt telur dómurinn að skýra verði ákvæði afsalsins frá 30. júlí 1979 á þann veg að hin afsalaða landspilda nái alla leið að vatnsborði Apavatns. Þá þykir sú staðreynd, sem sýnist vera óumdeild, að lengd þeirra marka spildunnar, sem talað er um í afsalinu að eigi að liggja 100 metra í átt að skurðgreftri, teljist í raun vera 94,8 metrar, sé mælt að þeim stað þar sem girt var áður með fram vatninu, styðja enn frekar við þá niðurstöðu. Þá verður ekki talið að nokkru breyti í þessu sambandi þó deiliskipulag frá árinu 1997 fyrir sumarhúsahverfið í Vatnsholti sýni mörk spildunnar á þeim stað við vatnið sem áður stóð girðing sú sem stefnandi hafði reist skammt frá vatnsbakkanum og að flatarmál beggja spildna stefnanda teljist miðað við þær forsendur vera 8.100 m². Getur samþykkt slíks deiliskipulags ekki bótalaust upphafið þau eignarréttindi sem stefnandi hafði áður öðlast. Ekki er í afsalinu frá 30. júlí 1979 kveðið á um það hvort réttur til veiði eigi að fylgja með í kaupunum. Hins vegar segir þar að kaupanda sé kunnugt um að fugladráp sé bannað í landi jarðarinnar Vatnsholts og þar á meðal á hinni seldu spildu. Fyrir liggur að búskapur á jörðinni Vatnsholti lagðist af um miðja síðustu öld og að jörðin hafi þá farið í eyði. Enda þótt landbúnaðarráðuneytið hafi á árinu 2002 veitt Þorbjörgu Daníelsdóttur, forsvarsmanni stefnda, leyfi til að endurbyggja jörðina til skógræktar og veiðinytja breytir það ekki því að á árinu 1979, þegar Haraldur afsalaði umræddri spildu til stefnanda, taldist jörðin ekki landareign í skilningi 4. mgr. 2. gr. laga nr. 76/1970 um lax- og silungsveiði. Var á þeim tíma ekkert í vegi fyrir því að lögum að unnt væri að selja spildu úr jörðinni ásamt tilheyrandi veiðirétti í Apavatni. Það er forn regla í íslenskum rétti að hver maður eigi veiði fyrir landi sínu, sbr. dóma Hæstaréttar nr. 1963.173, 1994.924 og 1996.2245. Hefur samsvarandi regla verið lögfest í lögum um lax- og silungsveiði. Þannig er kveðið á um það í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 76/1970, sem í gildi voru á þeim tíma þegar undir afsalið var ritað, að landeiganda væri einum heimil veiði á landi sínu, enda væri ekki á annan veg mælt í lögunum. Þar sem réttur stefnanda til veiða í Apavatni var ekki sérstaklega undanþeginn, þegar umræddri spildu var afsalað til hans á árinu 1979, verður að telja að sá réttur hafi fylgt með í kaupunum. Samkvæmt þessu verða dómkröfur stefnanda teknar til greina. Að fenginni þessari niðurstöðu, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 380.000 krónur í málskostnað. Dóm þennan kveður upp Ásgeir Magnússon héraðsdómari. Dómsorð: Stefnandi, Sigurður Hannes Oddsson, á veiðirétt í Apavatni fyrir landspildu sinni að Vatnsholti í Grímsnesi, Árnessýslu. Stefndi, Man ehf., greiði stefnanda 380.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 13/2021
|
Kærumál Málskostnaður Kröfugerð Ómerking úrskurðar Landsréttar
|
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem fallist var á kröfu K um að S og J yrðu með beinni aðfarargerð bornir út af lögbýlinu H og þeim gert að greiða K málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að K hefði fyrir Landsrétti aðeins krafist kærumálskostnaðar þar fyrir dómi. Var því talið að með því að gera S og J að greiða K málskostnað í héraði og kærumálskostnað fyrir Landsrétti hefði Landsréttur farið út fyrir kröfur K. Hinn kærði úrskurður var því ómerktur og málinu vísað á ný til Landsréttar til löglegrar meðferðar.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir, Björg Thorarensen,Ingveldur Einarsdóttir og Sigurður Tómas Magnússon.Sóknaraðilar skutu málinu tilHæstaréttar með kæru 26. janúar 2021 en kærumálsgögn bárust réttinum 2. febrúarsama ár. Kærður er úrskurður Landsréttar 20. janúar 2021, þar sem fallist var ákröfu varnaraðila um að sóknaraðilar yrðu með beinni aðfarargerð bornir út aflögbýlinu Hraungerði í Flóahreppi, ásamt þeim eignum sem þar væri að finna ognánar tilgreindum eignum sem væru hluti jarðarinnar og sérmetnar. Sóknaraðilar krefjastþess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og kröfu varnaraðila um aðsóknaraðilar verði bornir út af fyrrnefndu lögbýli með beinni aðfarargerð verðihafnað. Þá krefjast þeir óskipt kærumálskostnaðar.Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar og kærumálskostnaðar. Kæruleyfi var veitt 22. febrúar2021 á grundvelli 3. málsliðar 2. mgr.167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem talið var að á úrskurðiLandsréttar kynnu að vera ágallar.Mál þetta lýtur að kröfuvarnaraðila um að sóknaraðilar verði bornir út af lögbýlinu Hraungerði íFlóahreppi með beinni aðfarargerð. Héraðsdómur hafnaði kröfunni með úrskurði18. nóvember 2020 en felldi niður málskostnað milli aðila. Varnaraðili kærðiúrskurðinn til Landsréttar. Í kærunni var vísað til þess að varnaraðili gerði ,,sömudómkröfur og í héraði: Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verðifelldur úr gildi og að varnaraðilar ásamt því sem að þeim fylgir, verði bornirút af lögbýlinu Hraungerði, Flóahreppi ... ásamt þeim eignum sem þar er aðfinna með beinni aðfarargerð. Þess er krafist að varnaraðilar verði bornir útmeð beinni aðfarargerð af jörðinni og eftirfarandi eignum sem eru hlutijarðarinnar og sérmetnar, sbr. fskj. 1 með aðfararbeiðni. ... Þá er krafistkærumálskostnaðar úr hendi varnaraðila að skaðlausu samkvæmt mati dómsins.“Í greinargerð varnaraðila tilLandsréttar sagði að gerðar væru ,,sömu dómkröfur og í kæru“ og voru kröfurvarnaraðila nákvæmlega hinar sömu og raktar hafa verið. Þar var því ekki frekaren í kæru til Landsréttar gerð sérstök krafa um málskostnað fyrir héraðsdómi. Í hinum kærða úrskurði var kröfumvarnaraðila lýst, þar á meðal kröfu um kærumálskostnað, en í þeirri lýsingu komekki fram krafa um málskostnað fyrir héraðsdómi. Engu að síður gerðiLandsréttur sóknaraðilum að greiða varnaraðila málskostnað í héraði ogkærumálskostnað fyrir Landsrétti sem var ákveðinn í einu lagi 800.000 krónur. Meðþessu fór Landsréttur út fyrir kröfur varnaraðila í andstöðu við 1. mgr. 111.gr., sbr. 190. gr. laga nr. 91/1991. Er þetta slíkur annmarki á hinum kærðaúrskurði að óhjákvæmilegt er að ómerkja hann og vísa málinu á ný tilLandsréttar til löglegrar meðferðar.Rétt er að kærumálskostnaðurfalli niður.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er ómerktur og er málinuvísað á ný til Landsréttar til löglegrar meðferðar.Kærumálskostnaður fellur niður. Úrskurður LandsréttarLandsréttardómararnir Ásmundur Helgason, Davíð Þór Björgvinsson og Ragnheiður Bragadóttir kveða upp úrskurð í máliþessu.Málsmeðferð ogdómkröfur aðilaSóknaraðili skaut málinutil Landsréttar með kæru 24. nóvember 2020. Greinargerð varnaraðila barstréttinum 14. desember2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 18.nóvember 2020 í málinu nr. A-420/2020 þar sem hafnaðvar kröfu sóknaraðila um að varnaraðilar yrðu með beinni aðfarargerð bornir útaf lögbýlinu Hraungerði, Flóahreppi, landnúmer 166237, fastanúmer F220-0798ásamt þeim eignum sem þar er að finna. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laganr. 90/1989 um aðför. 2Sóknaraðili krefst þessað hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að varnaraðilar, ásamt þvísem þeim fylgir, verði bornir út af fyrrnefndu lögbýli með beinni aðfarargerð. Þáer krafist kærumálskostnaðar.3Varnaraðilar krefjaststaðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.Málavextir og málsástæður aðila4Með hinum kærða úrskurðivar hafnað kröfu sóknaraðila um að varnaraðilar yrðu með beinni aðfarargerðbornir út af lögbýlinu Hraungerði í Flóahreppi og þeimeignum sem þar er að finna sem eru hluti jarðarinnar og sérmetnar.5Málavöxtum er lýst íhinum kærða úrskurði. Sóknaraðili, sem starfar samkvæmt lögum um kirkjumálasjóðnr. 138/1993, er þinglýstur eigandi lögbýlisins sem um ræðir. Faðirvarnaraðila, Guðmundur Stefánsson, mun hafa haft jörðina í ábúð frá fardögum1977. Með bréfi 20. desember 2016 sagði Guðmundur upp ábúðinni. Eftir uppsögnGuðmundar lýstu varnaraðilar því við sóknaraðila að þeir væru tilbúnir til aðleigja jörðina til eins árs, eða fram að fardögum árið 2018. Um samdist aðvarnaraðilar leigðu jörðina til eins árs og leigugjald yrði 1.319.820 krónureða 3% af fasteignamati árið 2017. 6Kröfu um útburð afjörðinni með beinni aðfarargerð á grundvelli 78. gr. laga nr. 90/1989 byggirsóknaraðili í fyrsta lagi á því að umsaminn ábúðartími hafi liðið undir lok.Samningurinn við varnaraðila hafi verið til eins árs og við lok leigutímans 6.júní 2018 hafi samningnum lokið í samræmi við efni hans án sérstakrar uppsagnareða tilkynningar. Sé það í samræmi við 1. mgr. 34. gr. ábúðarlaga nr. 80/2004.Í öðru lagi hafi ábúð varnaraðila verið sagt upp með réttum hætti samkvæmt 35.gr. sömu laga. Ákvæði samningsins og samskipti aðila í aðdraganda og eftir gerðhans staðfesti að málsaðilar hafi viljað semja til eins árs. Uppsögnin liggifyrir og móttaka hennar hafi verið staðfest og ekki mótmælt af varnaraðilum. Íþriðja lagi byggir sóknaraðili á því að ábúð hafi verið sagt upp með réttumhætti vegna vanefnda varnaraðila á greiðslu jarðarafgjalds í samræmi við 37.gr. laganna.7Varnaraðilar reisa kröfusína um að hafna beiðni sóknaraðila á því að skilyrði 78. gr. laga nr. 90/1989 umútburð án undangengins dóms eða réttarsáttar séu ekki uppfyllt. Í öllu falli séuppi slíkur vafi að varhugavert sé að láta gerðina ná fram að ganga án þess aðskorið verði úr um þau efnislegu atriði sem vafa valdi. Skilyrði fyrir útburðisamkvæmt ákvæðinu séu að réttindi sóknaraðila séu bæði skýr og glögg og ekkileiki nokkur vafi þar á. Beri að gera ríkar kröfur um sönnun um tilvist slíkraréttinda. Varnaraðilar telja að ágreiningur sé milli aðila um hvernig túlkaskuli yfirtöku varnaraðila á ábúðarsamningi föður þeirra og hvortsamningssamband þeirra við sóknaraðila hafi liðið undir lok. Telja varnaraðilarað þeir hafi skýran rétt til að vera á jörðinni. Í samningnum segi að ábúðvarnaraðila sé tímabundin í eitt fardagaár. Þá komi fram í 5. gr. samningsins aðgildandi ábúðarlög gangi framar ákvæðum samningsins ef saman lýstur. Í 5. gr.ábúðarlaga komi fram að jörð skuli byggð, sé ekki um annað samið, frá fardögumtil fardaga til fimm ára hið skemmsta og geti ábúðartíminn verið tímabundinn,til lífstíðar eða gengið í erfðir. Af ákvæðinu leiði að ekki sé unnt að semjaum skemmri ábúðartíma en til fimm ára og skipti aðdragandi samningsgerðarinnarengu máli. Ábúðartímanum ljúki þar með ekki fyrr en á fardögum vorið 2022 oghafi varnaraðilar þangað til fullan rétt til umráða yfir jörðinni. 8Varnaraðilar byggjajafnframt á því að ekki sé unnt að segja tímabundnum samningum upp á grundvelli35. gr. laganna, sbr. 9. gr., enda gildi þær reglur eingöngu um ótímabundnasamninga. Enn fremur byggja varnaraðilar á því að sóknaraðili hafi látið hjálíða að innheimta leigugjaldið og ekki látið í té greiðsluupplýsingar. Ekkihafi farið fram uppgjör milli sóknaraðila og fráfarandi ábúanda, sóknaraðili hafihaldið eftir háum greiðslum og geti sóknaraðili ekki innheimt leigugjald fyrireignir fráfarandi ábúanda. Þess utan hafi sóknaraðili móttekið leigugreiðslursem inntar hafi verið af hendi eftir að sóknaraðili hreyfði fyrst í desember2019 þeim fullyrðingum að vanhöld væru á greiðslu leigu og sagði samningnumupp.9Enn byggja varnaraðilar áþví að mikill ágreiningur ríki um eignarhald á metangasstöð sem standi ájörðinni. Í dómsmáli milli fráfarandi ábúanda og sóknaraðila sé deilt um skyldusóknaraðila til að kaupa mannvirkið. Skjóti skökku við að sóknaraðili hafi seltstöðina með jörðinni þegar óvissa sé um hvort hún sé hluti hennar. Að lokumtelja varnaraðilar að sóknaraðili hafi brotið gegn skyldum sínum á grundvelli20. gr. jarðarlaga nr. 81/2004 með því að bjóða varnaraðilum ekki að neytaforkaupsréttar síns þegar jörðin var seld þriðja aðila. Niðurstaða 0 Ímálinu liggur fyrir að faðir varnaraðila, Guðmundur Stefánsson, fékk jörðinaHraungerði í Flóahreppi til ábúðar samkvæmt byggingarbréfi 3. október 1977. Meðbréfi 20. desember 2016 sagði Guðmundur upp ábúðinni samkvæmt 35. gr.ábúðarlaga. Hinn 22. mars 2017 sendu varnaraðilar bréf til sóknaraðila þar semþeir lýstu sig reiðubúna að leigja jörðina til eins árs frá fardögum 2018. Íbréfinu var óskað eftir því að gerður yrði leigusamningur þar semleiguskilmálar yrðu nánar útfærðir. Þar er áréttað að skilyrði þess aðleigusamningurinn yrði gerður sé að hann hefði ekki áhrif á uppgjör viðfráfarandi ábúanda. Samningur um eins árs ábúð varnaraðila er frá 8. júní 2017og ber hann yfirskriftina „Samningur um yfirtöku ábúðarsamnings um lögbýliðHraungerði, Flóahreppi“. Þar kemur fram í 1. gr. að ábúð leigutaka sé fráfardögum að vori 2017 til fardaga að vori 2018. Samkvæmt 2. gr. skyldileigugjald fyrir þetta tímabil vera 1.319.820 krónur sem inna skyldi af hendimeð 12 jöfnum greiðslum fyrir fram fyrir einn mánuð í senn, fyrsta hversmánaðar og skyldi leigugjaldið fyrir júní 2017 innt af hendi við undirritunsamkomulagsins. Þá segir í 3. gr. að leigutakar skuli halda áfram kúabúskap oggasframleiðslu sem verið hafi á jörðinni. Þá skyldu leigutakar samkvæmt 4. gr.ekki stofna til kaupskyldu jarðareiganda með framkvæmdum, fjárfestingum eðaendurbótum á hinu leigða, nema um slíkt væri samið skriflega. Enn segir í 5.gr. að gildandi ábúðarlög gangi framar ákvæðum ábúðarsamnings ef saman lýstur.1 Í78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför kemur fram að sé manni með ólögmætum hætti aftrað að neytaréttinda sem hann tjáir sig eiga og telur svo ljós að sönnur verði færðar fyrirþeim með gögnum sem aflað verður samkvæmt 83. gr. laganna, sé honum heimilt aðbeina til héraðsdómara beiðni um að skyldu þess efnis, sem getur í 72. eða 73.gr., verði fullnægt með aðfarargerð þótt aðfararheimild samkvæmt 1. gr. lagannaliggi ekki fyrir. Þá kemur fram að þegar héraðsdómara hefur borist beiðni samkvæmt 1. mgr. oghann telur að lög leiði ekki til þess að henni verði þegar vísað á bug skulihann fara með beiðnina eftir þeim reglum sem mælt er fyrir um í 13. kaflalaganna. Ákvæði 79. gr. laga nr. 90/1989 hefur hér einnig þýðinguen þar kemur fram að ekki standi ívegi aðfarargerðar samkvæmt 78. gr. þótt dómsmál sé jafnframt rekið milli sömuaðila um önnur atriði sem varða réttarsamband þeirra.2 Ákvæði1. mgr. 78. gr. laganna felur ísér heimild til að fullnægja rétti gerðarbeiðanda til umráða fasteignar meðútburði gerðarþola þótt aðfararheimildar eftir almennum reglum hafi ekki veriðaflað. Samkvæmt ákvæðinu er skilyrði til að gerð nái fram að ganga á þessumgrundvelli að réttindi gerðarbeiðanda séu svo ljós að sönnur verði færðar fyrirþeim með gögnum sem má afla fyrir dómi samkvæmt reglum 83. gr. Í þessu felstannars vegar að gerðarbeiðandi sé réttur aðili að kröfu um gerðina og hinsvegar að honum sé unnt að sanna að réttindin séu til staðar með gögnum sem 83.gr. laga nr. 90/1989 heimilar honum að styðja mál sitt við fyrir dómi. 3 Skilyrði78. gr. laga nr. 90/1989 um skýrleika réttinda lýtur að því að unnt sé að sýnafram á réttindin með takmarkaðri sönnunarfærslu. Skýrleiki réttinda verðurþannig að vera auðsannaður á grundvelli þeirra gagna sem lögð eru fram meðbeiðni án frekari sönnunarfærslu fyrir dómi með framburði vitna eða mats- ogskoðunargerðum. Af þessu leiðir að sama skapi að gera verður talsverðar kröfurum skýrleika og styrkleika þeirra gagna sem fyrir liggja og beiðnin er reist á.Þá leiðir af dómaframkvæmd eins og hún hefur þróast að ágreiningur sem stofnaðkann að verða til í slíku máli um skýringu laga- eða samningsákvæða leiðir ekkieinn og sér til þess að kröfu verði hafnað.4 Varnaraðilarhafa borið fyrir sig 5. gr. ábúðarlaga og telja að af henni leiði að þeir hafienn full umráð jarðarinnar. Þar segir að jörð skuli byggja, sé ekki um annað samið, frá fardögum til fardagatil fimm ára í senn hið skemmsta. Þá segir að ábúðartími geti veriðtímabundinn, til lífstíðar eða gengið í erfðir. Ákvæðið mælir svo fyrir að sé ekkisamið um upphafs- og lokatímamark ábúðar skuli miða við að hún hefjist og ljúkií fardögum. Þá kemur fram í skýringum við ákvæðið í frumvarpi til laganna aðákvæðið feli í sér að samning um ábúð sé unnt að gera tímabundið, en þó ekkiskemur en til fimm ára í senn. Þá segir þar jafnframt að samkvæmt 34. gr.laganna geti ábúðarlok miðast við annað tímamark ef um er að ræða uppsögnjarðareiganda samkvæmt ákvæðum í samningum aðila.5 Í1. mgr. 34. gr. ábúðarlaga kemur fram að tímabundnum samningi um ábúð ljúki á umsömdum tíma án sérstakraruppsagnar eða tilkynningar af hálfu aðila. Þá segir að jarðareiganda og ábúandasé heimilt að semja um að segja megi tímabundnum samningi upp án sérstakraaðstæðna, atvika eða forsendna. Slík uppsögn skuli vera skrifleg og fara framfyrir 1. desember miðað við ábúðarlok 1. júní eða fyrir 1. apríl miðað viðábúðarlok 1. október nema jarðareigandi og ábúandi hafi samið um annaðtímamark. Í 35. gr. ábúðarlaga segir að ótímabundinn samningur um ábúð séuppsegjanlegur af hálfu beggja aðila. Uppsögn skal vera skrifleg og send meðsannanlegum hætti. Uppsögn skal fara fram fyrir áramót og taka gildi í næstu fardögumnema um annað sé samið. 6 Samningurvarnaraðila við sóknaraðila 8. júní 2017 um leigu á jörðinni til eins árs vísarí yfirskrift til þess að hann feli í sér yfirtöku ábúðarsamnings þess sem faðirþeirra Guðmundur Stefánsson hafði gert á árinu 1977 og sagt upp 20. desember2016. Í inngangi samningsins er vísað til byggingarbréfsins frá 1977 og þartekið fram að varnaraðilar taki við réttindum og skyldum fráfarandi ábúandasamkvæmt byggingarbréfinu með tilteknum frávikum sem nánar eru greind í samningnum.Í honum er samið um leiguafnot til eins árs, en samningurinn hefur ekki að öðruleyti að geyma annað ákvæði um uppsögn hans sérstaklega, enda hafðibyggingarbréfinu frá 1977 þegar verið sagt upp af hálfu föður varnaraðila. Einsog hér á stendur og með hliðsjón af samhenginu milli eldra byggingarbréfs, semfaðir varnaraðila hafði sagt upp, og samnings varnaraðila um tímabundnayfirtöku réttinda samkvæmt byggingarbréfinu til eins árs, verður ekki fallist áþau rök varnaraðila að um hafi verið að ræða nýjan ábúðarsamning sem hafi,vegna ákvæðis 5. gr. ábúðarlaga um ábúð til fimm ára hið skemmsta og andstættskýrum eignarheimildum sóknaraðila, tryggt þeim fullan umráðarétt yfir jörðinnitil fimm ára eins og þeir halda fram. 7 Afgögnum málsins verður ráðið að sóknaraðili hefur, eftir að umsömdum leigutímalauk, ítrekað áréttað við varnaraðila að umsömdum leigutíma væri lokið. Þanniger því lýst í tölvuskeyti lögmanns sóknaraðila 30. ágúst 2018 til lögmannsvarnaraðila að þess sé vænst að jörðinni sé skilað til sóknaraðila og íframhaldi gengið til uppgjörs um leigugreiðslur. Í öðru bréfi 10. desember 2018milli sömu aðila er áréttað að sóknaraðili líti svo á að varnaraðilar hafijörðina í vörslum sínum án heimildar og óskað eftir því að upplýst verði hvenærþeir hyggist afhenda hana. Er þetta einnig áréttað í bréfi 21. janúar 2019 ogsíðan fylgt eftir með ábyrgðarbréfi sóknaraðila til varnaraðila 2. júní 2019. Íbréfinu er áréttað það sjónarmið sóknaraðila að ábúðartíminn sé liðinn undirlok og þess krafist að lögbýlið verði afhent án tafar og lyklum skilað áskrifstofu lögmanns sóknaraðila, að öðrum kosti verði höfðað útburðarmál fyrirHéraðsdómi Suðurlands. 8 Samkvæmtöllu framansögðu verður fallist á með sóknaraðila að varnaraðilar geti ekkileitt umráðarétt sinn yfir jörðinni af samningi aðila frá 8. júní 2017 og aðvarnaraðilum hafi mátt vera ljóst af samskiptum við sóknaraðila eftir aðleigutíma lauk að vera þeirra á jörðinni væri í óþökk sóknaraðila hvað sem liðiágreiningi þeirra að öðru leyti. Var sóknaraðila því rétt að krefjast þess aðvarnaraðilar vikju af jörðinni. 9 Aðfenginni þessari niðurstöðu er ekki þörf á að taka sérstaka afstöðu til þeirrarmálsástæðu sóknaraðila að honum hafi verið heimilt að segja samningnum uppvegna vanefnda varnaraðila á greiðslu jarðarafgjalds samkvæmt ákvæðum hans.Varnaraðilar geta að sama skapi ekki reist rétt sinn til umráða yfir jörðinni áþví að gera ágreining um hvort þeir hafi með réttum hætti staðið skil ájarðarafgjaldi því sem um var samið. 20 Varnaraðilarhafa einnig andmælt gerðinni á þeim grundvelli að út af standi ýmiss konarannar ágreiningur um uppgjör við fyrri ábúanda, um eignarhald á metangasstöðsem standi á jörðinni og mögulegan forkaupsrétt þeirra samkvæmt ákvæðumjarðarlaga. Þá sé í dómsmáli milli fráfarandi ábúanda og sóknaraðila deilt umskyldu sóknaraðila til að kaupa mannvirkið. Ágreiningur af þessu tagi umréttarsamband aðila eða við fyrri ábúanda, að öðru leyti en lýtur að beinumumráðarétti yfir jörðinni, kemur ekki í veg fyrir að gerðin nái fram að ganga,sbr. meðal annars ákvæði 79. gr. laga nr. 90/1989. 21 Aðöllu samanlögðu verður ekki talið á grundvelli þeirra sönnunargagna sem fyrirliggja í málinu að varhugavert sé að gerðin nái fram að ganga. Verður hinnkærði úrskurður því felldur úr gildi og skulu varnaraðilar ásamt þeim eignumsem þeim fylgja, að kröfu sóknaraðila, sem er þinglýstur eigandi jarðarinnar,með beinni aðfarargerð bornir út af lögbýlinu Hraungerði í Flóahreppi.22 Verður varnaraðilum gert að greiðasóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálsmálskostnað fyrir Landsrétti í einulagi eins og í úrskurðarorði greinir.Úrskurðarorð:Hinn kærði úrskurður erfelldur úr gildi.Varnaraðilar, Stefán Guðmundsson og Jón TryggviGuðmundsson, með þeim eignum sem þeim fylgja, skulu með beinni aðfarargerðbornir út af lögbýlinu Hraungerði í Flóahreppi, landnúmer 166237, fastanúmerF220-0798, og þeim eignum sem þar er að finna sem eruhluti jarðarinnar og sérmetnar. Varnaraðilar greiði sóknaraðila, Kirkjumálasjóði,óskipt málskostnað í héraði og kærumálskostnað fyrir Landsrétti 800.000 krónur.Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 18.nóvember 2020 Mál þetta, sem tekið var tilúrskurðar 21. október 2020 var þingfest 26. ágúst sama ár. Sóknaraðili,hér eftir gerðarbeiðandi, er Kirkjumálasjóður,kt. 530194-2489, Laugavegi 31, Reykjavík. Varnaraðilar, hér eftir gerðarþolar, eruStefán Guðmundsson, kt. 301171-4989, Snælandi 4, Selfossi og Jón TryggviGuðmundsson, kt. 300774-3779, Laxabakka 8, Selfossi. Dómkröfur gerðarbeiðanda eru að dómurinnúrskurði um að gerðarþolar, ásamt því sem þeim fylgir, verði bornir út aflögbýlinu Hraungerði, Flóahreppi, landnr. 166237, fastanr. F220-0798 ásamt þeimeignum sem þar er að finna með beinni aðfarargerð. Þess er krafist aðgerðarþolar verði bornir út með beinni aðfarargerð af jörðinni og eftirfarandieignum sem eru hluti jarðarinnar og sérmetnar:Nr. Lýsing Fastanúmer Merking Ræktaðland fnr.220-0799 012 Fjós fnr.220-0800 03-01013 Hesthús fnr.220-0801 06-01014 Hlaðam/súgþurrkun fnr.220-0802 07-01015 Votheysturn fnr.220-0803 08-01016 Bogaskemma fnr.220-0804 10-01017 Fjósmeð áburðarkj. fnr.220-0805 12-01018 Íbúð fnr.220-0807 14-0101Nr. Lýsing Fastanúmer Merking9 Legubásafjós fnr.232-5389 16-01010 Geymsla fnr.220-0808 15-0101Þáer krafist málskostnaðar úr hendi gerðarþola að skaðlausu samkvæmt matidómsins. Dómkröfur gerðarþola eru þær að kröfugerðarbeiðanda verði hafnað. Þá krefjast gerðarþolar málskostnaðar úr hendigerðarbeiðanda að skaðlausu samkvæmt mati dómsins eða málskostnaðarreikningisem lagður verður fram við aðalmeðferð málsins ef til kemur.MálavextirGerðarbeiðandimun starfa samkvæmt lögum um kirkjumálasjóð nr. 138/1993 og hefur kirkjuráðhinnar íslensku þjóðkirkju á hendi umsjá og stjórn sjóðsins, sbr. 1. mgr. 5.gr. laganna. Guðmundur Stefánsson, faðir gerðarþola, mun hafa verið meðlögbýlið Hraungerði í Flóahreppi í ábúð frá fardögum 1977, en hann mun hafasagt ábúðinni upp 20. desember 2016. Úttekt vegna ábúðarlokanna mun hafa veriðgerð 9. mars 2018 og óskuðu báðir aðilar eftir yfirmati sem mun hafa legiðfyrir í ágúst sama ár. Gerðarbeiðandi og faðir gerðarþola munu hafa gengið fráuppgjöri árið 2019 og gengið mun hafa verið frá kaupsamningi í mars sama ár, enþar mun hafa verið tekið fram að Guðmundur hefði afhent jörðina 1. júní 2017.Báðir aðilar munu hafa gert fyrirvara við uppgjörið. Gerðarbeiðandi hefur taliðsér frjálst að ráðstafa jörðinni sem þinglýstum eiganda en Guðmundur hafi ekkifengist til þess að gefa út afsal og hafi ekki látið þinglýsa byggingarbréfijarðarinnar þrátt fyrir lagaskyldu þess efnis. Hefur gerðarbeiðandi því krafistþess að byggingarbréfi Guðmundar verði aflýst, sbr. 47. gr. ábúðarlaga nr.80/2004.Eftiruppsögn Guðmundar hafi gerðarþolar sent tölvupóst til gerðarbeiðanda þar semþeir hafi lýst því yfir að þeir væru tilbúnir til að leigja jörðina til einsárs, þ.e. fram að fardögum árið 2018, með þeim fyrirvara að viðunandi leigusamningurfengist. Hafi gerðarþolar lagt til að leigugjald yrði 1.258.000 krónur, eða 3%af fasteignamati árið 2017. Hafi gerðarbeiðandi samþykkt þessa tillögu meðtölvupósti 31. mars sama ár. Aðilar munu hafa undirritað ábúðarsamning 8. júnísama ár og segi í 1. gr. samningsins að ábúðin sé tímabundin í eitt fardagaár,þ.e. frá fardögum að vori 2017 til fardaga að vori 2018. Þá sé umsamiðleiguverð 3% af fasteignamati og þá sé samið um að gerðarþolar myndu ekkistofna til kaupskyldu jarðareiganda með framkvæmdum, fjárfestingum eðaendurbótum á hinu leigða, nema um slíkt sé samið skriflega. Hafi enginnsamningur verið gerður milli aðila um kaupskyldu gerðarbeiðanda og því enginkaupskylda fyrir hendi að mati gerðarbeiðanda, sbr. 38. gr. ábúðarlaga. Hafi gerðarþolarað minnsta kosti enga heimild til þess að vera á jörð gerðarbeiðanda jafnvelþótt upp komi ágreiningur um kaupskyldu.Gerðarbeiðanditelur gerðarþola enga leigu hafa greitt vegna fardagaársins 2017-2018. Meðtölvupósti 30. ágúst 2018 hafi verið áréttað við gerðarþola að ábúð þeirra værilokið en jörðinni hefði ekki verið skilað. Hafi verið óskað eftir því aðjörðinni yrði skilað eins fljótt og kostur væri og hafi krafa um afhendingujarðarinnar verið áréttuð með tölvupóstum 10. desember sama ár og 21. janúar2019. Í síðargreinda tölvupóstinum hafi verið greint frá ástæðu þess aðgerðarbeiðandi hafi engar ráðstafanir gert þrátt fyrir að jörðinni hefði hvorkiverið skilað né greitt jarðarafgjald vegna hennar. Hafi gerðarbeiðandi sagt aðhann hefði ávallt staðið í þeirri trú að gerðarþolar myndu afhenda jörðinasamhliða því að umsamið kaupverð væri greitt til föður þeirra, enda hefði veriðrætt um eitt uppgjör. Með bréfidagsettu 2. júní 2019 mun hafa verið skorað á gerðarþola að rýma jörðina enþeir munu ekki hafa orðið við þeirri kröfu. Í bréfi þeirra dagsettu 5. júnísama ár munu þeir hafa borið því við að þeir hefðu byggt jörðina frá þvíumræddur samningur hafi runnið út og greitt leigu sem móttekin hafi verið afgerðarbeiðanda athugasemdalaust. Hefði því stofnast til ótímabundinsábúðarsamnings frá fardögum að vori 2018, sbr. 9. gr. ábúðarlaga. Gerðarbeiðandimótmælir því að gerðarþolar hafi greitt umsamið jarðarafgjald og með bréfidagsettu 13. desember 2019 hafi samningnum verið sagt upp með vísan til 35. og37. gr. ábúðarlaga. Gerðarbeiðandi kveður gerðarþola ekki hafa mótmæltuppsögninni enda ljóst að þeir hefðu ekki greitt umsamið jarðarafgjald og þáhafi verið heimilt að segja samningnum upp. Hafi gerðarbeiðandi því staðið íþeirri trú að gerðarþolar myndu rýma jörðina 6. júní sl. og hafi hún veriðauglýst til sölu. Gerðarþolar hafi tveimur dögum áður en þeir hafi átt að skilajörðinni sent tölvupóst þar sem þeir hafi byggt á því að ábúðarsamningurinnhefði átt að vera til fimm ára með vísan til 5. gr. ábúðarlaga. Gerðarbeiðanditelur ljóst að gerðarþolar hyggist vera áfram á jörðinni þrátt fyrir aðábúðarsamningur þeirra hafi liðið undir lok og þeim verið sagt upp í samræmivið lög. Gerðarbeiðandi hyggist selja jörðina og liggi fyrir hagstættkauptilboð í hana. Komi dvöl gerðarþola á jörðinni í veg fyrir söluna og hafileitt til verulegs tjóns fyrir gerðarbeiðanda. Gerðarþolarkveða endanlegt uppgjör vegna ábúðarloka Guðmundar ekki hafa farið fram, heldurdregist úr hófi af völdum gerðarbeiðanda. Mál vegna ábúðarlokanna mun hafaverið höfðað á hendur gerðarbeiðanda fyrir dóminum. Gerðarþolar segjast hafagreitt leigu á leigutímanum fyrir afnot eigna gerðarbeiðanda samkvæmt eiginútreikningum, en hvorki fyrr né síðar hafi gerðarbeiðandi sinnt því aðinnheimta leigugjald af þeim. Hafi leigugreiðslur verið mótteknar ánathugasemda af hálfu gerðarbeiðanda í alls níu skipti á árunum 2019 og 2010.Uppi sé ágreiningur milli aðila um heimild gerðarþola til þess að hafa umráðjarðarinnar og hafi sá ágreiningur ekki verið útkljáður. Telja gerðarþolar sigeiga fullan rétt til umráða yfir jörðinni fram til fardaga ársins 2022.Málsástæður og lagarök gerðarbeiðandaGerðarbeiðandibyggir á því í fyrsta lagi að umsaminn ábúðartími hafi liðið undir lok. Í öðrulagi er byggt á því að ábúð gerðarþola hafi verið sagt upp með réttum hættisamkvæmt 35. gr. ábúðarlaga og í þriðja lagi að ábúð hafi verið sagt upp meðréttum hætti samkvæmt 37. gr. laganna vegna vanefnda gerðarþola á greiðslujarðarafgjalds. Gerðarbeiðandibyggir á 1. gr. ábúðarsamningsins þar sem tekið sé fram að ábúðin sé tímabundiní eitt fardagaár, frá 8. júní 2017 til 6. júní 2018. Samkvæmt 1. mgr. 34. gr.ábúðarlaga hafi samningnum þá lokið án sérstakrar uppsagnar eða tilkynningar afhálfu aðila. Gerðarbeiðandi telur að ákvæði 5. gr. laganna um að jörð skulibyggja til fimm ára í senn hið skemmsta hafi ekki þau réttaráhrif að ábúðartímigerðarþola sé til fimm ára eins og þeir haldi fram. Skýra verði ákvæðið ísamræmi við 1. mgr. 34. gr. laganna, en þar segi að heimilt sé að semja um aðsegja megi upp tímabundnum samningi án sérstakra aðstæðna, atvika eðaforsendna. Sé því heimilt að segja upp tímabundnum samningi jafnvel þótt ábúðinhafi ekki náð fimm árum. Beri því að skýra ábúðarsamning málsaðila með þeimhætti að þeir hafi samið fyrirfram um að segja samningnum upp frá og með næstufardögum og sé sú túlkun í samræmi við vilja málsaðila.Gerðarbeiðandibyggir á því að verði komist að þeirri niðurstöðu að ábúðartíminn hafi veriðótímabundinn sé ljóst að samningnum hafi verið sagt upp með réttum hætti meðvísan til 35. gr., sbr. 9. gr. ábúðarlaga. Ákvæði ábúðarsamningsins ogsamskipti aðila í aðdraganda og eftir gerð hans staðfesti að málsaðilar hafiviljað semja til eins árs. Uppsögnin liggi fyrir, móttaka hennar hafi veriðstaðfest og ekki mótmælt. Beri því þegar af þessum ástæðum að fallast á kröfugerðarbeiðanda.Gerðarbeiðandibyggir á því til vara að gerðarþolar hafi fyrirgert öllum rétti sínum til ábúðarþar sem ábúðarsamningi málsaðila hafi verið sagt upp vegna vanefnda þeirra ágreiðslu jarðarafgjalds. Hafi jarðarafgjald vegna fardagaársins 2017-2018 verið1.319.820 krónur, 1.451.940 krónur vegna fardagaársins 2018-2019 og 1.642.920krónur vegna fardagaársins 2019-2020. Gerðarþolar hafi einungis greitt1.407.968 krónur þegar uppsögnin hafi átt sér stað 13. desember 2019 og hafiþeir því vanefnt ábúðarsamninginn. Hafi gerðarbeiðanda því verið heimilt aðsegja honum upp, sbr. 37. gr. ábúðarlaga. Fjárhæð sú sem gerðarþolar hafi greitt hafihins vegar átt að vera tilgreind 1.132.736 krónur, þar sem millifærsla aðfjárhæð 275.232 krónur, sem innt hafi verið af hendi 24. júlí 2019, hafi veriðvegna leigu gerðarþolans Stefáns á jörðinni Prestalaut. Þá tekur gerðarbeiðandifram að gerðarþolar hafi millifært 941.463 krónur eftir að ábúðarsamningi hafðiverið sagt upp, en þær millifærslur hafi enga þýðingu, enda inntar af hendieftir uppsögnina og hafi ekki falið í sér uppgjör.Gerðarbeiðandivísar til 78. gr., sbr. 12. og 72. gr. laga nr. 90/1989 um aðför og 46. gr.ábúðarlaga. Krafa um málskostnað er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála, sbr. 84. gr. laga nr. 90/1989.Málsástæður og lagarök gerðarþola Gerðarþolarbyggja á því að réttur sá sem gerðarbeiðandi byggir kröfu sína á sé ekki ljósog óttvíræður og þar með séu ekki uppfyllt skilyrði 78. gr. laga nr. 90/1989fyrir útburðargerð án undangengins dóms eða réttarsáttar. Að minnsta kosti séuppi slíkur vafi um réttmæti kröfunnar að henni beri að hafna samkvæmt 3. mgr.83. gr. laganna, enda væri varhugavert að láta gerðina fram ganga án þess aðskorið verði úr um þau efnislegu atriði sem valdi vafa á réttmæti kröfunnar. Samkvæmtþessum lagaákvæðum sé gerð sú krafa að réttindi gerðarbeiðanda séu bæði skýr ogglögg og að ekki leiki nokkur vafi á réttmæti kröfunnar. Beri að gera ríkarkröfur til sönnunar á slíkum réttindum og byggja gerðarþolar á því að slíkurvafi sé uppi um réttindi gerðarbeiðanda að hafna beri kröfu hans um útburð.Atvik séu um margt óljós og þörf á skýrslutökum af aðilum og vitnum til aðupplýsa málið. Ekki verði leyst úr ágreiningi aðila öðruvísi en með dómi íeinkamáli milli þeirra. Það sé fjarri lagi að telja megi réttindigerðarbeiðanda og kröfu hans svo skýra að öldungis megi jafna til þess að dómurhafi gengið um hana. Gerðarþolarbyggja á því að kominn sé upp ágreiningur milli aðila um það hvernig beri aðtúlka yfirtöku gerðarþola á ábúðarsamningi föður þeirra og hvortsamningssamband þeirra og gerðarbeiðanda hafi liðið undir lok. Gerðarbeiðandibyggi á því að umsaminn ábúðartími sé liðinn, en gerðarþolar telja svo ekkivera, heldur líta svo á að þeir hafi skýran rétt samkvæmt ábúðarlögum til þessað vera á jörðinni. Í 1. gr. samningsinssegi að ábúð gerðarþola sé tímabundin í eitt fardagaár og þá segi í 5. gr.samningsins að gildandi ábúðarlög gangi framar ákvæðum samningsins ef samanlýstur. Í 5. gr. laganna segi að jörð skuli byggja, sé ekki um annað samið, fráfardögum til fardaga til fimm ára í senn hið skemmsta og geti ábúðartími veriðtímabundinn, til lífstíðar eða gengið í erfðir. Í greinargerð með frumvarpinusegi að samning um ábúð sé unnt að gera tímabundið, þó ekki skemur en til fimmára í senn. Sé því ljóst að ekki sé í lögum heimild til þess að semja um ábúðtil styttri tíma en til fimm ára. Gildi þá einu hvaða sjónarmið hefðu komið framí tölvupóstsamskiptum aðila í aðdraganda samningsgerðar, enda geri samningurinnráð fyrir að ákvæði hans víki fyrir ákvæðum ábúðarlaga ef saman lýstur. Þá séuppsögn tímabundins ábúðarsamnings einungis heimil sé um slíkt samið með beinumhætti milli jarðareiganda og ábúanda, sbr. 34. gr. laganna. Samkvæmt þessuljúki ábúðartímanum ekki fyrr en á fardögum að vori árið 2022 og hafigerðarþolar fullan umráðarétt yfir jörðinni út ábúðartímann. Gerðarþolarmótmæla þeim sjónarmiðum gerðarbeiðanda að samningnum hafi verið réttilega sagtupp á grundvelli 35. gr. laganna, sbr. 9. gr. þeirra, enda gildi þær reglureinungis um ótímabundna samninga. Þá hafi gerðarþolar ítrekað komið því áframfæri við gerðarbeiðanda að þeir hafi litið svo á að um tímabundinn samning tilfimm ára hafi verið að ræða. Gerðarþolarbyggja á því að frá upphafi samningstímans hafi gerðarbeiðandi látið hjá líðaað innheimta leigugjald samkvæmt samningnum, hann hafi hvorki fyrr né síðarsent þeim innheimtukröfu fyrir leigugjaldi né látið í té aðrargreiðsluupplýsingar. Fram til ársins 2019 hafi enn ekki farið fram uppgjörmilli gerðarbeiðanda og fráfarandi ábúanda jarðarinnar af ástæðum sem eingöngumegi rekja til gerðarbeiðanda. Hafi gerðarbeiðandi haldið eftir nær 150milljóna króna greiðslu, að því er virðist að ástæðulausu, fyrir ævistarffráfarandi ábúanda sem byggt hafði jörðina í um fjörutíu ár. Þá byggjagerðarþolar á því að þeir hafi reiknað út leigugjald frá upphafi leigutímans 1.júní 2017 og greitt leigugjald samkvæmt þessum útreikningum. Þeir byggist á þvíað greidd sé leiga miðuð við fasteignamat þeirra eigna sem verið hafi í eigugerðarbeiðanda á hverjum tíma. Fram til 5. mars 2019, þegar gengið hefði veriðfrá kaupsamningi um eignir fráfarandi ábúanda, hafi gerðarþolar litið svo á aðhluti hinna leigðu eigna, sem tilgreindar væru í kaupsamningnum, væru í reyndenn eign fráfarandi ábúanda, enda hefði hann ekki fengið greitt fyrir þær. Hafiþetta leitt til þess að gerðarbeiðandi hafi ekki átt réttmæta kröfu á aðinnheimta leigugjöld af eignunum. Þá hafi gerðarbeiðandi ekki framvísaðkaupsamningi eða öðrum gögnum til staðfestingar á eignarheimild sinni að eignumfráfarandi ábúanda og hafi hann því brostið heimild til þess að innheimtaleigugjald fyrir þessar eignir. Verður því ekki litið svo á að gerðarþolar hafivanefnt samninginn þegar vanheimild hafi staðið því í vegi að gerðarbeiðandimætti innheimta leigu hjá gerðarþolum. Eftir að uppgjör hafði farið fram aðhluta árið 2019 og gerðarbeiðendi hafði gengið frá kaupsamningi um eignirnar oggreitt meirihluta kaupverðs, hafi gerðarbeiðandi greitt leigu til gerðarþola afþeim eignum sem keyptar hefðu verið af fráfarandi ábúanda í samræmi við eiginútreikninga, enda hefði gerðarbeiðandi aldrei gert reka að því að innheimtaleigu hjá gerðarþolum. Afsal vegna umræddra eigna hafi ekki enn verið gefið úttil gerðarbeiðanda, enda hafi endanlegt uppgjör ekki farið fram milli hans ogfráfarandi ábúanda. Gerðarþolarbyggja á því að umræddar leigugreiðslur hafi verið mótteknar af gerðarbeiðandaán athugasemda. Það hafi ekki verið fyrr en í desember 2019, þegargerðarbeiðandi hafi sent gerðarþolum hið ólögmæta uppsagnarbréf, að fyrst hafiverið hreyft þeim fullyrðingum að gerðarþolar væru í vanskilum með leigu. Þaðhafi ekki verið á rökum reist þar sem gögn málsins beri með sér aðleigugreiðslur hafi verið í fullum skilum, eða því sem næst, þegaruppsagnarbréfið hafi verið sent. Gerðarbeiðandi geti því ekki byggtútburðarbeiðni sína á ákvæði 37. gr. ábúðarlaga. Þá sé það skilyrði ákvæðisinsað vanefndir séu verulegar, en ljóst sé að ekki hafi verið um slíkt að ræða afhálfu gerðarþola þegar uppsögn hafi borist þeim.Gerðarþolarbyggja á því að mikill ágreiningur ríki um eignarhald á metangasstöð sem standiá jörðinni. Í dómsmáli milli fráfarandi ábúanda á jörðinni og gerðarbeiðanda sédeilt um það hvort gerðarbeiðanda hafi borið skylda til að kaupa mannvirkið engerðarbeiðandi hafi hafnað því. Í yfirmatsgerð, sem unnin hafi verið í tengslumvið ábúðarlok fráfarandi ábúanda, séu sett fram þau sjónarmið að þar sem umrættmannvirki sé í eigu annars gerðarþola hafi ekki verið fyrir að fara kaupskyldugagnvart fráfarandi ábúanda á grundvelli 38. gr. ábúðarlaga, en í fyrrgreindudómsmáli sé þessum sjónarmiðum hafnað. Verði komist að þeirri niðurstöðu aðgerðarbeiðanda hafi ekki borið skylda til að kaupa mannvirkið á grundvelliframangreindrar lagagreinar af þeirri ástæðu að mannvirkið sé í eigu annarsgerðarþola, komi til skoðunar hvort slík kaupskylda hafi stofnast gagnvartgerðarþolum við undirritun samnings aðila 8. júní 2017. Um lok ábúðarsamningsaðila gildi ákvæði V. kafla ábúðarlaga og geti gerðarbeiðandi sem jarðareigandiekki komið sér undan þeim skyldum sem hann beri á grundvelli umræddra reglnameð því að kveða á um það í samningi að ekki muni stofnast til kaupskyldu meðframkvæmdum eftir fardaga vorið 2017, sbr. 4. gr. samnings aðila. Beri í öllufalli að túlka samninginn í samræmi við ákvæði ábúðarlaga, sbr. 5. gr. hans. Þáhafi umrætt mannvirki verið reist áður en gerðarþolar tóku við réttindumfráfarandi ábúanda samkvæmt byggingarbréfi hans frá 1977. Gerðarþolarbenda á að í 3. gr. samnings þeirra og gerðarbeiðanda segi berum orðum aðleigutakar haldi áfram þeim kúabúskap og gasframleiðslu sem verið hafi á hinnileigðu jörð. Þá segi í 4. gr. samningsins að gert sé ráð fyrir að hinni leigðueign væri skilað til jarðareiganda í svipuðu ásigkomulagi og hún er viðafhendingu til leigutaka að teknu tilliti til eðlilegra fyrninga og afskrifta áábúðartíma leigutaka. Ekki verði annað ráðið af efni samningsins en aðgerðarbeiðandi hafi litið svo á að hauggasstöðin væri hluti af hinni leigðueign, enda verði ekki annað ráðið af efni samningsins en að gerðarbeiðanditelji gasframleiðsluna sem þar fer fram vera órjúfanlegan hluta af þeirrilandbúnaðarstarfsemi sem fram fer á jörðinni. Skjóti því skökku við aðgerðarbeiðandi skuli leigja hina umdeildu hauggasstöð með jörðinni til ábúðaráfram á sama tíma og hann þvertekur fyrir að mannvirkið sé hluti af þeimmannvirkjum jarðarinnar sem kaupskylda hans samkvæmt 38. gr. ábúðarlaga náitil. Geti ábúðarlok gerðarþola hvort heldur sem er aldrei átt sér stað fyrr enað undangenginni þeirri skyldubundinni málsmeðferð sem ábúðarlög mæli fyrir um,sbr. 38.-45. gr. þeirra laga. Verði komist að þeirri niðurstöðu að enginkaupskylda hafi verið fyrir hendi að metangasstöðinni sé ljóst að fráfarandi ábúanda,ellegar gerðarþolum, sé bæði rétt og skylt að fjarlægja mannvirkið af jörðinni,sbr. 46. gr. ábúðarlaga. Þrátt fyrir þetta hafi gerðarbeiðandi hvorki fyrr nésíðar gert þá kröfu að mannvirkið verði fjarlægt af jörðinni. Þvert á móti hafigerðarbeiðandi tekið við umráðum þess frá fráfarandi ábúanda og leigt áfram tilgerðarþola undir þeim formerkjum að gerðarþolar myndu halda áfram þeimkúabúskap og gasframleiðslu sem verið hafi á hinni leigðu jörð, sbr. 3. gr.samningsins. Skjóti því skökku við að á sama tíma og gerðarbeiðandi hafnikaupskyldu að mannvirkinu hafi hann selt jörðina til þriðja aðila, að því ervirðist með umræddu mannvirki. Í undirrituðu kauptilboði sé hvergi að finnafyrirvara um eignarrétt fráfarandi ábúanda eða gerðarþola að mannvirkinu ogeinungis kveðið á um það að gerðarbeiðandi muni fjarlægja það að ósk kaupanda.Megi því ætla að það yrði verulegum vandkvæðum bundið fyrir fráfarandi ábúandaeða gerðarþola að endurheimta umrædd verðmæti, verði komist að þeirriniðurstöðu að kaupskylda hafi ekki verið fyrir hendi. Leiki verulegur vafi á umþað hvort gerðarþolar hefðu í reynd rétt til að fjarlægja þessar eignir afjörðinni vegna réttinda kaupsamningshafa.Að lokumtelja gerðarþolar að gerðarbeiðandi hafi brotið gegn skyldum sínum á grundvelli20. gr. jarðalaga nr. 81/2004 til þess að bjóða gerðarþolum að neytaforkaupsréttar að jörðinni við sölu hennar til þriðja aðila. Skýrt komi fram ísamningi aðila að gerðarþolar hafi tekið við öllum réttindum og skyldumfráfarandi ábúanda samkvæmt byggingarbréfi dags. 3. október 1977. Ekki sésérstaklega kveðið á um forkaupsrétt og líti gerðarþolar því svo á að þeir hafiyfirtekið þann forkaupsrétt sem fráfarandi ábúandi hafi notið, enda hefði hannbyggt jörðina í mun lengri tíma en sjö ár, sbr. 27. gr. jarðalaga. Verði ekkibetur séð en að gerðarbeiðandi sé meðvitaður um þennan rétt gerðarþola, enkauptilboð um jörðina hafi verið undirritað fyrir hönd gerðarbeiðanda meðfyrirvara um mögulegan forkaupsrétt. Gerðarþolar telja að í umræddum fyrirvarafelist viðurkenning gerðarbeiðanda á því að samningur aðila sé enn í gildi,enda væri forkaupsréttur gerðarþola ekki lengur fyrir hendi ef samningurinnværi niður fallinn, hvort sem væri á þeim grundvelli að samningstíminn væriliðinn eða vegna ætlaðra vanefnda gerðarþola. Í öllu falli staðfestifyrirvarinn viðurkenningu gerðarbeiðanda á því að fyrir hendi sé vafi um þauréttindi sem gerðarbeiðandi byggi útburðarkröfu sína á. Þar sem gerðarþolumhafi ekki verið boðið að neyta forkaupsréttar sé frestur þeirra til að svaraþví hvort þeir hyggist neyta hans ekki byrjaður að líða. Þá byggja gerðarþola áþví að þeir eigi einnig kauprétt að jörðinni á grundvelli 36. gr. jarðalaga. Niðurstaða Í máliþessu krefst gerðarbeiðandi þess að gerðarþolar, ásamt því sem þeim fylgir,verði bornir út af lögbýlinu Hraungerði, Flóahreppi ásamt þeim eignum sem þarer að finna með beinni aðfarargerð. Þess er krafist að gerðarþolar verði bornirút með beinni aðfarargerð af jörðinni og tilteknum eignum sem eru hlutijarðarinnar og sérmetnar. Faðir gerðarþola mun hafa verið með jörðina í ábúðfrá fardögum 1977, en hann mun hafa sagt ábúðinni upp 20. desember 2016. Aðilarmunu hafa undirritað ábúðarsamning 8. júní 2017 og segi í 1. gr. samningsins aðábúðin sé tímabundin í eitt fardagaár, þ.e. frá fardögum að vori 2017 tilfardaga að vori 2018. Þá sé umsamið leiguverð 3% af fasteignamati. Fyrir dómier rekið mál sem faðir gerðarþola hefur höfðað á hendur gerðarbeiðanda vegnaágreinings um uppgjör í tengslum við ábúðarlok stefnanda í því máli á jörðinni.Í stefnu í málinu er ágreiningur aðila afmarkaður og snýr m.a. að því hvortfyrir hendi sé kaupskylda stefnda í því máli að hauggasstöð sem stefnandi hafibyggt á jörðinni í samvinnu við son sinn, annan gerðarþola í þessu máli. Afhálfu gerðarbeiðanda er byggt á því í fyrsta lagi að umsaminn ábúðartími hafiliðið undir lok, í öðru lagi að ábúð gerðarþola hafi verið sagt upp með réttumhætti samkvæmt 35. gr. ábúðarlaga og í þriðja lagi að ábúð hafi verið sagt uppmeð réttum hætti samkvæmt 37. gr. laganna vegna vanefnda gerðarþola á greiðslujarðarafgjalds. Gerðarþolarbyggja á því í fyrsta lagi að samningsamband aðila sé ekki liðið undir lok, íöðru lagi að uppsögn gerðarbeiðanda á samningi aðila sé ólögmæt og í þriðjalagi er því hafnað að gerðarþolar hafi vanefnt samning aðila. Samkvæmt1. gr. ábúðarsamnings aðila skal ábúðin vera tímabundin í eitt fardagaár, frá8. júní 2017 til 6. júní 2018. Gerðarbeiðandi byggir á því að samkvæmt 1. mgr.34. gr. ábúðarlaga hafi samningnum þá lokið án sérstakrar uppsagnar eðatilkynningar af hálfu aðila. Gerðarþolar mótmæla þessum skilningi og benda á 5.gr. laganna þar sem segi að jörð skuli byggja, sé ekki um annað samið, fráfardögum til fardaga til fimm ára í senn hið skemmsta og geti ábúðartími veriðtímabundinn, til lífstíðar eða gengið í erfðir. Sé því ljóst að ekki sé í lögumheimild til þess að semja um ábúð til styttri tíma en til fimm ára. Gerðarbeiðanditelur að skýra verði ákvæðið í samræmi við 1. mgr. 34. gr. laganna, en þar segiað heimilt sé að semja um að segja megi upp tímabundnum samningi án sérstakraaðstæðna, atvika eða forsendna. Sé því heimilt að segja upp tímabundnumsamningi jafnvel þótt ábúðin hafi ekki náð fimm árum. Gerðarþolar benda aftur á móti á 5. gr.samningsins þar sem segi að gildandi ábúðarlög gangi framar ákvæðum samningsinsef saman lýstur.Þágreinir aðila á um það hvort gerðarbeiðandi hafi sagt upp samningnum meðlögmætum hætti. Gerðarbeiðandi kveður ákvæði ábúðarsamningsins og samskiptiaðila í aðdraganda og eftir gerð hans staðfesta að málsaðilar hafi viljað semjatil eins árs. Þá liggi uppsögnin fyrir, hún hafi verið móttekin og ekkimótmælt. Gerðarþolar mótmæla þeim sjónarmiðum gerðarbeiðanda að samningnum hafiverið réttilega sagt upp á grundvelli 35. gr. laganna, sbr. 9. gr. þeirra, endagildi þær reglur einungis um ótímabundna samninga.Ágreininguraðila snýst einnig um það hvort gerðarþolar hafi vanefnt leigugreiðslur afjörðinni og telja gerðarþolar að gerðarbeiðandi hafi frá upphafi samningstímanslátið hjá líða að innheimta leigugjald samkvæmt samningnum. Hvorki fyrr né síðar hafi hann sent þeiminnheimtukröfu fyrir leigugjaldi eða látið í té aðrar greiðsluupplýsingar. Viðúrlausn máls þessa verður ekki fram hjá því litið að framangreint dómsmál milliföður gerðarþola og gerðarbeiðanda getur haft áhrif á réttarstöðu gerðarþola,enda var hauggasstöðin byggð í samvinnu við annan gerðarþola. Hugsanlegt er aðniðurstaða dómsins í því máli gæti leitt til þess að ábúðarlok gerðarþola gætuekki átt sér stað fyrr en að undangenginni þeirri skyldubundnu málsmeðferð semmælt er fyrir um í 38.-45. gr. ábúðarlaga. Í1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 kemur fram að ef manni er með ólögmætum hættiaftrað að neyta réttinda sem hann tjáir sig eiga og telur svo ljós að sönnurverði færðar fyrir þeim með gögnum sem aflað verður skv. 83. gr, er honumheimilt að beina til héraðsdómara beiðnium að skyldu þess efnis, sem getur í 72. eða 73. gr., verði fullnægt meðaðfarargerð, þótt aðfararheimild skv. 1. gr. liggi ekki fyrir. Samkvæmt 1. mgr. 83. gr. sömu laga skal málið,ef sátt tekst ekki, sótt og varið munnlega, en vitnaleiðslur og mats- ogskoðunargerðir skulu að jafnaði ekki fram fara. Samkvæmt síðari málslið 3. mgr.83. gr. sömu laga skal aðfararbeiðni að jafnaði hafnað, ef varhugavert verðurtalið að gerðin nái fram að ganga á grundvelli þeirra sönnunargagna, sem heimilter að afla samkvæmt áðursögðu. Í ljósiþess ágreinings aðila sem rakinn hefur verið hér að framan verður að fallast áþað mat gerðarþola að atvik málsins séu um margt óljós og að þörf sé áskýrslutökum af aðilum og vitnum til að upplýsa málið, sérstaklega að því ervarðar þá fullyrðingu gerðarþola að þeir hafi ítrekað komið því á framfæri viðgerðarbeiðanda að þeir hafi litið svo á að um tímabundinn samning til fimm árahafi verið að ræða. Samkvæmtöllu framansögðu verður því að telja að það mikill vafi leiki á réttigerðarbeiðanda til umbeðinnar gerðar að ekki verði skorið úr um réttarstöðuaðila á grundvelli þeirrar takmörkuðu sönnunarfærslu sem heimil er í málum afþessu tagi. Með hliðsjón af þessu og með vísan til síðari málsliðar 3. mgr. 83.gr. laga nr. 90/1989 verður því að telja varhugavert að láta gerðina ná fram aðganga og er kröfu gerðarbeiðanda því hafnað. Eftiratvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Hjörtur O. Aðalsteinsson dómstjórikveður upp úrskurð þennan.Úrskurðarorð: Kröfugerðarbeiðanda, Kirkjumálasjóðs, um aðgerðarþolar, Stefán Guðmundsson, og Jón Tryggvi Guðmundsson, verði bornir út aflögbýlinu Hraungerði, Flóahreppi, landnr. 166237, fastanr. F220-0798, ásamtþeim eignum sem þar er að finna og nánar tilgreindum eignum sem eru hlutijarðarinnar og sérmetnar, með beinni aðfarargerð, er hafnað. Málskostnaðurfellur niður.
|
Mál nr. 256/2017
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þettadæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttirsettur hæstaréttardómari.Varnaraðiliskaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. apríl 2017,sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurðurHéraðsdóms Reykjaness 21. apríl 2017, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldiallt til miðvikudagsins 3. maí 2017 klukkan 16 og einangrun meðan á þvístendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurðurverði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmritími.Sóknaraðili krefst staðfestingar hinskærða úrskurðar. Með vísan tilforsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurðurer staðfestur.Úrskurður HéraðsdómsReykjaness 21. apríl 2017.Lögreglustjórinn á Suðurnesjum hefur í dagkrafist þess að Héraðsdómur Reykjaness úrskurði að X, fd. [...], verði gert aðsæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 3. maí 2017, og að henni verði gertað sæta einangrun á meðan á því stendur. Kærða mótmælir kröfu lögreglustjóra ogkrefst þess aðallega að henni verði hafnað en til vara að henni verði markaðurskemmri tími. IÍ greinargerð kemur fram aðLögreglustjóranum á Suðurnesjum hafi borist tilkynning frá tollgæslunni íFlugstöð Leifs Eiríkssonar í gær, 20. apríl 2017, um að kærða, X, hefði veriðstöðvuð á tollhliði, grunuð um að hafa fíkniefni meðferðis í farangri sínum viðkomu hingað til lands með flugi [...] frá [...]. Við skoðun á farangri kærðu hafi komið íljós hvítt duft þegar stungið var á botni á tösku hennar. Við skoðun á duftinuhafi Itemiser greiningarvél tollgæslunnar sýnt svörun á kókaín. Við nánariskoðun á ferðatösku kærðu hafi komið í ljós að lok og botn ferðatöskunnar hafiinnhaldið filter pakkningar sem innhéldu meint kókaín. Í framhaldi af því hafiverið gerð líkamsleit á kærðu og hún send í röntgen en ekkert saknæmt hafifundist. Í kjölfar þessa hafi kærða verið handtekin og flutt á lögreglustöðinavið Hringbraut þar sem hún hafi verið vistuð. Ekki liggi fyrir að svo stöddu ummagnið af hinu meinta kókaíni. Hafi verið tekin skýrsla af kærðu fyrr í dag 21.apríl 2017, sbr. meðfylgjandi gögn málsins. Þá hafi hinum ætluðu fíkniefnum veriðkomið til frekari rannsóknar hjá tæknideild lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu. Samkvæmt framansögðu og með vísan til gagnamálsins telji lögreglustjóri miklar líkur á því að þau ætluðu fíkniefni semkærða hafi komið með til landsins hafi verið ætluð til sölu og dreifingar. Séþví fram kominn rökstuddur grunur fyrir því að kærða hafi með ætlaðrirefsiverðri háttsemi sinni gerst sek um brot gegn 173. gr. a. almennrahegningarlaga nr. 19/1940 og ákvæði laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni,þrátt fyrir að tegund eða magn hinna ætluðu fíkniefna liggi ekki fyrir að svostöddu. Telji lögreglustjóri nauðsynlegt að kærða sæti gæsluvarðhaldi á meðanmál hennar eru til rannsóknar hjá lögreglu. IINánar segir í greinargerð lögreglustjóra að rannsóknmálsins sé á frumstigi. Lögregla vinnur nú m.a. að því í fyrsta lagi að rannsakaaðdraganda að ferð kærðu hingað til lands og tengsl hennar við hugsanlegavitorðsmenn hér á landi og erlendis. Í öðru lagi telji lögregla sig þurfasvigrúm til að rannsaka nánar, áður en kærða verður látin laus úr haldilögreglu, hvort að ætluðu fíkniefni hafi verið ætluð til sölu og dreifingar hérá landi. Þá telji lögregla einnig, miðað við það magn meintra fíkniefna semhald hefur verið lagt á í málinu, að háttsemi kærðu kunni að varða við ákvæði173. gr. a almennra hegningarlaga auk ákvæða laga um ávana- og fíkniefni.Lögreglustjóri telji einsýnt að ætla að kærða kunni að torvelda rannsóknmálsins og hafa áhrif á samseka gangi hún laus. Að sama skapi telji lögreglahættu á að kærða verði beitt þrýstingi af hugsanlegum samverkamönnum og aðreynt verði að hafa áhrif á hana. Þess er einnig krafist að kærðu verði gertað sæta einangrun, sbr. b-lið 1. mgr. 99. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála, á meðan á gæsluvarðhaldi stendur með vísan til framangreindrarannsóknarhagsmuna. Með vísan til alls framangreinds a-liðar 1.mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og 173. gr. a almennrahegningarlaga nr. 19/1940 og laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni telurlögreglustjóri brýna rannsóknarhagsmuni standa til þess að kærðu verði gert aðsæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 3. maí 2017, kl. 16:00.IIISamkvæmt rannsóknargögnum málsins er kærðaundir rökstuddum grun um að hafa framið brot sem fangelsisrefsing liggur við.Rannsókn málsins er á frumstigi. Haldi kærða óskertu frelsi sínu gæti húntorveldað rannsókn málsins með því að hafa áhrif á samseka eða komasönnunargögnum undan. Með vísan til a. liðar 1. mgr. 95. gr., sbr. 2. mgr. 98.laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, er fallist á kröfur lögreglustjóra um aðkærðu verði gert að sæta gæsluvarðahaldi og einangrun eins og krafist er ognánar greinir í úrskurðarorði.Úrskurð þennan kveður upp Bogi Hjálmtýssonhéraðsdómari. Úrskurðarorð:Kærða, X, skal sæta gæsluvarðhaldi allt tilmiðvikudagsins 3. maí 2017. kl. 16:00.Kærða skal sæta einangrun á meðan á gæsluvarðhaldinu stendur.
|
Mál nr. 300/2017
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 Gæsluvarðhaldsúrskurður felldur úr gildi
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála var felldur úr gildi.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirHelgi I. Jónsson, Benedikt Bogason og Karl Axelsson.Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 11. maí 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degisíðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. maí 2017, þar semvarnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi á meðan áfrýjunarfrestur varirog eftir atvikum meðan mál hans sætir meðferð fyrir Hæstarétti, en þó eigilengur en til fimmtudagsins 3. ágúst 2017 klukkan 16. Kæruheimilder í b. lið 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurðurverði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmritími.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Varnaraðili hefur sætt gæsluvarðhaldi frá 5. mars2017 á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 vegna brots gegn 211. gr.,sbr. 20. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eða 2. mgr. 218. gr. sömu lagasamkvæmt dómum Hæstaréttar 7. mars 2017 í máli nr. 150/2017, 10. apríl 2017 ímáli nr. 226/2017 og 8. maí 2017 í máli nr. 276/2017. Með síðastnefnda dóminumvar varnaraðila gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til 26. maí 2017.Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur [...]. maí 2017var varnaraðili dæmdur til að sæta fangelsi í fjóra mánuði fyrir brot gegn 1. mgr.218. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt 3. mgr. 97. gr. laga nr. 88/2008lýkur gæsluvarðhaldi þegar héraðsdómur hefur verið kveðinn upp í málinu, eneftir kröfu ákæranda getur dómari þó úrskurðað að gæsluvarðhald skuli haldastmeðan mál er til meðferðar fyrir Hæstarétti uns dómur er þar upp kveðinn.Varnaraðili hefur ekki sætt gæsluvarðhaldi vegna máls þess, sem lauk meðfyrrgreindum héraðsdómi. Af þeim sökum brestur lagaskilyrði til að taka kröfusóknaraðila til greina. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi, enþað fær því þó ekki haggað sætir áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli dómsHæstaréttar 8. maí 2017 í máli nr. 276/2017.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. maí 2017.Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefurkrafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að dómfellda, X, kt. [...], verði gert að sæta áframhaldandigæsluvarðhaldi, uns áfrýjunarfrestur varir og eftir atvikum á meðan mál X sætirmeðferð fyrir Hæstarétti, þó eigi lengur en til fimmtudagsins 3. ágúst nk.,kl 16:00.Í greinargerð lögreglu kemur fram að [...]hafi verið kveðinn upp dómur yfir dómfellda X í Héraðsdómi Reykjavíkur og hannhlotið fangelsisrefsingu fyrir líkamsárás og brot gegn valdstjórninni, sbr.dóm héraðsdóms Reykjavíkur nr. [...]/2016. Dómfelldi hafi lýst yfir áfrýjun ogþví sé dómurinn ekki fullnustuhæfur.Dómfelldi hafi fram til dagsins í dag sættgæsluvarðhald á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, vegna tilraunartil manndráps eða eftir atvikum alvarlega líkamsárás gegn A utan viðLeifasjoppu við Iðufell í Reykjavík aðfaranótt sunnudagsins 5. mars sl., núsíðast með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur frá 4. maí sl., sem var staðfestur8. maí sl. með dómi Hæstaréttar nr. 276/2017. Málið verði sent Héraðssaksóknarafyrir helgi til þóknanlegrar meðferðar.Dómfelldi liggi samkvæmt þessu nú undirsterkum grun um brot sem geti varðað allt að 16 ára fangelsi með því að hafaráðist á brotaþola með hníf og stungið hann í höfuðið. Sé ljóst að beitingvopnsins og staðsetning áverkans er lífshættuleg og hafi dómfellda mátt veraþað ljóst. Þá hafi dómfelldi [...] hlotið dóm fyrir líkamsárás og brot gegnvaldstjórn sem bæði séu talin varða við ákvæði almennra hegningarlaga. Meðhliðsjón af framangreindu og með tilliti til almannahagsmuna sé það mat lögreglustjóraað brot dómfellda sé þess eðlis að nauðsynlegt sé að tryggja að hann gangi ekkilaus meðan mál hans er til meðferðar hjá ákæruvaldi og dómstólum.Með vísan til framangreinds, framlagðragagna og 2. mgr. 95. gr. og 3. mgr. 97. gr. laga nr. 88/2008, um meðferðsakamála, er þess krafist að krafan nái fram að ganga.Niðurstaða Dómfelldi,X, hefur setið í gæsluvarðhaldi frá 5. mars sl. á grundvelli almannahagsmuna,sbr. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, vegna tilraunar til manndráps eða eftiratvikum alvarlega líkamsárás gegn manni þann dag. [...]var dómfelldi sakfelldur fyrir meiriháttar líkamsárás 24. október 2015 gegnöðrum manni og brot gegn valdstjórninni 22. febrúar 2016. Fyrir þessi tvöbrot var honum gert að sæta fjögurra mánaða fangelsi. Hann lýsti því þá yfirað hann myndi áfrýja dóminum til Hæstaréttar. Því er ekki unnt að láta dómfelldahefja afplánun dómsins. Afþví tilefni hefur lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu krafist þess, með vísantil þeirra brota sem dómfelldi er grunaður um að hafa framið 5. mars síðastliðinn,að honum verði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi, á meðan áfrýjunarfresturvarir og eftir atvikum á meðan mál dómfellda er til meðferðar fyrir Hæstarétti,þó eigi lengur en til fimmtudagsins 3. ágúst nk., kl 16:00. Í ljósi rannsóknargagna og að teknu tilliti til dómsHæstaréttar í máli nr. 276/2017 er á það fallist að dómfelldi sé undir sterkumgrun um tilraun til manndráps eða stórfellda líkamsárás, 5. mars sl., sbr.211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga, eða 2. mgr. 218. gr. sömulaga. Brot gegn 211. gr. almennra hegningarlaga getur varðað fangelsi eigiskemur en í fimm ár eða ævilangt. Þá getur brot gegn 2. mgr. 218. gr. sömu lagavarðað allt að 16 ára fangelsi. Það skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008,að sterkur grunur leiki á að sakborningur hafi framið afbrot sem varðað getur10 ára fangelsi, er því fyrir hendi. Með vísan til eðlis brotsins ogfyrrgreinds dóms Hæstaréttar er einnig á það fallist að varðhald sénauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Af þessum sökum verður fallist á þá kröfu sækjanda aðdómfelldi sæti gæsluvarðahaldi á grundvelli heimildar í 2. mgr. 95. gr. svoog með vísan til 3. mgr. 97. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, einsog í úrskurðarorði greinir. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr.131/2017, þykir ekki efni til að marka gæsluvarðhaldinu skemmri tíma, þráttfyrir fyrirmæli 4. mgr. 95. gr. laganna.Ingiríður Lúðvíksdóttir, setturhéraðsdómari, kveður upp þennan úrskurð. Ú R S K U R Ð A R O R ÐDómfelldi, X, kt. [...], skal sætagæsluvarðhaldi á meðan áfrýjunarfresturdóms Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. S-[...]/2016 varir og eftir atvikumá meðan það mál sætir meðferð fyrir Hæstarétti, þó eigi lengur en til fimmtudagsins3. ágúst nk., kl 16:00.
|
Mál nr. 531/2013
|
Gjaldþrotaskipti Riftun Gjöf Stjórnarskrá Afturvirkni
|
Í nóvember 2008 afsalaði J tveimur bifreiðum til V ehf., en bú J var í júlí 2011 tekið til gjaldþrotaskipta. Þrotabú J höfðaði mál á hendur V ehf. til riftunar á fyrrgreindum afsölum á grundvelli reglna XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Skilyrði riftunar samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 194. gr. sömu laga voru talin uppfyllt og var krafa um riftun því tekin til greina. Þá var hvorki talið að það fyrirkomulag, sem mælt var fyrir um í lögum nr. 31/2010 um framlengingu fresta til riftunar samkvæmt XX. kafla laga nr. 21/1991, hefði brotið gegn réttmætum væntingum V ehf., einkum að virtum dómi Hæstaréttar 28. október 2011 í máli nr. 340/2011, né farið í bága við grundvallarreglur stjórnarskrárinnar um afturvirkni laga, enda hefði frestur til riftunar fyrrgreindra afsala ekki verið liðinn er hinn tímabundna framlenging hans samkvæmt lögum nr. 31/2010 tók gildi.
|
Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson og Þorgeir Örlygsson og Stefán Már Stefánsson prófessor. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. ágúst 2013. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi teflt fram þeirri málsástæðu að hann hafi greitt þrotamanni ætlað kaupverð bifreiða þeirra sem um ræðir í málinu. Þessa málsástæðu hafði áfrýjandi ekki uppi í héraði og kemst hún því ekki að hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Áfrýjandi reisir sýknukröfu sína meðal annars á þeim málsástæðum að sú framlenging fresta til riftunar samkvæmt XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sem átti sér stað með setningu laga nr. 31/2010, hafi brotið gegn réttmætum væntingum hans og haft með afturvirkum hætti íþyngjandi áhrif á réttarsamband hans og þrotamanns þannig að ekki fái samrýmst ákvæðum stjórnarskrárinnar. Hvað varðar sjónarmið áfrýjanda um réttmætar væntingar er fyrst til þess að líta að löggjafinn hefur gengið út frá því um langa hríð að honum sé heimilt að breyta rétthæð krafna við búskipti án þess að stjórnskipunarlög takmarki svigrúm til þess. Hafa forgangskröfur samkvæmt því ýmist verið rýmkaðar eða þrengdar en það hefur um leið haft áhrif á stöðu annarra krafna í réttindaröð og þá eigendum þeirra ýmist til hags eða óhagræðis. Í annan stað hefur reglum um stöðu skattkrafna í réttindaröð einnig verið breytt með sambærilegum hætti og það haft augljós og jafnvel veruleg áhrif á hagsmuni annarra kröfuhafa. Í þriðja lagi hefur löggjafinn margoft veitt tilteknum kröfum lögveðrétt eða breytt stöðu slíkra krafna en það hefur með sama hætti verið til þess fallið að hafa áhrif á stöðu annarra krafna við búskipti. Löggjafinn hefur samkvæmt þessu ekki litið svo á að reglur á þessu sviði væru óbreytanlegar. Gat áfrýjandi því ekki skapað sér væntingar um að löggjafinn myndi ekki aðhafast neitt er áhrif gæti haft á gildi ráðstafana sem þrotamaður greip til í aðdraganda þess að bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta. Þegar þetta er virt og litið er til niðurstöðu dóms Hæstaréttar 28. október 2011 í máli nr. 340/2011 verður ekki fallist á með áfrýjanda að það fyrirkomulag sem mælt var fyrir um í lögum nr. 31/2010 hafi brotið gegn réttmætum væntingum hans. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var sá tuttugu og fjögurra mánaða frestur til riftunar sem um ræðir í 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 ekki liðinn þegar fresturinn var tímabundið lengdur 27. apríl 2010 við gildistöku laga nr. 31/2010. Var því ekki gripið inn í réttarsamband áfrýjanda og þrotamanns þannig að í bága fari við grundvallarreglur stjórnskipunarinnar um bann við afturvirkni laga. Samkvæmt framangreindu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Eftir framangreindum málsúrslitum verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti með þeim hætti sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Veigur ehf., greiði stefnda, þrotabúi Jafets Ólafssonar, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 10. maí 2013. I. Mál þetta, sem var dómtekið 30. apríl sl., er höfðað 30. ágúst 2012 af þrotabúi Jafets Ólafssonar, Aðalstræti 6 í Reykjavík, gegn Veigi ehf., Langagerði 26 í Reykjavík. Stefnandi krefst þess að að rift verði þeim gerningum Jafets Ólafssonar að afsala þann 14. nóvember 2008 til stefnda bifreiðum með skráningarnúmerunum JSÓ og HBL 19. Þá er þess krafist að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 15.000.000 króna auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. nóvember 2008 til greiðsludags. Stefnandi krefst jafnframt málskostnaðar. Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðar. II. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 6. júlí 2011 var bú Jafets Ólafssonar tekið til gjaldþrotaskipta. Þorsteinn Einarsson hrl. var skipaður skiptastjóri búsins. Frestdagur við skiptin er 22. mars 2011, en þá mun héraðsdómi hafa borist krafa Landsbankans hf. um gjaldþrotaskiptin. Innköllun var birt í Lögbirtingarblaði 13. júlí 2011 og kröfulýsingarfresti lauk 13. september sama ár. Samkvæmt gögnum málsins var þrotamaður skráður eigandi bifreiðarinnar HBL 19, sem er bifreið af tegundinni Mercedes Benz C, árgerð 2007, og bifreiðarinnar JSÓ, sem hefur fastanúmerið UGN 44, og er af tegundinni Toyota Landcruiser 200, árgerð 2008. Skráningu í ökutækjaskrá Umferðarstofu var breytt 14. nóvember 2008 og hið stefnda félag skráður eigandi beggja bifreiðanna. Kaupdagur í ökutækjaskrá er í báðum tilvikum tilgreindur 22. september 2008. Hið stefnda félag var samkvæmt skránni til heimilis að Langagerði 26 í Reykjavík, eins og þrotamaður. Báðar bifreiðarnar voru síðan skráðar 30. nóvember 2009 á nafn Hildar Hermóðsdóttur, sem er eiginkona þrotamanns. III. 1. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi kveður þrotamann hafa gefið skýrslu 18. ágúst 2011 hjá skiptastjóra og þá rakið gjaldþrot sitt til bankahrunsins 2008. Við það hafi hann orðið fyrir miklu tjóni vegna verðfalls hlutabréfa og annarra verðbréfa. Aðspurður um eignir hafi þrotamaður kveðið sig að mestu eignalausan. Hafi þrotamaður jafnframt upplýst að hann myndi verða við kröfu skiptastjóra um að senda honum yfirlit yfir ráðstöfun eigna á tímabilinu frá 2008 til 2011. Engin slík yfirlit hafi borist skiptastjóra. Athugun skiptastjóra hafi leitt í ljós að þrotamaður hafi 14. nóvember 2008 afsalað bifreiðunum HBL 19, Mercedes Benz C, árg. 2007, og JSÓ, (fastanúmer UG-M44) Toyota Landcruiser 200, árg. 2008, til Veigs ehf. Á þeim tíma hafi þrotamaður verið eigandi 70% hlutafjár í Veigi ehf. og eiginkona hans verið eigandi að 30% hlutafjár í félaginu. Félagið hafi því verið nákomið þrotamanni samkvæmt 3. gr. laga nr. 21/1991.Samkvæmt upplýsingum úr ökutækjaskrá hafi afsöl ökutækjanna verið dagsett 22. september 2008, en eigendaskipti þeirra verið skráð 14. nóvember 2008. Með vísan til 140. gr. laga nr. 21/1991, sbr. ákvæði 47. gr. og 48. gr. laga nr. 39/1978, hafi ökutækjunum verið ráðstafað til stefnda þann dag, er stefndi var skráður eigandi bifreiðanna. Verði ekki fallist á að bifreiðunum hafi verið afsalað til stefnda þann dag er á því byggt að þeim hafi verið afsalað 22. september 2008 og að gerningarnir séu riftanlegir með sömu rökum og gildi um afsöl þeirra 14. nóvember 2008. Stefnandi telur afsöl þrotamanns á fyrrgreindum bifreiðum til stefnda, Veigs ehf., vera gjafagerninga, enda hafi ekkert verið greitt fyrir ökutækin. Engin gögn hafi komið fram er sýni hvert hafi verið ætlað kaupverð bifreiðanna og að það hafi verið greitt. Hvorki þrotamaður né stefndi hafi freistað þess á nokkurn hátt að sýna fram á ætluð viðskipti. Stefndi hafi engar upplýsingar veitt um viðskiptin og hafi m.a. ekki orðið við kröfu stefnanda um að afhenda yfirlit úr bókhaldi stefnda um viðskipti við þrotamann, þ. á m. um ætlaða greiðslu kaupverðs ökutækjanna. Á því sé byggt af hálfu stefnanda að þrotamaður hafi gefið stefnda fyrrgreindar bifreiðir 14. nóvember 2008. Stefnandi tekur fram að samkvæmt fullyrðingu þrotamanns hafi hann selt 70% hlutafjár í Veigi ehf. til eiginkonu sinnar og barna á árinu 2009.Sú ráðstöfun sé umdeild og tilefni annarra málaferla. Óumdeilt sé að Veigur ehf. hafi verið nátengdur þrotmanni þann dag er bifreiðunum var afsalað til félagsins, án þess að greitt væri fyrir ökutækin. Stefnandi leggur áherslu á að þrotmaður var á þeim tíma er bifreiðunum var afsalað, líkt og nú, stjórnarformaður og framkvæmdastjóri hins stefnda félags. Þá bendir stefnandi á að í nóvember 2009 hafi hið stefnda félag afsalað bifreiðunum til eiginkonu þrotamanns sem í dag sé eigandi bifreiðanna. Þá bendir stefnandi á að samkvæmt ferilskrá hjá ökutækjaskrá Umferðarstofu sé þrotamaður skráður umráðamaður ökutækjanna og hafi hann verið skráður umráðamaður þeirra frá upphafi. Þrotamaður hafi því verið og sé formlega skráður umráðaaðili ökutækjanna þrátt fyrir afsal þeirra til stefnda og þrátt fyrir afsal stefnda á bifreiðunum til eiginkonu þrotmanns á árinu 2009. Vegna þessa vakni upp spurningar um tilgang með afsali þeirra. Telur stefnandi að þessi skráning renni stoðum undir þá ályktun að um gjafagerninga sé að ræða og að tilgangur þeirra hafi verið að tryggja að þær eignir yrðu ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum þrotamanns. Stefnandi vísar til þess að frestdagur við skiptin hafi verið 22. mars 2011 og hafi bifreiðunum verið afsalað til hins stefnda félags þegar um 28 mánuðir voru til frestdags við skipti á búi þrotamanns. Stefnandi telur að um riftanlega gerninga sé að ræða samkvæmt ákvæðum gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991 og krefst þess að þeim verði rift. Stefnandi tekur fram að með beiðni, dags. 16. apríl 2012, hafi hann óskað eftir því að dómkvaddur yrði sérfróður maður til að meta verðmæta fyrrgreindra ökutækja þann 14. nóvember 2008 og 30. nóvember 2009. Síðar hafi stefnandi fallið frá mati á verðmæti ökutækjanna þann 30. nóvember 2009. Enda þótt matsbeiðni hafi verið lögð fram 16. apríl 2012 hafi matsmaður ekki enn verið dómkvaddur, en sá dráttur sé af völdum stefnda. Stefndi hafi mótmælt dómkvaðningunni og hafi m.a. lagt fram greinargerð til héraðsdóms þeirri kröfu til stuðnings. Í þeirri greinargerð sé haldið fram efnisvörnum gegn riftun gerninga, en þær efnisvarnir eigi að sjálfsögðu ekkert erindi inn í það mál. Stefnandi leggur áherslu á að þrátt fyrir efnisvarnir í matsmálinu hafi stefndi ekki lagt fram í því máli gögn er staðfesti að hann hafi greitt fyrir ökutækin. Fyrrgreint matsmál hafi dregist af völdum stefnda. Vegna mótmæla stefnda við matsbeiðni og tafa á því máli kveðst stefnandi hafa aflað mats Guðlaugs B. Ásgeirssonar, löggilts bifreiðasala, á verðmæti bifreiðanna þann 14. nóvember 2008. Þetta mat sé dagsett 21. ágúst 2012 og þar sé komist að eftirfarandi niðurstöðu: Bifreiðin JSÓ: Guðlaugur B. Ásgeirsson, löggiltur bifreiðasali mat verðmæti JSÓ þann 14. nóvember 2008 vera kr. 10.000.000.- Bifreiðin HBL 19: Guðlaugur B. Ásgeirsson, löggiltur bifreiðasali mat verðmæti HB-L19 þann 14. nóvember 2008 vera kr. 5.000.000.- Við aðalmeðferð breytti stefnandi kröfugerð sinni þannig að nú tekur hún alfarið mið af framangreindri niðurstöðu hins löggilta bifreiðasala. Til stuðnings þeirri niðurstöðu vísar stefnandi enn fremur til þess að í skattframtali þrotamanns 2009 hafi verðmæti bifreiðarinnar JSÓ verið tilgreint 11.022.201 krónur. Samkvæmt framansögðu krefst stefnandi þess að rift verði framangreindum gjafagerningum þrotamanns. Stefnandi færir þau lagarök fyrir kröfum sínum að sú ráðstöfun þrotamanns, að afsala Veigi ehf. fyrrgreindum bifreiðum, hafi falið í sér gjafagerning í skilningi 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. mgr. 194. gr. sömu laga, en samkvæmt ákvæðunum geti þrotabú krafist riftunar á gjöfum til nákominna, sem hafi verið afhentar sex til fjörutíu og átta mánuðum fyrir frestdag, nema leitt sé í ljós að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna. Stefnandi kveðst leggja áherslu á að ekkert hafi verið greitt fyrir hlutina. A.m.k. sé ósannað að svo hafi verið. Þá leggur stefnandi áherslu á að stefndi, Veigur ehf., hafi í nóvember 2008 líkt og nú verið nákominn þrotamanni, sbr. 3. gr. laga nr. 21/1991, eins og þegar hefur verið rakið. Þá byggir stefnandi á því að framangreindar ráðstafanir séu einnig riftanlegar á grundvelli hinnar almennu riftunarreglu 141. gr. gjaldþrotalaga, nr. 21/1991. Samkvæmt því ákvæði megi krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt séu kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiði til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn hafi verið ógjaldfær eða hafi orðið það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem hafi leitt til þess að ráðstöfunin telst vera ótilhlýðileg. Á því sé byggt að stefndi, sem hafi verið og sé nákominn þrotamanni, hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærni þrotamanns eða að ógjaldfærni leiddi af ráðstöfuninni. Þá sé augljóst að ráðstöfun bifreiðanna hafi verið til tjóns fyrir kröfuhafa enda þær eignir ekki til reiðu til fullnustu krafna þeirra. Þá hafi stefnda og forsvarsmönnum hans verið ljóst að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg eða a.m.k. mátt vita að svo hafi verið. Að sjálfsögðu hafi þrotamanni, sem var forsvarsmaður hins stefnda félags, verið ljóst hver staða hans hafi verið á þeim tíma og m.a. að gjaldfallin krafa Landsbankans á hendur honum hafi þá numið um 630 milljónum króna. Stefnandi telur öll skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 vera til staðar og því megi rifta gerningnum á þeim grunni einnig. Fjárkröfu sína reisir stefnandi á 1. mgr. 142. gr. gjaldþrotaskiptalaga, þar sem krafa um riftun sé reist á 131. gr. þeirra laga. Þá styðjist fjárkrafa á hendur stefnda við 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, þar sem krafa um riftun sé reist á 141. gr. þeirra laga. Stefnandi telur augljóst að stefndi hafi haft hag að umræddum ráðstöfunum, sem nemi í heild sinni raunvirði þeirra bifreiða sem um ræði. Stefnandi telur verðmæti þeirra vera 15 milljónir króna, eins og fram hafi komið. Til stuðning fjárhæð kröfu sinnar vísar stefnandi til fyrrgreinds verðmats sem og skattframtals þrotamanns um verðmæti JSÓ. Stefnandi kveður fyrrgreinda fjárhæð svara til þess tjóns sem þrotabúið hafi orðið fyrir vegna fyrrgreindra ráðstafana, þar sem þær eignir séu nú ekki til reiðu í búinu til fullnustu kröfuhöfum. Einnig telur stefnandi ljóst að stefndi hafi vegna tengsla við þrotamann verið kunnugt um riftanleika ráðstöfunarinnar og beri því að greiða búinu skaðabætur vegna þess tjóns sem það hafi orðið fyrir. Grandsemi og saknæm háttsemi stefnda blasi við enda hafi stefndi á þessum tíma verið alfarið í eigu þrotamanns og eiginkonu hans. Þá hafi þrotamaður verið skráður umráðamaður ökutækjanna eftir afsöl þeirra til stefnda og því sé augljóst að aðeins hafi átt að breyta um nafn á eiganda bifreiðanna, en þrotamaður skyldi hafa óbreytt umráð þeirra framvegis í skjóli frá kröfuhöfum þrotamanns. Verði á því byggt af hálfu stefnda að þrotamaður hafi greitt skuld við stefnda með afsali bifreiðanna og að viðskiptin hafi verið viðskiptafærð á viðskiptareikning þrotmanns í bókhaldi stefnda er á því byggt af hálfu stefnanda að þeir gerningar séu riftanlegir með vísan til 1. og 2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 194. gr. laganna. Greiðsla skuldar með ökutækjum sé greiðsla með óvenjulegum greiðslueyri og þá sé jafnframt uppfyllt skilyrði um greiðslu fyrr en eðlilegt hafi verið og að greidd hafi verið fjárhæð sem skert hafi greiðslugetu þrotmanns verulega, enda greiðsla ekki venjuleg eftir atvikum. Þá vísar stefnandi til 141. gr. laga nr. 21/1991. Um sönnunarbyrði og ógjaldfærni þrotamanns á þessum tíma vísast til þess er fyrr greini. Um fjárhæð kröfunnar og rökstuðning að öðru leyti vísar stefnandi til umfjöllunar hér á undan um riftun gjafagerninga, m.a. til 142. gr. laga nr. 21/1991. Stefnandi krefur stefnda um dráttarvexti frá þeim degi er ökutækin hafi verið skráð í eigu stefndu, sbr. 140. gr. laga nr. 21/1991. Stefnandi byggir enn fremur á því að þrotamaður hafi verið ógjaldfær á þeim tíma sem hann hafi afsalað ökutækjunum til hins stefnda félags. Þrotamaður hafi sjálfur upplýst í skýrslutöku hjá skiptastjóra að gjaldþrot hans megi rekja til verðfalls hlutabréfa og annarra verðbréfa í kjölfar bankahrunsins. Það liggi í augum uppi að þrotamaður hafi a.m.k. verið ógjaldfær frá 6. október 2008. Þá hafi þrotamaður jafnframt verið ógjaldfær er afsöl, sem eigi að vera dagsett 22. september 2008, hafi verið gerð enda hafi þá hrun verið fyrirsjáanlegt og skuldir hans langt umfram eignir. Þegar þrotamaður hafi fært félagi í sinni eigu og eiginkonu sinnar fyrrgreindar gjafir hafi bankahrun verið staðreynd og verðbréf í eigu þrotamanns orðin ónýt. Þrotamanni hafi verið það ljóst, enda hafi hann verið fyrrum stjórnandi fjármálafyrirtækis á Íslandi og því öllum hnútum kunnugur á markaði. Fjármálakerfi landsins hafi þá verið hrunið og þrotamaður ógjaldfær á þeim tíma. Bendir stefnandi m.a. á að þá hafi krafa Landsbankans á hendur þrotamanni numið liðlega 636 milljónum króna. Þá leggur stefnandi áherslu á að að á stefnda hvílir sönnunarbyrði fyrir því að þrotamaður hafi verið gjaldfær er bifreiðunum var afsalað til stefnda. Stefnandi reisir kröfur sínar á ákvæðum laga nr. 21/1991, einkum 3. gr., 131. gr., 134. gr., 140. gr., 141. gr., 142. gr., og 194. gr. laganna. Þá vísar stefnandi til reglna kröfuréttar og skaðabótaréttar. Kröfu um dráttarvexti byggir hann á ákvæðum laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Þá styðst krafa hans um málskostnað við ákvæði XXI. kafla laga nr. 91/1991. Um varnarþing vísar stefnandi til 33. gr. laga nr. 91/1991, og um málshöfðunarfrest til 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 2. mgr. 194. gr. þeirra laga, sbr. 1. gr. laga nr. 31/2010. 2. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi krefst sýknu annars vegar á þeim grundvelli að þrotamaður hafi verið gjaldfær, hvort heldur sé litið til stöðu hans 22. september 2008 eða 14. nóvember 2008, og hins vegar á því að riftunarfrestir samkvæmt 131., 134. og 141. gr. laga nr. 21/1991 séu liðnir. Stefndi kveður þrotamann, seljanda bifreiðanna, hafa verið gjaldfæran 22. september 2008, enda hafi bankahrunið ekki orðið fyrr en 6. október 2008. Ekki sé hægt að miða við skráningu hjá bifreiðaskrá, enda sé raunveruleg sala bifreiðanna, eins og hún komi fram í eigendaferilsskrá, það sem máli skipti. Ekki sé hægt að byggja á 140. gr. laga nr. 21/1991 í þessu sambandi. Staðfest afrit sölutilkynningar sanni einnig að raunveruleg sala hafi farið fram á uppgefnum kaupdegi. Stefndi heldur því fram að ófært sé að fullyrða að þrotamaður hafi verið ógjaldfær fyrir hrun bankanna. Engin gögn gefi vísbendingu um að svo hafi verið. Fyrir „hrun“ hafi skuldir hans ekki sætt þeirri stökkbreytingu sem síðar hafi orðið og eignahliðin hafi sömuleiðis verið ósködduð. Þykir stefnda raunar liggja svo í augum uppi að seljandi hafi verið gjaldfær á þeim tíma að stefndi telur sig ekki þurfa að sanna það sérstaklega. Þá vísar stefndi á bug vangaveltum um að þrotamaður hafi búið yfir spásagnargáfu um bankahrunið umfram aðra menn. Stefndi telur sömuleiðis að þótt miðað verði við hina síðari dagsetningu, þ.e. 14. nóvember 2008, hafi þrotamaður og seljandi bifreiðanna, verið gjaldfær. Það helgist af allri þeirri óvissu sem þá hafi ríkt um afdrif eigna og skulda. Fyrirtæki þau sem seljandi hafi átt hluti í höfðu þá fæst farið í kollhnís og enginn í raun vitað sitt rjúkandi ráð. Fráleitt sé að byggja á því að óvissan hafi falið í sér sjálfvirka ógjaldfærni og að af þeim sökum hafi einstaklingum og öðrum verið óheimilt að standa að þeim löggerningum sem þeir hafi talið vera ábyrga, eðlilega og skynsamlega. Ekki gangi að túlka óvissutímann allan bönkunum í hag og að þegnunum hafi borið skylda til þess að passa upp á að þeir fengju sitt í dagslok ef allt færi á versta veg. Vafinn hljóti m.ö.o. að vera túlkaður þegnunum í hag. Sönnunarbyrðin um ógjaldfærni í máli þessu hljóti í öllu falli að hvíla á stefnanda eins og mál þetta snúi, með tilliti til hinna óvenjulega aðstæðna sem uppi hafi verið, og gildi þá einu til hvors tímamarksins sé litið. Að því er síðari málsástæðu stefnda varðar telur hann að ekki sé unnt að lengja fresti með afturvirkum hætti. Fyrir liggi að frestdagur í gjaldþrotaskiptum þrotamanns sé 22. mars 2011. Löggerningar þeir sem hér um ræði séu því gerðir tveimur og hálfu ári fyrir frestdag. Gjörningar þessi falli því langt utan hámarksriftunarfresta 131. gr. laga nr. 21/1991 og breyti þá engu þótt lög nr. 31/2010, frá 23. apríl sama ár, hafi lengt hámarksfrestinn í fjörtíu og átta mánuði. Stefndi heldur því fram að ekki sé hægt að breyta lögum afturvirkt með svo íþyngjandi hætti, enda verði og megi þegnarnir reikna með að sú lagaumgjörð, sem í gildi hafi verið þegar þeir taka ákvarðanir sínar og flytji eftir atvikum réttindi, haldist óbreytt eða verði a.m.k. ekki breytt íþyngjandi eftir á með afturvirkum hætti. Mikið óvissuástand hafi skapast í kjölfar falls bankanna sem síðar hafi haft ýmsar keðjuverkanir. Um miðjan nóvember 2008 hafi þannig hlutabréfasafn þrotamanns, sem hann hafði haft til tryggingar skuldum sínum við Landsbankann, verið fullnægjandi trygging og félögin þar á bak við ekki verið fallin. Því hafi við þær aðstæður verið fullkomlega eðlilegt að allir þeir, sem hið fjármálalega gjörningaveður hafi haft áhrif á, hafi leitast við að gæta hagsmuna sinna. Ekkert sé óeðlilegt, saknæmt eða riftanlegt við það, enda hljóti samfélag manna að mótast af því að hver og einn leiti bestu leiða fyrir sig og sína miðað við gildandi réttarreglur hverju sinni. Telur stefndi fráleitt að halda því fram að hagsmunum einstaklinganna og heildarinnar sé best borgið með því að slá skjaldborg um bankana með því að setja löggerninga viðskiptamanna þeirra í djúpfrysti svo bankarnir geti mjatlað þaðan næringu eftir hendinni. Þó að skjaldborg heimilanna hafi sannarlega aldrei risið sé ástæðulaust að vernda bankana sérstaklega með lagatúlkunum um afturvirkni. Líta þurfi til fleiri hagsmuna en kröfuhafa eingöngu. Telur stefndi að varla hafi verið ætlun löggjafans að tryggja bönkum og öðrum kröfuhöfum framlengdan, óheftan og ótímasettan aðgang að skuldurum, en meina þeim að freista þess að haga sínum málum að bestu manna ráðum. Heldur stefndi því fram að það stangist enda fullkomlega á við viðleitni löggjafans að öðru leyti í kjölfar hrunsins, sem hafi meðal annars falið í sér styttingu fyrningarfrests krafna við gjaldþrot og kröfu um sérstakan dóm til að slíta fyrningu í framhaldinu. Þá vísar stefndi til tilgangs laga nr. 31/2010 samkvæmt lögskýringargögnum. Ekkert sé þar vikið að afturvirkni. Þá liggi heldur ekkert fyrir um sérstakt álag eða tímaskort í þrotabúi gamla Landsbankans, sem hafi aftrað því að leita fullnustu á fjórum gengistryggðum skuldabréfakröfum bankans á hendur þrotamanni. Stefndi styður varakröfu sína um lækkun með því að engin rök séu færð fyrir mismuni á kröfufjárhæðinni og mati bílasala sem liggi fyrir í málinu. Útilokað sé því að dæma hærri fjárhæð en 15 milljónir króna verði á annað borð fallist á riftun. Þá beri að taka tillit til þess að markaður með notaðar bifreiðar, sérstaklega í dýrari kantinum hafi verið botnfrosinn þegar bifreiðarnar hafi verið seldar. Matinu sé einnig mótmælt að öðru leyti. Að öðru leyti sé varakrafan sett fram ex tuto. Stefndi telur samkvæmt framansögðu fráleitt að um einhverja riftanlega gjöf sé að ræða í skilningi 131. gr. gjaldþrotaskiptalaga nr. 21/1991 og enn síður að um ótilhlýðilega ráðstöfun í skilningi 141. gr. sömu laga sé að ræða. Sama gildi að sínu leyti um 134. gr. laganna. Því er á því byggt af hálfu stefnda að riftunarskilyrði séu ekki fyrir hendi og þá ekki bóta- eða endurgreiðsluskilyrði 142. gr. laganna. Ekki hafi verið um auðgun eða hagsbætur að ræða fyrir stefnda auk þess sem huglæg skilyrði skorti. Fjárkrafa stefnanda eigi sé enga stoð og verði því að hafna henni alfarið sem og riftuninni. Endurgreiðslu- og eða skaðabótakröfum öllum sé mótmælt enda séu þær bæði órökstuddar, vanreifaðar og tilhæfulausar og skorti lagastoð. Ætti í raun að vísa þeim frá ex officio. Stefndi heldur því fram að sönnunarbyrði fyrir bæði riftunar- og bótaskilyrðum hvíli alfarið á stefnanda eins og mál þetta sé vaxið. Af hálfu stefnda er málskostnaðarkröfu stefnanda sérstaklega mótmælt með vísan til 4. mgr. 130. gr., sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991, en hann kveður stefnanda reka þrjú riftunarmál gegn stefnda samtímis sem hæglega hefði verið hægt að reka í einu máli. Þá er vaxtakröfunni sérstaklega mótmælt af hálfu stefnda sem allt of hárri og andstæðri lögum nr. 38/2001, en óheimilt sé að reikna dráttarvexti frá því tímamarki sem gert sé í kröfugerðinni. Til stuðnings málaltilbúnaði sínum vísar stefndi meðal annars til laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991 með síðari breytingum, einkum 131., 134., 140., 141., 142., 194. gr., sbr. lög nr. 31/2010, vaxtalaga nr. 38/2001, einkum III. og IV. kafla laganna. Þá vísar stefndi til meginreglna fjármuna- og kröfuréttarins sem og meginreglna réttarfarsins. Hann vísar og til stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, einkum 69. og 72. gr., sem og til fræðimanna um afturvirkni laga. Loks sé vísað til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, en krafa um málskostnað sé reist á 1. mgr. 130. gr., sbr. 129. gr. laganna. Einnig sé vísað til 4. mgr. 130. gr. laganna, sbr. 2. mgr. 27. gr. IV. Stefnandi reisir riftunarkröfu sína á aðallega á því að þrotamaður hafi gefið stefnda, sem hafi verið honum nákominn, þær tvær bifreiðar sem dómkröfurnar lúta að, innan þeirra tímamarka sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 194. gr. sömu laga. Stefndi telur að þau tímamörk hafi verið liðin á frestdegi auk þess sem skilyrðum riftunar sé ekki fullnægt þar sem þrotamaður hafi verið gjaldfær er bifreiðarnar voru afhentar hinu stefnda félagi. Í málinu liggur fyrir útprent úr ökutækjaskrá um bifreiðarnar HBL 19 og UGM 44, en síðargreinda bifreiðin ber skráningarnúmerið JSÓ, sem og ódagsettar tilkynningar til Umferðarstofu um eigendaskiptin. Efni þessara skjala eru rakin í kafla II í dóminum. Eins og þar kemur fram var hið stefnda félag skráð fyrir bifreiðunum 14. nóvember 2008. Skráning bifreiðar í ökutækjaskrá er nauðsynleg tryggingarráðstöfun til að koma í veg fyrir að betri réttur fáist með fullnustugerð, sbr. 47. og 48. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978 og dóm Hæstaréttar 28. janúar 1985 í máli nr. 13/1984 (Hrd. 1985: 49). Samkvæmt því ber að miða við að afhending bifreiðanna hafi átt sér stað 14. nóvember 2008, sbr. 140. gr. laga nr. 21/1991, en ekki 22. september sama ár. Frestdagur við skipti á búi þrotamanns var 22. mars 2011 eða tuttugu og átta mánuðum síðar og átta dögum betur. Ekkert liggur fyrir um að hið stefnda félag hafi greitt þrotamanni fyrir bifreiðarnar og er því raunar ekki borið við í greinargerð þess. Með þessum ráðstöfunum rýrnuðu eignir þrotamanns sem nam verðmæti bifreiðanna og samsvarandi eignaaukning varð hjá hinu stefnda félagi. Það var að meiri hluta í eigu þrotamanns og var félagið því nákomið honum, sbr. 4. tölul. 3. gr. laga nr. 21/1991. Þá liggur fyrir að vörslur bifreiðarinnar breyttust ekki við eigendaskiptin auk þess sem viðurkennt er að til þessara gerninga hafi verið gripið öðrum þræði í öryggisskyni vegna óvissu um fjárhagsstöðu þrotamanns. Samkvæmt þessu liggur fyrir að um gjöf hafi verið að ræða í merkingu 131. gr. laga nr. 21/1991 sem eins og áður segir var innt af hendi 14. nóvember 2008. Í 2. mgr. 131. gr. laganna segir að kefjast megi riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent sex til tólf mánuði fyrir frestdag nema leitt sé í ljós að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna. Þar kemur jafnframt fram að þetta gildi einnig um gjafir til nákominna sem hafi verið afhentar sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag. Með 1. gr. laga nr. 31/2010 var bætt við nýju ákvæði til bráðabirgða við lög nr. 21/1991 sem varð að 194. gr. þeirra síðarnefndu. Þar kemur ótvírætt fram að í stað tuttugu og fjögurra mánaða frests samkvæmt fyrrgreindri 2. mgr. 131. gr. skuli hann vera fjörtíu og átta mánuðir í þeim málum sem höfðuð séu fyrir árslok 2012. Stefndi telur þessa lengingu frestsins fela í sér afturvirka lagasetningu sem stangist á við grundvallarreglur stjórnskipunar og að hún sé því að engu hafandi. Í lögum nr. 31/2010, er tóku gildi 27. apríl 2010, voru engin ákvæði um lagaskil. Því gilda almennar reglur um það efni. Nýjum lögum verður almennt beitt um lögskipti sem undir þau falla þó að til þeirra hafi verið stofnað fyrir gildistöku þeirra. Með setningu laga nr. 31/2010 var í engu hróflað við þáttum er lúta að réttarstöðu stefnda sem voru umsamdir eða til lykta leiddir er lögin tóku gildi. Þau atriði í réttarstöðu hins stefnda félags, sem ekki voru ákveðin í tengslum við eigendaskipti bifreiðanna þegar lögin tóku gildi, markast hins vegar af þeim. Engu skiptir þó að væntingar stefnda hafi staðið til annars. Ekki er fallist á að beiting þessara sjónarmiða við lagaskil feli í sér afturvirka lagasetningu sem stangist á við grundvallarreglur stjórnskipunar. Þegar fresturinn samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 var tímabundið lengdur við gildistöku laga nr. 31/2010 í fjörtíu og átta mánuði var tuttugu og fjögurra mánaða frestur til að rifta gjöf þrotamanns til stefnda ekki liðinn. Samkvæmt öllu framansögðu verður ákvæði 194. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. gr. laga nr. 31/2010, beitt í máli þessu, en eins og rakið hefur verið var mál þetta höfðað 30. ágúst 2012. Umræddir gjafagerningar fóru fram innan þeirra tímamarka sem þar greinir. Efni 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 hefur verið rakið. Riftunarregla þessi er hlutlæg þannig að fallast ber á riftun sé hlutbundnum skilyrðum, sem þar er getið, fullnægt. Samkvæmt ákvæðinu er það ekki skilyrði riftunar að sýnt sé fram á að þrotamaður hafi verið ógjaldfær er gjöf var innt af hendi. Liggi hins vegar fyrir að þrotamaður hafi þá verið gjaldfær verður gjöfinni ekki rift. Eðli máls samkvæmt hvílir sönnunarbyrði á stefnda um að þrotamaður hafi þá verið gjaldfær. Hvað þetta atriði varðar er í máli þessu ekki við nein gögn að styðjast nema staðhæfingar þrotamanns um gjaldfærni sína, en hann er jafnframt fyrirsvarsmaður stefnda. Ekkert liggur því fyrir um hverjar eignir hans hafi verið um miðjan nóvember 2008 eða hver skuldastaða hans hafi þá verið. Þá eru engar upplýsingar í málinu um greiðslufærni hans á sama tíma. Verður stefndi að bera hallan af því. Þar sem öðrum skilyrðum riftunar samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 194. gr. sömu laga, er fullnægt, verður fallist á að gjöf bifreiðanna verði rift eins og stefnandi fer fram á. Fjárkrafa stefnanda á hendur stefnda er reist á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Hann kveður bifreiðarnar hafa komið stefnda að fullum notum og krefur stefnda um verðmæti þeirra um miðjan nóvember 2008 er eigendaskiptin fóru fram. Við aðalmeðferð breytti stefnandi fjárkröfu sinni þannig að hún tekur nú mið af fyrirliggjandi mati löggilts bifreiðasala á verðmæti þeirra 14. nóvember 2008. Þar er Toyota Landcruiser bifreiðin metin á 10 milljónir króna en Mercedes Benz bifreiðin á 5 milljónir króna. Gegn andmælum stefnda liggur ekki fyrir að samkomulag sé milli aðila um að leggja þetta álit til grundvallar úrlausn málsins. Þess var aflað einhliða af hálfu stefnanda og þar kemur ekki fram á hvaða forsendum það er reist. Þá gaf hinn löggilti bifreiðasali ekki skýrslu í málinu. Stefndi hefur andmælt því sérstaklega að bifreiðarnar hafi verið jafn verðmætar 14. nóvember 2008 og stefnandi heldur fram. Ekki liggja fyrir nein samtímagögn um verðmæti bifreiðanna við eigendaskiptin. Stefnandi fékk í fyrstu dómkvaddan matsmann til að meta verðmæti þeirra. Af óljósum ástæðum virðist matsvinnu hafa verið hætt. Á það er fallist að álit af því tagi sem krafa stefnanda er reist á hafi afar takmarkað sönnunargildi. Til þess ber þó að líta báðar bifreiðarnar voru mjög nýlegar er eigendaskiptin fóru fram, en Toyota Landcruiser bifreiðin var nýskráð í janúar 2008 og Mercedes Benz bifreiðin í október 2007. Þeirri fullyrðing í stefnu er ómótmælt að í skattframtali þrotamanns 2009 hafi verðmæti Toyota Landcruiser bifreiðarinnar verið talið nema rúmlega 11 milljónum króna. Í ljósi 3. töluliðar 73. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt er líklegt að það hafi verið upphaflegt kaupverð bifreiðarinnar, en eins og fram er komið virðist hún hafa verið keypt snemma árs 2008. Sambærilegar upplýsingar um Mercedes Benz bifreiðina liggja hins vegar ekki fyrir. Þrátt fyrir framangreindar vísbendingar í gögnum málsins um verðmæti bifreiðanna telur dómurinn að gegn andmælum stefnda hafi stefnandi ekki lagt fram viðhlítandi gögn sem geti skotið stoðum undir fjárhæð fjárkröfunnar. Sá þáttur málsins er því vanreifaður og óhjákvæmilegt að vísa þeirri kröfu frá dómi án kröfu. Samkvæmt framansögðu er tekin til greina krafa stefnanda um að rift verði afsali þrotamanns 14. nóvember 2008 á bifreiðum með skráningarnúmerin JSÓ og HBL 19. Með heimild í 4. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 er fjárkröfu stefnanda á hendur stefnda hins vegar vísað frá dómi. Samkvæmt þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað. Í ljósi umfangs málsins og efni ágreiningsins þykir hann hæfilega ákveðinn 600.000 krónur. Í máli þessu liggja ekki fyrir upplýsingar um önnur mál sem stefnandi hefur höfðað gegn stefnda og verður því ekki litið til 4. mgr. 130. gr., sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991 við ákvörðun málskostnaðar. Ásmundur Helgason héraðsdómari kveður upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð : Rift er afsali Jafets Ólafssonar 14. nóvember 2008 til stefnda, Veigs ehf., á bifreiðum með skráningarnúmerin JSÓ og HBL 19. Fjárkröfu stefnanda, þrotabús Jafets Ólafssonar, á hendur stefnda er vísað frá dómi. Stefndi greiði stefnanda 600.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 413/2000
|
Vatnsréttindi Afréttur Umráð Samningur Endurgjald Viðurkenningardómur
|
Í krafðist viðurkenningar á rétti sínum til að krefja L um endurgjald vegna vatnsréttinda í Blöndu í Blöndudal fyrir almenninga og afréttarlönd Auðkúluheiðar og Eyvindarstaðaheiðar. Reisti Í kröfu sína á 3. gr. samnings milli málsaðila frá 1982 þar sem meðal annars var kveðið á um samkomulag um greiðslur L til Í vegna þeirra vatnsréttinda á almenningum og afréttarlöndum, sem væru í umráðum ríkisins. Hæstiréttur staðfesti héraðsdóm og féllst á kröfu Í með þeirri athugasemd, að telja yrði að í þeim umráðarétti Í, sem um gæti verið að ræða, hefði falist heimild til að semja um gjaldtöku vegna vatnsréttinda, ef aðrir ættu ekki tilkall til þeirra. Yrði því að skilja 3. gr. hins umdeilda samnings þannig, að L hefði gengist undir að greiða Í vegna vatnsréttinda á almenningum og afréttarlöndum Auðkúluheiðar og Eyvindarstaðaheiðar að svo miklu leyti sem heiðarnar væru ekki undirorpnar fullkomnum eignarrétti annarra. Úr því hefði verið skorið með tveimur dómum Hæstaréttar 10. apríl 1997, að svo væri ekki.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hrafn Bragason og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 17. nóvember 2000. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og verði þannig viðurkenndur réttur hans til að krefja áfrýjanda um endurgjald vegna vatnsréttinda í Blöndu í Blöndudal fyrir almenninga og afréttarlönd Auðkúluheiðar og Eyvindarstaðaheiðar í samræmi við 3. gr. samnings málsaðila frá 11. ágúst 1982. Þá krefst stefndi málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Þegar ríkisstjórn Íslands og áfrýjandi gerðu með sér samning um virkjanamál, yfirtöku byggðalína o.fl. 11. ágúst 1982 ríkti óvissa um eignarhald á Auðkúluheiði og Eyvindarstaðaheiði. Aðliggjandi sveitarfélög kölluðu til fullkomins eignarréttar á heiðunum, eins og skýrlega kom fram í samningi þeirra við Rafmagnsveitur ríkisins um virkjun Blöndu 15. mars 1982, en áfrýjandi tók með fyrrnefnda samningnum við réttindum og skyldum virkjunaraðila samkvæmt þeim samningi. Með 3. gr. samningsins 11. ágúst 1982 féllst áfrýjandi á að gera sérstakt samkomulag um greiðslur til stefnda vegna vatnsréttinda í umráðum hans, þar á meðal á almenningum og afréttarlöndum virkjunarsvæðis Blöndu. Telja verður, að í þeim umráðarétti stefnda, sem um gat verið að ræða, hafi falist heimild til að semja um gjaldtöku vegna vatnsréttinda, ef aðrir áttu ekki tilkall til þeirra. Verður því að skilja 3. gr. hins umdeilda samnings þannig, að áfrýjandi hafi gengist undir að greiða stefnda vegna vatnsréttinda á almenningum og afréttarlöndum Auðkúluheiðar og Eyvindarstaðaheiðar að svo miklu leyti sem heiðarnar væru ekki undirorpnar fullkomnum eignarrétti annarra. Úr því hefur verið skorið með tveimur dómum Hæstaréttar 10. apríl 1997, að svo er ekki, sbr. H.1997.1162 og 1183. Með þessari athugasemd og annars með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur á að vera óraskaður. Áfrýjandi, Landsvirkjun, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 11. september síðastliðinn að loknum munnlegum málflutningi, er höfðað með stefnu, áritaðri um birtingu 25. janúar 2000. Stefnandi er íslenska ríkið. Stefndi er Landsvirkjun, kt. 420269-1299, Háleitisbraut 68, Reykjavík. Stefnandi krefst þess, að viðurkenndur verði réttur hans til að krefja stefnda um endurgjald vegna vatnsréttinda (virkjunarréttinda) í Blöndu í Blöndudal fyrir almennings- og afréttarlönd Auðkúluheiðar og Eyvindarstaðaheiðar í samræmi við 3. gr. samnings málsaðila frá 11. ágúst 1982. Jafnframt er krafist málskostnaðar samkvæmt mati réttarins. Stefndi krefst þess, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt mati réttarins. I. Þann 11. ágúst 1982 gerðu málsaðilar með sér samning um virkjunarmál, yfirtöku byggðalína o.fl. Samkvæmt l. gr. samningsins tók stefndi meðal annars að sér að reisa og reka vatnsaflsvirkjun í Blöndu í Blöndudal (Blönduvirkjun) með allt að 180 MW afli frá og með l. október 1982. Í 2. gr. samningsins kemur fram, að frá og með sama tíma tæki stefndi við réttindum og skyldum virkjunaraðila samkvæmt samningi við heimamenn um Blönduvirkjun, dagsettum 15. mars 1982. Stefndi réðst í að reisa og reka Blönduvirkjun á grundvelli samnings þessa og greiddi viðkomandi landeigendum fyrir vatnsréttindi samkvæmt fyrirliggjandi samningum. Stefndi hefur hins vegar hafnað að greiða stefnanda fyrir vatnsréttindi vegna almennings- og afréttarlanda vatnasvæðis Blöndu. Höfðar stefnandi mál þetta til viðurkenningar á rétti sínum til að krefja stefnda um endurgjald vegna þeirra vatnsréttinda, en það eru þau svæði, sem talin eru tilheyra Auðkúluheiði og Eyvindarstaðaheiði. Máli sínu til stuðnings vísar stefnandi einkum til 3. gr. samningsins frá 11. ágúst 1982, sem hljóðar svo: "Áður en rekstur hverrar virkjunar hefst skal gert samkomulag um greiðslur Landsvirkjunar til ríkissjóðs vegna þeirra vatnsréttinda sem eru í umráðum ríkisins, hvort sem er vegna lögbýla í eigu ríkisins, annarra eignarlanda eða vegna vatnsréttinda á almenningum og afréttarlöndum. Landsvirkjun greiðir ríkissjóði fyrir slík virkjunarréttindi endurgjald sambærilegt því sem almennt er greitt vegna slíkra réttinda. Endurgjaldið má vera sem eingreiðsla eða í formi árlegs afgjalds. Nái aðilar ekki samkomulagi um endurgjald fyrir virkjunarréttindi samkvæmt grein þessari skuldbinda þeir sig til að hlíta mati óvilhallra matsmanna. Matsmenn samkvæmt grein þessari skulu tilnefndir einn af hvorum aðila og oddamaður tilnefndur sameiginlega. Nái aðilar ekki samkomulagi um tilnefningu oddamanns skal hann tilnefndur af Hæstarétti." II. Stefnandi byggir viðurkenningarkröfu sína aðallega á því, að með 3. gr. samnings aðila frá 11. ágúst 1982 hafi stefndi skýrt og skilmerkilega skuldbundið sig til að greiða stefnanda fyrir vatnsréttindi á almenningum og afréttarlöndum í umráðum ríkisins á viðkomandi virkjunarsvæði. Þar með hafi hann skuldbundið sig til að greiða stefnanda fyrir vatnsréttindi á almenningum og í afréttarlöndum Blöndu í Blöndudal. Almenningar og afréttarlönd Blöndu, þ.e. Auðkúluheiði og Eyvindarstaðaheiði, hafi verið og séu í umráðum ríkisins, sem aftur leiði til þess, að handhafar ríkisvalds, sem til þess séu bærir, geti í skjóli valdheimilda sinna sett reglur um meðferð og nýtingu svæðanna. Það hafi ríkisvaldið gert í þessu tilviki með ráðstöfun vatnsréttinda á svæðunum og skuldbundið ríkið þ.a.l. með samningi við stefnda. Sem endurgjald fyrir réttindi þessi hafi stefndi átt að greiða stefnanda eftir því fyrirkomulagi, sem nánar sé kveðið á um í 2. og 3. mgr. 3. gr. samningsins. Í þessu sambandi telur stefnandi ekki skipta máli þótt eignarréttarleg staða svæðanna sé enn formlega ófrágengin, þar sem staðfest sé, að þau séu ekki undirorpin fullkomnum eignarrétti og séu eða verði þjóðlendur í skilningi laga nr. 38/1998 um þjóðlendur o. fl. Samkvæmt skýrum fordæmum Hæstaréttar, sbr. H 1981:182 og H 1981:1584, sé ríkisvaldinu heimilt að kveða á um nýtingu slíkra svæða og meðferð þeirra að öðru leyti. Beri stefnda því að standa við gerðan samning. Í samningi aðila frá 11. ágúst 1982 geri stefndi ekki þá kröfu til stefnanda, að hann sanni fullkominn eignarrétt sinn á almenningum og afréttarlöndum vatnasvæðis Blöndu. Þvert á móti lofi hann m.a. í 3. gr. samningsins að greiða fyrir vatnsréttindi ,,í umráðum ríkisins, ...vegna vatnsréttinda á almenningum og afréttarlöndum.” Hugtakið umráð hljóti að taka til þjóðlendna, þ.e. landsvæða utan eignarlanda, þar sem einstaklingar og lögaðilar kunna að eiga takmörkuð eignarréttindi, og geti því mótbára stefnanda um ósannaðar eignarheimildir ekki staðist. Með samningnum frá 11. ágúst 1982 hafi stefnda verið veitt heimild til að virkja Blöndu og þar með til að nýta þær auðlindir, sem fólgnar eru í vatnsréttindum á Auðkúlu- og Eyvindarstaðaheiðum. Telji stefndi sig ekki þurfa að greiða stefnanda fyrir nýtingu vatnsréttindanna á heiðunum, þurfi hann að gera grein fyrir því, hvaða heimildir hann hafi til þess að nýta þessa auðlind. Líti stefnandi svo á, að heimildir þessar stafi frá honum sjálfum og séu skjalfestar í samningnum frá 11. ágúst 1982. Samkvæmt 2. gr. laga nr. 58/1998 um þjóðlendur og ákvörðun eignarlanda, þjóðlendna og afrétta sé stefnandi eigandi lands og hvers konar landsréttinda og hlunninda í þjóðlendum, sem ekki eru háð einkaeignarrétti. Samkvæmt dómum Hæstaréttar frá 1997, bls. 1162 og 1183 í dómabindi réttarins, séu Auðkúluheiði og Eyvindarstaðaheiði hvorki háð eignarrétti einstaklinga né kirkjunnar. Sú niðurstaða þýði, að stefnandi sé eigandi landsvæðanna. Geti stefnandi byggt samningsheimildir sínar samkvæmt 3. gr. samningsins á þessari forsendu í því tilfelli, að aðrar nauðsynlegar forsendur verði ekki taldar vera til staðar. III. Stefndi mótmælir því, að í 3. gr. samningsins frá 11. ágúst 1982 felist skuldbinding hans um greiðslu fyrir virkjunar- eða vatnsréttindi á eigendalausum svæðum, en slíkt hefði þurft að taka fram sérstaklega í samningnum, þar sem um svo íþyngjandi og óvenjulegt ákvæði væri að ræða. Mun fremur verði að leggja þann skilning í orðalag ákvæðisins um ,,greiðslur Landsvirkjunar til ríkissjóðs vegna þeirra vatnsréttinda sem eru í umráðum ríkisins...,” að stefndi greiði stefnanda fyrir réttindi á landsvæðum, þar sem hann fer með eigandaumráð eða forræði. Skuli stefnandi í því tilliti jafnsettur gagnvart virkjunaraðilanum og aðrir landeigendur, þar sem um beinan og óskoraðan stefnanda væri að ræða. Nauðsynlegt sé við túlkun l. mgr. 3. gr. samningsins að líta einnig til ákvæðis 2. mgr. 3. gr. hans. Í viðræðum aðila á árinu 1981 og 1982 hafi stefnandi haft uppi ráðagerð um, að stefndi greiddi sér fyrir vatnsréttindi á eigandalausum svæðum. Hafi sú afstaða byggst á sjónarmiðum ríkisins í deilum, sem endanlega hafi verið útkljáðar með H 1981:1584, þar sem Hæstiréttur hafi komist að þeirri niðurstöðu, að réttur yfir landareign gæti verið takmarkaður, án þess að stefnandi ætti það, sem umfram væri, þannig, að aðild stefnanda væri ekki fólgin í eignarrétti, heldur yfirráðarétti eða umráðarétti. Fyrsta tillaga að orðalagi 3. gr. samnings aðila, eins og hún hafi upphaflega verið kynnt viðræðunefndum aðila, hafi verið sú, að stefndi greiddi fyrir ,,vatnsréttindi í almenningseign” á sama hátt og fyrir ,,þau vatnsréttindi sem eru eign ríkisins.” Hafi uppaflega orðalagið verið afdráttarlaust í þessu tilliti. Þess í stað hafi orðalagi 1. mgr. verið breytt og þar tekið inn almennt orðalag um, að samið verði við stefnda um greiðslur ,,vegna þeirra vatnsréttinda sem eru í umráðum ríkisins, hvort sem er vegna lögbýla í eigu ríkisins, annarra eignarlanda eða vegna vatnsréttinda á almenningum og afréttarlöndum.” Nýrri 2. mgr. hafi síðan verið skotið inn til fyllingar 1. mgr. Ekkert bendi því til þess, að stefndi hafi undirgengist að greiða ríkinu annað og meira en það, sem öðrum aðilum en ríkinu hefði borið í svipaðri aðstöðu. Þegar þannig háttaði til, að land tilheyrði sannanlega ákveðinni jörð, en var nýtt sem afréttur, hafi verið ljóst, að greiða varð eigandanum fyrir vatnsréttindin. Almennt hafi ekki verið greitt fyrir vatnsréttindi í afréttum og á almenningum, nema þar sem fullkominn eignaréttur einstaklings eða lögaðila hafi stofnast. Styðjist sú framkvæmd við 2. gr. vatnalaga nr. 15/1923, en þar segi, að landareign hverri fylgi réttur til umráða og hagnýtingar á því vatni, straumvatni eða stöðuvatni, sem á henni er, á þann hátt, sem lög heimila. Hugtakið landareign sé skilgreint í 1. gr. laganna sem ,,land lögbýlis og lóð og lönd innan takmarka kaupstaða og löggiltra verslunarstaða.” Um virkjunarréttindi landareigna sé kveðið á í V. kafla laganna, og komi fram í 49. gr., að eiganda landareignar, sem vatnsréttindi fylgja, svo og öðrum, sem heimildir hafa á þeim tekið, sé rétt að nota það vatn, sem um hana rennur, til að vinna úr því orku ...” Í þessum ákvæðum felist, að til að hljóta viðurkenningu þess að virkjunarréttindi fylgi landi, þurfi eigandi þess eða umráðamaður að sýna fram á, að landið sé fullkomið eignarland, þannig, að hann eigi þar fullan eignarrétt, en ekki aðeins takmarkaðan, svo sem upprekstrarrétt á afréttarlandi, og að landið sé land lögbýlis. Þetta tvennt þurfi að fara saman, til þess að landið geti talist landareign, sem vatnsréttindi fylgi, í merkingu vatnalaga. Að því er varðar heimildir stefnda til að nýta vatnsréttindi heiðanna endurgjaldslaust vísist til eftirfarandi: Í fyrsta lagi hafi Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu í dómum frá árinu 1997 (H 1997:1162 og 1183), að hvorki Auðkúluheiði né Eyvindarstaðaheiði hafi verið undirorpin beinum eignarrétti ríkisins, annarra stofnana eða einstaklinga. Í öðru lagi sé vísað til áðurgreindra ákvæða vatnalaganna, þar sem fram komi, að vatnsréttindi fylgi ekki slíku landi. Í þriðja lagi byggir stefndi á ákvæðum samningsins frá 11. ágúst 1982, en samkvæmt honum hafi stefndi tekið að sér að reisa og reka Blönduvirkjun sem sína eign frá og með 1. október 1982 að telja og fyrirtækið þá tekið við öllum réttindum og skyldum virkjunaraðila. Í fjórða lagi byggir stefndi heimildir sínar á því, að hann hafi reist og reki Blönduvirkjun á grundvelli virkjunarheimildar í 1. gr. laga nr. 60/1981 um raforkuver og 6. gr. laga nr. 42/1983 um Landsvirkjun, sbr. og ályktun Alþingis frá 6. maí 1982 um virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu, og virkjunarleyfi iðnaðarráðherra, sem út hafi verið gefið 20. mars 1984 í samræmi við 7. gr. laga um Landsvirkjun. Njóti virkjunin því allra réttinda, sem vatnsorkuverum fylgi samkvæmt V. og VI. kafla vatnalaga og öðrum landslögum. Raski gildistaka laga nr. 58/1998 um þjóðlendur í engu þeim réttindum, sem stefndi hafi öðlast og eignast með lögmætum hætti fyrir lögtöku þeirra, sbr. 2. mgr. 5. gr laganna. IV. Hæstiréttur hefur með dómi í máli Svínavatnshrepps og Torfalækjarhrepps gegn Landsvirkjun, sem upp var kveðinn 10. apríl 1997 (mál nr. 66/1996), og dómi réttarins sama dag í máli Bólstaðarhlíðarhrepps, Lýtingsstaðahrepps og Seyluhrepps gegn Landsvirkjun (mál nr. 67/1996), sem er að finna í dómabindi réttarins á bls. 1162 og 1183, staðfest, að engar sönnur hafi verið leiddar að því, að landsvæði þau, sem hér er deilt um, Auðkúluheiði og Eyvindarstaðaheiði, hafi nokkurn tíma verið undirorpin fullkomnum eignarrétti einstaklinga eða kirkjunnar, hvorki fyrir nám né með löggerningum eða öðrum hætti. Þá séu staðhættir og víðátta heiðalandanna þannig, að líkur mæli gegn óskoruðum eignarráðum jarðeigenda. Í málum þessum höfðu hrepparnir uppi bótakröfur á hendur stefnda í máli þessu vegna vatnsréttinda á almenningum og afréttum Auðkúluheiðar og Eyvindarstaðaheiðar. Þar sem hreppunum tókst ekki að sanna eignarrétt sinn að landsvæðunum samkvæmt framansögðu var Landsvirkjun sýknuð af kröfum þeirra. Leiðir sú niðurstaða til þess, að stefndi fengi að óbreyttu endurgjaldslaus afnot þeirra vatnsréttinda, sem um er deilt í máli þessu. Í dómum Hæstaréttar í málum nr. 33/1978 og 199/1978, sem sér stað í dómabindi réttarins árið 1981 á bls. 182 og 1584, er kveðið á um, að íslenska ríkið gæti ekki talist eigandi þeirra landsvæða, Mývatnsbotns og Landmannaafréttar, sem um var deilt, nema það færði fram heimildir fyrir tilkalli sínu. Hæstiréttur taldi þó, að handhafar ríkisvalds, sem til þess væru bærir, gætu í skjóli valdheimilda sinna ráðið meðferð og nýtingu náttúruauðlinda þessara svæða. Samkvæmt því, sem hér hefur verið rakið, verður að álykta, að stefnandi fari ekki með hefðbundin eignarráð fasteignareiganda á þeim almenningum og afréttum, sem um er deilt í máli þessu, heldur lúti landsvæðið umráðum hans, þar sem enginn hefur getað sannað eignarrétt sinn til þess og þeirra réttinda, sem því fylgir. Getur stefnandi því í skjóli forræðisréttar síns ráðið meðferð og nýtingu þeirra náttúruauðlinda, sem þar er að finna, þar með töldum vatnsréttindum. Lög nr. 60/1981 um raforkuver veittu ríkisstjórninni heimild til að semja við Landsvirkjun um byggingu og rekstur vatnsaflsvirkjana, þar með taldrar Blönduvirkjunar. Bar stefnanda því að sínu leyti réttur til að semja við stefnda um ráðstöfun vatnsréttinda þessara landsvæða, svo sem gert var með umræddum samningi frá 11. ágúst 1982. Í 1. mgr. 3. gr. samningsins er kveðið skýrt á um, að stefnda beri að greiða stefnanda vegna vatnsréttinda sem voru í umráðum hins síðarnefnda, hvort sem er vegna lögbýla í eigu ríkisins, annarra eignarlanda ,, ... eða vegna vatnsréttinda á almenningum og afréttarlöndum.” Með vísan til þess, sem að framan er rakið, þykir ljóst, að enda þótt umdeild landsvæði séu ekki undirorpin fullkomnum eignarétti stefnanda, hafi hann á þeim tíma, er samningur var gerður, í reynd farið með umráð þeirra. Þykir afdráttarlaust orðalag samningsins jafnframt benda fremur til þess, að það hafi verið sameiginlegur skilningur aðila. Verður og að telja, að sá skilningur sé í samræmi við áðurnefnda dóma Hæstaréttar frá árinu 1981 í málum nr. 33/1978 og 199/1978 og þá staðreynd, að enginn jarðeigandi á umræddu landsvæði hafði á því tímamarki, sem samningurinn var gerður, getað fært sönnur fyrir óskoruðum eignarumráðum sínum yfir heiðunum. Verður að telja, að það hafi verið fullreynt með áðurnefndum málaferlum milli hreppa í Húnavatnssýslu og Skagafjarðarsýslu gegn stefnda í máli þessu, sem lauk með dómum Hæstaréttar 10. apríl 1997 og sigri stefnda. Það er því niðurstaða dómsins, að viðurkenna beri rétt stefnanda til að krefja stefnda um endurgjald vegna vatnsréttinda í Blöndu í Blöndudal fyrir almennings- og afréttarlönd Auðkúluheiðar og Eyvindarstaðaheiðar í samræmi við 3. gr. samnings málsaðila frá 11. ágúst 1982. Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 300.000 krónur. Dóminn kvað upp Helgi I. Jónsson héraðsdómari. Dómsorð: Viðurkenndur er réttur stefnanda, íslenska ríkisins, til að krefja stefnda, Landsvirkjun, um endurgjald vegna vatnsréttinda í Blöndu í Blöndudal fyrir almennings- og afréttarlönd Auðkúluheiðar og Eyvindarstaðaheiðar í samræmi við 3. gr. samnings málsaðila frá 11. ágúst 1982. Stefndi greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 143/2016
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur en gæsluvarðhaldinu markaður skemmri tími.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, BenediktBogason og Karl Axelsson. Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 19. febrúar 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 19. febrúar 2016,þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 18.mars 2016 klukkan 13 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er íl. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurðurverði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmritími og að hann sæti ekki einangrun á meðan á því stendur. Þá krefst hannkærumálskostnaðar.Sóknaraðili krefst staðfestingarhins kærða úrskurðar.Með vísan til forsendna hinskærða úrskurðar verður hann staðfestur að öðru leyti en því að gæsluvarðhaldinuverður markaður sá tími sem í dómsorði greinir.Kærumálskostnaður verður ekkidæmdur, sbr. 3. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008.Dómsorð:Varnaraðili,X, skal sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 4. mars 2016 klukkan 16.Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 19.febrúar 2016.Ár 2016, föstudaginn 19. febrúar, er ádómþingi Héraðsdóms Suðurlands, sem háð er í dómsal embættisins að Austurvegi4, Selfossi af Hirti O. Aðalsteinssyni dómstjóra, kveðinn upp úrskurður þessi. Lögreglustjórinná Suðurlandi hefur krafist þess að X, kt. [...], [...], [...], verði meðúrskurði gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 18. mars nk. kl.13:00 á grundvelli a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamálaog jafnframt að honum verði gert að sæta einangrun á gæsluvarðhaldstímanum ágrundvelli b-liðar 1. mgr. 99. gr. sömu laga. Krafan var tekin fyrir ádómþingi kl. 12:30 í dag og tók dómari sér frest til kl. 16:30 til að úrskurðaum hana með heimild í 1. mgr. 98. gr. sömu laga. Íkröfu lögreglustjórans kemur fram að lögreglan hafi nú til rannsóknar ætlaðbrot kærða gegn 227. gr. a almennra hegningarlaga og ýmsum ákvæðum laga nr.97/2002 um atvinnuréttindi útlendinga. Hafi lögreglan nú nöfn a.m.k. sexerlendra einstaklinga sem rökstuddur grunur leiki á að séu brotaþolar í málinuen þeir kunni að vera fleiri. Í gær hafi lögreglan farið til [...] og gerthúsleit á þremur stöðum vegna gruns um svokallað vinnumansal á vegumfyrirtækisins [...] ehf., kt. [...], en kærði sé eigandi og framkvæmdastjórifyrirtækisins. Á lögheimili kærða að [...] hafi verið staddar tvær erlendarkonur er lögreglu hafi borið að garði. Hafi þær báðar verið frá [...] og hvorkitalað né skilið íslensku eða ensku að neinu ráði. Þær hafi í fyrstu sagst hafakomið til Íslands sem ferðamenn og hafi þær neitað því að hafa verið í vinnu.Er þeim hafi verið gerð grein fyrir handtöku kærða hafi þær greint frá því aðþær hefðu komið til landsins þann 17. janúar sl. og hafi búið á heimili kærðaog unnið þar við prjóna og sauma. Hafi kærði bannað þeim að fara mikið út úrhúsi og láta sjá sig utan dyra. Hafi þær engin laun fengið greidd fyrir vinnusína. Hafi lögreglumönnum á vettvangi virst augljóst að konunum tveim hafiverið mjög létt við komu þeirra á staðinn og hafi þeir skynjað hræðslu þeirra ígarð kærða. Þá hafi lögreglan farið inn á vinnusvæði [...] ehf. í húsakynnum [...]([...]) í [...]. Hafi þar verið fjórir erlendir aðilar við störf á vegum [...]ehf. og hafi komið fram hjá þeim að þau hafi ekki fengið greidd laun nemaþau hvert og eitt prjónuðu þrjátíu peysurá dag. Lögregla telji sig hafa áreiðanlegar upplýsingar um að ekki sé hægt aðprjóna nema að hámarki tíu peysur á dag á umræddar prjónavélar. Hafi einhverjirþessara aðila sagst af og til hafa fengið einhver laun greidd en ekkert af þeimhafi verið gefið upp. Kærðihafi í skýrslutöku hjá lögreglu í morgun alfarið neitað sök. Hann hafi sagtkonurnar tvær sem verið hafi á heimili hans vera gestkomandi hjá honum. Hannhafi sagt sex starfsmenn vera hjá [...] ehf. að honum og eiginkonu hansmeðtöldum. Lögreglustjóri segir að til rannsóknar séu ætluð brot kærða semvarðað geti við 227. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en slík brotgeti varðað allt að tólf ára fangelsi. Telur lögreglustjóri að fram sé kominnrökstuddur grunur um að kærði hafi gerst sekur um vinnumansal sem varðað getifangelsisrefsingu. Um sé að ræða viðamikla rannsókn og mjög alvarlegarsakargiftir. Málið sé umfangsmikið og að því er best sé vitað fordæmalaust hérá landi. Rannsókn málanna sé á frumstigi, það eigi eftir að yfirheyra fjöldavitna og leita frekari vitna að atvikum. Þá sé ljóst að afla þurfi frekarigagna um ferðatilhögun brotaþola til landsins, sem og rannsaka skilríki ogönnur skjöl. Megi gera ráð fyrir að óska þurfi aðstoðar erlendralögregluyfirvalda í þessu skyni. Fyrir liggi að hluti vitnanna séu tengd kærðafjölskyldu og/eða vinaböndum. Þá liggi fyrir að staða brotaþola í mansalsmálumsé afar veik og viðkvæm vegna eðlis slíkra mála. Telur lögreglustjóri þvíraunverulega hættu á því að kærði geti torveldað rannsókn málanna svo sem meðþví að afmá ummerki eftir brot og/eða hafa áhrif á vitni. Meðvísan til alls framangreinds, rannsóknarhagsmuna, svo og með vísan til a-liðar1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 er þess farið á leit að framangreind krafa náifram að ganga. Nái krafan fram að ganga er þess óskað að kærða verði gert aðsæta einangrun í gæsluvarðhaldinu skv. b-lið 1. mgr. 99. gr. sömu laga. Meðvísan til þeirra gagna sem lögð hafa verið fram í málinu er ljóst aðvarnaraðili er undir rökstuddum grun um brot 227. gr. a almennra hegningarlaganr. 19/1940, en þar er meðal annars fjallað um svokallaða nauðungarvinnu, enbrot gegn þeirri lagagrein geta varðað fangelsi allt að tólf árum. Rannsóknmálsins er á frumstigi og á eftir að yfirheyra ótiltekinn fjölda vitna, kannaferðatilhögun brotaþola sem samkvæmt gögnum málsins eru erlendir ríkisborgarar.Má ætla að leita þurfi aðstoðar erlendra lögregluyfirvalda í því skyni. Að matidómsins þykir leika á því hætta að kærði kunni að torvelda rannsókn málsins svosem með því að skjóta undan sakargögnum eða hafa áhrif á samverkamenn eða vitnigangi hann laus. Er því fullnægt skilyrðum a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála til aðfallast á kröfu lögreglustjóra um aðkærða verði gert að sæta gæsluvarðhaldi og einangrun,sbr. b-lið 99. gr.,sbr. 2. mgr. 98. gr., sömu laga, eins og krafist er og nánar greinir íúrskurðarorði, en ekki þykja efni til að marka gæsluvarðhaldinu skemmri tíma enkrafist er.HjörturO. Aðalsteinsson dómstjóri kveður upp úrskurð þennan.Úrskurðarorð:Kærði,X, kt. [...], skal sætagæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 18. mars 2016 kl. 13:00.Kærði sæti einangrun á gæsluvarðhaldstímanum.
|
Mál nr. 180/2002
|
Kærumál Kæruheimild Frávísun frá Hæstarétti
|
Stefndi, K ehf., sem hafði tekið til varna í einkamáli, lagði fram skjal með fyrirsögninni „viðbót við greinargerð stefnda“. Stefnandi, A, andmælti ekki að þetta skjal yrði lagt fram, en mótmælti á hinn bóginn að málsástæða, sem þar greindi, kæmist að í málinu. Í framhaldi af því kvað héraðsdómari upp úrskurð þess efnis að „viðbót við greinargerð“ K ehf. væri „vísað frá dómi“. K ehf. skaut úrskurðinum til Hæstaréttar. Málinu var vísað frá Hæstarétti. Í dómi Hæstaréttar segir að í lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála sé hvergi ráðgert að skjali, sem lagt hafi verið fram á dómþingi, verði „vísað frá dómi“ þótt dómari telji á síðari stigum að rétt hefði verið að neita aðila um að fá að leggja það fram. Enn síður standi heimild í 1. mgr. 143. gr. sömu laga til að kæra úrskurð héraðsdómara um þetta efni, en j. liður þess lagaákvæðis eigi eingöngu við ef máli sé vísað frá dómi, svo sem berlega komi þar fram.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. apríl 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 27. mars 2002, þar sem „viðbót við greinargerð“ sóknaraðila var „vísað frá dómi“. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til j. liðar 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að „synjað verði um frávísun skjalsins“. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. Mál þetta, sem varnaraðili höfðaði á hendur sóknaraðila 15. júní 2001, var þingfest fyrir Héraðsdómi Suðurlands 20. sama mánaðar. Sóknaraðili tók til varna með greinargerð, sem var lögð fram á dómþingi 19. september 2001. Þegar þingað var í málinu öðru sinni eftir það, 27. nóvember 2001, lagði sóknaraðili fram skjal með fyrirsögninni „viðbót við greinargerð stefnda“ og var það þingmerkt sem dómskjal nr. 43. Varnaraðili andmælti ekki að þetta skjal yrði lagt fram, en mótmælti á hinn bóginn að málsástæða, sem þar greindi, kæmist að í málinu. Héraðsdómari tók málið þessu næst fyrir 26. mars 2002, en fært var þá í þingbók að boðað hafi verið til þess þinghalds til að gefa aðilunum kost á að tjá sig um hvort „vísa eigi dómskjali nr. 43 ex officio frá dómi.“ Það gerðu aðilarnir í þinghaldinu. Var hinn kærði úrskurður síðan kveðinn upp næsta dag. Í lögum nr. 91/1991 er hvergi ráðgert að skjali, sem lagt hefur verið fram á dómþingi, verði „vísað frá dómi“ þótt dómari telji á síðari stigum að rétt hefði verið að neita aðila um að fá að leggja það fram. Enn síður stendur heimild í 1. mgr. 143. gr. sömu laga til að kæra úrskurð héraðsdómara um þetta efni, en j. liður þess lagaákvæðis á eingöngu við ef máli er vísað frá dómi, svo sem berlega kemur þar fram. Verður máli þessu því vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti. Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kostnað af kærumáli þessu. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Kærumálskostnaður fellur niður. Mál þetta sem höfðað var 15. júní 2001 var tekið til úrskurðar 26. mars sl. Stefnandi er Angela Pizzaro, kt. 011073-2639, Sambyggð 4, Þorlákshöfn. Stefndi er Kumbaravogur ehf. kt. 480180-0469, Kumbaravogi, Stokkseyri. Dómari taldi að vísa bæri dskj. nr. 43 “viðbót við GREINARGERÐ STEFNDA” frá dómi án kröfu. Af því tilefni boðaði hann aðila til þinghalds 26. mars sl., sbr. 1. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til að gefa þeim kost á að tjá sig. Krafðist lögmaður stefnanda þess að skjalinu yrði vísað frá dómi. Lögmaður stefnda krafðist þess að framlagning skjalsins stæði óhögguð og því yrði ekki vísað frá dómi. Stefndi lagði greinargerð sína í málinu fram í þinghaldi 19. september 2001. Í þinghaldi 27. nóvember sama ár lagði hann síðan fram “viðbót við GREINARGERÐ STEFNDA” þar sem fram kemur ný málsástæða og var skjalið þingmerkt nr. 43. Lögmaður sem mættur var fyrir lögmann stefnanda hreyfði ekki athugasemdum við framlagningu skjalsins en óskaði bókunar á mótmælum við því að nýjar málsástæður er fram kæmu í skjalinu kæmust að í málinu. Samkvæmt 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal stefndi leggja fram greinargerð sína við lok frests skv. 1. mgr. greinarinnar. Fær stefndi þannig aðeins eitt tækifæri til að leggja fram greinargerð í máli og þar verður hann að lýsa vörnum sínum til fullnaðar, bæði um formhlið máls og efnishlið. Getur stefndi því ekki eftir framlagningu greinargerðar í máli komið að frekari kröfum og málsástæðum með framlagningu viðbótar við greinargerð. Dómskjali nr. 43 er því vísað frá dómi ex officio. Þorgerður Erlendsdóttir, settur héraðsdómari, kveður upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Dómskjali nr. 43 viðbót við greinargerð stefnda er vísað frá dómi ex officio.
|
Mál nr. 523/2005
|
Brot gegn blygðunarsemi
|
X var gefið að sök að hafa sært blygðunarsemi A með því að hafa tekið hreyfimyndir af henni á kvennasalerni veitingahúss í Kópavogi, þar sem hún var að hafa þvaglát. Talið var, að hlutrænt séð og svo sem aðstæðum var háttað í umrætt sinn, yrði ekki staðhæft að verknaður X teldist lostugt athæfi, svo sem áskilið sé í 209. gr. almennra hegningarlaga um brot gegn blygðunarsemi. Auk þess yrði X í sakarmati að njóta vafans sem var í málunu um þá huglægu afstöðu sem bjó að baki verknaði hans. Var X því sýknaður af kröfum ákæruvalds, en ekki kom til álita í málinu að taka afstöðu til þess hvort önnur refsilagaákvæði kynnu að taka til umræddrar háttsemi hans.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 10. nóvember 2005 af hálfu ákæruvalds, sem krefst sakfellingar samkvæmt ákæru og refsiákvörðunar. Ákærði krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, til vara að ákvörðun refsingar verði frestað en að því frágengnu að refsing verði milduð. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjunarkostnaður skal greiddur úr ríkissjóði samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara yfir sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun, sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Áfrýjunarkostnaður, 224.100 krónur, greiðist úr ríkissjóði, en það eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Jóns Auðuns Jónssonar hæstaréttarlögmanns. Mál þetta, sem dómtekið var 23. f.m., er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 23. júní 2005, á hendur X, kt. [...], [...] í Hafnarfirði „fyrir að hafa sært blygðunarsemi A með því að hafa, aðfaranótt laugardagsins 22. janúar 2005 á kvennasalerni veitingahússins Players, Bæjarlind 2, Kópavogi, tekið hreyfimyndir af A þar sem hún var að hafa þvaglát. Telst þetta varða við 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.“ Í ákæru er þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Þar er jafnframt getið bótakröfu, sem A gerir á hendur ákærða. Krefst hún þess að ákærða verði gert að greiða henni skaðabætur að fjárhæð 198.515 krónur „auk vaxta og dráttarvaxta skv. lögum nr. 38/2001 frá 22. janúar 2005 til greiðsludags“. Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af refsikröfu ákæruvalds, til vara að ákvörðun refsingar hans verði frestað, en að því frágengnu að honum verði einungis gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Þess er aðallega krafist að bótakröfu verði vísað frá dómi, til vara er gerð krafa um sýknu af henni, en að því frágengnu að hún sæti lækkun. I. Ákærði hefur fyrir dómi skýlaust viðurkennt að hafa, aðfaranótt laugardagsins 22. janúar 2005 á kvennasalerni veitingahússins Players, Bæjarlind 2, Kópavogi, tekið hreyfimyndir af konu þar sem hún var að hafa þvaglát. Lýsing ákærða á atvikum er í samræmi við vitnisburð A svo langt sem hún nær. Hann hefur þó neitað því að hann hafi skoðað þær myndir sem hann tók í umrætt sinn. Þær hafi hann fyrst séð við aðalmeðferð málsins. Aðspurður um tilgang myndatökunnar skýrði ákærði svo frá að eingöngu hafi verið um fíflaskap af hans hálfu að ræða, „prakkarinn“ hafi komið upp í honum. Þá hafi hann í raun ekki gert sér grein fyrir því hvort hann væri staddur inni á karla- eða kvennasalerninu þá er hann tók myndirnar. Hann hafi verið talsvert ölvaður. Konuna sem um ræðir hafi hann aldrei séð meðan á myndatökunni stóð. II. Með játningu ákærða, vitnisburði A fyrir dómi og framlögðum sakargögnum telst nægilega sannað að ákærði hafi, aðfaranótt laugardagsins 22. janúar 2005, tekið hreyfimyndir af A inni á salerni veitingahússins Players í Kópavogi þar sem hún var að hafa þvaglát. Er ákærði með þessu framferði sínu talinn hafa sært blygðunarsemi A og gerst brotlegur við 209. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 15. gr. laga nr. 40/1992 og 104. gr. laga nr. 82/1998. Á myndum þeim sem saksókn ákæruvalds í málinu tekur til sést þar sem kona situr á salernisskál. Hefur hún girt buxur niður að hnjám og að hluta til sér í hægra læri hennar. Að öðru leyti sér ekki í bert hold. Ákvæði 209. gr. almennra hegningarlaga tilheyrir kynferðisbrotakafla laganna. Það hljóðar svo: „Hver sem með lostugu athæfi særir blygðunarsemi manna eða er til opinbers hneykslis skal sæta fangelsi allt að fjórum árum, en fangelsi allt að 6 mánuðum eða sektum ef brot er smávægilegt.“ Vörn ákærða í málinu er á því reist að með athæfi sínu í umrætt sinn hafi hann hvorki sært blygðunarsemi þeirrar konu sem hann tók myndir af né sýnt af sér lostugt athæfi. Í almennum athugasemdum sem fylgdu frumvarpi því er varð að lögum nr. 40/1992, en með þeim var gerð talsverð breyting á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga, segir svo meðal annars: „Ef kynferðisathafnir falla ekki undir neina af ofangreindum verknaðarlýsingum, þ.e. samræði, önnur kynferðismök eða aðra kynferðislega áreitni kann 209. gr. að eiga við um þær (brot gegn blygðunarsemi).“ Í athugasemdum við 15. gr. frumvarpsins segir svo meðal annars: „Af nýjum sérákvæðum í 200. 202. gr., sbr. 8. 10. gr. frumvarpsins um kynferðislega áreitni, leiðir hins vegar að undir 209. gr. fellur nú ýmiss konar háttsemi önnur en káf og þukl á líkama, t.d. gægjur á glugga, berháttun og önnur strípihneigð, klúrt orðbragð í síma.“ Ljóst má vera að lostugt athæfi í skilningi 209. gr. almennra hegningarlaga er athöfn af kynferðislegum toga og sem stjórnast af kynhneigð manna, en gengur skemmra en samræði og önnur kynferðismök. Ákærði hefur borið því við að það athæfi hans sem hann telst hafa framið samkvæmt framansögðu hafi ekki verið af kynferðislegum rótum sprottið og að hann hafi eingöngu verið að „fíflast“. Hlutrænt séð og svo sem aðstæðum var háttað í umrætt sinn verður ekki staðhæft að verknaður ákærða teljist lostugt athæfi í framangreindum skilningi. Þar við bætist að í sakarmati verður ákærði að njóta vafans sem í málinu er um þá huglægu afstöðu sem bjó að baki verknaði hans. Samkvæmt þessu verður ekki á það fallist með ákæruvaldinu að ákærði hafi með háttsemi sinni í umrætt sinn gerst sekur um brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga. Þá kemur ekki til álita í málinu að taka afstöðu til þess hvort önnur refsilagaákvæði kunni að taka til þessarar háttsemi hans. Hann verður því sýknaður af refsikröfu ákæruvalds. Með vísan til framangreindrar niðurstöðu og fyrri málsliðar 3. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála verður bótakröfu A vísað frá dómi. Samkvæmt málsúrslitum skal sakarkostnaður greiðast úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun málsvarnarlauna hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Þorgeir Ingi Njálsson héraðsdómari kvað upp dóm þennan. D ó m s o r ð: Ákærði, X, er sýkn af refsikröfu ákæruvalds í málinu. Bótakröfu A er vísað frá dómi. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Jóns Auðuns Jónssonar hæstaréttarlögmanns, 120.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 340/1998
|
Bifreið Skaðabætur Líkamstjón Miski Almannatryggingar
|
A slasaðist í umferðarslysi á árinu 1992. Tveimur árum eftir slysið greiddi vátryggingafélagið V honum bætur á grundvelli örorkumats þar sem varanleg örorka A var metin 40%. Tæpum tveimur árum síðar var örorka A metin að nýju og var varanleg örorka þá talin 65%. Krafðist A frekari bóta frá V á grundvelli þessa. A hóf að fá greiddan örorkulífeyri og tekjutryggingu úr almannatryggingum á árinu 1995. Taldi V að skerða ætti bætur A vegna skattfrelsis þeirra og hagræðis af eingreiðslu og að til frádráttar ætti að koma slysdagsverðmæti örorkulífeyris og tekjutryggingar úr almannatryggingum. Talið var að samkvæmt dómvenju sættu bætur lækkun vegna skattfrelsis og hagræðis af eingreiðslu. Þá var talið að útreiknað slysdagsverðmæti örorkulífeyris A til 67 ára aldurs ætti að koma að fullu til frádráttar bótum og að hluti slysdagsverðmætis tekjutryggingar A úr almannatryggingum ætti einnig að koma til frádráttar. Var talið að A fengi fjárhagslegt tjón sitt vegna 25% viðbótarörorkunnar að fullu bætt með greiðslum úr almannatryggingum. Ekki var talið að þær greiðslur skertu rétt A til miskabóta og var V dæmt til að greiða A miskabætur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 27. ágúst 1998. Hann krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 9.225.300 krónur með 1% ársvöxtum frá 18. júlí 1992 til 11. ágúst 1993, 1,25% ársvöxtum frá þeim degi til 11. nóvember sama árs, 0,5% ársvöxtum frá þeim degi til 1. júní 1995 og 0,65% ársvöxtum frá þeim degi til 16. ágúst 1996, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst áfrýjandi þess að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Stefndi krefst þess aðallega að héraðsdómur verði staðfestur og áfrýjanda gert að greiða sér málskostnað fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður. I. Samkvæmt gögnum málsins varð áfrýjandi fyrir slysi [ ...] þegar hann ók bifreið sinni út af vegi skammt frá [ ... ]. Bifreiðin var í ábyrgðartryggingu hjá stefnda, sem jafnframt hafði tekið að sér slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Við fyrrnefnt slys hlaut áfrýjandi alvarlegan áverka á höfði, auk brota á vinstri handlegg og olnboga. Hinn 14. apríl 1994 mat læknir örorku áfrýjanda af þessum sökum. Var örorkan þar talin 100% fyrsta árið eftir slys, síðan 50% í þrjá mánuði, en varanleg örorka upp frá því 40%. Á þessum grunni aflaði áfrýjandi útreiknings tryggingarfræðings 20. júní 1994 á tjóni sínu. Samkvæmt útreikningnum var höfuðstólsverðmæti vinnutekjutaps á slysdegi vegna tímabundinnar örorku 726.000 krónur, en vegna varanlegrar örorku 8.502.100 krónur. Þá var verðmæti tapaðra lífeyrisréttinda áætlað 510.100 krónur. Stefndi greiddi áfrýjanda bætur 20. júlí 1994, sem var krafist með stoð í þessum útreikningi. Samkvæmt tjónsuppgjöri varð samkomulag um að greiða bætur fyrir varanlega örorku og miska í einu lagi, alls 6.615.717 krónur, og 726.000 krónur í bætur vegna tímabundinnar örorku, eða samtals 7.341.717 krónur auk vaxta, útlagðs kostnaðar og innheimtulauna lögmanns. Frá þessu drógust hins vegar dagpeningar áfrýjanda frá Tryggingastofnun ríkisins, 207.698 krónur, og örorkubætur frá sama, 989.019 krónur. Eftir að áfrýjandi hafði fengið greiddar bætur samkvæmt framansögðu taldi hann vísbendingar hafa komið fram um að starfsorkumissir hans kynni að vera meiri en áður var ætlað, enda hafi honum orðið um megn að gegna hálfu starfi, sem hann hafi reynt á tveimur stöðum. Af þessum sökum leitaði áfrýjandi 23. febrúar 1995 eftir áliti sérfræðings í taugalækningum á því hvort starfsorkumissir hans væri meiri en 40% vegna áverkanna, sem hann hlaut á höfði í áðurnefndu slysi. Í álitsgerð læknisins 15. september sama árs var komist að þeirri niðurstöðu að áfrýjandi væri ekki fær um að halda starfi og afla þannig 60% af þeim tekjum, sem fullfrískur maður gæti aflað. Áfrýjandi leitaði því á ný eftir örorkumati læknis, sem var fengið 23. júní 1996. Þar var komist að sömu niðurstöðu og í fyrra örorkumati um tímabundna örorku áfrýjanda, en varanleg örorka hans var hins vegar talin 65%. Samkvæmt útreikningi tryggingarfræðings 12. júlí 1996, sem áfrýjandi aflaði sér, var höfuðstólsverðmæti tekjutaps af 25% viðbótarörorku hans á slysdegi talið nema 8.023.900 krónum, auk þess að tapast hafi lífeyrisréttindi vegna hennar að áætluðu verðmæti 481.400 krónur. Áfrýjandi krafði stefnda 16. júlí 1996 um frekari bætur á grundvelli þessa útreiknings, auk miskabóta og endurgreiðslu útlagðs kostnaðar. Með samkomulagi aðilanna var í kjölfarið leitað matsgerðar tveggja lækna um örorku áfrýjanda. Í matsgerðinni, sem er dagsett 7. janúar 1997, var komist að þeirri niðurstöðu að tímabundin örorka áfrýjanda hafi verið 100% í eitt ár frá slysdegi, en varanleg örorka frá þeim tíma 65%. Þess var getið í matsgerðinni að matsmenn hafi fengið þær upplýsingar hjá Tryggingastofnun ríkisins að áfrýjanda hafi þar 16. september 1996 verið „metin meira en 75% almenn örorka (örorkulífeyrir)“. Óumdeilt er í málinu að þessi ábending matsmanna hafi verið rétt og að áfrýjandi hafi notið örorkulífeyris og tekjutryggingar úr almannatryggingum frá 1. júlí 1995 að telja. Í málinu krefur áfrýjandi stefnda um bætur vegna þeirrar viðbótar, sem hefur verið metin á varanlegri örorku hans, og missis lífeyrisréttinda. Þessir kröfuliðir áfrýjanda nema samtals 8.505.300 krónum og eru studdir við síðastnefndan útreikning tryggingarfræðings. Þá krefst áfrýjandi jafnframt miskabóta að fjárhæð 750.000 krónur, en alls eru kröfur hans þannig 9.255.300 krónur, eins og áður er getið. Stefndi vefengir ekki niðurstöðu matsmanna um örorku áfrýjanda eða útreikning á tjóni hans og heldur ekki tilkall hans til bóta á grundvelli 92. gr. umferðarlaga. Á hinn bóginn reisir stefndi kröfur sínar einkum á því að skerða verði bætur handa áfrýjanda vegna skattfrelsis þeirra og hagræðis af eingreiðslu, svo og að til frádráttar verði að koma slysdagsverðmæti örorkulífeyris áfrýjanda og tekjutryggingar frá Tryggingastofnun ríkisins. Samkvæmt útreikningi tryggingarfræðings 21. janúar 1997 og skýringum á þeim útreikningi frá 15. mars 1999 sé verðmæti þeirra greiðslna alls 9.070.100 krónur. Telur stefndi að með þessu fái áfrýjandi tjón sitt að fullu bætt. II. Við ákvörðun bóta handa áfrýjanda vegna þeirrar viðbótar á varanlegri örorku hans, sem fram hefur komið og er óumdeild í málinu, verður tekið mið af útreikningi tryggingarfræðings á slysdagsverðmæti tekjutaps af þessum sökum. Samkvæmt rótgróinni dómvenju sæta bætur eftir slíkum útreikningi lækkun vegna skattfrelsis og hagræðis tjónþola af eingreiðslu. Áfrýjandi hefur ekki fært haldbær rök fyrir því að efni séu til að víkja frá þeirri reglu. Að teknu tilliti til þessa eru bætur handa áfrýjanda vegna varanlegu örorkunnar, sem um ræðir í málinu, hæfilega ákveðnar 6.000.000 krónur. Við þá fjárhæð bætist andvirði tapaðra lífeyrisréttinda, 481.400 krónur, þannig að fjárhagslegt tjón áfrýjanda telst samtals 6.481.400 krónur. Eftir fyrrnefndum útreikningi tryggingarfræðings á verðmæti greiðslna, sem áfrýjandi hefur notið frá Tryggingastofnun ríkisins frá 1. júlí 1995, telst slysdagsverðmæti örorkulífeyris hans til 67 ára aldurs 3.193.700 krónur. Sú fjárhæð verður að koma að fullu til frádráttar bótum handa áfrýjanda vegna fjárhagslegs tjóns hans, svo sem venja stendur til. Að því gættu standa eftir af reiknuðu tjóni áfrýjanda 3.287.700 krónur. Í tilvitnuðum útreikningi komst tryggingarfræðingur að þeirri niðurstöðu að slysdagsverðmæti tekjutryggingar áfrýjanda úr almannatryggingum væri 5.876.400 krónur. Þótt leitt verði af dómafordæmum Hæstaréttar að sú fjárhæð eigi ekki að koma að fullu til skerðingar á bótum handa áfrýjanda, er sýnt að það hlutfall hennar, sem taka verður tillit til, leiðir að minnsta kosti til frádráttar sem svarar 3.287.700 krónum. Samkvæmt því verður að fallast á það með stefnda að áfrýjandi fái fjárhagslegt tjón sitt, sem þetta mál er risið af, að fullu bætt með greiðslum frá Tryggingastofnun ríkisins. Umræddar greiðslur til áfrýjanda úr almannatryggingum geta ekki skert rétt hans til miskabóta. Stefndi hefur ekki fært fram önnur haldbær rök gegn þeim rétti áfrýjanda. Þegar litið er til þeirra afleiðinga af slysi áfrýjanda, sem málið varðar, eru miskabætur handa honum hæfilega ákveðnar 750.000 krónur. Verður stefndi dæmdur til að greiða þá fjárhæð ásamt vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga frá 18. júlí 1992 til 16. ágúst 1996, en dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags, allt eins og nánar greinir í dómsorði. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað áfrýjanda skulu vera óröskuð. Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og í dómsorði segir. Dómsorð: Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnda, A, 750.000 krónur ásamt ársvöxtum sem hér segir: 1% frá 18. júlí 1992 til 1. ágúst sama árs, 0,9% frá þeim degi til 1. janúar 1993, 1,3% frá þeim degi til 11. sama mánaðar, 1,2% frá þeim degi til 21. sama mánaðar, 1,1% frá þeim degi til 11. febrúar sama árs, 1% frá þeim degi til 21. mars sama árs, 0,9% frá þeim degi til 1. apríl sama árs, 0,8% frá þeim degi til 11. ágúst sama árs, 0,9% frá þeim degi til 1. nóvember sama árs, 0,8% frá þeim degi til 11. sama mánaðar, 0,5% frá þeim degi til 11. maí 1995, 0,6% frá þeim degi til 1. febrúar 1996, 0,9% frá þeim degi til 11. sama mánaðar, 1% frá þeim degi til 21. sama mánaðar, 0,9% frá þeim degi til 21. apríl sama árs, 0,8% frá þeim degi til 11. maí sama árs, en 0,7% frá þeim degi til 16. ágúst 1996. Frá þeim degi greiði stefndi dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað áfrýjanda skulu vera óröskuð. Stefndi greiði áfrýjanda 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Héraðsdómur Reykjavíkur 27. maí 1998. Árið 1998, miðvikudaginn 27. maí, er í Héraðsdómi Reykjavíkur í málinu nr. E-4124/1997 A gegn Vátryggingafélagi Íslands hf. kveðinn upp svofelldur dómur: Mál þetta, sem dómtekið var 29. apríl sl., var höfðað með stefnu, áritaðri ódagsett um birtingu, þingfestri 18. september 1997. Stefnandi er A kt. [ ... ], [ ... ]. Stefndi er Vátryggingafélag Íslands, kt. 690689-2009, Ármúla 3, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda. Að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 13.882.950 krónur ásamt 1% ársvöxtum af 9.225.300 krónum frá 18. júlí 1992 til 11. ágúst 1993, en með 1,25% ársvöxtum frá þeim degi til 11. nóv. 1993, en með 0,5% ársvöxtum frá þeim degi til 1. júní 1995, en með 0,65% ársvöxtum frá þeim degi til 16. ágúst 1996, en með dráttarvöxtum, þ.m.t. vaxtavöxtum, samkvæmt III. kafla laga nr. 25/1987 með síðari breytingum af stefnufjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags. Auk þess er krafist greiðslu á útlögðum kostnaði að fjárhæð 87.165 krónur. Krafist er málskostnaðar úr hendi stefnda að mati dómsins eða samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, en stefnandi fékk gjafsókn með bréfi dómsmálaráðuneytisins dags. 5. maí 1997. Þess er krafist að dráttarvextir leggist við málskostnaðinn á 12 mánaða fresti í fyrsta sinn 15 dögum eftir dómsuppsögu. Dómkröfur stefnda. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess að stefnukröfur verið stórlækkaðar og málskostnaður felldur niður. Málavextir. Laugardaginn [ ... ] valt bifreið stefnanda, [ ... ], út af þjóðveginum skammt norðan við afleggjarann að [ ... ]. Stefnandi, sem var ökumaður bifreiðarinnar, kastaðist út úr bifreiðinni. Hann hlaut alvarlegan heilaáverka í slysinu auk mars á lunga, handarbrots og olnbogabrots. Stefnandi var [ .. ] ára að aldri er slysið varð. Afleiðingar heilaskaðans sem stefnandi varð fyrir voru varanlegar. Hinn 14. apríl 1994 mat Júlíus Valsson læknir varanlega örorku stefnanda af völdum slyssins 40% auk 100% tímabundinnar örorku í 12 mánuði og 50% í 3 mánuði. Við matið studdist Júlíus Valsson m.a. við taugasálfræðilega athugun Jónasar G. Halldórssonar sálfræðings og skýrslur endurhæfinga- og taugadeildar Borgarspítalans. Jón Erlingur Þorláksson tryggingafræðingur áætlaði örorkutjón stefnanda út frá örorkumati Júlíusar og meðaltekjum iðnaðarmanna miðað við 6% framtíðarvexti. Bifreið stefnanda var skylduvátryggð hjá stefnda, þ. á m. slysatryggingu ökumanns. Þáverandi lögmaður stefnanda samdi á grundvelli þessara gagna við stefnda um fullar og endanlegar bætur fyrir slysið með fyrirvara um frekari örorku. Slysauppgjör fór fram 20. júlí 1994. Örorkubætur Tryggingastofnunar ríkisins til stefnanda vegna slyssins voru dregnar frá að fullu, en um var að ræða eingreiðslu vegna 40% varanlegrar örorku. Stefnandi taldi er frá leið að afleiðingar slyssins væru meiri en örorkumat Júlíusar Valssonar sagði til um. Óskaði hann eftir örorkumati hjá Jónasi Hallgrímssyni lækni að undangenginni rannsókn hjá Grétari Guðmundssyni taugalækni. Jónas Hallgrímsson skilaði matsgerð 23. júní 1996. Mat hann tímabundna örorku stefnanda óbreytta en varanlega örorku hans 65%. Jón Erlingur Þorláksson tryggingafræðingur reiknaði út viðbótarörorkutjón stefnanda miðað við 25% viðbótarörorku samkvæmt mati Jónasar Hallgrímssonar. Var þá miðað við meðaltekjur iðnaðarmanna og 4,5% framtíðarvexti. Niðurstaða hans var að höfuðstólsverðmæti tekjutaps af viðbótarörorkunni væri 8.023.900 kr. og verðmæti tapaðara lífeyrisréttinda vegna viðbótarörorkunnar 481.400 kr. Stefndi var krafinn um viðbótarbætur með bréfi, dags. 16. júlí 1996. Í framhaldi af því sammæltust aðilar um að fá læknana Sigurð Thorlacius og Ragnar Jónsson til þess að meta örorku stefnanda af völdum slyssins. Þeir skiluðu mati, dags. 7. janúar 1997. Mat þeirra var að varanleg læknisfræðileg og fjárhagsleg örorka stefnanda væri 65% en tímabundin örorka 100% í eitt ár. Í matsgerð þeirra Sigurðar og Ragnars segir að hinn 16. september 1996 hafi stefnanda verið metin meira en 75% almenn örorka hjá Tryggingastofnun ríkisins og grundvöllur mats Tryggingastofnunar verið þau einkenni stefnanda sem rakin eru til slyssins. Úrskurður Tryggingastofnunar ríkisins um 75% örorku stefnanda gilti frá 1. júlí 1995. Fékk stefndi Jón Erling Þorláksson til að endurreikna tjónið af viðbótarörorkunni og reikna í því sambandi út slysadagsverðmæti þess lífeyris og tekjutryggingar sem stefnandi naut frá Tryggingastofnun ríkisins vegna slyssins frá 1. júlí 1995. Útreikningur Jóns Erlings er dags. 21. janúar 1997. Samkvæmt honum nemur slysadagsverðmæti þessara greiðslna frá Tryggingastofnun 9.070.100 kr. en höfuðstólverðmæti tekjutaps af viðbótarörokunni 8.193.700 kr. og verðmæti tapaðra lífeyrisréttinda vegna viðbótarörorkunnar 491.600 kr. Taldi stefndi ekki grundvöll til frekari bóta af sinni hálfu þar sem stefndi telur að tjónið bætist meira en að fullu með greiðslunum frá Tryggingastofnun ríkisins. Málsástæður og rökstuðningur stefnanda. Stefnandi byggir á fyrirvara við bótauppgjörið sem fram fór 20. júlí 1992 á grundvelli 40% örorkumats Júlíusar Valssonar. 25% varanleg læknisfræðileg viðbótarörorka sé sönnuð með læknisvottorðum og örorkumatsgerðum Jónasar Hallgrímssonar læknis og tveggja lækna mati Ragnars Jónssonar og Sigurðar Thorlacius. Sannað líkamstjón sé til þess fallið að valda minnkun á starfsorku. Skerðingin sé að sjálfsögðu persónubundin og því mismikil. Þá geti skerðingin komið öll fram strax en líklegra sé að hlutar hennar komi ekki fram fyrr en síðar á lífsleiðinni. Í tilviki stefnanda sé ljóst að mikil skerðing á starfsorku sé þegar komin fram. Ekki sé hins vegar útilokað að frekari skerðing eigi eftir að koma fram síðar. Stefnandi hafi fljótlega horfið frá námi sínu við [ ... ] skóla [ ... ]. Hann hafi fyrir slysið m.a. náð góðum árangri í stærðfræði og eðlisfræði við skólann. Eftir slysið virðist allur skilningur á stærðfræði og eðlisfræðilegum lögmálum gersamlega horfinn. Stefnandi hafi reynt að vinna eftir slysið en alltaf gefist upp vegna úthaldsleysis, líkamlegs og andlegs. Einbeitingin hafi bilað þannig að hann hafi átt mjög erfitt með að halda sig að nokkru verki. Eðlilegt sé að tekið verði tillit til þessa við ákvörðun bótanna. Stefnandi telur að bæta eigi tjón hans að fullu úr ökumannstryggingunni hjá stefnda. Ekki skuli tekið tillit til lífeyrisgreiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins með þeim hætti sem gert sé í svarbréfi stefnda, dags. 24. jan. 1997, við kröfugerð stefnanda frá 16. júlí 1996, en þar vilji stefndi draga frá bótum til stefnanda slysadagsverðmæti lífeyrisgreiðslu frá Tryggingastofnun 9.070.100 kr. og fái þannig út að tjón stefnanda sé ofbætt um 2.720.000 kr. Stefnandi telur tjón sitt síst ofbætt með þeirri bótagreiðslu sem hann hafi tekið við með fyrirvara vegna 40% örorkumatsins. Þannig telji stefnandi fráleitt að hann skuldi nú stefnanda 2.720.000 kr. Þær forsendur sem lagðar séu til grundvallar almennu örorkumati Tryggingastofnunar ríkisins séu allt aðrar en þær sem liggja til grundvallar 65% slysaörorkumati fyrrnefndra lækna. Leiði almennt örorkumat Tryggingastofnunar a.m.k. til 75% örorku skuli viðkomandi greiddur örorkulífeyrir skv. 12. gr. laga nr. 117/1993 auk tekjutryggingar skv. 17. gr. sömu laga. Samkvæmt almannatryggingalögum sé 75% örorku jafnað til 100% örorku þegar kemur að greiðslu örorkulífeyris og tekjutryggingar. Starfsorkuskerðing stefnanda sé í slysaörorkumötum læknanna metin 65%, þannig að talið sé að hann haldi a.m.k. 35% starfsorkunnar eftir slysið. Einstaklingur með slíka starfsorkuskerðingu sé að mati Tryggingastofnunar ekki talinn geta aflað sér a.m.k. 1/4 hluta þess sem andlega og líkamlega heilir menn geta, það er að segja, ekki sé talið að hann geti framfleytt sér af eigin rammleik. Stefnanda sé greiddur lífeyrir að fjárhæð 13.640 krónur auk tekjutryggingar að fjárhæð 25.800 krónur, samtals 39.440 krónur á mánuði frá Tryggingastofnun ríkisins. Örorkulífeyrir og tekjutrygging stefnanda nemi á ári 473.280 krónum ef miðað sé við núverandi mánaðargreiðslu. Áætlaðar meðaltekjur iðnaðarmanna til framtíðar nemi 1.737.600 krónum samkvæmt útreikningi Jóns Erlings Þorlákssonar eða 144.800 krónum á mánuði. Þannig nemi örorkulífeyrir og tekjutrygging stefnanda frá Tryggingastofnun ríkisins um 27% af meðaltekjum iðnaðarmanna. Stefnda sé ætlað að bæta 65% örorku stefnanda. Þannig vanti ennþá 8% (27% frá Tryggingastofnun + 65% (JV40% + JH,ST og RJ 25%) frá stefnda = 92%) upp á að stefnandi fái bættar fullar tekjur iðnaðarmanna vegna slyssins. Stefnandi byggir á því að hvorki skuli tekið tillit til skatt- eða eingreiðsluhagræðis við uppgjör bóta, sbr. 28. gr. laga nr. 75/1981 varðandi skatthagræði. Stefnandi sundurliðar kröfu sína svo: Stefnufjárhæðin byggist á niðurstöðu mats Jónasar Hallgrímssonar læknis, dags. 23. júní 1996, og læknanna Sigurðar Thorlacius og Ragnars Jónssonar frá 7. janúar 1997 um 25% varanlega viðbótarörorku stefnanda og örorkutjónsútreikningi Jóns Erlings Þorlákssonar tryggingastærðfræðings frá 12. júlí 1996 sem byggi á meðaltekjum iðnaðarmanna samkvæmt skýrslum kjararannsóknarnefndar. Það 50% álag, sem gerð er krafa um í máli þessu, sé tilkomið vegna þess að gera megi ráð fyrir að máli þessu verði skotið til Hæstaréttar. Í dómi Hæstaréttar frá 1977, bls. 516, komi fram að ekki sé hægt að hækka kröfur frá því fyrir héraðsdómi á grundvelli nýs útreiknings tryggingastærðfræðings. Með þessi réttarfarssjónarmið í huga sé gerð krafa um tilgreint 50% álag þar sem gera megi ráð fyrir að vegna launahækkana í landinu verði sannanlegt tjón stefnanda orðið meira þegar málið komi fyrir í Hæstarétti. Krafist er endurgreiðslu á útlögðum kostnaði stefnanda vegna málsins samkvæmt framlögðum reikningum og sundurliðist hann þannig: Miskabótakröfu stefnanda að fjárhæð 750.000 sé stillt í hóf. Þeirri fjárhæð sé ætlað að bæta öll óþægindi stefnanda af völdum áverkanna, allar þjáningar auk röskunar á stöðu og högum. Það þurfi ekki að fjölyrða um óþægindi og þjáningar stefnanda. Við matsgerðir og læknisvottorð sé litlu að bæta. Helst því að varanleg örorka taki eingöngu á skerðingu til starfa, ekki á áhrifum áverkanna á tómstundir stefnanda og ótalmargt annað. Krafist er almennra sparisjóðsvaxta Landsbanka Íslands frá slysdegi 18. júlí 1992 til 16. ágúst 1996, sbr. 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987. Gerð er krafa um dráttarvexti frá þeim degi til greiðsludags, sbr. 15. gr. vaxtalaga. Kröfur stefnanda eru reistar á 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Varðandi miskabætur er vísað til 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Varðandi vexti, dráttarvexti og vaxtavexti er vísað til vaxtalaga nr. 25/1987, einkum 7. og 15. gr. Stefnandi styður kröfu um málskostnað við lög nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt á málskostnað er reist á lögum nr. 50/1988, sbr. og reglugerð nr. 562/1989. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og sé honum því nauðsyn að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnda. Málsástæður og rökstuðningur stefnda. Sýknukrafa stefnda er á því byggð að með örorkulífeyrisgreiðslum og tekjutryggingu, sem stefnandi njóti vegna afleiðinga slyssins frá Tryggingastofnun ríkisins frá og með 1. júlí 1995, sé allt hið umstefnda tjón meira en fullbætt og eigi stefnandi því engan rétt til bóta úr hendi stefnda. Föst dómvenja sé fyrir því að slysadagsverðmæti slíkra bóta frá Tryggingastofnun ríkisins beri að draga frá bótakröfum á hendur þeim sem skaðabótaábyrgð beri á slysi. Nemi slysadagsverðmæti bótanna frá Tryggingastofnun í tilviki stefnanda meiru en svarar brúttótjóni hans samkvæmt tjónsútreikningum. Þá beri samkvæmt fastri dómvenju að virða til lækkunar skattfrelsi skaðabóta fyrir líkamstjón og hagræði af eingreiðslu og eftir að það hafi verið gert sé ljóst að verðmæti bótanna frá Tryggingastofnun ríkisins nemi 2,7 milljónum króna umfram eðlilegar skaðabætur til stefnanda vegna viðbótaröroku og miska. Eigi stefnandi því engan rétt til bóta úr hendi stefnda. Fengi stefnandi tjón sitt tvíbætt og miklu meira en það ef orðið væri við kröfum hans. Stefnandi haldi því fram að ekki eigi að taka tillit til greiðslnanna frá Tryggingastofnun þar sem forsendur til grundvallar örorkumati Tryggingastofnunar ríkisins séu aðrar en þær sem liggi til grundvallar örorkumötum áðurnefndra lækna. Það sé ekki rétt því hinar heilsufarslegu afleiðingar slyssins og einkenni stefnanda af völdum þess séu í öllum tilvikum þær forsendur sem liggi til grundvallar örorkumötunum bæði hjá Tryggingastofnun og hinum. Byggist bætur Tryggingastofnunar á 29. gr. laga um almannatryggingar nr. 117/1993, sbr. 3. mgr. 12. gr. sömu laga. Séu engar reglur settar um mat á örorkunni í lögum um almannatryggingar og gildi einu hvort örorkumat Tryggingastofnunar sé hærra eða lægra en örorkumöt annarra vegna sama slyss. Bætur Tryggingastofnunar ríkisins skuli koma til frádráttar skaðabótakröfu slasaða vegna slyssins. Sé og meginregla í skaðabótarétti að tjónþoli eigi ekki að hagnast á slysinu í bótaréttarlegu tilliti sem stefndi myndi vissulega gera í þessu tilfelli ef horft yrði framhjá bótunum til hans frá Tryggingastofnun. Þá byggir stefndi á því að stefnandi hafi með samningsuppgjörinu 20. júlí 1994 viðurkennt að örorkubætur Tryggingastofnunar vegna slyssins skuli koma að fullu til frádráttar skaðabótakröfum hans og hafi hann engan fyrirvara gert í því efni heldur aðeins um frekari örorku. Sé hann því bundinn við að bætur Tryggingastofnunar skuli koma til frádráttar stefnukröfum. Verði ekki á sýknukröfu fallist er varakrafa stefnda á því byggð að stefnukröfur beri í öllu falli að stórlækka. Komist stefnandi aldrei fram hjá því að samkvæmt dómvenju beri að lækka kröfur hans verulega með tilliti til þeirra bóta sem hann eigi rétt til frá Tryggingastofnun ríkisins vegna hækkunar á varanlegu örorkunni af völdum slyssins og að einnig beri að virða til lækkunar kröfum hans skattfrelsi bótanna og hagræði af eingreiðslu þeirra. Þá sé miskabótakrafa stefnanda, 750.000 krónur, vegna 25% viðbótarörorku alltof há og í ósamræmi við dómvenju. Séu 250-300 þúsund krónur nær lagi. Kröfuliðurinn 50% álag sé ekki tjón eða miski af völdum slyssins og sé bersýnilega haldlaus og án réttlætingar. Skuli tekið tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar, sbr. 131. gr. eml. Niðurstaða. Bótaskylda stefnda gagnvart stefnanda á tjóni því sem stefnandi varð fyrir við slysið [ ... ] er óumdeild. Það er jafnframt óumdeilt að stefnandi hafi hlotið 65% varanlega örorku af völdum slyssins. Ágreiningur aðila stendur um það, að stefnandi telur tjón sitt vanbætt, en stefndi telur að hann hafi fengið tjón sitt að fullu bætt og meira en það með þegar greiddum bótum frá stefnda og örorkulífeyri og tekjutryggingu frá Tryggingastofnun ríkisins. Stefnandi var metinn til 75% örorku af Tryggingastofnun ríkisins 16. september 1996 og gilti úrskurðurinn frá 1. júlí 1995 til 30. júní 1999. Í ágreiningi aðilia felst jafnframt ágreiningur um það hvort slysadagsverðmæti örorkulífeyris og tekjutryggingar frá Tryggingastofnun skuli koma til frádráttar bótum frá stefnda eða ekki. Ennfremur hvort lækka skuli bætur til stefnanda vegna skattfrelsis bótanna og hagræðis af eingreiðslu. Slys stefnanda varð [ ... ]. Um uppgjör bóta vegna líkamstjóna, sem urðu fyrir gildistöku skaðabótalaga nr. 50/1993, er löng dómvenja. Samkvæmt henni fer um uppgjör bóta vegna slíkra tjóna á þann veg að höfð er hliðsjón af örorkutjónsútreikningi sem byggður er á örorkumati og viðmiðunartekjum miðað við tiltekna framtíðar ávöxtun. Frá þeirri fjárhæð sem þessi viðmið gefa eru dregnar bætur sem tjónþoli fær frá Tryggingastofnun ríkisins og síðan er bótafjárhæð lækkuð vegna skattfrelsis bótanna og meints eingreiðsluhagræðis. Kröfu sína um viðbótarbætur vegna varanlegs örorkutjóns 8.023.900 styður stefnandi við örorkutjónsúrtreikning Jóns Erlings Þorlákssonar tryggingafræðings frá 12. júli 1992, sem byggður er á meðaltekjum iðnaðarmanna og miðaður við 4,5% framtíðarávöxtun. Þegar þau sjónarmið eru höfð í huga sem samkvæmt dómvenju ber að hafa í huga við ákvörðun bóta sem þessar þ.e. skattfrelsi og meint eingreiðslu hagræði þykja bætur til handa stefnanda vegna varanlegrar örorku hæfilega ákveðnar 6.000.000 kr. Stefnandi á rétt á bótum vegna tapaðra lífeyrisréttinda 481.400 kr., sem studd er með vísan til sama útreiknings og að ofan getur. Þegar litið er til hinna alvarlegu afleiðinga sem slys stefnanda hefur haft á heilsu hans og hagi alla þá þykja miskabætur vegna viðbótarörorkunnar hæfilega ákveðnar 500.000 kr. Samtals nema fjárhæðir þessar 6.981.400 kr. Samkvæmt dómvenju ber að draga frá ofangreindum fjárhæðum slysadagsverðmæti lífeyris og tekjutryggingar, sem stefnandi nýtur frá Tryggingastofnun ríkisins, en samkvæmt útreikningi Jóns Erlings Þorlákssonar tryggingafræðings frá 21. janúar 1997 nemur það 9.070.100 kr. Enda þykja ekki hafa verið færð nægjanlega rök fyrir því að við niðurstöðu máls þessa skuli víkja frá langri dómvenju við uppgjör á tjónum sem tjóni stefnanda. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið er sýknukrafa stefnda tekin til greina. Eftir atvikum þykir rétt að fella málskostnað niður. Málskostnaður stefnanda, sem hefur gjafsókn í máli þessu, ákveðst 387.165 kr. og hefur þá verið litið til útlagðs kostnaðar stefnanda samtals 87.165 kr. og þóknunar lögmanns stefnanda sem telst hæfilega ákveðin 300.000 kr. að teknu tilliti til virðisaukaskattskyldu lögmannsþóknunar. Auður Þorbergsdóttir héraðsdómari kveður upp dóminn. Dómsorð: Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., skal vera sýkn af kröfum stefnanda, A, í máli þessu. Málskostnaður fellur niður. Málskostnaður stefnanda 387.165 kr. greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, Jóhannesar Alberts Sævarssonar hdl., 300.000 krónur.
|
Mál nr. 216/1999
|
Dráttarvél Skaðabætur Líkamstjón Gjafsókn
|
H var að smyrja feiti á tannhjólakeðju heyhleðsluvagns, sem tengdur var aftan í dráttarvél. H festi höndina í keðjunni og slasaðist á fingrum. Stefndi H eiganda og vátryggjanda dráttarvélarinnar og krafðist bóta. Talið var að slysið yrði ekki rakið til notkunar dráttarvélarinnar sem öku- og dráttartækis eða við að knýja vinnutæki í venjulegri notkun þess. Bótaábyrgð yrði því ekki reist á hlutlægum ábyrgðarreglum umferðarlaga. Var því sýknað.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. júní 1999. Hann krefst þess að stefndu verði dæmdir til að greiða sér 1.112.842 krónur með 2% ársvöxtum frá 8. júlí 1994 til 9. ágúst 1996, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt fyrir Hæstarétti. Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður falli niður. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, Höllu S. Sigurðardóttur, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 150.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 8. mars 1999. Mál þetta, sem dómtekið var hinn 10. febrúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Höllu S. Sigurðardóttur kt. 201174-5709, Skúfsstöðum, Sauðárkróki, á hendur Sigurði Þorsteinssyni, kt. 170932-2509, Skúfsstöðum, Sauðárkróki, og Vátryggingafélagi Íslands hf., kt. 690989-2009, Ármúla 3, Reykjavík, með stefnu birtri 23. júní 1998. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmdir til að greiða 1.112.842 kr. með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 8. júlí 1994 til 9. ágúst 1996, en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara gerir stefnandi kröfu um lægri upphæð að mati dómsins. Þá gerir stefnandi kröfu um málskostnað að upphæð 293.712 kr. og 49.900 kr. vegna útlagðs kostnaðar fyrir örorkumat. Gerð er krafa um að 24,5% virðisaukaskattur að upphæð 71.959 kr. leggist ofan á framtaldar 293.712 kr. Dómkröfur stefndu eru þær aðallega að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins, en til vara að stefnukröfur verði stórlækkaðar og málskostnaður felldur niður. Málsatvik eru þau að stefnandi slasaðist á hægri hendi er hún var að aðstoða við heyskap á bænum Skúfsstöðum í Skagafirði hinn 8. júlí 1994. Stefnandi er dóttir bóndans þar, stefnda Sigurðar Þorsteinssonar. Hún var að vinna við heyhleðsluvagn, sem tengdur hafði verið við dráttarvél af gerðinni Massey Ferguson, skráningarnúmer KD-1006. Aðstæður voru kannaðar samdægurs á vettvangi af lögreglu og Vinnueftirliti ríkisins. Samkvæmt skýrslu Vinnueftirlits ríkisins voru tildrög slyssins þau "að hin slasaða var að smyrja keðjudrif á sópvindu á heyhleðsluvagni af CLASS gerð. Hafði hún fjarlægt hlíf sem er yfir keðjudrifi og hugðist smyrja drifið en hafði sópvindu vagnsins í gangi." Í lögregluskýrslu segir að slysið hafi orðið með þeim hætti "að Halla var að smyrja keðju sem snýr sópvindu vagnsins og notaði í fyrstu grannan trélista, 70 sm langan, til að maka allþykkri keðjufeitinni á 5 sm breiða keðjuna. En þar sem verkið gekk seint og illa með þeim hætti fór hún að smyrja feitinni á keðjuna með fingrunum, og hafði sópvinduna í gangi á meðan til að fá sem jafnasta dreifingu feitarinnar. Skyndilega festi Halla fingurna í keðjunni með þeim afleiðingum að höndin barst með keðjunni að tannhjóli sem keðjan leikur á en með snarræði tókst henni að kippa hendinni að sér áður en hún hrifsaðist allan hringinn með tannhjólinu." Stefnandi var flutt á sjúkrahús Skagafjarðar og síðan áfram á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri þar sem gert var að sárum hennar og hún lögð inn til frekari læknismeðferðar. Við slysið varð stefnandi fyrir miklum mjúkpartaáverkum á vísifingri, lögnutöng og baugfingri hægri handar. Stefnandi gekkst undir aðgerð til lagfæringar á fingrum í júní 1995 og var þess þá ekki að vænta að hægt yrði að gera frekari aðgerðir til lagfæringar á hendi hennar. Samkvæmt örorkumati Sigurjóns Sigurðssonar læknis dags. 1. júlí 1996 var varanlegur miski stefnanda vegna afleiðinga slyssins metinn 10% og varanleg örorka 10%. Stefnandi hefur krafið stefnda um Vátryggingafélag íslands nf. um greiðslu bóta á grundvelli ábyrgðartryggingar dráttarvélarinnar Kd-1006, en kröfum stefnanda hefur verið hafnað af hálfu stefndu. Stefnandi byggir á því að tæki það sem tjóninu olli hafi verið tengt við og knúið af dráttarvél sem tryggð hafi verið lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá hinu stefnda vátryggingafélagi. Beri stefndu því samkvæmt ákvæðum 88. og 91. gr. umferðarlaga að greiða stefnanda það tjón sem hún hafi orðið fyrir vegna slyssins. Keðja sú sem stefnandi festist í hafi verið hluti af drifbúnaði heyhleðsluvagnsins sem hafi verið tengdur við dráttarvélina Kd-1006 með drifskafti sem hafi gengið úr aflúrtaki vélarinnar. Í 2. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 komi skýrt fram að dráttarvél sé m.a. ætluð til að knýja önnur vinnutæki. Hreyfing keðjunnar og tannhjólsins á heyhleðsluvagninum hafi átt upptök sín í dráttarvélinni og verði tjón stefnanda því rakið til þeirrar notkunar dráttarvélarinnar sem sé einkennandi og venjuleg fyrir notkun dráttarvéla í búskap. Tjón það sem stefnandi hafi orðið fyrir sé dæmi um tjón sem orðið geti vegna þeirra sérstöku hættueiginleika dráttarvéla og annarra ökutækja sem hinni ríku bótaábyrgð 88. gr sé ætlað að taka til. Stefndu beri því samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar og ákvæðum umferðarlaga ótvíræða bótaábyrgð á tjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir þann 8. júlí 1994. Dómkröfur stefnanda sundurliðast þannig: Með dómi Hæstaréttar í málinu nr. 317/1997 , sem kveðinn hafi verið upp þann 4. júní 1998 hafi verið fallist á að tjónþolar sem hafi engar eða takmarkaðar vinnutekjur haft á liðinni tíð eigi rétt á því að fá bætur fyrir það tekjutjón sem þeir muni verða fyrir vegna varanlegrar örorku. Í örorkumati sem fram hafi farið á stefnanda hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að hún muni í framtíðinni hafa skert húðskyn og minnkaðar hreyfingar í fingrum hægri handar og muni það há henni töluvert við alls konar vinnu um ókomna tíð. Því sé gerð krafa um greiðslu á 530.400 kr. vegna varanlegrar örorku stefnanda. Varðandi bótaskyldu stefndu er vísað til ólögfestra reglna skaðabótaréttar og 88., 90., 91. og 97. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Um útreikning og fjárhæð bótakröfu er vísað til 2., 3., 4., 5., 6., 7. og 15. greinar skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum. Kröfur um vexti og dráttarvexti styðjast við 16. gr. skaðabótalaga og ákvæði III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Krafist er málskostnaðar með vísan til 130. gr. laga nr. 91/1991 og krafa um virðisaukaskatt af málskostnaði styðst við ákvæði laga nr. 50/1988 en stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og sé því nauðsynlegt að fá dóm fyrir greiðslu skattsins úr hendi stefndu. Stefndu byggja aðalkröfu sína um sýknu á því að tjón stefnanda verði ekki rakið til notkunar dráttarvélarinnar Kd-1006 í skilningi 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Tjónið verði alfarið rakið til notkunar heyhleðsluvagnsins og sérstaks búnaðar hans en 88. gr. umferðarlaga nái einvörðungu til notkunar skráningarskyldra ökutækja, þ.m.t. dráttarvéla, en ekki til vélknúinna vinnuvéla eða annarra tækjavéla sem við þau séu tengd og sérbúnaðar þeirra. Gildi það hvort heldur aflvél kyrrstæðrar dráttarvélar sé aflgjafi vinnutækisins eða annars konar aflvél. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni er hún festi hönd sína í tannhjólakeðju á heyhleðsluvagninum. Keðja þessi sé hluti af sérstökum sópvindubúnaði á heyhleðsluvagninum en hann sé notaður til að sópa heyi upp á vagninn. Búnaður þessi verði aðeins notaður á heyhleðsluvagninum en ekki til annarra þarfa. Þannig hafi slysið ekki hlotist af dráttarvélinni sem slíkri, búnaði hennar, drifskafti eða tengibúnaði milli dráttarvélarinnar og heyhleðsluvagnsins, heldur af sérbúnaði heyhleðsluvagnsins, sópvindubúnaðinum. Hættueiginleikar dráttarvélarinnar sem ökutækis og dráttartækis hafi þannig engan þátt átt í slysinu. Slys stefnanda sé í þeim einum tengslum við dráttarvélina að hún hafi verið aflgjafi heyhleðsluvagnsins. Dráttarvélin sjálf, sem hafi verið kyrrstæð er slysið varð, eða búnaður hennar hafi að öðru leyti ekki komið við sögu. Dráttarvélin hafi ekki verið í notkun í skilningi 88. gr. umferðarlaga heldur aðeins sem hver annar aflgjafi fyrir heyhleðsluvagninn. Hvorki notkunarhugtak 88. gr. umferðarlaga né lögboðin ábyrgðartrygging ökutækja hafi verið talin ná til tjóns þar sem dráttarvél sé í þeim tengslum einum við tjónið að vera kyrrstæður aflgjafi hinna ýmsu vinnuvéla og tækja. Beri því að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnanda á grundvelli fébótareglna umferðarlaga. Þá verði ekki séð að almennar skaðabótareglur, sem stefnandi vísar til, eigi hér við. Sé enda ekki um það að ræða að stefndi, Sigurður, eigi sök á slysinu og raunar ekki á því byggt af hálfu stefnanda. Hafi allur öryggisbúnaður vagns og dráttarvélar líka verið í fullkomnu lagi. Stefndu krefjast þess til vara að stefnukröfur verði stórlækkaðar fari svo að tjónið verði fellt undir 88. gr. umferðarlaga og ökutækjatryggingu dráttarvélarinnar. Sé krafan á því byggð að stefnandi eigi að bera stærsta hluta tjóns síns sjálf vegna eigin sakar. Sú aðferð sem stefnandi notaði við að smyrja keðjuna hafi verið óforsvaranleg með öllu og með því hafi stefnandi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við verkið, sbr. 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Stefnandi hafi tekið upp á að bera feitina með óvarinni hendi á keðjuna á meðan hún snerist fyrir vélarafli. Hlaut stefnanda eftir aldri og þroska að vera ljós hin stórkostlega óaðgætni sem hún sýndi með þessu og beri að meta henni það til eigin sakar samkvæmt dómvenju. Fái þetta stoð í umsögn vinnueftirlitsins vegna slyssins þar sem segir að niðurstaða rannsóknarinnar hafi leitt í ljós "ekki var fyllsta öryggis gætt við smurninguna og vinnubrögð ekki til fyrirmyndar." Stefnandi hafi verið alin upp við búskap og vön vélum og heyvinnslutækjum og hættum af þeim í gangi. Því er mótmælt að sá háttur hafi almennt verið hafður á að bera smurninguna á keðjuna með þeim hætti sem stefnandi viðhafði er slysið varð. Það fái enga stoð í gögnum málsins. Bæði ábúendur og sjónarvottur að slysinu fullyrði að venjan hafi verið að nota spýtu við að smyrja keðjuna. Þá er því mótmælt sem órökstuddu að stefnanda hafi verið sýnt að maka ætti smurningunni á með hendinni. Stefnandi hafi byrjað verkið með því að nota spýtuna, en breytt um verklag er henni þótti verkið sækjast seint. Að öðru leyti eru gerðar eftirfarandi athugasemdir við sundurliðaðar dómkröfur stefnanda. Miska- og örorkumati því sem stefnandi byggir á er mótmælt sem röngu. Kröfu stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku er mótmælt. Er slysið varð hafi engin heimild verið til þess í lögum að ákvarða tjónþolum bætur vegna varanlegrar örorku á grundvelli 10% miskastigs. Það hafi fyrst orðið heimilt með lögum nr. 42/1996 sem tóku gildi 1. júlí 1996. Slys stefnanda varð 8. júlí 1994. Höfðu fyrrgreind lög því ekki tekið gildi. Verði þeim ekki beitt afturvirkt enda sé ekki getið sérstaklega um það í lögunum sjálfum en það sé frumskilyrði þess að lögum verði beitt afturvirkt. Það sé ennfremur grundvallarregla í skaðabótarétti að bótaréttur verði aðeins reistur á gildandi réttarreglum. Þar sem gildandi regla, sbr. 2. mgr. 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, mælti svo fyrir að þegar miskastig væri minna en 15% greiddust engar örorkubætur eigi stefnandi ekki rétt til bóta vegna varanlegrar örorku. Hæstaréttarmál nr. 317/1997, sem stefnandi vísar til kröfu sinni til stuðnings, eigi ekki við hér. Hafi þar verið fallist á kröfu um bætur vegna varanlegrar örorku á grundvelli 10% varanlegs miska vegna þess að gagnaðili hafði ekki borið sérstaklega brigður á að sú leið yrði farin. Í máli þessu sé slíkri kröfugerð mótmælt að fullu og öllu og því engin skilyrði til að fallast á kröfu stefnanda. Eigi stefnandi því engan rétt til bóta vegna varanlegrar örorku. Til vara er kröfunni mótmælt sem of hárri. Mótmælt er kröfu um bætur vegna tímabundinnar örorku sem rangri og órökstuddri. Sé með öllu óljóst hvernig krafan sé fundin, enda ekki rökstudd. Kröfu um dráttarvexti er mótmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi eins og málið sé vaxið. Aðalkrafa stefndu um sýknu styðst við 88. gr. umferðarlega nr. 50/1987. Krafa stefndu um lækkun stefnufjárhæða styðst við 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga. Krafa stefndu um að dráttarvextir reiknist ekki fyrr en frá dómsuppsögudegi styðst við III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987, einkum 2. ml. 15. gr. Málskostnaðarkrafa styðst við XXI. kafla laga um meðferð einkamála. Í málinu er ágreiningur með aðilum um það hvort slys stefnanda verði rakið til notkunar dráttarvélarinnar Kd-1006 í skilningi 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Svo sem fram er komið varð slysið þegar stefnandi var að smyrja feiti á tannhjólakeðju sem drífur áfram sópvindu heyhleðsluvagns sem tengdur var aftan í dráttarvélina Kd-1006. Hafði stefnandi fjarlægt hlífina yfir keðjudrifinu og hafði sópvinduna í gangi við smurninguna til að auðvelda smurningu keðjunnar. Sópvindubúnaður heyhleðsluvagnsins var knúin af aflvél dráttarvélarinnar og tengdur drifskafti hennar. Dráttarvélin var kyrrstæð og mannlaus er slysið varð. Keðja sú sem stefnandi festi hönd sína í var hluti af sérstökum sópvindubúnaði á heyhleðsluvagninum sem notaður er til þess að sópa heyi upp á vagninn. Dráttarvélin var ekki í notkun að öðru leyti en því að hún var aflgjafi fyrir sópvindubúnað heyhleðsluvagnsins, sem hafður var í gangi meðan tannhjólakeðjan var smurð. Slysið verður því ekki rakið til notkunar dráttarvélarinnar sem öku-og dráttartækis eða við að knýja vinnutæki í venjulegri notkun þess. Hinir sérstöku hættueiginleikar dráttarvélarinnar sem vélknúins ökutækis áttu þannig engan þátt í slysinu, sem hlaust af sérstökum útbúnaði heyhleðsluvagnsins, sbr. H. 1996, 765. Bótaábyrgð á hendur stefndu verður því ekki byggð á 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og fellur því utan gildissviðs 91. gr. laganna um lögboðna ábyrgðartryggingu ökutækja. Samkvæmt athugun af hálfu Vinnueftirlits ríkisins sama dag og slysið varð reyndist öryggisbúnaðar vagns og dráttarvélar vera í lagi. Ekki hefur verið sýnt fram á að skilyrði bótaábyrgðar samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar séu fyrir hendi og ekki er á því byggt að stefndi Sigurður eigi sök á slysinu. Samkvæmt framansögðu ber að sýkna stefndu af kröfum stefnanda í málinu en eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Eggert Óskarsson héraðsdómari kvað upp dóm þennan. Dómsorð: Stefndu, Sigurður Þorsteinsson og Vátryggingafélag Íslands hf., skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, Höllu S. Sigurðardóttur, í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 79/2002
|
Víxill Tryggingarbréf Vangeymsla Skaðabætur
|
L höfðaði mál til heimtu skaðabóta úr hendi SH. Taldi hún sig hafa orðið fyrir tjóni þar sem SH hafi glatað víxilrétti á hendur útgefanda tveggja víxla en hún hafi sem eigandi fasteignar, sem stóð til tryggingar greiðslu samkvæmt víxlunum, orðið að greiða kröfur samkvæmt þeim. Báðir víxlarnir voru samþykktir til greiðslu af fyrirtækinu H og útgefnir og framseldir eyðuframsali af sama einstaklingnum. SH hafði höfðað mál á hendur H og útgefanda víxlanna en fallið frá kröfum á hendur útgefanda, þar sem víxilréttur hafi verið fyrndur á hendur honum. Dómkröfur SH á hendur H voru teknar til greina með áritun um aðfararhæfi en nokkrum dögum síðar var bú H tekið til gjaldþrotaskipta. Leitaði SH þá fullnustu í fasteign L, sem veðsett hafði verið með tveimur tryggingarbréfum til tryggingar greiðslu víxlanna. Áður en boð var samþykkt í eignina voru SH greiddar að fullu kröfur hans samkvæmt víxlunum. Talið var að SH hafi sem víxilhafa verið rétt að beina kröfum sínum samkvæmt víxlunum hvort sem var að útgefanda þeirra, samþykkjanda eða þeim saman. Hefði hann beint slíkri kröfu í tíma að útgefanda víxlanna og útgefandinn leyst þá til sín, hefði útgefandinn öðlast kröfu samkvæmt víxlunum á hendur samþykkjanda þeirra samkvæmt ákvæðum víxillaga. Veð samkvæmt tryggingarbréfunum hefði staðið til tryggingar þeirri kröfu útgefanda víxlanna á hendur samþykkjanda þeirra með sama hætti og hún stóð til tryggingar kröfu SH á hendur samþykkjandanum. Tryggingarbréfin með veði í fasteign L hafi þannig staðið til tryggingar greiðslu samþykkjanda víxlanna, sem var endanlegur greiðandi þeirra, án tillits til þess hvort SH hafi kosið sem víxilhafi að beina kröfu sinni um greiðslu þeirra að útgefanda eða samþykkjanda. Var SH því ekki talinn hafa bakað L tjón með því að halda ekki fram víxilkröfu á útgefanda víxlanna. Samkvæmt framansögðu var SH sýknaður af kröfu L.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Árni Kolbeinsson og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 12. febrúar 2002. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefndu, en til vara að krafan verði lækkuð frá því, sem dæmt var í héraði. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefnda krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti. I. Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi gaf Hlunnavík ehf. út tryggingarbréf 14. nóvember 1995 til tryggingar á skuld samkvæmt víxli að fjárhæð 1.600.000 krónur, sem samþykktur var af félaginu til greiðslu 15. febrúar 1996. Með tryggingarbréfinu var handhafa víxilsins settur að veði með þriðja veðrétti nánar tilgreindur eignarhluti í fasteigninni Hverfisgötu 72 í Reykjavík. Var í bréfinu tekið fram að veðsetningin næði á sama hátt til endurnýjunarvíxla fyrir skuldinni. Á bréfinu var áritun um samþykki þáverandi þinglýsts eiganda fasteignarinnar fyrir veðsetningunni. Þá gaf Hlunnavík ehf. út annað tryggingarbréf 16. janúar 1997 fyrir skuldum að fjárhæð allt að 300.000 krónur, sem félagið og/eða Viðar Halldórsson kynnu að standa í eða ábyrgjast, þar á meðal víxilskuldum. Til tryggingar var sami eignarhluti í Hverfisgötu 72 og að framan getur veðsettur með fjórða veðrétti með samþykki þáverandi þinglýsts eiganda hans. Með stefnu 19. mars 1998 höfðaði áfrýjandi mál á hendur Hlunnavík ehf. og Viðari Halldórssyni til greiðslu á tveimur víxlum. Var annar víxillinn að fjárhæð 1.600.000 krónur, en hinn að fjárhæð 300.000 krónur. Báðir voru víxlarnir með gjalddaga 1. mars 1997, samþykktir til greiðslu af Hlunnavík ehf. og útgefnir af Viðari Halldórssyni. Í málinu féll áfrýjandi frá kröfum á hendur Viðari Halldórssyni, en að svo búnu var stefna í því árituð um aðfararhæfi í Héraðsdómi Reykjaness 16. apríl 1998. Heldur stefnda í máli þessu fram að áfrýjandi hafi þurft að falla frá kröfum á hendur Viðari Halldórssyni, enda hafi víxilréttur verið fyrndur á hendur honum þegar stefnan var birt. Því er ekki andmælt af áfrýjanda. Ekki er ágreiningur í málinu um að umræddur víxill að fjárhæð 1.600.000 krónur hafi verið til framlengingar á víxli þeim með gjalddaga 15. febrúar 1996, sem vísað var til í framangreindu tryggingarbréfi 14. nóvember 1995, og hafi það því staðið samkvæmt efni sínu til tryggingar greiðslu víxilsins. Á sama hátt er ágreiningslaust að tryggingarbréfið 16. janúar 1997 hafi samkvæmt efni sínu tekið til áðurnefnds víxils að fjárhæð 300.000 krónur. Samkvæmt gögnum málsins var bú Hlunnavíkur ehf. tekið til gjaldþrotaskipta 22. apríl 1998. Leitaði áfrýjandi því fullnustu í fasteign þeirri, sem veðsett hafði verið til tryggingar greiðslu víxlanna, en hana hafði stefnda þá keypt með kaupsamningi og afsali 18. apríl 1997. Var eignin seld nauðungarsölu að beiðni hans á uppboði 21. september 1999. Áður en boð í eignina var samþykkt voru áfrýjanda greiddar að fullu kröfur hans samkvæmt víxlunum með samtals 3.214.013 krónum. Féll nauðungarsalan því niður. Stefnda höfðaði mál þetta 24. janúar 2001 til heimtu skaðabóta úr hendi áfrýjanda. Telur hún sig hafa orðið fyrir tjóni, þar sem hún hafi sem eigandi fasteignarinnar, sem stóð til tryggingar greiðslu á skuld samkvæmt áðurnefndum tveimur víxlum, orðið að greiða kröfur samkvæmt þeim. Telur hún að áfrýjandi hafi valdið sér þessu tjóni með því að hafa fyrir vangeymslu glatað víxilrétti á hendur útgefanda víxlanna, en með því hafi áfrýjandi bakað sér skaðabótaskyldu. II. Framangreind tvö tryggingarbréf, sem bæði voru með veði í fasteign stefndu, stóðu eins og að framan er rakið til tryggingar greiðslu hvort á sínum víxlinum. Báðir víxlarnir voru samþykktir til greiðslu af Hlunnavík ehf. og útgefnir og framseldir eyðuframsali af Viðari Halldórssyni. Áfrýjanda var sem víxilhafa samkvæmt 2. mgr. 47. gr. víxillaga nr. 93/1933 rétt að beina kröfum sínum samkvæmt víxlunum hvort sem var að útgefanda þeirra, samþykkjanda eða þeim saman. Hefði hann beint slíkri kröfu í tíma að útgefanda víxlanna og útgefandinn leyst þá til sín, hefði útgefandinn öðlast kröfu samkvæmt víxlunum á hendur samþykkjanda þeirra, sbr. 3. mgr. 47. gr. og 2. mgr. 28. gr. víxillaga. Hefði veð samkvæmt framangreindum tryggingarbréfum staðið til tryggingar þeirri kröfu útgefanda víxlanna á hendur samþykkjanda þeirra með sama hætti og það stóð til tryggingar kröfu áfrýjanda á hendur samþykkjandanum. Tryggingarbréfin með veði í fasteign stefndu stóðu þannig til tryggingar greiðslu samþykkjanda víxlanna, sem var endanlegur greiðandi þeirra, án tillits til þess hvort áfrýjandi kaus sem víxilhafi að beina kröfu sinni um greiðslu þeirra að útgefanda eða samþykkjanda. Áfrýjandi hefur því ekki bakað stefndu tjón með því að halda ekki fram víxilkröfu á útgefanda víxlanna. Samkvæmt framansögðu verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefndu. Stefnda verður dæmd til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Áfrýjandi, Sparisjóður Hafnarfjarðar, er sýkn af kröfu stefndu, Lilju Dóru Kolbeinsdóttur. Stefnda greiði áfrýjanda samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 15. f.m., er höfðað 24. janúar 2001 af Lilju Dóru Kolbeinsdóttur, Hverfisgötu 72, Reykjavík, á hendur Sparisjóði Hafnarfjarðar, Strandgötu 8-10, Hafnarfirði. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 3.214.013 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 8. desember 1999 til 7. febrúar 2000, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla sömu laga frá þeim degi til 1. júlí 2001, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda. Hann krefst ennfremur málskostnaðar. I. Dómkrafa stefnanda í málinu er bótakrafa sem grundvölluð er á því að stefndi hafi valdið stefnanda tjóni með því að glata víxilrétti á hendur útgefanda tveggja víxla, samtals að höfuðstól 1.900.000 krónur. Víxlar þeir sem hér um ræðir voru gefnir út 14. janúar 1997 af Viðari Halldórssyni, Hjallabraut 94 í Hafnarfirði, og samþykktir til greiðslu 1. mars sama árs af Baldri Óskarssyni fyrir hönd Hlunnavíkur ehf. Víxlana framseldi útgefandi til stefnda. Ekki er um það ágreiningur að til tryggingar greiðslu á kröfu samkvæmt öðrum þessara víxla að fjárhæð 1.600.000 krónur var stefnda með veðtryggingarbréfi, útgefnu af Hlunnavík ehf., sett að veði með 3. veðrétti og uppfærslurétti íbúð á 1. hæð í fasteigninni Hverfisgötu 72 í Reykjavík. Þá gáfu Hlunnavík ehf. og Viðar Halldórsson út tryggingarbréf 16. janúar 1997 með veði í sömu íbúð til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á skuldum þeirra við stefnda, þar með töldum víxilskuldum. Nam fjárhæð þess veðtryggingarbréfs 300.000 krónum og mun því hafa verið ætlað að vera trygging fyrir greiðslu á kröfu sömu fjárhæðar samkvæmt hinum víxlinum. Voru báðar þessar veðsetningar samþykktar af þáverandi eiganda umræddrar íbúðar með áritun hennar á tryggingarbréfin. Víxlarnir fóru báðir í vanskil og höfðaði stefndi mál á hendur útgefanda og samþykkjanda með stefnu útgefinni 19. mars 1998. Voru dómkröfur stefnda á hendur Hlunnavík ehf. teknar til greina með áritun dómara á stefnu 16. apríl sama árs. Þar sem víxilréttur á hendur útgefanda víxlanna, Viðari Halldórssyni, var fallinn niður vegna fyrningar við höfðun málsins féll stefndi hins vegar frá kröfum á hendur honum. Bú Hlunnavíkur ehf. var síðan tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms 22. apríl 1998. Óumdeilt er að við skiptin fékkst ekkert greitt upp í kröfu stefnda samkvæmt víxlunum. Beindi stefndi þá kröfum sínum að stefnanda málsins, sem þá var orðinn eigandi hinnar veðsettu íbúðar, og krafðist síðar nauðungarsölu á íbúðinni á grundvelli þeirra veðtryggingarbréfa sem hér um ræðir. Fór framhaldssala fram hinn 21. september 1999. Er ekki um það ágreiningur nú að áður en samþykkisfresti lauk greiddi stefnandi stefnda að fullu þær fjárkröfur sem veðtryggingarbréfunum var ætlað að tryggja. Í kjölfarið var uppboðsmálið fellt niður. Nam heildargreiðsla stefnanda vegna þessa stefnufjárhæð málsins, 3.214.013 krónum. Þegar hinni veðsettu íbúð var afsalað til stefnanda 18. apríl 1997 framseldi seljandi til hennar allar kröfur og öll réttindi er kynnu að stofnast á grundvelli umræddra veðtryggingarbréfa. Þá skyldi framsalið ennfremur taka til þeirra víxla sem veðbréfunum var ætlað að tryggja greiðslu á. II. Í stefnu er því haldið fram að stefnandi hafi engar tilkynningar fengið frá stefnda um vanskil á þeim víxlum sem mál þetta varðar fyrr en með bréfi 25. mars 1998. Þegar stefnandi hafi verið búinn að greiða víxilkröfur stefnda að fullu og fá uppboðsmálið fellt niður hafi komið í ljós að stefndi hafi ekki haft lögmæta uppboðsheimild þar sem ekki hafi verið fengin staðfesting á veðrétti stefnda í fasteign stefnanda. Stefnandi byggir dómkröfu sína á því að stefndi hafi valdið henni tjóni með því að glata víxilrétti á hendur útgefanda þeirra víxla sem stefnandi greiddi. Stefndi hafi þannig ekki hafið innheimtuaðgerðir á hendur þeim aðilum sem ábyrgst höfðu greiðslu víxlanna fyrr en víxilréttur á hendur útgefanda þeirra hafi verið niður fallinn vegna sökum fyrningar. Þá hafi samþykkjandi víxlanna verið úrskurðaður gjaldþrota nokkrum dögum eftir að dómur á hendur honum gekk. Þannig hafi stefnandi, sem ekki hafi fyrr en seint og um síðir fengið vitneskju um að víxlarnir væru í vanskilum, ekki átt þess kost að leysa víxlana til sín og annast sjálf innheimtu á þeim á meðan víxilréttur á hendur víxilskuldurum væri enn í gildi. Telur stefnandi að skaðabótaskylda stefnda styðjist við 2. tölulið 2. mgr. 19. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og almennar reglur skaðabótaréttar. Stefnandi innti þá greiðslu sína, sem hann nú endurkrefur stefnda um, af hendi 8. desember 1999. Endurkröfu var beint að stefnda með bréfi lögmanns stefnanda 7. janúar 2000. Í samræmi við þetta krefst stefnandi vaxta samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 8. desember 1999 til 7. febrúar 2000, en dráttarvaxta frá þeim degi til greiðsludags. III. Í greinargerð stefnda er því haldið fram að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni vegna þeirra víxla sem málið fjallar um þar sem samþykkjandi þeirra og útgefandi tryggingarbréfanna hafi sjálfur greitt þá að fullu. Við munnlegan flutning málsins var fallið frá þessari málsástæðu. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann sé ekki ábyrgur fyrir því tjóni sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir og dómkröfur hennar í málinu snúa að. Kröfu um bætur verði einvörðungu beint að útgefendum tryggingarbréfanna. Með þeim hafi handhafa víxlanna og þar með stefnda við framsal þeirra til hans verið tryggt skaðleysi við vanskil. Réttur stefnda til að ganga að veðinu við vanskil samþykkjanda víxlanna hafi verið ótvíræður. Verði víxilhafi aldrei sóttur til ábyrgðar þó að samþykkjandi víxlanna og útgefendur tryggingarbréfanna hafi ekki greitt víxlana á gjalddaga þeirra. Með greiðslu á víxilkröfunum hafi stefnandi ekki öðlast rétt til að krefja víxilskuldara um endurgreiðslu á grundvelli víxilréttar þar sem hún hafi ekki verið víxilskuldari. Víxilkröfurnar hafi fallið niður við greiðslu á þeim. Þannig hafi fyrning víxilréttar enga þýðingu að því er varðar hugsanlegan rétt stefnanda til skaðabóta. Til þess að öðlast stöðu víxilhafa hefði stefnandi þurft að fá víxlana framselda sér fyrir gjalddaga þeirra. Það hefði hins vegar ekki breytt rétti útgefanda víxlanna og þeirra sem leiddu rétt sinn frá honum til þess að fá fullnustu víxilkrafnanna í fasteign stefnanda ef hann eða þeir hefðu leyst víxlana til sín. Stefndi byggir á því að sönnunarbyrðin fyrir því að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem stefndi beri ábyrgð á hvíli á stefnanda. Þar sem sú sönnun hafi ekki tekist verði stefnandi sjálf að bera það tjón sem hún kveðst hafa orðið fyrir. IV. Sú greiðsla stefnanda sem hún innti af hendi til stefnda vegna þeirra tveggja víxla sem málið varðar var grundvölluð á því að tryggingarbréf með veði í íbúð stefnanda stæðu til tryggingar greiðslu þeirra. Stefnandi ber því ekki við til stuðnings bótakröfu sinni að þessi grundvöllur fyrir greiðslu hennar hafi ekki verið fyrir hendi. Í málinu krefst hún hins vegar bóta úr hendi stefnda þar sem hann hafi fyrir fyrningu glatað ítrasta fullnusturétti sínum samkvæmt víxlunum. Fyrir liggur að víxilréttur á hendur útgefanda þeirra víxla sem hér um ræðir var fyrndur þá er stefndi höfðaði sem víxilhafi mál á hendur honum til greiðslu á þeim. Að lögum leiðir það aðgerðarleysi stefnda að láta hjá líða að viðhalda víxilrétti sínum gagnvart útgefanda víxlanna ekki til þess að réttur stefnda til að leita fullnustu í hinni veðsettu eign falli niður. Stefndi kann hins vegar að hafa bakað sér bótaábyrgð gagnvart eiganda veðsins, stefnanda málsins, sem svarar til þess sem eigandinn hefur farið á mis við úr hendi víxilskuldara vegna þessa aðgerðarleysis. Má um þetta vísa til H.1994.1793 og 1997.2862. Stefnanda var ekki svo séð verði kunnugt um að umræddir víxlar væru í vanskilum fyrr en eftir að víxilréttur á hendur útgefanda þeirra var fyrndur. Þar með var hún svipt þeim möguleika að leysa víxlana til sín á meðan víxilréttur samkvæmt þeim var enn í gildi og leita í kjölfarið fullnustu gagnvart útgefanda og samþykkjanda á grundvelli þeirra. Hefði stefndi fengið dóm á hendur víxilskuldurum á grundvelli víxilskuldbindinga þeirra hefði stefnanda ennfremur verið fær sú leið að fá dóminn framseldan sér og leita fullnustu hjá þeim samkvæmt honum. Stefndi hefur ekki sýnt fram á það að útgefandi víxlanna hafi verið ógjaldfær þegar fullnusturéttur á hendur honum að víxilrétti var enn í gildi, en telja verður að hann beri hallann af því að ekki liggja fyrir upplýsingar um gjaldfærni útgefandans á þessum tíma. Þegar framangreint er virt ber að fallast á það með stefnanda að stefndi sé bótaskyldur gagnvart henni vegna tjóns sem hún telst hafa orðið fyrir og rakið verður til þess að stefndi gætti ekki ítrasta fullnusturéttar síns samkvæmt þeim skuldaskjölum sem tryggingarbréfum með veði í eign stefnanda var ætlað að tryggja greiðslu á. Þá hefur af hálfu stefnda ekki verið teflt fram málsástæðum sem leitt gætu til þess að stefnandi hefði fyrirgert rétti sínum til bóta. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu. Verður stefnda því gert að greiða stefnanda 3.214.013 krónur ásamt vöxtum svo sem í dómsorði greinir, sbr. 7. og 15. gr. vaxtalaga nr. 25/1987. Eftir framangreindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur. Þorgeir Ingi Njálsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan, en dómarinn fékk málið til meðferðar 12. september sl. D ó m s o r ð : Stefndi, Sparisjóður Hafnarfjarðar, greiði stefnanda, Lilju Dóru Kolbeinsdóttur, 3.214.013 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 8. desember 1999 til 7. febrúar 2000, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla sömu laga frá þeim degi til 1. júlí 2001, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 200.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 161/2013
|
Vátrygging Samningsgerð
|
G höfðaði mál gegn tryggingarfélaginu O hf. og krafðist þess aðallega að viðurkenndur yrði óskertur bótaréttur hans úr afkomutryggingu hans hjá O hf. vegna starfsorkuskerðingar í kjölfar kransæðasjúkdóms G en til vara að slíkur bótaréttur hans yrði viðurkenndur í hlutfalli að mati dómstóla. Talið var að O hf. hefði verið heimilt að skerða bótarétt G þar sem hann hafði vanrækt upplýsingaskyldu sína við töku tryggingarinnar. O hf. var ekki talið hafa náð að sanna að G hefði verið gert að greiða 75% álag á iðgjald hefði hann ekki vanrækt upplýsingaskyldu sína. Þótti skerðing á bótarétti G því hæfilega ákveðin 30% en O hf. hafði einhliða ákveðið að skerða réttinn um 43% .
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Eiríkur Tómasson og Greta Baldursdóttir. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. mars 2013. Hann krefst þess aðallega að viðurkenndur verði óskertur bótaréttur sinn úr afkomutryggingu hjá stefnda vegna starfsorkuskerðingar í kjölfar kransæðasjúkdóms. Til vara krefst hann þess að bótaréttur sinn verði viðurkenndur „í hlutfalli að mati dómsins.“ Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að bótaréttur úr afkomutryggingu áfrýjanda verði skertur og málskostnaður falli niður. Málsatvikum er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Í málinu er ekki deilt um bótaskyldu stefnda vegna afleiðinga hjartasjúkdóms sem áfrýjandi greindist með á árinu 2004, en áfrýjandi var með svokallaða afkomutryggingu hjá stefnda. Hefur stefndi skert þær bætur um 43% á þeim grundvelli að áfrýjandi hafi ekki gefið réttar upplýsingar um heilsufar sitt í umsókn sinni um trygginguna 25. maí 1998. Á umsóknareyðublaði sem hann fyllti út var meðal annars spurt hvort hann hefði „fengið óeðlilegar niðurstöður blóðrannsókna t.d. hækkaða/n blóðfitu eða blóðsykur“. Þessari spurningu svaraði áfrýjandi neitandi, enda þótt blóðfita hjá honum hefði mælst há við læknisskoðun á heilsugæslustöð þremur árum áður og honum verið ráðlagt að taka á þeim vanda. Stefndi gerði kröfu um að áfrýjandi færi í læknisskoðun vegna umsóknarinnar og annaðist trúnaðarlæknir stefnda þá skoðun. Í vottorði læknisins 18. ágúst 1998 kom fram að blóðþrýstingur og þungi áfrýjanda væri í efri mörkum. Endurtryggjandi stefnda, ERC Frankona, samþykkti vátrygginguna gegn því að áfrýjanda yrði gert að greiða 25% álag á almennt iðgjald vegna blóðþrýstingsins. Það er ljóst að vátryggjanda er nauðsynlegt að fá réttar og sem gleggstar upplýsingar um væntanlegan vátryggingartaka til að geta metið það hvort veita skuli vátryggingu og þá hvert iðgjald fyrir hana eigi að vera. Í samræmi við það kom fram í fyrrnefndri umsókn áfrýjanda að rangar eða ófullnægjandi upplýsingar um heilsufar gætu valdið missi bótaréttar að hluta til eða að öllu leyti. Er fallist á með héraðsdómi að það hafi skipt máli fyrir stefnda að fá upplýsingar um háa blóðfitu áfrýjanda þegar lagt var mat á áhættu af tryggingunni. Að teknu tilliti til þess var stefnda heimilt að skerða bótarétt áfrýjanda úr afkomutryggingu hans á grundvelli 2. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga vegna vanrækslu hans á upplýsingaskyldu við töku tryggingarinnar. Stefndi hefur lagt fram hluta verklagsreglna áðurgreinds endurtryggjanda sem hann kveður hafa verið í gildi þegar umrædd vátrygging var tekin. Samkvæmt þeim hefði rétt upplýsingagjöf áfrýjanda leitt til þess að honum hefði verið gert að greiða 75% álag á iðgjald vegna hækkaðrar blóðfitu. Reglur þessar eru ódagsettar og hefur stefndi engin haldbær gögn lagt fram sem styðja það óyggjandi að verklagsreglurnar hafi verið þessa efnis á þeim tíma sem áfrýjandi sótti um trygginguna. Er því ósannað í málinu að áfrýjanda hefði verið gert að greiða 75% álag á iðgjaldið, umfram þau 25% sem áður hafa verið nefnd, hefði hann sagt frá hækkaðri blóðfitu í umsókn sinni. Af þeim sökum er ekki unnt að leggja til grundvallar þá skerðingu á bótarétti áfrýjanda sem stefndi hefur ákveðið einhliða með hliðsjón af reglunum. Eftir málsatvikum þykir skerðingin hæfilega ákveðin 30%, sbr. 3. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004. Eftir þessum málsúrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Viðurkennt er að stefnda, Okkar líftryggingum hf., sé heimilt að skerða bótarétt áfrýjanda, Grétars Eiríkssonar, úr afkomutryggingu hans hjá stefnda um 30%. Stefndi greiði áfrýjanda 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2012. Þetta mál, sem var dómtekið 5. desember sl., að lokinni aðalmeðferð er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu, áritaðri um birtingu, 17. febrúar 2012. Stefnandi er Grétar Eiríksson, Eyrargötu 3, 430 Suðureyri en stefndi er Okkar líftryggingar hf., Sóltúni 26, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkenndur verði með dómi óskertur bótaréttur hans úr afkomutryggingu hans hjá stefnda vegna starfsorkuskerðingar í kjölfar kransæðasjúkdóms. Stefnandi krefst þess til vara að viðurkenndur verði með dómi bótaréttur hans úr afkomutryggingu hans hjá stefnda, í hlutfalli að mati dómsins, vegna starfsorkuskerðingar í kjölfar kransæðasjúkdóms. Stefnandi krefst þess í báðum tilvikum að stefnda verði gert að greiða honum málskostnað auk virðisaukaskatts. Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda í málinu. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda auk virðisaukaskatts. Til vara krefst stefndi þess, að bótaréttur úr afkomutryggingu stefnanda verði skertur og að málskostnaður milli aðila falli niður. Málavextir Stefnandi sótti um líf- og afkomutryggingu hjá Alþjóða Líftryggingafélaginu, nú stefnda Okkar líftryggingum hf., með umsókn dagsettri 25. maí 1998. Með umsóknunum fylgdu spurningar, meðal annars um heilsufar stefnanda. Stefnandi svaraði öllum spurningum um sjúkdóma eða heilsufarsleg vandamál neitandi. Hann gekkst undir læknisskoðun hjá trúnaðarlækni stefnda, 18. ágúst 1998, vegna umsóknanna. Í vottorði læknisins er tilgreint að blóðþrýstingur og þungi stefnanda séu í efri mörkum. Hinn 7. september 1998 var skráð í athugasemdir á umsókn vegna líftryggingar stefnanda að umsóknin væri samþykkt án álags. Á umsókn vegna afkomutryggingar er skráð eftir læknisskoðunina að iðgjald breytist en umsóknin var samþykkt með 25% iðgjaldaálagi vegna hækkaðs blóðþrýstings. Vátryggingarskírteini var gefið út til stefnanda vegna afkomutryggingarinnar, 10. september 1998. Stefnandi sótti um bætur úr afkomutryggingu, 19. apríl 2010, vegna afleiðinga hjartasjúkdóms og kom fram í tjónstilkynningu að hann væri 100% óvinnufær. Í vottorði Gests Þorgeirssonar hjartalæknis, dagsettu 8. júní 2010, segir að stefnandi hafi farið að fá einkenni kransæðasjúkdóms sumarið 2004 og í september 2004 hafi hann verið lagður inn á hjartadeild Landspítalans til hjartaþræðingar. Nokkrum dögum eftir aðgerðina hafi æð stíflast í auga og olli stíflan nánast algjörri blindu á hægra auga í nokkurn tíma og hafi stefnandi verið í eftirliti hjá augnlæknum vegna þessa einhverja mánuði á eftir. Einkenni stefnanda hafi tekið sig upp aftur seint á árinu 2005. Önnur hjartaþræðing hafi verið framkvæmd í febrúar 2006. Eftir þá þræðingu hafi lyfjameðferð verið aukin. Sumarið 2008 hafi svo tekið að bera á vaxandi hjartaöng og var stefnandi aftur tekinn inn til hjartaþræðingar í ágúst 2008. Stefnandi hafi síðan þá verið í reglulegu eftirliti á göngudeild Landspítalans. Stefnandi vann hjá fyrirtækinu Gler og lásar ehf. allt þar til draga fór úr þreki hans að nýju þegar leið á árið 2009. Í vottorði Gests Þorgeirssonar hjartalæknis, dagsettu 24. ágúst 2011, staðfestir hann að þrek stefnanda hafi minnkað jafnt og þétt og frá því sumarið 2009 hafi hann ekki haft þrek til að stunda þá vinnu sem hann hafi starfað við og sé menntaður til. Með vottorði, dagsettu 24. október 2011, staðfesti Gestur að stefnandi hefði orðið óvinnufær með öllu, 1. september 2009. Hinn 19. apríl 2010 tilkynnti stefnandi stefnda um tjón af völdum hjartasjúkdóms, kransæðasjúkdóms og tilgreindi að hann væri 100% óvinnufær. Stefndi óskaði í kjölfarið eftir læknisfræðilegum gögnum til að staðfesta vátryggingaratburð og til staðfestingar á heilsufarsupplýsingum sem gefnar voru í vátryggingarumsókn. Með bréfi stefnda, dagsettu 30. nóvember 2010, var stefnanda tilkynnt að stefndi myndi beita fyrir sig skerðingu á hugsanlegum bótarétti stefnda vegna vanrækslu hans á upplýsingarskyldu við töku tryggingarinnar með vísan til 4. gr. skilmála afkomutryggingarinnar og 2. og 3. mgr. 83. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Vísaði stefndi til þess að stefnandi hefði 24. apríl 1995, fyrir töku tryggingarinnar, greinst með of háa blóðfitu eða kólesteról upp á 8,76. Hann hefði enn fremur verið með háa blóðfitu árið 1998 þegar hún mældist 8. Stefnandi hefði auk þess haft viðvarandi verk í hægri öxl frá árinu 1996 og leitað til lækna og sjúkraþjálfara vegna þess samkvæmt gögnum frá Heilsugæslustöð Mosfellsumdæmis. Í bréfi stefnda kemur fram að þegar litið sé til heilsufarssögu stefnanda fyrir töku tryggingarinnar sé ljóst að stefndi hefði eingöngu tekið á sig trygginguna gegn 100% álagi vegna hækkaðrar blóðfitu og sérskilmálar hefðu verið gerðir vegna óþæginda í hægri öxl. Stefnandi skaut málinu til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum og komst nefndin að þeirri niðurstöðu með úrskurði, dagsettum 10. mars 2011, að stefnandi ætti rétt á bótum úr afkomutryggingu sinni hjá stefnda en yrði þó að þola skerðingu bóta um 50%. Þar sem stefnandi telur afstöðu stefnda og úrskurðarnefndarinnar ekki byggða á réttmætum grunni höfðaði hann mál þetta til heimtu réttar síns og til að fá tjón sitt að fullu bætt. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að það sé óumdeilt að tjón hans falli undir gildissvið skilmála afkomutryggingar hans, sbr. 15. gr. og 21. gr. þeirra. Stefnandi telur í öðru lagi að málatilbúnaður stefnda um að hann hafi vanrækt upplýsingaskyldu sína við töku tryggingarinnar og að þar með sé heimilt að skerða bætur sé rangur. Heimild 83. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga til að fella niður bótaskyldu vegna vanrækslu á upplýsingaskyldu sé tvíþætt. Stefndi hefur byggt á 2. mgr. ákvæðisins en samkvæmt því má stefndi fella niður ábyrgð sína, í heild eða að hluta, ef vátryggður hefur vanrækt upplýsingaskyldu sína í þeim mæli „að ekki telst óverulegt“. Með hliðsjón af reglum um sönnun í vátryggingarétti ber stefndi sönnunarbyrðina fyrir því að ákvæðið eigi við. Af hálfu stefnanda er byggt á því að samkvæmt athugasemdum með frumvarpi til laga um vátryggingarsamninga felst í ákvæði 2. mgr. 83. gr. laganna að minni háttar yfirsjónir, sem litla eða enga þýðingu hafi, leiði ekki til skerðinga á kröfum vátryggðs á hendur félaginu. Þannig er útilokað að vægustu afbrigði almenns gáleysis falli undir ákvæðið. Ef viðkomandi félagi takist að sýna fram á að vátryggður hafi vanrækt upplýsingaskyldu sína með „ekki óverulegum hætti“ þurfi að meta hvort félaginu sé heimilt að fella niður ábyrgð sína í heild eða að hluta. Við mat á því skuli horft til eftirfarandi atriða samkvæmt 3. mgr. 83. gr. laga um vátryggingarsamninga og athugasemdum um ákvæðið: Stefnandi telur að stefndi hafi ekki gætt að þessu mati í máli sínu. Það sem valdi því að stefndi telji að stefnandi hafi vanrækt upplýsingaskyldu sína, sbr. ofangreint, sé að hann hafi verið mældur með hækkaða blóðfitu áður en hann sótti um trygginguna og haft verki eða bólgur í hægri öxl. Stefnandi telur ekki að þær upplýsingar sem meint vanræksla varði séu þess efnis að umsókn hans hefði verið samþykkt með öðrum hætti en gert var, þ.e. með meira en 25% álagi. Þrátt fyrir að stefnandi hafi mælst með of háa blóðfitu fyrir töku tryggingarinnar hafi hann ekki verið greindur með sjúkdóm né heldur tekið lyf við sjúkdómi. Stefnandi hafi svarað spurningum á vátryggingarumsókn stefnda í samræmi við það sem sé almennur skilningur fólks á því hvað sé heilsufarslegt vandamál eða sjúkdómur. Einstakar komur til lækna, vegna tilfallandi einkenna, leiði almennt ekki til þess að fólk telji sig eiga við vandamál stríða eða að það hafi sjúkdóm. Hann bendir enn fremur á að vandamál sem þessi, há blóðfita og hár blóðþrýstingur, séu oft einkennalaus. Hann telur því að meint gáleysi sitt sé ekkert og í versta falli mjög vægt, einkum með tilliti til þess að hann svaraði umsókninni með hliðsjón af því að hann vissi að hann færi í ítarlega læknisskoðun á vegum stefnda. Við læknisskoðun hjá trúnaðarlækni stefnda hafi komið í ljós við mælingu á blóðþrýstingi að hann væri fremur hár. Svo virðist sem annaðhvort læknirinn eða stefndi hafi sérstaklega merkt þessar niðurstöður með hring í læknisvottorðinu. Þá segi trúnaðarlæknirinn í vottorðinu, að flokkun umsækjanda þurfi að skoða nánar og jafnframt að þrýstingur og þungi hans væri í efri mörkum. Umsókn stefnanda um tryggingu hafi verið samþykkt þrátt fyrir þessar niðurstöður, þó með 25% álagi. Stefnandi hafi vegna þessa verið í góðri trú um að hann hefði veitt allar upplýsingar um heilsufar sitt sem væru nauðsynlegar stefnda við mat á áhættu. Vitað sé og alþekkt að hár blóðþrýstingur (efri mörk yfir 130 og neðri mörk yfir 85) stuðli að æðakölkun og auki þannig hættu á kransæðasjúkdómi og alvarlegum hjartaáföllum. Há blóðfita sé áhættuþáttur sem geti valdið sams konar sjúkdómum og hár blóðþrýstingur, t.d. kransæðasjúkdómum. Fullljóst sé að stefndi hafði vitneskju um of háan blóðþrýsting áður en tryggingin var veitt. Þar af leiðandi hafi stefnda verið áhættan ljós þegar hann veitti trygginguna. Stefnandi telur að stefndi hafi haft allar þær upplýsingar sem máli skiptu við töku tryggingarinnar. Varðandi einkenni frá öxl bendir stefnandi á að ekkert í málinu gefi til kynna að orsakasamband sé á milli tjóns hans og fyrri einkenna frá öxl. Stefnandi telur því að meintur upplýsingaskortur um einkenni frá hægri öxl skipti engu í máli hans. Með vísan til alls þess sem rakið hafi verið telur stefnandi að stefnda sé ekki heimilt að skerða bætur til hans á grundvelli 2. mgr. 83. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Stefnda beri þess vegna að greiða honum fullar bætur í samræmi við skilmála tryggingarinnar og vátryggingarskírteini. Stefnandi byggir enn fremur á því að samkvæmt 1. mgr. 85. gr. laga um vátryggingarsamninga geti stefndi ekki borið fyrir sig að hann hafi fengið rangar eða ófullnægjandi upplýsingar ef hann vissi eða mátti vita að svo hafi verið þegar það fékk þær. Sama gildi ef atvik þau er upplýsingarnar varði skiptu ekki máli fyrir félagið eða geri það ekki lengur. Stefnandi telur einnig vegna þessa ákvæðis og með vísan til læknisskoðunarinnar, sem trúnaðarlæknir félagsins framkvæmdi, að stefndi geti ekki borið fyrir sig 2. mgr. 83. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 í máli hans. Þegar að lokinni læknisskoðuninni á árinu 1998 hafi stefndi haft nægar upplýsingar til að meta áhættuna af tryggingu stefnanda. Hafi stefndi ætlað að bera fyrir sig upplýsingaskort eða gera athugasemdir við umsóknina, hafi félaginu borið að gera það þá þegar í stað þess að bíða þar til stefnandi sótti um bætur vegna starfsorkuskerðingar. Niðurstaða læknisins hafi einnig verið þannig að hún hafi gefið stefnda fullt tilefni til að fara fram á frekari upplýsingar eða frekari rannsóknir. Það virðist stefndi ekki hafa talið nauðsynlegt og verði að bera hallann af því. Með vísan til alls ofangreinds telur stefnandi að stefnda sé óheimilt að skerða bótarétt hans vegna vanrækslu á upplýsingaskyldu. Stefndi fékk fullnægjandi upplýsingar um heilsufar hans til þess að meta áhættuna vegna tryggingarinnar við töku hennar. Verði, þrátt fyrir allt ofangreint, fallist á að 2. mgr. 83. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 eigi við í máli stefnanda krefst hann þess til vara að viðurkennt verði að stefnda sé einungis heimilt að skerða rétt hans til bóta úr afkomutryggingunni að hluta samkvæmt mati dómsins. Að því leyti vísar hann til sömu raka og greini hér að ofan, einkum þess hversu vægt meint gáleysi hans sé og að ekki sé orsakasamband milli tjónsins og þeirra upplýsinga sem meint vanræksla varði. Hann telur með hliðsjón af því að bótaréttur hans nái alltaf til meirihluta bótanna en ekki eingöngu 50% þeirra. Stefnandi styður kröfur sínar fyrst og fremst við skilmála afkomutryggingar sinnar hjá stefnda, til dæmis 15. gr. og 21. gr. hennar, ákvæði laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, einkum 83. og 85. gr. laganna, og meginreglur vátrygginga-réttar. Um heimild til að hafa uppi viðurkenningarkröfu vísast til 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Um varnarþing vísast til 33. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og um málskostnað til 129. og 130. gr. sömu laga. Varðandi kröfu um virðisaukaskatt á málskostnað vísast til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu á því að stefnandi hafi við umsókn sína um tryggingu, gegn betri vitund, af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi, gefið rangar upplýsingar og leynt atvikum varðandi heilsufar sitt, sem hafi verið þess eðlis að stefndi hefði tekið á sig vátrygginguna gegn 100% álagi en ekki 25% álagi ef hann hefði haft rétta vitneskju um málavexti. Byggist afstaða stefnda á eftirfarandi atriðum: Upplýsingar um fyrra heilsufar Í umsókn sinni um trygginguna, dagsettri 25. maí 1998, svaraði stefnandi öllum spurningum um heilsufar sitt neitandi, þ.e. spurningum um fyrri sjúkdóma og veikindi. Svaraði hann meðal annars neitandi spurningu 5.4.g í umsókninni, um hvort hann hefði fengið óeðlilegar niðurstöður úr blóðrannsóknum, til dæmis hækkaða blóðfitu. Jafnframt svaraði hann neitandi spurningu 5.4.k í umsókninni, um hvort hann hefði fengið sjúkdóm eða orðið fyrir einhverjum meiðslum, sem hafi krafist eða geti krafist meðferða eða rannsókna á sjúkrahúsi, heilsugæslustöð eða svipaðri stofnun. Í framhaldi af tjónstilkynningu stefnanda til félagsins hafi gagna verið aflað um heilsufar hans fyrir töku tryggingarinnar. Samkvæmt upplýsingum frá heimilislækni vátryggðs hafi stefnandi leitað til stöðvarinnar, 24. apríl 1995, og hafi þá greinst með allt of háa blóðfitu. Mældist kólesteról hans 8,76 og hafi honum verið ráðlagt að taka á því. Einnig komi fram að hann hafi farið í MBE-álagspróf í sama mánuði og að niðurstaða þess hafi verið neikvæð. Komi fram að kólesteról hans hafi verið 8,8 og hafi verið mælt með eftirliti á nokkurra mánaða fresti og álagsprófi innan árs. Samkvæmt gögnum málsins er ljóst að um viðvarandi vandamál hafi verið að ræða hjá stefnanda þar sem blóðfita hans mældist enn of há árið 1998 (kólesteról 8) og hafi honum þá verið ráðlagt að taka á vandamálinu og meðal annars fara á fitusnautt fæði. Í gögnum um fyrra heilsufar komi einnig fram að stefnandi hafi í júlí 1997 leitað til heimilislæknis vegna verkja í hægri öxl. Hafi hann ítrekað leitað til heimilislæknis vegna þessara óþæginda á árinu 1997, farið í sjúkraþjálfun í 16 skipti, en auk þess hafi hann farið í sprautumeðferð hjá læknum stöðvarinnar og frekari rannsóknir hafi verið framkvæmdar á öxlinni. Upplýsingaskylda vátryggðs Í persónutryggingum sé félagið háð upplýsingum frá vátryggingartaka og skipti þá miklu að upplýsingarnar séu veittar af heiðarleika af hans hálfu. Meðal einkenna vátryggingarsamninga sé mikilvægi trúnaðarsambands vátryggðs og félagsins og séu ríkar kröfur gerðar til heiðarleika vátryggingartaka við upplýsingagjöf. Vegna þeirrar takmörkunar sem sé á heimildum félagsins til að afla þessara upplýsinga og í ljósi þess að félagið hafi frumkvæði að upplýsingaöflun, sé mikilvægt að vátryggingartaki svari þeim spurningum sem félagið óski eftir af heilindum og eftir bestu vitund, svo að félagið geti metið vátryggingaráhættuna og ákvarðað iðgjald í samræmi við hana. Samkvæmt lögum um vátryggingarsamninga nr. 20/1954 (eldri lög um vátryggingarsamninga), sem hafi verið í gildi þegar til samningsins var stofnað, eigi vátryggingartaki að hafa frumkvæði að því að veita félaginu upplýsingar sem honum megi vera ljóst að skipti félagið máli. Um brot á upplýsingaskyldu vátryggingartaka sé svo fjallað í 4. til 10. gr. laganna, sbr. einkum 6-7. gr. Einnig sé fjallað um upplýsingaskyldu vátryggingartaka í 82. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Í athugasemdum við greinina sem fylgdu frumvarpi til laganna komi fram að ákvæðið geri ráð fyrir þeirri meginreglu að vátryggingartaki/vátryggður þurfi ekki að hafa frumkvæði að upplýsingagjöf, heldur standi skylda hans til að svara réttilega og tæmandi þeim spurningum félagsins sem til hans sé beint. Það sé skilyrði að spurningar félagsins séu skýrar og lúti að tilteknum atriðum sem þýðingu hafi fyrir vátrygginguna. Þær spurningar sem fram komu í umsókn um vátrygginguna séu einfaldar og skýrar og hefði stefnanda mátt vera ljóst þegar hann fyllti út umsóknina að upplýsingarnar hefðu þýðingu fyrir stefnda við mat þess á áhættu. Bendir stefndi jafnframt á þá staðreynd að stefnandi undirritaði yfirlýsingu í umsókninni, þess efnis að öll svör hans við spurningum umsóknarinnar væru ítarleg og rétt og að stefndi mætti treysta því að það sem fram kæmi á umsókn stefnanda væri rétt. Vanræksla á upplýsingarskyldu Í skilmálum þeim sem giltu um tryggingu stefnanda komi eftirfarandi fram í 4. gr.: „Ef rangar eða ófullnægjandi upplýsingar eru veittar félaginu sem máli skipta getur það haft áhrif á bótarétt vátryggðs eða annarra þannig að bætur úr vátryggingunni verði lækkaðar eða felldar niður, [ ... ].“ Framangreint ákvæði í skilmálunum eigi sér stoð í 83. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, en 2. mgr. 83. gr. laganna heimili félagi að fella niður ábyrgð í heild eða að hluta þegar vátryggður vanrækir upplýsingaskyldu sína í þeim mæli sem ekki telst óverulegt. Stefndi telur ljóst að upplýsingar um háa blóðfitu stefnanda við töku tryggingarinnar, sem og upplýsingar um meiðsl hans í hægri öxl við töku tryggingarinnar, hafi haft verulega þýðingu við mat stefnda á áhættunni. Við mat á áhættu stefnda hafi verið litið til framlagðra verklagsreglna endurtryggjanda félagsins, Frankona, en þar komi fram að mæling á kólesteróli á milli 8,1-9,0 hjá sjálfstætt starfandi einstaklingi á aldrinum 35-49 ára leiði til 75% álags á iðgjald. Þegar stefnandi sótti um trygginguna hafi hann verið 43 ára gamall og sjálfstætt starfandi. Þar sem engar upplýsingar hafi komið fram í umsókn um atriði sem leitt gætu til hækkunar á iðgjaldi hafi umsóknin verið samþykkt með 25% álagi vegna hækkaðs blóðþrýstings sem kom fram í læknisskoðun. Eins og að framan er rakið hefði stefndi ekki tekið að sér að tryggja stefnanda afkomutrygginguna nema með 25% álagi vegna hækkaðs blóðþrýstings, 75% álagi vegna hækkaðrar blóðfitu og sérskilmálum vegna einkenna frá hægri öxl, ef réttar upplýsingar hefðu verið gefnar í umsókn um trygginguna. Stefndi hafnar því með öllu að um minni háttar yfirsjón sé að ræða, sem hafi litla sem enga þýðingu, líkt og byggt sé á í stefnu málsins. Stefndi telur þannig að upplýsingar um hækkaða blóðfitu standi í nánum tengslum við mögulegan rétt stefnanda til bóta úr tryggingunni. Við mat á sök stefnanda telur stefndi að óhjákvæmilegt sé að líta til þess að hann hafði verið greindur með verulega hækkaða blóðfitu þremur árum fyrir töku tryggingarinnar, gengist undir álagspróf vegna þessa og fengið fyrirmæli frá lækni um að taka á vandamálinu og mæta í eftirlit. Stefndi telur að honum hefði ekki getað dulist alvarleiki málsins, þar sem niðurstaða álagsprófsins hafi verið svo slæm að „hann náði ekki þrektölu endurhæfðs hjartasjúklings á Reykjalundi“, líkt og fram kemur á framlögðu afriti af sjúkraskrá stefnanda. Þá bendir stefndi jafnframt á að um viðvarandi vandamál hafi verið að ræða þar sem blóðfita hans hafi enn mælst mjög há árið 1998. Vanræksla stefnanda á að veita upplýsingar við töku tryggingarinnar um þau viðvarandi axlarmein sem hafi hrjáð hann í langan tíma undirstriki að stefnandi hafi ekki fyllt út umsóknina samkvæmt sinni bestu vitund. Hefðu upplýsingarnar verið veittar hefði tryggingin verið veitt með sérskilmálum og þar af leiðandi haft þrengra gildissvið en ella. Stefnandi hafi greinst með hjartasjúkdóm (kransæðasjúkdóm) árið 2004 en óumdeilt sé að hækkuð blóðfita sé einn af áhættuþáttum hjartasjúkdóma. Ef greinst hefur hækkun á blóðfitu fyrir töku tryggingar leiði það til álags á iðgjald. Ef fleiri áhættuþættir koma til geti það leitt til þess að umsókn um tryggingu sé hafnað, að minnsta kosti leiði það til hækkunar á álagi á iðgjald. Vanræksla stefnanda á upplýsingaskyldu við töku afkomutryggingar hafi varðað áhættuþætti hjartasjúkdóma. Krafa hans nú um viðurkenningu á fullum bótarétti úr afkomutryggingu byggist á óvinnufærni í kjölfar hjartasjúkdóms og verði því að telja að orsakasamband sé milli upplýsinga sem vanrækt hafi verið að veita og vátryggingaratburðar. Þá geri stefndi athugasemdir við það sem fram komi í stefnu um að stefndi hefði mátt vita af öðrum einkennum stefnanda þegar trygging hans hafi verið samþykkt. Sé vísað til þess að hann hafi gengist undir læknisskoðun við töku tryggingarinnar þar sem meðal annars hafi verið mældur blóðþrýstingur hans, sem hafi reynst fremur hár og merkt við niðurstöður úr mælingunni á vottorðið. Jafnframt komi fram að skoða þurfi flokkun umsækjanda nánar og að þrýstingur og þungi hans hafi verið í efri mörkum. Þrátt fyrir þetta hafi tryggingin verið samþykkt og vátryggður verið í góðri trú um að hann hefði veitt allar upplýsingar um heilsufar sitt sem væru félaginu nauðsynlegar. Stefndi árétti að ekki hafi farið fram mæling á blóðfitu stefnanda við læknisskoðunina, heldur hafi hann einungis gengist undir almenna læknisskoðun. Ýmsar ástæður geti valdið því að blóðþrýstingur mælist í hærra lagi en niðurstaða blóðþrýstingsmælingar segi ekki til um blóðfitu viðkomandi. Ef réttar upplýsingar um hækkaða blóðfitu hefðu legið fyrir í umsókn stefnanda, hefði það gefið tilefni til að slíkt væri kannað sérstaklega í læknisskoðuninni. Hins vegar gáfu þær upplýsingar sem stefnandi gaf í umsókn sinni fyrir tryggingunni og í læknisskoðuninni ekki tilefni til að blóðfita hans væri sérstaklega mæld. Þvert á móti telur stefndi að það hefði mátt treysta því að það sem fram kom á umsókn stefnanda væri rétt, einkum þar sem hann hafi undirritað yfirlýsingu í umsókninni þess efnis að öll svör hans við spurningum umsóknarinnar væru ítarleg og rétt. Að lokum telur stefndi óhjákvæmilegt að líta til þess að Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum, sem sé óháður úrskurðaraðili sem vistaður sé hjá Fjármálaeftirlitinu, hafi fjallað um málið og fallist á sjónarmið stefnda í málinu. Samkvæmt því sem að framan sé rakið og á grundvelli fyrirliggjandi gagna telur stefndi að rétt sé að skerða bótarétt stefnanda vegna vanrækslu hans á upplýsingaskyldu við töku tryggingarinnar með vísan til 4. gr. skilmála afkomutryggingarinnar og 2. og 3. mgr. 83. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Varakrafa stefnda byggist á því að ef svo ólíklega vildi til að að hinn virðulegi dómur féllist ekki á að stefnandi hafi af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi vanrækt upplýsingaskyldu sína við töku afkomutryggingar og féllist ekki á að bætur úr tryggingunni skerðist um 50%, sé þess engu að síður krafist að bætur til handa stefnanda úr afkomutryggingu skerðist. Byggist varakrafan á því að stefnandi hafi vanrækt upplýsingaskyldu sína í þeim mæli sem ekki telst óverulegt, sbr. 2. mgr. 83. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Byggir stefndi á sömu málsástæðum og í aðalkröfu en áréttað er að upplýsingar um hækkaða blóðfitu stefnanda og upplýsingar um axlarmein hans hafi skipt stefnda verulegu máli við mat félagsins á vátryggingaráhættunni. Ef stefnandi hefði upplýst um það í vátryggingarumsókn sinni hefði það leitt til þess honum hefði verið veitt tryggingin með 100% iðgjaldaálagi og sérskilmálum. Niðurstaða Í þessu máli deila aðilar um það hvort stefnandi eigi rétt til greiðslu óskertra bóta úr afkomutryggingu hans hjá stefnda. Ágreiningslaust er að tjón stefnanda fellur undir gildissvið skilmála afkomutryggingarinnar en samkvæmt 15. gr. þeirra greiðir félagið bætur við starfsorkuskerðingu vátryggðs af völdum sjúkdóms eða slyss eins og nánar greinir í skilmálum tryggingarinnar. Í 2. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, segir að hafi vátryggingartaki eða vátryggður vanrækt upplýsingaskyldu sína í þeim mæli að ekki telst óverulegt megi fella ábyrgð félagsins niður í heild eða hluta. Í 3. mgr. 83. gr. sömu laga er kveðið svo á um að við mat á ábyrgð félagsins samkvæmt 2. mgr. skuli litið til þess hvaða þýðingu vanrækslan hafi haft fyrir mat þess á áhættu, til þess hve sökin var mikil, með hvaða hætti vátryggingaratburður hefur orðið til og til atvika að öðru leyti. Þá segir meðal annars í 4. gr. skilmála afkomutryggingarinnar að ef rangar eða ófullnægjandi upplýsingar eru veittar félaginu sem máli skipta geti það haft áhrif á bótarétt vátryggðs eða annarra þannig að bætur úr vátryggingunni verði lækkaðar eða felldar niður. Stefndi byggir á því að þar sem stefnandi hafi gefið rangar upplýsingar í umsókn um tryggingu hjá stefnda sé félaginu heimilt að skerða bætur til stefnanda á grundvelli 4. gr. skilmála afkomutryggingarinnar sem og 2. og 3. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004. Stefnandi heldur því hins vegar fram að ekki hafi verið sýnt fram á af hálfu stefnda að heimilt sé að skerða bætur til stefnanda og því eigi ákvæðin ekki við. Eins og að framan greinir sótti stefnandi um afkomu- og líftryggingu hjá stefnda með umsókn dagsettri 25. maí 1998. Í umsókninni svaraði stefnandi ýmsum spurningum um heilsufar sitt, meðal annars þeirri hvort hann hefði fengið óeðlilegar niðurstöður blóðrannsókna, til dæmis hækkaða/n blóðfitu eða blóðsykur, og svaraði stefnandi því neitandi. Þá neitaði stefnandi því jafnframt að hafa fengið sjúkdóm eða orðið fyrir einhverjum meiðslum, sem hafi krafist eða gætu krafist meðferða eða rannsókna á sjúkrahúsi, heilsugæslu eða svipaðri stofnun. Á grundvelli þeirra upplýsinga sem stefnandi gaf samþykkti stefndi umsókn stefnanda um tryggingu en þó með 25% álagi sökum of hás blóðþrýstings. Fyrir liggur að stefnandi hafi fyrst á árinu 2004 fengið einkenni kransæðasjúkdóms og var hann sama ár lagður inn á hjartadeild Landspítalans til hjartaþræðingar. Síðan þá hefur hann tvisvar til viðbótar gengist undir hjartaþræðingu og verið í reglulegu eftirliti á Landspítalanum. Þegar stefnandi sótti um greiðslu úr afkomutryggingu sinni hjá stefnda kallaði stefndi eftir upplýsingum úr sjúkraskrá stefnanda. Kom þá í ljós að stefnandi hafi, 24. apríl 1995, verið mældur með „total cholesterol“ 8,76 og segir í færslu heimilislæknis að stefnandi sé með verulega hækkaða blóðfitu og þurfi að taka á því. Af færslum í sjúkraskrá má einnig sjá að stefnandi hafi farið í álagspróf 27. apríl 1995 en niðurstaða þess hafi verið sú að stefnandi hafi ekki náð þrektölu endurhæfðs hjartasjúklings á Reykjalundi og hafi „cholesterol“ í hærri kantinum en „total cholesterol“ hafi verið 8,8. Mælt var með því að stefnandi kæmi aftur í þrekmælingu innan árs. Þá kemur fram í færslu heimilislæknis í nóvember 1998, nokkrum mánuðum eftir að tryggingin hafði verið samþykkt af stefnda, að stefnandi hafi verið með 8,0 í „tot.chol“ og lagt hafi verið að honum að fara á fitusnautt fæði. Þar að auki sést af upplýsingum í sjúkraskrá að stefnandi hafi leitað til heimilislæknis á árunum 1996 til 1997 vegna verkjar í hægri öxl og hafi honum verið vísað í sjúkraþjálfun. Hann hafi verið sprautaður vegna þessa og að auki hafi öxlin verið rannsökuð frekar af lækni. Stefnandi gaf skýrslu fyrir dóminum og kvaðst hann ekki muna eftir framangreindum læknisheimsóknum. Þó taldi hann sig muna eftir því að hafa farið í álagspróf en mundi ekki af hverju eða hver sendi hann. Með hliðsjón af áður greindum færslum heimilislæknis stefnanda verður að telja að stefnanda hafi við útfyllingu umsóknar um afkomutryggingu hjá stefnda mátt vera kunnugt um að hann væri með blóðfitugildi í hærra laginu og bæri því skylda til að vekja athygli stefnda á því. Styður þá niðurstöðu að spurningarnar voru einfaldar og skýrar og enn fremur það, að stefnandi lýsti því yfir í umsókninni að hann gerði sér grein fyrir því að rangar eða ófullkomnar upplýsingar um heilsufar hans gætu valdið missi bótaréttar að hluta eða öllu leyti og að greidd iðgjöld töpuðust. Þá hefur stefnandi ekki mótmælt því sem fram kemur í sjúkraskrá hans. Í ljósi þess sem að framan hefur verið rakið er ekki unnt að fallast á það með stefnanda að sök hans sé engin eða vægustu afbrigði almenns gáleysis. Verður það því talið stefnanda til vanrækslu, sem ekki telst óveruleg sbr. 2. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004, að hafa ekki greint frá hækkaðri blóðfitu í umsókninni. Stefndi hefur lagt fram verklagsreglur frá endurtryggjanda félagsins, ERC Frankona, sem hann byggir á að hafi verið í gildi og stefndi hafi haft hliðsjón af við áhættumat í maí 1998 þegar stefnandi sótti um afkomutryggingu hjá stefnda. Í málinu liggur fyrir staðfesting frá fyrrgreindum endurtryggjanda þess efnis að samþykkt sé að veita stefnanda trygginguna með 25% álagi vegna hás blóðþrýstings. Þá gaf Elín Úlfarsdóttir, deildarstjóri áhættumats- og tjónadeildar stefnda, skýrslu fyrir dóminum og bar að stefndi hefði unnið með framlagðar verklagsreglur endurtryggjanda árið 1998. Í ljósi framangreinds verða umræddar verklagsreglur lagðar til grundvallar í málinu enda ekkert fram komið sem styður fullyrðingar stefnanda um hið gagnstæða. Samkvæmt verklagsreglum endurtryggjanda hefði stefnandi þurft að greiða 75% álag á iðgjaldið eða alls 100% álag, að viðbættu álagi vegna hás blóðþrýstings, ef stefndi hefði haft vitneskju um hækkaða blóðfitu stefnanda en samkvæmt framburði Elínar Úlfarsdóttur fyrir dóminum hefði stefnandi einnig þurft að lúta sérskilmálum hefði hann greint rétt frá axlarmeiðslum sínum. Að þessu virtu þykir ljóst að vanræksla stefnanda á upplýsingaskyldu sinni hafði þýðingu fyrir mat félagsins á áhættu þess. Verður fallist á það með stefnanda að ekki verði séð að í þessu tilviki séu tengsl á milli meiðsla á hægri öxl og hjartasjúkdóms hans og hafi það, að stefnandi upplýsti ekki stefnda um axlarmeiðslin, því ekki þýðingu við mat á því hvort stefnda hafi verið heimilt að skerða bætur til stefnanda. Hins vegar verður að telja það alþekkt að há blóðfita sé einn af áhættuþáttum hjartasjúkdóma og að allar upplýsingar þar að lútandi hafi haft þýðingu fyrir ábyrgð félagsins. Hafi það því skipt máli fyrir stefnda að fá upplýsingar um háa blóðfitu stefnanda þegar stefndi lagði mat á áhættu þess. Stefnandi byggir á því að stefnda hafi borið að gera athugasemdir við umsóknina eða bera fyrir sig upplýsingaskort þegar í stað en ekki fyrst þegar stefnandi sótti um bætur vegna starfsorkuskerðingar. Vísar stefnandi til 1. mgr. 85. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga máli sínu til stuðnings en þar er kveðið svo á um að vátryggingafélag geti ekki borið fyrir sig að það hafi fengið rangar eða ófullnægjandi upplýsingar ef það vissi eða mátti vita að svo var þegar það fékk þær. Þá er tiltekið í öðrum málslið 1. mgr. 85. gr. sömu laga að sama gildi ef atvik þau er upplýsingarnar varði skipta ekki máli fyrir félagið eða gera það ekki lengur. Dómurinn metur það svo að þótt stefnandi hafi þurft að gangast undir almenna læknisrannsókn sem framkvæmd var af trúnaðarlækni stefnda og í þeirri rannsókn hafi komið í ljós að þrýstingur og þungi stefnanda væri í efri mörkum, þá verður það ekki metið stefnda í óhag að hafa ekki látið fara fram mælingar á blóðfitu stefnanda þar sem umsókn hans hafi ekki gefið tilefni til frekari könnunar af hálfu stefnda. Þá greindi Elín Úlfarsdóttur frá því í skýrslutöku fyrir dóminum að stefnandi hefði verið sendur í almenna læknisskoðun vegna hárrar tryggingarfjárhæðar en ekki vegna þess að umsókn hans gæfi tilefni til slíkrar skoðunar. Verður því málsástæðu stefnanda, er lýtur að því að stefndi hafi vitað eða mátt vita um háa blóðfitu stefnanda við töku tryggingarinnar, hafnað. Enn fremur er því hafnað, með vísan til framangreindrar niðurstöðu dómsins, að atvik það er upplýsingarnar varði hafi ekki skipt máli fyrir áhættumat stefnda. Af hálfu stefnanda hefur verið lögð fram umsókn hans um líf- og sjúkdómatryggingu hjá stefnda, sem dagsett er 1. mars 2001, þar sem stefnandi greinir svo frá að hann hafi verið mældur með blóðfitu 6,5. Verður síðar fram komin tryggingarumsókn stefnanda, er varðar aðra tryggingu hjá stefnda, ekki talin hafa þýðingu við mat á því hvort stefnda hafi verið heimilt að skerða bætur til stefnanda á grundvelli afkomutryggingar hans hjá stefnda. Með vísan til alls þess sem að framan hefur verið rakið verður fallist á það með stefnda að félaginu hafi verið heimilt, með vísan til 2. og 3. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og 4. gr. afkomutryggingarskilmálanna, að skerða bótagreiðslur til stefnanda vegna vanrækslu hans á upplýsingaskyldu við töku tryggingarinnar. Stefnandi hefur krafist þess til vara að viðurkennt verði að stefnda sé einungis heimilt að skerða rétt hans til bóta úr afkomutryggingunni að hluta samkvæmt mati dómsins en stefnandi heldur því fram að bótaréttur hans nái alltaf til meirihluta bótanna. Af gögnum málsins má ráða að stefndi hafi greitt stefnanda bætur með 43% skerðingu. Að því virtu og með hliðsjón af fyrrgreindri niðurstöðu dómsins og atvikum málsins í heild þykja ekki efni til að fallast á með stefnanda að stefnda beri að skerða bæturnar minna en félagið hefur þegar gert. Samkvæmt öllu framanrituðu verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda í þessu máli. Rétt þykir með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 að málskostnaður falli niður. Lilja Rún Sigurðardóttir, settur héraðsdómari, kveður upp þennan dóm. DÓMSORÐ Stefndi, Okkar líftryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, Grétars Eiríkssonar, í þessu máli. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 128/2017
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma Helgi I. Jónssonhæstaréttardómari og Davíð Þór Björgvinsson og Ingveldur Einarsdóttir settirhæstaréttardómarar. Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 17. febrúar 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21.sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 17. febrúar 2017, þarsem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 17. mars2017 klukkan16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinnkærði úrskurður verði felldur úr gildi, til vara að gæsluvarðhaldinu verðimarkaður skemmri tími, en að því frágengnu að honum verði gert að sæta vægaraúrræði. Sóknaraðili krefst staðfestingarhins kærða úrskurðar.Samkvæmt gögnum málsins ervarnaraðili undir sterkum grun um kynferðisbrot gagnvart tveimur konum með stuttumillibili að morgni 13. febrúar 2017. Getur brot hans í báðum tilvikum varðaðallt að 16 ára fangelsi samkvæmt 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.Þá eru brotin þess eðlis að ætla má gæsluvarðhald nauðsynlegt með tilliti tilalmannahagsmuna. Að þessu virtu er fullnægt skilyrðum 2. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008 til þess að varnaraðili sæti gæsluvarðhaldi eins og krafist er. Hinnkærði úrskurður verður því staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Úrskurður HéraðsdómsSuðurlands 17. febrúar 2017 2017.Lögreglustjórinn á Suðurlandi hefur krafistþess að X, kt. [...], til lögheimilis að [...], [...], og dvalarstað að [...], [...],verði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi allt til kl. 16:00 föstudaginn17. mars n.k.Kærði mótmælir kröfunni og krefst þess aðhenni verði hafnað, en krefst þess til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaðurskemmri tími. Í kröfu lögreglustjórans kemur fram aðlögreglan á Suðurlandi hafi nú til rannsóknar þrjú ætluð brot X gegn XXII.kafla almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hin meintu brot hafi verið framin áHótel [...] undir morgun mánudaginn 13. febrúar sl., með skömmu millibili ogbeinist gegn þrem konum, A, kt. [...], B, kt. [...], og C, kt. [...]. Allarþrjár hafi þær verið gestir á Hótel [...] umrædda nótt og verið sofandi hver ásínu hótelherbergi þegar hin ætluðu brot hafi verið framin.Klukkan 07:10 mánudaginn 13. febrúar sl.hafi lögreglu borist tilkynning um að konu hefði verið nauðgað á Hótel [...]við [...] á [...]. Nokkrum mínútum síðar hafi lögregla verið komin á vettvangog hitt þar fyrst fyrir starfsmenn hótelsins. Strax hafi þá komið í ljós aðgrunur væri uppi um að tveimur konum hefði verið nauðgað þá skömmu áður þar semþær hafi sofið í herbergjum sínum nr. [...] og [...] á hótelinu. Samkvæmtupplýsingum hótelstarfsfólks hafi veitingastaðirnir [...] og [...] í Reykjavíkstaðið fyrir sameiginlegri árshátíð starfsfólks síns þarna á hótelinu kvöldiðáður og fram á nótt. Hluti árshátíðargestanna hafi gist á hótelinu um nóttina.Vitni sem lögregla hafi hitt fyrir á vettvangi hafi vísað lögreglu á X semgeranda í báðum brotunum. Hann hafi verið handtekinn kl. 07:24 á gangi framanvið herbergi nr. 207. Tvö vitni sem lögregla hafi rætt við á vettvangi hafisagst hafa séð kærða koma út af baðherbergi sem sé inni á herbergi nr. [...] þáskömmu áður, en vitnin hafi þá verið komin inn á herbergið til að hlúa að öðrumbrotaþolanum sem hafi verið þar inni í miklu uppnámi. Kærði hafi aðspurður ekkigetað gefið trúverðuga skýringu á ferðum sínum inni á herberginu.Lögregla hafi stuttlega haft tal afbrotaþolunum tveimur á vettvangi. A, hafi verið í miklu uppnámi þannig að húnhafi fengið róandi sprautu hjá sjúkraliði á vettvangi. Mjög erfitt hafi reynstað ræða við A sökum geðshræringar en hún hafi þó getað greint lögreglu frá þvíað hún hafi verið í fasta svefni í rúmi sínu á herbergi nr. [...] þegar húnhafi vaknað við að ókunnur maður væri að hafa samfarir við hana í rúminu. Húnhafi náð að ýta manninum af sér í framhaldinu.B hafi verið í talsverðu uppnámi en greintlögreglu frá því að hún hafi verið sofandi í rúmi á herbergi [...]. Hún hafifundið að einhver hafi verið að snerta á henni lærið en ekki gert sér greinfyrir því hvað væri i gangi. Hún hafi síðan vaknað og áttað sig á því að maðurhafi verið að hafa við hana samfarir og talið að það hefði staðið yfir í umtvær mínútur er hún hafi áttað sig og náð í framhaldinu að hrinda manninum afsér. Maðurinn hafi þá yfirgefið herbergið. B hafi bent á kærða á vettvangi semgerandann.Við líkamsleit sem gerð hafi verið á kærða íkjölfar handtöku hafi fundist svartar kvenmannsnærbuxur í vinstri brjóstvasahans. Grunur leiki á að annar brotaþolanna eigi umræddar nærbuxur þar sem þærkomi heim og saman við lýsingu brotaþolans á nærbuxum sem hún hafi klæðst þegarhún hafi lagst til svefns á hótelherberginu. Hún hafi svo verið nakin þegar húnhafi vaknað upp við að maður hafi verið að hafa við hana samfarir og ekkifundið nærbuxurnar eftir það.Kærði hafi í yfirheyrslu hjá lögreglukannast við að hafa farið inn á bæði herbergin sem um ræði á Hótel [...] undirmorgun og haft samræði við konurnar sem þar voru. Hann hafi talið að samræðiðværi með samþykki kvennanna en þegar þær hafi sagt honum að hætta hafi hannstrax hætt. Hann hafi neitað að um nauðgun hafi verið að ræða, þetta hafilíklega bara verið misskilningur.Að kröfu lögreglustjóra hafi kærða meðúrskurði Héraðsdóms Suðurlands, dags. [...]. febrúar 2017 í málinu nr. R-[...]/2017,verið gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008 allt til kl. 16:00 föstudaginn 17. febrúar 2017.Síðdegis þriðjudaginn 14. febrúar sl. hafisvo þriðji brotaþolinn, C, haft samband við lögreglu og kvaðst vilja kæra kærðafyrir kynferðisbrot sem hafi átt sér stað á herbergi nr. [...] á Hótel [...]undir morgun sl. mánudag. Í kæruskýrslu hjá lögreglu hafi C greint frá því aðhún hafi verið sofandi í rúmi í umræddu herbergi, undir sæng, þegar hún hafivaknað upp við það að einhver hafi verið að káfa á innanverðu læri hennar ograssi, innanklæða, undir sænginni. hafi hún séð að þar hafi kærði verið aðverki en hún hafi sagst þekkja hann þar sem þau væru að vinna á samaveitingastað. Vitni sem einnig hafi sofið í sama herbergi hafi vaknað upp oghafi staðfest við lögreglu að kærði hafi verið þar að verki. Við yfirheyrslu hjá lögreglu í gær 16.febrúar hafi kærði ítrekað að hann hefði fengið samþykki kvennanna tveggja áðuren hann hafi haft við þær samræði. Þær hafi svo báðar dregið samþykkið til bakaog hann þá hætt og haft sig á brott. Hann hafi sagst hafa haft munnmök við aðrakonuna og samfarir við hina. Varðandi kæru C hafi kærði kannast við að hafafarið inn í herbergið hjá henni en hann hafi neitað að hafa káfað á henni innanklæða. Hann hafi einungis verið að leita að tóbaki þar inni.Vitnið D, vaktstjóri á [...] og yfirmaðurkærða, hafi greint frá því við yfirheyrslu hjá lögreglu að hann hefðisérstaklega rætt við kærða fyrir árshátíðina og beðið kærða að fara varlega íneyslu áfengis. Ástæðan hafi verið sú að vitnið hafi áður orðið þess áskynja aðkærði ætti til að tapa stjórn á hvötum sínum þegar hann er undir áhrifum.Að mati lögreglu teljist, þrátt fyrir neitunkærða, sterkur rökstuddur grunur kominn fram um að hann hafi gerst sekur um öllhin þrjú ætluðu brot. Það mat byggi á því að kærði hafi verið handtekinn ávettvangi síðasta brotsins, þ.e. við herbergi nr. [...], strax í kjölfartilkynningar til lögreglu. Þá staðfesti framburður vitna að kærði hafi veriðinni á herbergi nr. [...], herbergi brotaþolans A, þegar vitnin hafi komið þarinn. Brotaþolinn B hafi staðfest við lögreglu á vettvangi að kærði væri sá semhefði brotið gegn henni inni á herbergi [...] þá skömmu áður. Þriðjibrotaþolinn, C, hafi borið að hún þekki kærða og að hann hafi káfað á henniinnan klæða inni á herbergi [...], auk þess sem vitni hafi þekkt hann ávettvangi. Þá verði einnig að líta til þess að kærði hafi sjálfur í framburðihjá lögreglu sagt að hann hafi farið inn á þrjú herbergi umrætt sinn og að hannhafi haft kynferðismök við tvær konur. Framburður hans um að kynferðismökinhafi verið með samþykki brotaþolanna og hann síðan látið af háttsemi sinniþegar þær hafi beðið hann um að hætta sé aftur á móti afar ótrúverðugur og íalgjörri andstöðu við framburði brotaþolanna sjálfra og viðbrögð þeirra íkjölfarið. Hið sama eigi við hvað varðar framburð kærða um að hann hafi veriðað leita að tóbakinu sínu uppi í rúmi þriðja brotaþolans, herbergi [...], ogþess vegna hafi hann verið með hendurnar undir sæng brotaþolans. Í málinu séu til rannsóknar þrjú aðskilintilvik, hvert um sig ætluð brot kærða gegn XXII. kafla almennra hegningarlaganr. 19/1940. Tvö hinna ætluðu brota varði við 2. mgr. 194. gr. laganna og hiðþriðja við 199. gr. laganna. Um sé að ræða mjög alvarlegar sakargiftir endahafi löggjafinn ákveðið að við brotum gegn 194. gr. skuli liggjafangelsisrefsing eigi skemmri en eitt ár og allt að sextán árum. Að mati lögreglustjóra sé kærði eins og áðursegi undir sterkum rökstuddum grun um að hafa undir morgun mánudaginn 13.febrúar sl., með skömmu millibili á Hótel [...], nauðgað tveimur konum sem þáhafi verið í fasta svefni. Auk þess hafi hann brotið kynferðislega gegn þriðjukonunni, sem einnig hafi þá verið í fasta svefni, með því að strjúka henniinnan klæða um læri og rass. Um sérlega ófyrirleitin og fólskuleg brot sé aðræða þar sem kærði að því er virðist hafi gengið inn á herbergi, valin afhandahófi, og brotið gegn varnarlausum konunum inni á herbergjum þeirra. Ætluðbrot kærða varði allt að 16 ára fangelsi. Lögreglustjóri telji að þau brot semhér um ræði séu þess eðlis að gæsluvarðhald sé nauðsynlegt með tilliti tilalmannahagsmuna. Óforsvaranlegt sé að kærði gangi laus þegar sterkur grunurleiki á að hann hafi framið svo alvarleg brot sem honum séu gefin að sök. Aðmat lögreglu sé kærði hættulegur umhverfi sínu og brotin þess eðlis að þaðstríði gegn réttarvitund almennings að hann gangi laus meðan mál hans eru tilmeðferðar. Hvað þetta varðar vísar lögreglustjóri sérstaklega til dómsHæstaréttar Íslands í málinu nr. 854/2015. Með vísan til alls framangreinds, framlagðragagna og 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sé þess farið áleit að framangreind krafa um gæsluvarðhald nái fram að ganga. Ekki sé gerðkrafa um að kærða verði með úrskurði gert að sæta einangrun eða öðrumtakmörkunum í gæsluvarðhaldinu nái krafa þessi fram að ganga.Forsendurog niðurstaðaSamkvæmt því sem að framan greinir ogað virtum rannsóknargögnum verður fallist á það með lögreglustjóra að kærði séundir sterkum rökstuddum grun um brot gegn 194. gr. og 199. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940, en við brotum sem hann er grunaður um liggurfangelsisrefsing, ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum samkvæmt nefndu ákvæði194. gr. laganna. Þá verður fallist á það meðlögreglustjóra að eins og atvikum er háttað í málinu sbr. það sem að framansegir, séu uppfyllt skilyrði til þess að kærði sæti gæsluvarðhaldi og að ætlamegi að gæsluvarðhald sé nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna, sbr. 2.mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 og 1. mgr. 95. gr. laganna. Ber því að fallast á kröfulögreglustjóra um að kærði sæti gæsluvarðhaldi eins og nánar greinir íúrskurðarorði, en lengd gæsluvarðhaldsins þykir í hóf stillt. SigurðurG. Gíslason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.Úrskurðarorð:Kærði, X, skal sætagæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 17. mars 2017 kl. 16:00.
|
Mál nr. 177/2009
|
Umferðarlagabrot Ölvunarakstur Akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna Akstur án ökuréttar Vanaafbrotamaður
|
H var gefið að sök að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis, óhæfur um að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna og sviptur ökuréttindum. Hann var í héraði dæmdur í 20 mánaða fangelsi og var sú refsing staðfest í Hæstarétti. Við ákvörðun refsingarinnar var höfð hliðsjón af töfum á málinu, sakaferli H, þess að áfengismagn í blóði hans var verulegt og að um hættubrot var að ræða, sem ákærði virtist leggja í vana sinn að fremja, en einnig til þess að með brotinu rauf H skilorð reynslulausnar á 295 dögum sem dæmd var með, sbr. 72. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 65. gr. laga nr. 49/2005.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Ákærði, Hjörtur Þórarinn Sigurðsson, greiði allan sakarkostnað fyrir Hæstarétti samtals 199.954 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, 188.250 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 16. desember 2008. Málið er höfðaðmeð ákæru útgefinni 21. október 2008 á hendur: ,,Hirti Þórarni Sigurðssyni kt. [...], Eyjabakka 15, Reykjavík, fyrirumferðarlagabrot, með því að hafaekið bifreiðinni TJ-035, mánudaginn 7. apríl 2008, undir áhrifum áfengis (vínandamagn í blóði 2,50), óhæfur um að stjórna henni örugglegavegna áhrifa ávana- og fíkniefnaog sviptur ökuréttindum, austur Hringbraut í Reykjavík og með því aðhafa ekið bifreiðinni svo óvarlega að hennivar ekið aftan á bifreiðina SZ-590, sem var kyrrstæð á gatnamótum Hringbrautar og Vatnsmýrarvegar. Þetta telst varðavið 1. mgr. 4. gr., 1. mgr., sbr. 3. mgr., 45. gr., 1.og 2. mgr. 45. gr. a. og 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr., umferðarlaga nr.50/1987, sbr. 1. gr. laga nr. 48/1997 og 5. gr. laga nr. 66/2006. Þess erkrafist að ákærði verði dæmdurtil refsingar og til sviptingar ökuréttar skv. 101. og 102. gr. nefndra umferðarlaga, sbr. 25. gr. laga nr. 44/1993 og 18. gr. laga nr. 66/2006.“ Verjandi ákærða krefst aðallegasýknu en til vægustu refsingar sem lög leyfa. Þess er krafist að sakarkostnaður, þ.m.t. málsvarnarlaun, verði greidd úrríkissjóði að mati dómsins. Samkvæmt frumskýrslu lögreglunnarvar lögreglan kvödd á vettvang kl. 15.44 hinn 7. apríl 2008. Segir í skýrslunni að ákærði og Hildur Fríða Þórhallsdóttir hafi bæði veriðhandtekin og færð á lögreglustöð. Á vettvangi lýsti Arna Haraldsdóttir, ökumaðurbifreiðarinnar SZ-590, því að ákærði hefðiverið ökumaður bifreiðarinnar TJ-035. Ákærðihefði sagst hafa verið farþegi í bifreiðinni semHildur Fríða ók. Nú verðurrakinn framburður ákærða fyrir dómiog hjálögreglu og vitnisburður. Ákærði neitar sök. Hann kvað HildiFríðu Þórhallsdóttur hafa verið ökumannbifreiðarinnar á þeim tíma semhér um ræðir en hann hefði setið í farþegasæti við hlið hennar. Tekin var skýrslaaf ákærðahjá lögreglunni 8. apríl 2008. Þar var honum gefinn kostur á að tjá sig sjálfstætt um sakarefnið. Þá kvaðst hannhafa ekið bifreiðinni TJ-035 semvar ekið aftan á bifreiðina SZ-590 og hann hefðidrukkið áfengi fyrir aksturinn. Hann hefði veriðað koma fráSkúlagötu og á leið í Kringluna. Hann kvaðst hafa veriðsviptur ökurétti. Fyrir dómi varákærði spurður um skýringar á breyttum framburði eins og rakiðhefur verið. Hvað hann ástæðuframburðar síns þann að hannhefði sagst hafa verið ökumaðurtil að komaskráðum eigendum bifreiðarinnar ekki í vanda. Hann hefðiekki verið búinn að skrábifreiðina á nafn sitt á þessum tíma.Þá hefði hann vitað aðHildur Fríða hefði ekki veriðborgunarmaður tjóns sem varð. Vitnið Arna Haraldsdóttir var ökumaður bifreiðarinnar SZ-590 á þeim tíma sem hér um ræðir. Hún lýsti því er ekið varaftan á bifreið hennar. Tvennt var í bílnum sem ók á hana. Hún kvað ákærða hafa verið ökumann.Hann var kominn út úrbíl sínum strax oghefði staðið þar er Arna komút úr bílsínum sem hún gerði straxeftir áreksturinn. Kona hefði verið meðákærða í för og setið í farþegasæti við hlið ökumanns. Hún hefði ekki veriðviðræðuhæf. Hún hafi öskrað og látið illum látum. Vitnið Hildur Fríða Þórhallsdóttir kvaðst muna þennan atburð illa. Hún kvað sig gruna að hún hefði verið ökumaður, en hún myndi þetta ekki. Í skýrslutöku hjá lögreglunni bar hún um það aðspurð hvort hún hafi ekið bifreiðinni að hún vssi það ekki. Þá var hún spurð hver hefði verið ökumaður ef hún var það ekki. Hún kvað það hljóta að vera ákærða. Er Hildur var nánar spurð um þetta fyrir dóminum og atburðinn sem hér um ræðir kom berlega fram hjá henni að hún man ekki eftir þessu sökum ölvunar að sögn. Hún mundi ekki hversu margir voru í bifreiðinni á þessum tíma. Vitnisburður Hildar Fríðu er mjög ótraustur og að engu hafandi. Vitnið Rafn Hilmar Guðmundsson lögreglumaður lýsti því erhann fór á vettvang á þeim tíma semhér um ræðir. Allir hefðu verið fyrirutan bílana er hann kom á vettvang. Hann kvaðst hafa spurt hver hefði ekiðbifreiðinni TJ-035 og hann minntiað Hildur Fríða hafi sagsthafa ekið. Við nánari athugunféll grunur á ákærða. Leiddi þetta til þessað þau HildurFríða voru handtekin ogfærð á lögreglustöð, en þau voru sýnilegabæði í annarlegu ástandi að sögnRafns Hilmars. Jóhann Björn Skúlason lögreglumaður lýsti aðkomu sinni á vettvang. Hann flutti Hildi Fríðu á lögreglustöðina en kom ekki að rannsóknmálsins ogkvaðst ekkert geta borið um sakarefnið. Niðurstaða Ákærði játaði ölvunaraksturog akstursviptur ökurétti er hann gafskýrslu hjá lögreglunni 8. apríl 2008. Framburður ákærða fyrir dómi ermjög ótrúverðugur og einnigskýringar á breyttum framburði. Það er mat dómsins að ekki sébyggjandi á vitnisburði Hildar Fríðu Þórhallsdóttursem alls ekki man atburði. Dómurinn telur sannað meðvitnisburði Örnu Haraldsdóttur ogmeð játningu ákærða hjá lögreglu, en gegn neitun hans fyrir dómi, að hann hafigerst sekur um háttsemi þá sem í ákæru greinir og eru brotinrétt færð til refsiákvæða í ákærunni en við rannsókn blóðsýnis úr ákærða eftiraksturinn mældist alkóhólmagn eins og lýst er í ákærunni. Í þvagsýni ákærða mældist amfetamín ogvarðar sú háttsemi við 45. gr. a umfl., einsog lýst erákærunni. Rétt hefði verið aðgeta efnistegundarinnar og mældsefnismagn í ákærunni. Þetta kemur hinsvegar skýrlega fram í gögnum málsinsog varðarþessi háttsemi lagagreinina sem lýst er í ákærunni. Ákærði á að baki óslitinnsakaferil frá árinu 1983. Hann hefur síðan hlotið 28 refsidóma, þar af eru 3 dómar Hæstaréttar. Í hinum síðasta þeirrasegir að ákærði hafi 22 sinnum verið dæmdurfyrir ölvunarakstur og 21 sinnifyrir akstur sviptur ökurétti. Ítrekunarsambander á milli brotanna. Auk dóma fyrir umferðarlagabrot hefur ákærði hlotiðdóma fyrir nytjastuld, brot gegn valdstjórninni, þjófnaði, líkamsárásir, fíkniefnabrot, fjársvik, tékkalagabrot ogýmis önnur umferðarlagabrot en þau sem hér um ræðir. Hinn 10. janúar 2008, hlautákærði reynslulausn á eftirstöðum 295 daga refsingar. Með brotum sínum núhefur ákærði rofið skilorð reynslulausnarinnarog erhún dæmd upp og ákærðagerð refsing í einu lagi, sbr. 1. mgr. 65. gr. laga nr. 49/2005 og 77. gr. almennra hegningarlaga. Við refsiákvörðun ber að lítatil sakaferils ákærða ogþess að ákærðihefur lagt í vana sinn aðfremja ölvunarakstursbrot og að aka svipturökurétti og er því viðrefsiákvörðun höfð hliðsjón af 72. gr. almennra hegningarlaga. Að öllu þessuvirtu þykir refsing ákærða hæfilega ákvörðuð fangelsi í 20 mánuði. Með vísan til tilvitnaðraákvæða umferðarlaga í ákæru ber aðárétta ævilanga ökuréttarsviptingu ákærða. Ákærði greiði 118.374 krónur í útlagðan sakarkostnað lögreglu. Ákærði greiði Kristjáni Stefánssyni hæstaréttarlögmanni 149.400 krónur í málsvarnarlaunað meðtöldum virðisaukaskatti. Óli Ingi Ólasonfulltrúi flutti málið fyrir ákæruvaldið. Guðjón St. Marteinsson héraðsdómari kveður upp dóminn. Dómsorð: Ákærði, HjörturÞórarinn Sigurðsson, sæti fangelsi í 20 mánuði. Áréttuð er ævilöngökuréttarsvipting ákærða. Ákærði greiði 118.374 krónur í útlagðan sakarkostnað lögreglu. Ákærðigreiði Kristjáni Stefánssyni hæstaréttarlögmanni 149.400 krónur í málsvarnarlaun.
|
Mál nr. 350/2004
|
Áfrýjunarfrestur Leiðbeiningarskylda dómara Ráðningarsamningur Jafnrétti Kröfugerð Skaðabætur
|
Þ starfaði hjá Garðyrkjuskóla ríkisins að rannsóknarverkefni, sem hún hugðist fá viðurkennt til doktorsprófs við landbúnaðarháskóla í Svíþjóð. Var um að ræða hálft starf með tímabundnum samningum. Endir var bundinn á ráðningu Þ með vísan til þess að ekki hefðu fengist styrkir til verkefnisins. Á sama tíma sótti Þ um starf hjá garðyrkjuskólanum ásamt karlmanni sem fékk starfið. Hélt hún því fram að garðyrkjuskólinn hefði vanefnt samning hennar um doktorsverkefnið auk þess sem henni hefði verið mismunað eftir kynferði við stöðuveitinguna og krafðist skaðabóta af því tilefni. Í Hæstarétti var tekið fram Þ hefði aldrei fengið bindandi fyrirheit frá sænska skólanum um að verða tekin í doktorsnámið auk þess sem hún hefði aldrei verið formlega skráð til þess. Gæti íslenska ríkið ekki borið ábyrgð gagnvart Þ á því að hún varð ekki innrituð í doktorsnám. Þá var fallist á með héraðsdómi að Þ hefði ekki leitt líkur að því að henni hefði verið mismunað eftir kynferði við umrædda stöðuveitingu. Var ríkið sýknað af kröfum Þ.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. ágúst 2004. Hún krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 6.304.144 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. og IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. nóvember 2003 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Héraðsdómur var kveðinn upp 11. maí 2004. Fyrir liggur, að áfrýjandi óskaði eftir áfrýjunarleyfi með bréfi til Hæstaréttar 2. júní 2004. Bréfinu fylgdi áfrýjunarstefna tilbúin til útgáfu svo sem kveðið er á um í 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Vegna mistaka var þess ekki gætt við móttöku erindis áfrýjanda, að leyfis var ekki þörf til áfrýjunar málsins. Kom þetta ekki í ljós fyrr en 18. ágúst 2004 en þá var almennur áfrýjunarfrestur samkvæmt 1. mgr. 153. gr. liðinn. Áfrýjunarstefnan var þá gefin út. Skýra verður framangreind ákvæði laga nr. 91/1991 svo að málinu teljist hafa verið áfrýjað innan áfrýjunarfrests, sbr. dóm Hæstaréttar í dómasafni réttarins 1999, bls. 2056. Áfrýjandi er ólöglærð og hefur flutt mál sitt sjálf á báðum dómstigum. Kröfugerð hennar í héraði var ekki að öllu leyti í samræmi við ákvæði laga nr. 91/1991, þar sem hluta málsástæðna var blandað inn í dómkröfuna. Er hún hafði fengið leiðbeiningar um þetta fyrir Hæstarétti samkvæmt 4. mgr. 101 gr., sbr. 166. gr. laganna, lagfærði áfrýjandi kröfugerð sína í það horf sem að framan greinir. Afstaða verður tekin til málsástæðna áfrýjanda eftir því sem efni málsins standa til. II. Af málsgögnum er ljóst, að áfrýjandi fékk aldrei bindandi fyrirheit frá sænska skólanum um að verða tekin í doktorsnámið og var aldrei formlega skráð til þess. Stefndi gaf áfrýjanda heldur ekki nein loforð um þetta enda var það ekki á hans færi. Styrkir fengust til verkefnisins fram til ársloka 2001 og dugðu þeir til að greiða hluta kostnaðar við það þetta tímabil. Þegar ekki tókst að afla styrkja árin 2002 og 2003 kveður stefndi hafa orðið ljóst, að ekki yrði unnt að halda áfram ráðningu áfrýjanda við Garðyrkjuskóla ríkisins. Staðið hafði verið þannig að ráðningu áfrýjanda að skólanum, að hún var ráðin í 50% starf með tímabundnum samningum, fyrst til 31. desember 1999, en síðan með nýjum samningum til árs í senn, síðast til 31. desember 2002. Þann 29. nóvember 2002 ritaði skólastjóri Garðyrkjuskóla ríkisins áfrýjanda bréf og sagði þar meðal annars, að ný umsókn um styrk til verkefnis áfrýjanda væri til umfjöllunar hjá RANNÍS og væri svars að vænta í janúar-febrúar 2003. Sæi skólinn sér ekki annað fært en að bíða með hefðbundna endurnýjun hins tímabundna ráðningarsamnings fyrir árið 2003. Þar sem hin tímabundna ráðning hefði verið endurnýjuð nokkrum sinnum mætti líta svo á að áfrýjandi hefði öðlast meiri réttindi en fælust í tímabundinni ráðningu. Því væri skólinn reiðubúinn til að veita henni þriggja mánaða uppsagnarfrest. Var um þetta vísað til 1. mgr. 41. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Væri samkvæmt þessu ekki unnt að veita henni framhaldsráðningu til lengri tíma en 28. febrúar 2003, eins og komist var að orði í bréfinu. Í janúar 2003 auglýsti Garðyrkjuskóli ríkisins laust til umsóknar starf verkefnisstjóra þróunarverkefna í grænmetisframleiðslu. Tvær umsóknir munu hafa borist um starfið, frá áfrýjanda og karlmanni, sem ráðinn var. Garðyrkjuskólinn sendi áfrýjanda bréf 10. febrúar 2003, þar sem henni var tilkynnt að starfið hefði verið veitt öðrum umsækjanda og skýrðar ástæður þess að hann var valinn. III. Fyrir Hæstarétti hefur áfrýjandi haft uppi málsástæður, sem ekki verður séð af framlögðum skjölum eða endurritum að hún hafi haft uppi í héraði. Stefndi hefur mótmælt slíkum nýjum ástæðum. Koma þær því ekki til skoðunar fyrir Hæstarétti. IV. Stefndi getur ekki borið ábyrgð gagnvart áfrýjanda á því að hún varð ekki innrituð í doktorsnám við hinn sænska skóla. Um þá innritun réð stefndi engu og samskipti aðila verða ekki túlkuð svo að hann hafi gefið henni loforð um að tryggja henni þetta. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsenda hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi verður dæmd til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Áfrýjandi, Þuríður Gísladóttir, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 11. maí 2002. I Málið var höfðað 13. október sl. og tekið til dóms 29. apríl sl. Stefnandi er Þuríður Gísladóttir, Akraseli 17, Reykjavík. Stefndi er Garðyrkjuskóli ríkisins, Reykjum, Ölfusi. Stefnandi orðar dómkröfu sína svo: "Vegna einhliða riftunar loforðsskuldbindingar um að verkefnið "Lífsíur úr vikri og sandi í lokuðum ræktunarkerfum í ylrækt" leiði til Ph.D. gráðu hennar, eigi stefnandi kröfu á fébótum í bótakröfu 1, að upphæð 4.953.256 kr. úr hendi stefnda. Fyrir brot á 24. gr. jafnréttislaga nr. 96/2000, gerir stefnandi kröfu um bætur í bótakröfu 2, að upphæð 1.350.888 kr. úr hendi stefnda. Samanlagðar nema bótakröfur 1 og 2, 6.304.144 kr. Dráttarvextir samkvæmt III. og IV. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 bætist við þessar upphæðir frá 1. nóvember 2003 til greiðsludags." Þá er krafist málskostnaðar. Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar. II Stefnandi lýsir málavöxtum svo, að hún hafi á árinu 1998 haft samband við forsvarsmann stefnda og lýst áhuga sínum á að starfa þar við tilteknar rannsóknir, er gætu nýst henni til að öðlast Ph.D.-gráðu. Hún kveðst vera með kennsluréttindi í raungreinum, M.Sc.-gráðu í matvælavísindum og tækni og handhafi Licentiate Diploma skírteinis frá breskum fagsamtökum. Stefnandi kveður stefnda hafa boðist til að skipuleggja rannsóknarverkefni fyrir sig, sem fjármagnað yrði af honum og fleiri aðilum innlendum, auk sænsks landbúnaðarháskóla. Stefnandi kveðst hafa samþykkt þetta og farið á launaskrá hjá stefnda í 50% starfi 1. júlí 1999, en kveðst þá þegar hafa unnið að verkefninu í nokkrar vikur. Hún hafi fengið vinnuaðstöðu hjá stefnda og víðar en skólameistari stefnda hafi verið verkefnisstjóri. Stefnandi kveðst hafa unnið að verkefninu allt þar til í september 2001 og safnað miklum gögnum, sem hafi verið vistuð í tölvukerfi stefnda. Í september 2000 kveðst stefnandi hafa fengið í hendur afrit af bréfi verkefnisstjóra stefnda til Rannsóknarráðs Íslands þar sem hann telji tímaleysi sitt standa verkefninu fyrir þrifum. Þrátt fyrir það hafi hún verið beðin um að útbúa umsóknir um styrki á árunum 2001 og 2002 en þeim umsóknum hafi báðum verið hafnað. Í framhaldinu hafi verið auglýst föst staða verkefnisstjóra þróunarverkefna hjá stefnda sem stefnandi hafi sótt um. Hins vegar hafi karlmaður verið ráðinn í stöðuna og stefnandi tekin af launaskrá. Þrátt fyrir þessi málalok kveðst stefnandi að mestu hafa lokið við úrvinnslu rannsókna sinna. Einnig hafi hún sinnt ýmsum öðrum verkefnum, er tengjast doktorsnámi hennar. Í málinu krefur stefnandi stefnda um laun fyrir hálft starf náttúrufræðings með hennar menntun og starfsreynslu í 44 mánuði. Mánaðarlaun fyrir það starf séu 225.148 krónur á mánuði og helmingur þeirrar fjárhæðar, 112.574 krónur margfaldaður með 44 geri 4.953.256 krónur. Þá krefst stefnandi 1.350.888 króna sem bóta vegna þess að gengið var fram hjá henni við ráðningu verkefnisstjóra. Eru það framangreind mánaðarlaun í 6 mánuði. Samtals mynda þessar fjárhæðir stefnufjárhæðina. Stefndi kveður stefnanda hafa óskað eftir starfi við rannsóknir hjá sér haustið 1998. Í framhaldinu hafi stefnandi verið ráðin tímabundið til stefnda frá 1. júlí 1999 en ráðningu hennar hafi lokið 28. febrúar 2003. Hafi ástæðan verið sú að ekki fengust frekari styrkir til verkefnisins, sem hún vann að. Í upphafi hafi stefndi talið að rannsóknir stefnanda gætu nýst henni sem doktorsverkefni við sænskan háskóla en síðar kom í ljós að ekkert gat orðið af því. Stefnanda hafi engin loforð verið gefin varðandi doktorsnámið, ekki hafi einu sinni verið sótt um það, heldur hafi verið um ráðagerðir að ræða. Stefndi kveður karl hafa verið ráðinn í stöðu hjá sér, en stefnandi hafi einnig sótt um hana. Karlinn hafi verið ráðinn vegna þess að hann var hæfari. Kveður stefndi hann hafa stundað mun umfangsmeiri vísindastörf en stefnandi. III Stefnandi byggir á því að hún hafi unnið hjá stefnda í fullu starfi við verkefni, sem hún hafi talið að væri doktorsverkefni, en fengið greidd laun fyrir hálft starf. Stefndi hafi einhliða rift samningi aðila um verkefnið og þar með valdið sér fjártjóni, sem honum beri að bæta samkvæmt almennum fébótareglum. Vísar stefnandi, máli sínu til stuðnings, til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi loforða. Stefnandi byggir kröfuna um bætur fyrir það að hún var ekki ráðin í stöðu hjá stefnda á 24. gr. laga nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Karlinn, sem ráðinn var, hafi ekki haft doktorspróf og því ekki verið hæfari en stefnandi til að gegna starfinu. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að hann hafi ekki lofað stefnanda því að hún ætti að fá rannsóknarvinnu sína hjá stefnda metna sem doktorsnám við hinn sænska landbúnaðarháskóla. Það hafi verið sænski skólinn sem hafi metið stefnanda og hún hafi ekki staðist það mat. Á því geti stefndi ekki borið ábyrgð, hvorki beint né óbeint. Engu geti breytt þar um þótt stefnandi hafi í samráði við stefnda ætlað að fá rannsóknarverkefni sitt metið til prófgráðu við sænska skólann, enda sé það ekki á færi stefnda að segja skólanum fyrir verkum. Þá er á því byggt að um samskipti aðila hafi gilt ráðningarsamningur, sem efndur hafi verið. Aldrei hafi verið samið um annað og krafa stefnanda um tvöföldun launa byggist ekki á samningi og beri því að sýkna stefnda af þeirri kröfu. Stefndi byggir á því að ósannað sé að ákvæði jafnstöðulaga hafi verið brotin á stefnanda. Hún hafi ekki látið reyna á málið fyrir Kærunefnd jafnréttismála og hafi málið því ekki verið rannsakað á þann hátt sem lög bjóði. Enn fremur byggir hann á því að karlmaðurinn, sem ráðinn var í stöðuna, hafi verið hæfari. IV Eins og rakið var þá var stefnandi ráðin tímabundið í hálft starf hjá stefnda. Hún byggir kröfu sína um laun fyrir fullt starf á því að hún hafi unnið fullt starf við verkefni, sem hún hafi talið að væri doktorsverkefni. Stefnandi ber sönnunarbyrðina fyrir þeirri málsástæðu sinni að stefnda beri að greiða henni laun fyrir fullt starf, þrátt fyrir að ráðningarsamningar þeirra kveði aðeins á um að hún væri í hálfu starfi. Til stuðnings þessari málsástæðu sinni hefur stefnandi ekki fært annað fram en eigin fullyrðingu og gegn mótmælum stefnda er því ósannað að svo hafi samist um á milli þeirra að henni bæri laun fyrir meira en hálft starf svo sem ráðningarsamningarnir sögðu til um og henni hefur þegar verið greitt fyrir. Þá er upplýst að doktorsverkefni stefnanda átti að vinna við sænskan landbúnaðarháskóla og aðkoma stefnda að því var aðeins vegna þess að skólastjóri hans hafði heimild sænska skólans til að hafa umsjón með doktorsnemum án þess að þiggja laun fyrir og án þess að ráða nokkru um námið. Það er því niðurstaða dómsins að stefndi eigi ekki aðild að hugsanlegri kröfu stefnanda vegna þess að ekkert varð úr doktorsnámi hennar heldur beri henni að beina þeirri kröfu að hinum sænska landbúnaðarháskóla. Í 3. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2000 um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla segir að ef leiddar séu líkur að beinni eða óbeinni mismunun vegna kynferðis við ráðningu í starf skuli atvinnurekandi sýna fram á að aðrar ástæður en kynferði hafi legið til grundvallar ákvörðun hans. Það er því stefnanda að leiða líkur að því að henni hafi verið mismunað vegna kynferðis síns þegar ráðið var í starf verkefnisstjóra hjá stefnda. Stefnandi heldur því fram í stefnu að karlinn, sem ráðinn var, sé "ekki með Ph.D. gráðu á fagsviðinu og því ekki hæfari, vegna menntunar sinnar eða starfsreynslu, heldur en stefnandi til að gegna starfinu." Annar rökstuðningur er ekki í stefnu fyrir þeirri málsástæðu stefnanda að brotin hafi verið á henni ákvæði framangreindra laga. Það er niðurstaða dómsins að stefnandi hafi með þessu ekki leitt að því líkur að henni hafi verið mismunað á þann hátt að varði við framangreind lög og þegar af þeirri ástæðu verður stefndi sýknaður af því að hafa brotið á stefnanda með ráðningu karls í stöðuna. Samkvæmt framansögðu verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda og hún dæmd til að greiða honum 100.000 krónur í málskostnað. Arngrímur Ísberg héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómsorð Stefndi, Garðyrkjuskóli ríkisins, er sýknaður af kröfu stefnanda, Þuríðar Gísladóttur, og skal stefnandi greiða stefnda 100.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 395/2003
|
Kærumál Kröfugerð Vanreifun Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli I o.fl. á hendur H vegna vanefnda á kaupsamningi var vísað frá dómi sökum vanreifunar. Krafa I o.fl. var í fjórum liðum. Í Hæstarétti var talið að þótt málatilbúnaði I o.fl. hafi verið áfátt varðandi tvo fyrstu kröfuliðina væri ekki loku fyrir það skotið að þeim tækist að bæta úr því við efnismeðferð málsins. Hins vegar þótti krafan í þriðja kröfuliðnum svo óskýr að ekki varð hjá því komist að vísa henni frá dómi. Var úrskurðurinn því felldur úr gildi varðandi þrjá kröfuliði af fjórum og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 6. október 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 9. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. september 2003, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast sóknaraðilar málskostnaðar fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaðar en til vara að hann verði felldur niður. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og honum dæmdur kærumálskostnaður. Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði á mál þetta rætur að rekja til þess að varnaraðili seldi með kaupsamningi 1. apríl 1998 sóknaraðilum veitingastaðinn Saga Bar á Benidorm á Spáni. Nánar tiltekið var hið selda umræddur veitingastaður, sem rekinn var í leiguhúsnæði, ásamt öllu sem fylgdi rekstrinum, þar með talið viðskiptavild og tæki og áhöld samkvæmt meðfylgjandi lista, sem taldist hluti af samningnum „ásamt nafninu Saga Bar.” Kaupverðið var 2.100.000 krónur sem við undirritun samningsins skyldi greiðast með 1.200.000 krónum og skuldabréfi að fjárhæð 900.000 krónur með gjalddaga 1. ágúst 1998. Í samningum var tekið fram að varnaraðili ábyrgðist að nýr húsaleigusamningur yrði gerður við sóknaraðila á sömu kjörum og verið hefðu „ásamt forleigurétti.” Þá var þess sérstaklega getið að sóknaraðilar skyldu afla sér tilskilinna leyfa til áframhaldandi reksturs, en varnaraðila bæri að aðstoða þá við það. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði hafa áður verið rekin tvö dómsmál milli tveggja sóknaraðilanna og varnaraðila vegna þessara lögskipta. Í báðum málunum reyndi á gildi fjárnáms að kröfu varnaraðila á grundvelli áðurnefnds skuldabréfs, en sóknaraðilar héldu því fram að varnaraðili ætti ekki þann rétt sem bréfið bæri með sér. Lauk þeim með dómum Hæstaréttar, sbr. dómasafn réttarins 2000, bls. 1437 og 1447, en með þeim voru aðfarargerðirnar staðfestar. Krafa sóknaraðila í máli þessu er í fjórum liðum. Í 1. kröfulið krefjast þau að „staðfest verði riftun og/eða dæmdur ógildur kaupsamningur“ aðilanna, í 2. kröfulið endurgreiðslu á kaupverðinu auk dráttarvaxta, í 3. lið að verði ekki fallist á að staðfesta riftun eða ógildi samningsins sé þess krafist að varnaraðila verði gert að greiða þeim „bætur og/eða afslátt“ af kaupverðinu og í 4. lið er krafist málskostnaðar. Í málatilbúnaði sóknaraðila er því einkum haldið fram að varnaraðila hafi skort réttindi yfir hinu selda, hann hafi ekki verið skráður fyrir rekstri veitingastaðarins, hið selda hafi verið haldið ýmsum nánar tilteknum göllum, sem hafi leitt til þess að rekstrarleyfi fékkst ekki og ekki reynst unnt að framlengja húsaleigusamninginn. Í málinu liggur fyrir kaupsamningur aðila auk kvittunar varnaraðila 1. apríl 1998 fyrir móttöku á greiðslu að fjárhæð 1.200.000 krónur og ljósrit af áðurnefndu skuldabréfi. Þá hafa sóknaraðilar lagt fram bréf lögmanns þeirra til varnaraðila 14. júlí 1999, þar sem staðhæft er að kaupsamningnum hafi verið rift um mánaðamót júlí og ágúst 1998 vegna nánar tiltekinna vanefnda varnaraðila auk fjögurra ljósrita skjala á spænsku. Fyrir Hæstarétt hafa verið lagðar fram skýringar auk lauslegrar þýðingar á tveimur þessara ljósrita. Þótt málatilbúnaði sóknaraðila á hendur varnaraðila í 1. og 2. kröfulið sé áfátt og á skorti að þau hafi að því leyti gert svo skýra grein sem skyldi fyrir málsástæðum sínum og kröfum, er þó ekki loku fyrir það skotið að þeim takist að bæta úr því við efnismeðferð málsins. Eru ekki næg efni til að vísa þessum kröfuliðum frá dómi vegna vanreifunar. Krafa sóknaraðila um bætur eða afslátt af kaupverðinu í 3. kröfulið er hins vegar hvorki með tiltekinni fjárhæð né hún nánar skýrð í málatilbúnaði þeirra. Er krafa sóknaraðila í þessum lið svo óskýr að ekki verður hjá því komist að vísa henni frá dómi. Verður niðurstaða héraðsdóms því staðfest um 3. kröfulið sóknaraðila. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi varðandi 1., 2. og 4. kröfulið sóknaraðila og lagt fyrir héraðsdómara að taka þessar kröfur til efnismeðferðar. Rétt er að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er varðar 1., 2. og 4. kröfulið sóknaraðila, Ingólfs Karls Sigurðssonar, Maríu Svandísar Guðnadóttur, Þorkels Snorra Sigurðarsonar og Guðnýjar Maríu Ingólfsdóttur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Staðfest er niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa frá dómi 3. kröfulið sóknaraðila. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 347/2017
|
Kærumál Gerðardómur Málsástæða Frávísunarúrskurður felldur úr gildi
|
Ágreiningur aðila laut að greiðsluskyldu L ehf. á grundvelli verksamnings sem Þ ehf. taldi hafa komist á milli aðila. Með stefnu í málinu lagði Þ ehf. fram óundirritaðan verksamning sem hann kvað þó aðila ekki hafa samþykkt. Krafðist L hf. frávísunar málsins á grundvelli 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og vísaði til þess að í fyrrgreindum verksamningi væri ákvæði þess efnis að allur ágreiningur sem kynni að rísa í tengslum við hann skyldi leggja til úrslausnar gerðardóms. Með hinum kærða úrskurði féllst héraðsdómur á kröfuna. Í dómi Hæstaréttar kom fram að fyrrgreindur verksamningur væri óundirritaður og hefði L ehf. lýst því yfir í þinghaldi til flutnings um frávísunarkröfuna að hann væri ekki í gildi og óskuldbindandi milli aðila. Vefengdu því báðir aðilar að verksamningurinn væri skuldbindandi fyrir þá. Væri því ekki fyrir að fara í málinu gildum gerðarsamningi þar sem aðilar afsöluðu sér meðferð almennra dómstóla um þann réttarágreining sem risið hefði á milli þeirra. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma Viðar Már Matthíasson hæstaréttardómariog Ingibjörg Benediktsdóttir og Ingveldur Einarsdóttir settirhæstaréttardómarar.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með ódagsettrikæru sem barst héraðsdómi 30. maí 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 2. júnísama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. maí 2017, þar sem málisóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1.mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðhinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að takamálið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði ogkærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar og kærumálskostnaðar.Fyrir Hæstarétti hefur varnaraðili teflt framþeirri málsástæðu að málatilbúnaður sóknaraðila uppfylli ekki skilyrði e. liðar1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýran og glöggan málatilbúnað. Málsástæðaþessi kom ekki fram undir rekstri málsins í héraði og kemur því ekki til álitavið úrlausn þess fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. sömu laga, nema að þvíleyti sem rétturinn metur án kröfu hvort þeir gallar séu á málatilbúnaði semfrávísun varði.Ágreiningur í máli þessu lýtur aðgreiðsluskyldu varnaraðila á grundvelli samnings sem sóknaraðili telur hafakomist á milli aðila um verktöku vegna framkvæmda að lóðinni Hlíðarenda 1-7 íReykjavík. Með stefnu í málinu lagði sóknaraðili fram óundirritaðan verksamningmilli aðila, dagsettan 1. október 2015, sem hann kveður þó aðila ekki hafasamþykkt.Í greinargerð varnaraðila fyrir héraðsdómi vareingöngu gerð krafa um frávísun málsins á grundvelli 1. mgr. 24. gr. laga nr.91/1991 og studdi hann kröfuna þeim rökum að í 4. mgr. 11. gr. verksamningsþess sem sóknaraðili byggði kröfu sína á, væri ákvæði um að aðilar væru sammálaum að allan ágreining, deilur eða kröfur sem kynnu að rísa vegna eða í tengslumvið verksamninginn skyldi leggja til úrlausnar gerðardóms. Hafi sakarefnið þvíverið undanskilið lögsögu dómstóla. Í þinghaldi til flutnings umfrávísunarkröfu varnaraðila var á hinn bóginn bókað eftir lögmanni hans að hann,,telji samninginn ekki vera skuldbindandi á milli aðila og ekki í gildi“.Samkvæmt 3. gr. laga nr. 53/1989 umsamningsbundna gerðardóma afsala aðilar gerðarsamnings sér meðferð almennradómstóla um þann réttarágreining sem samningurinn tekur til. Kann það að leiðatil þess að réttaröryggi þeirra sem að gerðarsamningi standa skerðist. Því erugerðar skýrar formkröfur til gerðarsamnings. Þeir skulu vera skriflegir og skalglögglega koma fram að um gerðarsamning sé að ræða, hverjir séu aðilarsamningsins og úr hvaða réttarágreiningi skuli leyst.Í 2. gr. laga nr. 53/1989 segir að hafi málverið höfðað fyrir almennum dómstólum um ágreiningsefni sem eigi undirgerðardóm samkvæmt gildum gerðarsamningi skuli ekki vísa því frá dómi nemakrafa hafi komið fram um það. Eins og rakið hefur verið er verksamningur sásem sóknaraðili lagði fram með stefnu í héraði óundirritaður og hefurvarnaraðili lýst því yfir að hann sé ekki í gildi og óskuldbindandi milliaðila. Samkvæmt framangreindu vefengja báðir aðilar að hinn óundirritaðiverksamningur sé skuldbindandi fyrir þá. Er því ekki fyrir að fara í málinugildum gerðarsamningi þar sem aðilar afsala sér meðferð almennra dómstóla umþann réttarágreining sem risið hefur milli þeirra. Verður hinn kærði úrskurðurþví felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðilakærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er felldur úrgildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.Varnaraðili, Landhlíð ehf., greiðisóknaraðila, ÞG verktökum ehf., 350.000 krónur í kærumálskostnað. ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 18. maí 2017.Mál þetta, sem höfðað var af ÞGverktökum ehf., Lágmúla 7 í Reykjavík, með stefnu birtri 16. janúar 2017, áhendur Landhlíð ehf., Hlíðarenda í Reykjavík, var tekið til úrskurðar um kröfustefnda um frávísun 21. apríl 2017.Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndiverði dæmdur til að greiða stefnanda 49.652.855 krónur með dráttarvöxtumsamkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af 48.377.461 krónu frá 31. janúar2016 til 19. janúar 2017 og af 49.652.855 krónum frá 19. janúar 2017 tilgreiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.Stefndi, sem hér er sóknaraðili, krefstþess í þessum þætti málsins að því verði vísað frá dómi og að stefnandi verðidæmdur til að greiða stefnda málskostnað.Stefnandi, sem hér er varnaraðili,krefst þess í þessum þætti málsins að kröfu um frávísun verði hafnað. Þá krefststefnandi málskostnaðar að skaðlausu fyrir þennan þátt málsins.I.Yfirlitmálsatvika og ágreiningsefnaForsaga málsins tengist uppbygginguíbúðar- og atvinnuhúsnæðis á lóðinni Hlíðarenda 1-7 í Reykjavík. Stefndi vareigandi leigulóðar- og byggingarréttinda lóðarinnar á þeim tíma er atvikmálsins áttu sér stað. Ágreiningur málsins hverfist um fjárkröfu stefnanda áhendur stefnda, en um kröfu sína vísar stefnandi til útlagðs kostnaðar og fyrirvinnu við verkframkvæmdir á lóðinni frá haustmánuðum 2015 til vormánaða 2016.Á meðal gagna málsins erhluthafasamkomulag um stefnda 23. september 2015. Aðilar aðhluthafasamkomulaginu eru stefndi sjálfur og félögin Arcus ehf. og Hlíðarfóturehf. Tilgangur þessa hluthafasamkomulags mun hafa verið að ramma inn samstarfsamningsaðila um uppbyggingu á lóðinni Hlíðarenda 1-7 í Reykjavík og varstefnda þannig ætlað að vera samstarfsvettvangur Arcusar ehf. og Hlíðarfótar ehf.Hluthafasamkomulag þetta var gert áður en stefnandi kom að framkvæmdum ásvæðinu, en félagið Arcus ehf. mun vera systurfélag stefnanda. Um verktöku sína á lóðinni, sem hafðivinnuheitið D reitur, vísar stefnandi til samkomulags, sem er á meðal gagna málsinsog er dagsett 1. október 2015. Samkomulagið er óundirritað en með fyrirsögninni„Verksamningur milli Landhlíðar ehf. og ÞG Verktaka, Hlíðarendi D reitur“. Tafir urðu á verkframkvæmdum á Dreitnum síðla árs 2015, af ástæðum sem hér er óþarfi að rekja. Kaup Arcusarehf. á stefnda gengu til baka 23. apríl 2016með stoð í hluthafasamkomulaginu 23. september 2015. Eftir það varHlíðarfótur ehf. eini eigandi stefnda.Stefnandi vísar til þess að ekki hafiverið óskað eftir frekara vinnuframlagi af hans hálfu að þessum atvikum liðnum.Hafi hann setið eftir með ógreiddan kostnað vegna verkframkvæmdanna, en fyrirhonum hafi verið gefinn út reikningur, að fjárhæð 48.377.461 króna, samsvarandifjárhæð dómkröfu stefnanda í málinu. Stefndi hefur ekki greitt reikninginnþrátt fyrir ítrekaðar kröfur stefnanda. Stefndi hafnaði greiðsluskyldu í bréfitil stefnanda 26. júlí 2016, sem er á meðal gagna málsins. Stefndi hefur í málinu aðeins haft uppiþá frávísunarkröfu sem hér er til meðferðar, en áskilið sér rétt til að skilasíðar greinargerð um efnisvarnir. II.Helstu málsástæður og lagarök stefnda fyrir frávísunarkröfuStefndi krefst frávísunar málsins meðvísan til 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, enda hafisakarefnið verið undanskilið lögsögu dómsins með samningi. Krafa stefnanda ségrundvölluð á óundirrituðum verksamningi frá 1. október 2015. Í 11. gr.skjalsins segi að: „allur ágreiningur, deilur eða kröfur sem kunna að rísavegna eða í tengslum við verksamning[inn], þar á meðal vegna stofnunar hans,gildi, samningsbrots eða riftunar ...“, sem aðilar næðu ekki að leysa sín ámilli, skyldi lagður til úrlausnar gerðardóms. Í ljósi þess að stefnandi byggiá því að samningurinn 1. október 2015 sé í gildi milli hans og stefnda berihonum að lúta öllum ákvæðum hans. Því heyrði ágreiningur málsins undirgerðardóm. Aðrir samningar að baki framsetningustefnanda á kröfu í málinu, meðal annars hluthafasamkomulagið 23. september2015, vísi einnig nánast samhljóða til gerðardómsmeðferðar vegna ágreinings umeða í tengslum við samningana, þá hjá Gerðardómi Viðskiptaráðs Íslands. Skyldireglugerð um þann gerðardóm vera gerðarsamningur á milli aðila téðshluthafasamkomulags, en að henni slepptri giltu lög nr. 53/1989, umsamningsbundna gerðardóma, um málsmeðferðina.Aðilar málsins hafi forræði ásakarefninu og hafi þar með réttilega ákveðið að leggja ágreining um sakarefniðí gerð, sbr. 2. mgr. 1. gr. laga nr. 53/1989. Það hafi verið gert með skýrum ogskriflegum samningi og séu því uppfylltar formkröfur síðastgreindra laga, sbr.einkum 3. gr. þeirra.Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 91/1991,aðallega 24. gr. og 99. gr. Þá vísar stefndi til laga nr. 53/1989, einkum 1.-3.gr. þeirra. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laga nr. 91/1991.II.Helstu málsástæður og lagarök stefnanda gegn frávísunarkröfuSýknukrafa stefnanda í þessum þættimálsins er á því byggð að ágreiningur málsins heyri undir lögsögu almennradómstóla og því sé ekki ástæða til að vísa málinu frá. Stefnandi vísar um kröfu sína til þessað skriflegum og skýrum gerðarsamningi, í skilningi 1. mgr. 3. gr. laga nr.53/1989, sé ekki fyrir að fara í málinu. Með samningi um gerðardómsmeðferðafsali aðilar sér meðferð almennra dómstóla um þann réttarágreining semsamningur taki til. Það afsal kynni að skerða réttaröryggi þeirra sem aðgerðarsamningi stæðu. Því yrði að gera ríkar kröfur til sönnunar um það aðaðilar hafi við gerð samnings viljað fara þá leið að leggja málið í gerð. Viðúrlausn ágreiningsins í þessum þætti málsins þyrfti, auk framangreinds, að lítatil þess að 2. mgr. 1. gr. laga nr. 53/1989 heimilaði aðilum eftir atvikum aðsemja um ráðstöfun á rétti samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár til að fáúrlausn um réttindi sín og skyldur fyrir almennum dómstólum ríkisins. Yrði aðhafa þá staðreynd að leiðarljósi við mat á því hvort nægilega skýrlega hafiverið samið um að leggja ágreiningsefni málsins undir gerðardóm. Óundirritaði verksamningurinn frá 1.október 2015 feli í sér staðfestingu á munnlegu samkomulagi á milli nátengdraaðila. Slíkt dugi ekki til að undanskilja sakarefnið lögsögu héraðsdóms, líktog greina megi af fyrirmælum 1. mgr. 3. gr. laga nr. 53/1989. Ákvæði 11. gr.óundirritaða verksamningsins sé hvorki skriflegt né nægilega nákvæmt, meðalannars um skipun gerðarmanna og málsmeðferð, í skilningi þess lagaákvæðis. Hérsé því um að ræða tilvik sem félli undir 2. mgr. 3. gr. laga nr. 53/1989 semhafi þau réttaráhrif að 11. gr. óundirritaða verksamningsins séóskuldbindandi. Stefnandi byggir aukinheldur á því aðfrávísunarkrafa stefnda og málsástæður henni til stuðnings varði efni málsinsen ekki form, sem horfi því til sýknu en ekki frávísunar máls frá dómi.Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 91/1991,meðal annars 4. mgr. 17. gr. og 1. mgr. 33. gr. Þá vísar stefnandi til laga nr.53/1989, einkum 1.-3. gr. þeirra. Um málskostnað er vísað til 1. mgr. 129. gr.og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. IV.NiðurstaðaSvo sem kveðið er á um í 1. mgr. 24.gr. laga nr. 91/1991 hafa dómstólar vald til að dæma um hvert það sakarefni semlög og landsréttur ná til nema það sé skilið undan lögsögu samkvæmt lögum,samningi, venju eða eðli sínu. Eigi mál samkvæmt þessu ekki undir dómstóla,vísar dómari máli frá dómi. Frávísunarkrafa stefnda er á því byggðað stefnandi hafi samið um að ágreiningur þessi eigi ekki undir almennadómstóla heldur gerðardóm samkvæmt 11. gr. verksamnings, sem er óundirritaður,en tilgreindur á milli aðila málsins og dagsettur 1. október 2015. Að áskorunstefnanda upplýsti lögmaður stefnda í þinghaldi 21. apríl 2017, að stefnditeldi að verksamningurinn 1. október 2015, væri óskuldbindandi. Hins vegarítrekaði lögmaður stefnda, í málflutningi um frávísunarkröfuna, þá málsástæðustefnda að í ljósi þess að stefnandi byggi á því að verksamningurinn 1. október2015 sé í gildi milli hans og stefnda, beri stefnanda að lúta öllum ákvæðumverksamningsins, þar með talið gerðardómsákvæðinu í 11. gr. Gerðardómsákvæði 11. gr. téðsverksamnings er lýst hér að framan. Stefnandi byggir á því að ákvæðið geti ekkibundið hann, sökum þess að samningurinn sé óundirritaður og því aðeinsstaðfesting á munnlegu samkomulagi stefnanda og stefnda. Slíkt dugi ekki til aðmæta formkröfum 1. mgr. 3. gr. laga nr. 53/1989. Ákveðið innbyrðis ósamræmi erhins vegar í málatilbúnaði stefnanda um þennan þátt málsins að mati dómsins,enda byggir stefnandi kröfur sínar í öllum grundvallaratriðum á verksamningnum1. október 2015. Stefnandi virðist þar með gera ráð fyrir því að honum sé ísjálfvald sett að ákveða hvaða fyrirmæli samningsins gilda og hverjum skulivera rutt til hliðar, eftir því sem honum hentar hverju sinni. Á það er ekkifallist með stefnanda, sem fer með forræði á sakarefni málsins og hefur kosiðað styðja kröfur sínar með málsástæðum sem ganga út frá því að verksamningurinnsé bindandi fyrir aðila og jafnframt stefnanda. Getur stefnandi því ekki vikistundan þeirri skyldu að leggja ágreining við stefnda fyrir gerðardóm svo sem 11.gr. samningsins mælir fyrir um, svo lengi sem ákvæðið uppfyllir skilyrði laganr. 53/1989, um samningsbundna gerðardóma um form og efni. Verksamningurinn 1. október 2015 erskriflegur samningur, sem stefnandi hefur, svo sem fyrr segir, kosið að leggjatil grundvallar kröfugerð í málinu líkt og um bindandi samning sé að ræða. Íverksamningnum kemur og fram hverjir séu aðilar að samningnum, það er stefnandiog stefndi. Auk þess tilgreinir 11. gr. verksamningsins að öllum ágreiningisamningsaðila eða kröfum vegna eða í tengslum við samninginn, þar á meðal vegnastofnunar hans, gildis, samningsbrots eða riftunar, beri að vísa til gerðardómstil úrlausnar. Með hliðsjón af framangreindu uppfyllir 11. gr. verksamningsinsað mati dómsins áskilnað 1. mgr. 3. gr. laga nr. 53/1989. Af sömu ástæðumverður hafnað sjónarmiðum stefnanda á þá leið að gerðarsamningurinn séóskuldbindandi sökum þeirra krafna um skýrleika sem fram koma í 2. mgr. 3. gr.laga nr. 53/1989. Þá ber og til þess að líta að komist aðilar ekki aðsamkomulagi um skipan gerðardóms, vegna óleysts ágreinings í skilningi 11. gr.verksamningsins, eiga þeir kost á því að bregðast við því á þann hátt semgreinir í 4. gr. sömu laga. Að því sögðu er það niðurstaða dómsinsað vísa beri kröfum stefnanda á hendur stefnda frá dómi.Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr.91/1991, um meðferð einkamála, þykir rétt að málskostnaður milli aðila falliniður. Þórður Clausen héraðsdómari kvað upp þennan úrskurð.Ú r s k u r ð a r o r ðMáli þessu er vísað frá dómi. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 175/2013
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi áfram sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir og Helgi I. Jónsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. mars 2013, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 14. mars 2013, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 28. mars 2013 klukkan 16 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími og að honum verði ekki gert að sæta einangrun. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði er varnaraðili undir rökstuddum grun um að hafa framið brot sem varðað getur að lögum 12 ára fangelsi. Er því fullnægt skilyrði 3. málsliðar 2. mgr. 98. gr. laga nr. 88/2008 til að varnaraðila verði gert að sæta einangrun í gæsluvarðhaldi lengur en fjórar vikur. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 374/2000
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Talið var að sterkur grunur væri kominn fram um að X hefði framið manndráp og þótti verknaður sá, sem X var grunaður um, vera þess eðlis að gæsluvarðhald væri nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi samkvæmt 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. október 2000, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 2. október 2000, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 13. nóvember nk. kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 188/1999
|
Uppsögn Laun Miskabætur
|
S, starfsmaður hjá H, undirritaði uppsagnarbréf, þar sem hann féll frá launum vegna yfirstandandi mánaðar og vinnu í uppsagnarfresti, eftir að honum hafði verið tjáð að sannanir væru fyrir því að hann væri valdur að rýrnun hjá H og réttlætti atferli hans fyrirvaralausan brottrekstur af þeim sökum. S hélt því fram að hann hefði verið þvingaður með ólögmætum hætti til að segja starfi sínu lausu og krafði H um vangreidd laun og skaðabætur. Með hliðsjón af því, að S taldi sig saklausan af þeim ávirðingum, sem á hann voru bornar, þótti hafa verið fullt tilefni fyrir S að snúa sér til lögregluyfirvalda með beiðni um opinbera rannsókn á fullyrðingum fyrirsvarsmanna H um refsvert atferli hans. Þegar litið var til þessa, þótti verða að fallast á það með héraðsdómi, að S hefði ekki haft neina skynsamlega ástæðu til að undirrita uppsagnarbréfið, ef hann hefði ekki sætt sig við þá skilmála, sem þar greindi frá. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna H af kröfum S, en málskostnaður látinn niður falla.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Pétur Kr. Hafstein, Garðar Gíslason og Guðrún Erlendsdóttir. Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar með stefnu 12. maí 1999. Hann krefst þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða skuld að fjárhæð 268.940 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 155.374 krónum frá 30. nóvember 1997 til 31. desember sama ár, en af 268.940 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða sér miskabætur að fjárhæð 2.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 29. janúar 1998 til greiðsludags. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram var áfrýjandi boðaður á fund 24. nóvember 1997 með fyrirsvarsmönnum stefndu, sem tilkynntu honum, að rýrnunar hefði orðið vart hjá fyrirtækinu og hefðu þeir sannanir fyrir því, að hann væri valdur að henni. Var áfrýjanda tjáð, að atferli hans réttlætti fyrirvaralausa uppsögn og kæru til lögreglu, en honum var boðið, að málið yrði fellt niður, ef hann léti tafarlaust af störfum og félli frá öllum launakröfum. Á fundinum undirritaði áfrýjandi uppsagnarbréf, sem fyrir hann var lagt, án nokkurra fyrirvara. Áfrýjandi heldur því fram, að hann hafi verið þvingaður með ólögmætum hætti til að segja starfi sínu lausu. Ekki liggur fyrir, hvort áfrýjandi mótmælti á fundinum ávirðingum þeim, sem á hann voru bornar. Fyrir dómi sagði áfrýjandi, að honum hefðu verið gefnir tveir kostir, annaðhvort að skrifa undir uppsagnarbréfið eða vera kærður fyrir þjófnað. Hann hefði spurt hvers vegna þeir héldu, að hann hefði gert þetta, en honum hafi ekki verið sagt það. Spurningu um það hvers vegna hann hefði skrifað undir uppsagnarbréfið svaraði hann svo, að hann hefði ekki séð annan kost til að sleppa við kæru. Í bréfi lögmanns áfrýjanda til stefnda 26. nóvember 1997 kemur fram, að áfrýjandi telji sig saklausan af refsiverðum verknaði gagnvart stefnda. Samkvæmt gögnum málsins fór áfrýjandi þess á leit við lögreglustjórann í Reykjavík 20. janúar 1998 að fram færi opinber rannsókn á gerð og notkun leynilegs myndbands, sem stefndi hafði komið fyrir á vinnustað áfrýjanda. Var beiðninni synjað, og sá ríkissaksóknari ekki ástæðu til frekari aðgerða í málinu. Áfrýjandi heldur því fram, að hann sé saklaus af þeim ávirðingum, sem á hann voru bornar. Ekkert liggur hins vegar fyrir um það, að hann hafi snúið sér til lögregluyfirvalda með beiðni um opinbera rannsókn á fullyrðingum stefndu um refsivert atferli hans. Var þó fullt tilefni fyrir áfrýjanda að gera það, ef hann taldi sér misboðið. Þegar til þessa er litið verður að fallast á það með héraðsdómi, að áfrýjandi hafi ekki haft neina skynsamlega ástæðu til að undirrita uppsagnarbréfið, ef hann sætti sig ekki við þá skilmála, sem þar er greint frá. Ber því að staðfesta héraðsdóm um sýknu stefnda og niðurfellingu málskostnaðar. Með hliðsjón af því, að engin gögn liggja fyrir um verðmæti þess, sem fyrirsvarsmenn stefnda telja, að áfrýjandi hafi tekið ófrjálsri hendi, og engin sönnun um, að áfrýjandi hafi staðið þar að verki, þykir rétt að fella niður málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Stefndi, Hallargarðurinn ehf., skal vera sýkn af kröfum áfrýjanda, Steinars Orra Sigurðssonar. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 25. febrúar 1999. Mál þetta, sem dómtekið var 3. febrúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Steinari Orra Sigurðssyni, kt. 200274-4669, Krummahólum 69, Reykjavík, á hendur Hallargarðinum ehf., 440191-1509, Austurstræti 9, Reykjavík, með stefnu, sem birt var 26. janúar 1998. Dómkröfur stefnanda eru: Að hið stefnda einkahlutafélag verði dæmt til greiðslu skuldar að fjárhæð 268.940 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 155.374 kr. frá 30. nóvember 1997 til 31. desember 1997 en þá af 268.940 kr. til greiðsludags. Að hið stefnda einkahlutafélag verði dæmt til að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 2.000.000 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 29. janúar 1998 til greiðsludags. Að myndbönd sem tekin voru leynilega af starfsfólki stefnanda við vinnu sína árið 1997 verði gerð upptæk og þeim skuli eytt. Stefnandi krefst málskostnaðar að mati dómsins að viðbættum virðisaukaskatti. Þá er þess krafist að dæmt verði að dráttarvextir leggist við höfuðstól kröfu og málskostnað á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn 12 mánuðum eftir upphafsdag vaxtanna. Dómkröfur stefnda eru að hann verði alfarið sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Auk þess krefst hann þess sérstaklega að bréf Tölvunefndar dags. 31. desember 1997, sem lagt er fram sem dómskjal nr. 7, verði ómerkt og því vísað frá dómi Þá krefst stefndi í öllum tilvikum málskostnaðar að skaðlausu . I. Stefnandi mun hafa hafið störf sem framreiðslumaður hjá stefnda í febrúar 1997. Að sögn stefnda varð vart við töluverða óreglu við sjóðsuppgjör þannig að óútskýrð vöntun var á greiðslum eða of mikið fé var í kassanum. Taldi stefndi þetta benda til að sölur væru ekki slegnar inn eins og ætlast var til og að fé væri tekið úr kassa án þess að grein væri fyrir því gert. Vegna þessa kveðst stefndi hafa ákveðið að láta tímabundið setja upp eftirlitsmyndavél til að kanna umgengni starfsmanna um sjóðvél. Heldur stefndi fram að fljótlega hafi komið í ljós að stefnandi hafi tekið ófrjálsri hendi fé úr sjóðsvél. Auk þess hafi hann tekið ýmsar vörur svo sem vín, tóbak og bjór, án þess að greiða fyrir eða á annan hátt gera grein fyrir töku sinni á vörum - eins og þó reglur stefnda hafi kveðið skýrt á um. Þegar þetta hafi verið ljóst hafi eigendur stefnda tafarlaust kallað stefnanda til fundar þar sem honum hafi verið gerð grein fyrir málavöxtum. Hafi stefnanda verið bent á að stefndi teldi hann hafa brotið alvarlega gegn vinnuréttarsambandi aðila auk þess sem hann hefði gróflega brotið trúnað við stefnda. Stefndi hafi talið að brotið réttlætti fyrirvaralausa brottvikningu úr starfi en slík brottvikning myndi hins vegar hafa áhrif á möguleika stefnanda til starfa annars staðar. Hafi honum því verið boðið að láta tafarlaust af störfum hjá stefnda og myndi stefndi þá láta málið falla niður af sinni hálfu. Jafnframt hafi stefnanda verið gerð grein fyrir, að yrði eftir því leitað af vinnuveitendum stefnanda í framtíðinni, myndi stefndi upplýsa um tildrög starfsloka stefnanda hjá stefnda. Stefnandi hafi fallist á þetta og undirritað eftirfarandi uppsagnarbréf: Ég undirritaður Steinar Orri Sigurðsson kt 200274-4669 segi hér með upp störfum mínum hjá Hallargarðinum ehf. kt 440191-1509 frá og með deginum í dag að telja. Ekki er óskað eftir að vinna uppsagnafrest. Fallið er frá launakröfum vegna nóvember. Reykjavík 24.11.1997. Stefnandi heldur því á hinn bóginn fram að samkomulag hafi verið milli starfsmanna og forráðamanna félagsins að starfsmenn mættu taka út vörur, sem síðan hafi verið greiddar við útborgun launa, þ.e. vöruúttekt hvers mánuðar hafi verið dregin frá launum og þess getið á launaseðli. Þannig hafi starfsmenn mátt taka vörur, t.d. áfengi eða sígarettur, enda hafi verið við það miðað að uppgjör færi fram við útborgun launa. Stefnandi kveðst hafa starfað sem framreiðslumaður og vaktstjóri í matsal í veitingahúsi stefnda. Allir þeir, sem unnið hafi í sal, hafi haft aðgang að peningakassa (sjóðsvél) stefnda. Hafi þeir tekið á móti greiðslum frá viðskiptavinum, sett í kassa og gefið til baka úr kassa, ef svo hafi borið við. Þá hafi peningar oft verið teknir úr kassa til að bjarga málum, er skortur varð á hráefni eða öðru. Hafi þá einhver starfsmanna hlaupið út til að kaupa það sem vantaði. Sem vaktstjóri hafi stefnandi haft heimild til að fara í kassa og taka fé til að greiða öðrum laun fyrir fram, sem jafnað hefði verið við útborgun launa um mánaðamót. Þá sé þess að geta að póstkort liggi frammi í veitingahúsi stefnda, sem viðskiptavinum sé boðið að nýta sér, og stefndi taki að sér að póstsenda viðskiptavinum að kostnaðarlausu. Hafi fé til þess verið tekið úr kassa stefnda. Stefnandi kveðst ekki hafa séð um uppgjör úr peningakassa. Framkvæmdin hafi verið þannig að söluandvirði kvöldsins var skilið eftir í peningakassanum yfir nóttina. Næsta dag hafi forsvarsmenn stefnda tæmt kassa og gert upp. Hafi þá verið undir hælinn lagt hvort umgangur annarra var hafinn um húsnæðið eða ekki. Stefnandi heldur fram að samskipti sín við forsvarsmenn stefnda hafi gengið snurðulaust fyrir sig. Hafi hann ekki vitað betur en að þeir væru ánægðir með störf hans þar til hann var fyrirvaralaust kallaður á þeirra fund 24. nóvember 1997. Hafi hann þá hitt fyrir brúnaþungt fólk, sem tilkynnt hafi honum að óeðlileg rýrnu hefði orðið á rekstrarafkomu, sem það teldi að stefnandi ætti sök á. Hafi það talið sig hafa undir höndum óræka sönnun þess að stefnandi hefði gerst sekur um refsiverðan verknað. Ætlun þess væri að segja honum fyrirvaralaust upp störfum og kæra hann til lögreglu. Í beinu framhaldi af þessu hafi það þó lagt fyrir hann bréf, sem efnislega hafi kveðið á um fyrirvaralausa uppsögn og að stefnandi falli frá öllum launakröfum. Honum hafi verið sagt að undirrita bréfið til að koma í veg fyrir kæru af þess hálfu. Við þessar aðstæður og undir þessum óréttlátu hótunum hafi hann skrifað undir bréfið. Stefnandi segir að þessar ásakanir forráðamanna stefnda og aðferð þeirra við uppsögnina hafi orðið sér mikið áfall, valdið sér tilfinningalegu uppnámi og verulegum heilabrotum. Hvernig sem hann skoði hug sinn hafi hann ekki getað fundið sök hjá sér eða ástæður aðfarar stefnda gegn sér. Kveðst stefnandi hafa leitað til stéttarfélags síns. Að höfðu samráði við stjórn félagsins kveðst hann hafa leitað til lögmanns. Lögmaðurinn hafi sent bréf til stefnda 26. sama mánaðar þar sem m.a. var krafist að stefndi greiddi stefnanda laun fyrir störf hans fyrir stefnda í nóvember svo og laun í uppsagnarfresti enda væri hann reiðubúinn að vinna fyrir stefnda meðan fresturinn liði. Forráðamenn stefnda hafi þá upplýst að leynileg myndbandsupptaka af stefnanda á vinnustað hafi sýnt þeim afbrot stefnanda. Lögmaður stefnanda hafi fengið að sjá þessa upptöku en hann álítur að hún sanni ekki eitt eða neitt. Ef aðili sá, er myndbandið sýnir, sé stefnandi - en það sé ekki ljóst að um hann sé að ræða þá sýni það ekki óeðlilegt atferli stefnanda í ljósi vinnusamnings aðila og almennra athafna starfsmanns á borð við stefnanda á þessum vinnustað. II. Stefnandi setur kröfufjárhæðina í tl. 1. tölulega þannig fram: Stefnandi segir að laun í desember séu fundin þannig að heildarlaunum, 146.580 kr., sé deilt í dagafjölda, þ.e. 31, og síðan margfaldað með fjórtán dögum. Orlof frá maí til desember 1997 miðist við ógreitt orlof frá maí til 14. desember 1997. Desemberuppbót ársins 1997 hafi verið 25.180 kr. Þessari tölu sé deilt með mánaðarfjölda, þ.e. 12, og margfaldað með unnum mánuðum, þ.e. 9,5. Orlofsuppbót ársins 1997 hafi verið 8.400 kr. Þessari tölu sé deilt með mánaðarfjölda, þ.e. 12, og margfaldað með unnum mánuðum, þ.e. 9,5. Stefnandi heldur fram, þrátt fyrir undirritun sína á uppsagnarbréf, hafi honum í raun og veru með ólögmætum hætti verið sagt upp störfum. Stefnandi vísar til laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936 í því sambandi, einkum til 1. mgr. 29. gr., 2. mgr. 30. gr., 33. gr. og 36. gr. Þá telur stefnandi að myndataka sú, sem stefndi stóð að vegna óeðlilegrar rýrnunar í rekstrarafkomu að mati forráðamanna stefnda, brjóta í bága við ákvæði laga um skráningu og meðferð persónuupplýsinga nr. 121/1989 eins og bréf Tölvunefndar til lögmanns stefnanda frá 31. desember 1997 hafi reyndar staðfest. Stefnandi telur að forsvarsmenn stefnda hafi brotið með framferði sínu gagnvart honum ákv. mannréttindasáttmála Evrópu þar sem segi, þá er vafi leikur á um réttindi þegns og skyldur eða hann er borinn sökum um glæpsamlegt athæfi, þá skuli hann njóta réttlátrar og opinberrar rannsóknar innan hæfilegs tíma fyrir óháðum, óhlutdrægum og lögmæltum dómstóli. Fyrst þeir töldu að stefnandi hefði stolið frá þeim hefðu þeir átt að sjá til þess að rannsókn færi fram með opinberum hætti. Sú málsmeðferð, sem stefnandi hafi fengið hjá þeim, sé með öllu óásættanleg og þar að auki ólögmæt. Stefnandi kveðst byggja á því að ásakanir, sem á hann voru bornar og töldust ástæður uppsagnar, eigi ekki við rök að styðjast. Hann heldur því fram að allir þeir er unnu hjá fyrirtækinu hafi haft aðgang að lager og peningakassa þess. Tölulega kveðst stefnandi reisa kröfu sína um laun á vinnusamningi milli aðila, kjarasamningi og almennum reglum samninga- og vinnuréttarins. Og kröfum um vexti, málskostnað, orlof og virðisaukaskatt á lögum þar að lútandi. Stefnandi krefst miskabóta sbr. ákv. 26. gr. skaðabótalaga. Rétt sé að líta til þess að stefnandi sé ungur að árum, hafi menntað sig í lögmæltri iðngrein, sem sé vaxandi og rík af tækifærum fyrir ungt fólk. Brottvikning úr starf hans hjá stefnda hafi ótvírætt haft í för með sér röskun á stöðu og högum. Stefndi hafi ásakað stefnanda um framferði, sem varðar refsilög, til þess fallið að skapa vantraust annarra atvinnurekenda í iðninni á honum og raunar hjá fólki almennt. Ásakanir forráðamanna stefnda hafa að mati stefnanda því haft veruleg áhrif á framtíðarmöguleika hans. Stefnandi hafi nú hrökklast úr iðngrein sem tók hann 3 ár að læra. Ekki verði á óyggjandi hátt sannað fjártjón stefnanda eins og aðstæðum sé háttað. Engu að síður beri að bæta tjón stefnanda. Telji hann hæfilegar bætur nema 2.000.000 kr. Kröfu um að myndbandsspólur verði gerðar upptækar og þeim eytt kveðst stefnandi byggja á því að um ólöglegar upptökur hafi verið að ræða. Í þessu sambandi kveðst stefnandi vísa til meginreglu, sem fram komi í 88. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991. Ákvæði stjórnarskrár um friðhelgi einkalífs beri að sama brunni. III. Stefndi reisir kröfu sína um sýknu á því að stefnandi hafi sagt starfi sínu lausu af fúsum og frjálsum vilja. Í ljósi aðstæðna hafi stefndi fallist á að stefnandi léti tafarlaust af störfum. Stefnandi eigi því enga kröfu á hendur stefnda. Þá heldur stefndi fram að engar forsendur séu til að beita ógildingarreglum samningalaga svo sem stefnandi haldi fram. Stefnandi hafi hvorki verið beittur ólögmætri nauðung né hafi hann sviksamlega verið leyndur atriðum sem máli skiptu. Stefndi telur skilyrði 26. gr. skaðabótalaga til miskabóta ekki vera fyrir hendi eins og stefnandi haldi fram. Stefnanda hafi ekki verið vísað úr starfi með þeim hætti sem hann segi. Og jafnvel þótt svo hefði verið, hefði slík brottvikning verið fyllilega lögmæt með hliðsjón af öllum aðstæðum. Engin meingerð hafi átt sér stað, hvorki gagnvart æru né persónu stefnanda. Stefndi kveðst harðlega mótmæla orðalagi í stefnu um aðför að stefnanda. Stefnandi hafi viðurkennt ásakanir sem á hann voru bornar. Líta megi á uppsagnarbréf stefnanda sem fullkomna viðurkenningu á því. Telji stefnandi sig hafa orðið fyrir ærumissi eða röskun á högum, sem stefndi dregur stórlega í efa, þá beri hann alfarið sök á því sjálfur. Stefndi hafi kappkostað að láta ekkert uppi um tildrög starfsloka stefnanda. Alveg sérstaklega mótmælir stefndi miskabótakröfu stefnanda sem allt of hárri og órökstuddri. Launakröfum stefnanda mótmælir stefndi sem of háum. Kröfum um desemberuppbót og orlofsuppbót mótmælir hann sérstaklega, enda sé ekki ljóst á hvaða grundvelli þær kröfur séu reistar. IV. Niðurstaða. Stefnandi var kallaður á fund forráðamanna stefnda 24. nóvember 1997. Að sögn Ívars Daníelssonar og Leifs Kolbeinssonar, en þeir stjórna veitingastaðnum sem hér um ræðir, höfðu þeir orðið varir við að dagleg afkoma veitingarekstrarins var ekki með eðlilegum hætti, áberandi eftir að starfsmannahópur sá, er stefnandi var með, átti vakt. En að jafnaði skiptu starfsmenn stefnda störfum með sér í tvær vaktir, minnst fjórir á vakt í einu en fleiri um helgar. Þeir kváðust hafa komist að því að stefnandi ætti sök á þessu misferli. Hafi þeir uppgötvað það af myndum, sem teknar hafi verið af starfsfólkinu með leynilegri upptökuvél, í námunda við sjóðvél veitingastaðarins. Stefnandi neitaði staðfastlega fyrir rétti að hafa stolið frá stefnda peningum og vörum svo sem forráðamenn stefnda halda fram að hann hafi gert. Hann kvaðst hafa verið þvingaður til að skrifa undir uppsögn 24. nóvember 1997 með hótunum um að að öðrum kosti yrðu bornar á hann sakir um þjófnað. Ekki liggja fyrir í málinu nein gögn eða upplýsingar um hvert sé verðmæti þess nokkurn veginn, sem forráðamenn stefnda telja, að stefnandi hafi stolið frá fyrirtækinu. Þá hafa ekki verið lagðar fram myndir þær, sem þeir telja að sýni og sanni afbrot stefnanda. Aftur á móti hefur heldur ekki verið sýnt fram á að stefnandi hafi verið þvingaður með ólögmætum hætti til að segja starfi sínu hjá stefnda lausu. Í bréfi, sem dagsett er 24. nóvember 1997 og lagt hefur verið fram í málinu sem dskj. nr 10, tjáist stefnandi ekki óska eftir að vinna uppsagnarfrest og jafnframt falli hann frá launakröfu "vegna nóvember". Verður að telja að hann hafi ekki haft neina skynsamlega ástæðu til fallast á að undirrita bréf þetta ef hann óskaði ekki eftir að hætta störfum hjá stefnda með þeim skilmálum sem þar er greint frá. Mál þetta er ekki upplýst sem skyldi og verður stefnandi sem sóknaraðili málsins að bera halla af því. Stefndi verður því sýknaður af launa- og bótakröfu stefnanda. Krafa stefnanda um „að myndbönd sem tekin voru leynilega af starfsfólki stefnanda við vinnu sína árið 1997 verði gerð upptæk og þeim skuli eytt“ verður ekki fjallað um í þessu einkamáli og verður henni vísað frá dómi. Stefndi gerir þá kröfu að bréf Tölvunefndar frá 31. desember 1997 til lögmanns stefnanda, sem lagt hefur verið fram sem dskj. nr. 7 í málinu, verði ómerkt og því vísað frá dómi. Tölvunefnd er ekki aðili að þessu máli. Bréf nefndarinnar verður ekki ómerkt í máli sem hún á ekki aðild að. Á dómþingi 29. janúar 1998 var dskj. nr. 7 lagt fram og þingmerkt. Í þinghaldinu kom ekki fram krafa af hálfu stefnda að hafna bæri framlagningu á skjalinu. Verður skjalinu nú ekki vísað frá dómi. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Páll Þorsteinsson héraðsdómari kveður upp dóminn. Dómsorð: Stefndi, Hallargarðurinn ehf., er sýkn að launa- og bótakröfum stefnanda, Steinars Orra Sigurðssonar. Vísað er frá dómi kröfu stefnanda um að tiltekin myndbönd verði gerð upptæk og þeim eytt. Hafnað er kröfum stefnda um að bréf Tölvunefnda frá 31. desember 1997 til lögmanns stefnanda, Ásgeirs Björnssonar hdl., verði ómerkt og því vísað frá dómi. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 834/2015
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, Benedikt Bogason og Karl Axelsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. desember 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. desember 2015, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 7. janúar 2016 klukkan 16. Kæruheimild er í b. lið 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. desember 2015. Lögreglustjórinn á Suðurnesjum hefur krafist þess í dag fyrir Héraðsdómi Reykjaness með vísan til c-liðar 1. mgr. 95 gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að ákærða, X, fæddum [...], [...] ríkisborgara, verði með úrskurði dómsins gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 7. janúar 2016 en þó eigi lengur en þar til dómur hefur verið kveðinn upp í máli hans. Ákærði mótmælir kröfunni og krefst þess aðallega að henni verði hafnað, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. I Í greinargerð lögreglustjórans á Suðurnesjum kemur fram að lögregla hafi haft ætluð fjársvikabrot ákærða, X, gagnvart [...]., til rannsóknar frá komu ákærða hingað til lands í lok júlí sl., sbr. mál lögreglu nr. 008-2015-[...]. Ákærði hafi verið handtekinn 27. júlí sl. grunaður um að hafa svikið út farmiða þann sem hann ferðaðist á með því að gefa upp, í blekkingarskyni og án heimildar, greiðslukortanúmer annars manns. Þá hafi við leit í farangri ákærða fundist fjöldi muna sem lögregla ætli að séu kærða óviðkomandi, svo sem greiðslukort, óútfyllt brottfararspjöld frá mismunandi flugfélögum, merkimiðar ætlaðir áhöfnum mismunandi flugfélaga, óútfylltir úttektarmiðar fyrir hótel o.fl. Ákæra hafi verið gefin út vegna ætlaðra fjársvika við greiðslu flugbókana frá 26. júlí 2015, samtals að andvirði 327.450 krónur og sæti hún nú dómsmeðferð. Ákærði hafi sætt gæsluvarðhaldi vegna málsins til 26. ágúst sl. er honum hafi með úrskurði héraðsdóms verið gert að sæta farbanni. Frá lokum októbermánaðar hafi ákærði sætt rannsókn að nýju, sbr. mál 008-2015-[...], fyrir annars vegar áþekk brot og áður sé greint frá og hins vegar auðgunarbrot sem tengist verðmætum munum sem fundist hafi í híbýlum ákærða. Samkvæmt gögnum málsins hafi á tímabilinu 26.-29. október 2015 verið gerðar fimm mismunandi bókanir í flug með [...] hingað til lands á nafni móður ákærða, A. Við greiðslu á öllum bókunum hafi verið gerðar samtals 28 tilraunir til að greiða með nítján greiðslukortanúmerum manna víða um heim. Farmiðar í hverri flugbókun hafi verið að verðmæti 117.000 krónur til 146.000 krónur og á þeirri forsendu megi áætla andlag meintra brota yfir 600.000 krónur, hefðu greiðslur gengið í gegn. Allar þessar bókanir hafi verið framkvæmdar af aðila sem tengst hafi þráðlausu neti gistiheimilisins [...], [...], Reykjavík, hvar ákærði hafi dvalist í farbanni því sem honum hafi verið gert að sæta frá 26. nóvember 2015 og upplýst sé nú að hann hafi verið starfandi á meðan hann dvaldist þar. Í kjölfar þess að framangreindar bókanir gengu ekki í gegn er upplýst að ákærði fór á söluskrifstofu [...] í Flugstöð Leifs Eiríkssonar og greiddi fyrir farmiða á nafni móður sinnar, sem hann hafði áður bókað símleiðis, í reiðufé. Lögreglustjóri segir ákærða strax hafa verið grunaðan um aðild að málinu og hann verið handtekinn á fyrrnefndu gistiheimili 2. nóvember 2015. Hafi hann verið færður til yfirheyrslu í kjölfarið. Á vettvangi hafi komið í ljós að upplýsingar um í það minnsta tvo gesti gistiheimilisins hafi verið notaðar við bókanir. Í framhaldinu hafi leit verið framkvæmd í vistarverum ákærða, og að því er virðist móður hans, sem þá hafi verið komin til landsins. Við leitina hafi fundist annars vegar fjölmörg handskrifuð kortanúmer, þar á meðal úr bókunum gesta á gistiheimilinu, og hins vegar mikið magn af dýrum útivistarfatnaði, augsýnilega úr hérlendum verslunum. Andvirði þeirra muna nemi um 1.000.000 króna. Lögreglustjóri segir rannsókn nýju málanna nokkuð vel á veg komna en þó ekki lokið. Ákærði hafi verið yfirheyrður í tvígang. Að mati lögreglu sé framburður hans ótrúverðugur og þær skýringar sem hann hafi gefið um margt fjarstæðukenndar. Ákærði hafi alfarið neitað aðild að bókunum farmiða á nafni móður sinnar á veraldarvefnum. Hann hafi gengist við því að hafa reynt að bóka farmiða símleiðis og gefið þær skýringar að nauðsynlegt hefði verið að gefa upp greiðslukortanúmer annarra manna til að geta fengið upp gefið númer flugbókunar sem hann hafi ætlað að staðgreiða í framhaldinu, svo sem hann hafi og gert. Ákærði hafi einnig sagt að mögulega hafi hann fundið handskrifað blað með kortanúmerum á gistiheimili því sem hann hafi starfað á sem sjálfboðaliði sem næturvörður. Vegna þeirra muna sem hafi fundist á gistiheimilinu hafi ákærði iðulega neitað að svara spurningum lögreglu. Ef hann hafi hann sem fyrr gefið fjarstæðukenndar skýringar. Móðir ákærða hafi alfarið neitað að hafa vitneskju um málið. Vegna hinna nýju mála hafi lögreglustjóri 3. nóvember sl. gert kröfu um að ákærða yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a-, b- og c-liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Með úrskurði héraðsdóms þann sama dag hafi ákærða verið gert að sæta farbanni. Ákærði hafi þá verið leystur úr haldi. Með dómi Hæstaréttar Íslands 6. nóvember sl. í málinu nr.[...]/2015 hafi ákærða verið gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli c-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 til þriðjudagsins 17. nóvember kl. 16:00. Hafi ákærði verið handtekinn samdægurs á áðurnefndu gistiheimili. Við það tækifæri hafi fundust fleiri munir áþekkir þeim sem hald var lagt á við fyrri húsleit lögreglu. Fyrir liggi að móðir ákærða hafi farið af landi brott í kjölfar handtöku ákærða. II Lögreglustjóri vísar til þess að ákærði sé undir sterkum rökstuddum grun um brot gegn ákvæðum 248. gr. og eftir atvikum 244. eða 254. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við umræddri háttsemi liggi allt að sex ára fangelsi. Það sé mat lögreglustjóra að brot ákærða muni ekki hafa í för með sér sektir eða skilorðsbundna refsingu verði hann fundinn sekur. Sú afstaða lögreglu byggist á réttarframkvæmd hér á landi fyrir sambærileg fjársvik og þess að ákærði hafi áður gerst sekur um viðlíka brot. Að mati lögreglustjóra sé ekki völ á vægari úrræðum í ljósi þess sem upplýst sé í málinu. Því sé þörf á að ákærða verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi á meðan mál hans séu til meðferðar innan refsivörslukerfisins. Í því sambandi bendir lögreglustjóri á að ákærði eigi sér mjög langa sögu fjársvika erlendis. Gerð sé grein fyrir brotaferli ákærða í gögnum málsins og komi þar fram að hann hafi á árunum 2004 til 2014 margítrekað hlotið dóma fyrir auðgunarbrot, suma hverja þunga t.a.m. hér á landi þegar hann hafi verið sakfelldur fyrir fjársvik með dómi Héraðsdóms Reykjaness, 17. ágúst 2007 í máli nr. [...]/2007, fyrir að hafa í níu skipti á tímabilinu frá mars 2007 til ágúst sama ár svikið út farmiða, samtals að andvirði 802.000 krónur. Lögreglustjóri segir aðstæður í málinu vera hinar sömu og þegar Hæstiréttur Íslands hafi kveðið upp dóm sinn 6. nóvember sl. Ákærði sé vanaafbrotamaður sem láti sér ekki segjast, svo sem hann hafi sýnt í verki. Megi ætla að ákærði muni halda brotum áfram á meðan málum hans sé ekki lokið hér á landi, en það séu einmitt þeir hagsmunir sem c-lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 sé ætlað að vernda. Skilyrði nefnds ákvæðis séu því uppfyllt í málinu. Með vísan til alls framangreinds, gagna málsins, c-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, dóms Hæstaréttar í máli nr. [...]/2015, 248. og 254. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 telji lögreglustjóri brýna refsivörsluhagsmuni standa til þess að ákærða verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi til fimmtudagsins 7. janúar 2016, kl. 16:00. III Samkvæmt framangreindu og fyrirliggjandi rannsóknargögnum er ákærði undir rökstuddum grun um háttsemi sem fangelsisrefsing er lögð við. Fyrir liggur að ákæra hefur verið gefin út á hendur ákærða fyrir fjársvik, sbr. 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Sakamál á grundvelli ákærunnar var þingfest 17. nóvember sl. Aðalmeðferð í málinu fór fram fyrr í dag og var málið tekið til dóms að henni lokinni. Má vænta dóms í málinu innan fjögurra vikna frá deginum í dag að telja. Eins og reifað er í kafla I hér að framan eru í greinargerð lögreglustjóra rakin þau meintu brot ákærða sem voru tilefni höfðunar fyrrnefnds sakamáls hendur honum. Í greinargerðinni er einnig vísað til annarra auðgunarbrota sem ákærði er grunaður um að hafa framið og lögreglustjóri telur varða við 248. gr., og eftir atvikum 244. eða 254. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Fyrir liggur að með dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. [...]/2015, sem kveðinn var upp 6. nóvember sl., var ákærða gert að sæta gæsluvarðhaldi vegna brotanna á grundvelli c-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Að hinum meintu brotum ákærða virtum og þess sem fyrir liggur um sakaferil hans þykir ákvæði 3. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 ekki standa því í vegi að fallist verði á kröfu lögreglustjóra. Að mati dómsins má ætla að ákærði muni halda áfram brotastarfsemi fari hann frjáls ferða sinna. Samkvæmt því og öðru framangreindu er fullnægt skilyrðum c-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 til að ákærða verði gert að sæta gæsluvarðhaldi. Í ljósi allra atvika málsins og þess að áðurnefnt sakamál, sem lögreglustjóri höfðaði á hendur ákærða, var dómtekið fyrr í dag, þykja ekki efni til að marka gæsluvarðhaldinu skemmri tíma en krafist er. Verður krafa lögreglustjóra því tekin til greina með þeim hætti sem hún er fram sett og nánar greinir í úrskurðarorði. Úrskurð þennan kveður upp Kristinn Halldórsson héraðsdómari. ÚRSKURÐARORÐ Ákærða, X, fd. [...], er gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 7. janúar 2016, kl. 16:00, en þó eigi lengur en þar til dómur hefur verið kveðinn upp í máli hans nr. S-[...]/2015.
|
Mál nr. 110/2016
|
Kærumál Dómkvaðning matsmanns
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Ú hf. um dómkvaðningu matsmanna. Í dómi Hæstaréttar var rakið að Ú hf. héldi því fram að tilgreindur samningur hans við LÍ hf. hafi verið um lán í íslenskum krónum sem hafi verið bundið gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við 14. gr., sbr. 13. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Ú hf. hefði óskað dómkvaðningar matsmanna til þess að meta hvort LÍ hf. hafi aflað sér erlendra gjaldmiðla til jafns við það sem greiðslukvittanir lánsins bæru með sér. Tilgangur matsgerðarinnar væri sá að sýna fram á að innstæður svokallaðra IG reikninga væru í reynd skuldbindingar sem tækju mið af gengi annarra gjaldmiðla en íslenskrar krónu. Hæstiréttur taldi ekki unnt að fullyrða að matsgerð dómkvaddra manna, sem hefði að geyma svör við fyrstu þremur spurningum í matsbeiðni Ú hf., yrði bersýnilega tilgangslaus til sönnunar um atriði sem félagið teldi þörf á að sanna. Á hinn bóginn var talið að fjórða og fimmta matsspurning Ú hf. lyti að túlkun á reglum, sem væri viðfangsefni dómara málsins. Samkvæmt þessu var fallist á kröfu Ú hf. um dómkvaðningu matsmanna til að svara þremur fyrstu spurningunum í matsbeiðni félagsins.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ViðarMár Matthíasson og Helgi I. Jónsson og Guðrún Erlendsdóttir setturhæstaréttardómari.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar meðkæru 9. febrúar 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 15. sama mánaðar. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. janúar 2016, þar sem hafnað var kröfusóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr.laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að umbeðindómkvaðning fari fram. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar og kærumálskostnaðar. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði varmálið höfðað af sóknaraðila til viðurkenningar á því að tilgreindur samningurhans 17. febrúar 2004 við Landsbanka Íslands hf., sem varnaraðili leiðir réttsinn frá, hafi verið um lán í íslenskum krónum að fjárhæð 104.000.000 krónursem hafi verið bundið gengi erlendra gjaldmiðla þannig að í bága hafi farið við14. gr., sbr. 13. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Varnaraðilikrefst sýknu og reisir málsvörn sína meðal annars á því að margir dómar hafigengið um sambærilega lánssamninga þar sem niðurstaðan hafi orðið á þann veg aðum hafi verið að ræða lán í erlendum gjaldmiðli. Lánið hafi, samkvæmtframlögðum skjölum í málinu, verið greitt út 18. febrúar 2004 með 528.712evrum, 189.298 svissneskum frönkum, 25.866.626 japönskum jenum og 459.635bandaríkjadölum. Greiðslan í hverjum gjaldmiðli fyrir sig hafi verið lögð inn áinnlendan gjaldeyrisreikning í þeirri mynt, allt samkvæmt fyrirmælum sóknaraðila.Sóknaraðili hefur óskað dómkvaðningarmatsmanna í því skyni að sanna að þegar Landsbanki Íslands hf. efndi aðalskyldusína samkvæmt lánssamningnum í febrúar 2004 ,,hafi engar færslur erlendragjaldmiðla átt sér stað, hvorki innan reikninga forvera matsþola á Íslandi, néá nostro reikningum forvera matsþola á viðkomandi myntsvæði.“ Felst í þessariafstöðu að Landsbanki Íslands hf. hafi ekki aflað sér erlendra gjaldmiðla tiljafns við það sem greiðslukvittanir lánsins bera með sér. Telur sóknaraðili aðLandsbanki Íslands hf. hafi efnt aðalskyldu sína samkvæmt lánssamningnum meðafhendingu eða skuldbindingu til að afhenda íslenskar krónur, sem bundnar hafiverið við gengi erlendra gjaldmiðla. Af þessu leiði ,,að innstæður IG reikningaeru í reynd skuldbinding matsþola í íslenskum krónum, sem tekur mið af gengiannarra gjaldmiðla en íslenskrar krónu.“Í matsbeiðni 15. október 2015 leitarsóknaraðili mats á fimm atriðum og eru matsspurningarnar tíundaðar í hinumkærða úrskurði. Í fyrstu spurningu er óskað svars við því hvort greiðslukerfiíslenskra banka hafi 2004 eða síðar getað millifært inn á bankareikninga áÍslandi annan gjaldmiðil en íslenskar krónur. Í annarri spurningu er leitaðsvars við því hvort við greiðslu Landsbanka Íslands hf. á lánsfjárhæð semgreidd hafi verið ,,inn á IG reikning höfuðbók 38“ hafi sama fjárhæð færst aföðrum reikningi í eigu bankans. Í þriðju spurningu, sem er háð því að annarrispurningunni sé svarað játandi, er leitað svars við því í hvaða mynt sáreikningur hafi verið sem útborgunin var skuldfærð á.Játa verður aðila máls ríkan rétt til þessað afla og leggja fram þau sönnunargögn sem hann telur þörf á. Meðal slíkragagna eru matsgerðir dómkvaddra manna. Almennt eiga hvorki gagnaðili nédómstólar að standa þeirri gagnaöflun í vegi. Ekki verður fullyrt að matsgerðdómkvaddra manna, sem hefði að geyma svör við framangreindum þremur spurningum,yrði bersýnilega tilgangslaus til sönnunar um atriði sem sóknaraðli telur þörfá að sanna, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Ber hann enda sjálfur hallannaf því hvort þau atriði hafi þýðingu við úrlausn á sakarefni málsins eða ekki. Á hinn bóginn er fallist á með héraðsdómiað matsspurningar fjögur og fimm lúti að túlkun á reglum, sem samkvæmt 2. mgr.60. gr. laga nr. 91/1991 er viðfangsefni dómara málsins. Samkvæmt framansögðu verður fallist á kröfusóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna til þess að svara spurningum eitt, tvö ogþrjú í matsbeiðni hans 15. október 2015. Varnaraðili greiði sóknaraðilakærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Fallist er á kröfu sóknaraðila,Útgerðarfélagsins Hauks hf., um dómkvaðningu matsmanna til að svara þremurfyrstu spurningum í matsbeiðni hans 15. október 2015.Varnaraðili, Landsbankinn hf., greiðisóknaraðila 250.000 krónur í kærumálskostnað.Úrskurður HéraðsdómsReykjavíkur 29. janúar 2016. Málþetta, sem tekið var til úrskurðar 14. desember sl., var höfðað með stefnuáritaðri um birtingu 12. júní sl., af Útgerðarfélaginu Hauki hf., Ennisbraut 8,Ólafsvík, á hendur Landsbankanum hf., Austurstræti 11, Reykjavík. Dómkröfurstefnanda eru þær, að viðurkennt verði með dómi að lánssamningur millistefnanda og Landsbanka Íslands hf., nr. 455 frá 17. febrúar 2004, að fjárhæð104.000.000 króna, sé bundinn ólögmætri gengistryggingu í skilningi 14. gr.laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Þá krefststefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda. Dómkröfurstefnda eru þær, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar, auk virðisaukaskattsá málflutningsþóknun, úr hendi stefnanda. Íþinghaldi þann 15. október sl. lagði stefnandi fram beiðni um dómkvaðningumatsmanna. Stefndi mótmæltidómkvaðningunni. Ágreiningurinn vartekinn til úrskurðar 14. desember sl. að loknum munnlegum málflutningi. Gætt varákvæða 115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, áður en úrskurður varkveðinn upp.II Stefnandier útgerðarfyrirtæki í Ólafsvík. Þann17. febrúar 2004 gerði stefnandi samning við Útgerðarfélagið Tjald um kaup stefnandaá aflahlutdeild skipsins Tjalds SH-270.Kaupverðið var ákveðið 108.000.000 krónur og bar stefnanda að leggjafjárhæðina inn á fjárvörslureikning Magnúsar Helga Árnasonar hdl., nr.0101-26-27175, en honum bar svo að flytja fjárhæðina inn á reikningÚtgerðarfélagsins Tjalds, nr. 190-26-200058, þegar Fiskistofa hefði staðfest aðflutningur aflahlutdeildanna og aflamarksins hefði farið fram. Stefnandikveður að vegna framangreindra kaupa hafi hann óskað eftir því að LandsbankiÍslands lánaði honum íslenskar krónur, sem bundnar væru gengi erlendragjaldmiðla. Sama dag,eða þann 17. febrúar 2004, gerðu stefnandi og Landsbanki Íslands hf. með sérlánssamning nr. 445 að fjárhæð 104.000.000 króna. Umdeilt lán er í lánssamningi aðila sagt verafjölmyntalán að jafnvirði 104.000.000 króna í þar tilgreindum myntum og eruhlutföll myntanna tilgreind. Íútborgunarbeiðni stefnanda fór hann fram á að lánið yrði greitt út í þeimmyntum sem það var tekið í og að greitt yrði beint til Útgerðarfélagsins Tjaldsehf. inn á reikninga sem félagið tilgreinir.Útgerðarfélagið Tjaldur ehf. tilgreindi gjaldeyrisreikninga sína í þeimmyntum og var lánið greitt inn á þá reikninga.Stefnandi byggir kröfur sínar á því aðlánssamningurinn sé verðtryggður við gengi erlendra mynta og að slíkverðtrygging fari í bága við lög nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr.13. og 14. gr. laganna, eins og dómstólar hafi margsinnis staðfest. Stefnandiheldur því fram að samningur þessi sé sams konar og fjallað var um í dómiHæstaréttar Íslands 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011, þar sem staðfest hafiverið að samhljóða samningur sé um lán í íslenskum krónum, bundinn meðólögmætum hætti við gengi erlendra gjaldmiðla.Stefndi hefur hafnað ítrekuðum óskumstefnanda um að áðurnefnt lán sem hann tók hjá forvera stefnda verði leiðrétt ísamræmi við þá niðurstöðu Hæstaréttar.Stefndi byggir á því að með undirritunlánssamningsins hafi stefnandi skuldbundið sig til að taka lán í erlendumgjaldmiðlum. Stefnanda beri að efnagerða samninga og virða skuldbindingar sínar.Stefndi telur að krafa hans á hendur stefnanda samkvæmt umdeildumlánssamningi sé skuldbinding í erlendri mynt og falli þess vegna utangildissviðs VI. kafla laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr.13. gr. sömu laga. Stefndi byggir á þvíað lánssamningurinn og framkvæmd lánveitingarinnar, m.a. útgreiðsla lánsins,beri það með sér að um skuldbindingu í erlendri mynt sé að ræða og vísar m.a.til dómaframkvæmdar Hæstaréttar. Fjármálaeftirlitið neytti 7. október 2008 heimildarí 100. gr. a í lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr.125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í Landsbanka Íslands hf., víkjastjórn félagsins frá og setja yfir það skilanefnd. Í framhaldi af því var stofnaður Nýi LandsbankiÍslands hf. sem nú ber heiti stefnda.Tók stefndi við ýmsum réttindum og skyldum eldri bankans og er óumdeiltað hann hafi þar á meðal tekið yfir kröfu á hendur stefnanda samkvæmtlánssamningnum frá 17. febrúar 2004.III Ímatsbeiðni stefnanda er óskað eftir því að dómkvaddir verði tveir óvilhallirmatsmenn sem hafi þekkingu á íslenskum reglum um gjaldeyrisjöfnuðfjármálafyrirtækja, þekkingu á alþjóðlegum bankaviðskiptum og þar meðreikningsskilum svonefndra nostro- og vosto-bankareikninga í gjaldeyrisjöfnuði. Tilgangmatsins kveður stefnandi vera að afla sér sönnunar þess að þegar stefndi hafiefnt aðalskyldu sína í árslok 2004 hafi engar færslur erlendra gjaldmiðla áttsér stað, hvorki innan reikninga forvera stefnda á Íslandi né á nostro reikningumforvera stefnda á viðkomandi myntsvæði.Forveri stefnda, sem stefndi leiði rétt sinn af hafi efnt aðalskyldusína samkvæmt lánssamningnum með afhendingu eða skuldbindingu til að afhendaíslenskar krónur, sem bundnar voru við gengi erlendra gjaldmiðla. Af þessu leiði að innistæður IG-reikninga séuí reynd skuldbinding stefnda í íslenskum krónum, sem taki mið af gengi annarragjaldmiðla en íslenskrar krónu. Stefnandikveðst í stefnu m.a. byggja á því að umþrættur lánssamningur sé að formi ogefni samhljóða lánssamningi sem fjallað hafi verið um í dómi Hæstaréttar í málinr. 155/2011. Í þeim dómi hafi veriðkomist að þeirri niðurstöðu, samkvæmt því sem fram komi í útskýringum dómsinssjálfs á málinu í máli réttarins nr. 3/2012, að vísun til erlendra gjaldmiðlaein og sér nægði ekki til þess að lán það, sem þar var deilt um, teldist vera íþeim erlenda gjaldmiðli og yrði því að gæta að því hvernig skyldursamningsaðila hefðu verið efndar. Ífyrrgreindu máli Hæstaréttar nr. 155/2011, hafi svo háttað til að efndir beggjaaðila hafi farið fram með millifærslum á íslenskum krónum. Í þessumáli sé deilt um lánssamning, sem að formi og efni sé samhljóða lánssamningisem deilt hafi verið um í hæstaréttarmáli nr. 155/2011. Efndir aðalskyldna stefnanda séu óumdeildar,en þær hafi farið fram með afhendingu á íslenskum krónum. Stefnandi fullyrðir í stefnu að efndirstefnda á aðalskyldu sinni hafi farið þannig fram að stefndi hafi afhentíslenskar krónur sem bundnar hafi verið gengi annarra gjaldmiðla. Hann kveður stefnda hins vegar fullyrða ígreinargerð sinni að hann hafi afhent erlendan gjaldeyri með innborgun inn áIG-reikninga. Í greinargerð stefnda komieinnig fram að það sé fráleitt af stefnanda að halda því fram, í ljósidómaframkvæmdar, að á IG-reikningum „hvíli ekki raunverulegur gjaldeyrir“, aukþess sem því sé mótmælt að Seðlabanki Íslands líti á skuldbindingar áIG-reikningum sem skuldbindingu í íslenskum krónum með gengisviðmiði. Meðmatsgerð sé það ætlun stefnanda að afla sönnunar þess sem hann telji rétt ogbyggi á gögnum sem hann vísi til. Hannsé að leita þekkingar hjá sérfróðum dómkvöddum matsmönnum, sem sé utanalmennrar þekkingar og almennrar menntunar eða lagaþekkingar. Matsmönnumsé ætlað að svara eftirgreindum spurningum: „1. Gátu greiðslukerfi íslenskra banka á árinu2004 eða síðar millifært inn á bankareikninga á Íslandi, á rafrænan hátt eða áannan hátt, annan gjaldmiðil en íslenskar krónur? 2. Við útgreiðslu matsþola (væntanlegaeignafærsla í bókum matsþola, kreditfærsla, útgáfa skuldbindingar) álánsfjárhæð, sem greidd var inn á IG reikning höfuðbók 38, færist sama fjárhæð(að frádregnum lánskostnaði) af öðrum reikningi í eigu matsþola? 3. Ef svar við spurningu 2 er að fjárhæð færistaf öðrum reikningi í eigu matsþola við útgreiðslu, er þess óskað að matsmennsvari því í hvaða mynt sá reikningur er sem útgreiðslan skuldfærist(debitfærist) af? 4. Í desember 2004 voru í gildi reglurSeðlabanka Íslands, númer 387/2002 um gjaldeyrisjöfnuð bindiskyldralánastofnana og annarra sem leyfi hafa til milligöngu umgjaldeyrisviðskipti. Hvernig skilgreinadómkvaddir matsmenn innstæður á innlendum gjaldeyrisreikningum (IG reikningum,höfuðbók 38), innan skilgreininga Seðlabanka á reglum um gjaldeyrisjöfnuð, semkoma fram í 1. mgr. (gengisbundnir liðir), 2. mgr. (nústaða í gjaldmiðli), 4.mgr. (opin gjaldeyrisstaða, gjaldeyrisáhætta stofnunar) 2. greinar ofangreindrareglna? 5. Hvernig skilgreina matsmenn innstæður forveramatsþola á nostro reikningum matsþola samkvæmt skilgreiningum 1. mgr., 2. mgr.,4. mgr. 2. gr. ofangreindra reglna?“ Þá segirí matsbeiðni að matsins sé óskað í þeim tilgangi að færa sönnur á fullyrðingumatsbeiðanda í stefnu, sem stefndi mótmæli í greinargerð sem ósönnuðum, aðefndir matsþola á aðalskyldu samkvæmt umdeildum lánssamningi, hafi falist í þvíað afhenda inn á reikninga, sem tegundartilgreindir hafi verið af stefnda seminnlendir gjaldeyrisreikningar, skuldbindingar í formi innstæðna í íslenskumkrónum, sem hafi verið bundnar tilgreindu skráðu dagsgengi annarra gjaldmiðlaen íslenskrar krónu. Eins ogáður greinir andmælti stefndi því að dómkvaddir yrðu matsmenn í málinu. Í munnlegum málflutningi um þann ágreiningaðila vísaði stefndi m.a. til 3. mgr. 46. gr. og 2. mgr. 60. gr. laga nr.91/1991, um meðferð einkamála. Þá vísaðistefndi til dóma Hæstaréttar m.a. í málum nr. 577/2014, 3/2012, þar sem reynthefði á túlkun sams konar samninga. Þáhefði sams konar málsástæðu verið teflt fram í hæstaréttarmáli nr. 90/2014, enþar hefði því verið haldið fram að gjaldeyrisreikningar væru í raungengistryggðir reikningar og því hefði enginn gjaldeyrir í raun veriðafhentur. Því lægi fullnægjandi sönnunfyrir um réttmæti útgreiðslu láns í því formi sem á reyni í þessu máli. Óþarft væri því að afla frekari sönnunar eðamats. Stefndimótmælti sérstaklega matsspurningu nr. 1 og taldi hana of víðtæka, einnig aðspurningar 4-5 væru of víðtækar og fælu í raun í sér lögspurningu. Þá taldi hann að spurningar 2 og 3 væru allsóþarfar. Stefndivísaði og til þess að í málinu lægi fyrir að greitt hefði verið inn á reikningaí erlendri mynt og að stefnanda hefði boðist að fá lánið greitt í erlendrimynt.IV Íeinkamáli lýtur sönnun einkum að því að leiða í ljós hvort staðhæfing umumdeild atvik teljist sönnuð, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991. Aðili að einkamáli á að meginstefnu rétt áþví að afla og leggja fram þau sönnunargögn sem hann telur þörf á. Það er því hvorki á valdi stefnda né dómstólaað aftra því nema með stoð í lögum. Afþeim sökum ber dómara að verða við beiðni málsaðila um að dómkveðja matsmennsamkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 nema formskilyrði síðari málsliðar 1. mgr.61. gr. séu ekki fyrir hendi, leitað sé mats um atriði, sem dómari telurbersýnilegt að ekki skipti máli, sbr. 3. mgr. 46. gr. laganna, eða matsbeiðnilúti einvörðungu að atriðum, sem dómara ber að leggja sjálfur mat á en ekkisérfróðum matsmönnum, sbr. 2. mgr. 60. gr. og fyrri málslið 1. mgr. 61.gr. Í síðastnefnda tilvikinu yrðimatsgerð ávallt tilgangslaus til sönnunar í skilningi 3. mgr. 46. gr. Matsbeiðni stefnanda lýtur að því að fá álitsérfróðra matsmanna á greiðslukerfum banka á árinu 2004 og síðar og hvort unnthafi verið að millifæra á Íslandi annan gjaldmiðil en íslenskar krónur. Þá er krafist skilgreiningar matsmanna á innlendumgjaldeyrisreikningum, IG-reikningum með höfuðbók 38, inna skilgreiningarSeðlabanka Íslands á reglum nr. 387/2002, um gjaldeyrisjöfnuð, sem ogskilgreiningar á nostro-reikningum stefnda.Stefnandi kveður tilgang matsins vera að sanna að fullyrðingar hans umað aðalskylda stefnda samkvæmt lánssamningi hafi falist í því að afhenda inn áreikninga sem voru tegundartilgreindir af stefnda sem innlendirgjaldeyrisreikningar, skuldbindingar í formi innstæðna í íslenskum krónumbundnar dagsgengi erlendra gjaldmiðla. Málsaðilagreinir á um það í málinu hvort samningur stefnanda við Landsbanka Íslands hf.17. febrúar 2004 sé um lán í íslenskum krónum, bundið gengi erlendragjaldmiðla, þannig að skilmálar þess brjóti í bága við 14. gr., sbr. 13. gr.,laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu.Í dómum Hæstaréttar hefur margsinnis reynt á túlkun sambærilegrasamninga. Hefur Hæstiréttur í dómum sínum um hvort lán sé í erlendri mynt eðaíslenskum krónum bundnum gengi erlendra gjaldmiðla, fyrst og fremst lagt tilgrundvallar skýringu á texta þeirrar skuldbindingar sem lántaki hefur gengistundir. Þegar sú textaskýring tekur ekkiaf skarið um hvers efnis skuldbindingin er að þessu leyti hefur verið litið tilatriða sem lúta að því hvernig hún hefur í raun verið efnd og framkvæmd að öðruleyti og hefur þá m.a. verið litið til aðferðar við útborgun lánsfjárins. Í þeim fjölmörgu dómum Hæstaréttar þar semreynt hefur á túlkun sambærilegs samnings og um er deilt í þessu máli hefurverið talið að útborgun inn á gjaldeyrisreikninga í samræmi við ákvæði samningsfæli í sér að fé í erlendum gjaldmiðlum skipti í reynd um hendur. Að því virtu fæst ekki séð að þýðingu getihaft við úrlausn ágreinings sem deilt er um í málinu, að aflað verði mats áþeim atriðum sem tilgreind eru í matsbeiðni, en það getur hvorki verið hlutverkdómkvaddra matsmanna að túlka samning aðila né myndi slík matsgerð nokkrubreyta um þær kröfur sem stefnandi hefur uppi í málinu. Af þeim sökum er sú sönnunarfærsla semstefnandi gerir kröfu um samkvæmt framangreindu bersýnilega þýðingarlaus fyrirmál þetta, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Verður því beiðni hans um dómkvaðningumatsmanna hafnað. Hervör Þorvaldsdóttir héraðsdómari kvað uppúrskurð þennan.Ú R S K U R Ð A R OR Ð: Hafnað erkröfu stefnanda, Útgerðarfélagsins Hauks hf., um dómkvaðningu matsmanna.
|
Mál nr. 44/2016
|
Eignarréttur Sameign Leigusamningur Sératkvæði
|
Í málinu kröfðust E og R ehf. þess að I ehf. yrði bannað að gera út báta fyrir ferðamenn á Jökulsárlóni frá landi jarðarinnar F á grundvelli leigusamnings við SF frá árinu 2012. Fyrir lá að E og R ehf. höfðu rekið sambærilega þjónustu á sömu jörð á grundvelli leigusamnings við SF frá árinu 2000 og að þeir áttu tæplega 24% eignarhlut í jörðinni í óskiptri sameign með öðrum eigendum hennar. Reistu þeir kröfu sína á því að samþykki allra eigenda jarðarinnar hefði þurft til gerðar leigusamningsins, að ákvörðunin hefði ekki verið tekin á lögmætum fundi SF og að samningurinn færi í bága við réttindum þeirra samkvæmt leigusamningnum frá árinu 2000. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt almennum reglum eignarréttar gilti sú meginregla um sérstaka sameign að samþykki allra sameigenda þyrfti til óvenjulegra ráðstafana og ráðstafana sem væru meiri háttar þótt venjulegar gætu talist. Yrði í þessu tilliti að fara fram heildarmat á aðstæðum hverju sinni. Með hliðsjón af atvikum málsins, forsögu samningsgerðarinnar og eðlis og umfangs þess reksturs sem samningurinn frá árinu 2012 tók til var hvorki talið að hann hefði falið í sér óvenjulega ráðstöfun né að hún hefði verið svo meiri háttar að þurft hefði samþykki allra eigenda jarðarinnar fyrir henni. Þá hefði ákvörðun um ráðstöfun þessa verið tekin af tilskildum meirihluta á lögmætum fundi SF, auk þess sem E og R ehf. hefðu á öllum stigum málsins verið upplýstir um áformin og þeir fengið tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Samkvæmt framansögðu voru I ehf. og SF sýknaðir af kröfu E og R ehf.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirViðar Már Matthíasson, Helgi I. Jónsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjendur skutumálinu til Hæstaréttar 19. janúar 2016. Þeir krefjast þess, hvor fyrir sittleyti, að þeir verði sýknaðir af kröfu stefndu. Þá krefjast þeir málskostnaðarí héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu krefjaststaðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrirHæstarétti. IJörðin Fell áBreiðamerkursandi liggur að austanverðu Jökulsárlóni og tilheyrir hluti lónsinsjörðinni. Samkvæmt gögnum málsins mun jörðin vera um 10.500 hektarar að stærðog er í óskiptri sameign 32 aðila. Á hluta hennar er rekin umfangsmikilferðaþjónusta og má rekja upphaf hennar til ársins 1985 er Guðbrandur Jóhannssonhóf siglingar með ferðamenn um lónið. Hefur ágreiningur vegna jarðarinnar nokkrumsinnum komið til kasta dómstóla. Á árinu 1987 keypti FjölnirTorfason reksturinn af Guðbrandi. Í kaupsamningi sagði að verið væri að kaupa „viðskiptavild“sem Guðbrandur hefði skapað sér með starfsemi sinni, jafnframt því sem tekiðvar fram að „hvorki bátar né mannvirki við Jökulsárlón, er þar hafa risið vegnastarfsemi Guðbrands, eru seld með samningi þessum.“ Mun Fjölnir hafa reist hús fyrirveitingasölu og hreinlætisaðstöðu við lónið, auk þess sem nýr söluskáli varfluttur þangað. Ekki lá fyrir samningur við landeigendur um reksturinn og árið1992 rituðu nokkrir þeirra Fjölni bréf og kölluðu eftir svörum þar um. Íframhaldi af þessu mun einn landeigenda fyrir hönd annarra í júlí 1994 hafagert samkomulag við Fjölni og Þorbjörgu Arnórsdóttur eiginkonu hans umleigugjald fyrir afnotin það ár, jafnframt því sem fallið var frá kröfu umgreiðslu leigugjalds fyrir liðinn tíma. Þá var boðað að gengið yrði síðar tilsamninga um framhald afnota, en af því varð ekki. Um þetta leyti munu Fjölnirog Þorbjörg hafa keypt 10,3583 hundraðshluta í jörðinni. Í apríl 1995 stofnuðusameigendur jarðarinnar með sér áfrýjandann Sameigendafélag Fells, en Fjölnir ogÞorbjörg stóðu ekki að sameignarsamningnum. Í 1. gr. hans var tíundað hverjirværu eigendur að jörðinni og í hvaða hlutföllum, en tiltekið að óvíst væri um félagsaðildvegna framangreinds 10,3583% hlutar í jörðinni. Í 2. gr. kom fram að tilgangurfélagsins væri að gæta hagsmuna eigenda í samskiptum við opinbera aðila ogeinkaaðila. Í 3. og 4. gr. voru ákvæði um fjölda manna í stjórn, sem hefði þaðhlutverk að boða til funda sameigenda og framfylgja þeim ákvörðunum sem teknarværu á slíkum fundum. Nauðsynlegar ákvarðanir sem teldust minni háttar gætistjórnin tekið á milli funda. Í 5. gr. var mælt fyrir um að fundur værilögmætur ef mætt væri fyrir eigendur að minnsta kosti 66% jarðarinnar og risiágreiningur um ákvörðun teldist hún samþykkt ef eigendur 66% jarðarinnar hiðminnsta myndu gjalda henni atkvæði sitt. Þá sagði í 6. gr. meðal annars að ístað þess að boða til fundar sameigenda gæti stjórnin sent þeim tillögur umeinstök málefni, svo sem samningsgerð við nýtendur jarðarinnar eða hlutahennar, til samþykktar. Til þess að slíkar tillögur teldust samþykktar yrðueigendur að minnsta kosti 66% jarðarinnar að greiða þeim atkvæði. Þá var í 7.gr. mælt fyrir um að milli sameigenda skyldi gilda forkaupsréttur með nánartilgreindum hætti. Fljótlega eftir stofnunfélagsins fór stjórn þess á leit við Fjölni Torfason og Þorbjörgu Arnórsdóttur aðviðræður færu fram vegna reksturs þeirra við lónið. Áttu sér stað nokkurbréfaskipti um málefnið. Vildu þau Þorbjörg og Fjölnir að gerður yrði við þaulóðarleigusamningur um afmarkað svæði en áfrýjandinn Sameigendafélag Fells taldirétt að miða við samkomulag á svipuðum nótum og á árinu 1994. Aðalfundur hjá áfrýjandanummun hafa verið haldinn 14. desember 1996 þar sem samþykkt var að stjórnfélagsins myndi tilkynna Fjölni og Þorbjörgu að þeim yrði óheimilt að nýtahluta jarðarinnar til reksturs eftir 1. maí 1997 og að leitað skyldi tilboða umhagnýtingu landgæða jarðarinnar í og við Jökulsárlón í þágu hvers konar þjónustuvið ferðamenn. Þá var samþykkt að krefja þau um endurgjald fyrir nýtingujarðarinnar vegna áranna 1995 og 1996. Þessu andmæltu Fjölnir og Þorbjörg ogvildu nú reisa rétt sinn til rekstursins á grundvelli eignaraðildar að jörðinnisem færði þeim rétt til endurgjaldslausra afnota af sameigninni. Af hálfu áfrýjandansvar á hinn bóginn byggt á því að skipulag við Jökulsárlón stæði því í vegi aðfélagsmönnum hans væri unnt að láta þar í té þjónustu við ferðamenn með líkumhætti og Fjölnir og Þorbjörg gerðu. Sameigendur jarðarinnar hefðu á hinn bóginnhagsmuni af því að geta leigt þar aðstöðu eigendum til hagsbóta fyrir hæsta endurgjald,sem kostur væri á. Deila þessi gekk til dómstóla og lauk henni með dómi Hæstaréttar10. desember 1998 í máli nr. 167/1998, sem birtur er í dómasafni réttarins þaðár á bls. 4262, þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að Fjölnir og Þorbjörg skyldugreiða fyrir afnot sín af jörðinni vegna áranna 1995, 1996 og 1997. IIHinn 29. desember 1999 gerðu Fjölnir Torfason sem seljandi ogstefndi Einar sem kaupandi samning um eignir sem tengdust rekstriferðaþjónustunnar. Voru þar meðal annars taldir upp fimm bátar meðskipaskrárnúmerum, þar af þrír hjólabátar, og einnig fjórir gúmmíbátar meðmótor. Var kaupverðið 28.500.000 krónur og tilgreint að samningurinn væri meðfyrirvara um að stefnda tækist að ná samningi við áfrýjandann SameigendafélagFells til reksturs starfseminnar. Þá var mælt fyrir um að þegar slíkursamningur lægi fyrir myndi stefndi Einar kaupa fyrirtækið Jökulsárlón ehf., semstofnað hafði verið um reksturinn, og eignarhluta Fjölnis og Þorbjargar íjörðinni. Í bréfi áfrýjandans Sameigendafélags Fells til stefnda Einars2. maí 2000 kom fram að samkvæmt frétt í héraðsfréttablaði væri stefndi „farinnað undirbúa starfsemi ferðamannaþjónustunnar á Jökulsárlóni, þrátt fyrir aðekki hafi náðst samkomulag við eigendur Sameigendafélags Fells um leigugjöld aflandi sameignarfélagsins“. Var lýst þeirri skoðun að „framsal leigusamnings tilyðar, sé óheimilt án samþykkis félagsins.“ Þá var komist svo að orði að ekkiværi unnt að tryggja stefnda „áframhaldandi samning við óbreyttar aðstæður og tilþess getur komið að samningum verði rift eða sagt upp án frekari fyrirvara.“ Í bréfistefnda Einars til landeigenda degi síðar vísaði hann til samnings síns viðfyrri rekstraraðila sem falið hefði í sér „kaup á bátum, húsum og öðrum búnaðiFerðaþjónustunnar við Jökulsárlón, með þeim fyrirvara að samkomulag tækist viðeigendur jarðarinnar Fells um lóðarleigu vegna mannvirkja og annarrar aðstöðu.Enn hafa ekki tekist samningar við stjórn Sameigendafélags Fells, sem fer með umboðmeirihluta eigenda jarðarinnar. Það sem á milli ber, er fyrst og fremst fjárhæðleigugjalds og lengd leigutímans. Nú fer í hönd annatími í ferðaþjónustunni ogstaða mín í þessu verður stöðugt erfiðari. Náist ekki samkomulag viðlandeigendur er viðbúið að ég neyðist til að rifta þeim samningi sem ég gerðium kaup ofangreindra eigna, sem mér þætti mjög miður. Ég gerði samninginn íþeirri trú að samkomulag um sanngjarna leigu og leigutíma næðist fljótlega. Égtaldi og tel reyndar enn, að áframhaldandi ferðaþjónusta við Jökulsárlón sémikilvæg, ekki aðeins fyrir rekstraraðilann og landeigendur, heldur allthéraðið og ferðaþjónustuna í landinu. Ég vil helst ekki gefast upp í málinufyrr en ég tel fullreynt að samkomulag takist alls ekki.“ Þá lýsti hannáætlunum sínum um lánsfjármögnun til rekstursins og því að lánastofnanir hefðugert að skilyrði að leigan yrði miðuð við tímalengd lána að lágmarki til 25 ára.Loks tók hann eftirfarandi sérstaklega fram: „Takist samningar um leigusamningtil 25 ára með leigugjaldi kr. 1.400.000 á ári, sem hækki miðað við breytingará vísitölu neysluverðs, er ég tilbúinn að ganga til samninga, sem allra fyrst.Á lánstímanum öllum (25 árum) næmu leigugreiðslur alls kr. 35 milljónum ánúvirði. Auk þess hefðu landeigendur áfram allan rétt til tekjuöflunar oglandnýtingar á jörðinni, utan þeirrar lóðar sem mér yrði leigð.“ Í framhaldi af þessu, eða 23. október 2000, gerðu áfrýjandinnSameigendafélag Fells og stefndi Einar með sér samning þar sem sá síðarnefnditók á leigu til afnota „hluta svæðisins á og við Jökulsárlón“. Í 1. gr.samningsins var tiltekið að stefndi ræki „þjónustu fyrir ferðamenn viðJökulsárlón á Breiðamerkursandi með siglingum um lónið og rekstri söluskála viðþað. Í dag eru við lónið veitingahús ... sumarhús ... vörugeymsla/gámur ogbryggja/landgangur.“ Í 2. gr. var kveðið á um árlegt leigugjald, 1.400.000krónur, bundið vísitölu neysluverðs. Í 3. gr. var tiltekið að leigutaka værikunnugt um að Jökulsárlón og landið um kring væri náttúruperla á náttúruminjaskráog samkvæmt deiliskipulagi væri ekki „heimilt að koma niður neinum föstumbyggingum á svæðinu en að yfir sumartímann sé heimilt að staðsetja þarfæranlegt timburhús ásamt skýli með snyrtingum á nánar tilgreindu svæði ... Í5. kafla skipulagsins kemur m.a. fram að heimilt sé ... að reka bát tilskemmtiferða um lónið og gera hann út frá sama stað og verið hefur. Ennfremurað þess skuli gætt svo sem kostur er, að starfsemi sem fram fer valdi ekkimengun, óþarfa jarðraski eða truflun. Að lokum kemur fram að einungis séheimilt að stunda þann rekstur sem um er getið í eða við þær byggingar, semsettar verða upp. Á öðrum stöðum verði landið látið ósnert.“ Í 4. gr.samningsins sagði: „Óski leigutaki eftir að breyta rekstri sínum og/eða aukaumsvif sín á landinu umfram það sem nú er, skal hann áður en hann leitar tilhlutaðeigandi yfirvalda, leita samþykkis leigusala.“ Gildistími samningsins varfrá 1. janúar 2000 til 31. desember 2024 samkvæmt 6. gr. hans, auk þess sem þarvar kveðið á um framsal og forleigu- og forkaupsrétt. Loks var í 7. gr. ákvæðium að leigutaki skyldi breyta nafni á fyrirtækinu Jökulsárlóni ehf. fyrir 1.janúar 2001 og að nafnið yrði ekki notað af honum eða fyrirtækjum hans. Slíknafnbreyting mun þó ekki hafa átt sér stað fyrr en í febrúar 2013 og fékkfélagið heitið Jökulsárlón ferðaþjónusta ehf. Samhliða síðastgreindum samningi og í samræmi við samninginn 29.desember 1999 keypti stefndi Einar 10,3583% eignarhlut Fjölnis Torfasonar ogÞorbjargar Arnórsdóttur í jörðinni og fyrirtækið Jökulsárlón ehf. Til viðbótarþví keypti hann 0,9813% af öðrum sameiganda í lok árs 2006. Þá eignaðiststefndi Reynivellir ehf., sem er félag í eigu stefnda Einars, 12,3209hundraðshluta í jörðinni í mars 2007. Eiga stefndu þannig samtals 23,6605 hundraðshlutajarðarinnar í óskiptri sameign með öðrum eigendum hennar. Nokkrir landeigenda höfðuðu dómsmál með kröfu umviðurkenningu á forkaupsrétti vegna framangreindra kaupa stefnda Einars á hlutí jörðinni, en málunum var vísað frá héraðsdómi með dómum Hæstaréttar 6. júní2008 í málum nr. 290/2008 og 291/2008. IIIMeð bréfi 19. mars 2008 kvartaðiáfrýjandinn Sameigendafélag Fells yfir að rekstur stefnda Einars væri ekki ísamræmi við samning aðila frá 23. október 2000 og að stefndi hefði tekið undirsig stærra landsvæði en honum hefði verið leigt samkvæmt samningnum. Munuaðilar hafa skipst á allmörgum bréfum og mótmælti stefndi Einar ávallt að umvanefndir af hans hálfu væri að ræða. Þá gengu einnig bréf milli þeirra umfyrirhugaðan rekstur áfrýjandans Ice Lagoon ehf. um siglingar á Jökulsárlóni frálandi jarðarinnar Fells. Félag þetta bar fram til ársins 2013 heitið Must VisitIceland ehf. og er fyrirsvarsmaður og eini eigandi þess Ingvar Þórir Geirsson.Þannig var af hálfu áfrýjandans Sameigendafélags Fells 1. mars 2010 ritað bréftil stefnda Einars þess efnis að áfrýjandinn Ice Lagoon ehf. hefði falast eftirþví að fá leyfi félagsins til aðstöðu við Jökulsárlón í þeim tilgangi að bjóðaferðamönnum upp á ferðir á gúmmíbátum um lónið. Var því lýst að fyrstu viðbrögðstjórnar sameigendafélagsins væru jákvæð „þar sem aukin starfsemi við lónið,ætti að auka fjölbreytni í ferðaþjónustunni, fjölga störfum og auka möguleikatil tekjuöflunar til hagsbóta fyrir landeigendur og sveitarfélagið.“ Var íbréfinu vísað til yfirlýsingar stefnda Einars frá 3. maí 2000 um aðlandeigendur hefðu áfram allan annan rétt til tekjuöflunar og landnýtingar ájörðinni utan þeirrar lóðar sem honum var leigð. Stefndi Einar svaraði meðbréfi 15. mars 2010 og vísaði til þess að bíða yrði með ákvarðanatöku þar tilvinnu við deiliskipulag yrði lokið. Þá myndu þessi áform skaða rekstur hansverulega. Hinn 9. maí 2010 áréttaði IngvarÞórir Geirsson erindi sitt um að áfrýjandinn Sameigendafélag Fells veittiheimild til starfsemi þar sem um væri að ræða „sérferðir á slöngubátum á Jökulsárlónimeð ferðamenn og færanlega aðstöðu vegna móttöku ferðamanna og aðstöðu fyrirstarfsfólk.“ Á aðalfundi áfrýjandans Sameigendafélags Fells degi síðar varvísað til þess að gert hafi verið samkomulag við Hornafjarðarbæ um vinnu viðdeiliskipulag á Fellsjörðinni og svæðið við Jökulsárlón. Skipaður hafi veriðvinnuhópur sem í sætu fulltrúi stefnda Einars, fulltrúar sameigendafélagsins ogfulltrúi frá sveitarstjórn. Stefndi Einar sat þennan fund sameigendafélagsinsmeðan á umræðum stóð um málefnið, en yfirgaf svo fundinn að ósk stjórnarfélagsins þegar kom að breytingum á samþykktum þess. Var það gert á þeim grunniað stefndi Einar þekktist ekki boð um að ganga í félagið. Þá var á fundinumhafnað tilboði stefnda Einars um kaup á eignarhlutum allra félagsmanna með1.500.000 krónum fyrir hvern hundraðshluta í jörðinni. Loks var stjórn félagsinsveitt umboð til að ganga til samnings til eins árs við Ingvar Þóri Geirsson ágrundvelli tilboðs hans þar um. Samkvæmt bókun var „farið yfir mætingufélagsmanna og þau umboð sem hver og einn hafði undir höndum. Reyndist veramætt fyrir 70,035% eigenda jarðarinnar og lýsti fundarstjóri aðalfund SameigendafélagsFells því löglegan“. Hinn25. maí 2010 sendi áfrýjandinn Sameigendafélag Fells stefnda Einari tilkynninguum að Ingvari hefði verið veitt leyfi til reynslu í eitt ár til að bjóðaferðamönnum upp á siglingar á lóninu á einum gúmmíbát. Vísað var til þess aðbæjarráð Hornafjarðar hefði samþykkt erindi Ingvars þar um með fyrirvara umstaðsetningu hjólhýsis og samþykki allra landeigenda. Var óskað eftir samþykki stefndafyrir þessari starfsemi. Hinn 2. júní 2010 ítrekaði stefndi fyrri sjónarmið sínsem og áfrýjandinn með bréfi 24. sama mánaðar, auk þess sem hann tilkynnti aðtil athugunar væri riftun á samningnum vegna vanefnda. Enn svaraði stefndiEinar með bréfi 13. júlí 2010. Samkvæmt því sem fram er komið í málinu varðekkert af siglingum áfrýjandans Ice Lagoon ehf. um lónið á árinu 2010. ÁfrýjandinnSameigendafélag Fells og stefndi Einar gerðu með sér samkomulag 13. apríl 2011um framtíðarskipan mála, sem kom þó ekki til framkvæmda og vísuðu aðilar hvor áannan um ástæður þess að svo varð ekki. Samkvæmt gögnum málsins hóf stefndiEinar að kynna ferðir á slöngubátum á árinu 2011. Áfrýjandinn Sameigendafélag Fells taldi að með þessu hefði hann aukiðvið starfsemi sína í andstöðu við leigusamning aðila en stefndi kvað siglingarmeð ferðamenn á þessari tegund báta hafa tíðkast í rekstri hans og forverahans. Hinn26. apríl 2011 óskaði Ingvar Þórir Geirsson eftir leyfi frá landeigendum Fellstil að fá að stunda siglingar frá jörðinni þá um sumarið. Með bréfi stefndaEinars til Ingvars í maí sama ár var þessum áformum andmælt með vísan til fyrriraka þar um og tiltekið sérstaklega að ekki yrði tekin afstaða til erindis hansfyrr en að lokinni skipulagsvinnu vegna svæðisins. Ráðið verður af gögnummálsins að áfrýjandinn Ice Lagoon ehf. hafi á árinu 2011 einungis gert útrekstur sinn frá vesturbakka Jökulárlóns, sem er þjóðlenda. IVHinn20. apríl 2012 gerðu áfrýjendur með sér leigusamning þann sem mál þetta snýstum. Í 3. gr. samningsins sagði að leigusali veiti leigutaka „leyfi til siglingameð ferðamenn á Jökulsárlóni á tveimur sérútbúnum slöngubátum auk sérstaksöryggisbáts samkvæmt kröfum Siglingastofnunar. Leigutaka er heimilt að vera meðfæranlegt hýsi t.d. hjólhýsi við lónið sem nýtist sem aðstaða fyrir starfsfólkleigutaka og móttaka fyrir ferðamenn, auk yfirbyggðar kerru fyrir flotgalla ogannan búnað. Þá er leigutaka heimilt að útbúa flotbryggju við lónið þar semverður aðstaða fyrir báta. Staðsetning alls framangreinds er háð endanlegusamþykki leigusala. Skal við ákvörðun um staðsetningu leitast við að trufla semminnst þá starfsemi sem fyrir er á lóninu þar sem siglt er með ferðamenn áhjólabátum. Þá skal staðsetning falla sem best að náttúru á svæðinu. Leigutakiskal gæta fyllsta öryggis við siglingar á lóninu og ber ábyrgð á að afla þeirraleyfa sem til þarf.“ Í 4. gr. sagði: „Samningur þessi gildir frá 1. maí 2012.Samningurinn er uppsegjanlegur í október mánuði ár hvert og tekur þá uppsögngildi 1. janúar næsta ár. Ef samningi þessum er hinsvegar ekki sagt uppsamkvæmt fyrrgreindum uppsagnarákvæðum þá framlengist hann sjálfkrafa um ár meðsömu uppsagnarákvæðum. Fyrir framangreinda aðstöðu greiðir leigutaki leigusalakr. 1.200.000 ... Komi til áframhaldandi samnings hækkar leiguupphæðin í1.500.000 – krónur ... fyrir næstu 12 mánuði. Upphæðin er verðtryggð miðað viðvísitölu neysluverðs ... Gjalddagi er 1. september ár hvert“. Í 6. gr. sagði:„Öll aukin umsvif leigutaka á landinu fram yfir það sem kemur fram í 3. gr.samnings þessa er háð samþykki leigusala og eru óheimil án undangenginnasamninga við leigusala. Samþykki leigusali aukin umsvif þarf að greiðasérstaklega fyrir það samkvæmt nýjum samningi.“ Þá sagði meðal annars í 7. gr.:„Leigutaka er kunnugt um þá starfsemi rekstraraðila sem nú þegar er fyrir ásvæðinu og að leigusali hefur áform um frekari samningsgerð við fleirirekstraraðila um margvíslega starfsemi á svæðinu. Lýsir leigutaki því yfir aðhann mun ekki krefja leigusala um bætur komi til truflunar á starfsemi hans afhálfu yfirvalda eða annarra aðila.“ Loks sagði í 8. gr.: „Komi til þess aðleigusali geti ekki efnt samninginn vegna einhverra orsaka fellur samningurinnúr gildi og staðan verður eins og engin samningur hafi verið gerður og á þáhvorugur aðili kröfur um skaðabætur á hinn samningsaðilann. Komi tiláframhaldandi samningssambands eftir reynslutímann skal nýr samningur útbúinn.Framsal samnings þessa er óheimilt nema með samþykki leigusala.“ Hinn9. maí 2012 tilkynnti áfrýjandinn Sameigendafélag Fells stefnda Einari umsamning þennan og áréttaði að stefnda væri óheimilt að auka við starfsemi sínaá svæðinu án samþykkis félagsins. Hinn 18. sama mánaðar sendi áfrýjandinnstefnda enn bréf. Var þar fullyrt að stefndi hefði ítrekað brotið gegn skyldum sínumsamkvæmt leigusamningnum 23. október 2000. Í fyrsta lagi með því að bæta við„a.m.k. einum hjólabáti“ og auka þannig starfsemina um fjórðung, í öðru lagimeð nýrri starfsemi sem falist hafi í útleigu Zodiac báta sem rekin væri undiröðru starfsleyfi en hjólabátarnir, í þriðja lagi nýtt landsvæði sem deiliskipulagnæði ekki yfir með tilliti til rekstursins, í fjórða lagi vanefnt þá skyldu aðskipta um heiti á félaginu Jökulsárlón ehf. og í fimmta lagi framselt réttinditil veitingareksturs. Fylgdi þessu áskorun um að semja um hærri leigugreiðslur,en að öðrum kosti yrði samningnum rift „eða eftir atvikum krafist ógildingar skv.36. gr. samningalaga nr. 7/1936“. Meðbréfum stefnda Einars 18. maí 2012 til áfrýjenda var samningurinn frá 20. apríl2012 sagður ólögmætur á grundvelli reglna um óskipta sameign jafnframt því semhann færi í bága við samninginn 23. október 2000. Þá var því lýst í bréfi til áfrýjandansSameigendafélags Fells að ferðir á vegum stefnda Einars með sérútbúnumslöngubátum væri ekki breyting á rekstri í andstöðu við 4. gr. síðargreinds samnings.Þvert á móti væri um að ræða eina aðferð við að veita þá þjónustu semsamningurinn lyti að og hefði raunar verið boðið upp á ferðir á slíkum bátum ásamningstímanum og þyrfti ekki samþykki sameigendafélagsins fyrir þeim. Áframhéldu bréfaskipti um málefnið í maí og júní 2012. Áaðalfundi áfrýjandans Sameigendafélags Fells 20. júní 2012 kom fram að vegnasamskiptaörðugleika væri brostinn grundvöllur fyrrgreinds samkomulags viðstefnda Einar um vinnu við deiliskipulag. Þá sagði að Ingvar Þórir Geirssonstundaði enn starfsemi sína frá vesturbakka Jökulsárlóns. Með bréfi 30. ágúst samaár lýsti áfrýjandinn yfir riftun samningsins frá 23. október 2000, einkum meðvísan til þeirra atriða sem tíunduð höfðu verið í framangreindu bréfi 18. maí2012. Íágúst 2013 tók gildi nýtt deiliskipulag fyrir svæðið sem um ræðir viðausturbakka lónsins. Áfrýjandinn Sameigendafélag Fells höfðaði mál í október samaár, meðal annars með kröfu um staðfestingu á riftun samningsins frá 23. október2000 og greiðslu skaðabóta. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. júní 2014 varstefndi sýknaður af kröfum áfrýjandans og með dómi Hæstaréttar 28. maí 2015 ímáli nr. 752/2014 var niðurstaða héraðsdóms staðfest um þær dómkröfur þar voruhafðar uppi. Umsóknáfrýjandans Ice Lagoon ehf. frá apríl 2014 um aðstöðu fyrir starfsemi sína í þjóðlenduvið vesturbakka lónsins var hafnað af hálfu sveitarfélagsins Hornafjarðar. Ráðamá af gögnum málsins að áfrýjandinn Ice Lagoon ehf. hafi hafið starfsemi áJökulsárlóni frá jörðinni Felli í júní 2014. Hinn 20. sama mánaðar hafnaði Sýslumaðurinná Höfn kröfu stefndu um lögbann við starfsemi áfrýjandans Ice Lagoon ehf. ájörðinni Felli. Með úrskurði Héraðsdóms Austurlands 22. október 2014 var súákvörðun staðfest og var sá úrskurður staðfestur með dómi Hæstaréttar 11.nóvember sama ár í máli nr. 708/2014. Áðurnefndur Ingvar Þórir Geirsson varð eigandiað 7,5156 hundraðshlutum jarðarinnar í 16. september 2014. Stefnduhöfðuðu mál þetta 7. janúar 2014. Með dómi Hæstaréttar 21. maí 2015 í máli342/2015 var staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun kröfu stefndu um aðáfrýjandanum Ice Lagoon ehf. yrði gert að fjarlægja lausafé sem tilheyrirstarfsemi hans á jörðinni Felli. Hinn áfrýjaði dómur gekk 21. október 2015 þarsem fallist var á kröfu stefndu um að áfrýjandanum Ice Lagoon ehf. væri bannaðað gera út báta fyrir ferðamenn á grundvelli samningsins við áfrýjandannSameigendafélag Fells 20. apríl 2012.VSamkvæmt almennum reglum eignarréttar gildir sú meginregla umsérstaka sameign að samþykki allra sameigenda þarf til óvenjulegra ráðstafanaog ráðstafana sem eru meiri háttar þótt venjulegar geti talist. Verður í þessutilliti að fara fram heildarmat á aðstæðum hverju sinni. Eins og að framan er rakið hófust siglingar með ferðamenn umJökulsárlón þegar á árinu 1985 án þess að gerður hefði verið samningur við eigendurjarðarinnar Fells um heimild til þeirrar starfsemi. Reksturinn var síðan seldurFjölni Torfasyni á árinu 1987. Á grundvelli samkomulags frá árinu 1994 varlandeigendum greidd leiga vegna þess árs, en ekki varð af samningsgerð um áframhaldandirekstur sökum þess að Fjölnir og Þorbjörg Arnórsdóttir, sem þá munu hafa verið orðineigendur að hluta jarðarinnar, töldu sig í krafti þess eiga rétt til endurgjaldslausraafnota af sameigninni. Með fyrrgreindum dómi Hæstaréttar 10. desember 1998 voruþau á hinn bóginn dæmd til að greiða áfrýjandanum Sameigendafélagi Fellstilgreinda fjárhæð vegna leigu fyrir árin 1995, 1996 og 1997. Stefndi Einar BjörnEinarsson keypti síðan reksturinn af Fjölni og Þorbjörgu með fororði um að hannmyndi kaupa eignarhluta þeirra í jörðinni næðust samningar við landeigendur umáframhaldandi rekstur. Slíkur samningur komst á 23. október 2000. Í samningnum var vísað til þágildandi deiliskipulags um hlutajarðarinnar og efni þess jafnframt að hluta tekið upp, þar sem meðal annars varkveðið á um að heimilt væri að „reka bát til skemmtiferða um lónið og gera hannút frá sama stað og verið hefur.“ Þá var í samningnum ákvæði um að nýta mætti sumarhúsog vörugeymslu sem á svæðinu voru og hafa þar bryggju eða landgang. Þrátt fyrirað í samningnum hafi ekki verið tilgreint með skýrum hætti hver væri sá hlutilands jarðarinnar sem nýta mætti undir reksturinn er fram komið að einungis varum að ræða leigu aðstöðu á litlum hluta þess. Samningurinn var gerður til 25ára og verður ráðið af gögnum málsins að starfsemi stefndu á svæðinu hafiaukist verulega eftir því sem árin liðu og meðal annars gerðir út fleiri bátar enupphaflega hafði verið gert ráð fyrir. Af samanburði á samningum áfrýjandans Sameigendafélags Fells viðstefnda Einar annars vegar og við áfrýjandann Ice Lagoon ehf. hins vegar er ljóstað samningurinn við hinn síðarnefnda varðar starfsemi af sama toga og rekinhafði verið á jörðinni um langt árabil og krefst auk þess mun minni umbúnaðaren ráðgert var í samningi við hinn fyrrnefnda. Var þannig í samningi áfrýjenda einungisgert ráð fyrir flotbryggju við lónið með aðstöðu fyrir tvo svokallaða slöngubátaog sérstakan öryggisbát samkvæmt kröfum Siglingastofnunar, auk færanlegrar lágmarksaðstöðu.Þá er samningurinn uppsegjanlegur í október ár hvert og tekur uppsögn þá gildi1. janúar á næsta ári. Ekki verður ráðið af gögnum málsins að samningur þessi sé,frekar en samningurinn frá 23. október 2000, í ósamræmi við deiliskipulag. Fram hjá því verður ekki horft að samningurinn frá 23.október 2000 var gerður eftir að fyrir lá skrifleg yfirlýsing stefnda Einars 3.maí sama ár til eigenda jarðarinnar. Í yfirlýsingunni var vísað til þess að áframhaldandiferðaþjónusta við Jökulsárlón væri mikilvæg bæði fyrir hann og landeigendur. Þávar sérstaklega tekið fram að landeigendur hefðu áfram allan rétt tiltekjuöflunar og landnýtingar á jörðinni, utan þeirrar lóðar sem leigð yrði undirstarfsemina. Samkvæmt því sem fram er komið í málinu um tilurð samningsins verðurað líta svo á að þessi yfirlýsing hafi verið ein meginforsenda þess að hann komstá. Þegar litið er til framanritaðs og eðlis og umfangs þessreksturs sem samningur áfrýjenda tekur til verður í því heildarmati sem framfer samkvæmt framansögðu hvorki talið að hann hafi falið í sér óvenjulega ráðstöfunné að hún hafi verið svo meiri háttar að þurft hafi samþykki allra eigenda jarðarinnarfyrir henni. Þá verður af gögnum málsins ráðið að ákvörðun um ráðstöfun þessa hafiverið tekin af tilskildum meirihluta á lögmætum fundi áfrýjandansSameigendafélags Fells, en á þeim tíma munu allir aðrir eigendur jarðarinnar enstefndu hafa verið í félaginu. Eins og áður hefur verið rakið voru stefndu áöllum stigum máls upplýstir um þau áform áfrýjandans Sameigendafélags Fells aðleigja áfrýjandanum Ice Lagoon ehf. aðstöðu við Jökulsárlón og komu stefndusjónarmiðum sínum á framfæri áður en samningur áfrýjenda var gerður. Þá varstefndu gerð grein fyrir framangreindri ráðstöfun í kjölfar hennar. Samkvæmt öllu framansögðu verða áfrýjendur sýknaðir af kröfustefndu.Eftir þessum úrslitum verða stefndu dæmdir til að greiðaáfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Áfrýjendur,Ice Lagoon ehf. og Sameigendafélag Fells, eru sýknir af kröfu stefndu, EinarsBjörns Einarssonar og Reynivalla ehf.Stefndugreiði óskipt áfrýjendum samtals 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði ogfyrir Hæstarétti. SératkvæðiViðars MásMatthíassonar hæstaréttardómaraÉger ósammála forsendum og niðurstöðu meirihluta dómenda.JörðinFell er í óskiptri sameign eigenda hennar og um meðferð sameignarinnar ográðstöfun hennar í heild eða að hluta gilda reglur um sérstaka sameign.Samkvæmt almennum reglum eignaréttar gildir sú meginregla um sérstaka sameignað samþykki allra sameigenda þarf til óvenjulegra ráðstafana og ráðstafana semteljast mikils háttar þótt venjulegar séu. Allirsameigendur geta stofnað með sér félag og framselt til þess heimild til að farameð umráð sameignarinnar, hverju nafni sem nefnast, svo sem til að taka ákvarðanireins og þá sem um ræðir í máli þessu. Slíkt framsal á rétti sameigenda tilfélagsskapar þeirra verður þó að vera orðað með ótvíræðum hætti, sbr. dómHæstaréttar 11. febrúar 2016 í máli nr. 305/2015. Ímálinu krefjast stefndu þess að áfrýjandanum Ice Lagoon ehf. verði bannað aðgera út báta með ferðamenn á Jökulsárlóni frá landi jarðarinnar Fells ágrundvelli samnings sem áfrýjandinn Sameigendafélag Fells gerði 20. apríl 2012við einkahlutafélagið Must Visit Iceland, sem nú ber heitið Ice Lagoon ehf.Kjarni ágreiningsins lýtur að því hvort Sameigendafélagi Fells hafi veriðheimilt að gera framangreindan samning.Afgögnum málsins verður ekki ráðið að allir sameigendur Fells hafi staðið aðstofnun sameigendafélagsins í apríl 1995 og ljóst er að á fyrri hluta ársins2012 voru eigendur að minnsta kosti 23,6605% hluta sameignarinnar ekki ífélaginu. Í samþykktum þess segir í 2. gr. að það sé hagsmunafélag um hinasérstöku sameign og er tilgangi félagsins lýst svo að hann sé ,,að gætahagsmuna eigenda í samskiptum við aðra aðila, opinbera jafnt sem einkaaðila, aðþví er málefni jarðarinnar og sameignarinnar um hana varðar.“ Þess er hvorkigetið í samþykktunum að félaginu sé ætlað að taka ákvarðanir um ráðstöfunfasteignarinnar með sölu eða leigu né aðrar ákvarðanir um hana sem teljistóvenjulegar eða mikilsháttar. Af þessu verður ályktað sem svo að það hafi ekkiverið ætlan þeirra sem stóðu að stofnun félagsins að það hefði slíkar heimildirog það gat enn síður átt við um þá, sem ekki stóðu að stofnun þess. Ráðstöfunsú, sem fólst í gerð samnings sameigendafélagsins við Ice Lagoon ehf. var umótímabundinn leigusamning, sbr. 9. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994, sem hafði aðgeyma árlega uppsagnarheimild með minnst tveggja mánaða uppsagnarfresti, umaðstöðu til atvinnureksturs á verðmætasta hluta jarðarinnar. Slík ráðstöfun ermikilsháttar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 13. mars 2014 í máli nr.676/2013. Hún er einnig óvenjuleg og skiptir í því sambandi ekki máli, þótt ígildi hafi verið annar samningur um áþekka starfsemi við lónið, sem stefndiEinar Björn er aðili að.Þátefla stefndu fram málsástæðu um að ákvörðun áfrýjandans Sameigendafélags Fellshafi ekki verið tekin með lögmætum hætti. Hvorugum þeirra hafi verið kynntfyrirhuguð útleiga og þeim hafi ekki verið gefinn kostur á því að taka afstöðutil útleigunnar áður en ákvörðun um hana hafi verið tekin og leigusamningur viðIce Lagoon ehf. undirritaður. Stefndi Einar Björn hafi að auki ekki fengiðsamninginn fyrr en í maí 2014. Í málinu er fundargerð sameigendafélagsins vegnaaðalfundar þess 10. maí 2010. Fram kom í fundargerðinni að stefndi Einar Björnhafi mætt á þann fund, en svo sagði að hvorki hann né stefndi Reynivellir ehf.væru aðilar að félaginu og nærveru hans því ekki óskað. Hafi hann við svo búiðvikið af fundi. Síðar í fundargerðinni sagði svo: ,,Fundarstjóri kynnti bréfsem félaginu hafði borist frá Ingvari Geirssyni um rekstur sérferða á þar tilgerðum bátum á Jökulsárlóni. Umræða skapaðist um þetta mál. Almennt vorufundarmenn jákvæðir fyrir því að stuðla að fjölbreyttari þjónustu á svæðinu.Stjórn sameigendafélagsins var veitt umboð til þess að vinna málið áfram ogsemja við Ingvar á grundvelli framlagðra gagna til eins árs til reynslu.“ Íframhaldi af fundinum ritaði fyrirsvarsmaður sameigendafélagsins bréf 25. maí2010 til stefnda Einars Björns og tilkynnti honum að félagið hefði samþykkt aðveita Ingvari Geirssyni ,,leyfi fyrir einum bát til reynslu í eitt ár.“ Íbréfinu sagði jafnframt: ,,Með vísan til ofangreinds, er þess óskað að þúveitir samþykki fyrir þitt leyti fyrir því að Ingvar hefji framangreindastarfsemi á Jökulsárlóni.“ Hvorugur stefndu veitti samþykki fyrir starfseminni.Íjúní og júlí 2010 áttu sér stað bréfaskipti milli sameigendafélagsins ogstefnda Einars Björns um ætlaðar vanefndir hans á samningnum frá árinu 2000,vinnu við skipulagsmál á svæðinu og önnur atriði sem ekki hafa sérstaka þýðinguhér. Í málinu liggja frammi tvö bréf stefnda Einars Björns frá árinu 2011,annað frá 3. maí en hitt 25. ágúst. Af efni fyrra bréfsins, sem ritað var tilfyrirsvarsmanns áfrýjandans Ice Lagoon ehf., má ráða að það sé svar við erindifyrirsvarsmannsins um að stefndi samþykkti rekstur félagsins við Jökulsárlón.Erindið var ekki samþykkt. Síðara bréfið var sent sveitarstjórn og HeilbrigðiseftirlitiAusturlands þar sem þessi stefndi meðal annars kvartar yfir þeim rekstri semfyrirsvarsmaðurinn Ingvar Þórir Geirsson var sagður standa fyrir vestan ogsunnan við lónið.Samningursameigendafélagsins sem leigusala við áfrýjandann Ice Lagoon ehf. er dagsettur20. apríl 2012. Í 4. gr. samningsins sagði að hann gilti frá 1. maí 2012. Engingögn hafa verið lögð fram í málinu, önnur en þau sem áður er getið, um hvernigsameigendafélagið upplýsti stefndu um framvindu mála og samningsgerðina. Samkvæmtgögnum málsins var það fyrst með bréfi 9. maí 2012 sem stefnda Einari Birni vartilkynnt að leigusamningurinn hefði verið gerður. Lögð hefur verið framfundargerð aðalfundar félagsins 20. júní 2012, sem samkvæmt framangreindu fórfram tveimur mánuðum eftir gerð samningsins. Leggja ber til grundvallarsamkvæmt framansögðu að fulltrúi stefndu hafi ekki setið fundinn og því er ekkihaldið fram af hálfu áfrýjenda að stefndu hafi verið boðaðir til hans. Ekkertfundarboð liggur fyrir í málinu og því óupplýst hvernig dagskrá var kynnt. Ífundargerð sagði að fram hafi farið kynning á samningnum á fundinum. Í 4.tölulið fundargerðar sagði svo: ,,Jónas fór yfir samninginn á skjá og lýstihonum. Ingvar Geirsson lýsti svo lítillega sinni starfssemi og kom þar fram aðhann væri enn með sína starfssemi á vesturbakka Jökulsár. Var hann hvattur tilað koma sér fyrir austanmegin, eins og samningurinn gerir ráð fyrir.“ Samkvæmtframansögðu var samningur sameigendafélagsins gerður við Ice Lagoon ehf. ánþess að stefndu, eigendum 23,6605% hluta í sameigninni, væri gefinn kostur áþví að gæta hagsmuna sinna fyrr en búið var að skuldbinda sameigendafélagið.Engin gögn liggja fyrir í málinu um að óskað hafi verið samþykkis stefndu viðþessari samningsgerð.Samkvæmtöllu framangreindu tel ég að áfrýjandinn Sameigendafélag Fells hafi ekki veriðbært til þess að gera samninginn 20. apríl 2012 og að ákvörðun félagsins um þaðhafi auk þess ekki verið tekin með lögmætum hætti gagnvart stefndu. Ég tel þvíað staðfesta eigi héraðsdóminn og dæma áfrýjendur til þess að greiða stefndumálskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 21.október 2015.Málþetta var höfðað með stefnu birtri 7. janúar 2014 og dómtekið að lokinniaðalmeðferð 29. september sl. Stefnendur eru Einar Björn Einarsson ogReynivellir ehf., báðir til heimilis að Austurbraut 13, Höfn í Hornafirði.Stefndu eru Ice Lagoon ehf., Uppsölum 1, Höfn í Hornafirði og SameigendafélagFells, Fornhaga 24, Reykjavík.Íendanlegri kröfugerð sinni krefjast stefnendur þess að stefnda Ice Lagoon ehf.verði bannað að gera út báta með ferðamenn á Jökulsárlóni frá landi jarðarinnarFells á grundvelli samnings við stefnda Sameigendafélag Fells frá 20. apríl2012 og jafnframt að stefnda Sameigendafélagi Fells verði gert að þola dóm umþá kröfu. Þeir krefjast einnig málskostnaðar.Stefndukrefjast sýknu auk málskostnaðar.Meðúrskurði héraðsdóms 29. apríl 2015 var málinu vísað frá dómi að kröfu stefndu.Með dómi Hæstaréttar 21. maí þess árs var úrskurður héraðsdóms felldur úr gildiað því er laut að aðalkröfu stefnenda og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið tilefnismeðferðar.MálsatvikMeginágreininguraðila málsins snýr að samningi sem stefndu gerðu sín á milli hinn 20. apríl2012, án samþykkis stefnenda, um heimild stefndaIceLagoonehf.til að sigla með ferðamenn á Jökulsárlóni á Breiðamerkursandi frá landi Fells,en lónið er að hluta innan landamerkja jarðarinnar. Stefnendur eru eigendur aðsamtals 23,6605% eignarhlut í jörðinni, en samkvæmt stefnu eru aðrir eigenduralls 30 talsins í misstórum hlutföllum. Þegar atvik málsins gerðust höfðu allirþessir eigendur með sér sérstakt félag um eignarhluti sína, SameigendafélagFells, samkvæmt samningi 6. júlí 1995. Er félagið annar stefndu í málinu, svosem áður greinir. AUpphafreksturs ferðaþjónustu á Jökulsárlóni úr landi Fells verður rakið til ársins1985 án þess að um formlegan samning við eigendur jarðarinnar væri þá að ræða.Í greinargerð stefnda Sameigendafélags Fells er gerð grein fyrir deilum umnýtingu landsins og dómi Hæstaréttar 10. desember 1998 í máli nr. 167/1998 þarsem þáverandi rekstraraðilum var gert að greiða stefnda bætur fyrir afnot sínaf jörðinni. Þá kemur fram að stefnandinn Einar Björn hafi keypt reksturinn afþessum aðilum með þeim fyrirvara að hann næði samningum við landeigendur. Ígögnum málsins er gerð nánari grein fyrir aðdraganda þess að stefnandinn gerði íkjölfarið samning við stefnda Sameigendafélagið 23. október 2000 um afnot aflandi jarðarinnar til reksturs ferðaþjónustu. Í gögnunum er þannig meðal annarsað finna bréf stefnandans 3. maí 2000 þar sem hann lýsir vilja sínum til aðganga til samninga um leigu lands í þessu skyni. Kemur þar fram að takistsamningar hafi „landeigendur áfram allan annan rétt til tekjuöflunar oglandnýtingar á jörðinni utan þeirrar lóðar sem mér yrði leigð“. Fyrirliggur að stefnandinn Einar Björn hefur frá árinu 2000 rekið í gegnumeinkahlutafélag sitt, Ferðaþjónustuna Jökulsárlóni ehf., á grundvellifyrrgreinds samnings. Þau ákvæði samningsins sem ástæða þykir að rekjasérstaklega eru sem hér segir: „1. gr. Leigusali er félag eigenda jarðarinnarFells í Borgarhafnarhreppi og eru í félaginu 89,6417% eigenda jarðarinnar, eninnan hennar telst m.a. svæðið við Jökulsárlón. Leigutaki er eigandi að10,3583% jarðarinnar og rekur þjónustu fyrir ferðamenn við Jökulsárlón áBreiðamerkursandi með siglingum um lónið og rekstri söluskála við það. Í dageru við lónið veitingahús (söluskáli) ca. 146,0 fm., Knutab sumarhús ca. 20,0fm., vörugeymsla/gámur og bryggja/landgangur. [/] 2. gr.Fyrir afnot þausem leigutaki hefur af hluta svæðisins á og við Jökulsárlón, lofar hann aðgreiða leigusala árlega kr. 1.400.000,00 –fjórtánhundruðþúsund 00/100- ánvirðisaukaskatts. [/] 3. gr.Leigutaka er kunnugt um að Jökulsárlón oglandið í kring er náttúruperla sem er á náttúruminjaskrá. Svæðið hefur veriðskipulagt af Skipulagsþjónustu Austurlands sbr. meðfylgjandi fylgiskjal dags. íjúní 1988 sem fylgir samningi þessum og telst hluti hans, merkt fylgiskjal I. Í4. kafla þess kemur m.a. fram að ekki er heimilt að koma niður neinum föstumbyggingum á svæðinu en að yfir sumartímann sé heimilt að staðsetja þarfæranlegt timburhús ásamt skýli með snyrtingum á nánar tilgreindu svæði.Ennfremur að leita skuli samþykkis bygginganefndar sveitarfélagsins þóttbyggingar séu ekki á föstum grunni. [...] 4. gr. Óski leigutaki eftir að breytarekstri sínum og/eða auka umsvif sín á landinu umfram það sem nú er, skal hannáður en hann leitar til hlutaðeigandi yfirvalda, leita samþykkis leigusala. [/]6. gr.Samningur þessi gildir frá 1. janúar 2000 til 31. desember 2024.Framsal samningsins er óheimilt nema með samþykki leigusala. Að samningstímaliðnum hefur leigutaki forleigurétt að aðstöðu við lónið. Í því felst að hannskal svara innan þriggja vikna frá móttöku tilkynningar til hans, hvort hannvill ganga inn í hæsta tilboð um gjald fyrir aðstöðu við lónið.Leigusaliskal hafa forkaupsrétt að rekstri leigutaka og/eða hluta hans í jörðinni komitil sölu þess. Skal hann svara innan þriggja vikna frá móttöku tilkynningar tilhans, hvort hann vill ganga inn í hæsta tilboð.“Ígögnum málsins er rakin framkvæmd framangreinds samnings og ágreiningur aðilaþar að lútandi. Hinn 28. maí 2015 var í máli nr. 752/2014 kveðinn upp íHæstarétti dómur í máli sem stefnda Sameigendafélagið hafði höfðað gegnstefnandanum Einari Birni, aðallega, til riftunar fyrrgreinds leigusamnings oggreiðslu skaðabóta. Var þar staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu stefnandansaf kröfu þessa stefnda og var sá síðarnefndi dæmdur til greiðslu málskostnaðarbæði fyrir héraðsdómi og Hæstarétti. Með hliðsjón af sakarefni málsins þykirekki ástæða til að rekja frekar atvik umrædds dómsmáls eða annan ágreiningtéðra málsaðila um framkvæmd leigusamningsins23. október 2000.BSvosem áður greinir gerðu stefndu hinn 20. apríl 2012 samning sín á milli þar semstefndaIceLagoonehf. var, gegn árlegri leigugreiðslu,heimilað að sigla með ferðamenn á Jökulsárlóni, í landi jarðarinnar Fells, ogútbúa í þeim tilgangi flotbryggju við lónið og koma upp annarri aðstöðu ájörðinni Felli, en þessi stefndi mun frá árinu 2011 hafa rekið sambærilegastarfsemi á vesturbakka lónsins sem er þjóðlenda. Var samningurinn gerður íkjölfar samþykktar á aðalfundi stefnda Sameigendafélags Fells hinn 10. maí2010, þar sem munu hafa verið mættir fulltrúar nálega 77% eignarhlutar íjörðinni, þ.e. fulltrúar allra eigenda jarðarinnar, ef frá eru taldirstefnendur máls þessa. Við aðalmeðferð málsins kom þó fram af hálfu stefnendaað óljóst væri hvort um væri að ræða 77% eigenda jarðarinnar eða eigendur að77% eignarhlut í jörðinni.Samkvæmtþví sem fram kemur í greinargerð stefnda Sameigendafélagsins má rekjasamninginn aftur til beiðni stefnda Ice Lagoon ehf. á árinu 2010, sem þá hétVisit Iceland ehf., um leyfi til að bjóða upp á ferðir með slöngubátum umJökulsárlón. Hafi ætlunin verið sú að lengja ferðamannatímann með því að byrjamun fyrr á vorin en hjólabátaútgerð stefnanda Einars Björns, jafnframt því semhún færi lengra inn í veturinn. Í málinu liggur fyrir bréf stefndaSameigendafélagsins, dagsett 1. mars 2010, til stefnandans Einars Björns, þarsem honum var tilkynnt um erindi meðstefnda og svarbréf stefnandans, dagsett15. mars 2010, þar sem hann gerði fyrirvara við slíka ráðagerð og vísaði meðalannars til þess að enn væri unnið að deiluskipulagi fyrir svæðið. Þá er framkomið að hinn 9. maí 2010 barst stefnda Sameigendafélaginu á ný sambærilegterindi frá meðstefnda. Meðalgagna málsins er fundargerð aðalfundar stefnda Sameigendafélagsins 10. maí 2010og er stefnandinn Einar Björn þar tilgreindur sem einn af fundarmönnum. Undirsjöunda lið fundargerðarinnar „Önnur mál“ segir meðal annars eftirfarandi:„Fundarstjóri kynnti bréf sem félaginu hafði borist frá Ingvari Geirssyni umrekstur sérferða á þar til gerðum bátum á Jökulsárlóni. Umræða skapaðist umþetta mál. Almennt voru fundarmenn jákvæðir fyrir því að stuðla aðfjölbreyttari þjónustu á svæðinu. Stjórn sameigendafélagsins var veitt umboðtil þess að vinna málið áfram og semja við Ingvar á grundvelli framlagðra gagnatil eins árs til reynslu. [/] Umræða skapaðist um þá aðkomu Einars Björns áfundinum og þá kröfu hans að um að sitja aðalfund félagsins. Töldu menn að þaðværi óumdeilt að Einar væri ekki í félaginu því hann hefði ítrekað hafnað þvíað ganga í félagið þrátt fyrir að honum hafi verið margboðin aðild að því.Hingað til hafa svör Einars verið á þá leið að hann eigi ekki samleið meðfélaginu vegna sinna hagsmuna. Töldu fundarmenn það því ljóst að setjaaðalfundar væri ekki hverjum sem er opin, heldur þurfi viðkomandi að verafélagsmaður eða sitja í umboði einhvers félagsmanns Sameigendafélagsins.“ Samkvæmt því sem framkom við munnlegan flutning málsins mun stefnandi Einar Björn hafa vikið affundi áður en umrætt málefni var rætt og borið upp án þess að því sjái stað ífundargerð. Með bréfi 11. maí 2010 var það staðfest við fyrirsvarsmann stefndaIce Lagoon ehf. að stjórn stefnda Sameigendafélagsins hefði verið veitt umboðtil þess að semja um leigu til eins árs til reynslu. Áfundi bæjarráðs Hornafjarðar 20. maí 2010 var samþykkt að veita stefnda IceLagoon ehf. stöðuleyfi til fjögurra mánaða, en þó með þeim fyrirvara að samþykkiallra landeigenda lægi fyrir. Stefndi sendi stefnanda Einari Birni af þessumsökum bréf 25. maí 2010 sem hann svaraði með bréfi 2. júní 2010. Var þaráréttuð fyrri afstaða hans um að ekki væru forsendur til að taka afstöðu tilaðkomu nýs atvinnurekstrar, mannvirkjagerðar eða annarra athafna viðJökulsárlón, á meðan vinna við nýtt deiluskipulag á svæðinu stæði yfir. Stefndisvaraði framangreindu bréfi stefnandans Einars Björns með bréfi 24. júní 2010,þar sem afstöðu hans var andmælt og meðal annars vísað til þess að hún væri íósamræmi við yfirlýsingu hans í bréfinu 3. maí 2000. Íaprílmánuði 2011 mun stefndi Ice Lagoon ehf. hafa á ný leitað eftir samningivið stefnda Sameigendafélagið um rekstur og siglingar á Jökulsárlóni og fórsíðarnefnda félagið þess aftur á leit við stefnandann Einar Björn að hannveitti samþykki fyrir stöðuleyfi á austurbakkanum. Það samþykki fékkst ekki ogvar fyrri afstaða hans áréttuð í meginatriðum í bréfi lögmanns hans 3. maí2011. Samkvæmt greinargerð stefnda Sameigendafélagsins varð sú breyting árekstri stefnandans Einars Björns þetta sumar að hann hóf einnig siglingar ásvonefndum slöngubátum, líkt og stefndi Ice Lagoon ehf. hafði fyrirhugað. Kemurjafnframt fram að téður stefnandi hafi ekki haft nauðsynleg leyfi til þessararstarfsemi og hafi slíkt leyfi ekki legið fyrir fyrr en á árinu 2014.CSemfyrr segir var hinn 20. apríl 2012 undirritaður samningur milli stefndu umheimild stefnda Ice Lagoon ehf. til að sigla með ferðamenn á Jökulsárlóni ogtil að vera með færanlegt hjólhýsi á jörðinni Felli við lónið auk yfirbyggðrarkerru fyrir flotgalla og annan búnað. Áður er fram komið að stefndi hóf ekkirekstur frá jörðinni fyrr en á árinu 2014 en gerði árin 2012 og 2013 út frávesturbakka Jökulsárlóns.Meðbréfi 9. maí 2012 var stefnandanum Einari Birni tilkynnt um framangreindasamningsgerð, auk þess sem hann var enn á ný áminntur um að honum væri óheimiltað auka starfsemi sína á svæðinu án samninga við stefnda. Með bréfi til stefndaSameigendafélagsins 18. maí 2012 mótmælti lögmaður stefnandans Einars Björnsleigusamningi stefndu og skoraði á stefnda Sameigendafélagið að staðfesta aðekkert samningssamband væri á milli stefndu í máli þessu. Afrit af bréfi þessuvar sent stefnda Ice Lagoon ehf. og jafnframt áréttuð andstaða stefnandans viðfyrirhuguð áform stefnda um starfsemi við Jökulsárlón á landi Fells. Einnig varathygli stefnda Ice Lagoon ehf. vakin á því að lögbanns kynni að verða krafistgegn fyrirhugaðri starfsemi ef ljóst þætti að hún væri yfirvofandi. Með bréfi stefndaSameigendafélagsins til stefnandans 31. maí 2012 var öllum hótunum um lögbannalfarið hafnað. Á aðalfundi stefnda Sameigendafélagsins 20. júní 2012 varsamningu stefndu frá 20. apríl 2012 kynntur. Jafnframt var fært til bókar aðstefndi Ice Lagoon ehf. væri hvattur til að koma sér fyrir á austurbakkaJökulsárlóns eins og samningurinn gerði ráð fyrir. Samkvæmt gögnum málsins lögðustefnendur í máli þessu fram beiðni hjá sýslumanninum á Höfn hinn 13. júní 2014um að lagt yrði lögbann við starfsemi stefnda Ice Lagoon ehf. á jörðinni Felliog að um leið yrði lagt fyrir stefnda að fjarlægja öll farartæki sem tilheyrðustarfseminni af jörðinni Felli. Lögbannsmáli stefnenda lyktaði með dómiHæstaréttar 28. maí 2015 í máli nr. 752/2014 þar sem endanlega var staðfestákvörðun sýslumanns 20. júní 2014 um að synja kröfu um lögbann. Leigusamningistefndu 20. apríl 2012 var þinglýst hinn 19. desember 2014 hjá sýslumanninum áHöfn. Kemur fram í stefnu að stefnendur hafi krafist þess að sú þinglýsingverði leiðrétt.Ekkivar um að ræða munnlegar skýrslur við aðalmeðferð málsins.Helstu málsástæður og lagarökstefnendaStefnendurbyggja málatilbúnað sinn á því að jörðin Fell sé í sérstakri sameign 32eigenda. Stefnendur séu þinglýstir eigendur að 23,6605% eignarhlut í jörðinniog verði sérstakri sameign ekki ráðstafað nema með samþykki allra sameigenda.Útleiga á sérstakri sameign til atvinnureksturs teljist meiri háttar ákvörðun ískilningi óskráðra reglna eignarréttarins og þurfi því samþykki allrasameigenda. Við öflun slíks samþykkis ber að gæta að bæði form- og efnisreglum.Þannig þurfi að kynna öllum sameigendum fyrirhugaða ráðstöfun og gefa þeim kostá að eiga hlut að ákvörðuninni.Útleigaá þeim hluta jarðarinnar sem hér um ræðir, til atvinnureksturs, feli í sérráðstöfun sem hafi krafist samþykkis allra sameigenda. Um sé að ræðaverðmætasta hluta jarðarinnar og aðgengi að Jökulsárlóni sem þegar hafi veriðleigt stefnandanum Einari Birni. Hvorki hafi verið gætt form- né efnisreglna erstjórn stefnda Sameigendafélagsins ráðstafaði jörðinni til stefnda Ice Lagoonehf. Hvorugum stefnenda hafi verið kynnt fyrirhuguð útleiga og hvorugum hafiverið gefinn kostur á að láta í ljós afstöðu sína til ráðstöfunarinnar áður enleigusamningur var undirritaður. Stefnandinn Einar Björn hafi mótmæltráðstöfuninni um leið og leigusamningurinn hafi verið kynntur fyrir honum ogáskilið sér allan rétt. Hann hafi hins vegar ekki fengið afrit af samningnumfyrr en í maí 2014 og því ekki haft forsendur fyrr en þá til að taka afstöðutil ráðstöfunarinnar. Jafnframt hafi stefndi Ice Lagoon ehf. ekki hafiðstarfsemi fyrr en í júní 2014. Meðvísan til þess að leigusamningurinn hafi verið í trássi við vilja stefnenda séhann ólögmætur og beri því að fallast á dómkröfur þeirra um að lagt verði bannvið því að stefndi Ice Lagoon starfi eftir honum. Stefnendurbyggja málatilbúnað sinn einnig á því að leigusamningur stefndu fari einnig íbága við réttindi sem stefnda Sameigendafélagið hafi veitt stefnanda EinariBirni með leigusamningi 23. október 2000. Samkvæmt samningnum frá árinu 2000 ogmeð vísan til þágildandi deiliskipulags hafi verið óheimilt að stundaatvinnurekstur á lóð jarðarinnar Fells nema á því svæði þar sem stefnandi EinarBjörn hefur rekstur sinn. Beri því að túlka samning aðila þannig að stefnandiEinar Björn hafi átt að vera eini rekstraraðilinn á jörðinni að því ersiglingar á lóninu varðar. Með nýjum samningi hafi lögvörðum rétti þessastefnanda verið raskað og hafi stefndi Sameigendafélagið þannig gróflega brotiðgegn skuldbindandi samningi við þennan stefnanda. Um þetta hafi meðstefndaverið fullkunnugt og beri einnig af þessari ástæðu að taka til greina dómkröfurstefnenda.Helstu málsástæður og lagarök stefndu Málsástæður og lagarök stefndueru efnislega samhljóða. Er á því byggt að stefnda Sameigendafélagið hafi veriðí fullum rétti þegar það gerði leigusamning þann sem deilt er um í þessu máli. Í fyrsta lagi vísa stefndu tilyfirlýsingar stefnandans Einars Björns 3. maí 2000 sem áður greinir og telja aðmeð henni hafi hann fyrir fram samþykkt að þeir landeigendur, sem höfðu stofnaðmeð sér stefnda Sameigendafélagið, mættu á leigutímanum fénýta jörðina meðsamningum við þriðja aðila án sérstaks samþykkis hans. Hafi loforð þetta þvíverið forsenda þess að þessi stefndi gekk til samninga við stefnandann. Þessistefndi hafi margoft vísað til þessarar yfirlýsingar í samskiptum viðstefnandann án þess að hann hafi hreyft andmælum. Þá hafi stefnandinn aldreigert athugasemdir við aðra samningsgerð stefnda um hagnýtingu á eigninni og þvíhafi hann með athafnaleysi sínu samþykkt ráðstöfunarrétt þessa stefnda. Sústaðreynd að stefnandinn hafi á síðari stigum þessa máls beitt sér gegnsamningi þeim er mál þetta varðar, sé hins vegar ótrúverðugt og sjálfstættsamningsbrot í samningssambandi aðila. Í annan stað er því mótmælt aðumræddur leigusamningur sé að einhverju leyti í andstöðu við samninginn 23.október 2000. Skýrt komi fram í leigusamningi aðila að stefnandi Einar Björnhafi einvörðungu tekið hluta hins deiliskipulagða svæðis við Jökulsárlón áleigu, sbr. 2. gr. samningsins. Í samningnum hafi því ekki falist neinneinkaréttur á starfsemi á svæðinu. Þetta hafi stefnandanum verið fullljóst endahafi honum verið í lófa lagið að gera kröfu um einkarétt sér til handa, ef hannsóttist eftir slíku. Stefndu mótmæla því að lögvörðum hagsmunum stefnandanshafi verið raskað. Þá vísa stefndu til þess að stefnandinn hafi grætt á tá ogfingri af starfseminni og nái leigutekjur stefnda vegna samningsins ekki einusinni 0,01% af heildartekjum félags stefnanda Einars Björns á ársgrundvelli.Væri það verulega ósanngjarnt í garð annarra sameigenda stefnenda á jörðinni effallist yrði á kröfur þeirra í málinu. Þá telja stefndu að reglursamkeppnisréttar aftri því að stefnendur geti notað eignarhlut sinn til að komaí veg fyrir samkeppni við félag í eigu stefnandans Einars Björns. Í þriðja lagi er því mótmælt aðsamþykki allra eigenda Fells hafi þurft til samningsgerðar við stefnda IceLagoon ehf. Þannig verði því hvergi fundinn staður að allir eigendur hafisamþykkt samninginn sem gerður var við stefnandann Einar Björn árið 2000.Ákvörðun um gerð samnings við stefnda Ice Lagoon ehf. hafi verið samþykkt álögmætum aðalfundi 10. maí 2010, en samkvæmt skýrum ákvæðum sameignarsamningsstefnda hafi allir félagsmenn orðið bundnir við ákvörðunina. Er því mótmælt aðstefnendum hafi ekki verið kynnt hin fyrirhugaða ráðstöfun, enda liggi fyrir ígögnum málsins að téður stefndi hafi sent stefnandanum Einari Birniábyrgðarbréf 1. mars 2010 og hann í kjölfarið komið á framfæri sjónarmiðumsínum, sbr. bréf hans 15. mars 2010. Stefnandinn hafi þá í engu mótmælt þeimskilningi er fram kom í bréfi stefnda, heldur vísað eingöngu til ætlaðrarneikvæðrar upplifunar ferðamanna auk þess sem hin nýja starfsemi gæti skaðaðrekstur hans. Þá hafi stefnandanum jafnframt verið tilkynnt framangreindniðurstaða með bréfi 24. maí 2010, sem og um leigusamninginn milli stefnduþessa máls með bréfi 9. maí 2012. Hafi því allra formreglna verið gætt gagnvartstefnendum. Þá byggja stefndu einnig á því að þótt talið yrði að stefndi hefðiekki fylgt formreglum í alla staði þá standi engin lagaleg rök til þess aðfallast beri á dómkröfur stefnenda í málinu. Í fjórða lagi vísa stefndu tilþess að stofnun stefnda Sameigendafélagsins hafi verið mikið framfaraskreffyrir ákvörðunartöku um nýtingu jarðarinnar og í upphafi, árið 1995, hafifélagsmenn verið eigendur að 89,6417% jarðarinnar. Hins vegar hafi stefnenduraldrei viljað gerast aðilar þrátt fyrir fjölmargar áskoranir þar um og þar meðviljað komast hjá því að hagsmunir heildarinnar yrðu hafðir að leiðarljósi. Ímáli þessu liggi fyrir að téður samningur hafi notið samþykkis allra annarralandeigenda en stefnenda eða eigenda sem samtals fóru með 76,3395% eignarhlut.Er því byggt sjálfstætt á þeirri meginreglu eignarréttar að samþykki meirihlutadugi til að ráðstafa sameign og er þá sérstaklega horft til þess aðleigusamningur stefndu þessa máls fól í sér tímabundna leigu á óverulegum hlutasameignarinnar, sbr. m.a. til hliðsjónar 2. mgr. 19. gr. laga nr. 26/1994 umfjöleignarhús. Íþessu sambandi er einnig vísað til þess að þessi stefndi hafi lögvarða hagsmuniaf því að leigja út jörðina og sé það ósanngjarnt og óheiðarlegt af stefnendumað bera það fyrir sig að samþykki þeirra þurfi, sérstaklega í ljósi aðstæðna,þegar stefnendur hagnist um hundruð milljóna ár hvert af rekstri sínum ájörðinni, án þess að sanngjarnt endurgjald renni til annarra landeigenda.Byggir þessi stefndi sérstaklega á þeirri almennu reglu eignarréttar aðminnihluti sameigenda geti ekki komið í veg fyrir að sameign sé hagnýtt með sembestum hætti í samræmi við tilgang sinni. Er áréttað að stefnda Ice Lagoon ehf.hafi verið leigður skiki utan þeirrar lóðar sem stefnandanum hafði áður veriðleigð. Þá liggi jafnframt fyrir að nýtt deiliskipulag sem nú hefur veriðsamþykkt raski einnig inntaki og forsendum leigusamningsins frá árinu 2000.Einnig er vísað til þess að meirihluta eigenda sé veitt rýmra ákvörðunarvald umsameign þegar sameigendur eru jafnmargir og fyrir liggur í máli þessu. Hafaverði hagsmuni heildarinnar sérstaklega í huga í slíku tilviki og því nægisamþykki meirihluta sameigenda til ákvarðana. Stefnduvísa einnig til þess að stefnandinn Einar Björn hafi aukið við starfsemi sína áJökulsárlóni með því að gera út svonefnda slöngubáta. Er því byggt á því að meðþessari háttsemi hafi stefnandi Einar Björn viðurkennt í verki þá ákvörðun semþá lá fyrir hjá stefnda á árinu 2010, þ.e. að ganga til samninga við meðstefndaum rekstur slöngubáta á Jökulsárlóni. Ífimmta lagi reisa stefndu málatilbúnað sinn á því að sýkna beri af öllum kröfumstefnenda á grundvelli tómlætissjónarmiða. Óumdeilt sé í málinu að stefnandanumEinari Birni hafi verið kunnugt um þá fyrirætlan að semja við stefnda IceLagoon ehf. um aðstöðu við Jökulsárlón til að sigla með ferðamenn á lóninusíðan 1. mars 2010. Telja stefndu að í bréfum stefnandans hafi ekki komið frammótmæli eða ákveðnir fyrirvarar, heldur verið vísað til annarra sjónarmiða ereinkum sneru að deiliskipulagsmálum og ætlaðri ásýnd ferðaþjónustunnar viðJökulsárlón. Nærri fimm ár hafi því liðið frá því að stefnandanum hafi veriðtilkynnt um fyrirætlun stefndu og nærri þrjú ár frá því að leigusamningur varundirritaður þar til málið hafi verið höfðað. Verði því að líta svo á að téðráðstöfun sé nú heimil vegna aðgerðarleysis stefnenda.Ísjötta lagi mótmæla stefndu því sem röngu og ósönnuðu að samningurinn hafileitt til þess að stefnandi Einar Björn hafi orðið fyrir tekjumissi vegnaársins 2014. Vísa þeir bæði til þess að engin gögn liggi fyrir um slíkt tjón enhins vegar standi rekstur stefnandans á Jökulsárlóni með miklum blóma. Ísjöunda og síðasta lagi telja stefndu að umræddur samningur sé lögmætur ágrundvelli heildarmats á þeim aðstæðum sem liggja honum til grundvallar.Niðurstaða Í málinu er ágreiningslaust aðstefnandinn Einar Björn og stefnandinn Reynivellir ehf., sem er alfarið í hanseigu, eiga samanlagt tæplega 24% hlut í jörðinni Felli. Í ljósi atvika málsinsþykir við úrlausn þess verða að líta á eignarhluti þeirra sem eina heild. Ljóster að meðal mikilvægustu gæða jarðarinnar Fells er nýting þess lands tilferðamennsku sem liggur að Jökulsárlóni, einkum til útgerðar báta á lóninu tilferðamennsku og skyldrar starfsemi. Að mati dómsins verður því að teljaviðvarandi eða langtíma leigu á aðstöðu til slíkrar starfsemi ráðstöfun semhefur verulega þýðingu um nýtingu jarðarinnar. Fær þessi niðurstaða öðrum þræðistoð í málatilbúnaði stefnda Sameigendafélags Fells sem leggur áherslu á ríkahagsmuni sína af því að fá að gera leigusamninga um rekstur ferðaþjónustu áJökulsárlóni við aðra en stefnandann Einar Björn. Svo sem áður greinir liggur ímálinu fyrir samningur stefnandans Einars Björns við stefndaSameigendafélagsins 23. október 2000 um leigu á tiltekinni spildu til ferðaþjónustufrá 1. janúar 2000 til ársloka 2014. Með vísan til dóms Hæstaréttar 28. maí2015 í máli nr. 752/2014 getur ekki orkað tvímælis að téður samningur hefurhvorki fallið úr gildi vegna riftunar stefnda Sameigendafélags Fells né telsthann ógildur á grundvelli ógildingarreglna samningaréttar. Framer komið að stefnandinn Einar Björn hefur rekið ferðaþjónustu á grundvellifyrrgreinds samnings fyrir atbeina einkahlutafélags í hans eigu frá árinu 2000.Hvað sem leið ágreiningi aðila um hvort rekstur tiltekins einkahlutafélags íeigu stefnandans fæli í sér brot á samningi aðila var af þessu ljóst að téðurstefnandi hafði verulega og sérstaka hagsmuni af ákvörðun um leigu hlutajarðarinnar til annarra aðila sem hugðust reka ferðaþjónustu á Jökulsárlóni. Íbréfi stefnandans Einars Björns til stefnda Sameigendafélagsins 3. maí 2000,sem áður er rakið, kom að vísu skýrt fram að fyrirhugaður leigusamningur væriþví ekki til fyrirstöðu að landeigendur nýttu jörðina utan þeirrar lóðar semyrði leigð út. Að mati dómsins fólst þannig ekki í téðum leigusamningi loforðtil handa stefnandanum á þá leið að ekki yrðu leigðar út aðrar lóðir tilsambærilegrar starfsemi og hann hugðist reka. Hins vegar verður téð yfirlýsingekki túlkuð svo rúmt að með henni hafi stefnandinn afsalað sér rétti til þessað taka þátt í ákvörðunum um ráðstöfun jarðarinnar Fells sem einn eigendahennar eða fallist á að réttur hans sem sameiganda samkvæmt almennum reglumværi með þessu takmarkaður. Við úrlausn málsins verður aðhorfa til þess að hlutur stefnenda í jörðinni Felli er ekki smávægilegur og umvar að ræða ráðstöfun um mikilvæg verðmæti tengd nýtingu jarðarinnar, svo semáður greinir. Þá telur dómurinn óhjákvæmilegt að líta einnig til þess að umræddráðstöfun var til þess fallin að koma niður á hagsmunum stefnandans EinarsBjörns með sérstökum hætti vegna þeirrar ferðaþjónustu sem hann rak á jörðinniá grundvelli samnings við aðra sameigendur. Að þessu virtu telur dómurinn aðtil ákvörðunar um gerð áðurlýsts leigusamnings við stefnda Ice Lagoon ehf. hafieinnig þurft samþykki stefnenda. Verður því að leggja til grundvallar aðákvörðun stefnda Sameigendafélags Fells um að veita stjórn félagsins heimildtil gerðar samnings við stefnda Ice Lagoon ehf. á aðalfundi 10. maí 2010 hafiverið ólögmæt og gerð samningsins 20. apríl 2012 því ógild. Ekki er á það fallist aðstefnendur hafi sýnt af sér tómlæti við að hafa uppi mótmæli við gerð umræddssamnings eða viðurkennt í orði eða verki heimild stefnda Sameigendafélagsinstil samningsgerðar við stefnda Ice Lagoon ehf. eftir að stefnendum mátti verakunnugt samþykkt aðalfundarins 10. maí 2010 eða gerð samningsins 20. apríl2012. Þvert á móti benda gögn málsins til þess að stefnandanum Einari Birnihafi verið umhugað um hagsmuni sína, gert viðeigandi fyrirvara og haft uppimótmæli jafnóðum og tilefni gafst til í samræmi við það.Samkvæmtframangreindu verður á það fallist að stefnda Ice Lagoon ehf. skorti heimild aðlögum til þess að gera út báta og reka ferðaþjónustu á landi jarðarinnar ágrundvelli umrædds leigusamnings. Verður því fallist á kröfu stefnanda þar aðlútandi, svo sem í dómsorði greinir.Eftirúrslitum málsins, svo og að teknu tilliti til frávísunarþáttar þess, verðurstefnda Sameigendafélag Fells dæmt til að greiða stefnendum sameiginlega 950.000krónur í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Réttþykir að málskostnaður gagnvart stefnda Ice Lagoon ehf. falli niður.Afhálfu stefnenda flutti málið Arnar Þór Stefánsson hrl.Afhálfu stefnda Sameigendafélags Fells flutti málið Jón Þór Ólafsson hdl.Afhálfu stefnda Ice Lagoon ehf. flutti málið Jón Gunnar Ásbjörnsson hdl.SkúliMagnússon héraðsdómari kveður upp dóm þennan.D Ó M S O R ÐStefndaIce Lagoon ehf. er bannað að gera út báta með ferðamenn á Jökulsárlóni frá landijarðarinnar Fells á grundvelli samnings við stefnda Sameigendafélag Fells frá20. apríl 2012. Stefndi Sameigendafélag Fellsgreiði stefnendum, Einari Birni Einarssyni og Reynivöllum ehf., sameiginlega950.000 krónur í málskostnað, að öðru leyti fellur málskostnaður niður.
|
Mál nr. 108/2013
|
Málsástæða Skuldamál
|
SPB hf. krafði L ehf. um greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi aðila. Í málinu krafðist L ehf. lækkunar á kröfu SPB hf. á þeirri forsendu að umræddur lánssamningur hefði verið til skemmri tíma en áskilið væri um verðtryggð lán samkvæmt 1. mgr. 4. gr. reglna Seðlabanka Íslands nr. 492/2001, sem settar voru með heimild í 15. gr. laga nr. 38/2001. Talið var að umræddar fullyrðingar L ehf. fælu í sér málsástæðu sem væri of seint fram komin en henni var fyrst hreyft við í munnlegum málflutningi um frávísunarkröfu L ehf. í héraði. Þar sem L ehf. hefði verið í lófa lagið að bera þessa málsástæðu fyrir sig þegar í greinargerð komst hún ekki að í málinu samkvæmt 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991. Var L ehf. því dæmt til að greiða SPB hf. umkrafða fjárhæð.
|
Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Benedikt Bogason og Helgi I. Jónsson. Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 21. desember 2012. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 6. febrúar 2013 og áfrýjaði hann öðru sinni 19. sama mánaðar. Áfrýjandi krefst þess að höfuðstóll kröfu stefnda verði lækkaður í 137.607.061 krónu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Til vara krefst hann þess að áfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 148.227.602 krónur, en að því frágengnu 143.153.375 krónur, í báðum tilvikum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 10. febrúar 2010 til 10. júlí sama ár, en af framangreindum fjárhæðum frá þeim degi til greiðsludags. Í öllum tilvikum krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms um málskostnað og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Ef vörnum er haldið uppi í einkamáli skal í greinargerð lýst á gagnorðan og skýran hátt málsástæðum stefnda og öðrum atvikum sem þarf að greina til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst, sbr. 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt 5. mgr. 101. gr. sömu laga skulu málsástæður koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Að öðrum kosti má ekki taka slíkar yfirlýsingar til greina nema gagnaðili samþykki það. Þeirri málsástæðu að efni 2. gr. lánssamnings forvera aðila frá 9. ágúst 2007 bæri að skýra svo að lánið væri til þriggja ára og verðtrygging þess væri því óheimil samkvæmt reglum nr. 492/2001, sem settar voru á grundvelli 15. gr. laga nr. 38/2001, var ekki haldið fram í greinargerð áfrýjanda sem lögð var fram í héraði 16. júní 2011. Var henni fyrst hreyft 17. apríl 2012 við munnlegan málflutning um frávísunarkröfu áfrýjanda. Þar sem honum var í lófa lagið að bera þessa málsástæðu fyrir sig þegar í greinargerð kemst hún ekki að í málinu samkvæmt 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991. Að þessu gættu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna hans. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Lindarvatn ehf., greiði stefnda, SPB hf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur, 21. september 2012. Mál þetta, sem var dómtekið 24. ágúst sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af SPB hf., Rauðarárstíg 27 í Reykjavík, á hendur Lindarvatni ehf. Borgartúni 31 í Reykjavík með stefnu birtri 26. apríl. 2011. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 197.591.084 kr. ásamt dráttarvöxtum frá 10. júlí 2010 til greiðsludags samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar samkvæmt mati dómsins eða síðar ásamt virðisaukaskatti á málflutningsþóknun. Stefndi krefst frávísunar málsins frá dómi. Verði ekki fallist á frávísunarkröfuna er endanleg krafa stefnda sú að höfuðstólskrafa stefnanda verði lækkuð í 137.607.061 kr. Þá krefst stefndi málskostnaðar að mati dómsins. Frávísunarkröfu stefnda var hafnað með úrskurði kveðnum upp 17. apríl sl. Málavextir Stefnandi lýsir málavöxtum á þann veg að 9. ágúst 2007 hafi Sparisjóðabanki Íslands hf., nú SPB hf., og Símahúsið ehf., nú Lindarvatn ehf. gert með sér lánssamning nr. 1139-74-015461 þar sem Sparisjóðabankinn lofaði að lána Lindarvatni ehf. 142.213.170 kr. Sama dag hafi Lindarvatn ehf. fengið lánsfjárhæðina greidda út. Samkvæmt ákvæðum lánssamningsins skyldi Lindarvatn ehf. endurgreiða Sparisjóðabankanum lánið á þremur árum þannig að 1/252 hluti lánsfjárhæðarinnar yrði greiddur á hverjum gjalddaga, í fyrsta sinn 10. apríl 2010, og síðan á eins mánaðar fresti. Þá skyldi Lindarvatn ehf. endurgreiða eftirstöðvar lánsins, þ.e. 249/252 hluta þann 10. júlí 2010, en í lánasamningnum hafi verið heimild til að framlengja eftirstöðvar lánsins til þriggja ára með sama endurgreiðsluferli ef tiltekin skilyrði væru uppfyllt, m.a. það að lánið væri í fullum skilum. Umsamdir vextir, 8,8%, skyldu greiðast mánaðarlega á lánstímanum, í fyrsta skipti 10. september 2007. Vaxtaprósentan var lækkuð í 7,8% með viðauka við samninginn dags. 4. desember 2009. Áfallnir höfuðstólsfærðir vextir á gjalddaga nemi 7.310.175 kr. Lánið sé bundið vísitölu neysluverðs með grunnvísitöluna 273,0 stig. Á gjalddaga hafi vísitalan verið 365,3 stig og áfallnar verðbætur því 48.064.439 kr. Þá sé áfallinn bankakostnaður 3.300 kr. Sparisjóðabankinn sendi út innheimtubréf á Lindarvatn ehf. þann 21. júní 2010 og bauð félaginu að koma láninu í skil með greiðslu þeirra gjalddaga sem þá voru í vanskilum, alls að fjárhæð 8.580.302 kr. innan 10 daga. Engar greiðslur hafi borist. Lánið hafi því ekki verið í skilum á lokagjalddaga þann 10. júlí 2010 og hafi skilyrðum framlengingar því ekki verið fullnægt. Þá hafi verið gert árangurslaust fjárnám hjá Lindarvatni ehf. af þriðja aðila þann 19. október 2010. Í kjölfarið hafi Sparisjóðabankinn gert kröfu um gjaldþrotaskipti á Lindarvatni ehf., dags. 16. desember 2010, vegna kröfu að fjárhæð 208.904.080 kr., auk dráttarvaxta og innheimtukostnaðar. Lindarvatn ehf. hafi látið bóka mótmæli við kröfunni við fyrstu fyrirtöku og var ágreiningsmál þingfest samdægurs. Sökum varna Lindarvatns ehf. hafi stefnandi dregið til baka kröfu um gjaldþrotaskipti. Stefndi telur ofangreinda málsatvikalýsingu stefnanda ófullnægjandi. Í lánssamningi aðila sé þess hvergi getið að samið hafi verið eða gerður áskilnaður um að greiðslur samkvæmt samningnum skuli verðtryggðar. Þá sé þess ekki getið í atvikalýsingu að ástæða þess að stefnandi féll frá kröfu sinni um gjaldþrotaskipti á búi stefnda hafi verið sú að fjárkrafa hans var að fullu tryggð í fasteignum stefnda. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi reisir kröfu sína á hendur stefnda á grundvelli lánssamnings stefnanda og stefnda frá 9. ágúst 2007 þar sem stefnandi lánar stefnda 142.213.170 kr. með 8,8% vöxtum, sem síðar voru lækkaðir í 7,8% með viðauka dags. 4. desember 2009, sem stefnanda bar að endurgreiða að fullu þann 10. júlí 2010. Lánið hafi fallið í gjalddaga þann 10. júlí 2010, á þeim degi hafi höfuðstóll lánsins numið 142.213.170 kr., vextir verið 7.310.175 kr., verðbætur 48.064.439 kr. og bankakostnaður 3.300 kr. Stefnufjárhæðin sé því samtala þessa, eða 197.591.084 krónur. Við munnlegan málflutning, bæði um frávísunarkröfu stefnda og við aðalmeðferð málsins, mótmælti stefnandi málatilbúnaði stefnda sem hann taldi byggja á nýrri málsástæðu, sem fyrst hefði verið hreyft í málflutningi um frávísunarkröfuna þann 17. apríl sl. Fyrr hafi því ekki komið fram af hálfu stefnda að hann teldi lánasamning aðila vera lán til skemmri tíma en lög áskilja lágmarkstíma verðtryggðra lána. Engin atvik eða breytingar á aðstæðum réttlæti það að þessarar málsástæðu hafi ekki verið getið í greinargerð stefnda. Hún sé því of seint fram komin og beri að vísa henni frá dómi með vísan til 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991. Þá heldur stefnandi því fram að, jafnvel þótt dómurinn kæmist að þeirri niðurstöðu að málsástæða þessi komist að fyrir dómi sé það rangt að samningur aðila hafi falið í sér lán til þriggja ára. Hið rétta sé, með hliðsjón af eðlilegri túlkun lánaskilmálanna í heild að lánið sé í raun til 23 ára. Sú niðurstaða leiði af eðlilegri túlkun samningsins, sé hann skoðaður í heild, með hliðsjón af fyrirætlan samningsaðila. Stefnandi krefst dráttarvaxta frá 10. júlí 2010 til greiðsludags, en 10. júlí 2010 er lokagjalddagi lánssamningsins og stefnanda heimilt að krefjast dráttarvaxta frá þeim degi samkvæmt 12. gr. lánssamningsins um vanskilavexti. Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna samninga- og kröfuréttar um að samninga beri að halda og um greiðslu skulda. Krafa stefnanda um dráttarvexti er reist á III. og IV. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sérstaklega 1. mgr. 6. gr. laganna. Stefnandi gerir kröfu um greiðslu málskostnaðar með vísan til XXI. kafla laga um einkamál nr. 91/1991 auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun með vísan til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988. Við aðalmeðferð málsins gerði stefnandi kröfu um greiðslu álags á málflutningsþóknun. Til stuðnings þeirri kröfu vísar stefnandi til þess að stefndi hafi valið að halda uppi vörnum í málinu án þess þó að leggja fram nein gögn sem styðji aðalkröfu hans. Stefndi hafi síðan fallið frá aðalkröfu sinni við upphaf aðalmeðferðar og svo sem áður er lýst ekki gert grein fyrir ástæðum þess eða lagt fram nein gögn sem styðji breytta kröfugerð. Þá hafi frávísunarkrafa stefnda augljóslega verið sett fram til að tefja málið. Með þessu hafi stefndi valdið töfum og haldið uppi kröfum sem hann vissi eða mátti vita að væru augljóslega haldlausar sbr. b- og c-lið 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991. Um varnarþing vísast til 33. gr. og 3. mgr. 42. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Málsástæður og lagarök stefnda Í greinargerð stefnda er sýknukrafa á því byggð að stefnandi hafi valdið honum fjártjóni og miska með kröfu sinni um gjaldþrotaskipti sem stefnanda hafi mátt vera ljóst að ekki væru skilyrði til að halda uppi. Með þessari fráleitu kröfu hafi stefnandi valdið honum fjártjóni og miska sem stefndi meti að jöfnu við kröfu stefnanda. Því hafi hann uppi í máli þessu kröfu til skuldajafnaðar. Um lagarök að baki skaðabótakröfu sinni vísar stefndi til 3. mgr. 66. gr. laga nr. 21/1991 og heimild til að hafa uppi þessa kröfu til skuldajafnaðar í málinu er reist á 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Svo sem rakið er framar féll stefndi frá framangreindri skaðabótakröfu í upphafi aðalmeðferðar og gerir þess í stað kröfu um að höfuðstóll kröfu stefnanda verði lækkaður um 59.984.023 kr., þ.e. verði 137.607.061 kr. Byggir hann þannig breytta kröfu á þeim rökum að lánasamningur aðila feli í sér ákvæði um verðtryggingu sem stangist á við reglur Seðlabanka Íslands, nr.492/2001, sem settar eru með heimild í 15. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Lánstími lánsins sem stefndi tók hjá stefnanda hafi verið til þriggja ára og samkvæmt tilvitnuðu ákvæði reglna Seðlabanka Íslands sé óheimilt að verðtryggja lán sem veitt eru til skemmri tíma en fimm ára. Af þeim sökum sé ákvæðið ólögmætt og stefnanda sé óheimilt að reikna verðbætur á afborganir lána. Fjárhæð kröfu stefnanda beri því að lækka sem nemi ofgreiðslum stefnda vegna hins ólögmæta ákvæðis um verðtryggingu. Svo sem að framan er rakið þá mótmælti stefnandi þessum röksemdum stefnda sem of seint fram kominni málsástæðu. Stefndi heldur því á hinn bóginn fram að málsástæðu þessarar sé getið með nægilega skýrum hætti þegar í greinargerð og að í málflutningi hans fyrir dómi felist einvörðungu nánari umfjöllun um lagarök, sem dómara sé heimilt að byggja á, hvað sem líði umfjöllun aðila máls. Forsendur og niðurstaða Svo sem mál þetta er vaxið, eftir breytta kröfugerð stefnda við upphaf aðalmeðferðar, er ekki ágreiningur milli aðila um að stefndi skuldar stefnanda ógreiddar eftirstöðvar af láni sem stefndi tók hjá stefnanda þann 9. ágúst 2007. Það athugast að í umræddum lánssamningi er lánveitandi sagður vera Icebank hf., í stefnu er stefnandi nefndur Sparisjóðabanki Íslands hf. eða Sparisjóðabankinn. Kennitala félaganna er sú sama og óumdeilt er að heiti Sparisjóðabankans hefur verið breytt í SPB hf. Ágreiningur aðila sem eftir stendur lýtur efnislega að því hvort ákvæði lánasamningsins feli í sér ólögmæta verðtryggingu með vísan til 1. mgr. 4. gr. reglna Seðlabanka Íslands nr. 492/2001, sem settar eru með heimild í 15. gr. laga nr. 38/2001. Þá er uppi ágreiningur um það hvort málsástæða þessi sé of seint fram komin og verði því ekki tekin til greina gegn mótmælum stefnanda. Í greinargerð stefnda segir í heild um málsástæður og lagarök eftirfarandi: „Krafan um frávísun byggir á því að ákvæði lánssamningsins uppfylli ekki strangar kröfur 1. málsliðar 1. mgr. 13. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Ákvæðið verður ekki skilið öðruvísi en svo samkvæmt beinni textaskýringu en að fram verði að koma í lánssamningi ,,umsamið eða áskilið” að hið lánaða fé á grundvelli lánssamningsins skuli verðtryggt. Svo sem vikið var að í málsatvikalýsingu er þess alls ekki getið í lánssamningnum að greiðslurnar skuli verðtryggðar. Kröfugerðin í stefnu er því ekki í neinu samræmi við framlögð gögn og því ber að vísa málinu frá. Sýknukrafan byggir á því að stefnanda er skylt að bæta stefnda fjártjón hans og miska samkvæmt 3. mgr. 66. gr. laga nr. 21/1991 vegna hinnar fráleitu kröfu um gjaldþrotaskipti. Stefndi byggir á því að skilyrði 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 séu fyrir hendi til að hafa kröfuna uppi til skuldajafnaðar. Stefndi metur kröfu sína vegna fjártjóns og miska á hendur stefnanda að jöfnu við stefnukröfu stefnanda. Að öðru leyti er vísað til ákvæða laga nr. 91/1991 um málatilbúnaðar af hálfu stefnanda máls svo og meginreglna kröfuréttarins um skuldajöfnuð. Málskostnaðarkrafan byggir á XXI. kafla laga nr. 91/1991“. Að mati dómsins liggur ljóst fyrir að í greinargerð er hvorki frávísunarkrafan né sýknukrafa stefnda á því byggð að umræddur lánasamningur sé til skemmri tíma en lög áskilja um verðtryggð lán. Fullyrðingar stefnda um efni lánasamnings aðila beri að túlka þannig að lánstími sé þrjú ár, en ekki 23 ár eins og stefnandi heldur fram, fela í sér málsástæðu sem fyrst var hreyft í þinghaldi 17. apríl sl. í málflutningi um frávísunarkröfu hans og ítrekuð og gerð nánari grein fyrir við aðalmeðferð málsins. Hér er um að ræða fullyrðingu um tilekna staðreynd eða atvik en ekki lagarök. Lagarökin fyrir því að umrædd staðreynd eigi að leiða til þess að ákvæði þetta sé ógilt, er að finna í áðurnefndum reglum Seðlabanka Íslands sem settar voru með heimild í 15. gr. laga nr. 38/2001. Stefndi hefur ekki haldið því fram að hann hafi ekki haft tækifæri eða tilefni til að koma fram með þessa málsástæðu fyrr en raunin varð. Gegn mótmælum stefnanda verður því ekki á henni byggt í málinu. Stefndi hefur ekki uppi aðrar varnir í málinu og verða því kröfur stefnanda teknar til greina óbreytt. Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefnda að greiða málskostnað stefnanda. Þótt fallast megi á það með stefnanda að málsvörn stefnda sé haldin nokkrum annmörkum er ekki fallist á það að skilyrði 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991, um greiðslu álags á málskostnað, séu fyrir hendi. Þykir málskostnaður hæfilega ákveðinn 700.000 krónur, þ.m.t. virðisaukaskattur. Ingibjörg Þorsteinsdóttir, settur héraðsdómari kvað upp þennan dóm. Dómsorð: Stefndi, Lindarvatn ehf., skal greiða stefnanda, SPB hf., 197.591.084 kr. ásamt dráttarvöxtum frá 10. júlí 2010 til greiðsludags samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Stefndi greiði stefnanda 700.00 kr. í málskostnað.
|
Mál nr. 394/2004
|
Húsaleigusamningur Ábyrgð
|
T ehf. krafði L hf. aðallega um vangoldna húsaleigu en til vara um greiðslu samkvæmt ábyrgð sem hann taldi L hf. hafa tekið á húsaleiguskuld leigutakans K ehf. Tekið var fram að L hf. hefði ekki verið aðili að húsaleigusamningi T ehf. við K ehf. og ekki yrði heldur talið að hann hefði tekist ábyrgðina á hendur. Drögum sem L hf. gerði að samningnum hefði verið breytt efnislega hvað varðaði ábyrgð hans án þess að það hafi verið borið undir L hf. til samþykkis auk þess sem samningurinn hefði verið undirritaður milli T ehf. og K ehf. áður en L hf. fékk eintak af honum. Gegn andmælum L hf. var ekki talið sannað að félagið hefði fallist á samninginn í þessari breyttu mynd. Þá lægi fyrir að skilyrði sem L hf. setti fyrir ábyrgð sinni hefði aldrei verið uppfyllt. Var L hf. því sýknað af kröfum T ehf.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 24. september 2004. Hann krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 7.893.302 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilteknum fjárhæðum frá 3. janúar 2003 til greiðsludags, að frádregnum 1.000.000 krónum sem hann hafi fengið greiddar inn á kröfu sína 6. júní 2003. Til vara krefst áfrýjandi að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 5.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 12. júlí 2003 til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Áfrýjandi var aðili að þeim samningum sem gerðir voru 13. desember 2002 með því efni meðal annars, að nýr leigusamningur um húsnæði áfrýjanda, sem gerður yrði við nýjan leigutaka síðar, skyldi fella fyrri samninginn úr gildi og jafnframt skyldu þá falla niður þær skuldbindingar, sem falla kynnu á stefnda að öðru leyti en því sem leiddi af beinu efni nýs samnings. Voru samningarnir þennan dag undirritaðir af áfrýjanda ásamt stefnda og fyrri leigutaka húsnæðisins Aktiverum hf. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Það athugist að í stefnu til héraðsdóms hefur áfrýjanda láðst að tilgreina fyrirsvarsmann stefnanda svo sem honum bar að gera samkvæmt b-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Trúss ehf., greiði stefnda, Landsbanka Íslands hf., 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 24. júní 2004. I. Mál þetta, sem dómtekið var fimmtudaginn 3. júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Trússi ehf., kt. 610200-3540, Austurstræti 8-10, Reykjavík, með stefnu þingfestri 9. september 2003 á hendur Landsbanka Íslands hf., kt. 710169-3819, Austurstræti 11, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda kr. 7.893.302 auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af kr. kr. 794.875 frá 03.01.03 til 01.02.03, en af kr. 2.435.656 frá þ.d. til 01.03.03, en af kr. 4.073.516 frá þ.d. til 01.04.03, en af kr. 5.982.146 frá þ.d. til 01.05.03, en af stefnufjárhæð til greiðsludags, allt að frádregnum kr. 1.000.000 vegna innborgunar, sem barst stefnanda 6. júní 2003, og dregst frá stefnukröfu m.v. stöðu hennar þann dag. Til vara gerir stefnandi þær kröfur, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda kr. 5.000.000 auk dráttarvaxta samkvæmt l. málsgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. júlí 2003 til greiðsludags. Í báðum tilvikum er krafizt málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt gjaldskrá Lögmanna Mörkinni ehf. Dómkröfur stefnda eru þær, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi málskostnaðar að mati dómsins, að viðbættum virðisaukaskatti. II. Málavextir: Stefnandi er eigandi húsnæðisins Austurstræti 8-10 í Reykjavík. Hinn 19. júlí 2000 leigði stefnandi hluta af fyrstu hæð hússins og kjallara til Aktiverum hf., kt. 610397-2989. Um leiguna voru gerðir tveir leigusamningar og er tekið fram að hið leigða verði nýtt undir líkamsræktarstöð og verzlun tengdri þeirri starfsemi. Þann 11. desember 2001 var gerður viðauki við leigusamningana. Með honum voru leigugjöld lækkuð og ákvæðum um framleigu og forleigurétt breytt. Varð síðara ákvæðið svohljóðandi: "Breyting á 9. gr. Framleiga og forleiguréttur. Ný l. mgr. 9. gr. leigusamninganna orðast svo: Leigutaka er heimilt að framleigja húsnæðið að hluta eða öllu leyti án samþykkis leigusala. Jafnframt er leigusala kunnugt um að leigutaki hefur samið svo við Landsbanka Íslands hf. að Landsbankanum er heimilt að yfirtaka réttindi og skyldur leigutaka samkvæmt leigusamningi þessum sem og framleigja húsnæðið til þriðja aðila. Heimild Landsbankans til yfirtöku á réttindum leigutaka er þó háð því skilyrði að Landsbanki Íslands hf. veiti ábyrgðartryggingu á húsaleigu fjárhæð að upphæð allt að kr. 5. 000.000,- til tveggja ára og fellur niður að þeim tíma liðnum nema til komi endurnýjun á ábyrgðinni eða annarri tryggingu fyrir leigugreiðslum leigutaka á leigutímanum." Aktiverum hf. stóð ekki í skilum með leigugreiðslur. Þann 13. desember 2002 gerðu stefnandi, stefndi og Aktiverum hf. með sér samkomulag, um að stefndi yfirtæki réttindi og skyldur Aktiverum hf. Í samkomulaginu er m.a. svohljóðandi ákvæði: "Nýr leigusamningur vegna hins leigða húsnæðis að Austurstræti 8-10, Reykjavík verður gerður milli Trúss ehf. og Landsbankans hf. ........ Upphaf leigutíma samkvæmt leigusamningi Trúss ehf. og Landsbankans verður 1. október 2002." Samtímis var gerður nýr viðauki við leigusamningana, þar sem fram kemur, að stefndi hafi yfirtekið réttindi og skyldur samkvæmt leigusamningunum sem leigutaki. Í samningnum er svohljóðandi ákvæði: "Landsbanki Íslands hf. yfirtekur réttindi og skyldur sem leigutaki samkvæmt heimild 9. gr. leigusamningsins og í samræmi við sérstakt samkomulag dagsett í dag. Landsbankanum er jafnframt heimilt að framleigja húsnæðið til þriðja aðila og skal gerður nýr leigusamningur að því loknu. Hinn nýi leigusamningur skal fella samning þennan úr gildi og falla jafnframt niður þær skuldbindingar sem falla kunna á Landsbankann að öðru leyti en leiðir af beinu efni samnings." Þann 31. desember 2002 gerðu Kaffi Le ehf., Lífstíll ehf., Planet Reykjavík ehf. og stefndi með sér samkomulag, sem m.a. fól í sér að stefndi myndi framleigja áðurnefnt húsnæði til Kaffi Le ehf. Í samkomulaginu eru m.a. svohljóðandi ákvæði: "1. Landsbankinn mun framleigja húsnæðið til Kaffi Le ehf., kt. 410202-4680 [leigutaki], Planet Reykjavík, kt. 580902-3320 [rekstraraðili], verður með rekstur í húsnæðinu og er leigutaka heimilt að framleiga (sic) húsnæðið til rekstaraðila (sic). Ofangreind félög eru dótturfélög Lífstíls ehf., kt. 630701-2360 [Lífstíll]. Framleigan verður með þeim hætti að gerður skal nýr samningur sem leysir ofangreinda tvo samninga af hólmi og mun Landsbankinn ekki vera aðili að þeim samningi. Drög af (sic) húsaleigusamningi liggja fyrir og eru þau fylgiskjal I með samkomulagi þessu, endanlegt efni húsaleigusamningsins er háð samþykkis (sic) leigusala. 2. Leigutaki eða rekstraraðili skal greiða Landsbankanum upphafsleigu (key fee) að fjárhæð kr... (ólæsilegt) sem endurgjald fyrir samþykki Landsbankans á framleigunni. 3. Landsbankinn lýsir jafnframt vilja sínum til að veita leigutaka ábyrgð á greiðslu húsaleigu gagnvart leigusala að fjárhæð allt að 5.000.000. Sú ábyrgð er veitt með því skilyrði, að Lífstíll ehf. gangist í sjálfskuldarábyrgð fyrir fjárhæð þeirri sem Landsbankinn kann að greiða á grundvelli ábyrgðarinnar. ... Samkomulag þetta er háð þeim fyrirvara að samkomulag náist um skjalagerð láns og tryggingasamninga, að leigusali samþykki nýjan leigutaka og efni húsaleigusamningsins." Í framhaldi af þessu samkomulagi voru af hálfu stefnda samin drög að húsaleigusamningi milli stefnanda og Kaffi Le, og send stefnanda. Þann sama dag, 31. desember 2002, var undirritaður nýr samningur milli stefnanda og Kaffi Le ehf. um leigu á húsnæðinu, sem var að verulegu leyti byggður á húsaleigudrögunum, en í 9. gr. samningsins voru gerðar efnisbreytingar frá samningsuppkasti því, sem kom frá stefnda, sem ágreiningur aðila snýst að verulegu leyti um. Hin umdeilda 9. gr. húsaleigusamningsins hljóðar svo: "Leigutaka er heimilt að framleigja húsnæðið að hluta eða öllu leyti án samþykkis leigusala. Jafnframt er leigusala kunnugt um að leigutaki hefur samið svo um við Landsbanka Íslands hf. að Landsbankanum er heimilt að yfirtaka réttindi og skyldur leigutaka samkvæmt leigusamningi þessum sem og framleigja húsnæðið til þriðja aðila. ....... Landsbanki Íslands hf. ábyrgist f.h. leigutaka greiðslu húsaleigugjalda, sem kunna að lenda í vanskilum, allt að fjárhæð kr. 5.000.000,-. Vari vanskil á leigugreiðslum í meira en 2 mánuði getur leigutaki kallað eftir greiðslu Landsbankans samkvæmt ábyrgðinni. ...” Í drögunum að húsaleigusamningnum, eins og þau komu frá stefnda, var fyrsta málsgrein 9. gr. óbreytt, eins og hún er hér að framan, en síðan segir svo: “...... Heimild Landsbankans í samræmi við ofangreint er þó háð því skilyrði að Landsbanki Íslands hf. ábyrgist f.h. leigutaka greiðslu húsaleigu, sem kann að lenda í vanskilum að fjárhæð allt að kr. 5.000.000.-. Varin vanskil á leigugreiðslum í meira en 2 mánuði getur leigutaki kallað eftir greiðslu Landsbankans skv. ábyrgðinni. ...” Stefnandi kveður stefnda hafa fengið afrit samningsins, og hafi verið gengið út frá því í áðurnefndum samningum. Leigusamningnum hafi einnig verið þinglýst. Þá kveður stefnandi Landsbankann aldrei hafa gert athugasemdir við efni samningsins. Stefnandi kveður Kaffi Le ehf. ekki hafa staðið í skilum með greiðslu leigu, þrátt fyrir ítrekuð loforð þar að lútandi. Lögmaður stefnanda sendi leigutaka greiðsluáskorun, dags. 16. apríl 2003, og var stefnda tilkynnt þar um með tölvupósti. Í framhaldi var síðastgreinda leigusamningnum rift og stefnda tilkynnt um það með tölvupósti. Í framhaldi áttu sér stað viðræður um yfirtöku stefnda eða aðila fyrir hans milligöngu á réttindum og skyldum samkvæmt leigusamningnum. Viðræðunum lauk án árangurs. Í yfirlýsingu stefnda, dags. 11. júní 2003, vísar stefndi til 9. gr. leigusamningsins, þar sem stefnda sé veitt heimild til að ganga inn í réttindi og skyldur leigutaka gegn greiðslu á kr. 5.000.000, og lýsir því jafnframt yfir, að bankinn muni ekki nýta sér heimild sína samkvæmt ákvæðinu og því ekki gera kröfu um leigu húsnæðisins. Stefnandi kveður, að áður en honum barst yfirlýsingin í hendur, hafi lögmaður hans skorað á stefnda að svara því skriflega, hvort hann hygðist nýta sér rétt sinn til að ganga inn í leigusamninginn en ella greiða stefnanda ábyrgðarfjárhæðina, kr. 5.000.000. Lögmaður stefnanda hafi áréttað afstöðu stefnanda til málsins með bréfi, dags. 20. júní 2003, þar sem stefndi hafi ítrekað verið krafinn um greiðslu ábyrgðarfjárhæðarinnar. Stefndi hafnaði kröfunni með bréfi, dags. 25. júní 2003. Er því haldið fram í bréfinu, að réttur stefnda til að yfirtaka réttindi og skyldur leigutaka samkvæmt leigusamningnum sé valkvæður af hálfu bankans og háður því skilyrði, að bankinn ábyrgist greiðslu húsaleigu að fjárhæð kr. 5.000.000. Bankinn hafi ekki gefið út sérstaka ábyrgðaryfirlýsingu, eins og hann hafði gert í tilviki Aktiverum hf. áður, og hann sé ekki heldur aðili að húsaleigusamningi stefnanda og Kaffi Le ehf. Segir að ljóst sé, að stefnandi og Kaffi Le ehf. geti ekki samið sín á milli þannig að skuldbindandi sé fyrir þriðja aðila, í þessu tilviki stefnda. Ágreiningur í málinu snýst um ábyrgð Landsbankans og greiðsluskyldu hans. III. Málsástæður stefnanda: Aðalkrafa: Stefnandi kveður aðalkröfu sína vera um vangreidda húsaleigu á tímabilinu 1. janúar 2003 til 1. júní 2003. Krafan sundurliðist þannig, sbr. reikningsyfirlit á dskj. nr. 19: Gjalddagi leigufjárhæð 03.01.2003 est. kr. 794.875 0l .02.2003 kr. 1.640.781 01.03.2003 kr. 1.637.860 01.04.2003 kr. 1.908.630 01.05.2003 kr. 1.911.156 kr. 7.893.302 Í kröfugerð sé tekið tillit til innborgunar með víxli, útg. 6. júní 2003, að fjárhæð kr. 1.000.000, eins og tilgreint sé í kröfugerð. Að öðru leyti sé krafan ógreidd. Krafan byggist á leigusamningunum á dskj. nr. 3 og 4, eins og þeim hafi verið breytt með viðaukum á dskj. nr. 5 og 7. Með þeim síðarnefnda hafi stefndi gerzt leigutaki samkvæmt samningunum. Samningur þessi sé í gildi, sbr. bréf stefnda á dskj. nr. 18. Samkvæmt því viðurkenni stefndi ekki húsaleigusamning milli stefnanda og Kaffi Le ehf. á dskj. nr. 10. Af því leiði, að réttarsambandi samkvæmt fyrrnefndum leigusamningum, sem stefndi hafi verið bundinn af, hafi aldrei verið slitið, og beri stefnda að standa skil á leigugreiðslum samkvæmt þeim. Vísað sé til meginreglu samninga- og kröfuréttar, um að gerða samninga beri að halda. Krafa um dráttarvexti sé reist á 1. málsgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Upphafstími dráttarvaxta sé gjalddagi leigugjalda hverju sinni, en samkvæmt leigusamningunum hafi borið að greiða leigugjöldin fyrir fram l. hvers mánaðar. Varakrafa: Verði litið svo á, að aðilar hafi fellt fyrri leigusamning úr gildi með gerð nýs leigusamnings á dskj. nr. 10, sé þess krafizt, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda kr. 5.000.000 á grundvelli 9. gr. hans. Með vísan til sundurliðunar á aðalkröfu og reikningsyfirlits á dskj. nr. 19 nemi skuld leigutaka samkvæmt samningnum miklu hærri fjárhæð. Stefnandi telji það vera rangan skilning hjá stefnda, að í 9. gr. sé eingöngu kveðið á um rétt hans til að ganga inn í leigusamninginn gegn greiðslu ábyrgðarfjárhæðarinnar, þ.e. að um einhliða valkvæðan rétt stefnda sé að ræða. Stefnandi telji, að það verði að túlka ákvæðið samkvæmt orðanna hljóðan þannig, að annars vegar hafi stefnda verið veitt tryggingarréttindi í samningnum og hins vegar hafi verið kveðið á um ábyrgð bankans að fjárhæð allt að kr. 5.000.000, óháð því, hvort bankinn kysi að nýta tryggingarréttindi sín. Það verði ekki bæði haldið og sleppt, eins og stefndi virðist halda fram. Vísist til fyrrnefndrar meginreglu samninga- og kröfuréttar, um að gerða samninga beri að halda. Vegna athugasemda í bréfi stefnda á dskj. nr. 18 sé áréttað, að stefnda hafi verið kunnugt um ábyrgð sína samkvæmt leigusamningnum á dskj. nr. 10. Einnig hafi hann verið bundinn af samningnum með vísan til ákvæðis í viðaukanum frá 13. desember 2002, dskj. nr. 7, en þar segi, að nýr leigusamningur skuli fella fyrri samning úr gildi og jafnframt falli niður skuldbindingar, sem falla kunni á stefnda, að öðru leyti en leiði af beinu efni samnings. Leigusamningurinn á dskj. nr. 10 hafi efnislega verið framleiga af hálfu stefnda með skilmálum, sem allir hlutaðeigandi hafi samþykkt, sbr. fyrrnefndan viðauka á dskj. nr. 7 og samkomulag, dags. 31. desember 2002, á dskj. nr. 8. Útilokað hafi verið að gera leigusamninginn á dskj. nr. 10, án þess að stefndi samþykkti það. Stefndi hafi m.a. viðurkennt gildi leigusamningsins með því að gera aldrei athugasemd við orðalag hans, eins og skriflegur fyrirvari hafi verið um. Það hafi verið fyrir tilstilli stefnda, sem leigusamningurinn við Kaffi Le ehf. var gerður, og hafi stefndi fengið greitt sérstakt kaupgjald fyrir leigusamninginn. Stefnandi vísi einnig til samningsins á dskj. nr. 8 milli stefnda, Kaffi Le ehf., Lífstíls ehf. og Aktiverum ehf., þar sem ákvæði sé um ábyrgðina. Stefnandi líti svo á, að þar hafi stefndi jafnframt skuldbundið sig til að gangast í ábyrgð fyrir umræddri fjárhæð. Hvorki stefndi né fyrirsvarsmenn Kaffi Le ehf. hafi nokkru sinni gert stefnanda grein fyrir vandkvæðum með ábyrgðina. Dráttarvaxtakrafa sé reist á l. málsgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Upphafstími dráttarvaxtakröfu sé 12. júlí 2003, þ.e. mánuði eftir að ábyrgðarfjárhæðarinnar var krafizt skriflega, sbr. 3. málsgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Málskostnaðarkrafa stefnanda, hvort sem aðalkrafan eða varakrafan verði tekin til greina, byggist á 130. gr. laga nr. 91/1991. Málsástæður stefnda: Aðalkrafa: Stefndi byggir á því, að hann sé ekki aðili að leigusamningi, dags. 31. desember 2002, milli stefnanda og Kaffi Le ehf. Sá samningur sé gerður milli tveggja fullgildra lögaðila á þeim tíma og þar með hafi komizt á samningssamband milli þessara aðila. Stefnandi hafi ætíð komið fram með þeim hætti, að Kaffi Le ehf. væri leigutaki allan þennan leigutíma, og hafi Kaffi Le ehf. verið krafið um leigugreiðslur fyrir hvern mánuð fyrir sig, og með ábyrgðarbréfi, dags. 30. maí 2003, hafi leigusamningi verið rift. Öll hegðun stefnanda bendi til, að hann hafi litið á Kaffi Le ehf. sem leigutaka og þar með þann aðila, sem hafi verið skuldbundinn til að greiða þær leigugreiðslur, sem Landsbankinn sé nú krafinn um. Tilkynning lögmanns stefnanda til Landsbankans vegna mögulegrar riftunar á húsaleigusamningum stefnanda við Aktiverum hf., dskj. nr. 24, sé með allt öðrum hætti en tilkynning vegna mögulegrar riftunar á húsaleigusamningi stefnanda og Kaffi Le ehf., sbr. dskj. nr. 11. Tilkynning á dskj. nr. 11 sé ekki með þeim hætti, að stefnandi telji sig eiga kröfu á Landsbankann, eða að Landsbankinn eigi neina kröfu til húsnæðisins. Leigusamningi milli stefnanda og Kaffi Le ehf. hafi verið þinglýst á fasteignina, sem staðfesti enn frekar gildi þess samnings í viðskiptum milli samningsaðila. Húsnæðið hafi heldur ekki verið Landsbankanum til ráðstöfunar á þessu tímabili, sem um ræði, og stefnandi hafi ekki bent á neitt, sem valdið hafi ógildi samnings hans og Kaffi Le ehf. Hvort Landsbankinn hafi viðurkennt samninginn milli aðila, hafi ekkert með skyldu til greiðslu leigu að gera. Það komi skýrt fram í dskj. nr. 8, að gerður verði nýr leigusamningur, sem Landsbankinn verði ekki aðili að. Það sé einmitt skjalið, sem stefnandi vísi til, að hafi verið grundvöllur að leigusamningnum við Kaffi Le ehf. Í 1. gr. upphaflegu húsaleigusamninganna, með síðari breytingum, segi, að nýjan leigusamning skuli gera við framleigu húsnæðisins, og sá samningur skuli fella eldri samninga niður og þar með falla niður skuldbindingar, sem falla kunni á Landsbankann, sbr. dskj. nr. 7. Vísi stefnandi m.a. til meginreglu samninga- og kröfuréttar, um að gerða samninga beri að halda, en sú meginregla eigi ekki við hér, þar sem tilvitnaður samningur sé ekki gerður af Landsbankanum. Stefnandi sé einkahlutafélag, sem hafi það að tilgangi m.a. að annast rekstur fasteigna, kaup og sölu þeirra, viðhald og útleigu. Starfsemi samkvæmt ÍSAT sé leiga atvinnuhúsnæðis. Stefnandi sé því sérfræðingur á þessu sviði og beri að hafa það í huga, þegar samningar séu skoðaðir. Engar heimildir séu til að krefja Landsbankann um þessar leigugreiðslur, og sé ekki unnt að sjá, að sú krafa hafi komið fram með neinum hætti fyrr en í stefnu. Varakrafa stefnanda: Það sé meginregla í samningarétti, að samningur stofni einungis réttindi og/eða skyldur fyrir þá aðila, sem að samningnum standi. Undantekningar frá þeirri meginreglu séu til, og sé þá í sumum tilvikum talað um þriðjamannslöggerninga. Meginreglan varðandi þá löggerninga sé sú, að samningsaðilar geti ekki, með samningi sín á milli, lagt kvöð, byrði eða skyldu á þriðja aðila, sem ekki sé aðili að þeim samningi, eða að öðru leyti rýrt réttarstöðu hans. Í samræmi við ofangreint sé eðlilegt, að Landsbankinn líti svo á, að með húsaleigusamningnum, dags. 31. desember 2002, hafi aðilar samið svo um, að Landsbankanum væri heimilt, í samræmi við orðalag 9. gr. samningsins, að yfirtaka réttindi og skyldur leigutaka samkvæmt leigusamningnum sem og að framleigja húsnæðið. Einnig að leigutaka væri heimilt að veðsetja réttindi sín og skyldur samkvæmt samningi þessum til Landsbankans í tryggingarskyni vegna ýmissa skuldbindinga leigutaka gagnvart bankanum. Þetta sé í samræmi við ofangreinda meginreglu, að aðilar geti samið til hagsbóta fyrir þriðja mann, án sérstaks samþykkis af hans hálfu. Að sjálfsögðu hafi Landsbankanum verið heimilt að hafna þessum réttindum, sem aðilar höfðu samið um fyrir hann. Hins vegar vilji stefnandi beita fyrir sig ákvæði í 9. gr. leigusamningsins, um að Landsbankinn ábyrgist f.h. leigutaka greiðslu húsaleigugjalda, sem kunni að lenda í vanskilum, allt að fjárhæð kr. 5.000.000. Með þessu ákvæði hafi samningsaðilar lagt skuldbindingar á Landsbankann án hans samþykkis. Þetta sé gert í andstöðu við meginreglur samningaréttar um þriðjamannslöggerninga. Þetta ákvæði sé heldur ekki í samræmi við samning Landsbanka Íslands hf. og Kaffi Le ehf. og fleiri aðila frá 31. desember 2002 á dskj. nr. 8 og 9, sem stefnandi fullyrði, að hafi verið grundvöllur leigusamnings stefnanda og Kaffi Le ehf., eða þau skilyrði sem þar hafi verið sett: Ákvæðið sé ekki eins orðað og ákvæði í fyrri leigusamningum milli stefnanda og Aktiverum hf., sbr. dskj. nr. 3 og 4 og breytingar á dskj. nr. 5. Landsbanki Íslands hf. hafi heldur ekki gefið út neina ábyrgðaryfirlýsingu vegna þessa leigusamnings, eins og gert hafi verið vegna leigusamnings milli stefnanda og Aktiverum hf., sbr. dskj. nr. 21. Stefnandi vísi til þess, að Landsbankinn hafi aldrei gert athugasemd við orðalag leigusamningsins á dskj. nr. 10 og þar með samþykkt hann. Það sé ekki rétt hjá stefnanda. Þegar stefnandi útbjó umræddan leigusamning við Kaffi Le ehf., hafi hann haft forsendur, skilyrði og drög að leigusamningi í dskj. nr. 8 og 9. Stefnandi hafi haft þetta að engu, og þar með hafi Landsbankinn talið sig óbundinn af þessum leigusamningi. Stefnandi byggi á því, að í dskj. nr. 8 komi fram ákvæði um ábyrgðina. Líti stefnandi svo á, að þar hafi Landsbankinn skuldbundið sig til að veita umrædda ábyrgð. Þessu sé alfarið hafnað, enda megi hverjum, sem lesi það skjal, vera ljóst, að mörg skilyrði séu sett fyrir útgáfu umræddrar ábyrgðar. Þau skilyrði hafi aldrei verið uppfyllt, og þ.a.l. hafi Landsbankinn aldrei gefið út neina ábyrgðaryfirlýsingu, eins og hafi verið gert varðandi leigusamning Aktiverum hf., sbr. dskj. nr. 21. Að öllu þessu athuguðu sé ekki að sjá, að stefnandi hafi neinn grundvöll fyrir kröfugerð sinni á hendur Landsbanka Íslands hf. Málskostnaðarkrafa stefnda styðjist við XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa stefnda um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun byggi á lögum nr. 50/1988, þar sem lögmönnum sé gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni. Þar sem stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur, beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda. IV. Forsendur og niðurstaða: Fyrir dóminn komu til skýrslugjafar Bjarni Gunnarsson, framkvæmdastjóri stefnanda, og Einar Kristján Jónsson lögfræðingur. Aðalkrafa stefnanda er byggð á leigusamningum á dskj. nr. 3 og 4 að teknu tilliti til viðauka á dskj. nr. 5 og 7, en samkvæmt bréfi stefnda á dskj. nr. 18 viðurkenni hann ekki húsaleigusamning milli stefnanda og Kaffi Le ehf. á dskj. nr. 10, og réttarsambandi samkvæmt framangreindum leigusamningum hafi því aldrei verið slitið. Í framangreindu bréfi stefnda á dskj. nr. 18 til lögmanns stefnanda kemur fram, að stefndi viðurkennir ekki rétt aðila húsaleigusamningsins á dskj. nr. 10 til að skuldbinda stefnda, en bréfið verður ekki skilið svo, að stefndi sé að mótmæla gildi húsaleigusamningsins gagnvart viðsemjanda stefnanda. Hefur stefnandi ekki sýnt fram á, á annan hátt, að húsaleigusamningurinn á dskj. nr. 10 hafi verið ógildur. Ber því þegar af þeim sökum að hafna aðalkröfu stefnanda. Varakrafa stefnanda er byggð á ákvæði í 9. gr. húsaleigusamnings milli stefnanda og Kaffi Le ehf. á dskj. nr. 10 um ábyrgð stefnda á húsaleigugreiðslum leigutakans Kaffi Le, verði á þeim vanskil. Í málinu liggur fyrir samkomulag milli Kaffi Le ehf., Lífstíls ehf., Planet Reykjavíkur ehf. og stefnda um framleigu húsnæðisins til Kaffi Le ehf., en stefndi hafði með sérstöku samkomulagi yfirtekið réttindi og skyldur Aktiverum hf. samkvæmt leigusamningunum á dskj. nr. 3 og 4. Framleigan skyldi þó vera með þeim hætti, að gerður yrði nýr samningur, sem leysa myndi fyrri tvo húsaleigusamninga af hólmi, en Landsbankinn myndi ekki vera aðili að þeim samningi. Þá segir í samkomulaginu, að drög að húsaleigusamningi liggi fyrir. Í 3. gr. samkomulagsins er enn fremur svohljóðandi ákvæði: “Landsbankinn lýsir jafnframvilja sínum til að veita leigutaka ábyrgð á greiðslu húsaleigu gagnvart leigusala allt að 5.000.000.-. Sú ábyrgð er veitt með því skilyrði að Lífstíll ehf. gangist í sjálfskuldarábyrgð fyrir fjárhæð þeirri, sem Landsbankinn kann að greiða á grundvelli ábyrgðarinnar. ...” Einar Kristjánsson lögfræðingur, sem vann á fyrirtækjasviði Landsbankans og kom að samningunum við stefnanda, skýrði m.a. svo frá fyrir dómi, að Lífstíll hefði ekki gefið út sjálfskuldarábyrgð þá, sem greinir í samkomulaginu, sem að framan er getið. Hann kvaðst hafa átt þátt í að útbúa húsaleigusamningsdrögin, sem hefðu verið efnislega samhljóða fyrri húsaleigusamningi milli Aktiverum og Trúss. Hann kvaðst hvorki hafa fengið húsaleigusamninginn á dskj. nr. 10 til yfirlestrar, athugasemda né ábendinga, heldur hafi hann fengið hann í hendur, eftir að hann var undirritaður, og hafi hann þurft að bera sig eftir því að fá afrit af honum. Það sé ekki rétt, að stefndi hafi samþykkt hann. Hann hafi strax rekið augun í orðalagsbreytingu á þann veg, að Landsbankinn ábyrgðist f.h. leigutaka greiðslur á húsaleigunni. Hann hefði hins vegar ekki talið þörf á að lýsa yfir einhverjum sérstökum mótmælum vegna þessa. Stefndi hafi ekki talið sig bundinn af þessu skilyrði, sem hafi hvorki verið í samræmi við fyrri framkvæmd né það form, sem lagt hafi verið upp við samningsgerðina. Það, að bankinn ætti að greiða 5 milljónir fyrir vangoldna húsaleigu, væri nokkuð, sem þeir hefðu aldrei skuldbundið sig til að gera, og hafi bankinn aldrei gefið út ábyrgð vegna þessarar húsaleigu, ólíkt því, sem þeir hefðu gert við fyrri samning, þar sem sérstök ábyrgð hefði verið gefin út vegna húsaleigunnar. Þá hefði hann ekki talið þörf á að tilkynna stefnanda sérstaklega, að þeir hefðu ekki baktryggingu fyrir ábyrgð, sem ekki hefði verið gefin út. Eins og mál þetta er vaxið, er ljóst, að stefndi var ekki aðili að húsaleigusamningi þeim, sem gerður var milli stefnanda og Kaffi Le ehf. Drögum þeim, sem stefndi gerði að húsaleigusamningi, var breytt efnislega, hvað varðar ábyrgð stefnda, án þess að sú breyting væri borin undir stefnda til samþykkis. Þá var húsaleigusamningurinn undirritaður milli stefnanda og Kaffi Le ehf., áður en stefndi fékk eintak af honum. Gegn andmælum stefnda er ósannað, að stefndi hafi fallizt á samninginn í þessari breyttu mynd, munnlega eða á annan hátt. Þá liggur fyrir, að skilyrði, sem stefndi setti fyrir því, að hann myndi ábyrgjast greiðslu húsaleigu, allt að kr. 5.000.000, í samkomulagi milli Kaffi Le ehf., Lífstíls ehf., Planet Reykjavík ehf. og stefnda, um sjálfskuldarábyrgð Lífstíl efh., var aldrei uppfyllt. Er samkvæmt framansögðu ósannað, að stefnandi hafi gefið stefnda umboð eða samþykki til að binda hann í gerningi við þriðja mann á þann hátt sem gert var með húsaleigusamningi á dskj. nr. 10, sem stefnandi byggir kröfur sínar á. Ber því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir atvikum þykir rétt, að aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu. Sigríður Ólafsdóttir héraðsdómari kvað upp dóminn. D Ó M S O R Ð : Stefndi, Landsbanki Íslands hf., skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, Trúss ehf., í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 191/2000
|
Líkamsárás Brot gegn valdstjórninni Tilraun Manndráp
|
R var ákærður fyrir líkamsárás, brot gegn valdstjórninni og tilraun til manndráps. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu og refsingu ákærða. Af hálfu ákærða var skírskotað til refsilækkunarheimilda 4. tl. 1. mgr. 74. og 75. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 vegna brots gegn 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Ekki var á það fallist að ákærði hefði orðið fyrir árás eða áreitni sem gefið hafi tilefni til slíkrar geðæsingar að skýrt geti það athæfi hans að grípa til hnífs og beita honum. Beiting framangreindra refsilækkunarheimilda var því ekki talin koma til greina.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Gunnlaugur Claessen, Haraldur Henrysson, Hjörtur Torfason og Hrafn Bragason. Málinu var áfrýjað með stefnu 8. maí 2000 að ósk ákærða, sem krefst sýknu af lið II í ákæru, en mildunar refsingar að öðru leyti. Ákæruvaldið krefst staðfestingar héraðsdóms um sakfellingu ákærða og jafnframt þyngingar á refsingu. Skaðabótaþætti málsins hefur ekki verið áfrýjað. Í II. lið ákæru máls þessa er ákærða gefið að sök að hafa valdið lögreglumanni meiðslum með því að veita honum högg í andlitið með höfði sínu þegar lögreglumaðurinn hugðist handjárna ákærða í framhaldi handtöku hinn 8. júlí 1999. Sprakk efri vör lögreglumannsins og los kom á framtönn í efri gómi. Í héraðsdómi er rakinn framburður ákærða og vitna um þetta atvik. Hefur ákærði haldið því fram að hann hafi óvart rekið höfuðið í andlit lögreglumannsins er lögreglumenn hafi verið að togast á við hann þar sem hann sat inni í lögreglubifreið. Sá, sem fyrir meiðslunum varð, og starfsfélagi hans, er kom honum til aðstoðar, hafa hins vegar báðir lýst því ákveðið að ákærði hafi viljandi skellt höfðinu í andlit hins fyrrnefnda og ítrekað reynt að gera það aftur. Aðrir voru ekki vitni að atviki þessu. Við handtökuna, sem fram fór af lögmætu tilefni, hafði ákærði sýnt ákafan mótþróa, er leiddi til þess, að rétt þótti að setja hann í handjárn og höfðu þeir lögreglumenn, sem sendir voru á vettvang, séð ástæðu til að kalla eftir liðsauka, áður en það var gert. Héraðsdómari mat skýringu ákærða um að hann hafi óvart rekið höfuðið í andlit lögreglumannsins ótrúverðuga og sakfelldi hann á grundvelli vættis lögreglumannanna. Þykja ekki efni til þess að hnekkja því mati og verður niðurstaða héraðsdóms um þennan lið ákæru staðfest. Til stuðnings kröfu um mildun refsingar hefur af hálfu ákærða einkum verið skírskotað til refsilækkunarheimilda 4. tl. 1. mgr. 74. gr. og 75. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 vegna atferlis þess, sem tilgreint er í III. lið ákæru og hann var sakfelldur fyrir í héraðsdómi. Var hann talinn sannur að sök um brot gegn 211. gr., sbr. 20. gr., almennra hegningarlaga með því að hafa stungið Andra Gíslason með stórum veiðihnífi tveimur stungum aðfaranótt 3. nóvember 1999, eins og nánar er lýst í héraðsdómi. Í héraðsdómi er rakinn framburður ákærða og vitna um þennan atburð. Af honum verður ráðið að til orðahnippinga og einhverra ýtinga eða pústra hafi komið milli ákærða annars vegar og hins vegar Andra Gíslasonar og manns, sem með honum var. Telur ákærði að sér hafi stafað ógn af Andra. Ekki hefur þó komið fram, að ákærði hafi orðið fyrir árás eða áreitni, sem gefið hafi tilefni til slíkrar geðæsingar að skýrt geti það athæfi hans að grípa til hnífs og stinga Andra. Verður ekki á það fallist að ofangreindum ákvæðum hegningarlaga verði beitt til lækkunar á refsingu ákærða. Að þessu athuguðu, en að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms, verður ákvörðun hans um refsingu ákærða staðfest. Frá refsingunni ber að draga með fullri dagatölu gæsluvarðhaldsvist hans frá 3. nóvember 1999 til 31. mars 2000 og frá 5. júní 2000 til þessa dags. Staðfest er ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað. Jafnframt verður ákærði dæmdur til greiðslu áfrýjunarkostnaðar eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Ákærði, Ragnar Davíð Bjarnason, sæti fangelsi í 3 ár og 6 mánuði. Frá refsingunni skal draga með fullri dagatölu gæsluvarðhaldsvist ákærða frá 3. nóvember 1999 til 31. mars 2000 og frá 5. júní 2000 til uppkvaðningar dóms þessa. Staðfest er ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Sveins Andra Sveinssonar hæstaréttarlögmanns, 120.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 6. apríl 2000. Málið er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, dagsettri 20. janúar sl. á hendur ákærða, Ragnari Davíð Bjarnasyni, kt. 151182-5429, Meðalholti 4, Reykjavík "fyrir eftirgreind hegningarlagabrot framin í Reykjavík árið 1999: I Fyrir líkamsárás með því að hafa, aðfaranótt sunnudagsins 4. apríl, við veitingastaðinn Dubliners í Hafnarstræti, slegið Þorbjörn Unnar Oddsson, kennitala 011272-2909, í höfuðið svo hann féll í götuna og sló ákærði hann nokkur högg í höfuðið þar sem hann lá á götunni. Við höggin hlaut Þorbjörn Unnar skurð á augabrún sem sauma þurfti saman. Telst þetta varða við 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr., 10. gr. laga nr. 20, 1981. II Fyrir brot gegn valdstjórninni, með því að hafa, fimmtudaginn 8. júlí, í lögreglubifreið við Rauðalæk 49, veitt lögreglumanninum Sveini Benedikt Rögnvaldssyni högg í andlitið með höfði sínu, er hann hugðist handjárna ákærða sem þá var handtekinn. Við höggið sprakk efri vör Sveins Benedikts og los kom á hægri framtönn í efri gómi. Telst þetta varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. 11. gr. laga nr. 101, 1976. III Fyrir tilraun til manndráps með því að hafa, aðfaranótt miðvikudagsins 3. nóvember, í sundi við Hafnarstræti 20, stungið Andra Gíslason, kennitala 021078-4849, tveimur hnífsstungum, annarri í vinstri síðu svo af hlaust skurður að rifbeini þar sem hnífslagið stöðvaðist, og lífshættulegri stungu í kviðarhol vinstra megin er gekk inn í vöðvalög magans og upp í gegnum lifrina. Hlaut Andri verulegar innvortis blæðingar sem stöðvaðar voru í skurðaðgerð stuttu seinna en þá reyndust vera 900 millilítrar af blóði og blóðlifrum í kviðarholi hans. Telst þetta varða við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Andri Gíslason krefst miskabóta úr hendi ákærða að fjárhæð kr. 1.000.000 með vöxtum skv. 7. gr. vaxtalaga nr. 25, 1987 frá 3. nóvember 1999 til 29. nóvember 1999 og með dráttarvöxtum skv. III. kafla sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist kostnaðar við lögmannsaðstoð eftir mati dómara eða skv. síðar framlögðum reikningi auk álags er nemi virðisaukaskatti af þóknuninni." Málavextir Samkvæmt frumskýrslu lögreglunnar voru lögreglumenn aðfaranótt sunnudagsins 4. apríl 1999, kukkan 3.20, á eftirlitsferð suður Naustin að Hafnarstræti þegar þeir sáu að tveir menn voru að veitast að þeim þriðja. Lögreglumennirnir óku í átt að mönnum þessum og hugðust stöðva átökin en þá sáu þeir að Ragnar Davíð Bjarnason sló Þorbjörn Unnar Oddsson fast högg í höfuðið þannig að Þorbjörn féll í götuna. Ragnar hélt þá áfram að berja Þorbjörn í höfuðið, ein tíu til fimmtán högg með sýnilega miklum krafti, þar sem Þorbjörn lá svo til hreyfingarlaus á gangstéttinni. Þegar Ragnar og félagi hans urðu varir við lögreglumenn tóku þeir til fótanna og hlupu austur Hafnarstrætið. Lögreglumaður hljóp þá á eftir Ragnari og náði honum skömmu síðar við hús Héraðsdóms Reykjavíkur við Lækjartorg. Kölluðu lögreglumennirnir eftir aðstoð og fengu þeir lögreglumenn á bifreið til þess að flytja Ragnar á lögreglustöðina við Hverfisgötu. Félagi Ragnars komst undan á hlaupum og vildi Ragnar ekki gefa upp hver hann var. Lögreglumenn fluttu Þorbjörn á slysadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur. Í læknisvottorði Hlyns Þorsteinssonar læknis, dagsettu 28. apríl 1999, segir að Þorbjörn Unnar hafi verið með dálítinn skurð utanvert á vinstri augabrún, u.þ.b. 1 sm langan en ekki mjög djúpan. Augnhreyfingar hafi verið eðlilegar og eðlilegt skyn í andliti svo og eðlilegar vöðvahreyfingar í andliti. Hann hafi verið vakandi og skýr og ekki hafi fundist nein merki sem bentu til áverka á miðtaugakerfi. Nokkur áfengislykt hafi verið úr vitum hans. Verður nú gerð grein fyrir því sem fram hefur komið í málinu fyrir dómi. Ákærði hefur sagt að hann muni lítið eftir þessu atviki en hann kveðst þó ekki hafa verið ölvaður. Hann segist hafa verið þarna á gangi með einhverjum strák og hafi þá komið til slagsmála við ókunnan mann sem hafi ætlað að ráðast á þá. Kveðst hann hafa kýlt manninn a.m.k. tvö högg í andlitið en ekki hafi hann slegið hann eftir að hann var fallinn. Við lögregluyfirheyrslu neitaði ákærði því einnig að hafa slegið manninn liggjandi. Þorbjörn Unnar Oddsson hefur skýrt frá því að hann hafi fengið sér nokkra bjóra á veitingastaðnum Dubliners í Hafnarstræti. Þegar hann fór út af staðnum hafi tveir ungir menn komið að honum og beðið hann um peninga. Hann hafi sagst ekki eiga neina peninga og spurt mennina hvort þeir kæmu af fjöllum og sagt þeim að þeir ættu að leita sér að vinnu. Hann hafi svo reynt að ganga í burtu en mennirnir hafi þá ráðist á hann og slegið hann mörg högg í höfuðið. Hafi hann verið vankaður eftir árásina og misst meðvitund í lögreglubifreið á leiðinni á sjúkrahús. Ásmundur Kristinn Ásmundsson, aðstoðarvarðstjóri í lögreglunni, hefur sagt að hann hafi séð átök þriggja manna fyrir utan krána Dubliners í Hafnarstræti. Hafi einn þeirra skyndilega slegið annan hinna í götuna og svo slegið hann nokkrum sinnum þar sem hann lá í götunni. Kveðst hann ekki muna til þess að þriðji maðurinn hafi slegið manninn. Hafi lögreglumaður sem var með vitninu í lögreglubílnum elt árásarmanninn og náð að handtaka hann. Þórbjörn Sigurðsson lögreglumaður hefur sagt að hann hafi séð úr lögreglubílnum að ungur maður sló annan mann mikið högg í höfuðið þannig að hann féll í götuna og lét svo höggin dynja á manninum þar sem hann lá í götunni. Árásarmennirnir hafi síðan hlaupið í burtu er þeir urðu varir við lögreglumennina en Þórbjörn segist hafa elt þann sem veitti höggin og náð honum við Dómhús Reykjavíkur. Niðurstaða Ákærði hefur viðurkennt fyrir dómi að hafa slegið Þorbjörn Unnar Oddsson tvisvar sinnum í andlitið. Hann neitar því hins vegar að hafa slegið hann eftir að hann var fallinn í götuna. Þorbjörn Unnar Oddsson hefur staðfastlega borið að ákærði og annar maður hafi ráðist á sig og slegið mörg högg í höfuðið. Frásögn hans er studd vætti lögreglumannanna sem báðir hafa auk þess borið að ákærði hafi haldið áfram að slá hann þar sem hann lá í götunni. Þegar allt þetta er haft í huga telur dómurinn sannað að ákærði hafi veitt Þorbirni Unnari þann áverka sem lýst er í ákæru með því að slá hann í höfuðið svo hann féll á götuna og slá nokkur högg í höfuðið þar sem hann lá. Telst ákærði hafa brotið gegn 217. gr. almennra hegningarlaga. Málavextir Samkvæmt skýrslu lögreglunnar í Reykjavík, fimmtudaginn 8. júlí sl., fóru lögreglumenn þann dag að Rauðalæk 49 hér í borg til þess að handtaka ákærða, Ragnar Davíð, og Önnu Stefaníu Kristmundsdóttur sem talin voru geta tengst ráni í versluninni Grill-Vídeó. Þegar þangað kom sáu þeir ákærða á bifreiðastæðinu við húsið og Önnu Stefaníu ganga upp tröppur hússins. Settist ákærði inn í lögreglubílinn til þeirra en Anna Stefanía vildi það ekki. Var hún þá handtekin og ákærða tilkynnt að hann væri það líka en hann rauk út úr bílnum aftur. Kom til átaka út af þessu og var liðsauki kvaddur til aðstoðar lögreglumönnunum. Hlaut einn lögreglumannanna, Sveinn Benedikt Rögnvaldsson, sem var með ákærða í bílnum, áverka á andlit við það að höfuð ákærða skall framan í hann. Ákærði var settur í handjárn. Samkvæmt skýrslu lögreglunnar reyndi íbúi á Rauðalæk 49, náinn frændi ákærða, Tryggvi Snorrason, að hindra störf lögreglunnar. Voru hin handteknu svo flutt á lögreglustöðina við Hverfisgötu. Verður nú gerð grein fyrir því sem fram hefur komið um þetta fyrir dómi. Ákærði neitar því að hafa vísvitandi stangað lögreglumanninn. Hafi áverkinn orðið við það að hann hafi verið að togast á við lögreglumenn inni í lögreglubifreið þegar annar þeirra hafi sleppt honum og hafi þá höfuð hans skollið og lent með hvirfilinn í andlit hins lögreglumannsins. Þetta hafi ekki verið harður skellur og engan áverka að sjá á lögreglumanninum eftir þetta. Þröstur Egill Kristjánsson lögreglumaður kveðst hafa ásamt öðrum lögreglumanni fært ákærða aftur inn í lögreglubílinn. Þegar færa átti hann í handjárn hafi hann streist á móti og stangað lögreglumann, sem sat inni í lögreglubifreiðinni, í andlitið. Sveinn Benedikt Rögnvaldsson hefur sagt að þegar ákærði var færður í lögreglubílinn hafi átt að handjárna hann. Ákærði hafi verið æstur en vitnið kveðst hafa beðið hann um að snúa sér við svo unnt væri að handjárna hann en hann neitað. Kveðst hann þá hafa beðið Þröst Egil, félaga sinn, að aðstoða sig við að handjárna ákærða. Hafi Þröstur opnað bílinn til þess að taka ákærða út svo unnt væri að færa hann í járn en sjálfur hafi hann setið vinstra megin við ákærða og haldið í vinstri höndina á honum. Hafi ákærði þá stangað hann svo að sprakk á honum vör og hægri framtönn í efri gómi losnaði. Eftir þetta hafi ákærði margreynt að stanga hann aftur en hann getað haldið ákærða frá sér. Sé útilokað að um slys hafi verið að ræða. Tryggvi Snorrason, sem fyrr er nefndur, hefur skýrt svo frá að hann hafi sent ákærða út með rusl. Hafi tveir lögreglumenn ráðist á ákærða og leikið hann hart. Hafi þeir legið fimm á ákærða inni í lögreglubílnum. Hann kveðst ekki hafa séð að ákærði stangaði lögreglumann en daginn eftir hafi lögreglumaður sagt við sig í síma að þetta hafi ekki verið neitt, "þetta hafi verið nudd". Ástríður Helga hefur skýrt frá því að hún hafi orðið vör við átök inni í lögreglubílnum. Hafi ákærði legið í aftursætinu en lögreglumennirnir verið nokkrir á honum. Hún kveðst hafa opnað farþegadyrnar að framan og beðið lögreglumennina að sleppa ákærða. Þeir hafi svo fært ákærða út úr bílnum. Hún segist ekki hafa séð að ákærði stangaði lögreglumanninn. Niðurstaða Mikið ber á milli í frásögnum ákærða og lögreglumannanna af atburðinum. Ákærði hefur borið því við að það hafi verið óviljaverk að höfuðið skall framan í Svein Benedikt. Sá síðarnefndi hefur hins vegar eindregið borið að ákærði hafi stangað sig viljandi í andlitið og styðst sú frásögn við vætti Þrastar Egils Kristjánssonar lögreglumanns. Dómarinn telur skýringu ákærða ótrúverðuga og telur sannað með vætti lögreglumannanna að ákærði hafi veitt Sveini Benedikt þann áverka sem lýst er í ákæru með því að stanga hann vísvitandi í andlitið og telst hann hafa brotið gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga. Málavextir Miðvikudagsnóttina 3. nóvember sl. voru lögreglumenn sendir á slysadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur við Fossvog vegna manns er þangað hafði komið með stungusár eftir eggvopn. Reyndist það vera Andri Gíslason, kt. 021078-4849. Hafði Andri verið látinn gangast undir bráðaaðgerð þar sem hann hefði verið með tvö stungusár. Hafði annað þeirra gengið inn í lifur og valdið mikilli blæðingu. Piltur að nafni Kristján Halldór Jensson gaf sig fram við lögreglu og kvaðst hafa orðið vitni að því að maður sem kallaður væri Raggi sænski hefði stungið Andra við veitingastofuna Nonnabita í Hafnarstræti. Varð þetta til þess að ákærði var handtekinn á Rauðalæk 49. Kannaðist hann við að eiga hlut að þessum áverka á Andra. Lagt var hald á föt Andra Gíslasonar til rannsóknar svo og hníf þann sem ákærði hefur kannast við að hafa verið með og hafi valdið áverkanum. Meðal gagna málsins er vottorð Þorvaldar Jónssonar, læknis á slysadeild, sem gerði að áverka Andra Gíslasonar. Segir þar að við komu á sjúkrahúsið hafi hjartsláttarhraði piltsins verið 100-110 slög á mínútu en reglulegur. Blóðþrýstingur og öndunartíðni hafi verið innan eðlilegra marka og öndunartíðni sömuleiðis. Engir öndunarerfiðleikar hafi heldur verið. Pilturinn hafi verið með tvö stungusár, bæði með hreinlegum, ótættum skurðbörmum og án mars í kring. Hafi sárin verið um 3 sm á lengd, hvort um sig. Annað þeirra hafi verið beint niður af vinstri holhönd yfir níunda rifi en hitt beint niður af miðju vinstra viðbeini 3 sm fyrir ofan nafla og hafi blóð vætlað úr báðum skurðsárunum. Fyrrnefnda sárið hafi reynst vera grunnt og ná inn að rifi en sárið á kviðveggnum að framanverðu hafi náð gegnum kviðvegginn og inn í kviðarhol. Hafi þegar verið gert að þessu sári. Í kviðarholi hafi verið rúmlega 900 ml af fersku blóði og blóðlifrum. Á innanverðum kviðveggnum hafi verið sár um 1 sm ofar en húðsárið og 3 sm nær miðlínu. Á magaveggnum framanverðum hafi verið 3 sm langur skurður niður í vöðvalög magans en þó ekki í gegnum magavegginn allan og óveruleg blæðing úr skurðinum. Beint upp af því sári hafi verið 4 sm langur skurður í vinstra lifrarblaði sem að hluta hafi gengið í gegnum lifrina þannig að á efra borðinu var skurðurinn 2 sm að lengd og blæddi úr lifraráverkanum. Ekki hafi fundist aðrir áverkar á kviðarholslíffærum. Af áverkanum megi sjá að sá sem hann veitti hafi verið rétthendur og að lagið hafi gengið upp á við. Áverkar sem þessir séu í eðli sínu lífshættulegir en þar sem Andri hafi komist fljótt á sjúkrahús til aðgerðar muni endanlegar líkamlegar afleiðingar áverkans að öllum líkindum engar verða. Á það er bent að í sömu stungustefnu og einungis um 3 sm lengra hefði lagið gengið inn í hjarta. Hafi um sama eggvopn verið að ræða sem beitt var á vinstri síðu, hefði það gengið í gegnum vinstra lunga og sennilega inn í hjarta líka hefði ekki rif orðið fyrir. Tekið var blóð til alkóhólrannsóknar úr Andra og reyndist það hafa 0,35 o/oo af vínanda. Verður nú gerð grein fyrir því sem fram hefur komið við aðalmeðferð málsins. Ákærði hefur sagt að hann hafi verið staddur nálægt veitingasölunni Nonnabitum í Hafnarstræti ásamt fleirum, meðal annars Andra Condit og stelpum. Ákærði kveðst ekki hafa verið ölvaður, einungis verið búinn að drekka nokkra sopa af áfengi þarna um kvöldið. Hafi þá Kristján Halldór Jensson, piltur sem ákærði kallar Spesa, og Andri Gíslason komið. Kveður hann þessa menn hafa verið búna að neyta fíkniefna. Kristján Halldór hafi þá byrjað að rífast við ákærða upp úr þurru og viljað slást og tekið upp flösku. Strákarnir hafi verið ógnandi og hafi ákærði verið hræddur um að þeir myndu berja hann. Fyrst hafi Kristján tekið í hálsmálið á ákærða. Hafi Andri Gíslason komið og byrjað að rifja upp gamalt atvik sem átt hafði sér stað milli þeirra tveggja og ýtt honum upp að vegg og kveðst ákærði þá hafa tekið upp hníf og ógnað honum. Andri hafi þá reynt að fella hann en hnífurinn, sem hann hélt á, hafi óvart stungist í Andra við það. Ákærði kveðst hafa orðið hræddur við þetta og í seinni tvö skiptin kveðst hann hafa otað hnífnum að Andra til þess að ógna honum. Kveðst hann ekki hafa orðið var við að hnífurinn styngist þá í Andra. Nokkru eftir þetta hafi hann hlaupið á brott. Í lögregluskýrslu sem tekin var af ákærða síðar um daginn að viðstöddum verjandanum skýrði hann svo frá að í stimpingunum við Andra hefði hann tekið hnífinn úr vinstri buxnavasa sínum og fært hann í hægri hendi sína og stungið Andra með honum í vinstri síðuna. Þessa skýrslu staðfesti ákærði sem efnislega rétta fyrir dómi um kvöldið þegar hann var úrskurðaður í varðhald og var þá verjandinn einnig viðstaddur. Hann hefur gefið þá skýringu á þessu við aðalmeðferðina að skýrslan væri "orðaleikur" og lögreglan hafi lagt honum orð í munn. Þá hafi hann verið í "sjokki" og ósofinn. Ákærði kveðst hafa verið með hnífinn í buxnavasanum en engin sérstök ástæða hafi verið fyrir því að hann var með hann. Vitnið, Andri Kalman Condit, var yfirheyrður í gegnum síma þar sem hann býr í Svíþjóð. Hann kveðst hafa verið staddur inni á Nonnabitum ásamt ákærða en ákærði hafi síðan farið út. Stuttu síðar hafi hann sjálfur farið út og séð að tveir menn, Kristján Halldór og Andri Gíslason, héldu ákærða uppi við vegg og ógnuðu honum. Kristján hafi verið með flösku í hendinni en Andri Gíslason hótað að drepa hann. Hafi hann ráðist á ákærða sem hafi verið afkróaður. Hafi ákærði þá tekið upp hníf til að verja sig og hafi Andri Gíslason óvart hlaupið á hnífinn. Það hafi þó ekki virst halda aftur af honum og hann haldið áfram að ráðast að ákærða. Ákærði hafi otað hnífnum frá sér til þess að geta komist í burtu en hnífurinn hafi lent tvisvar sinnum til viðbótar í Andra Gíslasyni. Pétur Axel Pétursson kveðst hafa verið að skemmta sér á Kaffi Thomsen með fleirum. Þegar þau hafi komið út hafi þau séð ákærða og fleira fólk fyrir utan Nonnabita. Kristján Halldór hafi verið að rífast við ákærða og togað í hann en síðan hafi Andri Gíslason komið þarna á milli. Hafi Andri Gíslason haldið í hægri öxl ákærða en Andri Condit hafi staðið á milli og reynt að stía þeim í sundur. Hann kveðst ekki hafa séð að Andri Gíslason hafi reynt að fella ákærða. Það næsta sem hann hafi séð var að hönd sveiflaðist skyndilega í átt að Andra Gíslasyni. Hafi Andri Gíslason lyft upp bolnum sem hann var í og hann þá séð að hann var með stungusár og um leið að ákærði var með hníf. Kristján Halldór hafi þá tekið upp glerflösku og ákærði hlaupið í burtu. Vitnið kveðst ekki hafa veitt því athygli að þessir menn væru ölvaðir eða að þeir hefðu neytt fíkniefna þetta kvöld. Ragnheiður Sigurðardóttir hefur skýrt frá því að hún hafi verið á Kaffi Thomsen ásamt Pétri Axel Péturssyni, Kristjáni og Andra Gíslasyni. Þegar þau komu út af staðnum hafi þau hitt þar fleira fólk. Hún hafi séð að Kristján Halldór hafi farið að rífast við ákærða en síðan hafi Andri Gíslason komið þar að. Hafi henni virst sem ákærði ýtti við Andra Gíslasyni og þegar hann gekk í burtu hafi hún séð að hann var með hníf í hendi. Hafi hann sagt "ég er með hníf, ég er með hníf". Hún kveðst ekki kannast við að Andri Gíslason væri í fíkniefnaneyslu. Andri Gíslason hefur gefið skýrslu fyrir dóminum. Hann kveðst hafa verið búinn að drekka tvo bjóra umrætt kvöld. Hafi hann verið að koma út af Kaffi Thomsen ásamt öðru fólki þegar hann sá kunningjakonu sína, Berglindi, hjá Nonnabitum beint á móti Kaffi Thomsen. Hafi vinur hans, Kristján Halldór, verið að tala við Berglindi. Sjálfur hafi hann gengið að Andra Condit, sem hann kannaðist við, en vissi þá ekki fyrr til en Kristján Halldór og ákærði voru farnir að tuskast þar á götunni. Hafi hann heyrt ákærða segja að hann ætlaði ekki "að bakka". Segist hann hafa gengið til þeirra og reynt að ganga á milli þeirra og stilla til friðar, enda hefðu þeir Kristján Halldór verið á leiðinni annað og ekki nennt að standa í svona smámálum. Ákærði hafi verið afskaplega reiður og ekki viljað láta sér segjast og gripið margsinnis í sig en hann sagt við hann að þeir nenntu ekki að standa í þessu. Ákærði hafi gripið í sig með báðum höndum og kveðst hann þá einnig hafa gripið í hann með báðum höndum og sagt við hann "vertu rólegur". Neitar hann því að hafa reynt að fella ákærða og segist hafa verið sallarólegur sjálfur og ekki verið með neinar ógnanir í garð ákærða. Meðan hann hélt í ákærða hafi hann fengið hnífinn í magann en ákærði þá verið búinn að sleppa takinu af honum. Segist hann hafa fundið til nístandi sársauka er hnífurinn stakkst í hann. Hann hafi hrökklast undan laginu en ákærði þá lagt til hans aftur í síðuna og í þriðja sinn í öxlina. Vitnið kveðst hafa verið lengi að ná sér andlega og líkamlega og væri hann með ljót ör á líkamanum. Vitnið, Kristján Halldór Jensson, var yfirheyrður í gegnum síma en hann dvelst í Noregi. Hann kveðst hafa verið að koma út af skemmtistað og hafi krakkar verið við áfengisdrykkju fyrir utan eða inni á Nonnabitum. Hann kveðst hafa gefið sig á tal við stúlku sem hann þekki og heiti Berglind. Ákærði hafi verið þarna á fylleríi og verið að rífast við fólk og kveðst hann hafa lent í rifrildi við hann. Þeir hafi ýtt eitthvað hvor við öðrum og hafi Andri Gíslason þá gengið á milli og reynt að fá Ragnar í burtu. Hafi þeir félagar ekki ógnað ákærða. Kveðst hann hafa séð að ákærði var með höndina við buxurnar en hann segist ekki hafa hugsað út í þetta en telur að ákærði hafi verið að leita eftir hnífnum meðan hann var að rífast við ákærða. Þegar Andri Gíslason hafi verið að ýta ákærða frá sér kveðst hann hafa séð hnífinn þjóta að Andra sem hrökklast hafi frá. Hafi hann fyrst haldið að ákærði hefði náð að stinga Andra. Hann segir útlilokað að hnífurinn hafi rekist óviljandi í Andra Gíslason. Berglind Heiða Guðmundsdóttir hefur skýrt frá því að hún hafi verið ölvuð þegar atburðurinn varð og muni hún ekki vel eftir honum. Hún kveðst hafa hitt Andra Gíslason, Kristján o.fl. fyrir utan Nonnabita og verið að tala við Kristján þegar lætin byrjuðu. Hafi hún séð að Ragnar og Andri Gíslason voru að ýta hvor við öðrum og hafi stimpingar þeirra borist út að horninu á Hafnarstræti og Lækjartorgi og hópur fólks fylgt þeim. Hafi Andri Condit reynt að stöðva stimpingarnar og sjálf hafi hún reynt að róa Kristján niður þar sem hann ætlaði að skipta sér af stimpingum ákærða og Andra Gíslasonar. Þá kveðst vitnið ekki vita um hvað þeir ákærði og Andri Gíslason voru að deila en hún kveðst ekki hafa séð það að ákærði væri að egna menn til illinda eða hóta fólki þarna. Hún telur að ákærða hafi staðið ógn af Andra Gíslasyni. Hún muni eftir að hafa séð Andra Gíslason hrökklast til baka frá ákærða og segja "rólegur maður, slappaðu af". Hafi ákærði þá staðið við húsvegg og verið mjög reiður en Andri Condit þá staðið aðeins afsíðis. Hún álítur að ákærði hafi tekið upp hnífinn og stungið Andra Gíslason. Taldi hún engar líkur á að Andri Gíslason hafi gengið á hnífinn. Hún kveðst ekki hafa séð að neinn þarna hafi verið undir áhrifum fíkniefna. Þorvaldur Jónsson læknir, sem gerði að áverka Andra Gíslasonar, hefur komið fyrir dóm og staðfest vottorðið sem greinir hér að framan. Telur hann að Andri hafi komist undir læknishendur innan við hálftíma frá því að hann varð fyrir áverkanum. Áverki eins og þessi sé ólíklegur til að hætta að blæða af sjálfu sér en ef það gerist væri það eftir að viðkomandi væri kominn í lost og blóðþrýstingur orðinn það lágur að blæðingin hætti af þeim sökum. Sé þetta lífshættulegur áverki í eðli sínu. Vitnið hefur séð hníf þann sem um ræðir og telur að hnífurinn hafi ekki gengið inn að hjöltum en nógu langt inn til þess að valda þeim áverka sem Andri Gíslason varð fyrir. Niðurstaða Ákærði viðurkenndi við yfirheyrslu hjá lögreglu að hafa stungið Andra Gíslason í magann þar sem hann taldi sér ógnað. Framburður hans fyrir dómi sama dag verður ekki skilinn öðru vísi en að hann hafi þar staðfest þessa játningu. Í meðferð málsins fyrir dómi hefur hann horfið frá þessum framburði og haldið því fram að hnífurinn hafi óvart stungist í Andra Gíslason er hann reyndi að fella ákærða. Skýring ákærða á þessum breytta framburði er ekki trúverðug og ber að hafna henni. Þykir vera sannað með játningum ákærða og skýrslum þeirra Andra Gíslasonar, Kristjáns Halldórs Jenssonar, Péturs Axels Péturssonar og Berglindar Heiðu Guðmundsdóttur, að ákærði hafi tvisvar sinnum vísvitandi lagt með hnífi til Andra og valdið honum þeim áverkum sem greinir hér að framan og einnig er lýst í ákæru málsins. Telja verður að kviðáverkinn hafi verið lífshættulegur einn sér en jafnframt verður að líta á atlögu ákærða í heild, þ.e. bæði hnífslögin, og telja að ákærða hafi hlotið að vera ljóst að langlíklegast væri að Andri Gíslason hlyti bana af þessu tilræði. Hefur ákærði með háttsemi sinni gerst sekur um tilraun til manndráps og brot gegn 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19,1940. Refsing. Ákærði hefur til þessa hlotið tvo refsidóma. Í júní í fyrra var hann dæmdur í tveggja mánaða skilorðsbundið fangelsi fyrir líkamsárás. Þá var hann dæmdur í janúar á þessu ári í 10 mánaða fangelsi fyrir rán en 8 mánuðir af þeirri refsingu voru skilorðsbundnir en jafnframt var fyrri dómurinn dæmdur upp. Refsing ákærða nú verður hegningarauki við síðari dóminn og að nokkru leyti við þann fyrri einnig. Ber að dæma upp skilorðshluta síðari dómsins. Ákærði var ekki fullra 17 ára þegar hann framdi brotin sem hér um ræðir og árás hans var gerð af litlu tilefni. Þykir refsingin með vísan til 2. tl. 74. gr. almennra hegningarlaga vera hæfilega ákveðin fangelsi í 3½ ár. Frá refsingunni ber að draga gæsluvarðhald sem ákærði hefur sætt frá 3. nóvember sl., samtals 155 daga. Skaðabætur Andri Gíslason hefur krafist miskabóta úr hendi ákærða að fjárhæð 1.000.000 kr. með vöxtum skv. 7. gr. vaxtalaga nr. 25,1987 frá 3. nóvember 1999 til 29. nóvember 1999 og með dráttarvöxtum skv. III. kafla sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist kostnaðar við lögmannsaðstoð eftir mati dómara eða samkvæmt síðar framlögðum reikningi auk álags er nemi virðisaukaskatti af þóknuninni. Ákærði krefst aðallega frávísunar bótakröfu en sýknu til vara. Fyrir liggur að Andri Gíslason var stunginn með hnífi í kvið og brjóst og hlaut lífshættulegt sár. Árás sú sem hann varð fyrir er til þess fallin að valda honum andlegu áfalli. Þykir því rétt að dæma honum miskabætur úr hendi ákærða á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50,1993, sem hæfilega þykja ákveðnar 250.000 krónur. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða Andra Gíslasyni lögfræðikostnað að fjárhæð 30.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Ákærði verður því dæmdur til að greiða Andra Gíslasyni miskabætur og lögfræðikostnað, samtals að fjárhæð 280.000 krónur, auk almennra vaxta samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25,1987 frá 3. nóvember 1999 til 29. nóvember 1999 og með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Dæma ber ákærða til að greiða verjanda sínum, Sveini Andra Sveinssyni hæstaréttarlögmanni, málsvarnarlaun sem ákveðast 300.000 krónur, sem dæmdar eru án virðisaukaskatts. Pétur Guðgeirsson héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómsorð: Ákærði, Ragnar Davíð Bjarnason, sæti fangelsi í 3½ ár. Frá refsingunni ber að draga gæsluvarðhaldsvist ákærða frá 3. nóvember sl., alls 155 daga. Ákærði greiði Andra Gíslasyni 280.000 krónur með almennum vöxtum frá 3. nóvember 1999 til 29. nóvember 1999 og með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði greiði skipuðum verjanda sínum, Sveini Andra Sveinssyni hæstaréttarlögmanni, 300.000 krónur í málsvarnarlaun.
|
Mál nr. 228/2003
|
Vinnusamningur Starfslokasamningur Trúnaðarskylda
|
H, sem gert hafði starfslokasamning við vinnuveitanda sinn, V, skýrði V frá starfstilboði sem hann hafði fengið frá samkeppnisaðilanum Ö. Að ósk V lét H þegar af störfum, en krafðist fullra efnda starfslokasamningsins. H var hvorki talinn hafa vanefnt samninginn né að þau atvik væru er valdið gætu ógildi hans. Ekki var á það fallist með V að draga mætti þá ályktun af reglum, sem giltu um laun í uppsagnarfresti, að draga skyldi laun H hjá Ö frá umsömdum greiðslum V til H samkvæmt starfslokasamningnum. Hvorki orðalag samningsins né upplýsingar um tilurð hans studdu heldur slíkan frádrátt. Kröfur H voru samkvæmt þessu teknar til greina.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Árni Kolbeinsson og Garðar Gíslason. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. júní 2003. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi hafði stefndi starfað sem fjármálastjóri hjá Sól-Víking hf. frá árinu 1997 þegar það fyrirtæki sameinaðist áfrýjanda í júnímánuði 2001. Eftir sameininguna var hann gerður að undirmanni Sveins Ragnarssonar, fjármálastjóra áfrýjanda. Ræddi hann eftir sameininguna við yfirmann sinn um að hann vildi láta af störfum hjá áfrýjanda en hélt þeim þó áfram um sinn að beiðni Sveins. Stefndi kvaðst í skýrslu fyrir héraðsdómi hafa leitað til ráðningarþjónustunnar Mannafls og sótt sumarið 2001 fyrir hennar milligöngu um tvö störf, en ekki fengið. Í lok október þess árs ræddi Hilmar Garðar Hjaltason, starfsmaður Mannafls, við stefnda og sagði honum að Ölgerðin Egill Skallagrímsson hf. væri að leita að fjármálastjóra. Lýsti stefndi áhuga sínum á starfinu og fór í viðtal vegna þess hjá Hilmari Garðari, sem Jón Diðrik Jónsson forstjóri Ölgerðarinnar var viðstaddur. Ber stefnda og Jóni Diðrik saman um að þetta viðtal hafi farið fram í lok október 2001. Hilmar Garðar telur að það hafi verið í lok október eða byrjun nóvember þess árs. Ber þeim öllum saman um að stefnda hafi verið sagt að viðtalinu loknu að rætt yrði við fleiri umsækjendur og málið kannað nánar. Eftir sameiningu félaganna voru gerðir starfslokasamningar við allnokkra starfsmenn Sól-Víkings hf. Sveinn Ragnarsson sagði í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að hann og stefndi hafi verið búnir að ræða hvernig frágangur yrði á slíkum samningi milli aðila þessa máls vegna starfsloka stefnda og hafi hann „stillt“ slíkum samningi „upp“ eftir þær viðræður. Í skýrslu stefnda kom fram að þeir Sveinn hafi rætt um frágang slíks starfslokasamnings síðsumars 2001. Eftir fyrrgreint viðtal við stefnda vegna fjármálastjórastarfsins hjá Ölgerðinni kvað stefndi Hilmar Garðar hafa ráðlagt sér að „drífa það af“ að ljúka gerð starfslokasamnings við áfrýjanda. Ekki hafi þó reynst unnt að koma á fundi milli stefnda og Sveins til að ganga frá slíkum samningi fyrr en að morgni þriðjudagsins 6. nóvember 2001. Jón Diðrik kvaðst hafa hringt í stefnda tveimur eða þremur dögum eftir viðtalið til að fullvissa sig um að stefndi hefði áhuga á starfinu hjá Ölgerðinni áður en endanleg ákvörðun yrði tekin. Kvaðst hann hafa beðið stefnda að hafa við sig samband aftur þegar hann væri búinn að ganga frá starfslokum sínum hjá áfrýjanda. Stefndi telur að þeir hafi átt þetta samtal fyrsta sunnudag í nóvember 2001. Að morgni þriðjudagsins 6. nóvember 2001 hittust stefndi og Sveinn á skrifstofu þess síðarnefnda og undirrituðu starfslokasamning stefnda. Er efnisatriðum samningsins, sem dagsettur er 4. nóvember 2001, lýst í héraðsdómi. Eftir fund þeirra Sveins hringdi stefndi í Jón Diðrik, sem bað hann að koma á sinn fund, þar sem Jón Diðrik gerði stefnda tilboð um að taka við starfi fjármálastjóra Ölgerðarinnar. Stefndi kveðst hafa tekið sér umhugsunarfrest til næsta dags en hringdi síðar sama dag í Svein og skýrði honum frá starfstilboði Ölgerðarinnar. Kveður stefndi Svein þá hafa beðið sig að láta strax af störfum hjá áfrýjanda. Lýsti Sveinn viðbrögðum sínum við þessum fréttum svo fyrir héraðsdómi að hann hafi sagt við stefnda að „það væri alveg ljóst að hann gæti ekki unnið fyrir okkur og aðalsamkeppnisaðila okkar á sama tíma. Það væri þá best að hann mundi bara fara að vinna hjá Ölgerðinni ef það væri hans ósk.“ Hafi þeir ákveðið að hittast síðar sama dag á skrifstofu stefnda til að ganga frá afhendingu lykla og öðru tengdu brotthvarfi hans. Hóf stefndi störf hjá Ölgerðinni næsta dag. II. Áfrýjandi telur að stefndi hafi vanefnt starfslokasamninginn annars vegar með því að hafa brotið gegn trúnaðarskyldum sínum við stefnda og hins vegar hafi hann ekki sinnt eða getað sinnt vinnuskyldu sinn hjá stefnda eftir að hann réð sig til Ölgerðarinnar. Þá telur áfrýjandi að starfslokasamningurinn sé ógildur vegna brostinna forsendna sem og á grundvelli 30. gr. og 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð umboð og ógilda löggerninga með síðari breytingum. Ljóst er af framburði Jóns Diðriks fyrir héraðsdómi að ekki var frá því gengið að stefndi hæfi þá þegar störf hjá Ölgerðinni og að stefndi hefði því getað sinnt starfi sínu hjá áfrýjanda samkvæmt ákvæðum starfslokasamningsins þrátt fyrir ráðningu sína þar. Mátti stefndi skilja framangreind viðbrögð Sveins þannig að ekki væri óskað frekara starfsframlags af hans hálfu í þágu áfrýjanda. Hvorki voru lagðar skorður við því í ráðningarsamningi stefnda né starfslokasamningi hans að hann réði sig til fyrirtækis í samkeppni við áfrýjanda. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að stefndi hafi skýrt frá upplýsingum, sem hann var bundinn trúnaði um gagnvart áfrýjanda. Með þessum athugasemdum, vísan til þeirra málsatvika, sem að framan eru rakin og forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans stefndi verði hvorki talinn hafa vanefnt samninginn né að þau atvik séu er valdið geti ógildi hans. Áfrýjandi heldur því einnig fram að sýkna beri hann af fjárkröfu stefnda vegna þess að hann hafi ekki orðið fyrir tjóni. Það sé almenn grundvallarregla að frá bótum vegna ólögmætrar uppsagnar skuli draga þær tekjur sem starfsmaður hefur á uppsagnarfresti. Á sama hátt sé fyrir því dómvenja að við lögmæta uppsögn skuli draga frá launum á uppsagnarfresti þær tekjur sem starfsmaður afli sér frá öðrum. Hið sama telur hann gilda varðandi starfslokasamninga, sem séu í raun ráðningarsamningar sérstaks eðlis. Hafi stefndi haft að minnsta kosti jafn há laun í starfi sínu hjá Ölgerðinni á tímabili starfslokasamningsins og þau, sem kveðið hafi verið á um í samningnum. Með samningi málsaðila, sem undirritaður var 6. nóvember 2001, var kveðið á um starfslok stefnda og meðal annars greiðslu launa til hans vegna starfslokanna. Starfslokasamningnum verður því ekki jafnað til ráðningarsamnings heldur var með honum þvert á móti samið um lok þess ráðningarsamnings, sem í gildi hafði verið milli aðila. Ályktun um að draga skuli laun stefnda hjá Ölgerðinni á gildistíma starfslokasamningsins frá þar umsömdum greiðslum verður því ekki dregin af þeim reglum, sem gilda um laun á uppsagnarfresti. Þar sem ekki er heldur neina stoð að finna fyrir slíkum frádrætti í orðalagi samningsins né upplýsingum um tilurð hans verður ekki fallist á þessa málsástæðu áfrýjanda. Samkvæmt þessu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Vífilfell hf., greiði stefnda, Hrafni Haukssyni, 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 20. febrúar síðastliðinn, er höfðað 3. júní 2002 af Hrafni Haukssyni, Víðiási 6, Reykjavík gegn Vífilfelli hf., Stuðlahálsi 1, Reykjavík. Stefnandi krefst þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.026.679 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 545.359 krónum frá 1. nóvember 2001 til 1. desember 2001, af 1.139.541 krónu frá þeim degi til 1. janúar 2002, af 1.768.587 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2002, af 2.397.633 krónum frá frá þeim degi til 1. mars 2002 og af 3.026.679 krónum frá frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess, að stefndi verði dæmdur til að gefa út afsal til stefnanda fyrir bifreiðinni UZ-955, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 10.000 krónur fyrir hvern dag, sem útgáfa afsals dregst fram yfir uppkvaðningu dóms. Einnig krefst stefnandi, að stefndi verði verði dæmdur til að afhenda stefnanda málverkið ,,Sjálfsmynd” (35x25) eftir Helga Friðjónsson gegn greiðslu á 120.000 krónum, að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 5.000 krónur fyrir hvern dag, sem afhending dregst fram yfir uppkvaðningu dóms. Að lokum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda. I. Stefnandi réði sig sem fjármálastjóri hjá Sól-Víking hf. árið 1997 og gerðu aðilar með sér sérstakan ráðningarsamning. Við sameiningu Sól-Víking hf. og stefnda í júní 2001 var stefnandi gerður að undirmanni fjármálastjóra í fyrirtækinu. Stefnandi fór að tala um það við fjármálastjóra stefnda þegar eftir sameininguna og aftur í september 2001, að stefnandi vildi láta af störfum, en að beiðni stefnda hélt stefnandi áfram störfum, þar til gengið var frá starfslokasamningi við hann 4. nóvember 2001. Samkvæmt 1. gr. og 2. gr. samningsins skyldi stefnandi láta af störfum í lok mánaðarins og fá greidd laun í fjóra mánuði frá gildistíma uppsagnarinnar, eða til 1. mars 2002. Auk þess skyldi stefnandi fá greitt áunnið orlof, sem ógreitt var og jafngilti einum mánaðarlaunum. Í 3. gr. samningsins er fjallað um kaup stefnanda á málverki og bifreið af stefnda og í 4. gr. er tekið fram, að stefnandi skuldbindi sig til að veita stefnda alla þá aðstoð, sem þurfi, út marsmánuð 2002. Starfslokasamningurinn var undirritaður 6. nóvember 2001. Síðar sama dag fór stefnandi í atvinnuviðtal hjá Ölgerðinni Egill Skallagrímsson ehf. (hér á eftir nefnt Ölgerðin). Kom þar fram gagnkvæmur áhugi fyrir því, að stefnandi tæki að sér starf fjármála- og skrifstofustjóra hjá fyrirtækinu. Tilkynnti stefnandi næsta yfirmanni sínum, Sveini Ragnarssyni, fjármálastjóra, að stefnandi hefði fengið atvinnutilboð frá Ölgerðinni og að hann hygðist ganga að því að loknum ráðningartíma sínum hjá stefnda. Tjáði Sveinn þá stefnanda, að best væri, að hann legði niður störf þá þegar og skilaði öllum munum, sem tilheyrðu félaginu og hann hefði í sínum vörslum. Næsta dag var gengið frá ráðningu stefnanda hjá Ölgerðinni. Þann 14. nóvember 2001 hafði stefnandi samband við stefnda vegna bifreiðarinnar UZ-955, sem samist hafði milli aðila um, að stefnandi keypti af stefnda samkvæmt áðurnefndum starfslokasamningi. Óskaði stefnandi eftir því, að stefndi leysti bifreiðina út af verkstæði vegna viðgerðar, þannig að stefnandi gæti tekið við henni að nýju. Þessu hafnaði stefndi í fyrstu og tók fram, að hann teldi forsendur fyrir gerð ráðningarsamningsins brostnar. Nokkrum dögum síðar sendi stefndi beiðni til verkstæðisins og hlutaðist til um afhendingu bifreiðarinnar til stefnanda að nýju. Í lok desember 2001 bárust stefnanda drög að nýjum starfslokasamningi frá stefnda, ásamt kaupsamningi um fyrrgreinda bifreið og skuldabréfi. Með rafbréfi 22. janúar 2002 óskaði áðurnefndur Sveinn Ragnarsson eftir fundi með stefnanda til að ganga frá ,,bílamálunum”. Hittust stefnandi og Sveinn 24. sama mánaðar af því tilefni. Á fundinum fékk stefnandi afhentan kaupsamning um bifreiðina og handhafa-skuldabréf, að fjárhæð 820.000 krónur, sem hann undirritaði og afhenti stefnda. Þá óskaði Sveinn eftir því, að stefnandi undirritaði nýjan starfslokasamning, en því hafnaði stefnandi og afhenti yfirlýsingu um, að hann krefðist fullra efnda stafslokasamnings síns og stefnda. Þann 21. febrúar 2002 barst stefnanda bréf frá lögmanni stefnda, þar sem fram kemur, að stefndi teldi forsendur fyrir gerð ráðningarsamningsins brostnar. Einnig segir í bréfinu, að stefnandi hafi vanefnt samninginn og frekari vanefndir séu jafnframt fyrirsjáanlegar. Hafi forsenda fyrir gerð starfslokasamningsins verið sú, að stefndi skyldi vinna út nóvembermánuð 2001 og veita nauðsynlega aðstoð til 1. apríl 2002, auk þess sem trúnaður við stefnda skyldi haldast eftir starfslok. Hafi stefnandi hvorki heiðrað umrædd ákvæði samningsins né geti hann það. Með vísan til þessa lýsti stefndi yfir riftun á starfslokasamningnum, nema hvað orlofsgreiðslur varðaði. Þá var þess krafist, að bifreiðinni UZ-995 yrði skilað innan þriggja daga. Stefnandi var boðaður til fundar hjá lögmanni stefnda 12. mars 2002. Á fundinum var þess beiðst af hálfu stefnda, að aðilarnir kæmust að samkomulagi um breytingar á starfslokasamningnum, en því hafnaði stefnandi. II. Stefnandi byggir á því, að ein grundvallarregla samningaréttarins sé sú að halda skuli gerða löggerninga. Verði reglur samningaréttarins um brostnar forsendur m.a. skýrðar með hliðsjón af þessari meginreglu, og leiði af því, að einungis í algerum undantekningartilvikum geti menn vikið sér undan samningsskuldbindingum á grundvelli brostinna forsendna. Almennt sé viðurkennt, að til þess að aðili geti borið fyrir sig forsendubrest, verði forsendan að hafa verið veruleg og jafnframt ákvörðunarástæða aðilans um, að löggerningur var gerður. Um leið verði gagnaðila að hafa verið ljóst, að tiltekin forsenda hafi haft úrslitaáhrif á aðilann um, að viðkomandi löggerningur var gerður. Gögn málsins beri með sér, að hvergi í samningum aðilanna eða aðdraganda þeirrar samningsgerðar hafi verið getið um þá forsendu, sem stefndi kjósi að bera fyrir sig. Beri þar að hafa í huga, að aðilarnir hafi komist að samkomulagi um gerð starfslokasamningsins löngu áður en hann kom til framkvæmda og var undirritaður af aðilunum. Stefnandi hafi því ekki á nokkrum tímapunkti haft ástæðu til að ætla, að honum væru hömlur settar með það, hvar hann réði sig til starfa að loknum stafsskyldum sínum hjá stefnda. Samkvæmt því, og eins og atvik máls þessa liggi fyrir, sé ótvírætt, að skilyrði brostinna forsendna séu ekki fyrir hendi, og sé stefndi því bundinn af starfslokasamningi aðilanna. Stefnandi hafi veitt alla þá aðstoð, sem eftir hafi verið leitað af stefnda allt frá því að hann lét af störfum hjá stefnda. Hafi fyrstu fyrirspurnir þessa efnis borist stefnanda 19. nóvember 2001, eða innan tveggja vikna frá því að hann lét af störfum. Hafi stefnandi veitt aðstoð og upplýsingar með jöfnu millibili allt fram í marsmánuð 2002, þegar eftir því hafi verið leitað af starfsmönnum stefnda. Stefnandi hafi þannig að fullu staðið við 4. gr. samnings aðilanna um að veita aðstoð. Hafi fullum trúnaði við stefnda því verið haldið í samræmi við starfslokasamning aðilanna og 27. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993 og starfssamband stefnanda við samkeppnisaðila stefnda þar engin áhrif haft. Hafi stefnandi ekki veitt upplýsingar um atvinnuleyndarmál, rekstur stefnda eða viðskiptavini hans. Sé því mótmælt sem röngu og ósönnuðu, að stefnandi hvorki hafi né getað heiðrað nefnd ákvæði samningsins. Að öðru leyti vísi stefnandi til þess, að 5. gr. samnings aðilanna verði að túlka með hliðsjón af frelsi hans til að velja sér starf á grundvelli menntunar, sérþekkingar og starfsreynslu. Um dómkröfur stefnanda. Fyrri dómkrafa stefnanda byggi á 1., 2. og 3. gr. starfslokasamnings aðilanna. Feli krafan í sér, að full laun verði greidd frá þeim tíma, sem stefnandi lét af störfum til 1. mars 2002. Krafa um laun fyrir nóvembermánuð byggi á 1. gr. samningsins. Hafi það verið að ósk stefnda, að stefnandi lét af störfum fyrir umsaminn tíma og starfaði ekki út nóvembermánuð, eins og gert hafi verið ráð fyrir. Þar sem stefndi hafi tekið þessa ákvörðun einhliða, beri honum að greiða laun allan umræddan mánuð í samræmi við samkomulag aðilanna. Dómkrafan sundurliðast sem hér segir: 1. Mánaðarlaun 2.506.679 kr. 2. Ökutækjastyrkur 370.000 kr. 3. Ógreiddar lífeyrisgreiðslur 150.000 kr. Samtals 3.026.679 kr. Liður 1 sé tölulega þannig uppbyggður, að stefnandi telji sig eiga rétt á fullum launum frá þeim degi, er starfskrafta hans hafi ekki verið lengur óskað, eða frá 7. nóvember 2001 til 1. mars 2002. Fyrir nóvembermánuð 2001 hafi stefnandi einungis fengið greiddar 68.919 kr., en átt rétt á 510.278 kr. Mismunur sé því 441.359 kr. Laun í desember hefðu numið 510.278 kr., en frá dragist 20.096 kr., sem stefnandi hafi fengið greiddar fyrirfram. Sé því krafist 490.182 kr. fyrir desember. Þá hefðu laun í janúar, febrúar og mars 2002 numið 525.046 kr. fyrir hvern mánuð. Nemi krafan því 441.359 + 490.182 + 525.046 + 525.046 + 525.046 = 2.506.679 kr. Liður 2 byggist á lokamálslið 3. gr. starfslokasamningsins. Um sé að ræða greiðslur til að mæta kostnaði við rekstur bifreiðarinnar UZ-955. Stefnandi krefjist því 74.000 kr. fyrir nóvember, desember, janúar, febrúar og mars, 74.000 x 5 = 370.000 kr. Lokaliður fyrstu dómkröfunnar byggist á viðbótarsamningi nr. 2 á ráðningarsamningi milli aðila frá 4. apríl 1997. Þar sé gert ráð fyrir, að stefndi greiði stefnanda mánaðarlega 30.000 kr. í viðbótarlífeyrissjóð stefnanda. Stefnandi krefjist því 30.000 kr. fyrir nóvember, desember, janúar, febrúar og mars, 30.000 x 5 = 150.000 kr. Þess beri að geta, að laun stefnanda hefðu hækkað um 3% 1. janúar 2002, og sé gert ráð fyrir þeirri hækkun í dómkröfunni. Önnur dómkrafa stefnanda lúti að því, að þann 24. janúar 2002 hafi stefnandi afhent stefnda handhafaskuldabréf að fjárhæð 820.000 kr. vegna sölu bifreiðarinnar UZ-955, sem sé árgerð 1995 af Toyota Camry gerð. Á sama tíma hafi verið skrifað undir kaupsamning um bifreiðina, allt í samræmi við 3. gr. starfslokasamningsins. Þrátt fyrir að stefnandi hafi þannig staðið við gerðan kaupsamning og greitt að fullu umrædda bifreið með útgáfu skuldabréfsins, hafi stefndi enn ekki gefið út afsal fyrir bifreiðinni stefnanda til handa. Sé þess krafist, að stefndi verði dæmdur til útgáfu afsalsins að viðlögðum dagsektum. Þriðja dómkrafa stefnanda byggist á, að 1. málsl. 3. gr. starfslokasamnings verði efndur. Þar sé gert ráð fyrir, að stefnandi kaupi umrætt málverk af stefnda á 120.000 kr., og eigi kaupverðið að dragast frá uppgjöri á launakröfum stefnanda. Stefndi byggir sýknukröfu á því, að forsendur séu brostnar fyrir gildi starfslokasamningsins, en tilurð hans hafi verið að frumkvæði stefnanda. Ritað hafi verið undir samninginn 6. nóvember 2001. Síðar sama dag hafi stefnandi tilkynnt stefnda, að stefnandi ætlaði að ráða sig til Ölgerðarinnar í sambærilegt starf og hann gegndi hjá stefnda. Að mati stefnda var forsenda fyrir starfslokasamningi hans við stefnanda þar með brostin, enda sé Ölgerðin einn helsti samkeppnisaðili stefnda. Hafi stefnanda mátt vera þetta ljóst. Um hafi verið að ræða gróft brot gegn 4. gr. samningsins, en í þar segi, að stefnandi skuldbindi sig til að veita stefnda alla þá aðstoð, sem stefndi þyrfti, út mars 2002. Auk þess segi í 5. gr. samningsins, að stefnandi sé bundinn trúnaði varðandi upplýsingar um rekstur félagsins, sem og samninga við viðskiptavini eða annað, sem hann hafi orðið áskynja um varðandi rekstur félagsins eða viðskiptavini þess á starfstíma sínum hjá stefnda, svo og félaginu Sól-Víking hf. Að mati stefnda sé fyrrnefndur starfslokasamningur gagnkvæmur, íþyngjandi samningur. Í því felist, að hvor aðili um sig verði að inna sína greiðslu af hendi gegn því, að gagnaðilinn inni sína greiðslu af hendi. Af því leiði, að það sé forsenda greiðsluskyldu hvors aðila um sig, að gagnaðilinn afhendi sína greiðslu. Augljóst sé, að stefnanda hafi verið gjörsamlega ókleift að inna sína greiðslu af hendi, þ.m.t. að veita stefnda alla þá aðstoð, sem stefndi þyrfti, og að halda trúnað gagnvart stefnda, sérstaklega í ljósi þess, að hann réð sig til samkeppnisaðila. Auk þess verði að líta til þess, að stefnandi hafi ráðið sig í starf, sem sé að öllu leyti sambærilegt við það starf, sem hann hafi gegnt hjá stefnda. Af öllu þessu leiði, að forsenda fyrir greiðsluskyldu stefnda hafi verið brostin. Auk framangreinds byggir stefndi á því, að stefnandi hafi, með því að ráða sig til samkeppnisaðila, brotið gegn trúnaðarskyldu sinni gagnvart stefnda, en stefnandi hafi verið samningsbundinn stefnda, er hann gerði það. Af almennum reglum samningaréttarins leiði, að á stefnanda hafi hvílt sú skylda að láta ekki eigin hagsmuni ráða einhliða athöfnum sínum, heldur hafi honum þvert á móti borið að taka tillit til skyldna sinna gagnvart viðsemjanda sínum. Þannig hafi hvílt á stefnanda skylda til að sýna m.a. eðlilega sanngirni og virða þagnarskyldu. Samkvæmt eðli máls og ólögfestum meginreglum um trúnaðarskyldu starfsmanns, hafi hvílt sú skylda á stefnanda að hefja ekki störf hjá samkeppnisaðila stefnanda á starfslokatíma eða áður. Verði að telja háttsemi stefnanda sérstaklega viðsjárverða í ljósi þess, að er hann samdi við stefnda um starfslok sín, hafi hann þegar verið byrjaður á samningaviðræðum við Ölgerðina vegna nýs starfs þar og gengið frá munnlegum ráðningarsamningi. Sé þannig er ljóst, að stefnandi hafi verið búinn að taka ákvörðun um að vanefna samning sinn við stefnda, áður en endanlegur samningur lá fyrir. Einnig er á því byggt, að á stefnanda hafi hvílt vinnuskylda gagnvart stefnda, sem hann hafi ekki sinnt og ekki getað sinnt eftir gerð ráðningarsamnings við Ölgerðina. Hafi hann ekki getað innt þá skyldu af hendi, sem sé veruleg vanefnd á starfslokasamningi hans við stefnda, en það hafi heimilað stefnda að rifta greindum samningi. Feli vanefnd stefnanda á vinuskyldu sinni jafnframt í sér, að stefnandi eigi ekki rétt á því endurgjaldi, sem gert hafi verið ráð fyrir í starfslokasamningnum. Í annan stað byggi sýknukrafa á því sjónarmiði, að starfslokasamningurinn sé ógildur. Stefnandi hafi fyrst komið í atvinnuviðtal hjá ráðningarstofunni Mannafli um mánaðarmótin maí/júní 2001. Um haustið hafi ráðningarstofan haft samband við stefnanda og boðið honum starf fjármálastjóra framsækins fyrirtækis og lýst því í smáatriðum í hverju starfið var fólgið, en gefið honum jafnframt frest til dagsloka til að svara, hvort hann hefði áhuga á starfinu. Það hafi stefnandi gert og fengið þá upplýsingar um hvaða aðila væri að ræða, þ.e. Ölgerðina. Hafi liðið um vika frá þeim degi, þar til að skrifað hafi verið undir ráðningarsamning milli aðila, en samið hafi verið um ráðningarkjör fyrir helgina 3. og 4. nóvember 2001. Ritað hafi verið undir starfslokasamning milli stefnda og stefnanda 6. nóvember 2001, en þá þegar hafi stefnandi verið búinn að ganga frá munnlegu ráðningarsambandi við Ölgerðina. Stefnandi hafi því beitt stefnda svikum við gerð starfslokasamnings. Sé því löggerningurinn ekki skuldbindandi fyrir stefnda, sbr. 1. mgr. 30. gr. samningalaga, en stefnandi hafi með ólögmætum hætti og gegn betri vitund leynt stefnda upplýsingum varðandi ráðningarsamband sitt við Ölgerðina með það að ásetningi að fá hann til að gera starfslokasamning. Verði eigi fallist á ofangreint, er á því byggt, að það sé eigi heiðarlegt af stefnanda að krefjast efnda skv. samningi aðila á grundvelli 33. gr. saml. Óheiðarlegt sé af hálfu stefnanda að bera starfslokasamninginn fyrir sig. Sá samningur hafi verið fenginn með óheiðarlegum hætti, sem heiðvirður maður geti ekki borið fyrir sig. Stefndi hafi lýst margsinnis yfir riftun starfslokasamningsins og eigi því stefnandi ekki kröfu til þess, að samningur aðila sé efndur in natura, heldur einungis rétt til efndabóta, sé á annað borð fallist á, að riftun stefnda hafi verið ólögmæt. Verði fallist á, að stefnandi komi að málsástæðu um efndabætur og í öðrum tilvikum, byggir stefndi á því, að stefnandi hafi ekki orðið fyrir tjóni vegna riftunar starfslokasamningsins. Stefnandi hafi þegar hafið störf hjá Ölgerðinni eftir starfslok sín hjá stefnda og þegið laun. Beri að draga þau laun, sem stefnandi þáði í starfi hjá Ölgerðinni, frá launakröfum á uppsagnarfresti hjá stefnda. Annað fjártjón hafi stefnandi ekki sannað, en sú skylda hvíli á honum að sanna bæði bótagrundvöll sem og tjón sitt. Þannig liggi ekki annað fyrir, en að verðmæti bifreiðarinnar og málsverksins skv. starfslokasamkomulaginu, sé markaðsvirði slíkra hluta og að greiðslukjör þeirra séu það, sem almennt gerist á markaði fyrir slíka hluti. Verði ekki fallist á framangreint byggir stefndi málatilbúnað sinn á því, að með háttsemi sinni hafi stefnandi brotið gegn samningi sínum við stefnda svo og hagsmunum hans. Samningsbrot hans séu vítaverð og af þeim sökum beri að lækka dómkröfur stefnanda verulega. Útreikningi skaðabótakröfu stefnanda er mótmælt. Þannig er mótmælt sérstaklega tilvísun stefnanda til ógreiddra lífeyrisgreiðslna, en ekki sé tekin afstaða til þeirra í starfslokasamningi, en telja verði, að sá samningur mæli fyrir um fullnaðaruppgjör á milli aðila og að aðilar eigi ekki kröfur á hvorn annan umfram það, sem þar greinir. Jafnframt beri að virða til lækkunar, að stefnandi hafi þegar fengið greiddar orlofsgreiðslur skv. starfslokasamkomulaginu, eða í lok nóvember að fjárhæð 221.525 kr. Jafnframt þurfi að virða til lækkunar og frádráttar kröfu stefnanda, að stefndi gleymi að gera ráð fyrir frádragi vegna staðgreiðslu skatta og lífeyrissjóðsframlags stefnda. Stefndi hafi greitt tryggingar af bifreiðinni UZ-955 og gjaldfallin bifreiðagjöld á gjalddaga í janúar og júlí 2002 og einnig þurft að bera fjármagnskostnað af bifreiðinni. Jafnframt skuldi stefnandi 20.096 kr. á viðskiptareikningi stefnda. Sé krafa stefnanda á hendur stefnda viðurkennd, að hluta eða öllu leyti, lýsi stefndi yfir skuldajöfnuði við kröfu stefnanda vegna ofangreindra krafna á hendur stefnanda. Skilyrði séu fyrir skuldajöfnuði skv. 28. gr. eml. Kröfum stefnanda um dagsektir er mótmælt, enda sé ekki vísað til þess á hvaða lagaheimild slíkt skuli byggt, en sé á dagsektir fallist, er þeim mótmælt sem of háum. III. Stefnandi hafði gegnt starfi fjármálastjóra hjá Sól-Víking hf. frá árinu 1997, þar til félagið og Vífilfell hf., stefndi í máli þessu, sameinuðust í júní 2001. Munu samningaviðræður félaganna hafa hafist í ársbyrjun 2001. Er upplýst í málinu, að stefnandi hafi leitað til nafngreindrar ráðningarstofu um vorið það ár vegna áhuga á öðru starfi. Eftir samruna áðurnefndra félaga var stefnandi gerður að undirmanni fjármálastjóra. Kemur fram í skýrslu Sveins Ragnarssonar, fjármálastjóra stefnda, að stefnandi hafi lýst vilja sínum til að láta af störfum hjá stefnda þegar eftir samruna félaganna, en vitnið fengið hann til halda áfram. Þá hafi stefnandi reifað aftur síðla í september sama ár, að hann vildi hætta hjá stefnda, en vitnið viljað hafa hann þar lengur og tekist það. Aðilar rituðu undir umræddan starfslokasamning 6. október 2001. Nokkrum dögum áður höfðu farið fram viðræður milli stefnanda og Ölgerðarinnar Egill Skallagrímsson hf. um, að stefnandi hæfi störf hjá því félagi. Hafði stefnandi samband við forstjóra þess félags, Jón Diðrik Jónsson, sama dag og hann undirritaði starfslokasamninginn við stefnda og skýrði honum frá því. Samdist svo um milli þeirra, að stefnandi hæfi störf hjá Ölgerðinni, þegar hann hefði lokið störfum hjá stefnda. Stefnandi skýrði fyrrnefndum fjármálastjóra stefnda frá þessu sama dag, og sagði hinn síðarnefndi þá, að ljóst væri, að stefnandi gæti ekki á sama tíma unnið hjá stefnda og samkeppnisaðila hans. Tók stefnandi því svo, að starfskrafta hans væri ekki lengur óskað hjá stefnda og réð sig Ölgerðarinnar næsta dag. Stefnandi skuldbatt sig samkvæmt starfslokasamningi aðila til að veita stefnda alla þá aðstoð, sem þyrfti, út mars 2002. Þá er ákvæði í samningnum um, að stefnandi væri bundinn trúnaði varðandi upplýsingar um rekstur félagsins sem og samninga við viðskiptavini eða annað, sem hann hafði orðið áskynja um í rekstri félagsins eða um viðskiptavini þess á starfstíma hans hjá stefnda og Sól-Víking hf. Engar skorður eru hins vegar við því lagðar í samningnum, sem saminn var af stefnda, að stefnandi réði sig til annars fyrirtækis, þar á meðal samkeppnisaðila. Þá er heldur ekkert fram komið í málinu, sem bendir til annars, en að stefnandi hafi mátt vera í góðri trú um, að honum væri það heimilt, svo fremi sem hann stæði við samninginn af sinni hálfu. Að mati dómsins er ósannað af hálfu stefnda, að stefnandi hafi ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt samningnum og þá mátti stefnandi skilja áðurnefnd orð umrædds fjármálastjóra stefnda, er stefnandi tilkynnti um fyrirhugað starf sitt hjá Ölgerðinni Egill Skallagrímsson hf., á þann veg, að starfskrafta stefnanda væri eigi lengur óskað hjá stefnda. Samkvæmt framansögðu er hvorki fallist á málsástæður stefnda um forsendubrest fyrir samningnum vegna starfs stefnanda hjá nefndu hlutafélaga né að stefnandi hafi vanefnt samninginn fyrir sitt leyti. Þá er heldur ekkert hald í þeim málsástæðum stefnda, að starfslokasamningurinn sé ógildur, með því að stefnandi hafi fengið stefnda til samninga við sig með sviksamlegum hætti, sbr. 30. gr. laga nr. 7/1936, eða að óheiðarlegt sé af hálfu stefnanda að bera samninginn fyrir sig, sbr. 33. gr. sömu laga. Að lokum er ósannað, að stefnandi hafi brotið gegn samningsskyldum sínum að öðru leyti. Verður nú vikið að einstökum kröfuliðum samkvæmt dómkröfum stefnanda. Þá krefst stefnandi þess, að stefndi greiði sér samtals 150.000 krónur í viðbótarlífeyrissjóð fyrir nóvember og desember 2001 og janúar, febrúar og mars 2002 samkvæmt ,,ákvæði í viðbótarsamningi nr. 2 á ráðningarsamningi milli aðila frá 4.4.1997”. Stefnandi gerði samning þennan við Sól-Víking hf. Hefur hann ekki sýnt fram á, að stefndi hafi yfirtekið samninginn við sameiningu þess félags og stefnda. Þá er þessara greiðslna ekki getið í starfslokasamningi málsaðila, en þar segir þvert á móti, að um fullnaðaruppgjör sé að ræða og eigi hvorugur aðili kröfu á hendur hinum. Með vísan til framanskráðs ber að hafna þessari kröfu stefnanda. Í starfslokasamningnum er ákvæði um, að stefnandi skyldi taka rekstur umræddrar bifreiðar yfir 1. desember 2001 og fá greiddar 74.000 krónur á mánuði til marsloka 2002 til að mæta rekstrarkostnaði hennar. Er hér um að ræða ótvíræða greiðsluskyldu stefnda samkvæmt samningnum og því fallist á réttmæti kröfunnar, sem nemur samtals 370.000 krónum. Stefndi hefur uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar vegna greiðslu tryggingariðgjalda af bifreiðinni, að fjárhæð 82.485 krónur, og bifreiðagjalda, að fjárhæð 22.278 krónur. Þá hafi stefndi þurft að bera fjármagnskostnað af bifreiðinni, 61.500 krónur. Fallist er á með stefnda, að hann eigi kröfu á hendur stefnanda vegna greiðslu tryggingariðgjalds og bifreiðagjalda, samtals að fjárhæð 104.763 krónur. Hins vegar er krafa stefnda um fjármagnskostnað óútskýrð og verður því ekki tekin til greina. Sama á við skuld stefnanda á viðskiptamannareikningi stefnda, að fjárhæð 21.096 krónur. Þar sem uppfyllt eru að mati dómsins skilyrði til skuldajafnaðar ber að lækka þennan kröfulið stefnda, sem nemur mismuni á henni og viðurkenndri gagnkröfu stefnda, eða í 265.237 krónur (370.000 104.763). Um annan kröfulið. Um þriðja kröfulið. Samkvæmt framansögðu ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda 2.651.916 krónur, ásamt dráttarvöxtum, eins og krafist er, af 441.359 krónum frá 1. nóvember 2002 til 1. desember 2002, en af 931.541 krónu frá þeim degi til 1. janúar 2002, en af 1.456.587 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2002, en af 1.981.633 krónum frá þeim degi til 1. mars 2002 og af 2.651.916 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá verður stefndi dæmdur til útgáfu afsals fyrir bifreiðinni UZ-955 og að lokum ber að dæma, að stefnda sé skylt að afhenda stefnanda málverkið ,,Sjálfsmynd” (35x25) eftir Helga Friðjónsson. Eftir þessum úrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, er þykir hæfilega ákveðinn 600.000 krónur. Dóminn kvað upp Helgi I. Jónsson héraðsdómari. Dómsorð: Stefndi, Vífilfell hf., greiði stefnanda, Hrafni Haukssyni, 2.651.916 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 441.359 krónum frá 1. nóvember 2001 til 1. desember 2001, af 931.541 krónu frá þeim degi til 1. janúar 2002, af 1.456.587 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2002, af 1.981.633 krónum frá frá þeim degi til 1. mars 2002 og af 2.651.916 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi skal gefa út afsal til stefnanda fyrir bifreiðinni UZ-955 og þá er stefnda skylt að afhenda stefnanda málverkið ,,Sjálfsmynd” (35x25) eftir Helga Friðjónsson.
|
Mál nr. 178/2000
|
Stjórnarskrá Eignarréttur Lífeyrissjóður Örorka Gjafsókn
|
E var sjómaður í rúm 40 ár þar til hann varð fyrir starfsorkuskerðingu á árinu 1994 í kjölfar gerviliðsaðgerðar á mjöðm vegna brjóskeyðingar og slitgigtar. Hann greiddi iðgjöld af tekjum sínum til L, samkvæmt þeim lögum er giltu á hverjum tíma. E hafði fengið greiddan örorkulífeyri úr hendi L frá 1. maí 1995 á grundvelli örorkumats sem þá lá fyrir og síðara mats, allt samkvæmt reglum sem gilt höfðu á þeim tíma er greiðslur fóru fram. Taldi E að réttur hans til elli- og örorkulífeyris hefði verið skertur með breyttum reglum sem L hafi beitt með afturvirkum og ólögmætum hætti. Deilt var um það hvort réttur E til elli- og örorkulífeyris úr hendi L yrði ákveðinn samkvæmt þeim réttarreglum sem voru í gildi þegar hann greiddi iðgjöld til L eða reglum sem í gildi voru eftir að réttur hans til örorkulífeyris varð virkur á árinu 1995 þegar örorkumat vegna starfsorkuskerðingarinnar lá fyrir. L var sýknaður af kröfum E með vísan til dóms Hæstaréttar 23. mars 2000 í málinu 340/1999, en kröfur E lutu að sömu efnisatriðum og um var deilt í því máli.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. maí 2000 og krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 846.617 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 5. maí 1995 til greiðsludags. Þá krefst hann þess að viðurkennt verði að stefnda beri að greiða sér örorkulífeyri frá 5. apríl 1999 til 65 ára aldurs í samræmi við 13. gr. áður gildandi laga nr. 49/1974 um Lífeyrissjóð sjómanna, þannig að heildarstigafjöldi til grundvallar útreikningi örorkubóta teljist 97,368 stig frá 1. febrúar 1995. Ennfremur verði viðurkenndur réttur hans til þess að njóta ellilífeyris úr hendi stefnda frá 65 ára aldri þann 5. maí 2003, þannig að reiknigrundvöllur ellilífeyris verði talinn 97,368 stig frá 1. febrúar 1995. Að lokum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti in solidum úr hendi stefnda og lögmanns hans. Málsatvik og málsástæður aðila eru rakin í héraðsdómi. Áfrýjanda var metin örorka á árinu 1995 og voru greiðslur örorkulífeyris til hans ákveðnar af stefnda í samræmi við reglugerð, sem sett var á grundvelli 5. gr. laga nr. 94/1994 um Lífeyrissjóð sjómanna, en lögin og reglugerðin tóku gildi 1. september 1994. Réttur áfrýjanda til örorkulífeyris var því ekki orðinn virkur, er reglur þessar tóku gildi. Í dómi Hæstaréttar 23. mars 2000 í málinu nr. 340/1999 var dæmt um kröfur sjóðfélaga stefnda, sem hóf töku örorkulífeyris á árinu 1995 eins og áfrýjandi. Krafðist hann örorkulífeyris úr hendi stefnda á grundvelli laga nr. 49/1974 með síðari breytingum. Hélt hann því fram að fyrrnefnd reglugerð sjóðsins frá 1994 hefði ekki verið gild heimild til skerðingar örorkulífeyris þess, sem hann hefði átt rétt á samkvæmt áðurgreindum lögum. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að heimild löggjafans til að skerða virk lífeyrisréttindi sé mun þrengri en þegar um sé að ræða réttindi, sem einungis séu væntanleg, þegar skerðingin öðlast gildi. Er þar og vísað til fjárhags stefnda, þegar hinar breyttu reglur voru settar, en greiðsluþrot hafi verið óumflýjanlegt að öllu óbreyttu. Var talið að skerðing allra óvirkra lífeyrisréttinda sjóðfélaga, svo sem hún birtist í fyrrgreindri reglugerð, hafi verið reist á almennum grundvelli og jafnræðis milli sjóðfélaga hafi nægjanlega verið gætt. Reglur þessar hafi verið samþykktar af samtökum sjómanna og vinnuveitenda þeirra. Var talið að sú skerðing lífeyrisréttinda, sem í reglunum fólst, hafi verið innan þeirra marka, sem 67. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, nú 72. gr. hennar, setur því að unnt sé að skerða eignarréttindi manna án þess að bætur komi fyrir. Með lögum nr. 45/1999 hefðu verið settar nýjar reglur um lífeyrisrétt sjóðfélaga stefnda. Færi um lífeyrisrétt viðkomandi sjóðfélaga samkvæmt þeim eftir 1. júlí 1999, en engum haldbærum rökum hefði verið skotið undir þá kröfu að réttur hans frá þeim tíma skyldi ráðast af lögum nr. 49/1974. Var stefndi sýknaður af kröfum sjóðfélagans. Kröfur áfrýjanda í þessu máli lúta að sömu efnisatriðum og um var deilt í framangreindu máli. Þegar litið er til þess fordæmis, sem felst í niðurstöðu Hæstaréttar í því, þykir verða að staðfesta hinn áfrýjaða dóm. Með hliðsjón af málsatvikum og hagsmunum áfrýjanda eru ekki efni til að taka til greina kröfu stefnda um að áfrýjandi og lögmaður hans verði in solidum dæmdir til greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Þykir rétt að málskostnaður milli aðila fyrir Hæstarétti falli niður. Um gjafsóknarkostnað fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur á að vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, Einars Vigfússonar, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 300.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 30. nóvember 1999. Mál þetta, sem dómtekið var þann 2. nóvember sl. að loknum munnlegum málflutningi, var höfðað með stefnu birtri 15. mars 1999 af Einari Vigfússyni kt. 050538-4359, Hjaltabakka 28, Reykjavík, á hendur Lífeyrissjóði sjómanna, kt. 460673-0119, Þverholti 14, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þessar: 1. Að stefndi verði dæmdur til greiðslu kröfu að fjárhæð 1.216.148 krónur með dráttarvöxtum af 17.280 krónum frá 5. maí 1995 til 5. júní 1998, þá af 34.590 krónum frá þeim degi til 5. júlí 1995, þá af 51.921 krónu frá þeim degi til 5. ágúst 1995, þá af 69.302 krónum frá þeim degi til 5. september 1995, þá af 86.755 krónum frá þeim degi til 5. október 1995, þá af 104.269 krónum frá þeim degi til 5. nóvember 1995, þá af 121.860 krónum frá þeim degi til 5. desember 1995, þá af 139.394 krónum frá þeim degi til 5. janúar 1996, þá af 156.918 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 1996, þá af 174.509 krónum frá þeim degi til 5. mars 1996, þá af 192.130 krónum frá þeim degi til 5. apríl 1996, þá af 209.782 krónum frá þeim degi til 5. maí 1996, þá af 227.464 krónum frá þeim degi til 5. júní 1996, þá af 245.258 krónum frá þeim degi til 5. júlí 1996, þá af 263.032 krónum frá þeim degi til 5. ágúst 1996, þá af 280.826 krónum frá þeim degi til 5. september 1996, þá af 298.732 krónum frá þeim degi til 5. október 1996, þá af 316.679 krónum frá þeim degi til 5. nóvember 1996, þá af 334.631 krónu frá þeim degi til 5. desember 1996, þá af 352.594 krónum frá þeim degi til 5. janúar 1997, þá af 370.480 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 1997, þá af 388.427 krónum frá þeim degi til 5. mars 1997, þá af 406.384 krónum frá þeim degi til 5. apríl 1997, þá af 424.331 krónu frá þeim degi til 5. maí 1997, þá af 442.409 krónum frá þeim degi til 5. júní 1997, þá af 460.456 krónum frá þeim degi til 5. júlí 1997, þá af 478.544 krónum frá þeim degi til 5. ágúst 1997, þá af 496.662 krónum frá þeim degi til 5. september 1997, þá af 514.831 krónu frá þeim degi til 5. október 1997, þá af 533.070 krónum frá þeim degi til 5. nóvember 1997, þá af 551.369 krónum frá þeim degi til 5. desember 1997, þá af 569.648 krónum frá þeim degi til 5. janúar 1998, þá af 587.897 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 1998, þá af 606.246 krónum frá þeim degi til 5. mars 1998, þá af 624.555 krónum frá þeim degi til 5. apríl 1998, þá af 642.935 krónum frá þeim degi til 5. maí 1998, þá af 694.844 krónum frá þeim degi til 5. júní 1998, þá af 746.923 krónum frá þeim degi til 5. júlí 1998, þá af 799.086 krónum frá þeim degi til 5. ágúst 1998, þá af 851.137 krónum frá þeim degi til 5. september 1998, þá af 902.905 krónum frá þeim degi til 5. október 1998, þá af 954.729 krónum frá þeim degi til 5. nóvember 1998, þá af 1.006.780 krónum frá þeim degi til 5. desember 1998, þá af 1.058.973 krónum frá þeim degi til 5. janúar 1999, þá af 1.111.185 krónum frá þeim degi til 5. febrúar 1999, þá af 1.163.708 krónum til 5. mars 1999 og loks af 1.216.148 krónum frá þeim degi til greiðsludags. 2. Að viðurkennt verði með dómi að meta beri örorku stefnanda miðað við þau störf sem aðild hans að stefnda eru tengd. 3. Að viðurkennt verði með dómi að stefnda beri að greiða stefnanda örorkulífeyri frá 5. apríl 1999 til 65 ára aldurs í samræmi við 13. gr. áður gildandi laga nr. 49/1974 þannig að heildarstigafjöldi til grundvallar útreikningi örorkubóta teljist 97,368 stig frá 1. febrúar 1995. 4. Að viðurkenndur verði réttur stefnanda til þess að njóta ellilífeyris úr hendi stefnda frá 65 ára aldri þann 5. maí 2003 þannig að reiknigrundvöllur ellilífeyris verði talinn 97,368 stig frá 1. febrúar 1995. 5. Að stefndi verið dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað eins og málið væri ekki gjafsóknarmál samkvæmt málskostnaðarreikningi að viðbættu álagi er nemi virðisaukaskatti. Af hálfu stefnda er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi auk lögmælts virðisaukaskatts. Yfirlit um málsatvik og ágreiningsefni Stefnandi var sjómaður í rúm 40 ár þar til hann varð fyrir starfsorkuskerðingu á árinu 1994 í kjölfar gerviliðsaðgerðar á mjöðm vegna brjóskeyðingar og slitgigtar. Hann greiddi iðgjöld af tekjum sínum til stefnda, upphaflega samkvæmt lögum um Lífeyrissjóð sjómanna nr. 78/1970 en síðar samkvæmt lögum nr. 49/1974, er leystu þau lög af hólmi, og að öðru leyti samkvæmt þeim lögum er giltu á hverjum tíma. Stefnandi hefur fengið greiddan örorkulífeyri úr hendi stefnda frá 5. maí 1995 á grundvelli örorkumats sem þá lá fyrir og síðara mats, allt samkvæmt reglum sem gilt hafa á þeim tíma er greiðslur fóru fram. Stefnandi telur að réttur hans til elli- og örorkulífeyris hafi verið skertur með breyttum reglum sem stefndi hafi beitt með afturvirkum og ólögmætum hætti. Þær reglur, sem stefnandi vísar til í þessu sambandi, voru settar með reglugerð, sem tók gildi 1. september 1994 og sett var með heimild í 5. gr. laga nr. 94/1994. Hina meintu ólögmætu skerðingu telur stefnandi þrenns konar. Í fyrsta lagi segi í 11.3 gr. reglugerðarinnar að fyrstu 3 árin eftir örorkutap skuli örorkumat aðallega miðað við vanhæfni sjóðsfélaga til að gegna því starfi er hann hefði gegnt og aðild hans að sjóðnum sé tengd. Að því tímabili loknu skuli örorkutap metið á ný með tilliti til vanhæfni sjóðsfélaga til almennra starfa. Örorka stefnanda var endurmetin þann 13. mars 1998 og samkvæmt niðurstöðu tryggingarlæknis var örorka hans enn 100% með tilliti til fyrri starfa en 50% hvað varðaði almenn störf frá 1. apríl 1998. Vegna þessa hafi örorkulífeyrir stefnanda verið skertur um 50% frá 5. maí 1998 um 33.489 krónur á mánuði. Í öðru lagi hafi orðið skerðing á örorkulífeyri stefnanda með reglugerðinni vegna framreiknings stigafjölda. Samkvæmt 11.5 gr. reglugerðarinnar skyldi hámark örorkulífeyris miðast við áunninn lífeyrisrétt að viðbættum lífeyri sem svaraði til þess stigafjölda sem hann hefði áunnið sér til 60 ára aldurs en ekki til 65 ára aldurs eins og lögbundið var samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga nr. 49/1974. Stefnandi hafi orðið fyrir skerðingu örorkulífeyris vegna þessa. Í þriðja lagi hafi skerðing á framreikningi stigaeignar áhrif á greiðslu ellilífeyris. Í 2. mgr. 13. gr. laga nr. 49/1974 komi fram að hámark örorkulífeyris skyldi miða við áunninn lífeyrisrétt samkvæmt 12. gr. laganna að viðbættum lífeyri er svaraði til þess stigafjölda sem sjóðsfélagi hefði áunnið sér fram til 65 ára aldurs. Þannig hafi viðmiðunartími ókominna iðgjaldaára stefnanda verið styttur um fimm ár með setningu reglugerðarinnar. Breyting þessi komi til með að hafa áhrif á fjárhæð þess ellilífeyris sem stefnandi eigi rétt á þegar hann nái 65 ára aldri. Í málinu er deilt um það hvort réttur stefnanda til elli- og örorkulífeyris úr hendi stefnda verði ákveðinn samkvæmt þeim réttarreglum sem voru í gildi þegar hann greiddi iðgjöld til stefnda eða reglum sem í gildi voru eftir að réttur hans til örorkulífeyfis varð virkur á árinu 1995 þegar örorkumat vegna starfsorkuskerðingarinnar lá fyrir. Málsástæður og lagarök stefnanda Af hálfu stefnanda er því haldið fram að forsendum örorkumats hafi verið breytt með þeim breytingum sem gerðar voru á 1. mgr. 13. gr. laga nr. 49/1974 með lögum nr. 44/1992. Samkvæmt hinni breyttu lagareglu skyldi miða örorkumat við vanhæfni sjóðsfélaga til almennra starfa en fyrstu fimm árin skyldi miða við vanhæfni sjóðsfélaga til þeirra starfa sem aðild hans að sjóðnum var tengd, þ.e. fyrri störf. Með þessari fimm ára takmörkun hafi réttindi sjóðsfélaga verið skert verulega. Fyrir lagabreytinguna hafi ákvæðið verið ótakmarkað að þessu leyti. Þá skyldi miða örorkuna við fyrri störf, þau störf sem aðild að sjóðnum byggðist á, ótímabundið fram til þess tíma er sjóðsfélagi hæfi töku ellilífeyris. Umrædd breyting samkvæmt lögum nr. 44/1992 hafi þó aldrei komið til framkvæmda þar sem lögin hafi fallið úr gildi við setningu laga nr. 94/1994, áður en örorka stefnanda hafi verið endurmetin. Með lögum nr. 94/1994 hafi nær öll lagaákvæði um efnislegan rétt sjóðsfélaga stefnda verið felld úr lögum og mælt svo fyrir í 5. gr. laganna að skipa skyldi efnisreglum í reglugerð sem samin skyldi af stjórn stefnda og staðfest af fjármálaráðherra. Reglugerðin hafi síðan verið sett samkvæmt lagaheimild í fyrrnefndri lagagrein og hafi hún tekið gildi þann 1. september 1994. Í 11.3. gr. hennar sé fjallað um forsendur örorkumats. Hafi þá enn verið aukið við þá skerðingu sem fyrst hafi komið fram með setningu laga nr. 44/1992. Þar segi að fyrstu þrjú árin eftir örorkutap skyldi örorkumat aðallega miðað við vanhæfni sjóðsfélaga til að gegna því starfi er hann hefði gegnt og aðild hans að sjóðnum væri tengd. Að því tímabili loknu skyldi örorkutap metið á ný með tilliti til vanhæfni sjóðsfélaga til almennra starfa. Stefnandi telur að umrædd breyting hafi skert réttindi hans verulega. Hafi örorka hans verið endurmetin í samræmi við grein 11.3 þann 13. mars 1998 og hafi tryggingarlæknir þá komist að þeirri niðurstöðu að örorka stefnanda væri enn 100% með tilliti til fyrri starfa en 50% hvað varðar almenn störf frá 1. apríl 1998. Vegna þessa hafi örorkulífeyrir stefnanda verið skertur um 50% frá 5. maí 1998, eða um 33.489 krónur á mánuði. Krefst stefnandi þess að honum verði greiddur örorkulífeyrir miðað við 100% örorku í samræmi við niðurstöðu tryggingarlæknisins og efnisákvæði 1. mgr. 13. gr. áður gildandi laga nr. 49/1974 um Lífeyrissjóð sjómanna. Þá er krafa stefnanda reist á því að aldursviðmiðun við framreikning stiga við útreikning örorkulífeyris hafi breyst með reglugerðinni. Samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga nr. 49/1974 skyldi bæta við áunninn lífeyrisrétt lífeyri, er svaraði til þess stigafjölda, sem sjóðsfélagi hefði áunnið sér til 65 ára aldurs en samkvæmt reglugerðinni skyldi aðeins framreikna stig til 60 ára aldurs. Á matsdegi hafi heildarstigaeign stefnanda, miðað við greidd iðgjöld, verið samtals 61,561 stig. Samkvæmt 11.5. gr. reglugerðarinnar skyldi hámark örorkulífeyris stefnanda miðast við áunnin lífeyrisrétt að viðbættum lífeyri sem svaraði til þess stigafjölda sem hann hefði áunnið sér til 60 ára aldurs. Þannig hafi samkvæmt 11.6. og 11.11. gr. reglugerðarinnar átt að framreikna stefnanda stig miðað við meðaltal síðustu fimm almanaksára, allt til þess dags, er hann næði 60 ára aldri. Lagt hafi verið til grundvallar að meðalstigasöfnun stefnanda síðustu fimm ár hefði verið 4,442 stig. Hafi sá stigafjöldi verið margfaldaður með þeim árafjölda sem stefnandi hafi átt eftir að sextugsaldri eða 3,333 ár. Samkvæmt þessum reiknireglum hafi stefndi talið að miða bæri örorkulífeyri stefnanda við 76,366 stig. Á þessum grundvelli hafi stefnandi fengið greiddan örorkulífeyri samtals að fjárhæð 62.833 krónur frá 5. maí 1995 og síðan að teknu tilliti til verðlagsbreytinga sem miðist við lánskjaravísitölu. Sú fjárhæð sé reiknuð þannig, sbr. 11.7. gr., sbr. og 10.2. gr., að miðað sé við grundvallarlaun að fjárhæð 48.399 krónur er margfaldist með margfeldi stigafjölda og stuðulsins 1,7, þ.e. 48.399 krónur x (76,366 x 1,7)% = 62.833 krónur. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að stefnda beri að greiða honum örorkulífeyri miðað við þau lög sem voru í gildi þegar hann ávann sér umrædd réttindi. Stytting á því viðmiðunartímabili um fimm ár, sem lagt hafi verið til grundvallar við framreikning stigafjölda stefnanda, hafi leitt til þess að örorkulífeyrir stefnanda hafi verið skertur um rúm 36%. Ef framreiknun stiga hefði farið fram samkvæmt lögum nr. 49/1974, sem hafi verið í gildi þegar stefnandi hafi áunnið sér umrædd réttindi, hefði heildarstigaeign hans verið talin samtals 97,368 vegna þess að þá hefði bæst við stigaeign stefnanda framreiknuð stig fyrir 5 ár. Þannig hefði átt að leggja til grundvallar að stefnandi hefði áunnið sér 61,561 stig, auk framreiknunar stefnda frá matsdegi til 60 ára aldurs, samtals 14,805 stig og að auki framreiknun er næmi 5 x 4,442 stigum fyrir tímabilið frá 60 ára aldri til 65 ára aldurs. Samkvæmt því hefðu bæst við heildarstigaeign stefnanda 21,002 stig að teknu tilliti til þeirrar skerðingar sem falist hafi í 30 ára reglu 9. gr. laganna, þ.e. 61,561 + 14,805 + 21,002 = 97,368 stig. Sú skerðing sem stefnandi hafi sætt í samræmi við framgreindar breytingar á reglum lífeyrissjóðs stefnda hafi haft í för með sér lækkun á örorkulífeyri stefnanda sem nemi 17.280 krónum á verðlagi þess dags er stefndi hóf greiðslur sínar til stefnanda þann 5. maí 1995. Á þingfestingardegi nemi mánaðarleg skerðing þannig 18.723 krónum. Stefnandi hafi reiknað út hina mánaðarlegu skerðingu og vísar hann í því sambandi til sundurliðunar á dskj. nr. 13. Grundvöllur fjárkröfu stefnanda sé reistur á þessum útreikningi en styðjist jafnframt við útreikning Jóns Erlings Þorlákssonar tryggingarfræðings frá 19. desember 1995. Þriðja skerðingin, sem stefnandi telur sig verða fyrir, varði greiðslu ellilífeyris. Skerðing á framreikningi stigaeignar, sem hér að framan hefur verið lýst, muni jafnframt hafa áhrif á fjárhæð þess ellilífeyris sem stefnandi eigi rétt á þegar hann nái 65 ára aldri þann 5. maí 2003. Komi skerðing stefnda á framreikningi stigafjölda til framkvæmda við útreikning ellilífeyris stefnanda, myndi skerðing stigafjölda hafa sömu áhrif til lækkunar á ellilífeyri eins og örorkulífeyri. Þannig sé ljóst að ellilífeyrir stefnanda yrði allt að 36% lægri en hann hefði orðið samkvæmt lögum nr. 49/1974, þ.e. að miðað yrði við 76,366 stigaeign í stað 97,368. Telur stefnandi að reikna beri stigaeign hans með tilliti til útreiknings ellilífeyris miðað við þær framreikningsforsendur sem gilt hafi í tíð laga nr. 49/1974. Stefnandi styður kröfur sínar í málinu þeim rökum að lífeyrissjóðsréttindi þau sem hann hafi stofnaði til í gildistíð laga nr. 49/1974 með iðgjaldagreiðslum til stefnda njóti eignarverndar og friðhelgi samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, sbr. 10. gr. laga nr. 97/1995. Sú túlkun stefnanda hafi verið staðfest af Hæstarétti með dómi réttarins uppkveðnum þann 28. maí 1998 í máli Svavars Benediktssonar gegn stefnda. Þær breytingar sem stefndi hafi framkvæmt á reglum lífeyrissjóðsins hafi leitt til verulegrar réttindaskerðingar stefnanda. Þau réttindi verði ekki af stefnanda tekin, með lögmætum hætti, nema fullnægt sé þeim grundvallarskilyrðum, sem fram komi í 72. gr. stjórnarskrárinnar, um að enginn verði skyldaður til þess að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Til þess þurfi skýr lagafyrirmæli enda komi fullt verð fyrir. Samkvæmt framangreindu hefði aðeins verið hægt að svipta stefnanda þeim lífeyrisréttinum, sem um er fjallað í þessu máli, ef fullnægt hefði verið þeim þríþætta áskilnaði sem fram komi í 72. gr. stjórnarskrárinnar. Stefnandi heldur því fram að engu hinna þriggja skilyrða sé fullnægt. Skerðingin hafi ekki verið gerð til almannaheilla heldur til hagsbóta fyrir einn hóp sjóðsfélaga á kostnað annarra, m.a. stefnanda, engin lagafyrirmæli hafi heimilað umræddar skerðingar auk þess sem ekkert verð hafi komið þar fyrir. Af þessu sé ljóst að skerðing stefnda á réttindum stefnanda hafi verið ólögmæt og því marklaus að lögum. Því beri stefnda að standa stefnanda skil á örorku- og ellilífeyri í samræmi við efnisreglur laga nr. 49/1974 og dómkröfur þessa máls. Þá telur stefnandi að skerðing stefnda á lífeyrisréttindum hans hafi falið í sér skýrt brot á jafnræðisreglunni. Stefnandi vísar í því sambandi til 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. stjórnskipunarlög nr. 33/1944, sbr. 3. gr. laga nr. 97/1995, og til 14. gr. laga nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Enn fremur telur stefnandi að í nýjum reglum, sem tekið hafi gildi þann 1. september 1994 við setningu reglugerðar Lífeyrissjóðs sjómanna, sbr. 5. gr. laga nr. 94/1994, hafi eigi verið gætt jafnræðis gagnvart sjóðsfélögum. Sé ljóst að aðgerðir stefnda hafi miðað að því að styrkja stöðu afmarkaðs hóps sjóðsfélaga, aðallega á kostnað örorkulífeyrisþega. Í greinargerð með lögum nr. 94/1994 komi fram að megintilgangur setningar laganna hafi verið tvíþættur. Annars vegar hafi verið ætlunin að færa efnisreglur um réttindi sjóðsfélaga úr lögum þannig að unnt væri að skipa reglum sjóðsins með reglugerð án afskipta Alþingis. Hins vegar hafi tilgangurinn verið sá að breyta þessum sömu efnisreglum í ljósi fjárhagsstöðu sjóðsins. Hvergi sé þó vikið að því í umræddri greinargerð að ætlunin hafi verið að skerða réttindi sjóðsfélaga. Við setningu umræddrar reglugerðar hafi hins vegar verið gripið til þess ráðs að skerða réttindi eins hóps sjóðsfélaga og hafi réttindi örorkulífeyrisþega verið þannig skert verulega eða 36% í tilfelli stefnanda. Skerðingin sé þar að auki í andstöðu við efnisákvæði 20.2. gr. í umræddri reglugerð þar sem segi að áunnin réttindi, sem stofnast hafi fyrir 1. september 1994, skuli haldast. Byggt er á því af hálfu stefnanda að heimildir stefnda til þess að skerða réttindi stefnanda hafi takmarkast af þeim reglum sem gilt hafi um stefnda á þeim tíma sem stefnandi hafi stofnað til þeirra réttinda sem hann geri nú tilkall til. Í lögum nr. 49/1974 hafi ekki verið að finna neina heimild til þeirrar skerðingar sem stefndi hafi framkvæmt á réttindum stefnanda. Slík heimild verði heldur ekki byggð á ákvæðum laga nr. 44/1992 eða lögum nr. 94/1994. Sé aðeins fjallað um það í 8. gr. laga nr. 49/1974 að tryggingafræðileg úttekt hafi átt að fara fram á 5 ára fresti. Engar breytingar á efnisreglum sjóðsins hafi farið fram í tilefni af úttektum tryggingarfræðings á þeim tíma sem stefnandi hafi áunnið sér réttindi í hinum stefnda lífeyrissjóði. Ekki hafi verið heimilt að grípa til aðhaldsaðgerða eða skerðinga á áunnum réttindum sjóðsfélaga þótt slík úttekt hefði leitt til aðhaldsaðgerða sjóðsins. Af hálfu stefnanda er í því sambandi vísað til samanburðarskýringar á 8. og 9. gr. laga nr. 49/1974. Ef slíkt hefði verið gert hefði það jafngilt því að sjóðsfélagar hefðu verið látnir taka ábyrgð á skuldbindingum sjóðsins með uppsöfnuðum réttindum en ekki framtíðar iðgjaldagreiðslum eins og áskilið sé í 9. gr. laganna. Við setningu reglugerðar um Lífeyrissjóð sjómanna hafi réttindi ellilífeyrisþega ekki verið skert nema í þeim tilfellum þegar um hafi verið að ræða fyrrverandi örorkulífeyrisþega eins og stefnanda. Þessi sérstaka skerðing, sem hafi verið framkvæmd til þess að bæta fjárhagsstöðu sjóðsins og stöðu tiltekins hóps sjóðsfélaga, feli í sér mismunun og brot á jafnræði sjóðsfélaga. Hafi fjárhagsstaða sjóðsins verið slík að nauðsyn hafi borið til þess að skerða réttindi sjóðsfélaga hafi að minnsta kosti borið að framkvæma slíka skerðingu þannig að hún bitnaði jafnt á öllum sjóðsfélögum. Slíkt hefði þó ekki verið hægt að framkvæma með lögmætum hætti án þess að fullar bætur kæmu þar fyrir. Með því að skerða aðeins réttindi örorkulífeyrisþega til hagsbóta fyrir hinn almenna ellilífeyrisþega hafi sjóðsfélögum verið mismunað og brotið gegn jafnræði þeirra á milli. Með þessari skerðing hafi stefndi brotið gegn grundvallarreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, sem leggi bann við hvers konar mismunun að lögum, sem ekki verði rökstudd með málefnalegum rökum. Efnisákvæði reglugerðar Lífeyrissjóðs sjómanna, sem skerði réttindi stefnanda, séu ólögmæt og að engu hafandi. Beri því að standa stefnanda skil á lífeyrisréttindum þeim sem hann hafi gert kröfu til úr hendi stefnda með dómkröfum í málinu. Stefnandi kveðst ítrekað hafa krafið stefnda um leiðréttingu á framangreindri skerðingu örorkulífeyris án árangurs. Stefndi hafi í engu breytt afstöðu sinni til kröfu stefnanda þrátt fyrir að hann hafi tapað öðrum málaferlum er varðað hafi sambærilegt úrlausnarefni með dómi Hæstaréttar Íslands frá 28. maí 1998 í máli nr. 368/1997. Skýri það drátt á höfðun þessa máls að stefnandi hafi ætlað að stefndi myndi sjá að sér í kjölfar endanlegrar úrlausnar þess máls. Svo hafi ekki orðið og því sé stefnandi nauðbeygður til þess að höfða mál. Vaðandi lagarök er af hálfu stefnanda vísað til 65. gr. og 72. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. lög nr. 97/1995, og eldri laga nr. 49/1974 um Lífeyrissjóð sjómanna. Þá byggir hann á ákvæðum laga nr. 25/1987. Kröfu um málskostnað styður hann við XXI. kafla laga um meðferð einkamála. Kröfu um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun styður hann við lög nr. 50/1988, en þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili, beri nauðsyn til að fá dæmt álag á málskostnað er nemi virðisaukaskatti af málflutningsþóknun. Málsástæður og lagarök stefnda Af hálfu stefnda er því haldið fram að réttindi stefnanda, eins og annarra sjóðsfélaga til greiðslna úr samtryggingarlífeyrissjóðum, byggðist ekki á þeim réttarreglum sem hafi verið í gildi á þeim tíma sem greitt var í sjóðina heldur reglum sem væru í gildi þegar réttur þeirra verði virkur. Það feli því ekki í sér ólögmæta aðgerð eða afturvirka skerðingu gagnvart sjóðsfélögum, sem ekki séu farnir að fá nokkrar greiðslur úr sjóðnum, þótt reglum um slíkar greiðslur sé breytt til frambúðar. Stefnandi hafi engra greiðslna notið frá stefnda þegar reglum um örorkumöt og reiknigrundvöll örorkulífeyris hafi verið breytt. Stefnandi hafi ekki öðlast nein virk réttindi sem af honum hafi verið tekin með ólögmætum hætti. Einnig er af hálfu stefnda vísað til þess að með setningu laga nr. 49/1958 um Lífeyrissjóð togarasjómanna hafi verið komið á lögbundnum lífeyrissjóði fyrir togarasjómenn. Með lagasetningunni hafi stjórnvöld viljað hvetja menn til að gera sjómennsku að ævistarfi, en á þessum tíma hafi gengið treglega að manna íslenska togaraflotann íslenskum sjómönnum. Hafi ríkisvaldið þó ekki tekist á hendur neina almenna ábyrgð á greiðslu lífeyris til sjóðsfélaga. Sjóðurinn hafi því verið byggður upp með iðgjöldum sjóðsfélaga og mótframlagi vinnuveitenda, eins og aðrir starfsgreinalífeyrissjóðir. Lög nr. 49/1958 um Lífeyrissjóð togarasjómanna og síðari heildarlög nr. 49/1974 hafi í öllum aðalatriðum verið sambærileg við lög um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Í lögum þessum hafi verið kveðið á um hvert skipulag sjóðsins skyldi vera, iðgjöld sjóðsfélaga og mótframlag vinnuveitanda, réttindi sjóðsfélaga til elli-, örorku-, maka- og barnalífeyris. Lögin hafi jafnframt lagt þá skyldu á stjórn sjóðsins að láta tryggingarfræðing rannsaka fjárhag hans eigi sjaldnar en fimmta hvert ár og gera tillögur til úrbóta varðandi fjárhag hans væri hann ótraustur. Sjóðurinn hafi verið eign sjómanna og á ábyrgð þeirra og vinnuveitenda þeirra. Fulltrúar þessara aðila hafi sett sjóðnum reglur og hafi verið reynt á hverjum tíma að tryggja að sjóðurinn ætti fyrir skuldbindingum sínum. Af hálfu stefnda er því haldið fram að réttindi sjóðsfélaga séu háð þeirri forsendu eða því skilyrði að sjóðirnir eigi fyrir öllum skuldbindingum er á þeim hvíli, bæði virkum og væntanlegum. Því til stuðnings er m.a. bent á 8. gr. laga um Lífeyrissjóð sjómanna nr. 49/1974. Fyrirvarar um skerðingu lífeyrisréttinda sjóðsfélaga leiði einnig beint af eðli sameignar- og samtryggingar lífeyrissjóða. Sjóðirnir verði ekki á grundvelli stjórnarskrárákvæða skyldaðir til að standa undir skuldbindingum, sem þeir eigi ekki fyrir. Þegar lífeyrissjóðir eigi ekki fyrir skuldbindingum sínum samkvæmt úttekt tryggingarfræðings sé bæði rétt og skylt að skerða lífeyrisréttindi sjóðsfélaga. Slíkt geti gerst bæði með því að skerða með sama hundraðshluta allar greiðslur úr sjóðnum og/eða breyta grundvelli greiðslna, t.d. útreikningi eða viðmiðunum. Þessi sjónarmið endurspegluðust nú glögglega í 21.-24. gr., sbr. 39. gr., laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, sem gildi um starfsemi stefnda, eins og annarra lífeyrissjóða. Til að mæta sífellt auknum halla á Lífeyrissjóði sjómanna og að undangengnum úttektum við árslok 1986 og 1989 hafi stjórn sjóðsins óskað eftir því við Alþingi að gerðar yrðu nokkrar breytingar á lögum um sjóðinn í því skyni að sporna við sífellt auknum hallarekstri. Í árslok 1989 hafi vantað 36.165.000.000 krónur á að höfuðstóll sjóðsins ásamt verðmæti væntanlegra iðgjalda nægði fyrir skuldbindingum sjóðsins, ef reiknað var með 2% ársvöxtun, en 20.410.958.000 krónur ef miðað var við 3% ársávöxtun. Orsakir þessa halla taldi tryggingarfræðingur sá sem úttektina gerði að væru annars vegar rýrnun eigna á undanförnum áratugum og hins vegar misvægi milli bótaákvæða og fjárhagsgrundvallar. Úttektir hafi einnig verið framkvæmdar hjá sjóðnum við árslok 1992, 1995, 1996 og 1997 og samkvæmt þeirri síðustu hafi halli sjóðsins verið liðlega 8 milljarðar og hafi stjórn sjóðsins enn á ný þurft að grípa til skerðinga á réttindum. Þótt lífeyrisréttindi njóti verndar meðal annars eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar, megi skerða þau eins og hver önnur eignarréttindi, sé slíkt gert með réttum hætti. Allar skerðingar á réttindum sjóðsfélaga í Lífeyrissjóði sjómanna hafi byggst á málefnalegum sjónarmiðum. Tryggingarfræðingur hafi staðreynt halla á sjóðnum en til að rétta sjóðinn af, í þeim tilgangi að tryggja öllum sjóðsfélögum lífeyri, hafi verið gripið til skerðinga. Er í því sambandi vísað til úttekta við árslok 1989, 1992, 1995, 1996 og 1997. Samkvæmt síðastgreindu úttektinni sé halli sjóðsins liðlega 8 milljarðar eða um 13,3%. Þessi halli sjóðsins sé yfir þeim mörkum sem 2. mgr. 24. gr. laga nr. 129/1997 leyfi. Stjórn sjóðsins hafi því enn á ný orðið að grípa til skerðinga á réttindum, sem að mati tryggingafræðings hafi þurft að vera um 13,4% á öllum réttindum, nema barnalífeyri sjóðsfélaga. Með lögum nr. 45/1999 um Lífeyrissjóð sjómanna hafi skerðingin hins vegar verið ákveðin 11,5%. Stefnandi geti því ekki byggt þann rétt sem hann sæki í máli þessu á eignarréttar- og/eða jafnræðisákvæði 72. og 65. gr. stjórnarskrárinnar. Gerði dómurinn stefnda að standa við skuldbindingar, sem stefndi ætti ekki fyrir, væri dómurinn að ganga á rétt annarra sjóðsfélaga. Af hálfu stefnda er því mótmælt að dómur Hæstaréttar frá 28. maí 1998 hafi þýðingu í máli þessu þar sem aðstæður stefnanda væru ekki sambærilegar þeim sem hafi verið í því máli. Stefnandi hafi ekki hafið töku örorkulífeyris þegar nýjar reglur sjóðsins um lífeyrinn tóku gildi. Stjórn stefnda hafi aldrei lofað sjóðsfélögum öðrum og meiri örorkulífeyri en sjóðurinn gæti staðið undir á hverjum tíma. Viðurkennt sé að stjórnum lífeyrissjóða sé bæði heimilt og skylt að takmarka og breyta réttindum sjóðsfélaga eigi þeir ekki fyrir öllum áhvílandi skuldbindingum sínum. Að öðrum kosti gengi samtryggingarlífeyriskerfið ekki upp efnahagslega. Af hálfu stefnda er því haldið fram að málshöfðun stefnanda miði að því að tryggja honum sérréttindi, sem hann kjósi að láta sjóðsfélaga í stefnda að mestu standa undir. Fari svo að fyrsta krafa stefnanda verði tekin til greina mótmælir stefndi fjárhæð hennar sem rangri og óstaðfestri. Enn fremur mótmælir stefndi upphafstíma dráttarvaxtakröfu stefnanda. Stefndi kveður framangreind rök einnig eiga við um 2. og 3. kröfu stefnanda og því beri að sýkna stefnda af þeim. Tilvísun stefnanda til 9. gr. laga nr. 49/1974 telur stefndi hreina fjarstæðu. Um lagarök fyrir málskostnaðarkröfu vísar stefndi til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Niðurstaða Stefnandi var sjómaður og greiddi iðgjöld til stefnda á árunum 1970 til 1994 samkvæmt lögum sem giltu á hverjum tíma um stefnda. Þegar réttur stefnanda til örorkulífeyris kom til á árinu 1995 vegna örorku hans giltu um hann lög nr. 94/1994. Réttur stefnanda til örorkulífeyris var ákveðinn af stefnda samkvæmt reglugerð sem sett var samkvæmt heimild í 5. gr. laganna og öðlaðist gildi 1. september 1994 eins og lögin. Óumdeilt er í málinu að stefnandi hefur fengið greiddan örorkulífeyri í samræmi við þessar reglur. Þær lagareglur sem áður giltu gátu ekki sagt til um réttindi stefnanda áður en til þess kom að stefnandi nyti þeirra. Því verður ekki fallist á þau rök stefnanda að réttur hans til örorkulífeyris hafi verið skertur þótt reglurnar, sem stefnandi hefur fengið greitt eftir, hafi verið óhagstæðari honum en þær reglur sem áður giltu. Á sama hátt verður að telja að ellilífeyrir stefnanda verði ákveðinn samkvæmt þeim reglum sem verða í gildi þegar til töku ellilífeyris kemur. Verður heldur ekki talið að af því leiði skerðingu á réttindum stefnanda til ellilífeyris. Þar sem niðurstaða dómsins er sú að ekki sé um nokkra skerðingu á réttindum stefnanda að ræða verður hvorki talið að brotið hafi verið gegn stjórnarskrárvernduðum eignarrétti stefnanda né jafnræðisreglu. Ekki verður heldur talið að um brot á öðrum réttarreglum hafi verið að ræða. Ber því með vísan til þessa að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu. Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda er ákveðinn 318.675 krónur og greiðist hann úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans Jóhanns Halldórssonar hdl., sem þykir hæfilega ákveðin 300.000 krónur án virðisaukaskatts, en útlagður kostaður stefnanda er 18.675 krónur. Dóm þennan kveða upp héraðsdómararnir Sigríður Ingvarsdóttir dómsformaður, Arngrímur Ísberg og Greta Baldursdóttir. Stefndi, Lífeyrissjóður sjómanna, skal sýkn vera af kröfum stefnanda, Einars Vigfússonar, í máli þessu. Málskostnaður fellur niður en gjafsóknarkostnaður stefnanda, 318.675 krónur, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Jóhanns Halldórssonar hdl., 300.000 krónur án virðisaukaskatts og útlagður kostaður 18.675 krónur.
|
Mál nr. 384/2003
|
Kærumál Málskostnaðartrygging
|
Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms þar sem þrotabúi VS var gert að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í máli sem þrotabúið hafði höfðað gegn V til riftunar á kaupmála.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. september 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. september 2003, þar sem sóknaraðila var gert að setja málskostnaðartryggingu að fjárhæð 250.000 krónur, í máli sem hann hefur höfðað gegn varnaraðila. Kæruheimild er í o. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að fjárhæð tryggingar verði lækkuð verulega. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili hefur kosið að láta málið ekki til sín taka fyrir Hæstarétti. Með hliðsjón af umfangi og eðli máls þess sem um ræðir eru ekki efni til að hnekkja ákvörðun um fjárhæð málskostnaðartryggingar í hinum kærða úrskurði. Er því staðfest niðurstaða úrskurðarins á þann hátt sem í dómsorði greinir. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur að öðru leyti en því að frestur sóknaraðila, þrotabús Valdimars Stefánssonar, til að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í máli sínu á hendur varnaraðila, Victoriu Tarevskaia, skal vera tvær vikur frá uppsögu þessa dóms.
|
Mál nr. 100/2007
|
Kærumál Gjaldþrotaskipti Fjárnám
|
K hf. krafðist þess að bú A yrði tekið til gjaldþrotaskipta og vísaði til þess að árangurslaust fjárnám hefði verið gert hjá honum að kröfu K hf. 2. nóvember 2006. Með úrskurði héraðsdóms var kröfunni hafnað þar sem A hafði ekki verið viðstaddur fjárnámsgerðina og sambúðarkona hans gæti ekki talist málsvari hans samkvæmt 62. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Þá hafi verið vitað hvar A væri að finna. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að sambúðarkona A teldist til heimilismanna hans í skilningi 2. mgr. 24. gr. laganna. Hefði sýslumanni því verið heimilt að fela henni að taka málstað A sem málsvari hans og halda áfram gerðinni og breytti engu í því hvort vitað hafi verið hvar hann væri að finna. Var því heimilt að ljúka fjárnáminu án árangurs samkvæmt 62. gr. laganna og af þeim sökum var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. febrúar 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. janúar 2007, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að bú varnaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta, en sóknaraðili kveðst fyrst hafa fengið vitneskju um úrskurðinn 6. febrúar 2007. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka kröfu hans til efnislegrar meðferðar. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði tók sýslumaðurinn í Reykjavík fyrir 2. nóvember 2006 beiðni sóknaraðila um fjárnám hjá varnaraðila fyrir kröfu að fjárhæð samtals 2.479.362 krónur. Gerðin fór fram á lögheimili varnaraðila að viðstaddri nafngreindri sambúðarkonu hans, en þess var getið í bókun um gerðina að hann væri „í afplánun.“ Í bókuninni var sambúðarkonan nefnd málsvari varnaraðila og kom þar fram að henni hafi verið leiðbeint um réttarstöðu sína og kröfu sóknaraðila, sem hún hafi ekkert haft við að athuga en verið ófær um að greiða. Henni hafi einnig verið leiðbeint um í hverju gera mætti fjárnám og hafi hún lýst yfir að varnaraðili ætti ekkert slíkt. Að kröfu sóknaraðila var gerðinni lokið við svo búið án árangurs. Hann gerði síðan kröfu um að bú varnaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta á grundvelli þessa fjárnáms og barst hún héraðsdómi 21. nóvember 2006, þar sem hún var árituð um fyrirkall á hendur varnaraðila til þinghalds 10. janúar 2007. Krafa sóknaraðila með þeirri áritun var birt 8. sama mánaðar fyrir sambúðarkonu varnaraðila á lögheimili þeirra. Ekki var sótt þing af hálfu varnaraðila þegar krafa sóknaraðila var tekin fyrir áðurnefndan dag og var hún tekin til úrskurðar. Með hinum kærða úrskurði var kröfu sóknaraðila um gjaldþrotaskipti sem fyrr segir hafnað. Samkvæmt endurriti úr gerðabók sýslumanns var við fjárnámið 2. nóvember 2006 meðal annars lagt fram „birtingarvottorð ásamt ljósriti boðunarbréfs“. Það skjal liggur ekki fyrir í máli þessu. Án tillits til þess hvar ráðgert hefur verið að gerðin yrði tekin fyrir og hvort tekist hafi að birta umrætt boðunarbréf var sýslumanni heimilt samkvæmt 22. gr. laga nr. 90/1989 um aðför að byrja gerðina eða eftir atvikum halda henni áfram á heimili varnaraðila, svo sem hér var gert. Varnaraðili var ekki viðstaddur þegar gerðin var tekin fyrir, en á heimili hans hittist fyrir sambúðarkona hans, sem telst til heimilismanna hans í skilningi 2. mgr. 24. gr. sömu laga. Sýslumanni var því heimilt að fela henni að taka málstað varnaraðila sem málsvari hans og halda áfram gerðinni eins og gert var, en engu breytti í því efni hvort vitað var hvar finna hefði mátt varnaraðila til að láta hann sjálfan gæta hagsmuna sinna við gerðina. Samkvæmt 62. gr. laga nr. 90/1989 mátti ljúka fjárnáminu án árangurs úr því að málsvari varnaraðila var viðstaddur gerðina. Að þessu leyti voru því engir annmarkar á fjárnáminu, sem sóknaraðili styður kröfu sína um gjaldþrotaskipti við. Því til samræmis verður að taka til greina kröfu hans um að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Kærumálskostnaðar hefur ekki verið krafist og verður hann því ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Kaupþing banki hf., kt. 560882-0419, Borgartúni 19, Reykjavík, krafðist þess með bréfi, sem barst Héraðsdómi Reykjavíkur 21. nóvember 2006, að bú A, [kt. og heimilisfang], Reykjavík, yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Málið var tekið til úrskurðar 10. janúar sl. Skiptabeiðandi kveðst innheimta kröfu á hendur skuldaranum vegna ógreiddrar skuldar. Í bréfi hans er skuldin sögð nema samtals 2.529.489,00 krónum. Gert hafi verið árangurslaust fjárnám hjá skuldara 2. nóvember 2006. Krafa skiptabeiðanda var tekin fyrir á dómþingi 10. janúar 2007 og var þá ekki sótt þing af hálfu skuldara og var málið tekið til úrskurðar að kröfu skiptabeiðanda. Fjárnámið, sem skiptabeiðandi byggir kröfu sína á, var tekið fyrir á framangreindu lögheimili skuldarans 2. nóvember sl. og er bókað að þar hittist fyrir sambýliskona hans, en skuldari var sagður í afplánun. Síðan segir: “Málsvara gerðarþola er leiðbeint um réttarstöðu sína og kröfu gerðarbeiðanda. Hann segist ekkert hafa við kröfu gerðarbeiðanda að athuga en verður ekki við áskorun um að greiða hana. Málsvari gerðarþola segir gerðarþola engar eignir eiga og inntur svara sérstaklega um hvort honum tilheyri eitthvað slíkt, sem hann kveður ekki vera.” Að svo búnu var fjárnáminu lokið án árangurs með vísun til 8. kafla laga nr. 90/1989 um aðför. Samkvæmt 62. gr. aðfararlaga skal ekki ljúka fjárnámi án árangurs nema gerðarþoli hafi sjálfur verið staddur við gerðina eða málsvari hans. Undantekning frá þessu er ef gerðarþoli hvorki finnst né neinn sem getur tekið málstað hans. Sambýliskona skuldarans er ekki málsvari hans í skilningi nefnds ákvæðis og var því ekki rétt að ljúka fjárnámsgerðinni á þann hátt sem gert var. Þá var upplýst við gerðina hvar skuldara er að finna. Samkvæmt þessu er ekki hægt að verða við kröfu skiptabeiðanda og úrskurða skuldarann gjaldþrota á grundvelli fjárnámsgerðarinnar. Kröfu hans er því hafnað. Arngrímur Ísberg héraðsdómari, kveður upp úrskurð þennan. Ú R S K U R Ð A R O R Ð : Kröfu Kaupþings banka hf. um að taka bú A til gjaldþrotaskipta er hafnað.
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.