Title
stringlengths 15
17
| Keywords
stringlengths 3
238
| Summary
stringlengths 73
7.23k
| Text
stringlengths 125
444k
|
|---|---|---|---|
Mál nr. 477/2003
|
Handtaka Brot í opinberu starfi Lögreglumaður Skilorð Sératkvæði
|
Lögreglumennirnir ÞP og X voru ákærðir fyrir ólöglega handtöku, ranga skýrslugerð og brot í opinberu starfi. Var ÞP sakfelldur fyrir að hafa handtekið nafngreindan mann á veitingastaðnum Nonnabitum í Reykjavík án nægilegrar ástæðu eða tilefnis, en maðurinn hafði tekið mynd af ÞP í óþökk hans. Voru báðir lögreglumennirnir sýknaðir af ákæru um að hafa handtekið annan mann fyrir framan veitingastaðinn Café Amsterdam í Tryggvagötu án nægilegra ástæðna eða tilefnis. Var talið nægilega í ljós leitt með framburði annarra lögreglumanna sem komu á vettvang, að ástandið hafi verið þannig við veitingastaðinn að við öllu hafi mátt búast. Taldist mat ákærðu á aðstæðum og framganga þeirra ekki hafa verið með þeim hætti að sannað væri að handtakan hafi verið tilefnislaus. Þá var ÞP sakfelldur fyrir að hafa beitt úðavopni gegn manni sem lét dólgslega við fyrrnefndan veitingastað við Tryggvagötu, en ekki varð séð að nauðsyn hafi borið til beitingar þess. Þá var ákærðu báðum gefin að sök röng skýrslugerð vegna þess atburðar. Var ÞP sakfelldur fyrir að hafa í skýrslu lýst ranglega forsendum notkunar úðavopnsins. Þegar litið var til stöðu ákærðu á vettvangi og þess að X studdist við frásögn ÞP um það sem hann sé ekki sjálfur, var ekki talið nægilega sannað að hann hafi gerst sekur um ranga skýrslugerð og var því sýknaður af þeim ákærulið einnig. Var X þannig sýknaður af sakargiftum samkvæmt ákæru en ÞP sakfelldur fyrir ólöglega handtöku, ólögmæta notkun úðavopns og ranga skýrslugerð. Var hann dæmdur í tveggja mánaða skilorðsbundið fangelsi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Garðar Gíslason, Hrafn Bragason, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Pétur Kr. Hafstein. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 9. desember 2003 eftir yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun og einnig af hálfu ákæruvalds, sem krefst sakfellingar samkvæmt ákæru, að refsing ákærðu verði þyngd og þeir dæmdir til að greiða H miskabætur. Ákærðu krefjast aðallega sýknu, til vara að héraðsdómur verði ómerktur en til þrautavara að þeir verði dæmdir í vægustu refsingu sem lög leyfa. I. Kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms styðja ákærðu með því að rannsókn málsins hafi verið verulegum annmörkum háð og héraðsdómur hafi átt að vera fjölskipaður. Ríkissaksóknari fer með rannsókn kærumáls á hendur lögreglumanni fyrir ætlað refsivert brot við framkvæmd starfa hans samkvæmt 1. mgr. 35. gr. lögreglulaga nr. 90/1996, sbr. 6. gr. laga nr. 29/1998. Samkvæmt 3. mgr. 35. gr. ber lögreglu að veita ríkissaksóknara aðstoð við rannsókn slíkra mála eftir því sem óskað er. Ríkissaksóknari leitaði eftir aðstoð hjá embætti sýslumannsins í Stykkishólmi, þar sem embætti ríkislögreglustjóra veitti ákærðu lausn frá störfum um stundarsakir. Yfirlögregluþjónninn í Stykkishólmi vann að rannsókninni ásamt saksóknara og tók skýrslur af vitnum í síma og hafa ákærðu bent á að fyrir dómi hafi komið fram að ónákvæmni hafi gætt í rannsókninni. Auk þess hefur ákærði Þórjón Pétur lagt fyrir Hæstarétt yfirlýsingar tveggja starfsmanna veitingastaðarins Nonnabita, sem voru við störf aðfaranótt laugardagsins 8. mars 2003, þegar atburður í 1. ákærulið gerðist. Ekkert samband hafi verið haft við þessa starfsmenn við rannsókn málsins og tilviljanir ráðið hvaða vitni gáfu skýrslur við rannsóknina um atburðinn í Tryggvagötu næstu nótt. Þeir sem gáfu skýrslu í síma við rannsókn málsins komu fyrir dóm. Ekkert við skýrslugerð þessa leiðir til ómerkingar málsins. Framlagðar yfirlýsingar tveggja starfsmanna Nonnabita, sem ekki komu fyrir dóm í málinu, bæta engu við það sem þegar er fram komið hjá ákærða og vitnum og ekki er í raun deilt um málsatvik að þessu leyti. Ekki leiðir heldur til ómerkingar héraðsdóms að ekki hafi verið neytt heimildar síðari málsliðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 19/991 um meðferð opinberra mála, að þrír héraðsdómarar skipi dóm í málinu. II. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. lögreglulaga er hlutverk lögreglu meðal annars að gæta almannaöryggis, halda uppi lögum og reglu og leitast við að tryggja réttaröryggi borgaranna. Í III. kafla laganna er fjallað um skyldur lögreglumanna og framkvæmd lögreglustarfa. Þar er að finna reglur um þær heimildir sem lögreglan hefur til þess að halda uppi lögum og reglu í landinu og um samskipti lögreglu og borgaranna. Í 13. gr. eru almennar reglur um árvekni í starfi, skyldur og ábyrgð sem því fylgja að rækja starfann af kostgæfni og samviskusemi og ávallt gæta fyllstu hlutlægni og réttsýni, eins og þar greinir nánar. Í 14. gr. er fjallað um valdbeitingu og sagt að lögreglu sé heimilt að beita valdi við framkvæmd skyldustarfa sinna. Aldrei megi þeir þó ganga lengra í beitingu valds en þörf er á hverju sinni. Í því felst að aldrei er heimilt að grípa til valdbeitingar nema önnur vægari úrræði dugi ekki. Þetta er í samræmi við 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en þar er lögfest meðalhófsregla stjórnsýsluréttarins. Lögreglan má því aldrei ganga lengra en nauðsynlegt er hverju sinni. Í 15. gr. laganna er fjallað um aðgerðir í þágu almannafriðar, allsherjarreglu o.fl., og tilgreindar í almennum orðum þær aðstæður sem taldar eru réttlæta afskipti lögreglu af borgurunum. Í 16. gr. laganna eru tilgreindar heimildir lögreglu til handtöku í því skyni að halda uppi lögum og reglu, svo sem ef maður ærist á almannafæri eða veldur þar hneyksli eða hættu á óspektum. Í XII. kafla laga nr. 19/1991 eru handtökuheimildir sem tengjast rannsókn og meðferð opinberra mála. Í 3. gr. lögreglusamþykktar fyrir Reykjavík nr. 625/1987 með áorðnum breytingum er mælt svo fyrir að engin sú háttsemi, sem raskar allsherjarreglu, megi eiga sér stað á almannafæri og þar má enginn sýna öðrum áreitni eða hafa í frammi ósæmilega háttsemi. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. samþykktarinnar er vegfarendum skylt að hlýða fyrirmælum lögreglu vegna umferðarstjórnar eða til þess að halda uppi reglu á almannafæri. Í þessu ljósi verða ákæruliðir virtir. Í 1. ákærulið er ákærða Þórjóni Pétri einum gefið að sök að hafa handtekið nafngreindan mann á veitingastaðnum Nonnabitum í Hafnarstræti í Reykjavík aðfaranótt laugardagsins 8. mars 2003 án nægilegra ástæðna eða tilefnis. Verður með vísan til forsendna héraðsdóms fallist á sakfellingu ákærða samkvæmt þessum ákærulið og heimfærslu brots til refsiákvæðis. Í 2. ákærulið er ákærðu gefið að sök að hafa handtekið H fyrir framan veitingastaðinn Café Amsterdam við Tryggvagötu aðfaranótt sunnudagsins 9. mars 2003 án nægilegra ástæðna eða tilefnis. Atvikum að handtöku H er lýst í héraðsdómi. Verður að leggja til grundvallar, að hann hafi, þegar ákærðu bar að í lögreglubifreið, þverskallast við að hlýða fyrirmælum þeirra um að færa sig af miðri götunni og haft uppi stóryrði og skæting. Ákærðu hafa borið að þeim hafi sýnst maðurinn í annarlegu ástandi og stúlka, sem með honum var á götunni, mjög ölvuð. Ákærðu kölluðu strax eftir aðstoð starfsfélaga sinna í nálægri lögreglubifreið. Bifreið ákærðu, sem ákærði X ók, var því næst snúið við og lagt fyrir framan veitingastaðinn. Á myndskeiði úr upptöku öryggismyndavélar, sem sýnt var í Hæstarétti, sést þegar ákærði Þórjón Pétur, sem stjórnaði aðgerðum, er kominn út úr bifreiðinni og tekur H tökum í því skyni að handtaka hann og ákærði X kemur honum til aðstoðar í næstu andrá. Segjast þeir hafa krafið H upplýsinga um nafn og kennitölu, en hann neitað og verður að leggja frásögn þeirra til grundvallar eins og í héraðsdómi greinir. H var kominn upp á gangstétt þegar þeir lögðu bifreiðinni. Afskipti ákærðu af honum voru í upphafi nauðsynleg þar sem hann skapaði sér og öðrum hættu úti á götunni og þverskallaðist við að hlýða fyrirmælum þeirra. Eftir að hann var kominn upp á gangstétt hefði þó mátt láta hann afskiptalausan. Hins vegar er þess að gæta að ákærðu töldu sér skylt að ganga úr skugga um hver maðurinn væri og fóru út úr bifreiðinni í því skyni. Nægilega hefur verið leitt í ljós með framburði annarra lögreglumanna, sem komu á vettvang, að ástandið hafi verið þannig við veitingastaðinn að við öllu hafi mátt búast. Ákærðu handtóku manninn og færðu fyrir varðstjóra og var hann látinn laus innan tíðar. Varðstjórinn hefur borið að maðurinn hafi verið í annarlegu ástandi. Telst mat ákærðu á aðstæðum og framganga þeirra ekki hafa verið með þeim hætti að sannað sé að handtakan hafi verið tilefnislaus þannig að þeir hafi gerst sekir um brot gegn hegningarlögum. Verða ákærðu því sýknaðir af þessum ákærulið. Í 4. ákærulið er ákærða Þórjóni Pétri einum gefið að sök að hafa, er hann var að hverfa af vettvangi í Tryggvagötu, beitt úðavopni gegn nafngreindum manni. Eins og áður segir er nægilega leitt í ljós með vitnaframburði lögreglumanna á vettvangi að ástandið hafi verið eldfimt. Hins vegar verður ekki séð að nauðsyn hafi borið til að beita úðavopninu eins og ákærði gerði gagnvart manninum, sem sannanlega lét þó dólgslega, og verður með vísan til forsendna héraðsdóms að staðfesta sakfellingu hans í þessum ákærulið. 3. og 5. ákæruliðir. Hér er ákærðu gefin að sök röng skýrslugerð vegna atburðarins í Tryggvagötu. Ákærðu hafa borið því við að í skýrslum séu frásagnir frá sjónarhóli sögumanns og lýsi því hvernig hann upplifði ástandið. Ákærði Þórjón Pétur hafi upplifað þetta sem múgæsingu, ástandið hafi verið eldfimt og æsingurinn slíkur að sýnt þótti að þeir yrðu undir í átökum ef til þeirra kæmi. Jafnvel þótt orðið múgæsing hafi ekki verið hið rétta eigi röng orðanotkun ekki að leiða til sakfellingar í tilvikum sem þessu. Eins og í niðurstöðu héraðsdóms greinir var það notkun ákærðu á orðunum múgur og múgæsing sem fyrst og fremst þóttu röng og aðfinnsluverð. Þegar litið er til stöðu ákærðu á vettvangi og þess að ákærði X studdist við frásögn meðákærða um það sem hann sá ekki sjálfur, verður ekki talið að nægilega sé sannað að hann hafi gerst sekur um háttsemi samkvæmt 3. lið ákærunnar. Verður hann því sýknaður af honum. Í niðurstöðu héraðsdóms um 5. ákærulið er þess ekki getið, sem sannað er, að maðurinn hafi lamið í vélarhlíf lögreglubifreiðarinnar. Að öðru leyti verður með skírskotun til forsendna héraðsdóms fallist á sakfellingu ákærða Þórjóns Péturs í þessum ákærulið. Samkvæmt framansögðu er niðurstaða málsins að ákærði X verður sýknaður af sakargiftum samkvæmt ákæru og ákærði Þórjón Pétur einnig af sakargiftum samkvæmt 2. ákærulið. Með vísan til 3. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 er þá vísað frá héraðsdómi skaðabótakröfu H. Að öðru leyti er staðfest sakfelling ákærða Þórjóns Péturs samkvæmt 1., 4. og 5. ákæruliðum. Með vísan til þess sem í héraðsdómi greinir um refsiákvörðun þykir refsing ákærða Þórjóns Péturs hæfilega ákveðin fangelsi í tvo mánuði. Fresta skal fullnustu refsingarinnar í tvö ár frá birtingu dómsins og skal hún falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Samkvæmt þessum úrslitum verður helmingur sakarkostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti lagður á ákærða Þórjón Pétur en annar sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, eins og nánar greinir í dómsorði Dómsorð: Ákærði X er sýkn af kröfum ákæruvaldsins í máli þessu. Ákærði Þórjón Pétur Pétursson skal sæta fangelsi í tvo mánuði. Fresta skal fullnustu refsingarinnar í tvö ár frá uppkvaðningu dómsins og skal hún falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Skaðabótakröfu H á hendur ákærðu er vísað frá héraðsdómi. Ákærði Þórjón Pétur greiði helming alls sakarkostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, þar með talin málsvarnarlaun, sem skipuðum verjanda hans voru ákveðin í héraðsdómi, og málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti, Þórunnar Guðmundsdóttur hæstaréttarlögmanns, 350.000 krónur. Allur annar sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða X á báðum dómstigum, Helga Jóhannessonar hæstaréttarlögmanns, eins og þau voru ákvörðuð í héraði og 250.000 krónur fyrir Hæstarétti. Sératkvæði Gunnlaugs Claessen Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 2. desember 2003. Mál þetta, sem dómtekið var 21. nóvember sl., er höfðað samkvæmt ákæru útgefinni af ríkissaksóknara 10. júní 2003 á hendur Þórjóni Pétri Péturssyni, kt. 250465-5159, Kringlunni 91, Reykjavík, og X, kt. [ ], [ ], Reykjavík, fyrir ólöglegar handtökur, ranga skýrslugerð og brot í opinberu starfi eins og hér greinir: 1. Gegn ákærða Þórjóni Pétri fyrir að hafa sem lögreglumaður, aðfaranótt laugardagsins 8. mars 2003 á veitingastaðnum Nonnabitar (svo), Hafnarstræti 18, Reykjavík, handtekið S, kt. [ ], og fært á lögreglustöðina við Hverfisgötu án nægilegra ástæðna eða tilefnis. Telst þetta varða við 131. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara við 132. gr. sömu laga. 2. Gegn báðum ákærðu fyrir að hafa sem lögreglumenn, aðfaranótt sunnudagsins 9. mars 2003 í Tryggvagötu framan við veitingastaðinn Café Amsterdam, handtekið H, kt. [...], og fært hann á lögreglustöðina við Hverfisgötu án nægilegra ástæðna eða tilefnis. Telst þetta varða við 131. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara við 132. gr. sömu laga. 3. Gegn ákærða X fyrir ranga skýrslugerð með því að hafa í lögregluskýrslu dagsettri 9. mars 2003 sem m.a. fjallaði um handtöku H, sbr. 2. tl. ákæru, skráð ranglega að mikil múgæsing hafi myndast á vettvangi, ástandið hafi verið mjög eldfimt og að notkun úðavopns hafi verið nauðsynleg til að lögregla kæmist af vettvangi án þess að til frekari átaka kæmi. Telst þetta varða við 146. gr. og 138. gr. almennra hegningarlaga. 4. Gegn ákærða Þórjóni Pétri fyrir brot í opinberu starfi með því að hafa, er hann var að hverfa af vettvangi í Tryggvagötu aðfaranótt sunnudagsins 9. mars 2003, sbr. 2. tl. ákæru, beitt úðavopni gegn I, kt. [...], án nægilegra ástæðna eða tilefnis. Telst þetta varða við 132. gr. almennra hegningarlaga. 5. Gegn ákærða Þórjóni Pétri fyrir ranga skýrslugerð með því að hafa í lögregluskýrslu dagsettri 9. mars 2003 lýst ranglega forsendum notkunar úðavopns, sbr. 4. tl. ákæru, er hann skráði í skýrsluna að múgæsing hefði brotist út eftir handtöku H, sbr. 2. tl. ákæru, múgurinn hefði verið um og yfir 10 manns, ákærði hefði séð að I ætlaði að ráðast að lögreglubifreiðinni og með því móti að fá múginn með sér. Telst þetta varða við 146. gr. og 138. gr. almennra hegningarlaga. Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar. H krefst miskabóta úr hendi ákærðu að fjárhæð kr. 600.000 með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 9. mars 2003 til 28. júní 2003 en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. vaxtalaga frá þeim degi til greiðsludags auk greiðslu kostnaðar vegna lögmannsaðstoðar. Ákæruliður 1. Hinn 18. mars 2003 kom S á lögreglustöðina Hverfisgötu og lagði fram kæru á hendur ákærða Þórjóni Pétri Péturssyni fyrir ætlað refsivert brot við framkvæmd starfa hans sem lögreglumaður aðfararnótt laugardagsins 8. mars 2003. Kærandi S kvaðst hafa verið staddur inni á Nonnabita og hafa haft meðferðis myndavél sem var í eigu rafmagns- og tölvuverkfræðideildar Háskóla Íslands, en nemendur höfðu verið í vísindaferð þennan dag. Kvaðst hann hafa tekið þarna inni á staðnum mynd af myndarlegri stúlku. Þar hafi einnig verið staddir þrír lögreglumenn. Kvaðst hann hafa sagt við stúlkuna að færa sig að lögreglumönnunum svo hann gæti tekið mynd af henni með þeim. Þegar hann var að tala við stúlkuna hafi hann heyrt ákærða Þórjón Pétur, sem var einn lögreglumannanna, segja „ekki taka mynd,“ en hann hafi þá snúið sér við og tekið mynd. Ákærði hafi þá gengið að honum og sagt að hann væri handtekinn og er hann hafi spurt fyrir hvað, hafi ákærði sagt að það væri fyrir „að fara ekki að fyrirmælum lögreglu.“ Hafi ákærði tekið af honum myndavélina og leitt hann út í lögreglubifreið þar fyrir utan. Kvaðst hann enga mótspyrnu hafa veitt og ekki hafa verið settur í handjárn. Í lögreglubifreiðinni kvaðst hann hafa beðist afsökunar og boðist til þess að eyða myndinni en ákærði hafi ekki yrt á hann og ekið með hann rakleitt á lögreglustöðina við Hverfisgötu. Þar hafi hann verið látinn bíða á gangi og eftir stutta bið hafi hann verið kallaður inn í herbergi. Þar inni hafi auk ákærða verið óeinkennisklæddur maður, hafi hann spurt hver þetta væri, en ákærði hafi svarað að það kæmi honum ekki við. Ekki hafi verið fleiri þarna inni, en annar lögreglumaðurinn sem var í lögreglubifreiðinni hafi komið og látið hann blása í áfengismæli. Þarna hafi hann fyrst verið beðinn um skilríki, og hefði hann ekki fyrr verið spurður um nafn eða annað. Á sömu stundu hafi ákærði spurt: „hvað það hafi verið sem ég ekki skildi er hann hafi beðið mig um að taka ekki mynd.” Kvaðst hann hafa svarað því til að þetta hefði verið gert í gríni. Síðan hafi kennitölu hans verið flett upp í tölvunni og hafi ákærði þá kallað hann „dýrbít.“ Hafi ákærði sagt honum að þegja þegar hann ætlaði að svara fyrir sig, og sagt að hann hefði truflað matartíma þeirra. Kvaðst kærandi hafa ítrekað afsökunarbeiðni sína og boðist til að eyða myndinni. Hafi ákærði beðið um að fá að sjá myndina, hafi hann litið á hana og síðan afhent honum myndavélina og leitt hann hann út. Hafi málinu lokið þar með. Myndin hafi síðan verið birt á heimasíðu félags rafmagns- og tölvuverkfræðinema, og um málið skrifað á heimasíðu nemanda með tilvísun á síðurnar tilveran.is og batman.is. Hann kvaðst sjálfur ekki hafa komið að þessum skrifum. Í lögregluskýrslu sem ákærði skrifar og er dagsett 13. mars 2003, segir um handtöku S, 8. mars sl. kl. 02.00, að ákærði og lögreglumaður [...], sem er vitnið X, hafi brugðið sér inn á Nonnabita til þess að fá sér snarl. Þar hafi ölvaður maður ítrekað gefið sig á tal við þá og óskaði eftir því að þeir létu mynda sig með einhverri ölvaðri stúlku sem einnig hafi verið þar að kaupa sér mat. Hafi þeir ítrekað neitað, en, að því er virtist til að ögra þeim, hafi maðurinn byrjað að mynda þá þrátt fyrir mótmæli þeirra. Segir ákærði síðan í skýrslunni að hann hafi þá tekið manninn afsíðis í þeim tilgangi að ræða við hann. Síðan segir orðrétt: „Þar sem að töluvert var af mjög ölvuðu fólki ákváðum við að færa drukkna ljósmyndarann í lögreglubifreið okkar þar sem við hefðum frekara næði til viðræðna við hann þar. Er í lögreglubifreiðina var komið óskaði umræddur aðili eftir að fá skýringar á því hví hann hefði verið færður í lögreglubifreiðina og var hann allur hinn versti. Kvaðst hann óska eftir að verða handtekinn og kvaðst ekkert við okkur hafa að tala. Við svo búið ákváðum við að fara á lögreglustöðina og reyna að ræða við aðilann þar. Er á lögreglustöðina var komið færðum við aðilann í umferðardeild, (er þá framvísað fyrst skilríkjum) og reyndist nafn hans vera S. Aðspurður um hví hann hefði ekki viljað hlýða ósk okkar um að taka ekki myndir af okkur kvaðst hann engar skýringar á því geta gefið. Aðspurður kvaðst S viðurkenna að hann hefði eflaust gengið of langt með myndatökunum þar sem við margsinnis báðum hann um að láta ekki verða af þeim. Eftir stuttar viðræður var S frjáls ferða sinna og óskaði hann ekki eftir að við ækjum honum aftur niður í bæ.“ Í textalínu skýrslunnar þar sem skrá ber brot eða verkefni lögreglu sem skýrslan varðar segir: „Áfengislög, ölvun á almannafæri (21. gr.).“ Á sama tíma gerði ákærði handtökuskýrslu vegna sama tilviks og er verkefnalýsing þar hin sama, en ástæða handtöku skráð: „Til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot.“ Samkvæmt skýrslunni var S handtekinn í tuttugu mínútur. Við aðalmeðferð málsins var lögð fram dagbókarfærsla vegna sama atviks, þar segir: „Ölvaður maður með ljósmyndavél var að atast í lögreglumönnum sem höfðu brugðið sér inn á Nonna-bita til að fá sér snarl. Hinn ölvaði færður í lögreglubifreið þar sem mikið var af ölvuðu fólki á vettvangi. Aðilinn færður á stöð og laus þaðan eftir stuttar viðræður.“ Málið var rannsakað af ríkissaksóknara með liðsinni lögreglustjórans á Snæfellsnesi. Voru allar lögregluskýrslur, að undanskilinni skýrslu ákærða, teknar í síma. Greind mynd fylgir málsgögnum. Á henni sést ákærði í lögreglubúningi en án höfuðfats, með brauðsamloku í hendi, aðeins aftar stendur stúlka og enn aftar sést í háan pilt og höfuð lögreglumanns. Af því að skoða myndina, án þeirra skýringa sem gefnar hafa verið, verður ekki ályktað að verið sé að mynda fólkið saman. Framburðarskýrslur. Ákærði, Þórjón Pétur Pétursson lögreglumaður, skýrði svo frá aðdraganda að handtöku S, að hann hefði verið í vinnu, einkennisklæddur. Með honum á lögreglubifreið hefðu verið vitnin X lögreglumaður og J lögreglunemi, sem var í starfskynningu. Um tvöleytið um nóttina hafi þeir ákveðið að fá sér að borða á Nonnabita, en þeir hafi verið búnir að standa vakt frá klukkan fimm um daginn. Þar inni hafi verið ölvaður ungur maður, kærandi S, sem hafi fljótlega byrjað að „böggast“ í ákærða. Hafi S viljað fá mynd af ákærða með ölvaðri stúlku sem þarna var. Hann hafi margítrekað þetta og hafi ákærða fundist að tilgangur hans væri að „sjá hvort hann gæti ekki áreitt lögguna eitthvað pínulítið.“ Kvað ákærði ekki óalgengt að lögreglan lenti í svona nokkru. Aðspurður hvort stúlkan hefði verið áberandi ölvuð, kvaðst ákærði ekki hafa getað betur séð en hún væri nokkuð ölvuð, allavega hefði hún verið afskaplega kát. Ákærði kvaðst hafa neitað myndatöku og beðið áfram í röðinni. Þegar hann hafi snúið sér við hafi S tekið mynd af honum. Nánar spurður af verjanda sagði ákærði að hann hefði grunað að myndin endaði á netinu. Hafi honum ekki fundist viðeigandi, stöðu hans vegna sem lögreglumanns, að einhver mynd af honum í lögreglubúningi - maðurinn hefði verið að biðja hann um að halda utan um einhverja ölvaða stúlku - væri í umferð. Eflaust hefði hann fengið ávítur fyrir það hjá yfirmönnum sínum. Kvað hann aðspurður það vera rétt að hann hefði ekki verið með lögregluhúfuna, en honum bæri að bera hana öllum stundum svo búningurinn væri réttur. Þetta hefði einnig verið ástæða fyrir því að hann kærði sig ekki um að tekin væri mynd. Aðspurður kvað hann það kunna að vera að hann hafi slegið því fram að S mætti taka mynd af honum síðar með húfuna á höfðinu, en það hafi verið til þess að losna við ágang hans. Borinn var undir hann framburður vitnisins E þess efnis að hann hefði fyrst beðið manninn að bíða á meðan hann lyki við samlokuna og þá skyldi hann fara út í bifreiðina og ná í húfuna og þá mætti hann taka mynd. Ákærði kvaðst ekki muna þetta, en það gæti passað að hann hefði fyrst reynt að losna við manninn með þessum hætti, en ekki haft myndatöku í hyggju heldur að aka síðan í burtu. Ákærði skýrði svo frá að þegar myndin var tekin hafi hann tekið í höndina á Si og beint honum til hliðar að áföstu borði við vegginn og spurt hann, hvort hafi ekki skilið það sem hann hafi verið að segja við hann. S hafi þá byrjað með eitthvað „tafs og tuð“ og annað ölvað fólk þarna inni hafi farið að skipta sér af, með frammíköllum og slíku. Síðar spurður af verjanda kom fram að staðurinn er lítill og kvað hann talsvert af fólki hafa verið þar inni. Ákærði kvað það vera vinnureglu að ef ekki væri friður til þess að ræða við fólk færu menn í lögreglubifreiðina sem væri þeirra „skrifstofa“. Því hafi hann beðið S um að koma með sér út en aðspurður kvaðst hann ekki hafa sagt við hann áður að hann væri handtekinn. Hafi S sest aftur í en hann sjálfur í farþegasæti frammi í. Örskömmu síðar hafi vitnin Jog X komið út í bifreiðina, þá hafi hann fært sig aftur í. Hafi hann haft í hyggju að ræða við S um framkomu hans, en S hafi sagst ekki tala við hann nema hann væri handtekinn. Hafi hann þá handtekið S enda væri það vinnuregla hjá þeim að takist ekki að tala við fólk, sé það fært fyrir varðstjóra til að sjá hvort ekki sé hægt að ræða málin í bróðerni. Ítrekað spurður um þetta kvað ákærði S hafa sett á sig snúð og neitað að tala við hann. Hafi því verið um tvennt að ræða, að tala ekki við hann eða að handtaka hann. Spurður um hvað hann hefði viljað ræða við S, hvort það hefði verið myndatakan, kvað hann það hafa verið framkomu hans „alveg frá a til ö með það að vera endalaust að biðja aftur og aftur um, eða þetta áreiti og annað þarna á staðnum.“ Spurður hvaða ástæðu hann hefði gefið fyrir handtökunni, kvað hann S hafa spurt fyrir hvað hann væri handtekinn og hefði hann sagt við hann í rólegheitum að það gæti alveg verið tvennt. Annað hvort ölvun á almannafæri samkvæmt 21. gr. áfengislaga eða að hlýða ekki fyrirmælum lögreglu. Hafi þetta allt verið á rólegu nótunum. Vakin var athygli ákærða á því að í lögregluskýrslu væri ástæða handtöku sögð vera „áfengislög, ölvun á almannafæri.“ Kvað ákærði takmarkað hvað hægt væri að setja í lögregluskýrslu um brotaflokka og sama væri að segja um valmöguleika í handtökuskýrslum. Oft sé því ekki hægt að setja inn nákvæmlega það sem lögreglan vilji. Aðspurður kvað hann þó kunna að vera að hann hefði getað sett þarna inn „að hlýða ekki fyrirmælum lögreglu.“ Kvað hann þetta vera eitt af kannski 100 eða 150 svona málum sem lögreglan færi í á hverju ári þar sem einhver væri handtekinn, farið með hann fyrir varðstjóra, rætt við hann og honum sleppt. Nánar spurður um ástæður handtökunnar og heimfærslu háttsemi í lögregluskýrslu, sagði ákærði S hafa verið að atast í sér með því að verða ekki við því sem hann var þrábeðinn um, að taka ekki mynd, frekar en að bannað væri að taka mynd á almannafæri. Hann hafi þannig valdið hneykslun á almannafæri, þ.e. gagnvart lögreglubúningnum. Spurður um ölvunarástand Ss, kvað hann hafa verið ölvaðan, ekki með fulla dómgreind. Á lögreglustöðinni hafi hann fengið hann til að blása í SD-mæli sem hafi sýnt 0,70. Kannaðist ákærði við að það væri ekki mjög mikið, en hegðun hans hefði verið sýnu verri og bent frekar til ölvunarástands um 1,50. Ákærði kvaðst aðeins hafa ætlað að ræða við manninn, en ekki að handtaka hann, en hann hafi verið óviðræðuhæfur og því hafi hann ákveðið að fara með hann upp á stöð, en ekki sé farið af stað með mann án þess að tilkynna honum formlega að hann sé handtekinn. Spurður hvort hann hefði ekki getað útskýrt sjónarmið sín í lögreglubifreiðinni, neitaði ákærði því og sagði að það hefði verið eins og að tala við vegg. Einnig hefði tilgangurinn verið að fá upp persónuupplýsingar og annað því þeir hafi fyrirmæli frá yfirstjórn lögreglunnar í Reykjavík að færa í dagbók öll afskipti sem þeir hafi af fólki, sama af hvaða tilefni það sé, og þá skrá upplýsingar um tíma, dagsetningu, ástæðu afskipta og persónuupplýsingar. S hafi neitað að gefa persónuupplýsingar þegar hann hafi farið með hann inn í lögreglubílinn. Spurður hvort hann hafi beðið S um að sýna sér skilríki, kvaðst hann eflaust hafa gert það. Ítrekað spurður hvort hann myndi það, kvað hann S hafa neitað að tala við sig. Ákærði neitaði þeim framburði S og vitnisins K að hann hefði sagt inni á staðnum við S að hann væri handtekinn eða að hann yrði að koma á stöðina. Spurður hvers vegna S hefði ekki verið færður fyrir varðstjóra, kvað hann þar hafa orðið misskilning á milli hans og félaga hans, vitnisins X. Hefðu báðir haldið að hinn hefði haft samband við varðstjórann. Þegar X hafi komið aftur, hafi hann séð að ekki var nein ástæða til að halda manninum lengur, þeir hafi verið búnir að ræða saman og verið sáttir um að þetta hefði ekki verið eðlileg framkoma. Hafi S boðist á lögreglustöðinni til að eyða myndinni en hann hafi ekki viljað leggja það fyrir hann. Aðspurður síðar hafnaði hann þeirri lýsingu í kæruskýrslu S að S hefði beðist afsökunar og boðist til að eyða myndinni um leið og hann hafi verið kominn inn í lögreglubifreiðina, en ákærði hafi ekki yrt á hann heldur ekið rakleiðis á stöðina. Hann kvaðst hafa fengið að sjá myndina, en það hefði ekki verið nema hálf myndin sem síðar var birt, sem hann hafi séð. Í skýrslu ákærða hjá ríkissaksóknara hinn 15. maí 2003, lýsti hann málsatvikum umrædda nótt í öllum meginatriðum á sama veg og fyrir dómi. Kvaðst hann ekki muna eftir afsökunarbeiðni S í bifreiðinni og sagði hann ekki hafa boðist til þess að eyða myndinni fyrr en á lögreglustöðinni. Kvað hann einhvern misskilning hafa átt sér stað á milli hans og meðákærða um það hver ætti að sækja varðstjóra og hafi hann á meðan skoðað feril S í málaskrá og séð að hann hafði bitið lögreglumann einhverju sinni. Kvað hann það ekki rétt að hann hefði sagt honum að þegja eða kallað hann „dýrbít“. Vitnið, S, kvaðst hafa komið inn á Nonnabita með myndavél frá nemendafélagi verkfræðinema í Háskólanum. Hafi nemendur verið í vísindaferð þennan dag og sé venja að taka myndavélina með í slíkar ferðir. Hann hafi séð sæta stúlku þarna inni og fengið að taka mynd af henni. Þá hafi hann líka séð tvo lögreglumenn og sagt við stúlkuna að færa sig til þeirra og að hann ætlaði að taka mynd af henni með lögreglumönnunum. Þá hafi hann heyrt utan að sér, „ekki taka mynd“ og hafi hann þá snúið sér við og tekið mynd af ákærða. Þá hafi ákærði tekið undir vinstri höndina á honum og sagt að hann væri handtekinn og tekið af honum myndavélina. Hann kvaðst þá hafa spurt ákærða fyrir hvað og hafi ákærði sagt að það væri fyrir að fara ekki eftir fyrirmælum lögreglu. Síðan hafi ákærði farið með hann út í bíl og látið hann setjast í aftursætið og sjálfur farið inn hinum megin. Hafi sér fundist þetta svo „asnalegt“ að hann hafi boðist til að eyða myndinni og sagt að þetta þyrfti ekki að vera neitt mál, en ákærði hafi ekki þegið það og þeir hafi ekið upp á stöð. Þeir hafi þá verið fjórir í bifreiðinni og hafi ákærði setið við hlið hans aftur í. Nánar spurður um atvikin inni á staðnum, kvað hann ákærða aðeins einu sinni hafa beðið hann um að taka ekki mynd. Hann kvaðst ekki kannast við að ákærði hefði talað um lögregluhúfu sína í því sambandi og að hann vildi ekki láta taka af sér mynd af því hann væri ekki með hana. Hann kannaðist ekki við að hafa „suðað“ í ákærða um að fá að taka af honum mynd og að hann hafi margsinnis hafnað því. Hann neitaði því að ákærði hefði tekið hann afsíðis inni á staðnum til viðræðna, það eina sem þeir hefðu rætt saman inni á staðnum hafi verið þegar hann spurði hvers vegna hann ætlaði að handtaka hann. Ítrekað spurður kvað hann ákærða hafa sagt við sig inni á staðnum að hann væri handtekinn. Spurður um lýsingu sína á atburðarás í kæruskýrslu kvað hann hana vera eins og hann myndi atburðinn. Hann kvaðst ekki muna það hvort ákærði hefði leitað persónuupplýsinga í bifreiðinni en taldi það hafa gerst á lögreglustöðinni og hafi hann þá afhent honum skilríki. Hann kvaðst ekki hafa óskað eftir því að vera handtekinn. Þegar komið var á lögreglustöðina hafi hann verið látinn bíða í smástund á gangi fyrir framan herbergi sem ákærði fór inn í, en síðan hafi ákærði kallað á hann þangað inn. Þar hafi einnig verið óeinkennisklæddur maður og hafi hann spurt hver þetta væri en honum sagt að það kæmi honum ekki við. Þá hafi ákærði hallað sér fram á borðið og spurt hann „hvað af því ég skildi ekki þegar hann sagði mér að taka ekki mynd.“ Kvaðst hann hafa svarað því að þetta hefði verið í gert gríni. Ákærði hafi þá flett honum upp í tölvunni. Óeinkennisklæddi maðurinn hafi farið út og komið hafi inn eldri maður og látið hann blása í áfengismæli. Ákærði hafi snúið sér að honum og kallað hann „dýrbít“ og kallað það fram til félaga sinna. Hann hafi ætlað að svara honum einhverju en þá hafi ákærði sagt honum að þegja og hótað að loka hann inni yfir nóttina. Hann hafi aftur boðist til þess að eyða myndinni og sýnt ákærða hana en ákærði hafi ekki þegið það. Ákærði hafi síðan látið hann lausan. Hann kvaðst ekki hafa kunnað á myndavélina á þeim tíma og hafi andlit ákærða ekki sést á myndinni þegar hann sýndi honum hana. Hann kvaðst ekki sjálfur hafa séð myndina rétta fyrr en hún hafði verið birt og ekki hafa vitað, þegar hann skilaði af sér vélinni, að hann hefði sýnt ákærða myndina í röngu formi. Þá kvaðst hann ekki hafa staðið að myndbirtingu á netinu. Hann kvaðst hafa afhent myndavélina á skrifstofu VÍR en vélin hafi verið í eigu VÍR og hafi hann ekki haft frekari afskipti af birtingu myndanna. Hann kvaðst hafa vitað að myndirnar yrðu birtar, það væri tilgangurinn með því að hafa vélina með í vísindaferðir. Aðspurður kvaðst vitnið hafa drukkið um fjóra til fimm hálfs líters bjóra frá því um klukkan fimm um daginn. Vitnið kvað það rétt að Geir Jón yfirlögregluþjónn hefði haft samband við hann og spurt hann út í þetta mál og spurt hvað hann ætlaði að gera í því. Kvaðst vitnið hafa sagt að hann þekkti nú ekki til þessara mála og spurt hann á móti hvað honum fyndist að hann ætti að gera. Hann hafi ráðlagt honum að leggja fram kæru eða kvörtun. Hann hafi þá sagst ætla að kæra og hafi hann farið daginn eftir og lagt fram kæru á hendur ákærða. Aðspurður kvaðst vitnið hafa velt fyrir sér að kæra áður en Geir Jón hafði samband við hann, en kvaðst þó ekki viss um hvort að hann myndi hafa gert það. Vitnið, X lögreglumaður, kvaðst hafa farið ásamt ákærða og vitninu J á Nonnabita til þess að fá sér að borða. Þar inni hafi verið eitthvað af ölvuðu fólki, þrír eða fjórir drengir, sem hafi farið að „bauna“ eitthvað á ákærða þegar þeir komu inn, kvaðst hann ekkert hafa skipt sér af því, þetta hafi ekkert verið í illu. Síðan hafi komið þarna par, vitnið E, lögreglunemi, og vinkona hans. Þá hafi byrjað umræða um að taka myndir af þeim. Kvaðst vitnið hafa heyrt ákærða biðja S um að taka ekki mynd af sér því hann væri ekki með húfuna. Það væri búið að skamma hann fyrir það þannig að hann vildi ekki lenda aftur í klandri út af því. Ítekað spurður um þetta og hvort ákærði hefði oftar en einu sinni beðið S um að taka ekki mynd af sér, kvað hann þetta eitthvað hafa gengið þeirra á milli, S hefði verið með „bögg“. Frekari orðaskipti kvaðst hann ekki geta staðfest og ekki hafa skipt sér af þessu. Hann hafi farið að ræða við E. Hann kvaðst ekki hafa orðið var við myndatökuna. Ákærði hafi síðan farið út með S og hafi hann fylgt fljótlega á eftir og einnig vitnið J. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa séð ákæða leiða S til hliðar inni á staðnum og ræða við hann, hann hafi bara látið sig vita að hann var að fara með S út, eða farið með hann. Hafi ákærði setið frammi í en síðan fært sig aftur í eftir að hann hafði sagt við S að hann væri handtekinn en J hafi fært sig fram í. Sjálfur kvaðst hann hafa ekið lögreglubifreiðinni. Aðspurður um hvort S hefði viljað láta handtaka sig, kvað hann S ekki hafa viljað tala við ákærða nema hann væri handtekinn og hafi hann spurt: „er ég handtekinn?“ Hafi ákærði þá svarað því játandi og handtekið hann formlega. Aðspurður kvað vitnið S hafa ítrekað spurt hvort hann væri handtekinn, en kvaðst ekki muna frekari orðaskipti þeirra á milli eða hvort hann hafi verið spurður til nafns. Kvað hann manninn ekki hafa verið samvinnuþýðan í bílnum, þar sem hann hafi ekki viljað tala við ákærða. Þegar á stöðina hafi komið hafi hann sjálfur farið inn á kaffistofu, en ákærði farið með manninn inn á umferðadeild. Kvaðst hann hafa talið varðstjórann vera þar inni. Hann hafi komið aftur rétt í lokin og hafi samskipti þeirra á milli þá verið á kurteisisnótum og maðurinn beðist afsökunar og farið út. Vitnið kvaðst ekki muna hvort það hafi verið þarna á stöðinni eða í bílnum sem maðurinn hafi boðist til þess að eyða myndinni en ákærði hafi sagt að það væri ekki málið, hann væri ekki að fara fram á það. Borinn var undir hann lýsing S í kæruskýrslu, kvað hann þar ekki rétt lýst um hver hefði ekið og um að umsvifalaust hefði verið ekið af stað. Aðspurður sagði vitnið að það væri algengt að lögregluþjónar yrðu fyrir áreiti sem þessu og færu þeir því helst í lúgusjoppur. Kvað hann hafa komið upp tilvik þar sem afskipti væru höfð af fólki vegna slíks. Taldi hann að ekki hefði verið óeðlilegt að fara með S á lögreglustöð til viðræðna. Tekin var lögregluskýrsla 26. maí sl. vegna atviksins. Það sem þar kemur fram er í fullu samræmi við framangreindan framburð fyrir dóminum. Vitnið, J, lögreglunemi og bróðir ákærða, kvaðst hafa verið í starfskynningu þegar þetta gerðist. Hann hafi verið staddur með ákærða á Nonnabita í umrætt sinn. Kvaðst hann ekki hafa orðið var við nein samskipti ákærða og mannsins með myndavélina, ekki fyrr en hann varð var við að þeir fóru út í bíl og hafi hann þá stokkið á eftir. Þegar hann kom inn í lögreglubifreiðina hafi S sagt að hann þyrfti ekki að tjá sig nema að hann væri handtekinn. Hafi ákærði þá handtekið hann formlega fyrir ölvun á almannafæri og fyrir að óhlýðnast tilskipun lögreglu og lesið honum réttarstöðu sína. Á leiðinni upp á stöð hafi S frekar farið að draga úr þessu og hálfpartinn beðist afsökunar. Þá hafi hann sagt í bílnum að myndavél hans væri stafræn og hann gæti eytt myndinni ef það væri málið. Kvaðst hann ekki muna nákvæmlega hvað ákærði sagði, en þeir hafi verið komnir langleiðina upp á stöð. Á lögreglustöðinni hafi S verið látinn setjast fyrir utan varðstjóraherbergið og síðan hafi ákærði kallað á hann inn. Kvaðst vitnið hafa fylgt á eftir og fengið sér þar sæti og fylgst með nokkra stund, en síðan farið. S hafi spurt sig hver hann væri, en hann hafi ekki svarað. Í varðstjóraherberginu hafi ákærði fengið persónuupplýsingar hjá honum og flett upp í tölvu. Vitnið kvaðst síðan hafa farið fram að spjalla við aðra lögreglumenn. Aðspurður kvaðst hann ekki muna eftir að S væri beðinn um persónuupplýsingar í bifreiðinni. Spurður um ástand S kvað hann hafa verið greinilega fullan, ósamvinnuþýðan og erfiðan. Aðspurður kvað vitið ekki rétt það sem borið var undir hann úr kæruskýrslu S frá 18. nóvember sl., þar sem segir að ákærði hafi ekkert yrt á S og ekið beint upp á lögreglustöð. X hafi ekið og einhverjar samræður hafi átt sér stað í lögreglubifreiðinni. Kvaðst hann ekki muna orðrétt hvað þeim fór á milli, en S hafi verið að segja að honum bæri ekki skylda til að tjá sig. Ítrekað spurður hvort S hefði verið handtekinn á Nonnabita eins og sum vitni hafi borið, kvaðst hann hafa snúið baki í þá, en fólk kunni að misskilja hvað felist í handtöku. S hafi virtist fylgja ákærða út í bifreiðina af fúsum og frjálsum vilja. Vitnið, E lögreglunemi, kvaðst hafa farið inn á Nonnabita til þess að spjalla við ákærða, X, og J, og hafi L vinkona hans verið með honum. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa verið undir áhrifum áfengis enda verið ökumaður, en L hefði verið búin að fá sér einn bjór, hann hafi ekki séð á henni teljandi áfengisáhrif. Hann kvaðst hafa staðið við afgreiðsluborðið, þar sem flest fólkið var, og rætt við þá þegar maður með myndavél hafi komið og viljað mynda ákærða með L. Hafi ákærði neitað vegna þess að hann væri ekki með lögregluhúfuna. Hafi maðurinn þrefað um þetta, en ákærði hafi sagt honum að bíða með það þar til á eftir, en hann gæti farið út í bíl og sótt húfuna, og þá gæti hann leyft honum að taka mynd. Maðurinn hafi haldið áfram að ýta á ákærða og verið leiðinlegur og pirrandi og greinilega ölvaður. Svo hafi hann tekið mynd af ákærða, sem hafi þá beðið hann að tala við sig og hafi þeir fært sig yfir í hinn endann á staðnum þar sem færra fólk hafi verið og rætt eitthvað saman í eina til tvær mínútur. Hann kvaðst ekki hafa fylgst með því, en hafa síðan séð ákærða leiða manninn út og þá hafi X og J hlaupið á eftir. Þá hafi hann séð þegar maðurinn var færður inn í aftursæti lögreglubifreiðarinnar mótþróalaust. Spurður hvort handtaka hefði farið fram inni á staðnum, kvaðst hann ekki hafa heyrt hvað þeim fór á milli. Lögregluskýrsla var tekin 26. maí sl. Er samræmi í framburði vitnisins þar og fyrir dómi. Vitnið, L, kvaðst hafa farið á Nonnabita með vini sínum, E. Þar hafi verið maður með myndavél sem hafi tekið mynd af henni og einhverjum strákum. Síðan hafi hann spurt hvort hann mætti taka mynd af henni og ákærða saman en ákærði hafi svarað því neitandi. Hann hafi spurt aftur en fengið nei. Þeir hafi talað eitthvað saman og síðan þegar ákærði hafði verið kominn með mat í hendurnar hafi hún orðið vör við blossa. Þá taldi hún að ákærði hefði beðið hann um að eyða myndinni en hann hafi neitað því, ítrekað spurð um þetta, var hún þó ekki viss. Þá hafi ákærði tekið í höndina á honum og sagt: „Viltu koma með okkur upp á stöð!“ Henni hafi fundist ákærði grípa harkalega í höndina á manninum og leiða hann út í bíl, maðurinn hafi bara sagt: „nei, nei.“ Hún kvaðst ekki muna eftir umræðu um það að ákærði vildi ekki láta taka af sér mynd af því að hann væri ekki með lögregluhúfuna. Aðspurð kvaðst vitnið hafa drukkið tvo bjóra þetta kvöld og taldi að ölvunareinkenni hefðu sést á sér. Hinn 27. maí sl. var tekin lögregluskýrsla af vitninu vegna málsins. Þar ber hún að lögreglumaðurinn hafi sagt ljósmyndaranum að eyða myndinni, en hann hafi margsinnis neitað því. Hún segir einnig þar að lögreglumaðurinn hafi sagt við ljósmyndarann, að hann (eða þeir) ætluðu að biðja hann að koma niður á stöð. Vitnið, B, kvaðst hafa komið inn á Nonnabita ásamt félögum sínum og hitt þar S, sem hann kannist við þar sem þeir hafi verið saman í verkfræði. Hann kvaðst ekki muna smáatriði vel nú, en taldi sig hafa munað þetta betur þegar lögregluskýrsla var tekin af honum. Hann kvað S hafa tekið mynd og þá hafi lögreglumaður sagt við hann „heyrðir þú ekki skildir þú ekki það sem ég var búinn að segja við þig áður.“ Þeir hafi síðan farið út í lögreglubifreiðina og ekið í burtu. Félagi hans K hefði verið fyrir utan að fylgjast með og hefði sami lögreglumaður sagt honum að fara frá bifreiðinni, og spurt hann harkalega hvort hann vildi koma með? Kvaðst hann ekki muna hvort lögreglumaðurinn og S ræddu eitthvað saman inni á staðnum áður en þeir fóru út í lögreglubifreiðina, og ekki muna önnur orðaskipti. Hann kvaðst ekki muna hvort ákærði sagði við S að hann ætti að koma með þeim niður á lögreglustöð, og ekki muna eftir að lögreglumaðurinn lýsti því yfir að S væri handtekinn. Aðspurður kvaðst vitnið ekki hafa heyrt hvað þeim fór á milli fyrir myndatökuna en dró þá ályktun að eitthvað hefði það verið. Hann taldi myndatökuna hafa átt sér stað á miðjum staðnum á móts við hurðina þó aðeins nær afgreiðsluborðinu. Aðspurður kvað hann S hafa verið ölvaðan, þeir hafi verið að koma úr vísindaferð, en hann hefði alveg verið viðræðuhæfur. Vitnið skoðaði lögregluskýrslu frá 9. maí sl. og staðfesti að rétt væri eftir sér haft. Í greindri lögregluskýrslu kemur að auki fram að lögreglumaðurinn hafi sagt S að koma út í lögreglubifreiðina og hafi vitninu fundist vera skipunartónn í röddinni, einnig minnti hann að lögreglumaðurinn hefði tekið í handlegg S og leitt hann út. Taldi hann S ekki hafa verið áberandi drukkinn. Vitnið, K, kvaðst hafa verið ásamt félögum sínum B og P inni á Nonnabita í þeim tilgangi að fá sér að borða. Þeir hafi hitt S á staðnum. Hann hafi séð S taka mynd stuttu síðar og þá hafi lögreglumaðurinn brugðist illa við og sagt eitthvað sem svo: „nú er nóg komið“, og tekið í hann, þó ekki mjög harkalega, og tekið hann með sér út. Vitnið kvaðst hafa elt til þess að fylgjast með. Það hafi verið farið með S inn í lögreglubifreiðina. Hann hafi verið nálægt bifreiðinni og annar lögreglumaðurinn hafi sagt við hann: „drullaðu þér frá bílnum“ eða eitthvað þannig og síðan hafi þeir ekið burt. Nánar spurður kvaðst vitnið ekki hafa verið búinn að heyra nein önnur orðaskipti á milli ákærða og S. Hann kvað lögreglumanninn hafa verið að koma frá afgreiðsluborðinu þegar myndin var tekin. Spurður hvort S hafi verið handtekinn inni á staðnum, kvað hann hann hafa verið tekinn og farið með hann út, en ekki hafa verið járnaðan eða neitt í þá veru. Hann kvaðst ekki muna hvort sagt hafi verið við hann að hann væri handtekinn. Spurður hvort lögreglumaðurinn hefði tekið S afsíðis inni á staðnum og rætt við hann, sagði vitnið að samkvæmt sínu minni hefði verið farið beint út í bifreiðina. Hann kvaðst ekki muna atvik eins vel nú og þegar lögregluskýrsla var tekin af honum. Vitnið las skýrslu sína og kvað þar rétt eftir sér haft. Þar kemur að auki fram að lögreglumaðurinn hafi sagt eftir myndatökuna, að nú væri nóg komið og hann yrði að koma með á stöðina. Vitnið, Geir Jón Þórisson yfirlögregluþjónn, sagði að hinn 17. mars sl. hefði þeim verið bent á það af utanaðkomandi aðila og síðan fjölmiðlum, að á heimasíðu nemenda í rafmagns- og tölvuverkfræði við Háskóla Íslands væri mynd og lýsing á því þegar maður hefði verið handtekinn á skyndibitastað hinn 8. mars 2003 fyrir að hafa tekið ljósmynd af lögreglumanni þar inni. Vitnið kvaðst hafa kynnt sér skýrsluna, sem dagsett er 13. mars 2003, og hafi það verið mat hans eftir að hafa skoðað hana að um einkaafgreiðslu hefði verið að ræða og farið hefði verið út fyrir öll mörk sem um handtöku gilda. Farið hafi verið með mann á skrifstofu varðstjóra umferðardeildar en ekki á skrifstofu varðstjóra fangamóttöku, þangað sem farið væri með alla handtekna menn. Kvað vitnið sér hafa orðið ljóst við lestur skýrslunnar að ábending sem til þeirra kom hafi átt við rök að styðjast. Þá væri ástæða handtöku sögð í skýrslunni vera að koma í veg fyrir áframhaldandi brot. Kvað vitnið ekki rétt að möguleikar lögreglumanns sem ritar skýrslu væri takmarkaðir að því er varðar að lýsa viðkomandi broti eða verkefni. Í tölvuforritinu sé hægt að setja nánari skýringar í textabelti. Vitnið kvað ekki rétt að lögreglumönnum væri uppálagt af yfirstjórn lögreglunnar í Reykjavík að taka niður persónuupplýsingar um alla sem þeir hefðu einhver afskipti af eða að færa fólk á lögreglustöð neiti það að gefa upplýsingar. Það eitt og sér væri ekki fullnægjandi tilefni handtöku að maður neitaði að gefa upp kennitölu sína. Viðkomandi yrði að vera aðili að einhverju máli sem lögreglan hefði afskipti af, einhverju broti. Það væri ekki nægileg ástæða til handtöku að maður sem lögregla sæi í einhverju annarlegu ástandi væri ekki tilbúinn til þess að veifa strax skilríkjum sínum. Að því er þetta atvik varðaði væri það ekki í samræmi við fyrirmæli yfirstjórnar að færa mann, sem tæki mynd af lögreglumanni, á lögreglustöð til þess að fá kennitölu hans. Ef afskipti væru höfð af manni í tengslum við brot, þyrftu að koma fram persónuupplýsingar og kallaði tölvukerfið á slíka skráningu. Starfsreglur lögreglu lytu að því. Til þess að menn væru kærðir fyrir að vera í annarlegu ástandi þyrfti háttsemin að vera mjög gróf. Vitnið var spurt um skyldu borgaranna til að hlýða fyrirmælum lögreglu. Kvað hann fyrirmæli lögreglu þurfa að vera löglega fram sett og vera í réttu samhengi við atburði og ljóst þyrfti að vera að tilefnið væri þess eðlis að viðkomandi bæri að hlýða þeim. Um skyldu lögreglu til þess að bera lögregluhúfu kvað vitnið þær reglur gilda, að lögreglumenn skuli bera lögregluhúfu utan húss í starfi og þeir eigi að vera með húfu á höfðinu fari þeir út úr lögreglubifreið. Þetta sé í samræmi við fatareglugerð. Hafi þetta ítrekað verið brýnt fyrir lögreglumönnum og þeim tjáð að þeir mættu búast við ofanígjöf færu þeir ekki að reglum. Aðspurður kvað vitnið það vera rétt að hann hefði átt fund með fulltrúa ríkissaksóknara deginum áður en hann kom í dóminn. Hefði fundurinn verið að hans frumkvæði og tilefnið hefði verið umfjöllun í fjölmiðlum um málið. Aðspurður kvað vitnið rétt að hann hefði haft samband við S til þess að boða hann í skýrslutöku vegna atviksins. Grunur hafi verið um brot lögreglumanns og hafi honum borið að stuðla að rannsókn á því. Hafi S þá spurt hver staða hans væri í málinu, hann hafi verið ósáttur við þetta en ekki verið viss hvort hann ætlaði að gera mikið meira úr því. Kvaðst vitnið hafa leiðbeint honum og sagt að hann gæti kvartað formlega til yfirstjórnar vegna þessarar handtöku eða kært hana, en hann þyrfti að koma á lögreglustöðina til þess að gefa skýrslu. Vitnið kvað sér hafa verið kunnugt um að kæra væri komin fram í öðru máli á hendur ákærða Þórjóni. Var þar vísað til atvika þeirra sem um er fjallað í öðrum ákæruliðum þessa máls. Kvaðst hann ekki hafa kvatt S til þess að kæra heldur eingöngu leiðbeint honum um það og lagt þá ákvörðun í hans hendur. Hann hafi eingöngu boðað hann í skýrslutöku og hafi hann séð eftir lestur þeirrar skýrslu að vitnið hefði kært. Aðspurður staðfesti hann að þetta væri eina skýrslan sem tekin hefði verið af S vegna málsins. Hann kvaðst sjaldan hafa þurft að hafa samband við fólk af fyrra bragði vegna mála af þessu tagi. Kvað hann klögumál á hendur lögreglu oftast leysast án frekari afskipta og því hafi aðstaðan sjaldan verið sem í þessu máli. Var hann spurður hvort aðgerðir hans tengdust persónu ákærða eitthvað sérstaklega en vitað væri að hann hefði haft afskipti af málum ákærða áður. Hann neitaði því og kvaðst hafa verið að gegna skyldu sinni. Hann kvaðst þekkja ákærða mjög vel enda hafa starfað með honum lengi eða frá árinu 1992 og hann hefði verið öflugur og góður starfsmaður. Því miður hefði vitnið þurft að taka á ákveðnum málum varðandi ákærða svo sem honum bæri skylda til. Yfirstjórn lögreglunnar bæri að kanna mál ef þeir fengju vitneskju um refsiverða háttsemi. Aðspurður kannaðist vitnið ekki við að lögreglan hefði haft samband við önnur vitni í málinu. Ákæruliðir 2-5. Hinn 12. mars 2003 lagði H fram kæru á hendur starfsmanni lögreglu fyrir ætlað refsivert brot við framkvæmd starfa hans við veitingastaðinn Café Amsterdam við Tryggvagötu klukkan rúmlega fjögur aðfaranótt sunnudagsins 9. mars sl. Kvaðst hann hafa verið að koma ásamt unnustu sinni M frá veitingastaðnum. Hafi þau verið að svipast um eftir leigubifreið og ætlað að reyna að stöðva eina sem þau sáu koma akandi vestur Tryggvagötuna, og hafi þau gengið út á götuna skáhallt á móti bifreiðinni. Leigubifreiðin hafi reynst full af fólki og því ekki stansað. Í því hafi komið lögreglubifreið og hafi lögreglumaðurinn sem ók skipað þeim að fara af götunni. Kvaðst hann hafa svarað með einhverjum leiðindum. Þá hafi lögreglubifreiðinni verið snúið við og komið aftur að þeim, einnig hafi komið önnur stór lögreglubifreið. Hafi hann og unnusta hans þá verið komin upp á gangstéttina. Ákærði Þórjón Pétur hafi komið út úr lögreglubifreiðinni sem fyrst kom og gengið beint til hans, tekið hendur hans fyrir aftan bak og lagt hann á vélarlok lögreglubifreiðarinnar og handjárnað hann. Kvaðst hann ekki hafa veitt neina mótspyrnu. Við þetta hafi M orðið æst og hafi einnig verið handjárnuð. Þeim hafi verið ekið á lögreglustöðina og sett í geymsluklefa. Um hálftíma síðar hafi hann verið leiddur fyrir varðstjóra, sem hafi spurt hann um persónuupplýsingar, hafi hann neitað að svara þar sem hann var reiður vegna þess að honum fannst hann hafa verið órétti beittur, hafi honum verið tjáð að hann væri kominn þarna þar sem hann hefði ekki hlýtt fyrirmælum lögreglu. Kvaðst hann hafa mótmælt því. Hafi varðstjórinn ýjað að því að hann „hefði komið víða við,“ kvaðst hann ekki hafa kannast við það. Síðan hafi honum verið sleppt. Kvaðst hann kæra málið þar sem hann væri mjög ósáttur við framgöngu lögreglunnar. Hinn 26. mars 2003 lagði I fram kæru á hendur lögreglumanni sem notaði á hann úðavopn hinn 9. mars 2003 í Tryggvagötu. Var þar um sömu lögregluaðgerð að ræða og að framan greinir. Kærandi kvaðst hafa verið inni á veitingastaðnum Amsterdam og séð út um gluggann karl og konu ganga úti á miðri Tryggvagötunni. Lögreglubifreið hafi staðnæmst hjá fólkinu, tveir lögreglumenn hafi talað við fólkið. Kvaðst hann síðan hafa hætt að fylgjast með í smástund. Næst hafi hann tekið eftir að lögreglusendibifreið var komin á staðinn. Hafi lögreglan handtekið manninn. Konan hafi verið mjög ósátt og ýtt á lögreglumennina og öskrað að maðurinn hefði ekki gert neitt. Hafi þá lögreglumaður handtekið hana líka með hjálp annars lögregluþjóns og hafi honum virst þeir vera mjög harðhentir við hana. Hafi hann þá farið út af veitingastaðnum og talað til lögreglumannanna og sagst skyldu taka við konunni, en þeir hafi ekki kært sig um afskipti hans og hafi konan verið keyrð inn í lögreglubifreiðina. Lögreglumennirnir hafi síðan farið inn í lögreglubifreiðina og hafi hann þá gengið framfyrir lögreglubifreiðina og hrækt í áttina að þeim og kunni eitthvað að hafa farið á bifreiðina. Hafi hann síðan gengið áfram og þá séð að lögreglumaðurinn hægra megin skrúfaði niður rúðuna og setti hendina út og var með úðabrúsa í hendinni og hafi hann sprautað úr brúsanum á hann, hafi hann náð að snúa höfðinu og úðinn komið á hægri vanga og eyra. Þetta hafi runnið niður í hálsmálið og mikill sviði og sársauki fylgt. Hafi hann þurrkað framan úr sér og sent lögreglumanninum tóninn. Hafi gasið einnig lent á fleira fólki sem þarna var. Kvaðst hann í framhaldi hafa leitað aðstoðar á Miðbæjarlögreglustöð og það hafi fleiri einnig gert. Kvað hann kæru sína einungis beinast að þeim lögreglumanni sem sprautaði úðanum. Ákærði X skrifar frumskýrslu um atburðinn, dagsetta 9. mars 2003. Er atvikum þeim sem hér um ræðir þar lýst þannig, að ákærðu hafi veitt pari athygli sem hafi staðið úti á miðri götu, móts við skemmtistaðinn Amsterdam, og stöðvað umferð. Þegar þeim hafi verið sagt að fara af götunni hafi karlmaðurinn, kærandi H, orðið mjög æstur og neitað að fara frá umferð og af götunni. Hafi hann ausið svívirðingum yfir lögreglu og fundist afskipti þeirra vera óeðlileg. Hafi H ekki verið ölvaður en ástand hans annarlegt. Þar sem ekki hafi verið hægt að tala um fyrir honum, hafi hann verið færður í handjárn og í lögreglubifreiðina 10-151. Við það hafi unnusta hans orðið mjög æst og veist að lögreglu með miklum látum. Hafi hún slegið til lögreglu og reynt að koma í veg fyrir að H yrði færður inn í lögreglubifreiðina. Hafi hún verið handtekin og færð í handjárn þar sem hún hafi látið mjög ófriðlega og verið færð í lögreglubifreið 10-267. Um ástand hennar segir að hún hafi verið áberandi ölvuð. Þá segir í skýrslunni: „Á mjög skömmum tíma hafi myndast mikil múgæsing meðal fólks sem hafði verið inni á veitingastaðnum Amsterdam en var nú komið út á götu til að skipta sér af störfum lögreglu. Var ástandið verið mjög "eldfimt" og var einn aðili, karlmaður, sem hafði sig mest í frammi. Var hann að hvetja félaga sína til að ráðast á lögreglumennina sem þarna voru og gerði sig líklegan til að veitast að lögreglu. Var karlmaðurinn hávaxinn, sterklega byggður, klæddur í svartan leðurjakka, milli 30-40 ára. Þar sem fáir lögreglumenn voru á vettvangi og æsingur manna á vettvangi, flestir ölvaðir, var slíkur að sýnt þótti að ef til átaka kæmi þá yrðu lögreglumenn undir í átökum, var sá sem hafði sig mest í frammi úðaður með Maceúða (sk.8725). Við það gafst lögreglu svigrúm til að koma sér af vettvangi án þess að að til frekari átaka kæmi.“ Í handtökuskýrslu ákærða X vegna H er brot tilgreint svo að fyrirmælum lögreglu hafi ekki verið hlýtt, sbr. 19. gr. lögreglulaga og ölvun á almannafæri, sbr. 21. gr. áfengislaga, en ástæða handtöku sögð hafa verið til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot. Ástandi hans er lýst sem annarlegu og að hann hafi verið mög æstur og ósamvinnuþýður. Í kæruskýrslu ákærða Þórjóns Péturs, dagsettri 11. mars 2003, á hendur vitninu I vegna sama atviks, er vísað til frumskýrslu og síðan segir um ástandið fyrir utan skemmtistaðinn Café Amsterdam, að við handtöku á framangreindum aðilum hafi brotist út „múgæsing og hafði einn aðili sig mest í frammi og fór fyrir hópnum. Hópur þessi virtist hafa komið út af veitingastaðnum Kaffi Amsterdam gagngert í þeim tilgangi að skipta sér af umræddri handtöku. Á vettvangi voru 5 lögreglumenn á lögreglubifreiðum 267 og 151. Taldist mér í fljótu bragði á vettvangi að múgurinn væri um og yfir 10 manns og margir greinilega rammir að afli og æstir sem og að mjög mikil ölvun var á mannskapnum.“ Því er lýst að byrjun málsins hafi verið handtaka parsins, stúkan hafi verið tryllt og hafi þeir neyðst til þess að handtaka hana. Síðan segir: „Er við vorum við þá handtöku kom ofangrendur karlmaður ásamt hópi manna og létu þeir ófriðlega sem og heimtuðu þeir að við létum stúlkuna lausa. Var mikill hiti í mönnum og er það mat undirritaðs að ef við hefðum ekki náð að yfirgefa vettvang hið snarasta hefði soðið endanlega upp úr og fjöldaslagsmál brotist út.“ Lýst er að hann hafi verndað meðákærða X á meðan hann færði stúlkuna í lögreglubifreiðina og tekið upp maceúða til öryggis þar sem honum hafi ekki litist á ástandið og talið sig ekki eiga annarra kosta völ. Eftir að stúlkan hafði verið sett í bifreiðina og meðákærði sestur í ökumannssæti til að ræsa bifreiðina hafi hann gengið að hægri hlið bifreiðarinnar í þeim tilgangi að setjast þar inn. Hafi I þá verið staddur beint fyrir framan bifreiðina og hrækt ítrekað í áttina að honum og ausið yfir þá hótunum og svívirðingum. Þegar hann hafi séð að I ætlaði að ráðast að lögreglubifreiðinni „og með því móti að fá múginn með sér“ hafi hann sprautað u.þ.b. 2 sekúndna löngum maceúða í andlit I, og við það hafi hann náð að loka bifreiðinni og þeir getað komist af vettvangi. Hafi þeir fengið vitneskju um hver I var eftir að hann hafði gefið sig fram á lögreglustöðinni Miðborg þar sem hann leitaði aðhlynningar vegna úðans. Ekki hafi verið möguleiki fyrir þá að bjóða fram aðstoð sína á vettvangi þar sem það hefði einungis gert málin verri en komið var. Þá segir að léttur andvari hafi verið þegar úðanum var beitt og því möguleiki á því að einhverjir aðrir hafi fengið örlítið af táragasinu á sig. Hins vegar hafi „bunan“ sjálf öll farið í andlit I. Framburðarskýrslur. Ákærði, Þórjón Pétur Pétursson lögreglumaður, kvaðst hafa verið við venjubundið eftirlit ásamt meðákærða, X. Hafi þeir ekið eftir Tryggvagötu í austur og X verið við stýrið. Við gatnamótin hjá Kaffi Amsterdam hafi par staðið úti á miðri götu. Hafi X rennt upp að hliðinni á þeim, skrúfað niður rúðuna og sagt hvort þau vildu ekki fara af götunni eða eitthvað á þá leið. Sjálfur hafi hann einnig kallað til þeirra eitthvað sem svo: „Elskurnar mínar, í guðana bænum fariði áður en einhver kemur og keyrir ykkur niður.“ Viðbrögð H hafi verið þau að hann upphóf svívirðingar og öskur á þá, lögreglumennina, og hafi greinilega verið fjarri því að vera í jafnvægi, og konan, vitnið M, hafi greinilega verið mjög ölvuð. Kvaðst ákærði ekki muna nú alveg orðaskiptin en þau hafi verið eitthvað á þá leið, að lögreglumönnunum kæmi þetta lítið við og gætu bara átt sig. Það hafi orðið umskipti hjá parinu þegar þau hafi heyrt eða séð að X, sem hafi verið búinn að segja við þau eitthvað á þá leið að þau yrðu þá bara handtekin, hafi farið í talstöðina og kallað eftir aðstoð, hafi beðið um annan stóran bíl á staðinn, þá hafi þau farið að færa sig aðeins út af götunni. Kvað hann ástand H hafa verið mjög annarlegt. Hann hafi verið mjög æstur, en það hafi ekki verið vínlykt af honum. Kvaðst hann aðspurður hafa talið að hann væri undir áhrifum örvandi efna. Þeir hafi snúið bifreiðinni við þarna og ákveðið að hafa nánara tal af H og hafi þeir ekki viljað fara út úr bifreiðinni og tala við hann nema hafa „back-up”. Hafi þeir ekki viljað vera bara tveir þarna innan um allt þetta ölvaða fólk. Þegar þeir hafi heyrt hvar hinn bíllinn var og vitað að hann yrði kominn innan einhverra sekúndna þá hafi þeir stigið út úr lögreglubílnum. Hafi X beðið H um nafn og kennitölu. Hann hafi neitað því og ekki verið kurteis. Nánar spurður um þetta kvaðst hann ekki muna hvort hann var krafinn um skilríki, en hann hafi verið beðinn um nafn og að gera grein fyrir sér og hann hafi neitað því. Þá hafi honum verið tilkynnt að hann væri handtekinn. Þar byrji myndbandið sem lagt er fram í málinu. Á meðan þeir hafi verið að handtaka H hafi M verið „endalaust að djöflast utan í“ þeim. Ákærði var nú spurður um ástæður afskipta þeirra af þessu fólki. Kvað hann það fyrst hafa verið vegna þess að þau voru úti á götu. Síðan hafi þeir viljað athuga betur með þennan einstakling vegna ástands hans „og líka það bara að fá uppgefið nafn og kennitölu“ til þess að geta bókað sín afskipti þarna. Þetta hafi verið dæmigert mál, þar sem afskipti byrja vegna smáræðis, en síðan verði þeir varir við að þarna er mjög ör einstaklingur og þeir hafi viljað ná tali af honum til þess að vita hvort hann væri hættulegur öðrum úti á götu. Taldi hann mega líkja þessu við mann sem væri hendandi flöskum og þyrfti að stöðva. Væri hann líklegur til að ráðast á einhvern? Ákærða var bent á að ástæða afskipta lögreglu væri þannig bókuð í skýrslu, að fyrirmælum lögreglu hefði ekki verið hlýtt og einnig væri vísað til 21. gr. áfengislaganna. Var hann spurður hvaða fyrirmæli það hefðu verið. Kvað hann það hafa verið að hlýða því ekki að fara af götunni. Tilvísunin í áfengislögin væri í öllum tilvikum þegar afskipti væru höfð af ölvuðu fólki. Einnig vanti möguleika á að setja inn fleiri brotaflokka. Þá kvaðst ákærði hafa talið að maðurinn væri þarna hættulegur sjálfum sér og öðrum. Þá voru borin undir ákærða ummæli varðstjóra, vitnisins Gunnars F. Jónassonar, í lögregluskýrslu vegna málsins, þar sem haft er eftir honum að hann hafi ekki talið H í annarlegu ástandi heldur hafi hann verið ósáttur og reiður. Kvaðst ákærði mótmæla þessari skýrslu og kvaðst vænta þess að vitnið myndi leiðrétta þetta. Benti ákærði á að í vistunarskýrslu stendur „annarlegt ástand“. Ákærði var þá spurður út í aðdraganda þess að hann beitti úðavopni. Hann kvað manninn sem sprautað var á, vitnið I, hafa sýnt mjög „agressíva“ hegðun. Hann hafi verið mjög stór og hafi þeim staðið ógn af honum. Hann hafi verið „að djöflast í þeim“ meðan þeir voru að handtaka M, og öskra á þá að láta hana lausa. Kvaðst hann hafa tekið varnarúðann upp vegna þess að hann hafi óttast að þeir yrðu undir ef I færi í þá. Hinir lögreglumennirnir hafi verið farnir inn í bifreiðina og fleiri aðilar hafi verið þarna í kring. Lítill maður sem hafi fylgt I, maður að tala í gsm-síma með beina lýsingu af vettvangi og öskrandi á þá og fimm aðilar sjáist á myndskeiði. Fólk þetta hafi verið að kalla að þeim og verið með aðsúg að þeim með einum eða öðrum hætti. M hafi látið öllum illum látum í aftursæti lögreglubifreiðarinnar og hafi X verið sestur inn og verið að reyna að hemja hana og því ekki vitað hvað gekk á utan dyra, þar sem hann hafi verið með fimm aðila í kringum sig. Hann hafi verið að koma sér inn í lögreglubifreiðina. Litli maðurinn hafi þá verið fyrir aftan bifreiðina öskrandi á hann og I fyrir framan bifreiðina öskrandi. I hafi lagst fram á húdd og á framrúðuna ökumannsmegin. I hafi síðan strunsað af stað, í því að ákærði var að gera sig kláran að fara inn í lögreglubifreiðina. Þá hafi menn í ljósum og dökkum jökkum verið komir alveg upp að bifreiðinni. Hann hafi verið hálfsestur inn en ennþá með hægri fót úti þegar I hafi verið í þann mund að koma fyrir hornið. Hafi hann verið í því sem þeir kalli í dauðri stöðu til að geta staðið upp og varið sig. Hafi hann þarna haft sekúndubrot til að ákveða hvort hann ætti að reyna að taka fótinn inn og loka hurðinni eða hvort hann ætti að stöðva hættuna. Hafi hann tekið þá ákvörðun þarna á þessum augnabliki, þegar hann hafi séð I koma, að sprauta á hann eins til eins og hálfs sekúndu löngum úða, sem hafi nægt til þess að hann stoppa hann. I hafi verið búinn að vera mjög „agressívur” og það síðasta sem ákærði kvaðst myndu vilja í lögreglustarfi væri að lenda í svona manni, manni hafi liðið eins og þetta væri einhver sem gæti tekið mann í sundur bara svona eins og korktappa. Síðan hafi hann tekið fótinn inn, lokað bifreiðinni og læst. Það sé rangt að hann hafi skrúfað niður rúðuna á lögreglubifreiðinni og sprautað. Lögreglubifreiðin hafi ekki verið komin í gang og þá sé ekki hægt að taka niður rúðu. Sjáist á myndum úr öryggismyndavél þegar sprautað er og eftir það sjáist á næstu bifreið fyrir framan að ljós lögreglubifreiðar hafa verið kveikt. Komi ljósin á þegar bifreiðin er sett í gang. Einnig sjáist á myndbandinu að dyr lögreglubifreiðarinnar farþegamegin eru opnar þegar sprautað er. Það hafi komið augnablikshik á I, en á myndbandinu sjáist að síðan rýkur hann áfram og hallar sér niður að bílnum og svo hafi hann öskrað á ákærða „þetta er það besta sem þú getur gert.“ Ákærði kvaðst hafa verið lafhræddur um það, þar sem I hafi átt eftir eitt skref frá horninu, að þá hefði hann getað sparkað í hurðina og hefði þá mölbrotið á honum fótinn. Dæmi sé um að lögreglumaður hafi slasast við slíkar aðstæður. Ákærða var bent á að samkvæmt myndskeiði úr öryggismyndavél virtist I vera fyrir framan bifreiðina þegar hann úðar á hann. Ákærði taldi I vera við hornið. Hann kvað varnarúðann vera í raun bunu sem ætlað væri til þess að nota í nokkurra metra fjarlægð. Ítrekað spurður um þetta kvaðst hann hafa talið öryggi sínu ógnað eftir fyrri framkomu I, hefði hann talið hann ætla að fara að ráðast á sig eða sparka í hurðina. Spurður hvort það hefði tekið skemmri tíma að sprauta úðanum en að skella hurðinni, kvaðst ákærði hafa þurft að taka ákvörðun á sekúndubroti. Hafi hann talið vera árásarhættu til staðar og hann hafi því haft leyfi og vald til að beyta úðanum samkvæmt þeim reglum sem gildi um notkun varnartækja. Ákærði var spurður um orðalag skýrslu sinnar um atvikið, þar sé notað orðið „múgur“ eða „um 10 manns,“ og að hann hefði séð að I ætlaði að ráðast að lögreglubifreiðinni. Hann kvað það hafa verið upplifun sína að I væri að koma í hann og að hann væri forsprakki þarna fyrir hópi af fólki. Hann kvaðst hafa náð að loka hurðinni vegna þess að stutt hik hafi komið á I þegar hann sprautaði úðanum. Hann kvaðst hafa upplifað ástandið þannig, að það væri mjög eldfimt og mjög tæpt á því að allt færi í bál og brand. „Hvort maður hefði átt að nota orðið múgæsing, skrílslæti, mikil læti, það er eflaust hægt að setja út á það en þegar maður situr þarna við tölvu og reynir að finna út réttu orðin, það er eiginlega eina sem ég gæti sagt, jú, það mátti kannski orða hlutina eitthvað aðeins betur. Það hafi verið eitthvað óheppilegt orðalag en það var æsing þarna í mannskapnum.“ Varðandi töluna kvaðst hann hafa slegið á hana, í slíkum aðstæðum, „með M í höndunum, þennan stóra fyrir aftan mig, þennan litla að djöflast við hliðina á mér“, þá byrji maður ekki að telja, hann hafi skynjað þetta svona. Þarna í kring hafi einnig verið fleira fólk en sjáist á myndskeiðunum úr öryggismyndavélinni, þeir hafi heyrt köll héðan og þaðan. Spurður um aðstæður sínar, kvaðst hann hafa verið leystur undan starfsskyldum kl. 13.00 hinn 18. mars sl. vegna þeirra atvika sem hér væri ákært vegna, en á þeim tíma hefði ekki verið komin fram kæra vegna notkunar varnarúðans og sá aðili sem kærði samkvæmt 1. ákærulið hefði þá verið að gefa sína skýrslu. Spurður af verjanda sínum kvaðst hann telja að bæði handtaka H og beiting úðavopnsins hefðu verið fyllilega löglegar aðgerðir. Hann kvað lögreglumönnum vera gert af yfirstjórn að taka kennitölu ef einhver sé stöðvaður og ef maður sé handtekinn beri þeim að fara með viðkomandi alla leið á lögreglustöðina. Ákærði, X lögreglumaður, kvaðst hafa komið akandi inn Tryggvagötu með ákærða og hafi þeir þá tekið eftir pari sem hafi verið úti á götu og verið að þvælast fyrir umferð. Þeir hafi beðið þau að fara af götunni og hafi karlmaðurinn þá brugðist við með svívirðingum, sagt að þeim kæmi ekkert við hvar hann væri. Hann kvaðst ekki muna nákvæm orðaskipti en þetta hafi verið „dónaskapur frá a til ö.“ Hann hafi ekki farið af götunni. Hafi þeir sagt honum að þau ættu að fara frá og gefið skýrt til kynna að þeir myndu fjarlægja þau af götunni ef þau færu ekki eftir þessu, og hafi svo kallað strax á aðstoð, kallað á stóran bíl. Þá hafi þeir snúið bílnum við, og þá hafi hann gengið út af götunni. Kvaðst ákærði hafa lagt bílnum á móts við Amsterdam á horninu og stigið út úr bílnum og beðið manninn um að framvísa skilríkjum. Hann hafi haldið áfram að vera með kjaft. Hann hafi verið í einhverju annarlegu ástandi, en ekki sýnilega ölvaður. Stúlkan hafi verið undir greinilegum áhrifum áfengis. „Ég veit ekki hvort það var lögreglubúningurinn eða hvort það var félagi minn sem hann þoldi ekki eða bara almenn óvirðing gagnvart reglum.“ Ítrekað aðspurður kvaðst hann hafa beðið manninn um að framvísa skilríkjum, en hann hafi sagt þeim að halda kjafti og að þeim kæmi ekki við hvað hann væri. Hafi þeir ekkert verið að dekstra hann og handtekið hann og sett í járn. Í því hafi hinn lögreglubíllinn komið og maðurinn færður inn í bíl. Konan hafi „trompast“. Hún hafi reynt að veitast að þeim og hafi vitnið Elín Agnes ýtt henni ítrekað frá, á endanum hafi ekki verið annað til ráða en að handtaka hana. Ákærði kvað margt fólk hafa verið á vettvangi þó enginn hafi í raun skipt sér af handtöku mannsins nema konan. Þegar hún veittist að þeim og verið var að ýta henni frá, hafi komið hópur út af Amsterdam og byrjað að arga á þá og hafi tveir haft sig mest í frammi, einn mjög stór og annar minni. Þá hafi fleiri verið argandi á þá, en hafi ekki veist að þeim líkamlega. Spurður hvort þessir tveir hafi veist að þeim líkamlega, kvað ákærði annan þeirra hafa legið utan í sér allan tímann og hinn hafi verið með hnefann í andlitinu, en þar sem hann var með snarvitlausa manneskju í járnum geri hann sér ekki grein fyrir hvort þeir gripu í hann eða ekki. Spurður um annað fólk þarna, kvaðst ákærði hafa haft nóg annað að gera en að horfa í kringum sig, en það hafi verið fleira fólk þarna á horninu við Amsterdam og við endann á bílnum og á gangstéttinni. Kvað hann ástandið hafa verið eldfimt og ef þeir hefðu farið út í fleiri handtökur hefði allt orðið vitlaust. Aðspurður kvað vitnið aldrei hafa verið vafa í huga þeirra að rétt hefði verið að handtaka fólkið þarna á staðnum. Ákærði var spurður nánar um ástæðu afskipta af H, hann kvað H hafa verið mjög undarlegan og ógnandi, eins og hann langaði að hjóla í þá en héldi aftur af sér en hafi samt verið alveg dýrvitlaus. Þetta hafi ekki verið eðlileg viðbrögð manns sem sé beðinn að færa sig af götunni. Spurður um ástæðu handtökunnar, sagði ákærði að H hefði fundist að þeir ættu ekkert að vera að skipta sér af honum, hann gæti farið sínu fram, þó svo það væri að fara fyrir umferð og vera sjálfum sér og öðrum hættulegur. Spurður hvort H hafi ekki verið kominn af götunni, kvað ákærði hann hafa farið út af götunni þegar þeir sneru við. Þá hafi hann verið beðinn að framvísa skilríkjum og hann ekki gert það. Ákærði kvaðst hafa verið búinn að hafa afskipti af honum þarna á götunni og hefði honum borið, samkvæmt lögreglusamþykkt, að sýna sér einhver skilríki eða gefa upp nafn og kennitölu. Bæri lögreglumönnum að bóka í dagbók öll afskipti af fólki. Gerðu þeir það ekki fengju þeir yfirhalningu hjá yfirstjórn lögreglunnar. Því hafi ekki verið um annað að velja en að fara með manninn upp á stöð. Væri það iðulega gert við fólk sem neitaði að gefa þeim upplýsingar. Þar væri því skilmerkilega gerð grein fyrir skyldu sinni til þess. Hann hafi ekki ætlað sér að sitja inni í lögreglubíl með ölvað, snarvitlaust lið í kringum sig. Það væri vinnumáti hjá lögreglunni að fara með fólk upp á stöð og tala við það þar í slíkum tilvikum, og síðan væri því sleppt. Spurður um lögregluskýrslu sína um atvikið, en þar hafi ástæða handtöku verið bókuð: „Fyrirmælum lögreglu ekki hlýtt,“ og „21. gr. áfengislaga,“ kvaðst vitnið ekki hafa fært sjálfur í dagbók, það hefði Karl Steinar Valsson aðstoðaryfirlögregluþjónn gert, en samkvæmt upplýsingum frá þeim, lögreglumönnunum á vettvangi. Ákveðnar upplýsingar liggi þá fyrir, í dagbók, og forritið sé síðan þannig að það sem búið er að bóka í dagbókarfærslu komi sjálfkrafa inn á formið þegar lögregluskýrslan sé skráð. Lagatilvísanirnar færðust til dæmis sjálfkrafa inn. Aðspurður kvað hann hægt að leiðrétta villur með því að breyta dagbókinni. Nánar spurður um hvaða fyrirmælum lögreglu H hefði ekki hlýtt, kvað hann það upphaflega hafa verið að fara ekki af götunni fyrr en honum hafi verið sagt að hann yrði fjarlægður af vettvangi, og síðan að neita að upplýsa hver hann væri. Hann sé að vísa til beggja þessara fyrirmæla í skýrslunni. Þeir hefðu getað stigið út úr bifreiðinni þar sem hann var á götunni, en þá hefðu þeir verið fyrir líka. Spurður hvort tilefni handtökunnar hafi einnig verið ástand H, og hvort það hefði átt við hann að hann ylli „óspektum, hættu eða hneyksli á almannafæri,“ kvað hann manninn ekki hafa lyktað af áfengi eða verið látinn blása, en hann hafi virst vera undir áhrifum lyfja eða fíkniefna. Spurður um ástandið á vettvangi og lýsingu á nauðsyn þess að nota úðavopn, kvaðst ákærði ekki hafa tekið ákvörðun um það hann hafi haft öðru að sinna, og geti ekki metið hvort beiting þess hafi verið nauðsynleg. Spurður nánar út í skýrslu sína þar sem hann lýsir því að þar sem fáir lögreglumenn voru á vettvangi og æsingur manna á vettvangi, flestir ölvaðir, „var slíkur að sýnt þótti að ef til átaka kæmi þá yrðu lögreglumenn undir í átökum, var sá sem hafði sig mest í frammi úðaður með Maceúða (sk.8725). Við það gafst lögreglu svigrúm til að koma sér af vettvangi án þess að til frekari átaka kæmi,“ kvaðst ákærði hafa verið að leggja mat á það að maðurinn, I, hafi verið úðaður til þess að koma í veg fyrir frekari átök. Eftirá telji hann þetta hafa verið eðlilegt. Hann hafi þó ekki séð hvað gerðist nákvæmlega því hann hafi verið upptekinn við M snarvitlausa inni í bílnum. Maðurinn, I, hafi legið hálfur uppi á bifreiðinni rétt áður og verið að koma að ákærða Þórjóni. Sjálfur hafi hann ekki vitað fyrr en eftirá að I var úðaður, hann hafi ekki séð það, en þeir vinni tveir saman og hann geri ekki einn skýrsluna. Nánar spurður kvað hann I hafa verið mjög ógnandi og félaga hans ekki síður, en stærðarinnar vegna hafi þeir ef til vill ekki hugsað eins mikið um hann. Þetta hefði getað farið illa ef komið hefði til frekari átaka. Aðspurður kvað hann ákærða Þórjón hafa sprautað úðanum út um hurðina vegna þess að bíllinn hafi ekki verið kominn í gang, en rúður bílsins séu rafknúnar og ekki hægt að setja þær niður fyrr. Sama sé að segja um ljósabúnaðinn. Kvað hann ákærða Þórjón ekki hafa skrúfað niður rúðuna eftir að bíllinn var kominn í gang, því hann hafi klifrað yfir í aftursætið þegar að ekið var af stað, hliðarrúðan hafi aldrei opnast. Aðspurður kvaðst hann nú eftir á telja að eðlilegt hefði verið að beita úðanum, ef ákærði Þórjón hafi verið hræddur við manninn, það sé skýlaus heimild til að nota þetta valdbeitingartæki til að verjast árás og það hafi hann verið að gera. Spurður um notkun sína á orðinu „múgæsing“ og að þarna hafi verið „fullt af fólki,“ kvað hann fólk hafa verið fyrir utan þann ramma sem öryggismyndavélin sýni, hann hafi ekki talið fólkið. Skýrslan lýsi ástandinu eins og hann upplifði það á staðnum. Nánar spurður kvað hann þessa handtöku hafa verið hefðbundna aðgerð og slík tilvik algeng um helgar, miðbæjarleiðindi. Það hafi enginn vafi verið uppi varðandi handtökuna. Hann hafi snúið við til að fylgja eftir þeim afskiptum sem voru byrjuð þarna úti á götunni og viðbrögð mannsins hafi ekki verið eðlileg, og ástand hans annarlegt, dónaskapurinn hafi ekki skipt þar máli, kvaðst hann löngu vera orðinn vanur slíku. Ákærði kvað sér hafa verið vikið formlega frá störfum 4. apríl sl. Hann kvaðst vera menntaður til lögreglustarfa og hafa lífsviðurværi sitt eingöngu af því. Vitnið, H, kvaðst í umrætt sinn hafa verið að koma af skemmtistaðnum Amsterdam ásamt kærustu sinni, M. Þau hefðu verið á leið heim og farið út á götuna til þess að veifa leigubíl, en sá hafi verið fullur af fólki. Nánar spurður kvað hann rétt að þau hafi verið á miðri götunni þegar lögreglan kom að, en þau hafi verið á leið yfir götuna. Nánar spurður um þetta síðar í þinghaldinu kvað hann þau ekki hafa staðnæmst þarna á götunni á „tjatti“ eða verið að leika sér, þau hafi ætlað að ná í leigubíl til að komast heim og verið á leið fyrir götuna í þeim tilgangi, en hafi ekki verið komin yfir þegar lögreglan kom akandi og sagði þeim að fara upp á gangstétt. Kvaðst hann hafa brugðist illa við þessum tilmælum og verið eitthvað dónalegur. Nánar spurður um þetta útskýrði hann að sér hefði þótt heldur mikið að lögreglan væri að skipa honum upp á gangstétt þar sem hann var bara að reyna að komast heim. Hann kvaðst ekki muna hvað hann sagði við lögregluna, dónalegur hafi hann verið, en þó ekki með nein hróp og köll, þetta hafi farið í taugarnar á honum, afskiptin hafi verið tilefnislaus. Vitnið kvað þau M hafa farið upp á gangstétt, lögreglubílnum hafi verið snúið við, lögreglumennirnir stigið út og þau verið handtekin á gangstéttinni. Hann kvaðst ekki hafa sýnt neinn mótþróa þegar hann var færður í handjárn á vélarhlíf bílsins og settur inn í annan lögreglubíl sem kom aðvífandi. Aðspurður kvaðst hann ekki minnast þess að hafa heyrt lögreglumennina kalla á aðstoð. Hann kvaðst alveg viss um að lögreglumennirnir hefðu ekki beðið um skilríki, nafn eða kennitölu þarna á gagnstéttinni. Þráspurður um þetta kvaðst hann ekki muna eftir að hafa verið spurður að nafni eða kennitölu. Aðspurður nánar, kvað hann engin samskipti hafa átt sér stað. Spurður hvort annað fólk á vettvangi hafi skipt sér af handtöku hans, kvað hann M hafa verið með læti, hún hafi verið öskrandi fyrir utan og bíllinn hafi verið allur á iði, en hann hafi ekkert séð hvað gekk á. Hann kvaðst ekki hafa tekið eftir fleira fólki þarna í kring áður en hann fór inn í lögreglubílinn. Spurður hvort hann þekkti vitnið I, kvaðst hann ekki þekkja hann. Hann kvaðst ekki muna til þess að sér hafi verið gefin skýring á því fyrir handtöku hvers vegna hann væri handtekinn. Hann hafi verið spurður um nafn og kennitölu af varðstjóra á lögreglustöðinni og hafi hann neitað að gefa það upp, þeir hafi tekið veskið hans þar sem öll skilríki voru. Á lögreglustöðinni hafi hann látið óánægju sína í ljós og verið þver og ekki svarað neinu. Hafi honum verið sagt að ástæða handtökunnar hefði verið að þau hefðu ekki hlýtt tilmælum lögreglu og hefði hann mótmælt því, „því við vorum komin upp á gangstétt þegar við vorum handtekin.“ Aðspurður kvaðst vitnið hafa verið ölvaður en þó minna ölvaður en kærasta hans. Ítrekað spurður um ástand sitt, kvaðst hann hafa verið drukkinn, en þó ekki eins drukkinn og M. Hann aftók að hann hefði verið undir áhrifum einhverra annarra vímuefna, og kvaðst hvorki hafa verið hættulegur sjálfum sér né öðrum. Aðspurður kvað vitnið ákærða Þórjón tvívegis áður hafa haft afskipti af honum en hann hefði aldrei handtekið hann áður, væri það rangt í lögregluskýrslu. Kvaðst hann hafa orðið svolítið skelkaður að sjá hann þarna aftur, vera í þriðja skipti að skipta sér af honum fyrir ekki neitt, en taldi að hann myndi ekki hafa hagað sér öðruvísi þótt einhver annar lögreglumaður hefði verið þar á ferð. Vitnið kvað rétt að Geir Jón Þórisson, yfirlögregluþjónn, hefði haft samband við M að fyrra bragði eftir atburðinn, en hann kvaðst ekki geta sagt með vissu hvenær það hefði verið. Kvaðst hann hafa tekið ákvörðun um að kæra áður, en hefði ekki verið búinn að koma því í verk, en Geir Jón hefði kvatt þau til þess að koma niður eftir og kæra og sagt að öll þessi mál þyrftu að fara í gegn. Minnti hann að þetta hafi gerst áður en M hefði komið fram í sjónvarpi. Spurður um tilganginn með kærunni kvaðst hann hafa verið mjög ósáttur við framgöngu lögreglunnar hann hefði ekki verið að gera annað en að fara yfir götu á leið heim. Vitnið, M, kvaðst hafa komið út af Café Amsterdam ásamt kærasta sínum, H, þau hafi séð leigubíl á götunni og farið út á hana til að ná í hann. En leigubíllinn hafi keyrt framhjá þeim, hann hafi verið fullur af fólki þannig að þau gátu ekki tekið hann. Þá hafi lögreglan komið og sagt þeim að fara af götunni. Þau hafi örugglega sagt eitthvað hundleiðinlegt við lögregluna. Hún kvaðst ekki muna hvað það var, en eitthvað í þá veru að hann ætti ekki að vera skipta sér af þeim. Þau hafi farið upp á gangstéttina. Lögreglan hafi snúið bílnum við og sett H beint í handjárn. Hún kvaðst hafa „fríkað út,“ hann hafi ekki haft neinn rétt til þessa. Hún hafi einnig verið sett í handjárn og henni hent inn í bíl. Nánar spurð kvaðst vitnið ekki muna eftir neinum orðaskiptum á gangstéttinni. Hún kvaðst vera viss um að hafa ekki heyrt að H væri spurður um nafn og kennitölu. Þeim hafi ekki verið sagt hvers vegna þau væru handtekin, alla vega hafi hún ekki heyrt það. Hún kvaðst hafa verið við hliðina á H. Spurð um ölvunarástand sitt kvaðst hún hafa verið vel í glasi. Nánar spurð síðar kvað hún líklegt að hún hefði ýtt í lögregluna þegar þeir voru að handtaka H, hún hafi verið rosalega reið. Spurð um annað fólk á vettvangi, kvaðst hún ekki muna eftir öðru fólki þarna, utan að einhver strákur hafi verið að segja eitthvað, þegar lögreglumennirnir hafi verið búnir að skella henni upp að lögreglubifreiðinni. Taldi hún að hann hefði verið að segja að þeir ættu ekki að gera þetta við hana. Aðspurð taldi hún þennan mann ekki hafa verið lítinn og kvaðst ekki hafa þekkt hann. Hún kvaðst ekki hafa séð neinn veitast að lögreglunni með pústrum eða slíku, enda hafi hún ekki verið að spá í fólkið í kring eða hvernig það hagaði sér. Hún kvað það rétt að hún hefði sparkað frá sér á leiðinni á lögreglustöðina og hafi þurft að hemja hana. Hafi annar lögreglumaðurinn setið ofan á henni alla leiðina. Aðspurð kvað hún það vera rétt að hún hafi reynt að sparka út hliðarrúðu bifreiðarinnar. Á lögreglustöðinni hafi hún rifist. Þar hafi henni hafi verið sagt að þau hefðu verið handtekin fyrir að fylgja ekki fyrirmælum. Það hefði ekki verið útskýrt nánar. Hún kvað rétt að hún sjálf hefði verið með stæla, en það hefði H ekki verið. Vitnið kvaðst hafa hringt í lögregluna á mánudeginum og rætt við einhvern yfirmann. Hún hafi spurt út í málið og handtökuna, hvort þetta hefði verið eðlileg aðgerð. Henni hafi verið bent á að fá áverkavottorð og koma svo niður eftir og kæra, þannig gengu svona mál fyrir sig ef fólk væri eitthvað ósátt. Hún kvað það ekki rétt að lögreglan hefði hringt í hana af fyrra bragði. Kvaðst hún hafa kannast við ákærða Þórjón áður og hafa nefnt nafn hans í samtalinu. Það hafi ekki komið nein sérstök viðbrögð við því. Ítrekað spurð kvaðst hún hafa viljað kæra málið, H hafi verið handtekinn ólöglega, hennar kæra hafi ekki náð fram og eftir á að hyggja sé það eðlilegt miðað við það hvernig hún lét. Vitnið, I, kvaðst hafa verið við gluggann inni á Amsterdam og séð par labba út á götuna, svo hafi hann horft eitthvað annað, verið að spjalla við kunningja sinn, og það næsta sem hann viti var að lögreglan var búin að handjárnað manninn og er að stinga honum inn í bíl. Þá hafi stúlkan „klikkast“ og þeir hafi báðir tekið á henni. Annar hafi rifið í hárið á henni og skellt andlitinu á henni í bílinn. Þá hafi hann verið kominn út og hafi hann hlaupið að þessu. Þeir hafi handjárnað hana og þá hafi hann beðið þá um að sleppa henni og sagst skyldu taka við henni. Hafi honum verið sagt að koma sér frá. Þá hafi stóri lögreglubíllinn farið og lögreglumennirnir sem eftir voru hafi „vöðlað“ stelpunni inn í bílinn. Síðan hafi sá sem ók stokkið inn í bílinn en hinn farið framfyrir og hafi hann labbað á eftir honum. Lögreglumaðurinn hafi sest inn í bílinn og þá hafi hann labbað framfyrir bílinn og öskrað eitthvað „er þetta það eina sem þið getið?“ eða „aumingjarnir ykkar að ráðast á kvenmann.“ Þá hafi hann hrækt í átt að bílnum en kvaðst ekki vita hvar það lenti. Þá hafi hann séð rúðuna koma niður og lögreglumanninn teygja út höndina og sprauta yfir hann. Hann hafi náð að víkja sér eitthvað undan en samt fengið á sig. Hafi hann öskrað eitthvað á hann en lögreglumaðurinn skrúfað upp rúðuna og hafi glott framan í hann og síðan hafi þeir ekið af stað. Nánar spurður kvaðst vitnið ekki geta verið fullviss um að bílhurðin hafi verið lokuð þegar ákærði sprautaði, en höndin á honum hafi komið út, það kynni að vera að ákærði hefði teygt höndina út um opnar dyr. Kvaðst hann hafa staðið fyrir framan bílinn, verið kominn að horninu, og hafnaði því að þetta hefðu verið varnarviðbrögð af hálfu lögreglumannsins. Hann kvaðst ekki hafa verið ógnandi, það eina sem hann hafi gert var að öskra að ákærða. Hann kvaðst ekki hafa hótað lögreglumönnunum og ekki hafa gert sig líklegan til þess að ráðast á þá. Hafi komið buna af ca. 1,5-2 metra færi. Gömul hjón hafi líka fengið þetta yfir sig. Spurður um aðra á vettvangi, kvað vitnið fólk hafa staðið á gangstéttinni sem hafi verið að horfa á. Hafi athygli hans ekki beinst að því hvort fólkið hafi hrópað að lögreglunni. Hann kvaðst hafa verið sá eini sem var kalla að lögreglunni og svo megi vera að það hafi verið einhver einn annar maður, en það hafi ekki verið nein múgæsing á vettvangi, nema hann teljist vera múgur. Hann kvað það geta verið að lögreglunni hafi fundist hann vera ógnandi enda væri hann stærri en þeir, hann kvaðst vera 1,93 cm og hafa verið á háum skóm. Hann kvaðst hafa verið búinn að drekka einn til tvo bjóra. Hann kvaðst ekki muna eftir að hafa steytt hnefann framan í lögreglumennina, en hafa sett höndina á öxlina á öðrum þeirra, sem hafi sagt honum að vera ekki að skipta sér af og ýtt honum frá. Hann hafi ekki ætlað að ráðast á þá, en hafa viljað fá að vita út af hverju þeir beittu stelpuna slíkum fautaskap. Honum hafi misboðið meðferðin á henni. Vitnið kvað það rétt að annar maður minni hafi verið þarna og hafi hann komið með á lögreglustöðina. Um afleiðingarnar af úðavopninu kvað vitnið að sig hefði logsviðið. Hann hafi farið á Miðborgarstöð og fengið þar handklæði til að þurrka á sér andlitið. Honum hafi sviðið langt fram á morgun og verið aumur næsta dag. Varanlegur skaði hafi enginn verið. Minni maðurinn hafi einnig farið á lögreglustöðina. Vitnið kvað sér vera kunnugt um að lögreglan hefði reynt að ná sambandi við hann áður en hann kærði. Hann kvaðst hafi hins vegar ekki hafa talað við neinn, en hafa farið á lögreglustöðina og sagst ætla að leggja fram kæru. Vitnið, Z, kvaðst hafa verið á gangi ásamt unnustu sinni þarna fram hjá á leið í bíl sinn við Tollhúsið, þau hafi verið þarna á gangstéttinni fyrir framan Amsterdam, við innganginn þar. Þau hafi séð lögreglubíla og einhver orðaskipti á milli lögreglumanns og tveggja manna. Annar maðurinn hafi verið hávaxinn og hafi hann staðið fyrir framan bifreiðina. Þá minnti hann að annar maður hafi staðið við hliðina og lögreglan átt einhver orðaskipti við hann. Kvaðst hann ekki hafa orðið var við að þessir menn hafi lagt hendur á lögreglumennina. Hann kvað þau ekki hafa séð handtöku. Vitninu eru sýndar ljósmyndir en kvaðst ekki þekkja sig á þeim myndum. Kvaðst hann hafa staðið nær afturhlið lögreglubifreiðarinnar. Varðandi notkun á úðavopni kvaðst vitnið hafa séð lögreglumann sem hafi verið að stíga inn í bifreiðina nær gangstéttinni, einhver orðaskipti hafi verið á milli hans og mannsins sem stóð fyrir framan bifreiðina og síðan hafi þau fengið úða yfir sig. Hann kvaðst ekki hafa séð hann með brúsann. Ítrekað spurður kvað hann lögreglumanninn hafa verið hálfan inni í bifreiðinni en gat ekki svarað því hvort hönd hans hafi komið upp fyrir hurðina eða út um gluggann. Síðan hafi hann látið úðann hverfa meðan hann átti einhver orðaskipti við manninn sem var við hliðina á honum. Hann taldið að úðinn hefði borist á þau með vindinum. Borið er undir hann brot úr lögregluskýrslu þar sem haft er eftir honum að mönnunum sem lögreglan hafði afskipti af hafi verið heitt í hamsi og kvað vitnið að sér hafi sýnst það, að minnst kosti þeim sem stóð fyrir framan bifreiðina. Gæti vel verið að hann hafi verið ógnandi. Spurður um ástandið á vettvangi, kvaðst vitnið ekki telja að þarna hafi skapast múgæsing. Fólkið sem hafi staðið þarna við gangstéttina hafi bara verið forvitið um hvað væri að gerast hjá lögreglunni. Kvaðst hann ekki halda að fólkið hafi verið að gera hróp að lögreglunni. Kvaðst hann ekki gera sér alveg grein fyrir því hversu margir hafi verið þarna, 6-8 manns í mesta lagi. Spurður hvort lögreglumanninum hafi verið ógnað, kvaðst hann telja að hann ætti ekki að hafa þurft að beita úðanum og hann héldi að hann hefði farið aðeins út fyrir valdsvið sitt þarna. Aðspurður kvaðst vitnið vera bindindismaður. Hann kvað þau hjónin fyrst hafa leitað inn á veitingastaðinn til að fá að þvo sér í framan. Einnig kom fram að hann hefði hringt í Neyðarlínuna og þau komið á Miðborgarstöðina og þar hafi nöfn þeirra verið tekin niður. Þá hafi þau leitað aðhlynningar á Slysavarðstofunni, þar sem þau hafi verið hreinsuð. Kvað hann sambýliskonu sína einnig hafa fengið roða í hálsinn af því að hún var með tyggigúmmí. Hann kvað nöfn þeirra hafa verið tekin niður þegar þau komu á Miðborgarstöðina, og síðar hafi verið hringt og tekin skýrsla. Vitnið, M, kvaðst hafa verið stödd í Tryggvagötunni með unnusta sínum Z. Hún hafi séð einn lítinn lögreglubíl og það hafi eitthvað verið að ske í bílnum. Hún hafi séð að það voru einhver læti þarna og hafi fyrst ekki viljað fara þarna nálægt, en bíllinn þeirra hafi verið þarna og hún ákveðið að fara framhjá með Henrý. Svo hafi þau fengið gusuna á sig. Hana hafi farið að svíða og unnusti hennar dreif hana inn á Amsterdam til að skvetta á hana vatni. Hún hafi fundið hita og roða í andlitinu, fengið ertingu í augun og í hálsinn, vegna þess að hún var með tyggjó. Hún kvaðst ekki vita hvaðan gusan kom. Hún kvaðst ekki muna núna hvort bíldyrnar hafi verið opnar. Borið er undir hana brot úr lögregluskýrslu þar sem haft sé eftir henni að hún hafi séð hægri framhurð lögreglubílsins opna og að hún hafi haldið að lögreglumaðurinn hafi setið inni í bílnum. Kvaðst vitnið ekki muna eftir þessu í dag. Hún kvaðst hafa verið búin að drekka fjögur glös af bjór. Vitnið, G, kvaðst hafa verið á leið á Glaumbar með félaga sínum vitninu R, en hafa hætt við og hafi verið að ganga Tryggvagötuna í átt að Lækjargötunni. Þá hafi þeir séð ungt par á götunni fyrir framan gangstéttina hjá Amsterdam og lögreglubíl þarna hinum megin á götunni. Einhver samskipti hafi átt sér stað á milli parsins og lögreglumanna þarna. Þeir hafi gengið áfram og verið komnir að Pizza 67 þegar þeir hafi litið við og hafi þá séð að annar lögreglubíll var kominn og hinn lögreglubílinn, sem var á götunni fyrst, var kominn yfir götuna. Þeir hafi þá snúið við til þess að fylgjast með. Sáu þeir að verið var að handtaka unga stúlku en meðan á því stóð hafi tveir strákar komið út af Amsterdam og annar þeirra byrjað að öskra á lögregluna eitthvað sem svo: „Komiði svona fram við konurnar ykkar heima hjá ykkur?“ Hann hafi farið á milli bílanna og hrópað og öskrað á þá. Síðan hafi stóri bíllinn farið en hinir lögregluþjónarnir fóru inn í bílinn. Strákurinn sem var öskrandi hafi haldið því áfram og hafi verið kominn fram fyrir bílinn, við hliðina á honum upp á gangstéttina og öskrað að lögreglunni. Lýsti hann honum sem hávöxnum og klæddum gallavesti og leðurjakka undir. Hinn hafi verið mun lægri og klæddur svörtum jakka. Vitnið kvað annan lögregluþjónninn, hafa, teygt höndina út og sprautað táragasi eða einhverju slíku. Aðspurður kvað vitnið lögreglubílinn hafa verið kominn á ferð, eða svona lullað áfram, þegar hann teygði höndina út. Honum fyndist hann hafa skrúfað rúðuna niður og teygt sig út, en kvaðst þó ekki geta fullyrt um það. Hann hafi séð úðann sem kom og strákinn þurrka sér um andlitið. Lögregluþjónninn hafi verið með bros á vör þegar hann gerði þetta. Nánar spurður kvað vitnið að það gæti hugsast að bíllinn hafi verið kyrr á meðan sprautað var. Spurður hvort að hann hafi séð hvort að höndin hafi verið fyrir ofan hurðarkarminn eða hugsanlega að hún hafi komið út um dyrnar, kvaðst vitnið ekki geta séð það nákvæmlega fyrir sér en höndina hafi hann allavega séð koma þarna út. Þeim hafi þótt þetta gróft og talað um það á leiðinni heim. Borið var undir hann brot úr skýrslu hans hjá lögreglu þar sem haft er eftir honum um framkomu vitnisins I, „...hann hafi verið talsvert æstur og brúkað munn við lögreglumennina. Hann hafi verið orðljótur og talað hátt og öskrað á lögregluna,“ kvað vitnið manninn ekki hafa haft uppi hótanir eða reynt að frelsa stúlkuna sem var verið að handtaka. Hann hafi séð hann hrækja á lögreglubifreiðina og ganga framhjá bifreiðinni og slá á húddið um leið en þá hafi lögreglumennirnir verið báðir í bílnum og því hafi að hans viti ekki stafað ógn af manninum þá, þó ógnvekjandi væri þegar þeir voru úti. Maðurinn hafi síðan labbað upp á gangstéttina og haldið áfram að öskra og hafi hann þá fengið úða á sig. Hafi hann þá staðið uppi á gangstéttinni rétt fyrir framan eða við hlið bílsins. Aðspurður kvaðst vitnið hafa drukkið þetta kvöld, taldi hann sig hafa drukkið 4-5 bjóra á 4-5 klukkustundum. Hann hafi ekki fundið til mikilla áfengisáhrifa og myndi atburði þessa kvölds því vel. Vitninu var sýnt myndskeið úr öryggismyndavél og kannaðist þar við sig. Kvaðst hann hafa verið í svörtum jakka, sköllóttur með gleraugu. Við hlið hans væri R með trefil í hvítum jakka. Spurður hvort þeir hafi verið að skipta sér af störfum lögreglu með því að öskra á þá eða gera aðsúg að þeim, kvað vitnið telja að hann hafi þagað. Minnti hann að R hefði sagt tvö eða þrjú orð við lögregluna en kvaðst ekki muna það þó nákvæmlega. Hafi þeim fundist svolítið hart tekið á stelpunni en það hafi kannski ekki verið þeirra að dæma. Spurður hvort múgæsing hafi myndast á staðnum kvað vitnið það engan veginn hafa verið svo, nema þessi eini stóri maður hafi verið múgurinn, og hann hafi ekki verið það æstur. Hann kvaðst hafa gefið sig fram sem vitni að þessum atburðum daginn eftir að hann sá frétt í sjónvarpinu um málið. Kvaðst hann ekki geta gefið skýringu á því hvers vegna fjórir mánuðir hefðu liðið frá atburðinum þar til skýrsla var tekin af honum, hann kvaðst ítrekað hafa haft samband. Vitnið staðfesti lögregluskýrslu sína og undirskrift. Vitnið, R, kvaðst hafa verið með vitninu G í bænum og hafi þeir verið á gangi frá Glaumbar og á leið heim. Hafi þeir tekið eftir því að einhver læti voru í gangi. Síðan hafi þeir séð að verið var að handtaka einhvern fyrir framan veitingastaðinn Amsterdam. Þeir hafi séð stelpu við stóra lögreglubifreið með nokkra lögregluþjóna á sér, hafi hún haft svolítið hátt og barist um. Honum hafi þótt óþægilegt að horfa á þetta, því búið var að rífa upp á henni fötin og sést hafi í bert á milli laga. Þeir hafi verið beðnir að færa sig. Spurður hvort þeir hafi eitthvað verið að skipta sér af, kvað hann það ekki hafa verið, en ef til vill hafi hann öskrað eitthvað því þetta hafi verið grimmdarlegt og óþarfi. Hann kvað þá hafa staðið þarna á horninu ásamt ókunnugum stórum manni, og hafi þeir skipst á einhverjum orðum. Þegar minni lögreglubíllinn hafi virst vera að gera sig tilbúinn til að fara, þá hafi annar lögregluþjónninn allt í einu komið og átt einhver orðaskipti við stærri manninn. Það hafi endað með því að maðurinn hrækti á eða í átt að lögreglubifreiðinni. Þegar sá lögreglumaður var kominn inn í bifreiðina hafi hann teygt sig út úr bílnum og „meisað“ duglega yfir múginn, þ.e. á þá þrjá einstaklingana. Hann kvaðst hafa beygt sig og ekki hafa fengið neitt í andlitið á sér. Nánar spurður kvaðst vitnið halda að lögregluþjónninn hafi verið með annan fótinn úti og teygt sig einhvern veginn yfir hurðarkarminn. Taldi hann að lögreglumaðurinn hefði áður verið kominn inn í bifreiðina og komið út aftur. Hafi bifreiðin verið kyrrstæð þegar hann sprautaði en í startholunum. Aðspurður kvað hann þann stóra ekki hafa verið á leiðinni í áttina til lögreglumannsins. Taldi hann vera tengsl á milli þess að stóri maðurinn hrækti og þess að lögreglumaðurinn beitti úðanum. Aðspurður sagði hann að lögreglumanninum hefði engan veginn staðið ógn af stóra manninum á þeirri stundu. Kvað hann svip lögreglumannsins hafa snert sig, hann hefði eins og glott, samt ekki eins og honum væri skemmt, heldur meira eins og hann hefði fengið uppreist æru, það hafi verið einhver svipur sem var óþarfi, „því við eigum að treysta þessu fólki.“ Ítrekað spurður kvað hann lögreglumanninum engin ógn hafa stafað af stóra manninum þegar hann sprautaði gasinu. Spurður um svip stóra mannsins kvað hann augnarráð hans hafa verið reiðilegt, annars hafi þeir verið mest hissa. Spurður hvort stóri maðurinn hefði ekki verið æstur, brúkað munn, talað hátt, verið orðljótur og öskrað á lögreglumennina, kvað vitnið það rétta lýsingu á framferði hans, en hann hefði ekki verið líkamlega ógnandi og þetta hefði ekki verið ofbeldisleg hegðun, orð gætu ekki réttlætt táragas. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa heyrt hótanir. Kvaðst hann ekki muna eftir öðrum minni manni með stóra manninum, en hann gæti ekki sagt hvort að einhverjir vinir mannsins hafi verið þarna. Aðspurður kvað hann enga múgæsingu hafa myndast þarna enda enginn múgur á staðnum. Vitnið kvaðst ekki hafa gefið sig sérstaklega fram vegna málsins og ekki hefði verið haft samband við sig af lögreglu nema til að boða hann í þetta þinghald sem vitni. Hafi hann í fyrstu talið að ekki væri þörf á vitnisburði hans enda myndavélar í miðbænum og hafa verið tregur til að bera vitni, en kvaðst vera kominn í dóminn til að gegna borgaralegri skyldu sinni. Vitnið, Magnús Þór Þórisson lögreglumaður kvaðst hafa verið staddur í Hafnarstræti þegar óskað hafi verið eftir stórum bíl og aðstoð í Tryggvagötu. Kvaðst hann hafa verið ökumaður. Hafi þau verið beðin um að flytja karlmann á stöðina. Kvaðst hann hafa farið út og opnað að aftan og maður í handjárnum hafi verið leiddur inn, síðan hafi hann farið aftur inn í lögreglubifreiðina. Kvað vitnið mikinn hita og óróa hafa verið í fólki þarna á staðnum. Minnti hann að töluvert hafi verið af fólki þarna. Spurður hvort einhverjir hafi verið að gera hróp að eða veitast að lögreglumönnunum, kvað hann hafa verið óróa í kringum báða bílana. Spurður hvort hann geti lýst einum manni framar öðrum, kvaðst hann ekki geta það, nema að þarna hafi verið kona sem hafi verið mjög æst og látið öllum illum látum, unnusta mannsins sem þeir fóru með. Aðspurður kvað vitnið manninn hafa verið mjög rólegan í bifreiðinni hjá þeim en hann hafi ekki séð til hans fyrir utan bifreiðina nema þegar hann var settur inn. Kvaðst hann ekki treysta sér til þess að meta ástand mannsins, hvort hann hafi verið mikið ölvaður eða í einhverju annarlegu ástandi. Hann kvað afskiptum sínum hafa lokið þegar komið var á stöðina, hann hafi ekki fylgt manninum til varðstjóra. Spurður um ástæðu handtökunnar, kvaðst vitnið ekki hafa vitað hver hún var fyrr en hann kynnti sér bókun og dagbók um málið. Borið er undir hann brot úr lögregluskýrslu frá 13. maí sl. þar sem haft er eftir honum að hann hafi skilið ákærða Þórjón svo að þau hefðu verið að þvælast á götunni fyrir lögreglubifreiðinni. Taldi vitnið þetta hljóta að vera rétt eftir honum haft, síðan hefði hann kynnt sér bókun frekar. Aðspurður kvað vitnið vera venju að kalla til stóran bíl ef fólk væri mjög æst og léti öllum illum látum. Taldi hann að um hefðbundna helgaraðgerð hefði verið að ræða. Spurður um mat sitt á beitingu úðavopns, kvaðst hann hafa verið farinn af staðnum og ekkert vita um það, en það hafi verið mikill hiti þarna, hann hafi fundið það. Vitnið, Rafn Hilmar Guðmundsson lögreglumaður, kvaðst hafa komið ásamt félögum sínum á stórri lögreglubifreið í Tryggvagötuna þarna um nóttina. Beðið hafi verið um aðstoð við að flytja mann á lögreglustöð. Maðurinn, sem hafi verið í járnum, hafi verið settur inn í bíl og hafi hlutverk vitnisins verið að passa hann aftur í bílnum. Minnti hann að maðurinn hefði verið rólegan og þeir þagað. Svo hafi einnig verið þegar komið var á stöðina. Ítrekað spurður kvaðst vitnið ekki geta borið um ástand mannsins að öðru leyti. Hann kvað eitthvað fólk hafa verið á staðnum, en kvaðst ekki muna hvort hróp voru gerð að lögreglunni eða verið að veitast að þeim. Hann kvaðst ekki minnast neinna einstaklinga sérstaklega vegna hegðunar þeirra. Nánar spurður ástandið á vettvangi, kvaðst hann ekki muna þetta og ekki þora að segja neitt um það. Hann kvaðst hafa leitt manninn inn, þegar komið var á stöð, í fangamóttöku eða í biðklefa og þar hafi afskiptum hans lokið. Hann kvaðst ekki hafa leitt hann fyrir varðstjóra. Um tilefni handtöku kvaðst vitnið hafa vitað það eftir á eða í bílnum, að maðurinn hefði ekki hlýtt fyrirmælum lögreglu, en hver þau fyrirmæli voru hafi honum ekki verið kunnugt um. Vitnið kvað þetta að sínu mati hafa verið venjulega lögregluaðgerð, þeir væru að lenda í því um hverja helgi að handtaka fólk fyrir óspektir á almannafæri eða vegna brota á áfengislögum. Vitnið, Elín Agnes Kristínardóttir lögreglumaður, kvaðst hafa komið að máli í Tryggvagötu þá nótt sem hér um ræðir. Þau hafi aðstoðað félaga sína við að sækja þar handtekinn mann, sem þeir voru með í járnum. Þegar þau hafi komið hafi þeir verið með hann í tökum á milli sín og hann hafi verið settur aftur í M sem þau voru á. Á meðan hafi hamast í þeim allan tímann snarvitlaus kona og hafi hún enn verið á bakinu á þeim eftir að maðurinn var kominn inn í bifreiðina. Spurð nánar um þetta kvað hún konuna hafa rifið í þau hvað eftir annað og hennar upplifun hafi verið sú að hún hafi ætlað að frelsa handtekinn mann. Kvaðst vitnið hafa ýtt konunni frá. Hún hafi síðan verið sett í járn og þegar ákærðu voru komnir með hana á milli sín hafi hún farið inn í lögreglubifreiðina. Taldi hún að ekki hafi verið farið neitt óeðlilega harkalega að konunni þegar hún var færð í handjárn af lögreglumönnunum. Á meðan á þessu stóð kvað hún hafa verið þarna fullt af kolvitlausu fólki, hljóðandi og öskrandi á þau ókvæðisorðum. Hafi fólkið staðið á gangstéttinni þar sem lögreglubifreiðin var og hafði safnast þar í kringum. Aðspurð kvaðst vitnið ekki muna eftir neinum öðrum þarna en konunni sem að hafi verið að skipta sér af störfum þeirra með einhverjum aðgerðum, en konan hafi bókstaflega gengið í þau á alla kanta. Vitninu voru sýndar útprentaðar myndir úr öryggismyndavélum. Þar sést hún snúa sér að tveimur mönnum, öðrum hávöxnum. Kvaðst vitnið ekki geta sagt hvað þarna hafi farið fram, hún hafi ekki veitt því sérstaka athygli. Þá kvaðst hún ekki geta borið um afskipti þessara manna að störfum ákærðu. Nánar spurð um stemmninguna og fólkið á staðnum, kvað hún hafa verið hita í fólki. Það hafi verið „fullt af, eða slatti af, fólki” þarna. Spurð hvað hún meinti með því kvað hún það hafa verið fleiri en þrír til fjórir. Hún gæti ekki nefnt tölur, þau hefðu verið að vinna, maður bara fyndi nálægð fólksins í kringum sig, og væru þetta einhverjar þrjár til fjórar manneskjur tæki maður ekki eftir svoleiðis. Þetta sé til á upptöku og þar hljóti að sjást að það hafi verið einhver slatti af fólki þarna. Spurð hvort það hafi verið skrílslæti eða múgæsing, kvað hún bara hafa verið læti, fólkið að „hljóða á þau að störfum”. Þetta hafi verið þessi óþæginda tilfinningin þegar maður viti ekki hvoru megin línunnar þetta endar, hvort það sjóði upp úr eða sleppi. Hún kvaðst ekki hafa séð neitt óeðlilegt við þær lögregluaðgerðir sem þarna fóru fram. Hún hafi síðan farið af vettvangi. Hún kvaðst hafa setið aftur í lögreglubifreiðinni með þeim handtekna. Spurð um ástand hans kvað vitnið hann hafa verið þokkalega rólegan, en hann hafi viðhaft eitthvað ljótt orðbragð við þau í bílnum, kallað þau fífl eða bjána. Kvaðst hún ekki geta fullyrt um ástand hans, en frekar að það hafi verið annarlegt. Hann hafi verið skrýtinn til augnanna og rosalega strekktur og stífur þegar hann sagði þessi orð. Hún kvaðst ekki minnast vínlyktar af honum eða í bílnum. Henni hafi ekki fundist hann virka eins og í fullkomlega eðlilegu ástandi, enda hafi hann kallað þau fífl og hálfvita og það gerði fólk ekki af því bara. Hún kvaðst hafa fylgt manninum til varðstjóra, en ekki farið með honum inn í varðstjóraherbergið. Ekkert sérstakt sé að segja um háttsemi hans á stöðinni. Vitnið kvað ekki rétt eftir henni haft í símaskýrslu vitnisins Ólafs Guðmundssonar lögreglumanns, að hún hefði ekki sérstaklega orðið vör við annað fólk á vettvangi. Hún hafi sagt það sama við hann og hér fyrir dómi, að það hefði verið fólk upp við Amsterdam á gangstéttinni þarna sem lögreglubílnum var lagt, hljóðandi og öskrandi að þeim ókvæðisorðum. Hún hafi ítrekað þetta við hann í símann. Að öðru leyti væri skýrslan rétt. Spurð hvort skýrslan hefði verið lesin fyrir hana, kvað vitnið svo hafa verið og hún hafi verið sátt við niðurstöðuna, því hljóti hún að draga þá ályktun að eitthvað vanti í skýrsluna eins og hún væri. Um tilefni handtöku kvað hún að sér hafi verið sagt á stöðinni af öðrum ákærðu, að maðurinn hefði ekki hlýtt fyrirmælum lögreglu. Hún kvaðst ekki vita neitt frekar um það. Vitnið, Gunnar Fannberg Jónasson lögreglumaður, kvað pilt og stúlku hafa verið færð fyrir sig aðfaranótt 9. mars sl. Hafi pilturinn verið mjög æstur og illviðráðanlegur. Hann hafi ekki verið ölvaður en hann hafi talið hann vera í annarlegu ástandi og hafi hann skráð hann þannig inn í vistunarskýrslu. Pilturinn hafi verið ósáttur við eitthvað sem gerðist niðri í bæ. Stúlkan hafi verið mjög æst og mjög drukkin. Aðspurður kvaðst vitnið ekki kunna skýringu á því hvers vegna haft væri eftir honum í lögregluskýrslu að pilturinn hafi verið ósáttur og reiður en ekki í annarlegu ástandi. Kvað hann þetta ekki vera rétt eftir sér haft. Vísaði vitnið í vistunarskýrslu, þar komi fram hans mat á manninum. Hann kvaðst hafa óskað eftir því við vitnið Ólaf að þeir hittust út af skýrslugerðinni, en það hefði ekki gengið. Kvað hann rétt að skýrslan hefði verið lesin fyrir hann í síma, en kvaðst ekki minnast þessa orðalags, þarna væri einhver misskilningur. Vitnið kvað tilgreinda ástæðu handtöku hafa verið þá að fólkið hafi hindrað störf lögreglu, en að öðru leyti hafi hann ekki spurt um hvað gerðist í bænum, einhver múgæsing hafi verið. Kvað hann rétt eftir honum haft í lögregluskýrslu þar sem hann segir ákærðu hafa sagt sér að parið hafi verið að þvælast úti á Tryggvagötunni og hindrað störf þeirra. Vitnið kannaðist við það sem greint er frá í lögregluskýrslunni, að pilturinn hafi gefið þá skýringu að þau hefðu verið að leita sér að leigubíl. Kvað hann fólk yfirleitt alltaf segja að það hafi verið handtekið án þess að það hafi gert neitt af sér. Kvaðst hann telja lögreglumenn hafa annað að gera en að handtaka fólk að ósekju. Spurður um myndbandsupptökutæki í fangamóttöku á lögreglustöðinni kvað vitnið það búið skynjurum og færi upptaka í gang sjálfkrafa ef einhver hreyfing væri í herberginu eða þegar talað væri. Hann myndi ekki hvernig þetta hefði verið í þessu tilviki. Taldi hann að upptökur væru geymdar í þó nokkurn tíma. Aðspurður sagði hann að fólkinu hefði verið haldið í 13 mínútur eftir að hann bókaði það inn. Vitnið, Kristján Helgi Þráinsson lögreglumaður, kvaðst hafa verið á myndavélavakt, á öryggismyndavélum í miðbænum, þegar þeir atburðir gerðust sem hér um ræðir. Þar séu engar hljóðupptökur. Hafi hann farið að fylgjast með skjánum þegar ákærðu hafi beðið um aðstoð, beðið um stóran bíl, það hafi heyrst í talstöð um fjarskiptamiðstöð. Hann kvaðst muna eftir konu sem hafi verið snælduvitlaus og að stóri bíllinn hafi átt í erfiðleikum með að komast af vettvangi vegna hennar, hún hafi ítrekað reynt að komast inn í stóra bílinn. Þá hafi komið maður að þegar lögreglan hafi verið með konuna í tökum fyrir aftan bílinn. Hafi hann verið mjög ógnandi og hagað sér eins og brjálæðingur. Hann hafi verið töluvert stærri en ákærðu, hann hafi staðið töluvert yfir þeim. Aðspurður kvað hann töluvert af fólki þarna í kring eins og væri yfirleitt um helgar. Þarna nálægt væru þrír veitingastaðir. Það hafi verið æsingur í fólki eins og í þessum manni sem hafi veist að lögreglumönnum þegar þeir voru að handtaka konuna. Það hafi verið fleira fólk þarna í kring, en vitnið kvaðst ekki geta fullyrt hvar hitt fólkið hafi verið. Menn hafi alltaf áhyggjur þegar þeir vinni á svona stað að fá einhvern í bakið á sér. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa séð þegar úðinn var notaður, hafi hann sennilega verið að fylgjast með öðrum skjá á þeirri stundu. Vitnið kvað engan hafa haft samband við þá vegna þessa myndbands. Mistök hljóti að hafa átt sér stað við upptökuna þannig að hún sé í myndrömmum en ekki sírúllandi. Hafi víst þurft að kveikja á ákveðinni vél til þess. Þessi myndatakan kallist B-upptaka. Upptaka A væri hins vegar samfelld hreyfing. Nýbúið hafi verið að skipta út upptökubúnaði og kvaðst vitnið ekki hafa hugsað út í þessi tæknilegu atriði. Aðspurður kvað ákærði aðdragandann af þessu ekki sjást á myndbandinu. Kvað hann vera um 8-10 myndavélar sem taki upp í bænum, en þær nái ekki öllu sem sé að gerast. Athygli þeirra hafi beinst að þessu þegar þeir hafi heyrt að eitthvað var í gang, og þá fylgist þeir með því sem sé að gerast. Sjái þeir sem á horfi allt í samfellu. Vitnið kvaðst hafa verið á þessum vélum áður í nokkur skipti áður. Vitnið horfði á mynddisk og kvaðst ekki gera neinar athugasemdir við það sem kæmi þar fram, kvaðst ekki sakna neins. Vitnið, Þormóður Árni Egilsson lögreglumaður, kvaðst hafa verið á myndavélunum það kvöld sem hér um ræðir ásamt vitninu Kristjáni Helga. Þegar þeir hafi heyrt að eitthvað var að gerast hafi þeir fært myndavélarnar þangað. Aðspurður kvað hann þá hafa séð atburðina í samfellu á skjánum. Hann hafi séð handtöku þar í gangi og stóran lögreglubíl. Þá hafi hann séð fólk vera að skipta sér af. Kvaðst hann helst muna eftir mjög stórum manni og einnig konu sem hafi verið mikið að skipta sér af, og hafi síðan verið handtekin. Eitthvað annað fólk hafi líka verið þar, en myndin sýni bara hluta svæðisins. Svaraði hann því játandi að honum hafi sýnst þeir sem höfðu afskipti af lögreglunni vera ógnandi og þeir hafi verið alveg ofan í þeim við þeirra vinnu. Nánar spurður kvaðst hann þó ekki geta munað eftir því hverjir eða hversu margir hafi verið þar þá, ef til vill tveir til þrír til viðbótar, aðeins þessi stóri sitji eftir í minningunni. Þegar stóri bíllinn hafi farið af vettvangi hafi lögreglumennirnir bara verið tveir eftir með handtekna manneskju og í þessu umhverfi sem sé frekar erfitt og þrír skemmtistaðir á þessu svæði. Hefðu þeir fært myndavélarnar eitthvað annað ef þeir hefðu ekki haft neinar áhyggjur af þessu. Vitnið kvaðst ekki hafa séð þegar úðanum var beitt enda hafi myndavélin ekki sýnt það. Kvaðst hann ekki muna hvenær þeir hættu að fylgjast með, sennilega þegar þeir fóru. Aðspurður kvaðst vitnið hafa verið einu sinni á myndavélunum áður en þetta var og líklega ekki síðan og kvaðst ekki vera kunnur tæknilegum atriðum. Vitnið horfði á mynddisk með greindri upptöku, kvaðst hann hafa gleymt tveimur mönnum sem hann sá þar standandi. Kvaðst hann ekki muna hvort hann skoðaði svæðið eitthvað frekar eftir að málinu var lokið. Vitnið, Geir Jón Þórisson, yfirlögregluþjónn, taldi sig minna að M hefði haft samband við hann. Hún hafi verið mjög óhress með það sem átti sér stað þessa nótt og haft í hyggju að kæra. Hafi hún spurt hann hvernig hún ætti að standa að því og hafi hann leiðbeint henni. Hafi hann sagt henni að hún gæti komið á lögreglustöðina eða talað við ríkissaksóknara. Kvað hann málum af þessu tagi, sem vörðuðu lögreglumenn í almennu deildinni yfirleitt vera beint til sín eða aðstoðarmanns síns. Vitnið kvað ekki rétt að möguleikar lögreglumanna við gerð skýrslu væru takmarkaðir, að því er varðar að skýra meint brot viðkomandi aðila eða verkefni lögreglu. Kvað vitnið það ekki vera fullnægjandi ástæðu handtöku, að maður væri í annarlegu ástandi, þyrfti háttsemi viðkomandi að vera mjög gróf til þess. Þá væri það ekki fullnægjandi ástæða handtöku að maður neitaði að gefa lögreglu upp persónuupplýsingar. Þyrfti sú handtaka og krafa um persónuupplýsingar að vera í tengslum við ætlaða refsiverða háttsemi. Vitnið taldi lögreglumönnum ekki hafa verið settar skriflegar starfsreglur varðandi handtöku og persónuupplýsingar, en bókunarkerfi kallaði á það að upplýsingar um aðila sem lögreglan hefði afskipti af vegna refsiverðrar háttsemi þyrftu að liggja fyrir og koma fram í málaskrá. Undanfari slíkrar færslu sé færsla í dagbók. Verjandi bað vitnið að skýra nánar skyldur lögreglumanna til að færa afskipti af fólki til bókar. Vitnið svaraði því til að sæi lögregla mann á götu, eins og í því tilviki sem hér um ræðir, og segði honum að fara af götunni og hann yrði ekki við því og neitaði í framhaldi að gefa upp kennitölu, þá teldist það ekki til frumkvæðisverkefnis lögreglumanns. Til þess að maður yrði handtekinn fyrir að gefa ekki upp kennitölu þyfti hann að vera aðili að máli sem lögregla síðan fylgdi eftir með skýrslugerð. Það þyrfti að vera ástæða fyrir því að maðurinn væri krafinn um kennitölu, til dæmis refsiverð háttsemi eða ástæða til að rannsaka mál frekar. Maður væri ekki færður á lögreglustöð eingöngu vegna þess að hann gæfi ekki upp kennitölu. Hann kvað frumkvæðisverkefni lögreglumanna vera færð inn í dagbók af lögreglumönnunum sjálfum. Verkefni sem þeir væru sendir í af hálfu fjarskiptamiðstöðvar sæi miðstöð um að bóka, en þá kynni lögreglumaður að þurfa að framhaldsbóka. Spurður um valdbeitingareglur um úðavopn kvað vitnið lögregluna fá fræðslu og þjálfun við notkun þess. Það væri neyðarúrræði að sprauta beint í andlit, reynt væri að sprauta í bringu eða sem næst andliti. Aðstæður gætu verið þannig að erfitt væri að vera með einhverja miðun á því. Þá væri alveg ljóst að nota ætti þetta tæki til varnar, og ekki nema í algjörri neyð, eins og kylfuna. Spurður af verjanda kvað vitnið það rétt að ölvað fólk gæti skapað vandamál, en það að borgarar brúki kjaft og komi fram að vanvirðingu við lögreglu væri eitt af því sem lögreglan yrði að þola í starfinu; það þýddi ekki að kæra mann fyrir það eitt að vera með munnsöfnuð. Ölvun á almannafæri væri í sjálfu sér ekki óheimil, nema ölvunin væri í tengslum við tiltekna háttsemi. Hér myndi vera lögregluríki ef lögreglan hefði afskipti af öllum þeim sem sýndu annarlega háttsemi í miðborg Reykjavíkur. Lýsti vitnið því að erfitt væri að vinna innan um ölvað fólk og agalaust, en lögreglan væri þjálfuð til að fást við það, og aðeins væri tekið á þeim málum sem væru verst, önnur mál væru leyst með öðrum hætti. Kvað vitnið það ofsagt að ástandið í miðbæ Reykjavíkur væri almennt séð eldfimt um helgar. Vitnið kvað rétt að af öryggisástæðum væri meiri viðbúnaður hafður ef múgur manna safnaðist saman. Spurður hvernig lögreglan skilgreindi hugtakið múgur, kvað vitnið það vera huglægt mat. Það þyrfti til nokkurn hóp manna sem að berðist gegn lögreglu, a.m.k. 20 til 30 manns til að hægt væri að tala um múg. Vitnið, Ólafur Guðmundsson yfirlögregluþjónn, kvað ríkissaksóknara hafa leitað til lögreglustjórans í Stykkishólmi, þar sem hann sé yfirlögregluþjónn, um aðstoð við að taka skýrslur í málinu. Hafi verið ákveðið að hann tæki símaskýrslur af vitnum. Það hafi þótt hagfelldast þar sem hann hafi verið staddur í Stykkishólmi. Ríkissaksóknari hafi rannsakað málið vegna vanhæfis ríkislögreglustjóra. Kvaðst hann áður hafa komið að svipaðri rannsókn. Hann kvað það vera algengt í Stykkishólmi og þekkt í Reykjavík að taka skýrslur í síma. Vitninu var kynnt að tvö vitni hefðu borið fyrir dóminum, að ekki hefði verið rétt eftir þeim haft í lögregluskýrslunni. Annars vegar vitnið Elín Agnes, en símaskýrsla var tekin af henni 13. maí sl., kvað hún ranglega sagt að hún hefði ekki orðið sérstaklega vör við annað fólk á vettvangi. Vitnið kvaðst hafa bókað eftir henni og lesið skýrsluna upp fyrir hana. Kvaðst hann ekki kannast við þann framburð sem hún hafði kynnt í dóminum. Hins vegar vitnið Gunnar Fannberg. Hann hafi borið fyrir dómi að ranglega væri bókað eftir honum um ástand H. Kvaðst vitnið einnig hafa lesið skýrsluna yfir fyrir hann og hann hefði sérstaklega spurt hann út í þetta atriði. Þá kvaðst vitnið ekki muna eftir því að Gunnar Fannberg hefði sérstaklega óskað eftir því hitta vitnið og rita undir skýrsluna. Kvað hann rannsóknina m.a. hafa gengið út á það að staðreyna hvort um múgæsingu hefði verið að ræða. Kvaðst vitnið ekki geta skýrt það hvers vegna skýrslur Magnúsar Þórs Þórissonar og Rafns Hilmars Guðmundssonar væru samhljóða nema að mistök ritvinnslu í tölvu hlytu að hafa átt sér stað. Aðspurður kvaðst vitnið staðfesta að rétt væri eftir þeim vitnum haft sem hann hefði haft samband við nema þá í tilviki Rafns Hilmars. Niðurstaða. Niðurstaða ákæruliðar 1. Framburði ákærða og kæranda, S, ber ekki saman um ýmis atriði í atburðarás þeirri sem leiddi til handtöku S. Vitni bera einnig á ýmsa vegu. Hefur þetta verið rakið ítarlega hér að framan. S tók mynd af ákærða inni á skyndibitastaðnum Nonnabita í Hafnarstræti um kl. 02.00 aðfaranótt laugardagsins 8. mars sl. Ákærði var á vakt og var í lögreglubúningi. Kom hann inn á staðinn ásamt félaga sínum og lögreglunema til að næra sig. Ágreiningur er um aðdragandann að myndatökunni. S kveðst hafa beðið vitnið L að færa sig að lögreglumönnunum svo hann gæti tekið af þeim mynd og þá heyrt utan að sér að sagt var „ekki taka mynd.“ Ákærði hins vegar segir S hafa nuddað í sér um að fá að taka mynd og ágangur hans verið slíkur að jafna megi til áreitis. Framburður vitna er á ýmsa vegu. X bar að um áreiti, eða eins og bæði hann og ákærði orða það, „bögg“ hafi verið að ræða og E sagði að það hefði verið þrefað. L kvað kæranda hafa tvisvar beðið um mynd af henni og ákærða og eitthvað samtal hefði átt sér stað. B og K heyrðu athugasemd eftir myndatöku, sem benti til að málið hefði verið áður rætt. J varð hvorki var við myndatöku né umræður um hana. Á sama hátt bera aðilar og vitni ekki á sama veg um viðbrögð ákærða og um það hvort umræður hafi verið um lögregluhúfu ákærða. Ákærði segir að það geti verið að hann hafi notað það sem átyllu til að losna að hann skyldi ná í húfuna síðar og þá leyfa mynd. X og E bera á sama veg. S kannast ekki við umræður um lögregluhúfuna. Sama er að segja um L. Að því er varðar handtökuna, segir ákærði að hann hafi tekið í höndina á S og fyrst reynt að tala við hann í hinum enda staðarins, en vegna truflana beðið hann síðan að koma með sér út í bíl. Hann segist ekki hafa handtekið S fyrr en í lögreglubifreiðinni þegar hann hafi neitað að tala við hann og hann því ákveðið að færa hann upp á stöð fyrir varðstjóra. Vitnin X og J staðfesta að handtaka hafi verið formlega gerð í lögreglubifreiðinni. Hvorugur getur borið um samskipti ákærða og S inni á Nonnabita, nema að ákærði hafi farið með S út. E lýsir atvikinu eins og ákærði nema hann segir ákærða síðan hafa leitt S út. L ber að ákærði hafi gripið harkalega í hönd S og leitt hann út. Hafi ákærði spurt hvort hann vildi koma með þeim upp á stöð. B kvað þá hafa farið út í lögreglubifreiðina. Í lögregluskýrslu hafði hann skýrt nánar frá að ákærði hefði tekið í handlegg S og sagt honum í skipunartón að koma út í lögreglubifreiðina. K sagði S hafa verið tekinn og farið með hann út. Þykir verða að leggja til grundvallar að S hafi sýnt nokkra ágengni og tekið mynd í óþökk ákærða. Einnig þykja málsatvik verða metin þannig, að enda þótt S hafi farið sjálfviljugur út í lögreglubifreiðina, þá hafi það verið samkvæmt fyrirmælum ákærða, en að formleg handtaka hafi átt sér stað í lögreglubifreiðinni. Loks verður að telja upplýst að S hafi ekki talið sér skylt að tjá sig við lögregluna við þær aðstæður sem þarna voru. Í 1. mgr. 67. gr. stjórnarskrá lýðveldisins Íslands segir „Engan má svifta frelsi nema samkvæmt heimild í lögum“ og í 2. mgr. sama ákvæðis er mælt svo fyrir að hver sá sem sviptur hefur verið frelsi eigi rétt á að fá að vita ástæðu þess tafarlaust. Er þessi friðhelgi borgaranna grundvöllur þeirrar lýðræðislegu stjórnskipunar sem íslenskt samfélag byggir á. Í lögum er ríkisvaldinu veitt heimild til frelsissviptingar í ákveðnum tilvikum, með það vald fer lögregla og dómstólar. Með 1. mgr. a-liðar 16. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 er handhafa lögregluvalds heimilt að handtaka mann og færa á lögreglustöð eða á annan stað þar sem lögregla hefur aðstöðu í þeim tilgangi að halda uppi lögum og reglu, svo sem ef maður ærist á almannafæri eða veldur þar hneyksli eða hættu á óspektum. Samkvæmt 1. 3. mgr. 97. gr. XII. kafla laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. breytingar með 7. gr. laga nr. 84/1996 og 199. gr. laga nr. 82/1998, má lögregla handtaka einstakling ef rökstuddur grunur er um að viðkomandi hafi framið brot sem sætt getur ákæru, enda sé handtaka nauðsynleg vegna rannsóknar eða öryggishagsmuna. Einnig er heimilt að handtaka hvern þann sem staðinn er að broti sem leitt getur til ákæru og varðað getur fangelsi. Loks geta uppþot, sem hafa í för með sér líkamsmeiðingar eða stórfelld eignaspjöll eða hættu á slíku, réttlætt handtöku svo sem nánar er lýst í ákvæðinu. Önnur ákvæði XII. kafla laganna geta ekki átt við aðstæður eða málsvörn ákærða. Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. lögreglulaga er lögreglu ennfremur heimilað að hafa afskipti af borgurunum í þeim tilgangi að halda uppi almannafriði og allsherjarreglu eða koma í veg fyrir yfirvofandi röskun til að gæta öryggis einstaklinga eða almennings eða til að afstýra afbrotum eða stöðva þau. Er úrræðum þeim sem lögreglu er heimilt að grípa til nánar lýst í 2. - 6. mgr. Meðal þeirra er að vísa fólki á brott eða fjarlægja, sbr. 2. mgr., grípa til nauðsynlegra ráðstafana á kostnað viðkomandi til að fyrirbyggja að óhlýðni aðila við fyrirmælum lögreglu, skv. 2. og 3. mgr., valdi tjóni eða stofni hættu fyrir almenning, sbr. 4. mgr. Þá er lögreglu heimilt að krefjast þess að aðili segi til nafns síns, kennitölu og heimilisfangs og sýni skilríki því til sönnunar, sbr. 5. mgr. Loks er að nefna að almenn heimild til valdbeitingar lögreglu er orðuð í 14. gr. lögreglulaga. Ber að skýra hana í samhengi við þær sérstöku heimildir sem hér að framan var lýst. Í sömu grein er svonefnd meðalhófsregla einnig lögfest með svohljóðandi orðum: „ Aldrei mega þeir [lögreglan] þó ganga lengra í beitingu valds en þörf er á hverju sinni.“ Í 1. og 2. mgr. 13. gr. laganna er áréttuð skylda lögreglu til að sýna árvekni og kunna glögg skil á skyldum sínum og þeirri ábyrgð sem starfinu fylgir og nánar er fjallað um þá siðferðilegu skyldu sem fyldir heimild lögreglu til valdbeitingar, meðal annars að gæta fyllstu hlutlægni og réttsýni, að gæta laga og að lögmæti aðgerða og að beita ekki ólögmætri þvingun í orði eða verki, svo sem með hótunum. Ákærði heldur því fram að aðgerðir hans í umrætt sinn hafi verið lögmætar. Rökstyður hann það með því að háttsemi kæranda, S, hafi verið ósæmileg. Hann hafi verið að áreita lögreglumann og sýnt lögreglubúningnum vanvirðingu með því að taka mynd af lögreglumanni í búningi en án höfuðfats, enda þótt honum hafi verið neitað um það og útskýrt fyrir honum að það væri ekki viðeigandi. Hafi grunur leikið á að myndin yrði birt, eins og raunin varð. Hann hafi verið í ölvunarástandi og hafi afskipti lögreglu vegna þessa verið réttmæt. Hann hafi hins vegar ekki viljað ræða málið við lögreglu, sem vegna afskipta sinna af honum, hafi borið að skrá tilvikið og færa til bókar nafn hans og kennitölu. Hann hafi ekki gert grein fyrir sér og hafi því samkvæmt verklagsreglum verið færður á lögreglustöð til viðræðna, en til að svo mætti verða hafi þurft að handtaka hann. Eins og að framan er greint er einhver ágreiningur um smáatriði í þessari atburðarás, en eftir atvikum þykir rétt að leggja til grundvallar úrlausn málsins að þessi rökstuðningur ákærða hafi stoð í réttri lýsingu á atburðarás. Lögreglumennirnir, sem voru á vakt, fóru inn á vinsælan skyndibitastað í miðbæ Reykjavíkur til næra sig um klukkan tvö aðfaranótt laugardags. Máttu þeir búast við því að það fólk, sem þar væri inni, væri að stórum hluta undir áhrifum áfengis. Eins og vitnið X bar er algengt að lögregluþjónar verði fyrir áreitni við slíkar aðstæður og máttu þeir búast við því. Þeir fóru inn á staðinn í einkaerindum, en voru þar ekki til að sinna skyldustarfi. Þótt áreitni sem þessi og myndataka sé hvimleið verður hún ekki skilgreind sem brot á refsilöggjöf, og var ekki til þess fallin að skapa óróa eða hættu. Ákærði hafði gefið kæranda fyrirmæli um að taka ekki mynd af sér, en þau fyrirmæli voru hans sem einstaklings og skortir allar forsendur til að meta þau sem lögmæt fyrirmæli handhafa lögregluvalds. Þau rök ákærða að háttsemi kæranda hafi falið í sér vanvirðingu við lögreglubúninginn þykja ekki haldbær. Það var ákærða sjálfs að gæta þess að búningurinn væri réttur með því að setja upp höfuðfat þegar hann yfirgaf bifreiðina og átti hann greinilegra persónulegra hagsmuna að gæta vegna myndatökunnar þar sem hann vissi að hún gæti leitt til ákúru frá yfirmönnum hans. Er það mat dómsins að með viðbrögðum sínum við háttsemi kæranda hafi ákærði ekki gætt þess að greina á milli eigin hagsmuna og skyldustarfa. Af þessum sökum hafði ákærði ekki réttmætt tilefni til þess að krefja kæranda skýringa sem lögreglumaður og því ekki tilefni til að krefja hann um persónuupplýsingar. Engar lögmæltar ástæður til handtöku voru fyrir hendi. Lögreglu ber að gera þeim sem færður er á lögreglustöð grein fyrir tilefni aðgerðanna, sbr. 2. mgr. 16. gr. lögreglulaga. Í skýrslu ákærða um atvikið er viðfangsefnið sagt eiga við 21. gr. áfengislaga, ölvun á almannafæri. Í handtökuskýrslu segir um ástæðu handtöku: „Til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot.“ Í skýrslu sinni fyrir dóminum kvaðst ákærði hafa tjáð kæranda að ástæða handtöku gæti verið annaðhvort ölvun á almannafæri eða að hlýða ekki fyrirmælum lögreglu. Ber kærandi að síðarnefnda ástæðan hafi verið sú skýring sem hann fékk. Rétt þykir að skýra þennan framburð ákærða þannig að hann telji hvort tveggja tilefnið hafa verið til staðar og er sá skilningur í samræmi við vætti Jóns, en lagafyrirmælin verður að skilja svo að hinn handtekni eigi rétt á að skýrar forsendur fyrir handtöku séu til staðar. Dómurinn getur ekki fallist á að sýnt hafi verið fram á að neitt þessara þriggja tilefna, sem nefnd hafa verið hér, hafi verið til staðar. Kærandi þykir ekki hafa sýnt af sér hegðun sem varði við 21. áfengislaga, fyrirmæli ákærða voru persónuleg og tengdust ekki lögbroti og þar sem háttsemi kæranda var ekki lögbrot var ekki tilefni til að hindra áframhaldandi brot. Ennfremur er ljóst að þar sem kærandi var handtekinn og færður á lögreglustöð, var ekki staðið rétt þar að framhaldi málsins, þar sem hann var ekki færður fyrir varðstjóra. Þetta kannast ákærði við en segir að misskilningur á milli sín og vitnisins X hafi valdið því. Þessi skýring ákærða þykir ekki trúverðug af eftirfarandi ástæðum. Enginn vitnisburður er um orðaskipti í þá veru að vitnið X ætlaði að ná í varðstjóra. Samkvæmt framburði hans taldi hann það ekki vera í sínum verkahring að skipta sér af málinu. Kærandi var ekki færður í fangamóttöku heldur í umferðardeild. Hann var látinn bíða en ákærði sjálfur kallaði hann síðan inn og krafði hann sjálfur um persónuupplýsingar og ræddi málið við hann. Hann var látinn blása í áfengismæli án sýnilegs tilefnis. Þessi háttsemi ákærða styður þá niðurstöðu að honum hafi verið fullljóst að aðgerð hans var óréttmæt. Áfengismælingin er ennfremur sönnun þess að S var ekki verulega ölvaður. Ákærði er reyndur lögreglumaður og á að vera ljós sú ábyrgð sem hann ber og takmörk valdheimilda sinna samkvæmt III. kafla lögreglulaga og XII. kafla laga um meðferð opinberra mála. Hann er fundinn sekur um þá háttsemi sem í 1. lið ákæru greinir og er fallist á með ákæruvaldinu að brotið varði við 131. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Niðurstaða ákæruliðar 2. Í þessum ákærulið er báðum ákærðu gefið að sök að hafa handtekið H án lögmæts tilefnis. Í niðurstöðu vegna 1. ákæruliðar er fjallað um lagaskilyrði fyrir handtöku og er vísað til þess. Vegna þessa ákæruliðar þarf sérstaklega að huga að tilefni afskipta lögreglu af H og lögmæti handtöku hans. Upplýst er að ákærðu komu akandi eftir Tryggvagötu þar sem þeir sáu H og M úti á götunni. Þeir stöðvuðu lögreglubifreiðina og tóku H tali og mæltu svo fyrir að þau færu af götunni og upp á gangstéttina. Óumdeilt er að H brást illa við afskiptunum og vandaði lögreglumönnunum ekki kveðjurnar. Ekkert þeirra fjögurra man hins vegar hvað hann sagði. Sjálfur kvaðst hann hafa verið dónalegur. H og M bera að þau hafi verið á leið heim og hafi farið út á götuna til þess að veifa leigubíl sem hefði reynst vera frátekinn, þau hafi verið á leið yfir götuna og kannast ekki við að hafa verið þar í einhverjum leikaraskap. Í lögregluskýrslu þeirra beggja kemur fram að þau hafi gengið skáhalt út á götuna á móti leigubifreiðinni. Ákærði Þórjón bar fyrir dóminum að parið hefði staðið út á miðri götu er þeir komu akandi og brugðist við tilmælum þeirra um að fara af götunni með svívirðingum og öskrum. Hafi maðurinn verið mjög annarlegur og konan mjög drukkin. Þau hafi fyrst fært sig þegar sagt var að ella yrðu þau handtekin og meðákærði hefði kallað á aðstoð. Ákærði X kvað þá hafa tekið eftir pari úti á götu, sem hafi verið að þvælast fyrir umferð. Þau hafi verið beðin um að fara af götunni en brugðist við með svívirðingum og miklum dónaskap og ekki farið. Þá hafi þeim verið sagt að þau yrðu fjarlægð og hafi hann kallað strax eftir aðstoð. Ekki eru önnur vitni að þessum þætti, nema að vitnið I sá parið ganga út á götuna en fylgdist ekki nánar með þeim. Í lögregluskýrslu segist þetta vitni hafa séð parið á gangi eftir miðri Tryggvagötunni, en þau hafi ekki verið að gera neitt, og hafi hann séð lögreglubifreið stöðva hjá þeim. Vitnið G sá parið á götunni og lögreglubifreiðina og áttaði sig á að einhver orðaskipti voru að eiga sér stað. Verður hér að leggja til grundvallar fullyrðingu ákærðu, um að vera H og M úti á götunni, þegar þá bar að, hafi verið með þeim hætti að afskipti lögreglu af þeim þar hafi verið eðlileg. Ákærðu voru við eftirlitsstörf í miðbæ Reykjavíkur þessa nótt og slík afskipti í þeirra verkahring. Skiptir ekki máli í þessu sambandi þótt einhver misskilningur kunni að hafa verið um erindi þeirra á götunni. Óumdeilt er að M var töluvert drukkin, og vegna öfgafullra viðbragða H við einföldum og, að því er virðist, sjálfsögðum tilmælum lögreglu, verður að telja þá fullyrðingu ákærðu trúverðuga að þeir hafi þarna ályktað að H væri í annarlegu ástandi. Verður því einnig að leggja til grundvallar að það hafi ekki verið óeðlileg viðbrögð ákærðu að snúa bifreiðinni við til þess að kanna frekar með fólkið, en varla var tilefni til að kalla til aðstoð á þessu stigi. Ber þá að athuga hvort einnig hafi verið tilefni til handtöku H. Í frumskýrslu er brot/verkefni sagt annars vegar vera: „fyrirmælum lögreglu ekki hlýtt“ og vísað til 19. gr. lögreglulaga nr. 90/1996, en þar segir að almenningi sé skylt að hlýða fyrirmælum sem lögreglan gefur, svo sem vegna umferðarstjórnar eða til þess að halda uppi lögum og reglu á almannafæri. Og hins vegar „ölvun á almannafæri“ og vísað til 21. gr. áfengislaga nr. 75/1998, þar segir að hver sá sem sökum ölvunar veldur óspektum, hættu eða hneyksli á almannafæri, opinberum samkomum, í bifreiðum eða öðrum farartækjum eða skipum skuli sæta ábyrgð. Í skýrslu vegna handtöku er vísað til sömu atriða og ástæða handtöku sögð vera: „að koma í veg fyrir áframhaldandi brot.“ Í frumskýrslu er aðstæðum nánar lýst þannig, að parið hafi staðið úti á miðri götu og stöðvað umferð, ekki hlýtt fyrirmælum um að fara frá umferð og af götunni, ausið svívirðingum yfir lögreglu og maðurinn virst vera í annarlegu en ekki ölvunarástandi, og „[þ]ar sem ekki var hægt að tala um fyrir honum var hann færður í handjárn og í lögreglubifreiðina 10-151.“ Ákærðu voru nánar spurðir fyrir dóminum um ástæður handtöku H. Báðir lögðu þeir áherslu á það að afskipti þeirra af H hefðu byrjað á götunni, og hann hefði ekki hlýtt fyrirmælum lögreglu um að fara af götunni. Einnig hefði H verið annarlegur og framkoma hans slík að ástæða hefði verið til að kanna málið nánar. Lögðu þeir ríka áherslu á, að vegna þessara afskipta sinna hefði þeim borið, samkvæmt fyrirmælum yfirstjórnar lögreglunnar, og ella átt yfir höfði sér ávítur, að bóka málið. Lögreglumönnum bæri að færa í dagbók öll afskipti sín af fólki og í þeim tilgangi væri nauðsynlegt að fá uppgefið nafn viðkomandi og kennitölu. H hefði borið að gefa þeim þessar upplýsingar, en hefði neitað því. Ákærði Þórjón Pétur kvað alltaf vísað til áfengislaga þegar afskipti væru höfð af ölvuðu fólki. Ákærði X kvað áherslu vera lagða á, að fylgja eftir afskiptum sem væru byrjuð og að það væri vinnumáti að fara með fólk á lögreglustöðina ef það neitaði að gefa persónuupplýsingar. Það er álit dómsins að þar sem þau H og M voru óumdeilanlega komin upp á gangstéttina fyrir framan veitingastaðinn Café Amsterdam þegar lögreglubifreiðinni hafði verið snúið við, hafi þau verið búið að hlýða upphaflegum fyrirmælum lögreglu um að fara af götunni. Jafnvel þótt þau hafi ekki gert þetta umsvifalaust og orðalaust, þá virðast samkvæmt akstursskýrslu lögreglubifreiðarinnar ekki hafa liðið nema rúmar tvær mínútur frá fyrstu afskiptum og þar til lögreglubifreiðinni var lagt. Gat þetta tilvik eitt því ekki verið grundvöllur frekari afskipta og handtöku. Önnur ástæða afskipta samkvæmt frumskýrslu er vísan til 21. gr. áfengislaga. Ákærðu leggja áherslu á annarlegt ástands H, sem þeir hafi talið vera vegna fíkniefnaneyslu, og hafi þeir metið hann sjálfum sér og öðrum hættulegan. Þess er þó ekki getið í skýrslu að ástæða handtöku sé að tryggja öryggi. Ósamræmi er í framburði ákærðu annars vegar og H og M hins vegar um þetta atriði. H kveðst hafa neytt áfengis en ekki annarra vímuefna, ekki fundust á honum nein fíkniefni og þetta ekki rannsakað frekar. Hann var reiður vegna, að því er honum fannst, óréttmætra afskipa af sér. Skapofsi og þvermóðska getur birst sem annarlegt ástand. Hann brást ekki við frekari afskiptum lögreglu með því að streitast á móti. Verður því ekki slegið föstu að H hafi verið undir áhrifum annarra vímuefna en áfengis. „Annarlegt ástand“ er ekki sjálfstæð handtökuheimild. Verður ekki séð að ástand H hafi gefið tilefni til handtöku. Af hálfu verjenda var lögð áhersla á það að óásættanlegt sé að almenningur komist upp með dónaskap við lögreglu eins og þarna virðist hafa átt sér stað, var í því sambandi vísað til verndar sem opinberir starfsmenn njóta samkvæmt hegningarlögum. Ekki er fallist á að þau ákvæði eigi hér við. Ókurteisi og vanstilling kann að vera þjófélagsleg vandamál, en er ekki í sjálfu sér lögbrot og gildir það einnig þótt lögreglumenn verði fyrir því. Er það óumflýjanlegur hluti af starfi lögreglu að hafa afskipti af fólki í ýmiss konar ástandi, þurfa þeir að geta staðist það álag sem slíku fylgir og eru þjálfaðir til þess samkvæmt vætti Geir Jóns Þórissonar, yfirlögregluþjóns. Ekki var kært fyrir brot gegn opinberum starfsmanni. Það var mat ákærðu á vettvangi að þessi uppákoma úti á götunni gæfi tilefni til þess að kanna frekar ástand H og að fá persónuupplýsingar. Á myndbandi úr öryggismyndavél verður ekki greint að neinar umræður hafi átt sér stað. Ef litið er til þess stutta tíma sem líður frá því að lögreglumennirnir stíga út úr bifreiðinni og þar til þeir setja H í járn hefur vart gefist tími til að spyrja til nafns og fá svar, og ef svo augljóslega ekki gefið ráðrúm fyrir hann til að sjá sig um hönd og svara. Engu að síður fullyrða ákærðu að þeir hafi spurt um nafn og kennitölu eða beðið H um að framvísa skilríkjum og að þeir hafi ekki fengið svar. H og M neituðu því bæði að lögreglan hefði spurt H að nafni. Þar sem orð stendur gegn orði þykir þó verða að láta ákærðu njóta hér vafans og leggja fullyrðingu þeirra um þetta atriði til grundvallar. Kemur þá til athugunar hvort fullnægjandi ástæða hafi verið til handtöku að því gefnu að H hafi neitað að upplýsa ákærðu um hver hann væri, og af því tilefni. Þó að skylda sé lögð á borgarana í 7. gr. lögreglusamþykktar fyrir Reykjavík nr. 625/1987 að gera grein fyrir sér sé þess krafist af lögreglu og lögreglu heimilað samkvæmt 4. mgr. 15. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 að krefjast þess að maður segi til nafns síns, kennitölu og heimilisfangs og sýni skilríki því til sönnunar, þá verður einnig að hafa í huga að bein heimild lögreglu til handtöku í slíku tilviki sem áður var að finna í 2. tl. 61. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 74/1974 er ekki til staðar í núgildandi lögum nr. 19/1991. Neitun á því að segja til sín er því ekki sjálfstæður grundvöllur handtöku. Eins og hér háttaði til hafði í mesta lagi verið framið minni háttar umferðalagabrot, en það var þó ekki tilgreint sem tilefni afskipta. Þeim fyrirmælum sem lögregla hafði gefið hafði verið hlýtt. Telja verður lögregluaðgerð utan marka þess meðalhófs sem gæta ber við beitingu opinbers valds, felist hún í handtöku vegna mjög smávægilegs brots eða afskipta í þeim tilgangi einum að fá fram persónuupplýsingar. Hafa verður í huga að handtaka skerðir grundvallarréttindi einstaklinga til frelsis. Er ekki fallist á að handtaka sé réttlætanleg vegna þess eins að aðili neiti að gera grein fyrir sér. Í því tilviki sem hér um ræðir var ekki nauðsynlegt að fá fram þessar upplýsingar. Ákærðu halda því sérstaklega fram að þeir hafi um það ströng fyrirmæli frá yfirstjórn lögreglunnar að skrá öll mál sem þeir hafi afskipti af og til þess að geta gert það þurfi þeir að fá persónuupplýsingar um viðkomandi aðila. Af þessum sökum hafi handtaka hér verið nauðsynleg. Aðrir lögreglumenn, sem komu fyrir dóminn, voru ekki spurðir um þetta atriði, utan vitnið Geir Jón sem upplýsti að lögreglumönnum hefðu ekki verið settar skriflegar starfsreglur varðandi handtöku og persónuupplýsingar. Lögreglumönnum bæri að skrá frumkvæðisverkefni. Upplýsingar um aðila sem lögregla hefði afskipti af þyrftu að liggja fyrir vegna bókunarkerfis og málaskrár. Til þess að aðili yrði krafinn um kennitölu þyrftu afskipti lögreglu hins vegar að beinast að afbroti eða rannsóknarhagsmunum. Er þessi framburður í samræmi við gildandi lög um handtökur. Ákærðu hafa lagt fram nokkur gögn sem stafa frá yfirmönnum innan lögreglunnar og vísað til reglna þar sem áréttuð er nauðsyn skráningar afskipta og upplýsinga um viðkomandi aðila. Var þetta atriði sérstaklega reifað við framhald aðalmeðferðar. Þessi gögn staðfesta að rík áhersla er lögð á það við lögreglumenn að gera grein fyrir verkefnum sínum og skrá dagbók og málaskrá. Ekkert þykir hins vegar hafa komið fram í málinu sem styður þá fullyrðingu að lögreglumönnum séu, af yfirmönnum lögreglunnar í Reykjavík, gefin fyrirmæli um afskipti umfram eðlilegar lögregluaðgerðir. Verða þeir um það að fara eftir almennum lögum. Eru það ríkir samfélagslegir hagsmunir að almenningur geti treyst því að afskipti lögreglu takmarkist við lögbundið verksvið þeirra. Verða almenn og einstök fyrirmæli til lögreglumanna um að skrá „öll“ afskipti sín af fólki ekki skýrð rýmra og verða þeir að beita dómgreind sinni við mat á verkefni. Skráning mála og skýrslugerð þjónar ennfremur meðal annars því hlutverki að tryggja að afskipti lögreglu séu lögmæt og eðlileg. Þykja ákærðu hvorki hafa sýnt fram á að þeir hafi haft skilyrðislaus fyrirmæli yfirmanna um að skrá með nafni sérhver afskipti sín af borgurunum, né að slík fyrirmæli gætu réttlætt handtöku þá sem hér um ræðir. Niðurstaða þessa ákæruliðar er sú að upphafleg afskipti ákærðu af fólkinu hafi verið eðlileg. H og M höfðu hins vegar hlýtt fyrirmælum um að fara af götunni, gáfu upphafleg viðbrögð þeirra þá ekki lengur ástæðu til frekari afskipta. Háttsemi H eða ástand hans var ekki fullnægjandi ástæða handtöku. Það að neita að gefa upp nafn veitir eitt og sér ekki heimild til handtöku. Með handtöku H fóru ákærðu út fyrir valdheimild sína. Ákærðu eru reyndir lögreglumenn og er það hluti af starfsskyldum þeirra að kunna skil á valdmörkum sínum, geta þeir ekki borið fyrir sig misskilning á eða oftúlkun á lögum eða fyrirmælum yfirmanna sinna. Eru báðir ákærðu fundnir sekir um þá háttsemi sem lýst er í 2. ákærulið en í ljósi allra aðstæðna þykir brotið varða við 132. gr. almennra hegningarlaga. Vegna efnisatriða þykir rétt að fjalla um ákærulið 4 áður en fjallað er um ákærulið 3. Niðurstaða um ákærulið 4. Ákærða Þórjóni Pétri er í þessum ákærulið gefið að sök að hafa beitt úðavopni án nægilegra ástæðna eða tilefnis. Aðstæður á vettvangi voru þær að ákærðu höfðu handtekið H eins og nánar hefur verið fjallað um í ákærulið 2. Við það missti M, sem var talsvert ölvuð, stjórn á sér og var einnig handtekin. Þótti vegfarendum aðfarir lögreglu harkalegar og létu einhverjir í sér heyra, auk þess sem vitnið I hafði bein afskipti af málinu. Verður að ganga út frá því að þau hafi verið truflandi fyrir lögreglumenn að störfum. Þykir í þessu sambandi ekki skipta máli þótt lögreglan hafi ekki haft fullt tilefni til handtöku H. Óumdeilt er að ákærði beitti úðavopni. Ákærði heldur því fram að hann hafi verið í hættu vegna ógnandi framkomu vitnisins I og því beitt vopninu sér til varnar. Samkvæmt framburði hans var hættan sú, á þeirri stundu sem varnarvopninu var beitt, að I myndi sparka í framhurð lögreglubifreiðarinnar farþegamegin þar sem ákærði var sestur inn, en þó enn með hægri fót úti. Er ljóst að ákærði hefði getað meiðst illa ef þetta hefði orðið. Ákærði Þórjón Pétur ber að hann hafi beitt úðavopninu til þess að stöðva árás, sem hann hafi óttast af hálfu I. I kveðst ekki hafa ætlað að gera neitt né hafa gert sig líklegan til árásar, en staðfestir að hann kunni að hafa verið ógnandi, ekki síst vegna stærðar sinnar. Hann hafði áður atyrt lögreglumennina með orðum og lagt hönd á öxl annars ákærðu. Hann fylgdi þessu eftir með því að leggjast fram á lögreglubifreiðina og hrækja að eða á bifreiðina þar sem hann gekk fram fyrir hana og öskraði að ákærða. Vitnið Henrý bar að hann hefði ekki séð ástæðu fyrir notkun úðavopnsins, þó maðurinn, I, hefði kunnað að virðast ógnandi og verið heitt í hamsi þar sem hann stóð fyrir framan bifreiðina. Vitnið G lýsti því svo að sá sem var öskrandi, I, hafi verið kominn fram fyrir bílinn og upp á gangstéttina þegar úðanum var sprautað og hafi lögreglumönnunum ekki stafað ógn af honum á þeirri stundu. Vitnið R kvað I ekki hafa verið á leið til lögreglumannsins þegar úðanum var sprautað og hefði lögreglumanninum ekki stafað ógn af honum á þeirri stundu. Tengdi hann saman framangreindan hráka og notkun úðavopnsins. Kvað hann I ekki hafa verið líkamlega ógnandi og ekki hafa verið með ofbeldislega hegðun þótt hann hafi verið orðljótur og öskrað á lögreglumennina. Myndbandsupptaka var skoðuð í réttinum. Samkvæmt henni er I staðsettur uppi á gangstéttinni fyrir framan hægra framhorn bifreiðarinnar þegar ákærði úðar á hann, í næsta ramma á undan er hann að ganga fram fyrir bílinn og virðist stefna upp á gangstéttina. Þegar þetta er virt ásamt framburði vitna bendir ekkert til þess að I hafi búist til árásar á ákærða. Þykir því gegn fullyrðingu ákærða ljóst að notkun úðavopnsins hafi verið án tilefnis frá I. Ekki er heldur skynsamleg ástæða til þess að ætla að ákærði hefði verið lengur að því að draga fótinn inn í bifreiðina en að teygja höndina út á milli stafs og hurðar og beita úðavopninu. Samkvæmt almennum orðskilningi getur orðið „múgur“ einfaldlega þýtt fjölda, eins og í orðatiltækinu „múgur og margmenni“ í þeirri merkingu er til dæmis múgur manns í miðborg Reykjavíkur á Þorláksmessu. Þá er einnig talað um „múg“ með neikvæðri tilvísun til hóps, enda merkir orðið „múgur“ einnig „skríl“. Er það þá venjulega í því samhengi að hópurinn, hvernig sem hann hefur myndast, aðhafist eitthvað gagnrýnivert, samanber orðið „múgæsing“. Þegar ákærðu vísa til múgs á vettvangi í því samhengi sem hér er um að ræða, verður að leggja í það þennan síðastgreinda skilning. Ákærði Þórjón Pétur kvað það hafa verið tilfinningu sína að I væri þarna forsprakki fyrir hópi af fólki. Hann hafi upplifað ástandið sem mjög eldfimt og tæpt á að allt færi í bál og brand. Meðákærði X kvaðst hafa upplifað ástandið eins og lýst er. Vitnið Magnús Þór, lögreglumaður, kvað hafa verið mikinn hita og óróa í fólki þarna á staðnum, vitnið Elín Agnes, lögreglumaður, kvað hafa verið þarna fullt af eða slatta af fólki og hafa verið hita í fólki, það hafi verið að hljóða á þau, aðstæðum sem þessum fylgi óþæginda- og óöryggistilfinning. Vitnin Kristján Helgi og Þormóður Árni, lögreglumenn, sem voru á öryggismyndavélunum, sögðu töluvert af fólki hafa verið þarna í kring, nefndu báðir stóra manninn sem hefði verið ógnandi, Kristján Helgi sagði að æsingur hefði verið í fólki og Þormóður Árni að þeir hefðu haft áhyggjur af þessu. Ljóst er að M var mjög æst og barðist um, einnig að vitnið Iur var með talsverð hróp að lögreglumönnunum og truflandi framkomu, einnig virðist einn annar maður, sem ekki hefur upplýsts hver er hafa fylgt honum eftir, en myndbandið sýnir að þegar úðanum er sprautað er I kominn að framhurð stærri lögreglubifreiðarinnar, sem þá var enn á staðnum. Önnur vitni höfðu sig ekki í frammi utan að R kveðst hafa kallað eitthvað. Fáir aðrir sjást á myndbandinu, en ganga má út frá að fleiri hafi verið á ferli í nágrenninu. Þannig er ljóst að fólk var á vettvangi sem sýndi andúð sína á aðgerðum ákærðu og flest væntanlega undir áhrifum áfengis. Engan veginn verður þetta fólk þó skilgreint sem hópur og því síður múgur sem hafi sameinast í aðgerð gegn lögreglu. Þá voru tvær lögreglubifreiðar á staðnum þegar úðanum var beitt og með þeim alls fimm lögreglumenn, sem allir voru komnir inn í bifreiðarnar. Ákærðu eru báðir mjög reyndir og vel þjálfaðir lögreglumenn, enginn hópur var til staðar þegar þá bar fyrst að, og þó M væri erfið viðureignar og I ógnandi vegna stærðar sinnar og hrópa og þó einhverjir fleiri vegfarendur hafi staldrað við og jafnvel kallað til þeirra vanþóknunarorðum, þá verður á engan hátt fallist á að þetta ástand verði metið þannig að þeir hafi þar átt í höggi við æstan múg. Í samræmi við eðli lögreglustarfsins er lögreglumönnum, andstætt öðrum borgurum, heimilt að beita valdi. Þessi heimild er þó takmörkuð við að nauðsyn krefji og skal aðgerð ætíð vera í samræmi við aðstæður hverju sinni. Úðavopn inniheldur táragas og er ætlað til að yfirbuga einstakling í návígi. Fá lögreglumenn það í hendur að undangenginni þjálfun. Sé vopninu beitt ber lögreglumanni að gera rökstudda grein fyrir notkun þess í skýrslu. Þessar reglur hafa þann tilgang að tryggja að vopnið sé ekki notað án fullnægjandi tilefnis og að meðalhófs sé gætt við notkun þess. Það er rétt, sem ákærði heldur fram, að lögregla verði stundum að taka ákvarðanir í skyndi. Komið getur fyrir að mat á aðstæðum í slíkum tilvikum reynist eftir á hafa verið rangt en afsakanlegt. Í því tilviki sem hér um ræðir höfðu skapast erfiðar vinnuaðstæður, en hvorki var tilefni frá I né fólkinu á staðnum til þess að beita vopninu og varð notkun þess því ekki réttlætt. Er ákærði Þórjón Pétur fundinn sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í þessum ákærulið og fallist á heimfærslu brotsins til refsiákvæðis. Niðurstaða um ákærulið 3. Ákærða X, en hann skráði frumskýrslu, er samkvæmt þessum ákærulið gefin að sök röng skýrslugerð vegna þessa atburðar, að því er tekur til þeirra atriða sem fjallað er um í ákærulið 4. X ber að hann hafi ekki veitt því eftirtekt þegar úðavopninu var beitt og er það eðlilegt vegna þess að hann átti fullt í fangi með að hemja M sem var í aftursæti bifreiðarinnar, og að búast til að aka bifreiðinni af vettvangi. Hann kveðst ekki hafa vitað um að úðavopnið var notað fyrr en eftirá, en ber að hann telji beitingu þess ekki hafa verið óeðlilega. Þegar skýrsla ákærða um atburðinn er metin verður að líta til þess að ákærðu unnu þarna saman og hann er að lýsa aðgerðunum í heild. Hlýtur hann við það að taka mið af aðgerðum þeirra beggja. Um nauðsyn þess að beita úðavopninu hlýtur hann, við þessar aðstæður, að leggja skýringar félaga síns, meðákærða Þórjóns Péturs, til grundvallar að því leyti sem hann gat ekki sjálfur metið aðstæður. Um það hvort „ástandið hafi verið mjög eldfimt“ þykir verða að leggja mat lögreglumannanna um það til grundvallar í ljósi þeirra aðstæðna sem þeir voru þarna í. Staðan var erfið vegna látanna í M og I hafði verið ógnandi. Á hinn bóginn er, eins og hér að framan er rökstutt, rangt að „múgæsing hafi myndast á vettvangi,“ eða að þar hafi verið einhver múgur til staðar. Ekkert gaf reyndum lögreglumanni tilefni til að lýsa ástandinu á vettvangi almennt með þessum hætti. Eini sjáanlegi tilgangurinn með því er að réttlæta notkun úðavopnsins, en að þessu leyti gat ákærði X sjálfur metið hvað rétt var. Þá þykir einnig augljóslega rangt að notkun þess hafi verið nauðsynleg til þess að lögreglubifreiðin kæmist af vettvangi. Ekkert í gögnum málsins styður það að aðsúgur hafi verið gerður að þeim og I stóð ekki einu sinni lengur fyrir framan bifreiðina. Telst lögregluskýrslan að þessu leyti vera röng af hálfu ákærða X og er fallist á kröfu ákæruvaldsins um sakfellingu og heimfærslu til refsiákvæða. Niðurstaða ákæruliðar 5. Ákærða Þórjóni Pétri er í þessum ákærulið gefin að sök röng skýrslugerð vegna atburðarins, en hann ritaði skýrslu vegna notkunar úðavopnsins. Svo sem að framan er rakið braust engin múgæsing út eftir handtöku H. Fáeinir einstaklingar teljast hafa verið þarna við, og það jafnvel þó að gengið sé út frá því að fleira fólk hafi verið í kring en þeir sem komið hafa fyrir dóminn og þeir sem sjást á myndbandinu. Þetta fólk var ekki í hópi heldur vegfarendur á stangli sem leið áttu hjá. Það stóð ekki sameiginlega að aðkasti að ákærða. Þá er ekkert sem rennir stoðum undir það að I hafi gert sig líklegan til að ráðast að ákærða Þórjóni eða lögreglubifreiðinni, þó hann hafi snert hana, jafnvel lagst andartak fram á húddið og hrækt að henni eða á hana. Gögn málsins og vætti vitna styðja ekki þá fullyrðingu að I hafi verið í árás þegar úðanum var beint að honum, og það verður að teljast hugarfóstur ákærða að hann hafi búist til árásar í þeim tilgangi að fá þessa vegfarendur, sem hér hafa komið fyrir dóminn, eða aðra óþekkta aðila, með sér til árásar. Samkvæmt þessu hlýtur rökstuðningur ákærða í skýrslunni fyrir notkun úðavopnsins að teljast vera vísvitandi rangur. Er því fallist á kröfu ákæruvaldsins um sakfellingu vegna þessa ákæruliðar og fallist er á heimfærslu brotsins til refsiákvæða. Skaðabótakrafa. H krefst miskabóta úr hendi ákærðu ásamt vöxtum og dráttarvöxtum. Samkvæmt framangreindri niðurstöðu var handtaka hans ekki lögmæt. Hann var handtekinn um kl. 04.03 og látinn laus kl. 04.40. Handtakan var frelsisskerðing og meiðandi en með eigin framkomu stuðlaði hann þó að atburðarásinni. Bætur þykja með vísan til 26. gr. skaðabótalaga hæfilega metnar 100.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. mars 2003 til 30. júní 2003, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og 60.000 krónur vegna lögmannsaðstoðar. Refsiákvörðun. Ákærði Þórjón Pétur Pétursson hefur verið fundinn sekur samkvæmt ákæruliðum 1, 4 og 5 og ákærulið 2 sameiginlega með meðákærða X. Ákærði X hefur verið fundinn sekur samkvæmt ákærulið 3 og sameiginlega með meðákærða Þórjóni Pétri samkvæmt ákærulið 2. Um er að ræða brot framin af lögreglumönnum í opinberu starfi. Brotin eru einkum alvarleg vegna þess að það er grundvallaratriði í lýðfrjálsu landi að almenningur geti treyst því að lögregla vandi vinnubrögð sín og fari að ábyrgð með valdheimildir sínar. Sérstaklega er það litið alvarlegum augum að lögreglumenn skuli freistast til að réttlæta eigin gerðir eða starfsfélaga sinna með röngum skýrslum. Skýrslur lögreglu eru megin grundvöllur ákæru fyrir brot og eru þýðingarmikil sönnunargögn í opinberum málum. Eru mikilir almannahagsmunir tengdir því að hægt sé að treysta þeim og framburði lögreglumanna. Ákærðu hafa engan sakarferil. Við ákvörðun refsingar verður til mildunar að líta til þess að vinnuaðstæður lögreglu eru erfiðar á vettvangi eins og háttaði til í tilviki ákæruliðar 2 og framkoma vegfarenda oft vanvirðandi og truflandi. Einnig ber að líta til þess að ákærðu hefur verið vikið úr starfi sem þeir eru menntaðir til og hafa öðlast mikla reynslu við. Þegar allt þetta er virt er refsing ákærða Þórjóns Péturs ákveðin fangelsi í fimm mánuði. Fresta skal fullnustu refsingarinnar í tvö ár frá birtingu dómsins og skal hún falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Refsing ákærða X er ákveðin fangelsi í tvo mánuði. Fresta skal fullnustu refsingarinnar í tvö ár frá birtingu dómsins og skal hún falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Sakarkostnaður Ákærðu skulu greiða sameiginlega allan almennan sakarkostnað. Ákærði Þórjón Pétur skal greiða skipuðum verjanda sínum, Sigurði Kára Kristjánssyni héraðsdómslögmanni, 380.000 krónur í réttargæslu- og málsvarnarlaun. Ákærði X skal greiða skipuðum verjanda sínum, Helga Jóhannessyni hæstaréttarlögmanni, 350.000 krónur í málsvarnarlaun. Málið var flutt af Sigríði J. Friðjónsdóttur saksóknara. Hjördís Hákonardóttir héraðsdómari kvað upp dóminn. D ó m s o r ð Ákærði, Þórjón Pétur Pétursson, skal sæta fangelsi í fimm mánuði. Fresta skal fullnustu refsingarinnar í tvö ár frá birtingu dómsins og skal hún falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði, X, skal sæta fangelsi í tvo mánuði. Fresta skal fullnustu refsingarinnar í tvö ár frá birtingu dómsins og skal hún falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærðu skulu sameiginlega greiða H 100.000 krónur í skaðabætur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. mars 2003 til 30. júní 2003, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og 60.000 krónur vegna lögmannsaðstoðar. Ákærðu skulu greiða sameiginlega allan almennan sakarkostnað. Ákærði Þórjón Pétur skal greiða skipuðum verjanda sínum, Sigurði Kára Kristjánssyni héraðsdómslögmanni, 380.000 krónur í réttargæslu- og málsvarnarlaun. Ákærði X skal greiða skipuðum verjanda sínum, Helga Jóhannessyni hæstaréttarlögmanni, 350.000 krónur í málsvarnarlaun.
|
Mál nr. 50/2003
|
Frávísunarkröfu hafnað Kaupsamningur Greiðsla
|
AG og H deildu um það hvort greiðsla með tékka, sem reyndist innstæðulaus við sýningu, teldist fullnægjandi. Tékkinn var notaður sem gjaldmiðill í tengslum við kaup H og AJ á öllum hlutum í einkahlutafélagi AG. Var það talin meginregla í kröfurétti að greiðsla með tékka leysi skuldara ekki undan greiðsluskyldu komi í ljós að ekki er innstæða fyrir tékkanum og gildi þá einu þótt gefin hafi verið út fyrirvaralaus kvittun. Var því ljóst að kaupsamningurinn hafði ekki verið efndur að þessu leyti gagnvart AG. Kröfur AG um efndir samkvæmt kaupsamningnum voru því teknar að fullu til greina.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Árni Kolbeinsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. febrúar 2003 og krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að áfrýjandi verði sýknaður af kröfu stefnda. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst þess að aðalkröfu áfrýjanda verði vísað frá Hæstarétti og hinn áfrýjaði dómur staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Fyrir héraðsdómi krafðist áfrýjandi að málinu yrði vísað frá dómi. Var kröfu hans hafnað með úrskurði 25. október 2002. Er aðalkrafa áfrýjanda að niðurstöðu þess úrskurðar verði hnekkt. Með vísan til forsendna úrskurðarins verður aðalkröfu áfrýjanda um frávísun málsins frá héraðsdómi hafnað, en stefndi hefur ekki fært nein haldbær rök fyrir því að þeirri kröfu skuli vísað frá Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur með þeim hætti er í dómsorði greinir. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður þó þannig að tildæmd fjárhæð ber dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 6. apríl 2000 til 1. júlí 2001 en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Áfrýjandi, Hannes Þ. Smárason, greiði stefnda, Arnari Hannesi Gestssyni, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 18. desember 2002. Mál þetta, sem dómtekið var 26. nóvember s.l., er höfðað með stefnu birtri 20. og 22. mars s.l. Stefnandi er Arnar Hannes Gestsson, kt. 070154-3829, Birkihlíð 48, Reykjavík. Stefndu eru Hannes Þ. Smárason, kt. 251167-3389, Blikanesi 9, Garðabæ og Arnar Jóhannsson, kt. 050165-4509, Bergstaðastræti 46, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði dæmdir in solidum til greiðslu skuldar að fjárhæð kr. 2.105.887 með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga frá 6. apríl 2000 til greiðsludags auk málskostnaðar samkvæmt reikningi. Dómkröfur stefnda Hannesar Þórs eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum verði dæmdur málskostnaður úr hendi hans að mati dómsins. Þingsókn féll niður af hálfu stefnda Arnars áður en til þess kæmi að hann skilaði greinargerð í málinu. Verður málið því dæmt að því er þennan stefnda varðar á grundvelli 1., sbr. 2. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991. Stefndi Hannes krafðist frávísunar málsins en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði upp kveðnum 25. október s.l. Málavextir. Málavextir eru þeir að stefnandi seldi stefndu alla hluti í einkahlutafélaginu Hlíðasmára 6 með kaupsamningi dagsettum 6. apríl 2000, en félagið mun hafa verið eigandi allrar lóðarinnar Hlíðasmára 6 í Kópavogi. Umsamið kaupverð var kr. 65.090.000 og átti samkvæmt 1. tl. samningsins að greiðast með peningum við undirritun hans, kr. 18.984.113. Þá skyldi við undirritun greiða til Sparisjóðs vélstjóra skv. kostnaðaruppgjöri kr. 2.105.887 samkvæmt 2. tl. samningsins og að lokum með skilyrtu veðleyfi vegna láns frá Samvinnusjóði Íslands hf. með veði í 1. veðr. í umræddri lóð, kr. 44.000.000, sbr. 3. tl. samningsins. Í samningnum er ákvæði þess efnis að félagið sé ekki með þinglýsta eignarheimild fyrir lóðinni en báðum aðilum sé það fullljóst og fullmeðvitað að Sparisjóður vélstjóra, sem sé þinglýstur eigandi lóðarinnar, muni afsala lóðinni beint yfir á félagið um leið og greiðslur samkvæmt 1. og 2. tl. hafi átt sér stað. Stefnandi heldur því fram að stefndi Arnar hafi gefið út tékka að fjárhæð kr. 2.168.850 dagsettan 11. apríl 2000, stílaðan á Sparisjóð vélstjóra í samræmi við 2. tl. kaupsamningsins. Þegar tékkinn var sýndur sama dag kom í ljós ekki var næg innstæða fyrir honum og mun stefnandi hafa innleyst andvirði tékkans 29. júní sama ár með greiðslu á kr. 2.279.882. Með yfirlýsingu sparisjóðsins dagsettri 6. mars s.l. var því lýst yfir að hann framseldi kröfu sína kr. 2.105.887 á hendur kaupendum skv. 2. tl. samningsins til stefnanda frá og með 29. júní 2000 og var því lýst yfir að honum væri heimilt að innheimta kröfuna og reikna dráttarvexti frá dagsetningu kaupsamningsins. Málsástæður og lagarök. Stefnandi byggir á því að hann hafi efnt ákvæði kaupsamningsins að fullu með afhendingu hluta sinna í félaginu og hafi hann að sjálfsögðu ætlast til að stefndu stæðu við greiðsluloforð sín samkvæmt efni samningsins. Stefndu hafi ekki staðið við greiðslu samkvæmt 2. tl. kaupsamningsins og beri því solidariska ábyrgð á því að þessi greiðsla verði réttilega efnd samkvæmt efni kaupsamningsins og almennum reglum kröfuréttar. Þeim hafi borið skylda til að greiða umsamda greiðslu samkvæmt 2. tl. samningsins til Sparisjóðs vélstjóra, en það hafi þeir enn ekki gert. Eftir að í ljós hafi komið að engin innstæða hafi reynst á tékkareikningi stefnda Arnars hafi stefnandi ákveðið að standa Sparisjóði vélstjóra skil á kostnaðaruppgjörinu samkvæmt 2. tl. samningsins og þannig uppfyllt skyldu stefndu. Með greiðslu stefnanda og yfirlýsingu sparisjóðsins um kröfuframsal hafi stefnandi eignast kröfuna á hendur stefndu. Stefndu hafi ekki fengist til að greiða umrædda fjárhæð þrátt fyrir áminningar í tölvupósti 9. mars 2001 og innheimtubréf 8. maí sama ár. Stefnandi vísar til laga nr. 7/1936 og almennra reglna kröfuréttarins um greiðslu og efndir fjárskuldbindinga og framsal kröfuréttinda. Dráttarvaxtakrafa stefnanda er byggð á III. kafla vaxtalaga og krafa um málskostnað á XXI. kafla laga nr. 91/1991, sérstaklega 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laganna. Stefndi Hannes byggir á því að með umræddum kaupsamningi hafi stefnandi selt alla hluti í félaginu án nokkurra fyrirvara eða skilyrða gagnvart kaupendum. Í kaupsamningi sé tekið fram að greiðslur séu inntar af hendi við undirritun enda hafi stefndu tekið við hlutunum sama dag. Með slíkri einhliða yfirlýsingu hafi stefnandi misst þann rétt sem hann hefði hugsanlega getað átt á hendur stefnda Hannesi. Þá bendir stefndi á að hafi tékkinn verið til greiðslu á hluta kaupverðs hafi stefnanda verið í lófa lagið að kanna hvort innstæða væri fyrir hendi við móttöku hans. Stefndi Hannes hafi greitt fyrir sinn hlut í kaupunum og hafi ekki verið kunnugt um greiðslufall tékkans fyrr en um ári eftir kaupin. Eigi stefnandi kröfur vegna tékkans sé það eingöngu á hendur meðstefnda Arnari. Hafi stefndi Hannes mátt vera í góðri trú um það að allar greiðslur hefðu verið inntar af hendi án eftirmála. Sé réttur stefnanda, hafi hann verið fyrir hendi, fallinn niður sakir tómlætis. Stefndi byggir á því að stefnandi geti ekki haft uppi kröfu vegna tékkans þar sem framsal hans hafi sannanlega ekki farið fram þegar stefnandi innleysti hann. Sé krafa samkvæmt tékkanum fallin niður og geti stefnandi einungis átt skaðabótakröfu á hendur útgefanda tékkans. Sparisjóðurinn geti ekki átt kröfu samkvæmt kaupsamningnum og því geti stefnandi ekki öðlast kröfu frá sparisjóðnum fyrir framsal. Stefnandi geti einungis átt kröfu á hendur meðstefnda Arnari á grundvelli tékkans. Ekkert beint réttarsamband sé samkvæmt tékkanum á milli stefnanda og stefnda Hannesar. Stefnandi hafi kvittað fyrirvaralaust fyrir greiðslu á seldum hlutum samkvæmt skýru efni kaupsamningsins. Stefndi reisir málskostnaðarkröfu á XXI. kafla laga nr. 91/1991. Niðurstaða. Eins og að framan er rakið verður málið dæmt að því er stefnda Arnar varðar á grundvelli 1., sbr. 2. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991, en þingsókn féll niður af hans hálfu áður en til þess kæmi að hann skilaði greinargerð. Ágreiningur stefnanda og stefnda Hannesar í máli þessu snýst um það hvort greiðsla stefnda Arnars samkvæmt 2. tl. kaupsamnings með tékka, sem reyndist innstæðulaus við sýningu, teljist fullnægjandi. Í máli þessu verður að telja nægilega upplýst að tékki sá sem mál þetta snýst um var notaður sem gjaldmiðill í tengslum við kaup stefndu á öllum hlutum í einkahlutafélaginu Hlíðarsmára 6. Samkvæmt 2. tl. kaupsamningsins var svo um samið að stefndu greiddu við undirritun kr. 2.105.887 samkvæmt kostnaðaruppgjöri til Sparisjóðs vélstjóra. Hefur verið upplýst í málinu að stefndi Arnar afhenti fyrirsvarsmanni sparisjóðsins tékka að fjárhæð kr. 2.168.850 en hann reyndist innstæðulaus við sýningu nokkrum dögum síðar. Í kaupsamningi er ekki vikið að því að þessi háttur skyldi hafður á og er ósannað að stefnanda hafi verið um það kunnugt. Réttar efndir samningsins að þessu leyti gagnvart stefnanda hefðu því verið þær að sparisjóðnum hefði borist fullnægjandi greiðsla frá stefndu í samræmi við 2. tl. samningsins. Stefnandi hefur innleyst umræddan tékka og hafa innheimtutilraunir hans ekki borið árangur. Telja verður það meginreglu í kröfurétti að greiðsla með tékka leysi skuldara ekki undan greiðsluskyldu sinni komi í ljós að ekki er innstæða fyrir tékkanum og gildir þá einu þótt gefin hafi verið út fyrirvaralaus kvittun. Af framansögðu er því ljóst að stefndu hafa enn ekki efnt kaupsamninginn að þessu leyti gagnvart stefnanda. Ekki verður fallist á að krafa stefnanda sé niður fallin sökum tómlætis, enda verður að telja að hann hafi haldið kröfu sinni nægilega til haga. Stefnandi innleysti tékkann 29. júní 2000 og samkvæmt gögnum málsins gerði hann reka að málshöfðun í byrjun mars árið eftir. Verða kröfur stefnanda því teknar að fullu til greina. Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefndu til að greiða stefnanda in solidum kr. 350.000 í málskostnað. Hjörtur O. Aðalsteinsson, héraðsdómari kvað upp dóminn. DÓMSORÐ: Stefndu, Hannes Þ. Smárason og Arnar Jóhannsson, greiði in solidum stefnanda, Arnari Hannesi Gestssyni, kr. 2.105.887 með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga frá 6. apríl 2000 til greiðsludags og kr. 350.000 í málskostnað.
|
Mál nr. 84/2000
|
Vátrygging Ómerking Frávísun frá héraðsdómi
|
G höfðaði mál á hendur vátryggingafélaginu SA til heimtu vátryggingarbóta úr atvinnurekstrartryggingu, sem hann keypti hjá SA í júní 1998. Vátryggingin var tekin í þágu veitinga- eða skemmtistaðar, sem G rak í húsinu L, sem G hafði á leigu. L brann í júlí 1998 og var það síðan jafnað við jörðu og í nýju húsi á lóðinni var ekki gert ráð fyrir skemmtistað. G endurreisti ekki starfsemi sína í öðru húsnæði. Ekki varð samkomulag um greiðslu bóta vegna eldsvoðans. Hélt G því fram að eignatrygging lausafjármuna hefði verið verðsett fyrirfram í skilningi 2. mgr. 39. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga og ætti hann því kröfu á vátryggingarfjárhæðum allra þátta eignatryggingarinnar óskertum að frádregnu verði muna, sem ekki fóru forgörðum. Lagði hann fram mjög takmörkuð gögn um umfang tjónsins. Ekki var talið að G hefði sannað að samið hefði verið um að tilgreind vátryggingarfjárhæð munanna skyldi jafnframt teljast vátryggingarverð þeirra, þegar tjón yrði. Þá var G ekki talinn hafa fært haldbær rök fyrir því, að vátrygging innréttinga og vörubirgða samkvæmt öðrum þáttum vátryggingarinnar hefði verið verðsett. Var því talið að ákvæðum 2. mgr. 39. gr. laga nr. 20/1954 yrði ekki beitt í málinu, heldur færi um ákvörðun bóta eftir 550. gr. vátryggingarskilmála eignatryggingarinnar og almennum reglum um vátryggingarverð í lögunum, ásamt því sem ráða mætti af samningi aðila eftir almennum túlkunar- og sönnunarreglum. Voru kröfur G í málinu taldar svo vanreifaðar að ekki væri unnt að leggja dóm á málið. Var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað frá héraðsdómi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hjörtur Torfason, Hrafn Bragason og Pétur Kr. Hafstein. Aðaláfrýjandi hefur skotið málinu til Hæstaréttar með stefnu 2. mars 2000. Hann krefst aðallega sýknu af öllum kröfum gagnáfrýjanda, en til vara þess, að kröfurnar verði stórlækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu með stefnu 17. maí 2000. Hann krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms með þeirri breytingu, að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 22.477.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. ágúst 1998 til greiðsludags, allt að frádregnum 8.200.000 krónum, sem aðaláfrýjandi hafi greitt 13. nóvember 1998. Hann krefst einnig málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Mál þetta hefur gagnáfrýjandi höfðað til greiðslu vátryggingarbóta úr svonefndri atvinnurekstrartryggingu, sem hann keypti hjá aðaláfrýjanda samkvæmt vátryggingarskírteini útgefnu 19. júní 1998 að undangengnum viðræðum milli aðila. Var tryggingin tekin í þágu veitinga- eða skemmtistaðar, er gagnáfrýjandi rak sem einkafyrirtæki með sérstöku firmaheiti að Lækjargötu 2 (Austurstræti 22b) í Reykjavík. Húsnæði staðarins hafði hann tekið á leigu með samningi við húseiganda 26. febrúar 1998, og mun hann hafa fengið það til umráða 15. mars sama ár. Samningurinn náði einnig yfir ýmsan búnað, sem verið hafði á leigu til fyrri veitingastarfsemi í húsnæðinu, og keypti gagnáfrýjandi hluta af honum til eignar. Taldist húsaleigusamningurinn einnig vera kaupsamningur að því leyti, þannig að gagnáfrýjandi skuldbatt sig til að greiða húseiganda 5.000.000 krónur „vegna kaupa á skemmtistaðnum Tunglinu með ýmsum smærri búnaði til veitingareksturs.“ Gagnáfrýjandi mun hafa byrjað rekstur staðarins í maímánuði 1998 og leitað til aðaláfrýjanda um vátryggingu vegna hans ekki síðar en í byrjun næsta mánaðar, en fyrir liggur skrifleg beiðni hans um atvinnurekstrartryggingu frá 8. júní 1998, og kveðst gagnáfrýjandi jafnframt hafa litið á hana sem tilboð frá aðaláfrýjanda um trygginguna. Nánari atvikum að gerð vátryggingarsamningsins, sem á eftir fylgdi, er lýst í héraðsdómi. Þar er einnig lýst skiptum aðila í kjölfar tjónsatburðarins, sem málið er risið af, en hann varð hinn 29. júlí 1998, þegar húsið Lækjargata 2 brann í eldsvoða ásamt flestu innanhúss, sem brunnið gat, og var síðan jafnað við jörðu. Í nýju húsi á lóðinni var ekki gert ráð fyrir skemmtistað, og gagnáfrýjandi endurreisti ekki starfsemi sína í öðru húsnæði, heldur hvarf hann til óskyldra starfa. II. Hin umsamda atvinnurekstrartrygging gagnáfrýjanda var fjórþætt, og varðar málið tvo hluta hennar, annars vegar eignatryggingu á lausafé fyrir bruna og fleiri áhættum og tryggingu fyrir tjóni af rekstrarstöðvun hins vegar. Eignatryggingin var þríþætt og tók í fyrsta lagi til lausafjármuna samkvæmt lista, sem fylgdi vátryggingarskírteininu og rakinn er í héraðsdómi. Var þar um að ræða ýmis hljómflutningstæki, ljósabúnað og húsgögn, svo og þrenns konar tæki í eldhúsi. Á listanum voru munirnir taldir í 35 liðum, sem verðlagðir voru hver fyrir sig, en vátryggingarfjárhæðin nam samtölu liðanna, 8.877.000 krónum. Í öðru lagi laut tryggingin að innréttingum á staðnum, er tryggðar voru sem heildarsafn án sundurliðunar. Í áðurgreindri beiðni hafði vátryggingarfjárhæð þeirra verið tilgreind 15.000.000 krónur, en í vátryggingarskírteininu var hún lækkuð í 8.000.000 krónur að beiðni gagnáfrýjanda. Þriðji þáttur eignatryggingarinnar fjallaði svo um vín- og goslager, vátryggðan fyrir 800.000 krónur, og barvörur, sjóðvélar o.fl., vátryggt fyrir 200.000 krónur. Um alla þættina var það tekið fram í skírteininu, að litið væri á hvern lið í sundurliðun sem sjálfstætt vátryggðan. Rekstrarstöðvunartryggingu gagnáfrýjanda var ætlað að bæta tímabundið rekstrartap, sem hann yrði fyrir vegna samdráttar eða stöðvunar á starfsemi skemmtistaðarins af völdum eldsvoða eða annars tjónsatburðar, sem eignatryggingin næði til, á allt að 12 mánaða bótatíma eftir atburðinn. Hæfist atvinnureksturinn ekki að nýju, skyldi bótafjárhæð miðast við þann tíma, sem eðlilegt mætti telja, að liðið hefði þar til reksturinn gæti hafa byrjað aftur. Jafnframt skyldu bætur takmarkast við óhjákvæmilegan kostnað, sem gagnáfrýjandi gæti sannað, að hann hefði lagt í. Sú takmörkun myndi þó ekki gilda, ef reksturinn hæfist ekki aftur af orsökum, sem gagnáfrýjandi yrði ekki talinn ráða við. Hámarksfjárhæð þessarar vátryggingar samkvæmt skírteininu var 8.938.500 krónur vegna rekstrar og 500.000 krónur vegna aukakostnaðar, eða samtals 9.438.500 krónur. Hafði fyrstnefnda fjárhæðin þar verið lækkuð frá því, sem tilgreint var í tryggingarbeiðninni. III. Ágreiningur málsaðila um bætur til gagnáfrýjanda vegna eldsvoðans 29. júlí 1998 er að miklu leyti af því sprottinn, að hann lítur svo á, að eignatrygging lausafjármuna á skemmtistaðnum samkvæmt skírteini aðaláfrýjanda hafi verið verðsett fyrirfram í þeim skilningi, sem um ræðir í 2. mgr. 39. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, þannig að kveðið hafi verið á um tiltekið verð munanna við tjón á þeim. Eigi hann því kröfu á vátryggingarfjárhæðum allra þátta eignatryggingarinnar óskertum að frádregnu verði þeirra muna, sem ekki hafi farið forgörðum. Sé hið tilgreinda verð hinna ýmsu muna og eigna skuldbindandi fyrir aðaláfrýjanda við greiðslu bóta vegna eldsvoðans, nema hann sanni, að bætur samkvæmt því myndu nema meiru en upphæð tjónsins. Gagnáfrýjandi hefur mjög hagað málatilbúnaði sínum í samræmi við þessa afstöðu og aðeins gert takmarkaða grein fyrir því, hvað ætla megi um muni í húsinu, verð þeirra eða notagildi umfram það, er sjá megi á áðurgreindum lista. Í skýrslu hans fyrir héraðsdómi kom þó fram, að munirnir hefðu ekki allir verið nýkomnir í eigu hans, og hefði hann nýtt hluta af þeim við fyrri rekstur á öðrum stað. Jafnframt hefur gagnáfrýjandi aðeins gert fremur lauslega grein fyrir þeim innréttingum á staðnum, er fallið hafi undir annan þátt eignatryggingarinnar, og nær enga fyrir þeim varningi, sem tilheyrði þriðja þættinum. Hann telur ljóst, að tjón á vátryggðu lausafé hafi verið algjört, þar eð allt hafi eyðilagst, sem í húsinu var, með örfáum undantekningum, er hann hafi greint frá. Meðal annars hafi þar brunnið skrifstofuhúsgögn og fleiri munir, sem verið hafi óvátryggðir. Kröfu um bætur vegna rekstrarstöðvunar hefur hann hvorki stutt beinum né óbeinum gögnum. Af hálfu aðaláfrýjanda er því eindregið mótmælt, að vátryggingarskírteinið hafi verið verðsett í áðurgreindum skilningi, enda sé það andstætt venjum á vátryggingamarkaði hér á landi að semja um lausafjártryggingar með þeim hætti. Hafi tilgreining verðmæta í skírteininu og fylgiskjali þess fyrst og fremst verið leiðbeinandi um vátryggingarverðmæti, sem iðgjöld yrðu reiknuð af, og eftir atvikum einnig um það, hvort munir gætu talist undir- eða yfirtryggðir, þegar tjón bæri að. Við ákvörðun bóta beri að fara eftir almennum skilmálum eignatryggingarinnar, er séu í samræmi við 1. og 2. mgr. 37. gr. laga nr. 20/1954 og einnig bundnir þeim fyrirvara í samræmi við 1. mgr. 39. gr. laganna, að félaginu sé óskylt að greiða meira en með þurfi til að bæta það tjón, sem gagnáfrýjandi hafi orðið fyrir, jafnvel þótt talið yrði, að samið hefði verið á annan veg. Bætur fyrir lausafé hans eigi þannig að miðast við núvirði glataðra muna eftir því verðlagi, sem síðast var á þeim áður en tjónið bar að höndum, að frádreginni hæfilegri fjárhæð vegna verðrýrnunar sökum minnkaðs notagildis eða annarra atvika. Samkvæmt skilmálunum og almennum reglum laganna hvíli það á gagnáfrýjanda að sanna tjón sitt af eldsvoðanum, og sé honum skylt að veita vátryggjanda sínum allar upplýsingar, er honum sé unnt að veita, um atvik, er máli kunna að skipta varðandi atburðinn og fjárhæð bóta, sbr. 22. gr. laga nr. 20/1954. Þeirri skyldu hafi hann ekki sinnt að neinu marki. Aðaláfrýjandi hefur ítrekað skorað á gagnáfrýjanda að leggja fram gögn úr bókhaldi fyrirtækis síns til skýringar um umfang tjónsins, en gagnáfrýjandi kveður þau hafa verið varðveitt í herbergi á 3. hæð hússins og öll farist í eldsvoðanum. Jafnframt bendir gagnáfrýjandi á, að gögnin séu ekki ómissandi að því leyti, að vátryggingarbætur fyrir tjónið eigi ekki að miðast við kostnaðarverð. Í skilmálum vátryggingarinnar eru ákvæði þess efnis, að bæði vátryggður og félagið hafi rétt til þess að óvilhallir matsmenn séu kvaddir til þess að ákvarða umfang tjóns og fjárhæð vátryggingarbóta, og velji hvor aðili sinn matsmann. Hvorugur málsaðila hefur þó reynt að nýta þennan rétt sinn. IV. Þótt vátrygging samkvæmt fyrsta þætti eignatryggingarinnar á lausafé samkvæmt lista hafi verið byggð á nær tæmandi sundurliðun tryggðra muna hefur gagnáfrýjandi ekki sannað, að svo hafi í raun verið um samið, að hin tilgreinda vátryggingarfjárhæð munanna skyldi jafnframt teljast vera vátryggingarverð þeirra, þegar tjón yrði. Meðal annars verður ekki séð af gögnum málsins, að fulltrúar aðaláfrýjanda við samningsgerð um vátrygginguna hafi hagað skoðun á mununum og aðstæðum á staðnum með tilliti til þessa eða annars gefið til kynna, að samið yrði á þessum grundvelli. Jafnframt hefur gagnáfrýjandi engin haldbær rök fært fyrir því, að vátrygging innréttinga og vörubirgða samkvæmt hinum þáttum tryggingarinnar hafi verið verðsett. Af þessum sökum verður ákvæði 2. mgr. 39. gr. laga nr. 20/1954 ekki beitt í málinu, heldur fer um ákvörðun bóta eftir 550. gr. vátryggingarskilmála eignatryggingarinnar og almennum reglum um vátryggingarverð í lögunum, ásamt því, sem ráða má af samningi aðila eftir almennum túlkunar- og sönnunarreglum. Kröfur gagnáfrýjanda í málinu eru því mjög vanreifaðar, þótt flest virðist hafa farið forgörðum, sem á skemmtistaðnum var, og áðurgreindur lausafjárlisti sé ekki þýðingarlaus. Aðrar upplýsingar frá honum um hinar vátryggðu eignir, ástand þeirra og verðmæti, eru af skornum skammti, sem fyrr segir, og mati kunnáttumanna er ekki til að dreifa. Á kröfugerðinni eru því þeir annmarkar, að ekki er unnt að leggja dóm á málið. Samkvæmt þessu verður ekki hjá því komist að fella hinn áfrýjaða dóm úr gildi og vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi. Eftir atvikum er rétt, að hvor aðili beri kostnað sinn af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur, og er máli þessu vísað frá héraðsdómi. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 18. febrúar 2000. I. Mál þetta, sem dómtekið var mánudaginn 31. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Guðjóni Sverri Rafnssyni, kt. 220567-3709, Miðtúni 42, Reykjavík, f.h. einkafirma síns, Smart, kt. 521089-1219, með stefnu birtri 17. maí 1999 á hendur Sjóvá-Almennum tryggingum hf, kt. 701288-1739, Kringlunni 5, Reykjavík. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, að stefnda verði gert að greiða honum vátryggingabætur, að fjárhæð kr. 24.877.000, auk hæstu lögleyfðra dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. ágúst 1998 til greiðsludags auk málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi, allt að frádreginni innborgun að fjárhæð kr. 8.200.000, sem greidd var inn á skuldina þann 13. nóvember 1998. Til vara er krafizt annarrar, lægri fjárhæðar að mati dómsins, auk málskostnaðar. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og dæmdur málskostaður úr hendi hans að mati dómsins, en til vara, að stefnukröfur verði stórlækkaðar og málskostnaður felldur niður. II. Málavextir: Enn fremur keypti stefnandi rekstrarstöðvunartryggingu en vátryggingarfjárhæð hennar var kr. 9.438.500. Skilmálar þeir, sem giltu um vátryggingarnar voru nr. 200-500 fyrir eignatrygginguna og nr. 680 fyrir rekstrarstöðvunartrygginguna. Vátryggingartímabilið var frá 19. júní 1998 til 31. desember s.á. Þann 29. júlí 1998 brann fasteignin að Lækjargötu 2 (Austurstræti 22b), og var húsið jafnað við jörðu eftir brunann. Eyðilagðist allt innanhúss. Stefndi greiddi stefnanda í bætur úr eignatryggingu þann 13. nóvember 1998 vegna lausafjár, kr. 4.000.000, og kr. 4.200.000 vegna innréttinga, þar af runnu kr. 2.200.000 til Fjallkonunnar hf., sem var eigandi hluta innréttinganna. Stefnandi tók við greiðslum með fyrirvara um fjárhæð þeirra. Kröfu stefnanda um bætur vegna vín- og goslagers var hafnað, sem og vegna barvara og sjóðsvéla. Ennfremur hefur stefndi hafnað greiðslum vegna kröfu stefnanda um bætur vegna rekstrarstöðvunar, þ.e. tapaðs hagnaðar og launa í 12 mánuði. Ágreiningur aðila snýst um tjón stefnanda og bótafjárhæðir. III. Málsástæður stefnanda: Stefnandi kveðst hafa tekið á leigu húsnæði og búnað veitingahússins Tunglsins að Austurstræti 22, Reykjavík, með samningi, dags. 26. febrúar 1998. Samkvæmt leigusamningnum, sem jafnframt hafi verið kaupsamningur, hafi stefnandi greitt kr. 5.000.000 vegna kaupanna og skyldi síðan greiða húsaleigu, kr. 650.000,00 á mánuði, og skyldu greiðslur vísitölubundnar miðað við byggingarvísitölu með grunnvísitölu 225,9 stig. Stefnandi hafi tekið við húsnæðinu þann 15. mars 1998 og hafið þegar í stað endurbætur á staðnum til þess að koma honum í það horf, að veitingarekstur gæti farið þar fram. Hafi stefnandi látið skipta um salernis- og hreinlætistæki, teppaleggja, mála, yfirfara raflagnir, smíða nýja skápa við vínstúkur og útbúa fatahengi og klefa fyrir plötusnúð. Þá hafi hann látið smíða palla á gólf, setja veggklæðningar og hækka dansgólf. Hafi stefnandi lagt í mikinn kostnað við þessar lagfæringar. Eftir að stefnandi fékk fyrra tilboð frá stefnda um vátryggingasamning, þar sem gert var ráð fyrir, að vátryggingarfjárhæð eignatryggingar yrði kr. 24.877.000 og að fjárhæð rekstrarstöðvunartryggingar yrði kr. 12.938.500, hafi starfsmaður stefnda komið á starfsstöð stefnanda og skoðað og metið það, sem vátryggja átti. Hafi sú skoðun leitt til þess, að vátryggingafjárhæðum var breytt á þann veg, sem síðan var gerður samningur um. Til grundvallar eignatryggingunni hafi verið skrá yfir það lausafé í eigu stefnda, sem tryggt var, og hafi verið tilgreint verð fyrir hvern einstakan hlut. Hafi verið samkomulag milli stefnanda og stefnda um verðmætamat hvers einstaks hlutar og hafi heildarverðmæti lausafjár numið kr. 8.877.000, auk þess sem gert hafi verið ráð fyrir því, að vín- og gosdrykkjalager væri hverju sinni að verðmæti kr. 800.000, barvörur, sjóðsvélar o.fl að verðmæti kr. 200.000 og að innréttingar í eigu stefnanda væru að verðmæti kr. 8.000.000. Hafi verðmætamat innréttinganna lækkað frá fyrra vátryggingatilboði stefnda úr kr. 15.000.000 í kr. 8.000.000, en að öðru leyti hafi eignatryggingin verið í samræmi við fyrra tilboð. Samkvæmt eignaskránni hafi eftirtaldir munir verið tryggðir og matsverð þeirra verið sem hér segi: Alls hafi munir þessir verið metnir á kr. 8.877.000, sem hafi verið vátryggingaverð þeirra. Við brunann hafi allt brunnið, sem brunnið gat, og hafi húsið verið jafnað við jörðu eftir brunann og komi ekki til þess, að stefnandi hefji rekstur sinn á ný. Hafi rekstrarstöðvun því orðið algjör. Við brunann hafi allar innréttingar eyðilagzt, sem stefnandi hafði vátryggt að verðmæti kr. 8.000.000, barvörur og sjóðsvélar alls að verðmæti kr. 1.000.000 og jafnframt allir munir samkvæmt munaskrá, að undanskyldum 2 stk. Community botnum (nr. 7 á lista), samtals að verðmæti kr. 300.000, 2 stk Community hátölurum (nr. 9 á lista), samtals að verðmæti kr. 300.000 og 2 stk. JBL mögnurum (nr. 12 á lista), samtals að verðmæti kr. 300.000. Þá hafi Vífilfell ehf. lýst því yfir, að ekki yrði gerð krafa á hendur stefnanda vegna klakavélar í eigu Vífilfells ehf., alls að verðmæti kr. 100.000 (nr. 33 á lista). Tjón vegna brunninna muna stefnanda sé því að fjárhæð kr. 7.877.000 og eignatjónið því alls að fjárhæð kr. 16.877.000. Tjón stefnanda vegna rekstrarstöðvunar sé mikið. Hann hafi haft í laun kr. 400.000 á mánuði, eða alls kr. 4.800.000 yfir 12 mánaða tímabil. Þá missi hann væntanlegan hagnað af starfseminni, auk þess sem verulegur kostnaður hafi fallið og falli á hann vegna rekstrarstöðvunarinnar. Þyki stefnanda hæfilegt að áætla þetta tjón kr. 3.200.000. Stefnandi geti ekki sannað tjón sitt með gögnum um reksturinn, þar sem þau muni öll hafa brunnið þann 29. júlí 1998. Hann telji hins vegar eðlilegt og sanngjarnt að áætla tjónið í heild kr. 8.000.000 vegna rekstrarstöðvunarinnar. Þann 24. september 1998 hafi stefnandi fyrst krafið stefnda um greiðslu vátryggingabóta með skriflegum hætti, en áður hafi hann krafizt uppgjörs munnlega. Í bréfi þessu hafi verið gerð krafa um greiðslu vátryggingabóta vegna eignatryggingar að fjárhæð kr. 16.877.000. Stefndi hafi hafnað kröfum stefnanda og talið verðmæti þeirra muna, er brunnu, ekki jafn mikið og stefnandi hélt fram. Tekið hafi verið á móti greiðslum stefnda vegna tjónsins með fyrirvara um fjárhæð bóta. Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að í gildi hafi verið vátryggingasamningur milli hans og stefnda, þar sem stefndi hafi skuldbundið sig til að greiða stefnanda bætur fyrir tjón, er hann kynni að verða fyrir, m.a. við bruna. Þar sem þeir hagsmunir, sem vátryggðir voru, hafi farið forgörðum í brunanum, þá beri stefnda að bæta stefnanda tjónið að fullu. Stefnandi byggir kröfur sínar á því, að verðmæti allra munanna og innréttinganna hafi verið metið af starfsmanni stefnda skömmu fyrir brunann, og vátryggingaverðmætið hafi verið ákveðið í samráði við stefnda, og iðgjald hafi verið greitt í samræmi við verðmæti þeirra hagsmuna, er tryggðir voru. Stefndi geti því ekki nú borið fyrir sig, að verðmæti innréttinga og tækja hafi verið minna en vátryggingaverðið. Samkvæmt vátryggingaskilmálum skuli vátryggingaverðmæti miðast við nývirði muna, sbr. ákvæði skilmálanna nr. 550.11, og hafi þetta verðmæti komið fram á munaskrá, en auk þess muni stefnandi leggja fram gögn, er sýni, að verðmætamat á skránni sé rétt. Verðmæti innréttinga, er stefnandi átti, hafi verið metið skömmu fyrir brunann af starfsmanni stefnda. Hafi stefndi ekki sýnt fram á, að hann hafi verið blekktur við það mat, og ekki hafi hann fært fram nein rök fyrir því, að verðmæti innréttinganna hafi verið minna, en matið kvað á um. Beri honum því að greiða bætur, sem nemi vátryggingafjárhæðinni. Vísar stefnandi til ákvæða vátryggingaskilmálanna nr. 550.10, 550.11, 550.12, svo og til ákvæða 35-39. gr. laga nr. 20/1954 kröfum sínum til stuðnings. Sérstaklega vísar hann til 2. mgr. 39. gr. laga nr. 20/1954 og bendir á, að samkvæmt því lagaákvæði verði stefndi að sanna, að bæturnar muni nema meiru en upphæð tjónsins, ef greitt yrði miðað við verð hinna vátryggðu muna í vátryggingasamningnum. Þá vísar stefnandi jafnframt til 9. gr. laga nr. 20/1954 og 24. gr. s.l. Vegna hinnar varanlegu rekstrarstöðvunar hafi stefnandi orðið fyrir verulegu tjóni. Bótatími samkvæmt ákvæðum skilmála nr. 680 sé 12 mánuðir. Hann geri þó einungis kröfu til að fá bætur vegna launataps í 12 mánuði, alls kr. 4.800.000, en laun hans sjálfs hafi verið kr. 400.000 á mánuði, sbr. lista yfir vátryggða hagsmuni, og vegna taps á hagnaði kr. 3.200.000. Þar sem bókhaldsgögn stefnanda hafi brunnið þann 29. júlí, geti hann ekki með nokkrum hætti sannað með óyggjandi hætti, hvert tjón hans varð, en telji, að hann setji fram sanngjarna kröfu, sem sé vel innan þeirrar fjárhæðar, sem vátryggt hafi verið fyrir og greitt iðgjald af. Vísar stefnandi til skilmála um vátrygginguna nr. 680, sérstaklega ákvæðis 685.12, kröfum sínum til stuðnings, svo og til þeirra ákvæða laga nr. 20/1954, sem áður sé vísað til. Stefnandi styður vaxtakröfu sína við III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987, sbr. og 3. mgr. 24. gr. laga nr. 20/1954. Stefnandi styður málskostnaðarkröfu sína við 129. gr. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Málsástæður stefnda: Málavextir horfa svo við stefnanda: Stefndi kveður stefnanda hafa mælt sér mót við starfsmann stefnda á starfsstöð sinni, áður en gengið var frá vátryggingasamningi. Stefnandi hafi ekki verið á staðnum, eins og um hafi verið talað, þegar skoðunarmaður kom, og hafi skoðun því ekki farið fram. Stefndi kveður skrifstofuhúsnæði stefnanda í norðausturhluta þriðju hæðar ekki munu hafa farið mjög illa út úr brunanum, sbr. dskj. nr. 31 bls. 13. Þann 23. september 1998 hafi verið haldinn fundur vegna bótauppgjörs, en viðstaddir hafi verið, auk stefnanda, Gísli Gíslason hdl., Guðný Björnsdóttir og Geirarður Geirarðsson. Starfsmenn stefnda hafi þá m.a. óskað eftir staðfestingum á verðmæti lausafjárins, sem krafizt var, að bætt yrði, og staðfestingum á síðustu vínkaupum fyrir brunann. Einnig hafi verið óskað eftir, að nánari grein yrði gerð fyrir þeim innréttingum, sem krafizt var, að bættar yrðu, dómskjal nr. 20. Á fundinum hafi enn fremur komið fram, að bókhald Smart væri hjá endurskoðanda einkafirmans, en þar sem hann væri erlendis, væri ekki unnt að leggja það fram að svo stöddu, en það yrði gert um leið og endurskoðandinn kæmi til landsins. Með bréfi dagsettu 24. september 1998 hafi stefnandi krafið stefnda um greiðslu bóta vegna eignatjóns, samtals að fjárhæð kr. 16.877.000, að frádregnum kr. 2.200.000, en þeirri fjárhæð hafði hann ávísað á Fjallkonuna ehf., dómskjal nr. 25. Þann 21. október 1998 hafi lögmaður stefnanda ritað stefnda bréf, þar sem nánari grein hafi verið gerð fyrir bótakröfu stefnanda vegna eignatryggingar, samtals að fjárhæð kr. 16.799.610, auk innheimtukostnaðar, dómskjal nr. 21. Stefndi hafi svarað því bréfi þann 29. október 1998 og ítrekað ósk sína um frekari gögn til stuðnings kröfum stefnanda, dómskjal nr. 22. Þann 13. nóvember 1998 hafi stefnanda verið greiddar bætur, að fjárhæð kr. 4.200.000 vegna skemmda á innréttingum. Þar af hafi kr. 2.200.000 verið greiddar Fjallkonunni ehf., samkvæmt yfirlýsingu stefnanda, dómskjal nr. 25. Sama dag hafi stefnanda verið greiddar bætur að fjárhæð kr. 4.000.000 vegna tjóns á lausafé. Bæturnar hafi verið mótteknar með fyrirvara um fjárhæð þeirra, dómskjöl nr. 27 og 28. Aðalkrafa: Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að með þegar greiddum bótum sé tjón stefnanda að fullu bætt, og eigi hann ekki rétt til greiðslu frekari bóta. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir umfangi tjóns síns, enda séu ríkari kröfur gerðar til bókhaldsskyldra aðila, en annarra í þeim efnum. Þá sé tjón umfram það, sem bætt hafi verið, með öllu ósannað. Sé öllum kröfum stefnanda um frekari greiðslu bóta mótmælt. A.Lausafé. Stefnandi geri kröfu um bætur, samtals að fjárhæð kr. 7.877.000, vegna tjóns á lausafé. Stefnandi hafi fengið greiddar bætur vegna lausafjár að fjárhæð kr. 4.000.000 þann 13. nóvember 1998. Stefndi telji, að frekara tjón sé ósannað. Haldi stefnandi því fram, að um hafi verið að tefla verðsett skírteini, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga um vátryggingasamninga nr. 20/1954, beri hann sönnunarbyrði um, að svo hafi verið umsamið. B.Innréttingar. Stefnandi krefjist bóta, að fjárhæð kr. 8.000.000, vegna tjóns á innréttingum. Stefndi hafi þegar greitt kr. 4.200.000 vegna tjónsins. Stefndi telji frekara tjón ósannað. Stefnandi hafi ekki sýnt fram á tjónið, t.d. með bókhaldsgögnum, sem sýni fram á bókfært verð innréttinganna í reikningum einkafirmans. Verðlistar séu ekki sönnun um keypt verðmæti. Haldi stefnandi því fram, að um hafi verið að tefla verðsett skírteini, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga um vátryggingasamninga nr. 20/1954, beri hann sönnunarbyrði um, að svo hafi verið um samið. C.Vín- og goslager, barvörur og sjóðsvélar. Stefnandi telji, að vín- og goslager hafi verið að verðmæti kr. 800.000, en barvörur og sjóðsvélar kr. 200.000, þegar bruninn varð. Stefndi mótmæli því sem ósönnuðu. Stefnandi beri sönnunarbyrðina um tjón sitt, og beri stefnda ekki að bæta frekara tjón, en orðið hafi. Stefnanda væri í lófa lagið að leggja fram reikninga fyrir kaupum á áfengi og gosi, en það hafi hann ekki gert, þrátt fyrir ítrekaðar óskir af hálfu stefnda. Séu kröfur stefnanda því órökstuddar og ósannaðar. D.Rekstrarstöðvun. 1.Tjón vegna tapaðs hagnaðar og annars kostnaðar: Stefndi krefjist bóta, að fjárhæð kr. 3.200.000, vegna tapaðs hagnaðar og annars kostnaðar, sem á hann hafi fallið og falla muni á hann vegna rekstrarstöðvunarinnar. Stefnandi hafi ekki fært fram nein gögn kröfum sínum til stuðnings. Á fundi aðila þann 23. október 1998 hafi stefnandi sagt, að bókhald einkafirmans væri hjá endurskoðanda þess, og yrði það lagt fram um leið og endurskoðandinn kæmi til landsins. Í málavaxtalýsingu í stefnu á bls. 3 sé því hins vegar haldið fram, að öll bókhaldsgögn firmans hafi brunnið í brunanum. Hafi stefnandi geymt bókhald sitt á skrifstofu sinni í húsinu, sé augljóst af bls. 13 á dómskjali 31, að þessi fullyrðing sé röng. Stefnandi hafi heldur ekki lagt fram önnur gögn til stuðnings kröfum sínum, svo sem skattframtal eða annað. 2.Laun. Stefnandi geri kröfu um greiðslu kr. 4.800.000 vegna launa á 12 mánaða tímabili. Sé tjón stefnanda ósannað. Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn að baki útreikningum á tjóni sínu, hvorki skattframtal, staðgreiðsluskýrslur né annað. Þá beri stefnanda að takmarka tjón sitt, m.a. með því að afla sér tekna með öðrum hætti. Varakrafa: Verði ekki á sýknukröfu fallizt, sé gerð varakrafa um lækkun á stefnukröfum, með vísan til þeirra raka, sem sett séu fram til stuðnings sýknukröfu, eftir því sem við eigi. Þá geri stefnandi ekki grein fyrir, hvernig stefnufjárhæð sé fundin. Vaxtakröfum stefnanda sé andmælt, sérstaklega upphafstíma dráttarvaxta frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi. Stefndi vísar einkum máli sínu til stuðnings til laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga, auk almennra reglna skaðabóta- og vátryggingaréttar, svo og til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. IV. Forsendur og niðurstaða: Fyrir dóminn komu til skýrslugjafar stefnandi, Guðjón Sverrir Rafnsson; Geirarður Geirarðsson, deildarstjóri hjá stefnda; Leó E. Löve lögfræðingur og eigandi Fjallkonunnar hf.; Hallgrímur Óli Halldórsson, verzlunarstjóri í Japis; Víðir Snær Björnsson benzínafgreiðslumaður; Pétur Þ. Jóhannesson, starfsmaður markaðsdeildar stefnda; og Hilmar Kristján Jakobsen Viktorsson viðskiptafræðingur. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að með þegar greiddum bótum sé tjón stefnanda að fullu bætt, og beri stefnandi sönnunarbyrðina fyrir umfangi tjónsins, en ríkari kröfur séu gerðar í þeim efnum til bókhaldsskyldra aðila. Stefnandi hefur haldið því fram, að allt bókhald hans hafi farið forgörðum í brunanum. Af hálfu stefnda er því haldið fram, að stefnandi hafi skýrt svo frá á fundi hjá stefnda, að bókhaldið væri hjá endurskoðanda sínum, sem staddur væri erlendis. Vitnið, Geirarður Geirarðsson, deildarstjóri hjá stefnda, skýrði m.a. svo frá fyrir dómi, að stefnandi hafi komið á fund hjá stefnda ásamt lögmanni sínum, Gísla Gíslasyni, vitninu og Guðnýju Björnsdóttur lögfræðingi. Hafi Gísli, á þeim fundi, m.a. gert kröfu um bætur vegna rekstrarstöðvunar, og hafi jafnframt komið fram, að bókhaldið væri hjá endurskoðanda stefnanda, sem væri erlendis. Vitnið kvaðst ekki hafa heyrt fyrr en við málshöfðun, að bókhaldið hefði brunnið. Stefnandi skýrði svo frá fyrir dómi, að hann minntist þess ekki að hafa sagt, að gögnin væru hjá endurskoðanda, en hann hafi kannski sagt, að það ætti eftir að skoða málið, þegar endurskoðandinn kæmi til landsins. Gögnin hefðu verið geymd á skrifstofu stefnanda í suðausturhluta 3. hæðar, í herbergi, sem sýnt sé á ljósmynd nr. 68, bls. 9 á dskj. nr. 31, en hins vegar sé rangt, að gögnin hafi verið í herbergi, sem sjáist á mynd á bls. 13. Vitnið, Hilmar Kristján Jakobsen Viktorsson viðskiptafræðingur, skýrði svo frá, að hann hefði aðstoðað stefnanda undanfarin ár við framtalsgerð. Hann hafi ekki aðstoðað við bókhald fyrir árið 1998 og ekki haft bókhaldsgögn vegna þess árs. Yfirleitt komi menn með gögnin í lok ársins eða byrjun næsta árs. Bókhaldsgögn stefnanda vegna ársins 1998 hefðu öll brunnið. Telja verður framburð stefnanda, sem studdur er framburði vitnisins Hilmars, trúverðugan um afdrif bókhaldsgagna. Þá er ósannað með öllu, að bókhaldgögnin hafi verið geymd í herbergi, sem sést á ljósmynd á bls. 13 á dskj. nr. 31, svo sem stefndi hefur haldið fram, en sú fullyrðing er engum rökum studd. Herbergi það kom minna skemmt úr brunanum en herbergi á mynd nr. 68, en þar sýnist allt hafa brunnið, sem brunnið gat. Stefnanda verður því ekki gert að sanna tjón sitt með bókhaldsgögnum. Stefnandi byggir kröfur sínar á vátryggingasamningi þeim, sem í gildi var milli aðila, þegar tjónið varð og liggur frammi í málinu sem dskj. nr. 3. Samkvæmt skírteininu keypti stefnandi eignatryggingu, þar sem lausafé er tryggt fyrir kr. 17.877.000, rekstrarstöðvunartryggingu að vátryggingafjárhæð kr. 9.438.500 og að auki frjálsa ábyrgðartryggingu, en ágreiningur aðila snýst um tvo fyrstu liðina. Verður fyrst vikið að lausafjártryggingunni. Greinir aðila m.a. á um það, hvort um sé að ræða svokallað verðsett skírteini, sbr. 2. mgr. 39. gr. l. nr. 20/1954. Tilvitnað ákvæði 2. mgr. 39. gr. l. nr. 20/1954 hljóðar svo: “Sé kveðið á um ákveðið verð hinna vátryggðu muna í vátryggingarsamningum eða samið um tiltekna aðferð við mat á tjóninu, þá eru þau ákvæði skuldbindandi fyrir félagið, nema það sanni, að bæturnar mundu þá nema meiru en upphæð tjónsins.” Samkvæmt því, sem fram hefur komið í málinu af hálfu stefnda, þykir hann ekki hafa sýnt fram á eða gert sennilegt, að sérstakar formkröfur eða aðrar og ríkari kröfur, en fram kemur í skírteini stefnanda, séu gerðar til þess, hvernig verðtilgreining skuli gerð í vátryggingaskírteini, svo það geti talizt vera “verðsett skírteini”. Verður því að fallast á með stefnanda, að tilvísun til lista og athugasemd í skírteini um, að skoða beri sérhvern hlut sem sjálfstætt vátryggðan, fullnægi skilyrðum 2. mgr. 39. gr. l. nr. 20/1954 um ákveðið verð hinna vátryggðu muna, en skýring vitnisins Geirarðs um umdeilda áritun í tryggingarskírteini þykir ekki varpa ljósi á tilgang hennar. Stefndi ber því sönnunarbyrðina um það, að tjón stefnanda, sem óumdeilt er, að hafi verið altjón, sé minna, en vátryggingafjárhæðir segja til um. Með því að stefndi hefur ekki sýnt fram á eða gert sennilegt, að svo sé, ber að taka kröfur stefnanda til greina, hvað varðar liðina þrjá, sem falla undir eignatryggingu. Verður þá vikið að kröfu stefnanda um bætur vegna rekstrarstöðvunartryggingar. Svo sem að framan er rakið, þykir sannað, að bókhald stefnanda hafi farið forgörðum í brunanum. Stefnanda verður því ekki gert að sanna kröfur sínar með bókhaldsgögnum, sem er eina málsástæða stefnda varðandi sýknukröfu vegna tapaðs hagnaðar og annars kostnaðar, sem á stefnanda hafi fallið og falla muni vegna rekstrarstöðvunarinnar, en bótakrafa stefnanda vegna þessa þáttar nemur kr. 3.200.000. Um altjón var að ræða og liggur fyrir, að reksturinn mun ekki hefjast að nýju, án þess að stefnandi geti um það ráðið. Fer því um bætur til handa stefnanda skv. lið 685.12 í skilmálum, sem giltu um rekstrarstöðvunartryggingu, þegar tjónið varð. Felur það í sér, að bætur greiðast án tillits til þess, hvort stefnandi geti sannað þann kostnað, sem hann hefur lagt í. Þá liggur fyrir, að stefnandi getur ekki sýnt fram á hagnað af rekstri sínum með eldri skattframtölum, þar sem rekstur hans var nýhafinn, þegar tjónið varð, og ekkert fyrirliggjandi uppgjör. Þá reiknar stefnandi sér í laun kr. 400.000 á mánuði, sbr. áðurnefndan lista. Þykir sú fjárhæð ekki ósanngjörn. Til þess ber að líta, að stefndi gerði ekki athugasemdir við þessa viðmiðun, þegar tryggingasamningurinn var gerður, og tóku iðgjaldagreiðslur stefnanda m.a. mið af henni. Stefnandi hefur ekki kost á að staðreyna þessa fjárhæð með bókhaldsgögnum, svo sem fram er komið. Hins vegar bar stefnandi fyrir dómi, að hann hefði hafið störf að nýju í janúar 1999. Ekkert liggur fyrir um tekjur hans eftir það. Þykir því rétt að miða bætur til hans vegna tekjumissis við 6 mánuði í stað 12 mánaða, svo sem hann gerir kröfu um. Stefndi hefur mótmælt dráttarvaxtakröfu stefnanda, einkum upphafstíma dráttarvaxta. Eftir atvikum þykir rétt að dæma dráttarvexti frá stefnubirtingardegi 17. maí 1999, en fram til þess dags dæmast vextir samkvæmt 7. gr. l. nr. 25/1987 frá þeim tíma, sem krafizt er í stefnu. Með hliðsjón af úrslitum málsins ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn kr. 750.000. Sigríður Ólafsdóttir héraðsdómari kvað upp dóminn. D Ó M S O R Ð : Stefndi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiði stefnanda, Guðjóni Sverri Rafnssyni, kr. 14.277.000 ásamt vöxtum samkvæmt 7. gr. l. nr. 25/1987 af kr. 22.477.000 frá 14. ágúst 1998 til 13. nóvember s.á., en af kr. 14.277.000 frá þeim degi til 17. maí 1999, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla l. nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags og kr. 750.000 í málskostnað.
|
Mál nr. 376/2002
|
Bifreið Vátrygging
|
B ók á vegi upp með Skyndidalsá, en varð að stöðva bifreiðina við bakka árinnar er hann reyndi að snúa bifreiðinni við. Lét bakkinn þá undan vinstra framhjóli bifreiðarinnar með þeim afleiðingum að hún hallaði mjög mikið. Ákvað B þá, til að varna því að bifreiðin ylti, að aka undan ánni og upp á eyri sem var skammt frá. Virtist það ætla að takast en þegar kerran, sem bifreiðin hafði í eftirdragi, kom út í ána tók straumurinn hana með þeim afleiðingum að bifreiðin flaut stjórnlaust niður ána. Hafði B keypt svonefnda Al-kaskó tryggingu hjá vátryggingarfélaginu V hf. Var tryggingin, sem bætir tjón vegna þess að ökutæki veltur eða hrapar, auk tjóns þegar ökutæki er ekið út af vegi og fleiri atvika talin ná til tjóns á bifreið B. Var V hf. því dæmt til að greiða B bætur vegna tjónsins.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Gunnlaugur Claessen og Haraldur Henrysson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. ágúst 2002 og krefst sýknu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Svo sem nánar er rakið í héraðsdómi varð bifreið stefnda, R-55222 af gerðinni Benz Unimog, fyrir miklum skemmdum 13. september 2000 við það að fara á kaf í jökulvatn. Í málinu, sem höfðað var 26. júní 2001, krefur stefndi áfrýjanda um bætur á grundvelli samnings aðilanna um húftryggingu bifreiðarinnar. Ekki er fram komið hvenær samningurinn var gerður, en samkvæmt fyrirsögn skilmála vátryggingarinnar var um að ræða svokallað al-kaskó. Meðal málsskjala er jafnframt ódagsettur auglýsingabæklingur áfrýjanda, þar sem sagði í inngangi að í honum mætti finna upplýsingar um þrjár nýjar og mismundandi tegundir kaskótrygginga, sem áfrýjandi bjóði nú bifreiðaeigendum. Um sé að ræða svo kallað umferðarkaskó, vegakaskó og al-kaskó. Um hið síðastnefnda sagði síðan meðal annars að sú trygging hefði víðtækast bótasvið þeirra húftrygginga, sem félagið byði nú upp á, og nái hún yfir flest þau tjónstilvik, sem hugsanlega geti orðið á ökutæki. Í upptalningu helstu atriða bótasviðs tryggingarinnar var síðan meðal annars getið um veltu, hrap og útafakstur. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu og stefndi unir héraðsdómi. Með vísan til forsendna héraðsdóms og að virtum dómi Hæstaréttar 1975, bls. 933 í dómasafni það ár, verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnda, Bergsveini Jóhannessyni, 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Stefnandi er Bergsveinn Jóhannesson, Brekkutanga 31, Mosfellsbæ. Stefndi er Vátryggingarfélag Íslands hf, Ármúla 3, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 2.289.069 krónur auk dráttarvaxta skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. janúar 2001 til 1. júlí 2001 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi greiði honum málskostnað. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins, en til vara, að stefnukröfur verði stórlækkaðar og málskostnaður felldur niður. Þann 13. september 2000 var stefnandi á ferð á bifreið sinni R-55222 við Skyndidalsá við Lónsöræfi. Var stefnandi á leið að sækja gönguhóp inn að Illakambi og ók á vegi upp með Jökulsá en taldi hana ófæra víðast hvar og hætti stefnandi því við að fara yfir ána. Tók stefnandi þess í stað þá ákvörðun að snúa bifreiðinni við og varð hann að taka u-beygju til þess. Reyndist stefnanda ófært að ná beygjunni í einni lotu og varð hann því að stöðva bifreiðina við bakka árinnar. Þegar bifreiðin staðnæmdist lét bakkinn undan vinstra framhjóli hennar með þeim afleiðingum að bifreiðin hallaði mjög mikið. Ákvað stefnandi þá, til að varna því að bifreiðin ylti, að keyra undan ánni og upp á eyri sem var þarna mjög skammt frá. Virtist það ætla að takast en þegar kerran, sem bifreiðin hafði í eftirdragi, kom út í ánna tók straumurinn hana með þeim afleiðingum að bifreiðin snerist mjög hratt í um 180 gráður. Við þetta stöðvaðist vél bifreiðarinnar. Hringdi stefnandi þá í neyðarnúmer lögreglunnar og kallaði eftir aðstoð. Eftir að aðstoð björgunarsveitar barst var hafist handa við að draga bifreið stefnanda úr ánni. Varð ljóst þegar búið var að draga bifreiðina á land að hún var mikið skemmd eftir ána. Stefnandi kveður tjón á bifreið sinni töluvert. Samkvæmt kostnaðaráætlun um viðgerð á rafkerfi bifreiðar stefnanda frá Tæknivélum sf., dags. 6. nóvember 2000, nemi tjónið 837.816 krónum. Einnig liggi fyrir kostnaðaráætlun frá bifreiðaverkstæði Engelharts Björnssonar, dags. 14. nóvember 2000, vegna viðgerðar á vél, gírkassa, stýri, drifsköftum, mismunadrifi, bremsum, höggdeyfum, hliðarstýfu og niðurgírum, en þar nemi tjónið 796.000 krónum. Að lokum liggi einnig fyrir kostnaðaráætlun bifreiðasmiðjunnar Bílaskjóls, dags. 14. nóvember 2000, vegna viðgerðar á yfirbyggingu, rúðum, sætum, dráttarkúlu og afturstuðara, þar sem tjónið nemi 500.000 krónum. Í kjölfar slyssins hafi stefnandi þurft að greiða fyrir ýmsan kostnað. Fyrir drátt á bifreið sinni 7.000 krónur, sbr. reikning dags. 19. september 2000. Einnig hafi stefnandi þurft að greiða 148.253 krónur vegna flutnings á bifreið sinni frá Hornafirði til Reykjavíkur, sbr. reikning dags. 24. október 2000. Er það krafa stefnanda að stefnda verði gert að greiða honum vegna kostnaðar samkvæmt ofangreindum reikningum þar sem ljóst sé að kostnaður þessi falli undir greiðsluskyldu stefnda. Heildartjón stefnanda nemi 2.289.069 krónum, sem sé samtala framangreindra fjárhæða. Bifreið stefnanda hafi verið tryggð Al-kaskótryggingu hjá stefnda. Með bréfi lögmanns stefnanda dags. 26. febrúar 2000 hafi verið óskað eftir því við stefnda að félagið viðurkenndi bótaskyldu úr Al-kaskótryggingunni vegna atburðarins. Því hafi verið hafnað af hálfu stefnda hafnað með bréfi dags. 12. október 2000. Með kvörtun dags. 28. mars 2001 hafi stefnandi skotið höfnuninni til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum. Var kvartað yfir þeirri afstöðu stefnda að synja bótaskyldu úr tryggingu vegna þessa tjónstilviks. Með úrskurði nefndarinnar, dags. 20. apríl 2001, var ákveðið að stefnda bæri að bæta tjón stefnanda úr húftryggingu bifreiðarinnar sem stefnandi hafði keypt hjá stefnda. Stefndi ritaði lögmanni stefnanda bréf, dags. 30. apríl 2001, þar sem tilkynnt var að stefndi myndi ekki hlíta niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar. Er tekið fram í bréfinu að niðurstaða nefndarinnar fari gegn áratuga langri túlkun á ákvæðum vátryggingarskilmála stefnda auk þess sem því er haldið fram að vátrygging stefnanda taki ekki til aksturs um vegleysur eins og komi fram í 3. gr. g lið vátryggingarskilmála stefnda. Í þinghaldi 15. janúar sl. beiddist lögmaður stefnda þess að dómkvaddur yrði matsmaður til þess að skoða og meta hvert hafi verið markaðsvirði bifreiðar stefnanda 13. september 2000 miðað við staðgreiðslu og hvert hafi verið markaðsverð flaksins eftir tjónið. Í matsgerð Finnboga Eyjólfssonar, dagsettri 31. janúar sl. segir m.a: "Bifreiðir þessar eru afar endingargóðar enda yfirleitt ekki notaðar að staðaldri, og því er meðalaldur þeirra mjög hár miðað við aðrar tegundir bifreiða hérlendis. Bifreiðin R-55222, sem hér um ræðir, er af gerðinni WDB 416, en einungis eru um 20 slíkar skráðar hjá Skráningarstofunni hf Hún hefur verið lengd hérlendis, settur í hana dísilhreyfill með forþjöppu og byggt yfir hana 12 manna hús úr áli með vandaðri innréttingu, sérstöku hitunarkerfi og tilheyrandi hljómflutnings- og fjarskiptabúnaði. Samkvæmt vegmæli bifreiðarinnar hefur henni nú verið ekið 184305 km og af útliti hennar má greinilega ráða, að hún hefur verið mjög vel búin til þeirra verkefna, sem henni voru ætluð þ.e. að flytja fólk um torfærar leiðir í óbyggðum og yfir straumvötn. Sökum þess hve notkunarsvið slíkra bifreiða er takmarkað, eru kaupendur að þeim ekki á hverju strái, sem hefur bein áhrif á verðlagningu þeirra og sölumöguleika, Hjá bílasölum fyrir notaða bíla er því hvergi að finna skráð viðmiðunarverð á Unimog bifreiðum, og eftir að hafa kannað söluskýrslur helstu bílasala í Reykjavík nokkur ár aftur í tímann, gat undirritaður ekki fundið staðfesta sölu á sambærilegri bifreið við R-55222. Af þessu er ljóst að viðskipti með bifreiðir af þessu tagi fara helst fram á milli þeirra, sem nota þær í því skyni, sem áður er lýst, og ræddi matsmaður því við nokkra úr þeim hópi um verðlag á umræddri gerð bifreiða. Auk þess kynnti matsmaður sér verðlista frá Þýskalandi yfir notaðar Unimog bifreiðir. Sömuleiðis ræddi matsmaður við eiganda Tæknivéla, en það fyrirtæki endurnýjaði allan ratbúnað og hljómflutningskerfi í R-55222 snemma árs 2000 og lýsir hann bifreiðinni sem "algjöru gullstykki til fjallaferða". Að því virtu, sem hér hefur verið lýst telur undirritaður matsmaður að markaðsvirði R-55222 þann 13. September 2000, áður en hún festist í Skyndidalsá, hafi verið gegn staðgreiðslu kr: 1.580.000.- 2. Undirritaður skoðaði bifreiðina R-55222 eins og hún er nú og hefur innrétting hennar sýnilega verið hreinsuð og þurrkuð og sett í hana ný framrúða. Hins vegar ber hún þess enn merki að hafa farið á kaf í jökulvatn, svo sem sést á mælasamstæðum ofl.. Hið ytra eru sjáanlegar skemmdir á bifreiðinni, sem ekki eru bein afleiðing vatnsflóðs, en þar er um að ræða rifið og beyglað ytra byrði á yfirbyggingu vinstra megin aftarlega, brotnar demparafestingar, ónýta mæla ofl.. Undirritaður skoðaði ekki vélbúnað bifreiðarinnar innvortis, vegna þess hve kostnaðarsamt það er, og telur reyndar að matsbeiðnin gefi ekki tilefni til þess. Honum þykir þó einboðið, og byggir þar á eigin reynslu og annarra, að taka verður í sundur og hreinsa allan rafbúnað, svo sem ræsi og rafala og hreyfilinn ásamt öllum hlutum aflrásarinnar til að fyrirbyggja ótímabærar bilanir ef bifreiðin verður tekin í notkun aftur. Undirritaður athugaði viðhorf, "bílapartasala" til kaupa á R-55222 í því ástandi, sem bifreiðin var eftir nefnt óhapp, en svörin voru á þann veg að slíkir bílar væru ekki keyptir til niðurrifs, þar sem enginn markaður væri fyrir hluti úr þeim. Þótt "flakið" af R-55222 hafi að vissu leyti verið vonarpeningur eins og það var, þegar það var dregið upp úr Skyndidalsá., telur undirritaður að unnt hefði verið að fá fyrir það kr. 200.000.- gegn staðgreiðslu." Af hálfu stefnanda er vísað til þess að í auglýsingum hafi stefndi kynnt Al-kaskó sem húftryggingu bifreiða með „mjög víðtækt gildissvið". Í 1. gr. vátryggingarskilmála nr. BK10 séu taldar upp þær áhættur sem tryggingin tekur til. Af hálfu stefndanda er talið augljóst með hliðsjón upptalningu 1. gr. skilmálanna að það tjónstilvik sem um ræðir falli undir veltu-hrap-útafakstur og/eða hrun/flóð. Einnig þyki ljóst að þær undantekningar frá l. gr. sem fram komi í 3. gr. skilmálanna beri að skýra þröngt og beri stefndi sönnunarbyrðina í öllu tilliti um að ákvæðið eigi við. Einnig sé ljóst að túlka beri skilmálana stefnanda í hag, sbr. 36. gr. b. samningalaganna nr. 7/1936. Er nefnt að stefnandi hafi aldrei ekið bifreið sinni út í ána, heldur hafi sá atburður orðið að bakki árinnar brast og hafi stefnandi brugðist við því. Þá sé ljóst að stefnandi hafi ekið á vegi. Því er mótmælt að niðurstaða úrskurðarnefndarinnar gangi gegn áratuga langri framkvæmd. Þvert á móti beri að líta á niðurstöðu nefndarinnar sem staðfestingu þess að túlkun stefnanda sé í samræmi við góða vátryggingarhætti. Sé tjónið því bótaskylt. Krafa stefnanda um dráttarvexti miðast við 14. janúar 2001 en þá var einn mánuður liðinn frá því að kostnaðaráætlanir vegna tjóns stefnanda lágu fyrir. Um bótaábyrgð stefnda vísar stefnandi til vátryggingarsamnings aðila og skilmála í tengslum við hann og reglunnar um skuldbindingargildi samninga. Þá vísar stefnandi jafnframt til 36. gr. b. samningalaga nr. 7/1936 og vaxtalaga nr. 25/1987. Kröfur sínar um málskostnað styður stefnandi við lög nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum l. mgr. 130. gr. Sýknukrafa stefnda er á því byggð, að hið umstefnda tjón stefnanda falli ekki undir húftryggingu hans hjá stefnda. Sé ljóst af frásögn stefnanda sjálfs í tilkynningu hans um tjónið, að bifreiðin skemmdist ekki af völdum neinna þeirra tjónstilvika, sem l. gr. húftryggingarskilmálanna tekur til, heldur vegna þess, að þegar árbakkinn lét undan vinstra framhjóli bifreiðarinnar og bifreiðin hallaðist, hafi stefnandi ekið bifreiðimi vísvitandi út í ána áleiðis að eyri í ánni og fest hana í straummiklum árstrengnum þannig að hún fór nánast á kaf í ána. Við það hafi bifreiðin skemmst af árvatninu og aurframburðinum í ánni auk skemmda við að draga bifreiðina á þurrt upp úr ánni. Sé því ekki um það að ræða, að bifreiðin hafi hrapað í ána eða tjónið á henni hlotist vegna veltu, útafkeyrslu, hruns eða flóðs eða annarrar þeirrar áhættu sem húftryggingin taki til. Álit úrskurðarnefndar í vátryggingamálum þess efnis, að bifreið stefnanda hafi "hrapað ofan í árfarveginn" sé bersýnilega rangt, því þó að árbakkinn hafi gefið sig undan vinstra framhjóli bifreiðarinnar og bifreiðin við það hallast mikið hafi bifreiðin ekki hrapað í ána, heldur verið ekið út í hana, en orðið hrap í tryggingarskilmálunum þýði samkvæmt íslenskri málvenju og málsskilningi "hátt og þungt fall", sbr. t.d Orðabók Menningarsjóðs. Verði skilmálarnir ekki skýrðir á annan veg eða að öðru leyti stefnanda neitt sérstaklega í hag, en stefnandi hafi verið sjálfstæður atvinnurekandi og húftryggt bifreiðina sem slíkur, en bifreiðin hafi verið atvinnutæki hans. Þá séu þær skemmdir, sem verði á húftryggðu ökutæki við akstur yfir óbrúaðar ár og læki, um fjörur, forvaða eða aðrar vegleysur, sérstaklega undanþegnar bótaskyldu úr húftryggingunni, sbr. g lið 3. gr. skilmála þeirra er gildi um trygginguna. Tjónið á bifreið stefnanda hafi einmitt orðið við þær aðstæður og sé því heldur ekki bótaskylt af þeim ástæðum. Beri að framangreindu virtu að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. Verði af einhverjum ástæðum talið, að tjón stefnanda falli undir húftrygginguna beri að stórlækka stefnukröfur, en þeim er mótmælt sem allt of háum. Er þar bent á mat það sem frammi liggur í málinu. Gildi um húftrygginguna lög um vátryggingarsamninga nr. 20/1954, en skv. 36. gr., sbr. 1. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 39. gr. þeirra laga geta tryggingabæturnar aldrei orðið hærri en svarar markaðsverði bifreiðarinnar á tjóndegi fyrir tjón að frádregnu verðmæti bifreiðarinnar eftir tjón. Telja stefndu það ekki umfram eina milljón króna. Þá bætist aðeins tjónið á bifreiðinni sjálfri, en ekki aukahlutum eins og olíumiðstöð, CB-talstöð, magnara og NMT-síma, sbr. kostnaðaráætlun á dskj. nr. 4. Beri að lækka bætur ef til kemur sem þessu svarar. Er áskilinn réttur til að dómkveðja matsmenn til mats á tjóninu. Þá er sjálfsáhætta stefnanda í tjóninu, kr. 136.400, einnig til frádráttar. Kostnaðaráætlunum, sem stefnandi byggir á kröfufjárhæðina, verður jafnframt að mótmæla sem of háum og órökstuddum. Þá er kröfu um dráttarvexti mótmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi, en raunhæft mat á tjóninu liggur ekki enn fyrir. NIÐURSTAÐA Ekki er ágreiningur um það að tjón það er varð á bifreið stefnanda hafi orðið með þeim hætti sem lýst er af stefnanda sjálfum í stefnu og skýrslu hans fyrir dómi, þ.e.a.s. að árbakki hafi hrunið undan vinstra framhjóli bifreiðar hans er hann hugðist beygja frá Skyndidalsá þar sem hann ætlaði ekki lengra upp með henni og leita færis á að fara yfir annars staðar. Lýsti hann aðstæðum þannig að hann hefði ekið eftir vegarslóða sem liggi samhliða ánni, sums staðar allt að 30-40 metrum frá henni en annars staðar nær, allt að 3-4 metrum frá. Svo hafi verið er óhappið varð, en stefnandi hefði beygt út af slóðanum og hafi vinstra framhjól bifreiðar hans verið um 1-2 metra frá bakkanum er fylla fór úr honum. Vinstra framhjól bifreiðar hans fór í ána, sem rann þarna í ál og taldi stefnandi sér þá einu leið færa að aka rakleiðis áfram og freista þess að ná upp á eyri sem var framundan. Kvaðst hann hættu hafa verið á því að ella hefði bifreiðin farið á hliðina en mikið flug hafi verið í ánni vegna undanfarandi rigninga. Samkvæmt skilmálum þeim sem giltu um tryggingu þá er stefnandi hafði keypt hjá stefnda, svonefnda Al-kaskó tryggingu, bætir tryggingin tjón vegna þess að ökutæki veltur eða hrapar. Jafnframt er bætt tjón, þegar hinu vátryggða ökutæki er ekið út af vegi og tjón verður vegna áaksturs eða ökutækið veltur eða hrapar. Eins og að framan greinir er á því byggt af hálfu stefnda að ákvæði þessi eigi ekki við um tilvik þetta þar sem hrap sé samkvæmt skilgreiningu hátt og þungt fall. Því hafi ekki verið til að dreifa hér enda hefði stefnandi ekið út í ána. Dómurinn telur að við þær aðstæður sem þarna urðu, þ.e. að fylla fór úr árbakkanum, allt að tveimur metrum frá ánni, og bifreið stefnanda var þannig skyndilega að hluta til komin út í ána og að stefnanda var nauðugur einn kostur að aka áfram til þess að freista þess að koma í veg fyrir að bifreiðinni hvolfdi, verði að fallast á það með stefnanda að tilvikið sé þess eðlis að það falli undir 1. gr. tryggingarskilmála þeirra sem um tryggingu hans giltu. Verður þá næst fyrir að taka afstöðu til þess hvort ákvæði g-liðs 3. gr. skilmálanna, um undanskildar áhættur, taki til tilviks þessa. Í ákvæðinu segir að tryggingafélagið bæti ekki tjón er verði á ökutækjum við akstur á vegum eða vegarköflum þar sem bannað er að aka ökutækjum samkvæmt fyrirmælum réttra yfirvalda, svo sem skemmdir við akstur yfir óbrúaðar ár og læki, um fjörur, forvaða og aðrar vegleysur. Þó bætist skemmdir á ökutækinu, ef það sannist, að þær verða þegar ökumaður verður að fara út fyrir akbraut, t.d. vegna viðgerðar á akbrautinni. Fram kom hjá vitninu, Sigurði Guðnasyni lögreglumanni, að ekki sé vegur lagður meðfram Skyndidalsá en hins vegar kannaðist hann við það að þar sé slóði sem myndast hafi í áranna rás við það að menn hafi ekið upp með ánni án þess að þar sé um að ræða veg sem haldið sé við. Á ljósmyndum sem lagðar hafa verið fram í málinu má sjá vegslóða þar sem greinilega hefur verið ekið og verður ekki litið á slóða þennan sömu augum og fjörur, forvöð eða aðrar vegleysur. Samkvæmt þessu verður för stefnanda um vegslóða þann er hann ók eftir ekki talin þess eðlis að ákvæði g-liðs 3. gr. margnefndra tryggingaskilmála taki til hennar. Hér að framan er því slegið föstu að stefnanda hafi verið það nauðugur einn kostur að aka út í ána eins og komið var og leiðir af því að ekki verður litið svo á að síðastgreint ákvæði taki til óhapps hans að heldur. Samkvæmt þessu er það niðurstaða málsins að tilvik það sem hér er til úrlausnar sé bótaskylt samkvæmt skilmálum Al-kaskó tryggingar þeirrar sem stefnandi hafði keypt sér hjá stefnda. Fyrir liggur það mat dómkvadds matsmanns að markaðsvirði bifreiðar stefnanda fyrir óhappið hafi verið 1.580.000 krónur miðað við staðgreiðslu en hrakvirði bifreiðarinnar eftir slysið hafi verið 200.000 krónur miðað við staðgreiðslu. Þá greiddi stefnandi kostnað við flutning bifreiðarinnar til Hornafjarðar og þaðan til Reykjavíkur samtals 155.253 krónur og er sá liður kröfugerðar tekinn til greina. Samkvæmt þessu er tjón stefnanda vegna óhappsins 1.535.253 krónur en þar kemur til frádráttar sjálfsáhætta stefnanda að fjárhæð 136.400 krónur. Samkvæmt þessu ber stefnda að bæta stefnanda tjón hans með 1.398.853 krónum auk vaxta eins og greinir í dómsorði. Eftir úrslitum málsins ber að dæma stefnda til greiðslu málskostnaðar sem telst hæfilega ákveðinn 300.000 krónur. Allan V. Magnússon héraðsdómari kvað upp dóminn. Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, Bergsveini Jóhannessyni, 1.398.853 krónur með vöxtum skv. 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 frá 14. janúar 2001 til 26. júní 2001 en með vöxtum skv. III. kafla sömu laga frá þeim degi til 1. júlí 2001 en með dráttarvöxtum skv. III kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 300.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 324/2006
|
Gjöf Fasteignakaup Gjaldþrotaskipti Riftun Skaðabætur
|
Lóðarréttindum að Búðum í Snæfellsbæ var ráðstafað frá F til B og þaðan til H. Að baki þessum ráðstöfunum stóð V sem á þeim tíma var forsvarsmaður félaganna þriggja. Í héraðsdómi var fallist á kröfu S á hendur B um riftun á ráðstöfun F á lóðinni til fyrrnefnda félagsins. Þá voru B og H dæmd til að greiða S skaðabætur. B undi héraðsdómi, en H krafðist sýknu af kröfu S. Krafa S á hendur H var eingöngu byggð á því að félagið hefði bakað þrotabúi F tjón með saknæmri háttsemi forsvarsmanns þess. Þótt fallist væri á með héraðsdómi að umræddar ráðstafanir hefðu í heild verið saknæmar af hálfu V var ekki talið leitt í ljós hvernig framsal fasteignarinnar frá B til H hefði sjálfstætt valdið þrotabúinu tjóni, enda hefði því ekki verið mótmælt að fullt verð hefði komið fyrir eignina við kaupin. Var H því sýknað af kröfu S.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Markús Sigurbjörnsson. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 28. júní 2006. Hann krefst þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 60.000.000 krónur aðallega með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. október 2001 til greiðsludags, en til vara með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. sömu laga frá 14. október 2001 til 12. febrúar 2006 en dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfu gagnáfrýjanda á hendur Byggingarfélagi Búða ehf. um riftun á ráðstöfun Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. á lóð undir hótel að Búðum í Snæfellsbæ til fyrrnefnda félagsins. Þá voru Byggingarfélag Búða ehf. og aðaláfrýjandi óskipt dæmd til að greiða stefnda 12.000.000 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Byggingarfélag Búða ehf. unir héraðsdómi. Gagnáfrýjandi reisir kröfu sína á hendur aðaláfrýjanda á þeirri málsástæðu einni að hann hafi bakað þrotabúi Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. tjón með saknæmri háttsemi forsvarsmanns félagsins. Þótt fallast megi á það með héraðsdómi að umræddar ráðstafanir hafi í heild verið saknæmar af hálfu Viktors H. Sveinssonar, sem á þeim tíma var forsvarsmaður félaganna þriggja, þeirra á meðal aðaláfrýjanda, hefur ekki verið í ljós leitt hvernig framsal fasteignarinnar að Búðum frá Byggingarfélagi Búða ehf. til aðaláfrýjanda hafi sjálfstætt valdið þrotabúinu tjóni, enda hefur því ekki verið mótmælt af gagnáfrýjanda að fullt verð hafi komið fyrir eignina við kaupin. Verður því ekki hjá því komist að sýkna aðaláfrýjanda af kröfu gagnáfrýjanda. Rétt er að hvor þessara aðila beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Aðaláfrýjandi, Hótel Búðir ehf., er sýkn af kröfu gagnáfrýjanda, Sigurjóns Sighvatssonar. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Mál þetta var höfðað 3. og 8. júní 2004 og dómtekið 6. mars 2006. Stefnandi er Sigurjón Sighvatsson, 155 N. Anita Avenue, Kaliforníu í Bandaríkjum Norður-Ameríku, en stefndu eru Byggingafélag Búða ehf. og Hótel Búðir ehf., en bæði félögin eru til heimilis að Búðum í Snæfellsbæ. Stefnandi gerir eftirfarandi dómkröfur: 1. Á hendur stefnda Byggingafélagi Búða ehf. að rift verði með dómi þeirri ráðstöfun Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. að flytja hinn 14. september 2001 eignarrétt að lóðarréttindum undir hótelrekstur að Búðum í Snæfellsbæ til stefnda Byggingafélags Búða ehf., sbr. skjal útgefið af landbúnaðarráðuneytinu 3. júlí 2001 og þinglýst 14. september sama ár. Jafnframt er þess krafist að stefnda Byggingafélag Búða ehf. verði dæmt til að endurgreiða stefnanda 60.000.000 króna in soldidum með stefnda Hótel Búðum ehf. auk dráttarvaxta samkvæmt 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 14. október 2001 til greiðsludags. 2. Á hendur stefnda Hótel Búðum ehf. að félaginu verði gert að greiða in solidum með stefnda Byggingafélagi Búða ehf. 60.000.000 króna auk dráttarvaxta frá 14. október 2001 til greiðsludags. 3. Þá er þess krafist að stefndu verði gert in solidum eða hvorum í sínu lagi að greiða stefnanda málskostnað. Stefnda Byggingafélag Búða ehf. krefst sýknu af kröfum stefnanda auk þess sem stefnanda verði gert að greiða málskostnað. Til vara krefst stefnda þess að fjárkrafa stefnanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður. Stefnda Hótel Búðir krefst sýknu af kröfum stefnanda en til vara að fjárkrafa stefnanda á hendur stefnda verði lækkuð verulega. Bæði í aðal- og varakröfu krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda. I. Með samningi 17. maí 2000 leigði landbúnaðarráðherra Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. lóð úr landi Búða í Snæfellsbæ. Með samningnum fylgdi uppdráttur frá 28. janúar 1999 þar sem sýnd var stærð og lega lóðarinnar. Samningurinn var til 25 ára með forleigurétti, en leiga fyrir hvert almanaksár nam 4% af fasteignamati lóðarinnar, þó aldrei lægri fjárhæð en 25.000 krónur miðað við byggingarvísitölu í janúar 2000. Leigusamningur þessi leysti af hólmi eldri leigusamning frá 3. júlí 1975 við Búðir hf. Á umræddri lóð úr landi Búða stóð hótelbygging í eigu og rekstri stefnda Byggingafélags Búða ehf. (áður Hótel Búðir hf. og Hótel Búðir ehf.). Stjórnarmaður þess félags allar götur frá árinu 2000 hefur verið Viktor H. Sveinsson. Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. var stofnað 14. apríl 2000 og var fyrrnefndur Viktor H. Sveinsson eini stjórnarmaður félagsins frá stofnun og þar til bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 11. júlí 2002. Hlutafé í félaginu var 500.000 krónur, sem skiptist þannig að Viktor H. Sveinsson lagði fram 300.000 krónur en Ingvar Þórðarson 200.000 krónur. Svo sem áður greinir var félagið leigutaki samkvæmt fyrrgreindum lóðarleigusamningi. Þeim samningi var síðar ráðstafað frá félaginu eins og nánar verður rakið hér síðar. Af því tilefni hefur stefnandi höfðað mál þetta með heimild skiptastjóra þrotabús félagsins á grundvelli 1. mgr. 130. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991. Í viljayfirlýsingu frá 12. október 2000, sem undirrituð var af stefnanda, Viktori H. Sveinssyni og Þorsteini Jónssyni, kom fram að aðilar myndu eiga í jöfnum hlutum allar fasteignir á Búðum, auk innanstokksmuna og fylgihluta, sem tilheyrðu hótelrekstrinum. Einnig var tekið fram að í sameiginlegri eigu þeirra skyldu vera viðskiptaáætlanir, leyfi og samningar vegna fyrirhugaðrar uppbyggingar á Búðum. Þá sagði að sömu aðilar myndu jafnframt eiga að jöfnu fasteign á Tröllaendum í Flatey á Breiðafirði, ásamt viðskiptaáætlun um uppbyggingu hótels, safns, ferðaþjónustu og sumarbústaðahverfis. Í umræddri viljayfirlýsingunni kom einnig fram að fyrirhugað væri að aðilar myndu hefja hótel- og veitingarekstur á Búðum og í Flatey ásamt annarri uppbyggingu ferðaþjónustu, auk endursölu á herbergjum og bústöðum. Jafnframt sagði að aðilar gengjust við skuldum stefnda Byggingafélags Búða ehf. að fjárhæð um 42.000.000 króna, auk þess sem gert var ráð fyrir því að allur rekstur, eignir og skuldir á Búðum og í Flatey yrðu yfirfærðar á Fasteignafélagið Kaupstað ehf. eigi síðar en 1. nóvember 2000. Enn fremur sagði að stefnandi og Þorsteinn Jónsson myndu útvega endurfjármögnun lausaskulda Búða sem næmi um 15.000.000 króna, en stefnandi myndi fara fyrir hópnum við heildarfjármögnun. Þá kom fram að Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. myndi greiða til fyrri hluthafa í félaginu, Ingvars Þórðarsonar, 15.000.000 króna með skuldabréfi til 5 ára, sem tryggt yrði með ábyrgð eigenda félagsins. Loks sagði í niðurlagi viljayfirlýsingarinnar að samningar um nánari útfærslu á framangreindum atriðum yrðu undirritaðir fyrir 1. desember 2000. Samhliða viljayfirlýsingunni gerðu þremenningarnir með sér ódagsett samkomulag um að gangast í sjálfskuldarábyrgð in solidum fyrir átta skuldabréfum samtals að fjárhæð 16.000.000 króna útgefnum af Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. til Ingvars Þórðarsonar. Voru bréfin útgefin 20. október 2000 til 5 ára með árlegri afborgun og hvert að fjárhæð 2.000.000 króna. Stefnandi og Viktor árituðu skuldabréfin um ábyrgð sína, en með samkomulaginu gekkst Þorsteinn jafnframt undir ábyrgð fyrir greiðslu bréfanna. Stefnandi heldur því fram að Viktor H. Sveinsson hafi ekki staðið við að flytja eignir tengdar fyrirhuguðum rekstri yfir á Fasteignafélagið Kaupstað ehf. og því hafi ekki verið gerður endanlegur samningur milli þremenninganna, eins og gert var ráð fyrir í viljayfirlýsingu þeirra. Af hálfu stefndu Byggingafélags Búða ehf. og Hótel Búða ehf. er því á hinn bóginn haldið fram að stefnandi og Þorsteinn hafi ekki staðið við viljayfirlýsinguna fyrir sitt leyti. Hinn 21. febrúar 2001 brann hótelbyggingin að Búðum. Vátryggingartaki var stefnda Byggingafélag Búða ehf. og voru brunabætur greiddar því félagi. Í kjölfarið var hafist handa við að reisa nýja hótelbyggingu að Búðum. Með bréfi 15. maí 2001 til landbúnaðarráðuneytisins, sem Viktor H. Sveinsson ritaði fyrir hönd stefnda Byggingafélags Búða ehf. og Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf., var þess farið á leit að lóðarleigusamningur frá 17. maí 2000 yrði færður yfir á nafn stefnda Byggingafélags Búða ehf. Fram kom í þessu erindi að áætlanir um að nýtt félag tæki við rekstrinum hefðu breyst og því væri rétt að leigutaki yrði það félag sem staðið hefði að rekstrinum undanfarin 15 ár og væri jafnframt skráð fyrir þeim fasteignum sem enn stæðu að Búðum. Eftir að hafa borið erindið undir jarðanefnd og sveitarstjórn samþykkti ráðuneytið með bréfi 3. júlí 2001 að stefnda Byggingafélag Búða ehf. yrði leigutaki að lóð undir hótelið í stað Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. Bréf þetta áritaði síðan Viktor H. Sveinsson fyrir hönd Byggingafélags Búða ehf. og Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. og var skjalið móttekið til þinglýsingar 13. september 2001 og innfært í þinglýsingabók 14. sama mánaðar. Hinn 1. maí 2002 afsalaði Viktor H. Sveinsson fyrir hönd stefnda Byggingafélags Búða ehf. nýbyggingu hótels að Búðum, ásamt öllum tilheyrandi réttindum samkvæmt lóðarleigusamningi, til stefnda Hótels Búða ehf. (áður Reykjavíkurvegur 45 ehf. og Fasteignafélagið Fálkaborg ehf.). Samkvæmt afsalinu var kaupverðið greitt með yfirtöku áhvílandi skulda upphaflega að fjárhæð 39.341.976 krónur og skuldabréfi fyrir eftirstöðvum kaupverðs að fjárhæð 53.514.880 krónur. Afsalið var móttekið til þinglýsingar 31. maí 2002 og innfært í þinglýsingabók 2. júní sama ár. Aðdragandi afsalsins var kaupsamningur aðila frá 12. júlí 2001, en samkvæmt honum var kaupverðið 153.000.000 króna, þar af 44.985.120 krónur yfirteknar veðskuldir. Jafnframt var gert ráð fyrir að 21.500.000 krónur af kaupverðinu yrðu greiddar með hlutafjárframlagi stefnda Byggingafélags Búða ehf. en að öðru leyti yrðu eftirstöðvar kaupverðsins að fjárhæð 86.514.880 krónur greiddar í peningum með nánar tilgreindum greiðslum á tímabilinu 15. ágúst 2001 til afhendingar hótelsins 1. maí 2002. Kaupsamningurinn var móttekinn til þinglýsingar 19. desember 2001 og innfærður í þinglýsingabók 20. sama mánaðar. Hinn 19. september 2002 var gert samkomulag milli stefndu Byggingafélags Búða ehf. og Hótels Búða ehf. um uppgjör og afhendingu samkvæmt kaupsamningnum frá 12. júlí 2001 um hótelið að Búðum. Þar kom fram að hvorugur aðila hefði getað staðið við skyldur sínar og því væru þeir sammála um að breyta umsömdu afhendingarstigi hótelsins samkvæmt meðfylgjandi ástandslýsingu. Einnig hefði seljandi ekki aflétt áhvílandi veðskuldum kaupanda óviðkomandi. Af þessum sökum veitti seljandi afslátt að fjárhæð 22.000.000 króna og því nam kaupverðið 131.000.000 króna í stað 153.000.000 króna. Í samkomulaginu er síðan að finna nánari sundurliðun á því hvernig stefnda Hótel Búðir ehf. hefði staðið skil á 53.514.880 krónum af kaupverðinu, sem greiða átti með skuldabréfi. Stefnda Hótel Búðir ehf. var stofnað 30. ágúst 2000 og meðal stofnenda var stefnda Byggingafélag Búða ehf. Á stofnfundi félagsins var Viktor H. Sveinsson kjörin í stjórn félagsins, auk þess sem honum var veitt prókúruumboð. Með bréfi 6. júní 2002 var hlutafélagaskrá tilkynnt að Viktor hefði gengið úr stjórn félagsins og jafnframt látið af framkvæmdastjórn. Einnig var tilkynnt um nýjan prókúruhafa og tekið fram að prókúruumboð annarra félli niður. Hinn 11. júlí 2002 var bú Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. tekið til gjaldþrotaskipta og var frestdagur við skiptin 27. júní sama ár. Af hálfu stefnanda var lýst kröfu í búið samtals að fjárhæð 17.961.802 krónur. Var krafan reist á fjórum af fyrrgreindum átta skuldabréfum útgefnum 20. október 2000 af félaginu til Ingvars Þórðarsonar með ábyrgð stefnanda, en hann hafði leyst bréfin til sín. Samkvæmt fundargerð frá skiptafundi í búinu 1. nóvember 2002 námu lýstar kröfur samtals 42.531.542 krónum. Ekki var tekin afstaða til lýstra krafna. Þá var fært til bókar að ekki lægi annað fyrir en að félagið væri eignarlaust. Þó hefði athygli skiptastjóra verið vakin á því að félagið hefði verið leigutaki af lóð undir hótel að Búðum, en sá samningur hefði verið framseldur stefnda Hótel Búðum ehf. án þess að nokkurt endurgjald hefði komið fyrir. Af þessu tilefni taldi skiptastjóri rétt að kanna málið nánar og var skiptum því ekki lokið. Meðal lýstra krafna í bú Fasteignafélagsins Kaupstaðar var krafa Landsbanka Íslands hf. samkvæmt fjórum skuldabréfum útgefnum 20. október 2000 til Ingvars Þórðarsonar með ábyrgð stefnanda. Þau bréf leysti stefnandi einnig til sín í september 2003 og hefur hann því staðið skil á öllum þeim átta skuldabréfum sem hann hafði tryggt með ábyrgðarskuldbindingu sinni. Með bréfi 24. febrúar 2003 heimilaði skiptastjóri þrotabús Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. stefnanda að höfða riftunarmál vegna framsals félagsins á lóðarleigusamningi 17. maí 2000 til stefnda Byggingafélags Búða ehf. Heimildin var þó bundin því skilyrði að málshöfðunin yrði þrotabúinu að kostnaðarlausu og að ávinningur, ef einhver yrði, rynni til þrotabúsins. Einnig ritaði skiptastjórinn lögmanni stefnanda bréf 1. september 2004 og staðfesti að ekki væru gerðar athugasemdir við að málið yrði einnig höfðað á hendur stefnda Hótel Búðum vegna endurheimtukröfu stefnanda til hagsbóta fyrir búið. Málið var upphaflega höfðað 11. apríl 2003 en því máli var vísað frá dómi með úrskurði réttarins 8. desember 2003. Var sá úrskurður staðfestur með dómi Hæstaréttar 23. júní 2004 í máli nr. 489/2003. Stefnandi höfðaði svo mál þetta 3. og 8. júní 2004 svo sem áður er getið. Undir rekstri málsins gekk úrskurður dómsins 30. nóvember 2004 þar sem málinu var að hluta til vísað frá dómi. Sá úrskurður var að nokkru leyti staðfestur með dómi Hæstaréttar 14. janúar 2005 í máli nr. 506/2004. Svo sem fram kemur í þeim dómi var mál þetta höfðað innan málshöfðunarfrests í 148. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991. II. Stefnda Hótel Búðir ehf. hefur aflað greinargerðar KPMG Endurskoðunar hf. frá 10. janúar 2006 um færslur í bókhaldi stefnda Hótels Búða ehf. vegna viðskipta við stefnda Byggingafélag Búða ehf. Í greinargerðinni kemur fram að farið hafi verið yfir færslur frá undirritun kaupsamning 12. júlí 2001 um hótelið að Búðum allt til ársloka 2002. Á grundvelli þeirrar athugunar er í niðurlagi greinargerðarinnar að finna eftirfarandi yfirlit um greiðslu kaupverðsins: Greiðslur á kaupverði Kaupverð samkvæmt samkvæmt bókhaldi: bókhaldi: Kaupverð skv. kaupsam. kr. 153.000.000 Yfirtekin lán skv. kaupsam. kr. 44.985.120 Hlutafé skv. kaupsam. kr. 21.500.000 Peningagreiðslur og skuldajöfnuður til 19/9 02 kr. 49.078.542 Afsláttur af kaupverði skv. samkomulagi kr. -22.000.000 Yfirtekin lán skv. samkomulagi kr. 7.263.450 Peningagreiðslur og skuldajöfnuður til 31/12 ´02 kr. 5.975.640 Samtals greiðslur og kaupverð kr. 128.802.752 kr. 131.000.000 Skuld við Byggingafélag Búða ehf. kr. 2.197.248 Samtals kr. 131.000.000 kr. 131.000.000 Stefnda Hótel Búðir ehf. hefur einnig aflað greinargerðar KPMG Endurskoðunar hf. frá 10. janúar 2006 um innborgun hlutfjár til stefnda frá 1. janúar 2001 til 19. september 2002 samkvæmt bókahaldi félagsins. Þar kemur fram að hlutafé í ársbyrjun 2001 hafi verið 500.000 krónur en verið aukið í 27.000.000 króna á því ári. Þar af hafi hlutur stefnda Byggingafélags Búða ehf. samkvæmt kaupsamningi 12. júlí 2001 um hótelið numið 21.500.000 krónum. Einnig kemur fram að hlutfé hafi verið hækkað á árinu 2002 í 35.680.000 krónur. III. Undir rekstri málsins fékk stefnandi dómkvaddan matsmann 8. febrúar 2005 til að meta verðmæti lóðarréttindanna undir hótelið að Búðum. Samkvæmt matsgerð Inga Tryggvasonar, héraðsdómslögmanns og fasteignasala, frá 2. maí 2005 er verðmæti lóðarinnar talið nema 10.000.000 króna miðað við gildandi lóðarleigusamning um lóðina. Í matsgerðinni kemur fram að verðmætið hafi verið miðað við þann tíma þegar matið fór fram. Stefnandi vildi ekki una matinu og fékk dómkvadda yfirmatsmenn 4. júlí 2005. Yfirmatsgerð er frá 10. janúar 2006 en matinu skiluðu Björn Þorri Viktorsson, héraðsdómslögmaður og löggiltur fasteignasali, og Magnús Leopoldsson, löggiltur fasteignasali. Í niðurlagi matsgerðarinnar er að finna svohljóðandi niðurstöðu og rökstuðning: „Ljóst er að lóðir sem þessi er almennt ekki í boði á fasteignamarkaðnum. Því liggur ekki fyrir bein reynsla af sölu eigna sem eru fyllilega sambærilegar hvað varðar legu, náttúrugæði og nýtingamöguleika. Matsmenn byggja því niðurstöðu sína á þeim staðreyndum sem fyrir liggja um hina umþrættu lóð, með hliðsjón af reynslu sinni við sölu lóða og lendna til ýmissa nota. Þar hafa matsmenn reynslu af sölu ýmissa landspildna sem á einhvern hátt eru sérstakar, eða búa yfir sérstökum náttúrugæðum og/eða nýtingarmöguleikum umfram aðrar eignir. Reynsla matsmanna er sú, að kaupendahópur að slíkum eignum er einkum saman settur af aðilum sem hafa rýmri fjárráð en almennt gengur og gerist. Vegna þessa hafa sérstök náttúrugæði og nýtingarmöguleikar landsspildna veruleg áhrif á verðmæti þeirra, þar sem slíkt er nánast skilyrði fyrir því að hinir efnameiri hafi áhuga á að fjárfesta í þeim. Í raun má almennt segja að til þess að eignir veki áhuga þeirra sem rýmri fjárráð hafa, þurfi þær að vera bundnar sérstökum kostum og/eða nýtingarmöguleikum umfram eignir almennt. Yfirmatsmenn telja að hin umþrætta lóð sé ótvírætt það sérstök m.t.t. legu, umhverfis og nýtingarkosta að hún sé slíkum kostum búin. Af þessum ástæðum telja yfirmatsmenn að miðað við framangreindar forsendur sé líklegt markaðsverð á lóðarréttindunum þann 2. maí 2005 kr. 20.000.000 ... Eins og fram kom á matsfundi óskaði matsbeiðandi einnig eftir því að yfirmatsmenn segðu til um markaðsverð lóðarréttindanna hinn 3. júlí 2001. Yfirmatsmenn telja að líklegt markaðsverð lóðarréttindanna á þeim degi hafi verið kr. 12.000.000 ... Yfirmatsmenn byggja niðurstöðu sína á skoðun á eigninni og upplýsingum úr fyrirliggjandi gögnum. Við mat á eigninni var tekið mið af ástandi á fasteignamarkaði, annars vegar í júlí 2001 og hins vegar í maí 2005, ástandi eignarinnar, staðsetningu og nýtingarmöguleikum. ...“ IV. Stefnandi reisir kröfur sínar á hendur stefnda Byggingafélagi Búða á því að ráðstöfun á lóðarréttindum frá Fasteignafélaginu Kaupstað ehf., í samræmi við tilmæli Viktors H. Sveinssonar, fyrirsvarsmanns beggja félaganna, í bréfi 15. maí 2001 til landbúnaðarráðuneytisins, hafi verið gjafagerningur í skilningi 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, enda hafi ekkert endurgjald komið fyrir lóðina frá viðtakanda. Jafnframt hafi ráðstöfunin verið milli nákominna, sbr. 5. og 6. tölul. 3. gr. sömu laga, þar sem nefndur Viktor var aðaleigandi beggja félaganna og stjórnarmaður. Stefnandi heldur því jafnframt fram að umrædd ráðstöfun hafi verið ótilhlýðileg, sbr. 141. gr. laga nr. 21/1991. Því til stuðnings hefur stefnandi teflt fram eftirfarandi röksemdum: a. Aðalhluthafinn í Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. flytur aðaleign félagsins yfir til stefnda Byggingafélags Búða ehf., félags sem hann sjálfur er aðaleigandi í til að auðga það félag. b. Með því að auðga það félag sem tók við lóðarréttindunum auðgaði aðalhluthafinn sjálfan sig sem hluthafa í því félagi meðan kröfuhafar félagsins, sem lét réttindin af hendi, fá enga fullnustu upp í kröfur sínar. c. Aðalhluthafinn hafi verið grandsamur um að ráðstöfun á einu eign Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. hafi verið lánardrottnum þess til tjóns, þar með talið stefnanda sem hafi þurft að svara til ábyrgðar sinnar fyrir félagið. d. Ráðstöfunin hafi farið fram þegar aðaleigandinn var grandsamur um ógjaldfærni félagsins en í öllu falli hafi félagið orðið ógjaldfært við ráðstöfunina. e. Loks hafi umræddur aðalhluthafi og fyrirsvarsmaður félaganna selt lóðarréttindin stefnda Hótel Búðum ehf., sem jafnframt hafi verið nákomið hinum félögunum, en á þeim tíma hafi lóðarréttindin verið þinglýst eign Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. Stefnandi tekur fram að þótt kröfur á hendur stefnda Byggingafélagi Búða séu einkum reistar á endurgreiðslureglum XX. kafla laga nr. 21/1991 sé jafnframt byggt á sakarreglunni, enda verði háttsemi fyrirsvarsmanns félagsins virt því til sakar. Stefnandi vísar til þess að stefnda Byggingafélag Búða ehf. hafi eingöngu verið notað sem milliliður til að koma hlutum þannig fyrir að meiri fjarlægð væri á milli Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. og stefnda Hótel Búða ehf., sem tók við lóðarréttindunum. Þetta breyti hins vegar engu enda hafi öll þrjú félögin lotið stjórn Viktors H. Sveinssonar, sem var stjórnarmaður í öllum félögunum og annaðist málefni þeirra, þegar lóðarréttindin voru færð frá Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. til stefnda Byggingafélags Búða ehf., í samræmi við beiðni Viktors með bréfi 15. maí 2001, og þegar réttindin voru framseld til stefnda Hótels Búða ehf. með kaupsamningi 12. júlí 2001 og afsali 1. maí 2002. Að þessu gættu telur stefnandi að ekki geti farið á milli mála að um viðskipti námkominna var að ræða í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991. Þegar umrædd ráðstöfun lóðarréttindanna er virt í heild sinni telur stefnandi að stefnda Hótel Búðir ehf. hafi tekið þátt í ólöglegu undanskoti eigna frá Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. til tjóns fyrir þrotabú þess og kröfuhafa. Á þessu beri stefnda Hótel Búðir ehf. ábyrgð á sakargrundvelli í ljósi grandsemi fyrirsvarsmanns félagsins, svo sem hér hefur verið rakið. Um fjárhæð stefnukröfu tekur stefnandi fram að hún miði við það tjón sem Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. og þrotabú þess hafi orðið fyrir við ráðstöfun á lóðarréttindunum að Búðum. Stefnandi telur jafnframt að sama eigi við um fjárhæð endurgreiðslukröfu samkvæmt XX. kafla laga nr. 21/1991. Stefnandi vísar til þess að lóðin sé um 10.000 fermetrar að stærð og liggi við sjó í jaðri friðlands á afar friðsælum og fallegum stað. Jafnframt hafi áhrif á verðmæti lóðarréttindanna að staðurinn sé sögufrægur og þekktur sumardvalastaður sem dragi til sín fólk úr öllum áttum. Einnig bendir stefnandi á að Ingvari Þórðarsyni hafi verið greiddar 16.000.000 króna fyrir hlut hans í félaginu sem var 40% miðað við stofnsamning félagsins. Þar sem ekki hafi verið önnur eign í félaginu en lóðarréttindin hafi þau að teknu tilliti til skulda verið metin á 40.000.000 króna. Að öllu gættu telur stefnandi hæfilegt að ætla verðmæti lóðarinnar 60.000.000 króna þegar hún var lögð til Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. á grundvelli viljayfirlýsingar 12. október 2000. Verði ekki fallist á að ákveða fjárhæð kröfunnar á þessum grundvelli vísar stefnandi til yfirmats frá 10. janúar 2006 um verðmæti lóðarréttindanna. Stefnandi miðar upphafstíma vaxtakröfu við 14. október 2001 en þann dag hafi 30 dagar verið liðnir frá því yfirfærslu lóðarréttindanna var þinglýst 14. september sama ár. V. Stefnda Byggingafélag Búða ehf. vísar til þess að til hafi staðið sumarið 2000 að reisa viðbyggingu við gamla hótelið að Búðum, auk þess að ráðast í verulegar endurbætur á húsnæðinu. Samhliða hafi verið fyrirhugað að aðskilja rekstur hótelsins og eignarhald á fasteignum. Í samræmi við þetta hafi lóðarleigusamningur verið endurnýjaður 17. maí 2000 í nafni Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. Þar sem stefnandi hafi ekki fyrir sitt leyti staðið við viljayfirlýsingu um eignarhald og rekstur hótela frá 12. október 2000 með því að endurfjármagna lausaskuldir hótelsins að Búðum og yfirfæra fasteignir að Tröllaendum í Flatey til félagsins hafi ekkert orðið úr þeim áformum sem aðilar viljayfirlýsingarinnar höfðu lagt drög að. Af þeim sökum hafi lóðarréttindin verið færð aftur yfir á nafn stefnda Byggingafélags Búða sem var upphaflegur lóðarleiguhafi. Stefnda Byggingafélag Búða ehf. bendir á að Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. hafi ekki innt neina greiðslu af hendi sem endurgjald fyrir lóðarréttindin sem voru sett á nafn félagsins í tilefni af viljayfirlýsingunni frá 12. október 2000. Því hafi félagið ekki orðið fyrir tjóni þótt lóðarréttindin hafi verið flutt frá félaginu endurgjaldslaust aftur til Byggingafélags Búða ehf., sem hafi áður verið lóðarhafi í áraraðir. Í þessu tilliti heldur stefnda Byggingafélag Búða ehf. því fram að lóðarréttindin hafi ekki verið nein eign þar sem ekkert gjald var tekið fyrir nafnbreytingar á lóðarleigusamningnum, hvorki þegar Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. var handhafi samningsins né þegar hann var færður aftur á nafn stefnda Byggingafélags Búða ehf. Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. hafi því ekki látið af hendi eign þar sem félagið hafði aldrei raunverulega eignast neitt á Búðum. Því hafi eingöngu verið um að ræða að lóðarréttindi hafi um skamma hríð verið á nafni félagsins en sú ráðstöfun hafi síðan einfaldlega gengið til baka án þess að um eiginlegt framsal á réttindum hafi verið að ræða. Af þessum sökum telur stefnda að ekki hafi verið um gjafagerning að ræða sem rift verði samkvæmt 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, og enn síður komi til álita að almenna riftunarreglan í 141. gr. sömu laga geti átt við. Stefnda Byggingafélag Búða ehf. andmælir því að um saknæma og ólögmæta háttsemi hafi verið að ræða þannig að félagið geti borið bótaábyrgð á grundvelli sakarreglunnar. Fyrir lóðarréttindin og hótelbyggingu stefnda hafi verið greitt eðlilegt verð þegar fasteignin var seld stefnda Hótel Búðum ehf. Við sölu eignarinnar hafi kröfuhafar Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. eða stefnda Byggingafélags Búða ehf. því ekki orðið fyrir neinu tjóni. Í þessu sambandi bendir stefnda Byggingafélag Búða ehf. á að í viljayfirlýsingunni um eignarhald og rekstur hótela frá 12. október 2000 hafi verið gert ráð fyrir að Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. tæki yfir áætlaðar skuldir hótelsins að fjárhæð um 42.000.000 króna. Stefnandi hafi því ekki getað gert ráð fyrir að félagið ætti hreina eign sem næmi verðmæti lóðarréttindanna. VI. Stefnda Hótel Búðir ehf. vísar til þess að Viktor H. Sveinsson hafi farið að leita annarra fjárfesta þegar ekkert varð úr samstarfi á grundvelli viljayfirlýsingarinnar um eignarhald og rekstur hótela frá 12. október 2000. Hótelið að Búðum hafi brunnið 21. febrúar 2001 og þá hafi verið hafist handa við að reisa nýtt hótel. Vátryggingabótum hafi verið ráðstafað til nýbyggingarinnar eftir því sem þær hrukku til en frekara fjármagn hafi þurft til að halda uppbyggingu áfram. Ýmsir aðilar hafi fengist til að leggja fram fé til stefnda Hótels Búða ehf., sem keypti hótelið af stefnda Byggingafélagi Búða ehf. með kaupsamningi 12. júlí 2001 og fékk síðan afsal fyrir eigninni 1. maí 2002. Stefnda Hótel Búðir ehf. tekur fram að Viktor hafi eingöngu átt lítinn hlut í félaginu þegar hótelið var keypt þótt hann væri einn þriggja stjórnarmanna þess til 6. júní 2002. Stefnda Hótel Búðir ehf. heldur því fram að ekki sé fullnægt áskilnaði sakarreglunnar til að stefnda verði gert bótaábyrgt. Hvorki hafi verið um saknæma né ólögmæta háttsemi að ræða af hálfu félagsins, sem greiddi markaðsverð fyrir hótelið ásamt lóðinni. Jafnframt er því andmælt að stefnda hafi tekið þátt í undanskoti eigna frá Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. eða mátt vera ljós ráðstöfun af því tagi. Í því tilliti áréttar stefnda að Viktor H. Sveinsson hafi verið einn af þremur stjórnarmönnum stefnda en öðrum fyrirsvarsmönnum félagsins hafi ekki verið kunnugt um fjárhagsstöðu stefnda Byggingafélags Búða ehf. eða Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. Jafnvel þótt háttsemi Viktors verði virt honum til sakar telur stefnda Hótel Búðir ehf. sig ekki bera bótaábyrgð á athöfnum hans, hvorki á grundvelli húsbóndareglunnar né á öðrum grundvelli. Því komi aðeins til álita persónuleg ábyrgð Viktors og eftir atvikum annarra stjórnarmanna á ætluðu tjóni. Stefnda Hótel Búðir ehf. leggur áherslu á að félagið hafi ekki valdið Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. nokkru tjóni, enda hafi það félag ekkert greitt fyrir lóðarréttindin. Því hafi ekkert tjón orðið þótt lóðarréttindin hafi verið færð aftur til stefnda Byggingafélagsins Búða ehf., sem áður var lóðarhafi um árabil. Af þessum sökum hafi Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. ekki öðlast skaðabótakröfu á hendur stefnda Hótel Búðum ehf. við framsal lóðarréttindanna milli Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. og stefnda Byggingafélags Búða ehf. Einnig heldur stefnda Hótel Búðir ehf. því fram að með engu móti hafi verið sýnt fram á að Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. hafi orðið fyrir tjóni við framsal lóðarréttindanna frá stefnda Byggingafélagi Búða ehf. til stefnda Hótels Búða ehf. Í því sambandi bendir stefnda Hótel Búðir ehf. á að ekkert hafi komið fram sem bendi til að stefnda Byggingafélag Búða ehf. geti ekki innt af hendi endurgreiðslu í kjölfar riftunar. Því beri að sýkna stefnda Hótel Búðir ehf. af skaðabótakröfu stefnanda. Stefnda Hótel Búðir ehf. áréttar jafnframt að aðeins var um að ræða framsal á lóðarréttindum frá Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. en ekki á þeim byggingum sem standa á lóðinni. Ljóst megi vera að aðalverðmætið liggi í hótelbyggingunni og viðskiptavild hótelsins en ekki í lóðarréttindum. Jafnframt tekur stefnda fram að Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. hafi átt að yfirtaka skuldir og því hafi stefnandi ekki getað reiknað með hreinni eign í félaginu sem næmi andvirði lóðarréttindanna. Verði ekki fallist á kröfu stefnda Hótels Búða ehf. um sýknu telur stefnda að tjónið sé mun minna en krafa stefnanda. Því beri í öllu falli að lækka kröfuna auk þess sem upphafstíma dráttarvaxta er andmælt. VII. Hinn 12. október 2000 gerðu stefnandi, Viktor H. Sveinsson og Þorsteinn Jónsson með sér viljayfirlýsingu um eignarhald og rekstur á hótelum, annars vegar á Búðum í Snæfellsbæ og hins vegar í Flatey á Breiðafirði. Var gert ráð fyrir að hótelið að Búðum og fasteign í Flatey yrðu lagðar til Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. og að það félag myndi hefja hótel- og veitingarekstur á báðum stöðunum. Jafnframt var gert ráð fyrir að sama félag myndi yfirtaka skuldir stefnda Byggingafélags Búða ehf. að fjárhæð 42.000.000 króna. Samkvæmt viljayfirlýsingunni átti Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. að vera í jöfnum eignarhlut umræddra þremenninga en fyrrum hluthafa Ingvari Þórðarsyni yrði greiddur út hlutur hans með skuldabréfi að fjárhæð 15.000.000 króna útgefnu af Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. Áður en umrædd viljayfirlýsing var undirrituð hafði lóðarleigusamningur um land undir hótelið á Búðum verið gerður í nafni Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. þegar fyrri samningur var endurnýjaður 17. maí 2000. Í samræmi við viljayfirlýsinguna gaf sama félag síðan út átta skuldabréf 20. október 2000 samtals að höfuðstól 16.000.000 króna til Ingvars Þórðarsonar með ábyrgð þremenninganna. Að öðru leyti gengu ekki eftir þau áform sem fólust í viljayfirlýsingunni og lauk þar með samstarfinu. Hinn 15. maí 2001 fór Viktor H. Sveinsson þess á leit við landbúnaðarráðuneytið sem fyrirsvarsmaður Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. og stefnda Byggingafélags Búða ehf. að lóðarleigusamningur yrði færður yfir á nafn síðargreinda félagsins þar sem ráðagerð um breytingu á rekstri hótelsins hefði ekki gengið eftir. Með bréfi ráðuneytisins 3. júlí sama ár var fallist á þessa beiðni. Viktor áritaði síðan bréf ráðuneytisins fyrir hönd stefnda Byggingafélags Búða ehf. og Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. og var skjalið móttekið til þinglýsingar 13. september 2001 og innfært í þinglýsingabók 14. sama mánaðar. Þar sem ekki varð af samstarfi því sem lögð voru drög að í fyrrgreindri viljayfirlýsingu var rétt í samræmi við almennar reglur fjármunaréttar að þær ráðstafanir gengju til baka sem gerðar höfðu verið í tilefni af fyrirhuguðu samstarfi aðila undir merkjum Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. Með því að ráðstafa lóðarréttindunum frá Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. án þess að félagið yrði samhliða leyst undan skuldbindingum sem það hafði gengist undir með skuldabréfum til fyrri hluthafa varð hins vegar skerðing á eignum félagsins sem nam andvirði lóðarréttindanna. Að sama skapi varð eignaaukning hjá stefnda Byggingafélagi Búða ehf. sem tók við réttindunum. Skiptir engu í því tilliti þótt það félag hafi upphaflega ekki fengið greiðslur fyrir lóðarréttindin þegar þau voru færð af nafni félagsins. Samkvæmt þessu verður að fallast á það með stefnanda að um riftanlega ráðstöfun í skilningi 131. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, hafi verið að ræða þegar lóðarréttindi voru færð af nafni Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. og yfir á nafn stefnda Byggingafélags Búða ehf. Svo sem hér hefur verið rakið samþykkti Viktor H. Sveinsson umrædda ráðstöfun bæði vegna Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. og stefnda Byggingafélags Búða ehf. Á þessum tíma átti Viktor verulegan hlut í báðum félögunum og annaðist málefni þeirra sem stjórnarmaður. Að þessu gættu verður lagt til grundvallar að félögin hafi verið nákomin í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991, en á það hafa ekki verið bornar brigður af hálfu stefnda Byggingafélags Búða ehf. Frestdagur við skipti á Þrotabúi Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. var 27. júní 2002. Var þá ekki liðið ár frá því að skjal um yfirfærslu á lóðarréttindanna að Búðum frá félaginu til stefnda Byggingafélags Búða ehf. var móttekið til þinglýsingar 13. september 2001. Með vísan til 2. mgr. 131. gr., sbr. 140. gr. laga nr. 21/1991 verður því að fallast á kröfu stefnanda um riftun á hendur stefnda Byggingafélagi Búða ehf. Hins vegar mun dómur einvörðungu ganga um hina riftanlegu ráðstöfun sem fólst í gjafagerningnum en sú niðurstaða þykir rúmast innan kröfugerðar stefnanda. Verður að öðru leyti ekki haggað þeirri ráðstöfun að flytja lóðarréttindin til stefnda Byggingafélagsins Búða ehf. Fjárkrafa stefnanda á hendur stefnda Byggingafélagi Búða ehf. er byggð á endurgreiðslureglum XX. kafla laga nr. 21/1991, en samhliða er krafan reist á sakarreglunni. Krafa stefnanda á hendur stefnda Hótel Búðum ehf. er eingöngu reist á sakarreglunni. Hinn 12. júlí 2001 var gerður kaupsamningur milli stefnda Byggingafélags Búða ehf. og stefnda Hótels Búða ehf. þar sem fyrrnefnda félagið seldi því síðarnefnda nýbyggingu hótels í smíðum auk annarra mannvirkja á landi félagsins samkvæmt lóðarleigusamningi auk tilheyrandi lóðarréttinda að Búðum. Á þessum tíma var lóðarhafi samkvæmt þinglýstum lóðarleigusamningi frá 17. maí 2000 Fasteignafélagið Kaupstaður ehf. Af hálfu stefnda Byggingafélags Búða ehf. undirritaði Viktor H. Sveinsson kaupsamninginn en hann var jafnframt stjórnarmaður í Hótel Búðum ehf. og hafði með höndum framkvæmdastjórn þess félags allt til 6. júní 2002 þegar hann lét af framkvæmdastjórn og gekk úr stjórn félagsins. Stefnda Hótel Búðir ehf. greiddi að hluta til kaupverðið með hlutafé í félaginu en við það öðlaðist Byggingafélag Búða ehf. ríflegan meirihluta hlutafjár í stefnda Hótel Búðum ehf. Samhliða þessum kaupum fór Viktor þess á leit fyrir hönd Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. og stefnda Byggingafélags Búða ehf. að lóðarleigusamningur yrði settur á nafn síðarnefnda félagsins og fékk heimild þar að lútandi þinglýst 14. september 2001. Að virtum þeim lögskiptum sem hér hafa verið rakin hlutaðist sami maður, sem sat í stjórn allra félaganna þriggja og fór með ráðandi eignarhlut í þeim öllum, til um ráðstafanir sem fólu í sér að gefin voru eftir lóðarréttindi Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. til tjóns fyrir það félag. Þeim réttindum var síðan komið undan til hinna stefndu félaga, fyrst til stefnda Byggingafélags Búða ehf. og síðan í beinu framhaldi til stefnda Hótels Búða ehf. Með því að umræddur athafnamaður kom jafnframt að og tók þátt í þessum ráðstöfunum fyrir hönd stefndu sem stjórnarmaður og framkvæmdastjóri verður það virt stefndu til sakar. Verða stefndu því talin bera óskipta skaðabótaábyrgð á tóni Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. sem rakið verður til framangreindra ráðstafanna. Um tjón Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. hefur stefnandi ekki lagt fram önnur gögn sem byggt verður á en matsgerðir. Við ákvörðun bóta verður miðað við verðmæti lóðarréttindanna þegar þeim var ráðstafað frá félaginu til stefnda Byggingafélags Búða ehf. 3. júlí 2001. Kemur ekki til álita að miða við mat á verðmæti lóðarinnar þegar undirmat fór fram 2. maí 2005 sem tekur mið af hækkunum umfram verðlag sem orðið hefur á fasteignamarkaði á undanförnum árum. Samkvæmt yfirmatsgerð frá 10. janúar 2006 var líklegt markaðsverð lóðarréttindanna 12.000.000 króna þegar þeim var ráðstafað frá Fasteignafélaginu Kaupstað ehf. Hefur ekkert komið fram sem fær hnekkt sönnunargildi þeirrar matsgerðar þannig að hún verði ekki lögð til grundvallar dómi í málinu um fjárhæð skaðabótakröfu á hendur stefndu. Í því tilliti skiptir engu þótt yfirmatsmenn hafi skilað áliti á verðmæti lóðarréttindanna á öðru tímabili en fjallað var um í undirmatsgerð. Verður því ekki fallist á þá málsástæðu sem hreyft var af hálfu stefndu við munnlegan flutning málsins að líta beri hjá yfirmatsgerðinni þar sem hún sé að þessu leyti ekki í samræmi við fyrirmæli 64. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991. Samkvæmt 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, bera skaðabótakröfur dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Yfirmatsgerð var lögð fram á dómþingi 12. janúar 2006 og verða dráttarvextir því reiknaðir frá 12. febrúar sama ár til greiðsludags. Stefnandi hefur sem kröfuhafi í þrotabú Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf. höfðað mál þetta samkvæmt heimild í 1. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991. Í málatilbúnaði stefnanda hefur komið fram að málið sé höfðað búinu til hagsbóta þótt stefnandi geri þá kröfu að honum sjálfum verði dæmd sú fjárkrafa sem hann beinir að stefndu. Að réttu lagi hefði stefnandi átt að gera þá kröfu að dómur gengi um greiðsluskyldu stefndu gagnvart þrotabúinu. Að því gættu að skiptastjóri getur samkvæmt 3. mgr. 130. gr. laganna hvenær sem er tekið á ný við hagsmunum búsins, jafnvel að gengnum dómi, þykir unnt að fallast á kröfu stefnanda eins og hún er sett fram í málinu. Eftir þessum úrslitum verða stefndu dæmd til að greiða óskipt stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn svo sem í dómsorði greinir. Hefur þá meðal annars verið litið til kostnaðar stefnanda af því að afla matsgerða sem nemur samtals 863.763 krónum. Benedikt Bogason, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð: Rift er gjafagerningi með ráðstöfun á lóðarréttindum Fasteignafélagsins Kaupstaðar ehf., samkvæmt lóðarleigusamningi 17. maí 2000 um lóð undir hótel að Búðum, til stefnda Byggingafélags Búða ehf. Stefndu Byggingafélag Búða ehf. og Hótel Búðir ehf. greiði óskipt stefnanda Sigurjóni Sighvatssyni 12.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 12. febrúar 2006 til greiðsludags. Stefndu greiði óskipt stefnanda 1.600.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 154/2009
|
Brot gegn valdstjórninni Líkamsárás Þjófnaður Hegningarauki Skilorðsrof Skaðabætur Skilorð
|
X var ákærð fyrir brot gegn valdstjórninni með því að veist að starfsmönnum fjölskyldudeildar A og slegið, meðal annars einn starfsmann með glerbroti. Var henni einnig gefið að sök að hafa hótað starfsmönnum fjölskyldudeildarinnar lífláti og einum starfsmanni að smita hann af HIV-sjúkdómi. Þá var X jafnframt ákærð fyrir þjófnað. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu X. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að með einu brotanna rauf hún skilorð. Var refsing X samkvæmt þessu hæfilega ákveðin fangelsi í fimmtán mánuði, en fullnustu refsingarinnar var frestað.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson og Gunnlaugur Claessen og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 6. mars 2009 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu, en refsing hennar þyngd. A krefst þess að ákærðu verði gert að greiða sér 1.059.350 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. nóvember 2007 til 14. febrúar 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, auk málskostnaðar. B krefst þess að ákærðu verði gert að greiða sér 500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. nóvember 2007 til 14. febrúar 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, auk málskostnaðar. Ákærða krefst aðallega sýknu af öðrum sökum en þeim, sem greinir í ákæru 7. apríl 2008, og verði henni gerð vægasta refsing sem lög leyfa fyrir þær. Til vara krefst hún að sér verði ekki gerð refsing fyrir háttsemi sem lýst er í ákæru 26. febrúar 2008. Að því frágengnu krefst hún þess að refsing verði milduð. Þá krefst hún þess aðallega að kröfum A, B, C og Akureyrarbæjar um skaðabætur verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að bæturnar til B og A verði lækkaðar. Af hálfu ákærðu var lögð fyrir Hæstarétti yfirlýsing D um að hún hafi samið um og fengið greiddar skaðabætur úr hendi ákærðu og geri því engar kröfur á hendur henni. Fallist er á niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærðu. Sakaferli ákærðu er rétt lýst í héraðsdómi. Brot þau sem hún er nú sakfelld fyrir voru framin 6. apríl 2006, 6. nóvember 2007 og 12. mars 2008. Með dómi 29. nóvember 2007 var hún dæmd í þriggja mánaða fangelsi skilorðsbundið í þrjú ár. Verður henni nú ákveðin refsing í einu lagi fyrir brot sem þar um ræðir og þau brot sem hún er nú sakfelld fyrir, sbr. 60. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. og 77. gr. og 78. gr. sömu laga. Við ákvörðun refsingar ákærðu verður tekið tillit til þess að með broti því sem hún framdi 12. mars 2008 rauf hún skilorð dómsins frá 29. nóvember 2007. Er refsing ákærðu samkvæmt þessu hæfilega ákveðin fangelsi í fimmtán mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum þremur árum haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Ekki eru rök til að vísa frá héraðsdómi kröfum B, A, C og Akureyrarbæjar. Kemur niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð skaðabóta til hinna tveggja fyrsttöldu einungis til endurskoðunar. Staðfest er niðurstaða héraðsdóms um miskabætur úr hendi ákærðu 250.000 krónur til B. Að virtum atvikum málsins eru miskabætur til A hæfilega ákveðnar 500.000 krónur, sem ákærðu verður gert að greiða ásamt 59.350 krónum vegna munatjóns, eða alls 559.350 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir. Eins og úrslit verða um bætur úr hendi ákærðu til B og A eru ekki efni til að dæma þeim málskostnað fyrir Hæstarétti. Niðurstaða héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Ákærða greiði allan áfrýjunarkostnað málsins þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Ákærða, Árný Eva Davíðsdóttir, sæti fangelsi í fimmtán mánuði. Fullnustu refsingarinnar skal frestað og hún niður falla að liðnum þremur árum ef ákærða heldur almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærða greiði A 559.350 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. nóvember 2007 til 14. febrúar 2008, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákvæði héraðsdóms um greiðslu úr hendi ákærðu til B, C og Akureyrarbæjar skulu vera óröskuð. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Ákærða greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 405.616 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 21. janúar 2009. Mál þetta, sem dómtekið var 26. nóvember, er höfðað með tveimur ákærum á hendur Árnýju Evu Davíðsdóttur, kt. 060179-3959, Skálateigi 1, Akureyri. Sú fyrri er gefin út af ríkissaksóknara hinn 26. febrúar 2008 og er „fyrir brot gegn valdstjórninni, gagnvart starfsmönnum Fjölskyldudeildar Akureyrarbæjar, vegna starfa þeirra, eins og hér greinir: 1. Fimmtudaginn 6. apríl 2006, með því að hafa, í afgreiðslu skrifstofu Fjölskyldudeildar að Glerárgötu 26, Akureyri, veist að B og slegið hana hnefahögg vinstra megin í höfuðið með þeim afleiðingum að hún hlaut þar þreyfieymsli og kúlu. 2. Þriðjudaginn 6. nóvember 2007, með því að hafa, í afgreiðslu fjölskyldudeildar, hótað að smita C af HIV sjúkdómi. 3. Með því að hafa, á sama stað og tíma og greinir í 2. ákærulið og í framhaldi af atvikum sem þar er greint frá, veist að A og slegið hana einu sinni í andlitið með blóðugu glerbroti og einu sinni á kinn með flötum lófa, með þeim afleiðingum að A hlaut þriggja cm langan skurð fyrir neðan vinstra auga, grunna rispu niður vinstri kinn, eins cm langan skurð við vinstra eyra og mar og bólgu yfir vinstra kinnbeini auk þess sem hætta skapaðist á því að ákærða hefði smitað hana af lifrabólgu B og C. 4. Með því að hafa, sama dag og í framhaldi af þeim atvikum sem lýst er í 2. og 3. ákærulið, á slysadeild Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, við Eyrarlandsveg, Akureyri, hótað B og A, lífláti. Teljast ofangreind brot ákærðu varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum, en brot ákærðu samkvæmt ákærulið 3 að auki við 2. mgr. 218. gr. sömu laga. Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar. Bótakröfur: Af hálfu B, kennitala [...], er krafist miskabóta að fjárhæð kr. 500.000. Af hálfu A, kennitala [...], er krafist skaða- og miskabóta að fjárhæð kr. 1.059.350. Af hálfu C, kennitala [...], er krafist skaðabóta að fjárhæð kr. 5.990. Af hálfu Akureyrarbæjar, kennitala 410169-6229, er krafist skaðabóta að fjárhæð kr. 36.464. Þess er krafist að ofangreindar kröfur beri allar vexti frá 6. nóvember 2007 samkvæmt lögum 38/2001 um vexti og verðtryggingu en síðan dráttarvexti samkvæmt sömu lögum.“ Síðari ákæran er gefin út af sýslumanninum á Akureyri hinn 7. apríl 2008 og er „fyrir þjófnað, með því að hafa miðvikudaginn 12. mars 2008, á líkamsræktarstöðinni Bjargi, Bugðusíðu 1 á Akureyri, stolið greiðslukorti og GSM síma af gerðinni Motorola, en kortið notaði hún síðan við að stela kr. 50.000- út af greiðslukortareikningi eiganda kortsins og símans, D, kt. [...], með því að nota pin-númer, sem D hafði vistað í símanum til að ná út peningum í hraðbönkum að Glerártorgi og Strandgötu 1 á Akureyri. Telst þetta varða við 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940. Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar. Í málinu gerir D, kt. [...],[...], Akureyri, bótakröfu á hendur ákærðu að fjárhæð kr. 50.500-.“ Ákærða neitar sök að öllu leyti samkvæmt ákæru ríkissaksóknara og krefst þar sýknu. Hún krefst frávísunar bótakrafna samkvæmt þeirri ákæru, en til vara að hún verði af þeim sýknuð. Til þrautavara krefst hún lækkunar krafnanna. Hún játar hins vegar skýlaust sök samkvæmt ákæru sýslumanns og fellst á gerða bótakröfu þar. Hún krefst þess að sér verði ekki gerð refsing vegna þeirrar ákæru en til vara að ákveðin verði vægasta refsing er lög heimili. Málin voru sameinuð. Sakflytjendur voru sammála um að sök ákærðu teldist sönnuð að því er ákæru sýslumanns varðaði og væri þar ekki þörf sérstakrar sönnunarfærslu. Með skýlausri játningu ákærðu, sem fær stoð í gögnum málsins og ekki þykir ástæða til að draga í efa, er hún sönn að sök samkvæmt þeirri ákæru og hefur unnið sér til refsingar. Víkur þá sögunni að ákæru ríkissaksóknara. Málavextir. Samkvæmt lögregluskýrslu er liggur fyrir í málinu, kom B til lögreglunnar á Akureyri hinn 4. desember 2007 og kærði Árnýju Evu Davíðsdóttur, ákærðu í þessu máli, fyrir líkamsárás og hótanir sem hún hefði orðið fyrir af hálfu ákærðu hinn 6. apríl 2006. Umræddan dag hefði B verið við vinnu sína á fjölskyldudeild Akureyrar þegar ákærða hefði orðið á vegi hennar, og hefði ákærða slegið til sín, með krepptum hnefa, og hún fengið þungt högg ofarlega á höfði, vinstra megin. Þá hafi ákærða, í viðtali við starfsmanninn E, haft í frammi hótanir í sinn garð, sem og við önnur tækifæri allt frá árinu 2005, jafnt við sig beint sem og í gegnum aðra. Í málinu liggur fyrir bréf H deildarstjóra fjölskyldudeildar Akureyrar til lögreglu, dagsett 21. apríl 2006, þar sem hún kveðst tilkynna um ofbeldi gagnvart opinberum starfsmanni, B, er hinn 6. apríl 2006 hafi orðið í húsnæði fjölskyldudeildar með þeim hætti að ákærða hafi slegið B með krepptum hnefa í höfuðið svo B hafi fengið kúlu. Í viðtali skömmu áður hafi ákærða verið með hótanir í garð B. Í málinu liggur fyrir lögregluskýrsla er tekin var af ákærðu hinn 14. janúar 2008. Er þar haft eftir ákærðu að hún muni eftir atvikinu, hún hafi verið í viðtali á fjölskyldudeildinni og orðin „æst og pirruð“. Segir svo í skýrslunni: „Árný segir að mikil reiði hafi hlaðist upp hjá henni og þegar hún var að fara mæti hún B í dyrunum að skrifstofunni þar sem hún hafði verið í viðtali. Þá skipti það engum togum að hún slái B í höfuðið eitt högg. Síðan rjúki hún bara áfram og út. Hún kveðst ekki muna hvort hún sló B með krepptum hnefa eða flötum lófa.“ Segir í skýrslunni að ákærðu hafi verið kynnt bótakrafa sem hún hafi hafnað. Þá liggur fyrir í málinu áverkavottorð, dagsett 4. desember 2007 og undirritað af Val Þór Marteinssyni lækni við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Segir þar að B hafi leitað á slysadeild hinn 7. apríl 2006 þar hún hafi daginn áður fengið hnefahögg í höfuð. Segir meðal annars um hana í vottorðinu: „Var með væg eymsli á gagnaugasvæði vinstra megin en engin ör eða skurði, nokkurra millimetr[a] stór kúla var á höfðinu á áður nefndum stað en ekkert mar undir eða merki um áverka af dýpri toga.“ Segir jafnframt að B virðist ekki hafa orðið fyrir alvarlegum áverka og engin merki séu um taugakerfisskaða og engin um heilahristing. Batahorfur ágætar. Samkvæmt lögregluskýrslu er liggur fyrir í málinu var kl. 09:48 hinn 6. nóvember 2007 hringt til lögreglunnar á Akureyri og óskað tafarlausrar aðstoðar á fjölskyldudeild Akureyrar, þar sem ákærða hefði „brjálast og veist að starfsmanni með ofbeldi“. Lögregla hafi þegar haldið á vettvang, en þá séð hvar ákærða hefði verið á hlaupum suður Glerárgötu. Lögregla hefði ekið að henni og hún þá óðar komið upp í bifreiðina, blóðug á höndum, grátandi og í miklu uppnámi. Hefði ákærða að eigin frumkvæði þegar skýrt frá því að hún hefði brotið glerkertastjaka í afgreiðslu fjölskyldudeildarinnar og skorið sig með brotunum. Hefði hún sagt starfsfólki þar að hún væri smituð af HIV og hygðist smita það. Því næst hefði hún ráðizt á einn starfsmann og skorið í andlit, en hlaupið út við svo búið. Hefði hún jafnframt tjáð lögreglu að HIV-smitið væri uppspuni sinn en hins vegar væri hún smituð af lifrarbólgu. Lögregla hafi farið með ákærðu á slysadeild til aðhlynningar. Þar hafi hitzt fyrir A, starfsmaður barnaverndarnefndar, og verið með skurð fyrir neðan vinstra auga og bólgin á vinstri kinn og gagnauga. Hefði hún tjáð lögreglu að ákærða hefði, í afgreiðslu fjölskyldudeildar, skorið hana í andlit með glerbroti og slegið svo nokkur högg í andlit og höfuð en því næst hlaupið út. Næst hefði lögregla farið á fjölskyldudeildina og þar hafi starfsmennirnir C og F sagt að ákærða hefði gripið lítinn glerkertastjaka og sagzt ætla að drepa sig. Hún hefði síðan farið inn á snyrtingu og læst að sér. Þaðan hefði heyrzt er hún hefði brotið kertastjakann og síðan hefði hún komið fram aftur, og þá verið alblóðug um hendur. Hefði hún stillt sér upp við hlið afgreiðsluborðsins, lyft upp blóðugum höndum og sagzt vera með AIDS og hyggjast smita þær. Í sömu andrá hefði A gengið um afgreiðsluna á útleið með syni sínum. Hefði ákærða þá ráðizt að henni og látið högg dynja á henni. C hafi sagzt hafa ýtt við ákærðu sem þá hefði rokið út. Samkvæmt annarri lögregluskýrslu sem liggur fyrir í málinu, kom A til lögreglu hinn 7. nóvember 2007 og kærði þar líkamsárás er hún hefði orðið fyrir af hendi ákærðu degi áður. Er haft eftir A að hún hafi verið á útleið af fjölskyldudeildinni þegar hún hafi fengið högg á gagnauga vinstra megin, snúið sér við og þá fengið annað í höfuðið. Hafi hún séð að ákærða réðist á sig. Eftir árásina hafi hún fundið að mikið hafi blætt úr sári undir vinstra auga. Í málinu liggur fyrir lögregluskýrsla sem tekin var af F, starfsmanni í afgreiðslu fjölskyldudeildar, hinn 12. nóvember 2007. Er þar haft eftir henni að hinn 7. nóvember 2007 hafi ákærða verið stödd þar, og svo hafi farið að ákærða hafi gengið að F og samstarfskonu hennar, C að nafni, blóðug á hönd og haldið á einhverju. Hafi ákærða sagzt vera smituð af HIV og ætla að smita þær. A hafi komið að, og hefði ákærða ráðizt að henni. Hafi F sýnzt ákærða kasta því, sem hún hefði haft í höndinni, í A, hluturinn hafi dottið í gólfið og blætt hefði úr andliti A. Þá er haft eftir F, að eftir að ákærða hefði verið farin af vettvangi hefði hún þurrkað blóðið af salernisgólfinu og „týndi glerbrotin á gólfinu á baðherberginu og í afgreiðslunni.“ Þá liggur fyrir í málinu lögregluskýrsla sem tekin var hinn 13. nóvember 2007 af C, starfsmanni fjölskyldudeildar. Er haft eftir henni, að hinn 6. nóvember 2007 hafi ákærða komið að henni og F, í afgreiðslu fjölskyldudeildarinnar, með aðra hönd blóðuga og krepptan hnefa, og hótað að smita þær af HIV. Hefði A þá gengið gegn um afgreiðsluna en ákærða snúizt að henni, og að því er C teldi, ráðizt að henni, „hún alla vega fór með hendurnar í andlitið á A “ og hafi A orðið blóðug í andliti eftir. Í málinu liggur fyrir lögregluskýrsla er tekin var af ákærðu hinn 14. janúar 2008. Er þar meðal annars haft eftir henni: „A kom svo þarna gangandi og þá missti ég mig alveg vegna þess að barnaverndarnefnd er búin að eyðileggja líf mitt. Ég tók svo kertastjaka sem var þarna, braut hann og fór inn á baðherbergi þar sem ég skar mig í hendina enda langaði mig að drepa mig. Síðan fór ég fram aftur og þá var A þar. Ég barði hana strax í höfuðið og var með hluta af kertastjakanum í lófanum á meðan. Svo sló ég hana einu sinni í kinnina.“ Í skýrslunni er haft eftir ákærðu að hún neiti að hafa hótað að smita starfsfólk deildarinnar af HIV. Þá er haft eftir henni að henni þyki mjög miður að hafa ráðizt á A og meitt hana, því það hafi hún ekki átt skilið. Í málinu liggur fyrir áverkavottorð um A , ritað af Ernu aðstoðarlækni við Fjórðungssjúkrahúsið og dagsett 5. desember 2007. Segir þar meðal annars: „Í andliti rétt neðan við vinstra auga er grunnur skurður ca 3 cm langur. Hann liggur í boga frá nefrót og niður út á kinn. Fyrir ofan liggur grunn rispa niður kinnina. Skurðurinn sjálfur leggst vel saman og næst að líma hann vel saman. ... Út við vinstra eyra er einnig lítill skurður, l-laga. Hann er rétt rúmur cm að lengd. Hann er grunnur og leggst vel saman. Ekki talin þörf á saumaskap og er hann því límdur saman og sett steristrip yfir. Yfir vinstra kinnbeini er svolítið mar og bólga, hún er heit og rauð þar viðkomu. Hún er aum þar viðkomu en þó ekki klínískt brotin. Ekki er að sjá fleiri áverka á höfuð- eða hálssvæði. Á hægra handarbaki er lítil rispa sem er hreinsuð og sett þar plaster yfir.“ Samkvæmt lögregluskýrslu sem liggur fyrir í málinu kom B á lögreglustöð hinn 8. nóvember 2007 og kærði hótun sem hún hefði orðið fyrir í anddyri slysadeildar Fjórðungssjúkrahússins hinn 6. nóvember. Hefði hún verið þar stödd ásamt A, þegar ákærða hefði þar haft uppi þá hótun að sitt helzta markmið í lífinu væri að fyrirkoma þeim tveimur áður en hún fyrirfæri sér. Er haft eftir B að ákærða hafi frá árinu 2005 ítrekað hótað henni lífláti. Samkvæmt upplýsingaskýrslu lögreglu sem liggur fyrir í málinu ræddi lögregla símleiðis við A hinn 23. nóvember 2007. Hafi hún þá sagzt hafa, hinn 6. nóvember, verið stödd á slysadeild Fjórðungssjúkrahússins ásamt B þegar ákærða hefði komið þar að, ásamt tveimur lögregluþjónum. Hefði ákærða, strax og hún hafi séð þær B, sagt eitthvað á þessa leið: „Mér skal takast að drepa ykkur áður en ég drep mig.“ Engan hafi hún þó nafngreint. Í málinu liggur fyrir lögregluskýrsla er tekin var af ákærðu hinn 14. janúar 2008. Er þar haft eftir henni að á slysadeild sjúkrahússins, hinn 6. nóvember 2007, hafi hún verið æst og vanstillt og ekki búin að ná sér niður eftir atvik sem orðið hafi á fjölskyldudeild bæjarins skömmu áður. Hún hafi séð þær B og A í móttökunni og þá sagt eitthvað á þá leið að hún ætlaði að drepa sjálfa sig og taka B með, eða þá að hún hygðist drepa sig og hefði engu að tapa þó hún tæki B með. Þetta hafi hún hins vegar ekki meint, aðeins talað svona í æsingi. Verður nú rakinn framburður fyrir dómi eftir því sem ástæða þykir til. Framburður ákærðu fyrir dómi. Ákærða kvaðst ekki muna eftir því atviki er greinir í ákærulið I og ekki eftir að hafa komið á fjölskyldudeild Akureyrarbæjar þann dag. Hún kvaðst þó muna eftir „rifrildum“ en ekki því að hafa slegið nokkurn. Samskiptum sínum og fjölskyldudeildar lýsti hún sem slæmum, eftir að fjölskyldudeildin hefði hlutazt til um að ákærða væri svipt börnum sínum. Hún kvaðst þó ekki geta lýst þeim samskiptum nánar, en það hefði ætíð kostað sig mikla fyrirhöfn að fá litla hjálp frá deildinni. Ákærða kvaðst eiga tvö börn, annað fætt 23. maí 2005 og hitt 1. október 2003. Hefðu bæði börnin verið tekin úr sinni umsjá, að tilhlutan fjölskyldudeildar Akureyrarbæjar. Samskipti hennar við fjölskyldudeildina hefðu fyrst og fremst verið við B, en einnig A, og væri ákærða viss um að B hefði ráðið mestu um þær ákvarðanir sem þar hefðu verið teknar. Hefði sér sýnzt fjölskyldudeildin fara sínu fram, óháð fyrirmælum dómstóla. Ákærða sagðist hafa verið í slæmu ástandi á þeim tíma sem greinir í ákærulið I. Lýsti hún því með þeim orðum að andlega hefði hún verið „í tjóni“ og hefði auk þess leitað undan lífinu í hassreykingar og aðra fíkniefnaneyzlu. Hefði hún margsinnis reynt að fyrirfara sér. Ákærða kvað sig ráma í skýrslu sem eftir henni er höfð 14. janúar og kannaðist við undirritun sína. Hún var spurð um þau orð sem eftir henni eru höfð að hún hafi verið æst og reið og slegið B er þær hefðu mætzt í dyrum að skrifstofu E. Ákærða kvað ekkert rifjast upp fyrir sér er hún sæi þetta skráð í skýrslunni. Ákæruliður II Ákærða kvaðst ekki muna til þess að hafa hótað C og ekki eftir því að hafa farið á fjölskyldudeildina umræddan dag. Þó rámaði hana í að hafa skorið sig. Kvaðst hún ekki þekkja C í sjón. Ákærða kvaðst ekki vera smituð HIV og ekki muna sérstaklega til þess að hafa hótað nokkrum slíku smiti. Ákærða sagðist oft hafa komið í afgreiðslu fjölskyldudeildar og hafa jafnan þótt það óþægilegt og viðmót starfsmanna fráhrindandi. Hefði sér liðið sem dæmdri manneskju frammi fyrir þeim. Ákærða sagðist hafa veikzt. Hún hefði fengið áfallastreituröskun á háu stigi, fengið martraðir og átt bágt með svefn, jafnvel á svefnlyfjum. Í marz 2008 hefði hún verið lögð inn á sjúkrahús vegna sýkingar sem hefði leitt upp í heila, og hefði þurft höfuðaðgerð vegna þess og hefði ákærða legið alls þrjá mánuði á sjúkrahúsi. Hún kvaðst aldrei ná sér að fullu af þessum veikindum, skammtímaminni væri mjög slæmt, jafnvægisskyn slæmt og sjón sömuleiðis. Væri hún öryrki nú. Hún kvaðst stundum reykja hass, en hana langaði að komast til langtímameðferðar. Áfengi kvaðst hún ekki drekka. Hún hefði leitað sér aðstoðar hjá Sigmundi lækni Sigfússyni. Ákærða kvaðst hafa vitað hún væri með lifrarbólgu af C-stofni og hafa vitað frá árinu 2005. Hún hefði hins vegar ekki verið smitberi. Þá sagði ákærða lifrarbólgu ekki mælast í sér nú. Ákærða kvaðst ekki hafa í huga sér nokkura skýra mynd af umræddum atburðum. Það hefði borið við að hún hefði hellt sér yfir „þetta fólk“, og þækti það leitt, en hún myndi ekki eftir þeim atburðum sem ákæruliður III tæki til. Á þessum tíma hefði hún neytt fíkniefna og myndi fátt. Andlegt ástand sitt hefði verið afar bágborið og lífslöngun lítil. Ákærða var spurð um skýrslu, sem eftir henni er höfð 14. janúar 2008, þar sem eftir henni eru höfð orðin „síðan fór ég fram aftur og þá var A þar. Ég barði hana strax í höfuðið og var með hluta af kertastjakanum í lófanum á meðan. Svo sló ég hana einu sinni í kinnina“, og taldi hún að rétt væri eftir sér haft. Hún kvaðst þó lítt muna eftir skýrslutökunni en kvaðst þó muna eftir að hafa verið sókt til skýrslutöku. Hún sagðist ætíð hafa fengið að lesa skýrslur yfir að þeim loknum. Ákæruliður IV Ákærða kvað sig ráma í að lögreglan hefði tekið sig upp í bifreið. Hún myndi hins vegar ekki eftir komu á slysadeild umræddan dag og ekki eftir því að hafa hitt þær B og A þar. Þó myndi hún til þess að hafa einhvern tíma skorið sig á hönd, en áverkar af því hefðu ekki verið miklir og ekki kallað á sauma. Borin var undir hana skýrsla frá 14. janúar og kannaðist hún við undirritun sína. Hún myndi hins vegar ekki eftir skýrslugjöfinni, en kvaðst telja rétt eftir sér haft. Hún var sérstaklega spurð um þau orð sem eftir henni eru höfð, að hún hygðist fyrirfara sér og hefði engu að tapa þó hún „tæki B með“, og kvaðst hún um þau orð geta það eitt sagt að hún hefði verið „mjög beizk út í B“. Ákærða kvaðst ekki muna eftir sérstökum hótunum sínum í garð B, en taldi sig vafalaust hafa hótað henni ýmsu um dagana, enda hefði B alls ekki reynzt sér vel. Vitnið B uppeldisráðgjafi og starfsmaður Barnaverndarnefndar Eyjafjarðar kvaðst hafa verið á gangi á vinnustað sínum og á leið á skrifstofu sína þegar hún hefði mætt ákærðu, sem hefði verið að koma úr viðtali við E. Ákærða hefði sagt eitthvað við vitnið og kýlt það því næst í höfuðið, svo vitnið hefði fallið undan og á vegg. Vitnið hefði ekkert sagt heldur farið rakleiðis inn á skrifstofu sína. E hefði síðar sagt sér, að í viðtali þeirra hefði ákærða sagzt ætla að senda þrjá menn á heimili vitnisins til að gera heimilisfólki þar einhverja skráveifu. Vitnið kvaðst hafa fengið þreifieymsli af högginu og kúlu. Það hefði jafnað sig að fullu líkamlega, en bæði árásin og hótanir ákærðu hefðu haft á sig mikil andleg áhrif, sem lýstu sér meðal annars í svefnleysi og lystarleysi og vitninu hefði fundizt það hvergi óhult, hvorki í vinnu né heimili. Vitnið hefði hins vegar fengið mikinn stuðning frá samstarfsfólki sínu og hefði sér meðal annars verið útveguð sálfræðiaðstoð. Vitnið var spurt hví það hefði ekki kært umrædda líkamsárás fyrr en um ári síðar. Kvaðst það hafa óttazt að kæra gerði illt verra og yki líkur á því að ákærða léti verða af hótunum sínum. Vitnið kvaðst starfs síns vegna hafa þurft að hafa afskipti af börnum ákærðu, allt frá fyrri meðgöngu ákærðu árið 2003. Hefði vitnið verið annar tveggja starfsmanna sem það hefðu gert, og hefðu lyktir orðið þær að ákærða hefði verið svipt forræði barna sinna. Eftir fæðingu yngra barns ákærðu, í maí 2005, hefði ákærða tekið að hóta vitninu og hefðu hótanir hennar aukizt stig af stigi, og hefði ákærða bæði hótað vitninu milliliðalaust sem og haft í heitingum við aðra. Í lok október 2007 hefði ákærða til dæmis komið óvænt á vinnustað vitnisins og hótað henni lífláti „áður en ég drepst sjálf“. Hinn 6. nóvember 2007 hefði vitnið verið statt á slysadeild sjúkrahússins á Akureyri, ásamt samstarfskonu sinni, A, og þá hefði ákærða verið þar, horft á þær og mælt á þessa lund: „Mitt mottó í lífinu er að drepa þessar tvær áður en ég drepst sjálf“. Hefði vitnið tekið þessa hótun alvarlega og hefði verið algerlega ljós í sínum huga að ákærða hefði átt við vitnið og A. Á staðnum hefðu auk ákærðu verið þær tvær, og tveir lögregluþjónar. Annar þeirra hefði verið kona og hefði hún staðið við hlið ákærðu. Degi síðar hefði yfirmaður vitnisins, G, farið á heimili ákærðu og eftir þá heimsókn hefði G haft eftir ákærðu að hún ætlaði að drepa vitnið, og hefði vitnið skynjað það á honum að hann teldi raunverulega ógn að baki. Vitnið taldi ótvírætt að hótanir ákærðu sinn garð væru til komnar vegna starfs vitnisins. Vitnið kvaðst ekki vita til þess að sá starfsfélagi sinn, sem einnig hefði unnið að málefnum barna ákærðu, hefði orðið fyrir aðkasti vegna þess. Vitnið sagði að fram að 6. apríl 2006 hefði það ekki orðið vart við að ákærða væri ofbeldisfull. Þó hefðu orðið ákveðnar „uppákomur“ á heimili ákærðu sem „beindust á milli þeirra“, en vitnið myndi ekki nákvæmlega hvenær það hefði verið eða með hverjum hætti. Vitnið kvaðst ekki muna eftir að hafa haft afskipti af málefnum ákærðu frá sumri 2005 og ekki koma að umgengnismálum ákærðu við börn hennar. Þá kvaðst vitnið ekki hafa neinar skýringar, aðrar en störf sín, á viðhorfum ákærðu til sín. Vitnið kvað hótanir, eins og þær sem hún hefði fengið frá ákærðu, ekki hefðbundinn fylgifisk starfs síns. Að því vitnið bezt vissi ætti það sama við um samstarfsfólk þess. Hefði enginn nema ákærða hótað sér lífláti, og væru hótanir hennar óvenjulegar. Vitnið hefði tekið þær allar alvarlega. Vitnið E kvað ákærðu hafa verið í viðtali hjá sér, komin að sunnan, illa til höfð, þreytt og þvæld. Ákærða hefði verið í fjárhagskröggum og viljað aðstoð, en einnig hefði hún talað um börn sín. Viðtalinu hefði lokið og ákærða verið ósátt við aðstæður sínar, en ekki við vitnið sérstaklega. Ákærða hefði gengið fram og vitnið fylgt henni, og þar hefði B verið og staðið upp við dyr. Ákærða hefði skyndilega slegið til hennar, að höfði hennar, og mælt einhver ásökunarorð varðandi börn sín. Vitnið kvaðst ekki vita hvort B hefði fengið áverka af þessu. B hefði haft með mál ákærðu að gera, og verið í forsvari þegar ákærða hefði verið svipt forsjá barna sinna. Hefði ákærða margsinnis lýst óánægju sinni með þau mál í samtölum við vitnið. Vitnið A félagsráðgjafi kvaðst hafa verið á leið út af vinnustað sínum, ásamt syni sínum, þegar ákærða hefði ráðizt að sér í þjónustuanddyri og skorið sig við auga, og hefði vitnið einnig hlotið skurð við eyra og högg á andlit. Vitnið kvaðst nokkuru áður hafa tekið eftir ákærðu í húsinu og hafa þá heyrt einhverja háreysti og að ákærða væri æst. Hefði vitnið hvorki litið á ákærðu né átt við hana nokkur samskipti áður en það hefði fengið högg frá henni. Árásin hefði verið með öllu fyrirvaralaust og vitnið hefði ekki séð ákærðu koma að sér. Vitnið hefði tekið fyrir andlit sér, fundið blæða og hlaupið inn ganginn. Vitnið kvaðst ekki hafa fundið sig skorið og ekki hafa vitað fyrr en eftir á að ákærða hefði verið með glerbrot í hönd. Vitnið hefði sjálft ekki séð ákærðu með glerbrotið. Höggin hefðu að minnsta kosti verið tvö, hugsanlega þrjú. Vitnið kvaðst hafa fengið 3 cm skurð undir vinstra auga og grunna rispu niður á kinn, cm langan skurð við vinstra eyra og mar og bólgu yfir vinstra kinnbeini. Þá hefði vitnið farið í blóðrannsóknir á sjúkrahúsi, sex vikum eftir atvikið og svo aftur hálfu ári eftir það, vegna gruns um sýkingu, en vitað hefði verið að ákærða væri lifrarbólgusmituð, en einnig hefði verið leitað að HIV-sýkingu, enda hefði ákærða, að sögn F og C, starfsmanna í afgreiðslu, sagzt vera HIV-smituð. Sjálft hefði vitnið ekki heyrt hana segja það. Önnur þeirra, sem verið hefði í afgreiðslunni, hefði jafnframt sagt, nokkurum mínútum eftir atburðinn, að ákærða hefði verið búin að skera sjálfa sig. Niðurstöður blóðrannsókna hefðu verið þær að vitnið hefði reynzt ósmitað. Líkamlegar afleiðingar árásarinnar væru ör fyrir neðan auga og annað lítið við eyra. Vitnið kvaðst ekki vita hvort árásinni hefði verið beint að sér persónulega eða hvort tilviljun hafi ráðið að hún hefði orðið fyrir henni. Ákærða hefði hins vegar þekkt sig í sjón á þessum tíma og vitað að hún var starfsmaður barnaverndarnefndar að hún hefði sem slíkur komið að hennar málum. Hefðu vitnið og ákærða hitzt áður vegna þeirra. Vitnið kvaðst hafa, sem starfsmaður barnaverndarnefndar, átt nokkur samskipti við ákærðu, en slík samskipti væru einkum á könnu annarra starfsmanna. Vitnið hefði komið að málum barna hennar, en ekki fyrr en eftir að tekin hefði verið ákvörðun um forræðissviptingu hennar. Þá hefði vitnið komið að samskiptum við fósturforeldra barnanna, en ekki gagnvart ákærðu. Vitnið kvaðst ekki hafa fundið fyrir að ákærða beindi reiði sinni sérstaklega að vitninu, en ákærða hefði oft haft samband við skrifstofuna og þá verið reið. Vitnið A kvað þær B hafa setið á gangi fyrir innan biðstofu á sjúkrahúsinu þegar Jóhannes lögregluvarðstjóri hefði sagt þeim að verið væri að hlynna að ákærðu og að farið yrði með hana út um annan inngang. Nokkuru síðar hefði ákærða komið í fylgd lögregluþjóna og hefði hún séð þær og þá kallað, æst, að sér skyldi takast að drepa þær, áður en hún dræpi sjálfa sig. Hefðu þetta verið nokkurn veginn orð hennar. Milli þeirra hefðu verið á að gizka 10 metrar. Vitnið sagði ákærðu hafa horft á þær þegar hún hefði mælt þessi orð og taldi vitnið hana hafa beint þeim að þeim báðum. Vitnið kvað þessi atvik hafa haft mikil áhrif á sig. Það hefði orðið mjög kvíðið lengi á eftir og átt jafnvel erfitt með að fara um anddyrið á vinnustaðnum. Svefn hefði orðið erfiðari. Þá hefði þetta haft mikil áhrif á heimilisfólk hennar. Loks hefði biðin eftir niðurstöðum úr blóðprufu hefði verið mjög erfið, en meðan á henni hefði staðið hefði vitnið mjög hugsað um hvað tæki við ef það hefði smitazt og hvort hætta væri á að það smitaði aðra á heimilinu. Vitnið kvaðst enn hafa afskipti af málum ákærðu hjá barnaverndinni. Vitnið kvað ákærðu aldrei áður hafa veitzt að sér vegna starfa sinna og hafa ekki talið sig hafa ástæðu til að óttast ákærðu. Þá hefði ákærða ekki haft ástæðu til að ráðast að vitninu persónulega. Vitnið kvað hótanir sem þessar fátíðar. Vitnið C félagsráðgjafi kvaðst hafa gengið fram í afgreiðslu og hefði þá heyrt til ákærðu í biðstofunni. Í afgreiðslunni hefði símastúlkan F beðið vitnið um að doka við því hún þyrfti sjálf að bregða sér frá. Ákærða hefði þá komið að og borið sig illa, en hún hefði beðið eftir félagsráðgjafa sínum, og spurt vitnið hvort það gæti ekki afgreitt hana. Vitnið hefði hafnað því, og eftir nokkur orðaskipti þeirra, hefði ákærða beðið vitnið um að aka sér heim. Vitnið hefði ekki orðið við því, en þá hefði ákærða orðið reið, tekið kertastjaka af afgreiðsluborðinu og rokið með hann inn á baðherbergi með þeim orðum að hún hygðist fyrirfara sér. Vitnið hefði hlaupið til F og beðið hana um að hringja til lögreglu. Næst hefðu þær heyrt skell, og taldi vitnið hann hafa komið af því er ákærða hefði brotið kertastjakann. Ákærða hefði því næst komið fram af baðherberginu, lyft upp blóðugri hönd og tilkynnt að hún hygðist smita þær af HIV. Í því hefði A komið í afgreiðsluna með syni sínum á útleið og hefði ákærða þá snúið sér og ráðizt á A og lamið hana í andlit, en vitnið hefði ekki tekið eftir hvort það hefði verið gert með hnefahöggum eða flötum lófa, og ekki gert sér grein fyrir fjölda högga. Þá hefði vitnið ekki tekið eftir því hvort ákærða hefði verið með hring á hönd. Vitnið hefði þá reynt að taka ákærðu af A, og hefði ákærða þá hætt árásinni. Vitnið taldi ákærðu hafa verið stadda einn til tvo metra frá sér, er hún hefði hótað þeim smitinu. Vitnið kvaðst ekki hafa vitað hvort ákærða væri í raun smituð sjálf, en hefði talið hótunina raunverulega, en vitnið hefði vitað að ákærða hefði neytt fíkniefna. Vitnið taldi ákærðu hafa, í samtali þeirra, áður en hún hefði rokið inn á baðherbergið, verið eins og hún hefði átt að sér að vera. Vitninu var sýnd mynd af kertastjaka, er liggur fyrir í málinu, og staðfesti það að stjakinn væri eins og sá er ákærða hefði tekið. Ekki kvaðst vitnið hafa tekið eftir að ákærða hefði glerbrot í hönd, en hnefi hennar hefði verið krepptur og blóðugur. Vitnið hefði aldrei séð glerbrot eða hluta úr stjakanum. Einhverjir hefðu þrifið baðherbergið eftir á, en vitnið vissi ekki meira um það. Vitnið kvaðst hafa haft nokkur afskipti af málum ákærðu, en langt væri síðan. Hefði komið fyrir að það hefði rætt við ákærðu vegna hennar mála og meðal annars farið á heimili hennar. Væri hún ráðgjafi hennar í dag en nýtekin við því hlutverki. Í kjölfar þessara atburða hefði verið ákveðið að ákærðu væri óheimil koma á skrifstofuna, en heimilt að hafa símasamband á ákveðnum tímum. Ákærða hefði virt það. Hefði ákærða aldrei verið ofbeldisfull gagnvart vitninu og ekki vita til þess að hún hefði verið það gagnvart öðrum, áður en þetta atvik hefði orðið. Vitnið kvað hótun ákærðu í sinn garð ekki hafa haft bein áhrif á líf sitt og starf og ekki kljást við neinar afleiðingar hennar. Málið hefði hins vegar kallað á umræður á vinnustað og þar hafi fólki almennt verið brugðið. Hefði málið meðal annars verið rætt á sameiginlegum fundi starfsmanna, og hefði A verið þar stödd og því hefði hún vitað af smitunarhótun ákærðu. Vitnið hefði tekið hótunina alvarlega og til sín, en það hefði verið nær ákærðu en F hefði verið. Þegar vitnið hefði reynt að stöðva ákærðu í árás hennar á A hefði blóð komizt á peysu þess. Sóttvarnarlæknir hefði mælt fyrir um eyðing peysunnar. Vitnið F, fyrrverandi starfsmaður í móttöku fjölskyldudeildar, sagði ákærðu hafa komið um morguninn og hafa setið nokkura stund í biðstofunni, og borið sig illa. Vitnið hefði þurft að bregða sér frá, en samstarfskona þess, C, hefði leyst sig af. C hefði svo kallað til vitnisins, þar sem ákærða hefði farið inn á salerni og brotið þar kertastjaka. Hefði hún nú verið komin aftur, blóðug, og hótað að smita vitnið og C af HIV. Ákærða hefði haldið kertastjakanum á lofti í blóðugri hægri hönd, þegar hún hótaði þessu. A hefði næst komið gangandi, án þess að skipta sér neitt af ákærðu, en ákærða hefði ráðizt að henni og skorið hana með broti úr kertastjakanum. Taldi vitnið að um eitt högg hefði verið að ræða. C hefði eitthvað blandað sér í átökin en vitnið farið og hringt á lögreglu. Eftir árásina á A hefði ákærða hlaupið út. Vitnið var nánar spurt um árásina á A, og treysti það þá sér ekki til að fullyrða að það hefði séð ákærðu snerta A með högginu, en ákærða hefði verið með glerbrotið í höndinni, að því er vitnið teldi sig muna sterklega. Áverki A hefði komið af kertastjakanum, en vitnið kvaðst ekki treysta sér til að fullyrða hvort ákærða hefði þá haldið um stjakabrotið eða kastað því. Þegar ákærða hefði hótað þeim, hefði hún verið um metra frá C, en vitnið hefði staðið fyrir aftan C, en vitnið hefði tekið hótunina til sín. Vitnið sagðist hafa týnt glerbrot úr kertastjakanum inni á baðherberginu og hefði þeim verið hent, en vitnið kvaðst ekki muna hvort brot hefðu fundizt í afgreiðslunni. Vitnið G, forstöðumaður Barnaverndar Eyjafjarðar, sagði ákærðu hafa við sig kvartað undan því að börn sín hafi verið tekin frá sér og að hún fengi ekki myndir af þeim. Hún hefði í þeim kvörtunum nafngreint þær B og A en ekki aðra starfsmenn. Bæri ákærða kala til þeirra beggja. Vitnið kvaðst hafa komið til starfa hjá barnaverndinni í marz 2007. Það sagði ekki algengt að skjólstæðingar hótuðu starfsmönnum barnaverndar. Slíkar hótanir væru teknar alvarlega og hefði vitnið heyrt starfsmennina bera sig illa undan þeim. Vitnið Jóhannes Sigfússon lögregluþjónn sagði lögreglu hafa verið tilkynnt að ákærða hefði veitzt að starfsfólki fjölskyldudeildar. Vitnið og María Jespersen lögregluþjónn hefðu ekið þangað, en á Glerárgötu hefðu þau séð ákærðu hraða sér suður eftir götunni. Vitnið hefði numið staðar hjá henni og hefði hún þegar setzt inn, og verið mikið niðri fyrir og talsvert blóðug um hendur. Hefði ákærða verið grátandi og í ójafnvægi. Vitnið hefði ákveðið að aka henni þegar á slysadeild og á leiðinni þangað hefði það spurt hana hvað hefði farið fram, og hefði hún svarað því til að hún hefði misst stjórn á sér á fjölskyldudeildinni og hefði þar veitzt að starfsmanni með glerbroti og hefði einnig hótað starfsfólki að smita það af alnæmi. Hefði verið auðheyrt að ákærðu væri mjög uppsigað við starfsfólkið og að það tengdist forsjársviptingarmáli hennar. Ákærða hefði hins vegar sagt þeim að hún væri í raun ekki með þann sjúkdóm heldur lifrarbólgu, og hefði vitnið í framhaldinu upplýst starfsfólk fjölskyldudeildarinnar um það. Á slysadeild hefði verið gert að sárum ákærðu. Nokkru síðar hefðu tveir starfsmenn fjölskyldudeildar, B og A, komið á slysadeildina og hefði vitnið talað við þær, en María setið yfir ákærðu. Ákærða hefði því næst komið fram og veitzt að þeim B og A með hótunum, sem vitnið kvaðst þó ekki muna hverjar hefðu verið. Engir aðrir hefðu verið á vettvangi sem hótanir ákærðu hefðu getað beinzt að. María hefði komið rétt á eftir ákærðu og þau leitt ákærðu út og ekið henni heim. Á leiðinni hefði ákærða látið þess getið að hún myndi drepa einhverja starfsmenn fjölskyldudeildar, þó það yrði sitt síðasta. Eftir að vitnið hefði skilað ákærðu heim hefði verið hringt frá sjúkrahúsinu og óskað eftir að ákærða yrði sókt að nýju og nú til blóðrannsóknar. Hefði ákærða þá verið sókt og hún komið greiðlega og öll orðin rólegri. Vitnið María Jespersen lögregluþjónn kvað þau Jóhannes Sigfússon hafa verið á leið á fjölskyldudeildina vegna útkalls, þegar þau hafi séð ákærðu á gangi sunnan við Glerárgötu. Hefðu þau ekið til hennar og hún strax komið upp í bifreiðina. Ákærða hefði verið blóðug á höndum og í uppnámi og hefði sagt þeim í óspurðum fréttum að hún hefði misst stjórn á sér á fjölskyldudeildinni, brotið þar kertastjaka, skorið sig og hótað að smita starfsfólk af alnæmi. Ákærða hefði tekið fram að sjálf vissi hún að hún væri ekki smituð af alnæmi heldur lifrarbólgu, en það hefði starfsfólkið ekki vitað. Í kjölfarið hefðu þau ekið henni á slysadeild til aðhlynningar. Á slysadeildinni hefði ákærða sagzt hafa slegið til starfsmanna en halda að hún hefði ekki meitt neinn. Ákærða hefði verið með nokkura litla skurði á hægri hönd, en mikið hefði blætt. Þegar aðhlynningu ákærðu hefði verið lokið, en þá hefði ákærða verið bæði róleg og kurteis, hefðu þær gengið tvær fram, þangað sem Jóhannes Sigfússon varðstjóri hefði setið með þeim B og A. Jafnskjótt og ákærða hefði séð þær hefði hún hrópað að hún skyldi drepa þær báðar, og sérstaklega B, en ákærða hefði nafngreint að minnsta kosti hana. B og A hefðu heyrt þetta og skelfzt mjög. Vitnið hefði þá farið með ákærðu afsíðis og fyrir utan hefði ákærða ítrekað þessar hótanir. Ákærða hefði meðal annars sagt að þær tvær, B og A, hefðu tvívegis drepið hana. Þegar afskiptum af ákærðu hefði verið lokið hefði lögreglan farið á fjölskyldudeild og athugað vettvang. Blóð hefði verið á salerni þar og eitthvað af glerbrotum að því er vitnið minnti, lítil brot úr kertastjaka. Frammi hefði verið blóð en vitnið kvaðst ekki muna hvort þar hefðu verið glerbrot. Vitnið Erna læknir sagði A hafa við komu á slysadeild hafa verið með grunna skurði í andliti, rétt neðan við vinstra auga og út við vinstra eyra. Ekki hefði þurft að sauma skurðina. Þá hafi A verið marin yfir kinnbeini en ekki brotin. Áverkarnir gætu samrýmzt því að sá, sem þá hefði veitt, hefði verið með einhvern beittan hlut í hönd. Þá væri hugsanlegt að þeir stöfuðu af höggi, ef sá er slægi væri til að mynda með hring á fingri. Ekki hins vegar af tómu hnefahöggi, þar er A hefði fengið skurði en húðin ekki sprungið. Vitnið taldi ólíklegt að einungis hefði verið slegið einu sinni, en kvaðst þó ekki treysta sér til að svara því með vissu. A hefði lýst áhyggju af smiti, vegna hugsanlega blóðsmits, og því hefði verið gerð blóðrannsókn. Vitnið staðfesti að við blóðrannsókn á ákærðu hefði komið í ljós að hún væri með lifrarbólgu B og C en ekki HIV. Sá sem bæri lifrarbólgu B og C gæti jafnan smitað aðra við blóðblöndun, en á því væru hlutfallslega ekki miklar líkur. Vitnið staðfesti þau vottorð sem það gaf, áverkavottorð ritað 15. desember 2007 og bráðabirgðaskrá ritaða 6. nóvember 2007. Vitnið Jóhanna Gunnarsdóttir læknir kvaðst hafa skoðað B en muna mjög óljóst eftir áverkum hennar. Þó fyndist vitninu það muna eftir kúlu á höfði hennar og eymsli hefðu verið á þeim stað er B hefði sagzt hafa verið slegin. Áverkar gætu samrýmzt því að B hefði orðið fyrir hnefahöggi vinstra megin á höfði. Hvorki hefði hins vegar mátt sjá skurð né mar með berum augum. Vitnið Sigmundur Sigfússon yfirlæknir kvaðst hafa haft með ákærðu að gera frá júní 2001. Vitnið kvaðst minna vita um aðdraganda fyrra atviksins, en þekkja eldri sögu ákærðu betur, forsjársviptingu og málarekstur henni tengda. Í janúar 2006 hefði ákærða gengið í gegnum afar erfiðan og ofbeldistengdan skilnað og eignamissi og lýsti vitnið lífi hennar sem „rúst“. Ofan á geðrænan vanda sinn hefði hún verið með einkenni svo kallaðrar áfallastreituröskunar og endurlifði áfram og áfram það atvik er hún var svipt yngra barni sínu nýfæddu. Hefði hún á þessum tíma ekki verið í andlegu jafnvægi. Vitnið hefði hitt ákærðu vikulega á þessum tíma auk ótal margra símtala þeirra í millum. Í atvikinu hinn 6. apríl 2006 hefði orðið á vegi ákærðu barnaverndarstarfsmaður, sem hefði fjarlægt barn ákærðu og verið henni fyrir hugskotssjónum nánast daglega eftir að yngra barnið hefði verið frá henni tekið. Um aðdraganda atburðanna í nóvember 2007 sagði vitnið að ákærða hefði misserin á undan dvalizt fyrir sunnan en hefði þarna verið búin að ákveða að flytja aftur til Akureyrar, að ráði vitnisins, og hefði fengið leigða íbúð í bænum. Daginn áður hefði vitnið ráðlagt henni að leita fjárhagsaðstoðar hjá fjölskyldudeildinni, en henni hefði verið synjað um hana, að því er vitninu hefði verið sagt. Vitnið kvaðst hins vegar ekki vita fyrir víst hvort ákærða hefði í raun lagt beiðni sína fram. Vitnið hefði, eftir atburðina, heyrt í ákærðu í síma og hefði hún sagt sér að hún hefði haft orð á því að hún hygðist drepa starfsmenn barnaverndarinnar og sjálfa sig, og hefði vitnið sett þau orð í samhengi við sjálfseyðileggjandi hugsanir hennar. Vitnið kvaðst ekki telja ákærðu ofbeldisfulla í gerðinni. Þau tilvik, er koma hér við sögu, væru, að því vitnið bezt vissi, einstök gagnvart því starfsfólki sem hefði komið að hennar málum fyrr og síðar. Á örvæntingarstundum kæmi í huga hennar að ljúka lífi sínu og taka þá jafnvel með þær manneskjur er hún legði hatur á, og allt snerist þetta um forræðissviptingu barna hennar. Vitnið var spurt hvort það teldi ákærðu líklega til að standa við hótanir sínar í garð barnaverndarstarfsmannanna, og taldi það að á andartakinu í nóvember hefði hún verið óútreiknanleg. Hefði hún á því andartaki, er hún hefði ráðizt að A, verið í geðshræringu illa ráðið gerðum sínum, af lýsingum hennar sjálfrar og starfsmanna að dæma. Ákærða hefði að sínu mati upplifað höfnun vegna synjunar á fjárbeiðni sinni. Síðar um daginn hefði vitnið hins vegar talað við ákærðu og hefði þá verið bráð af henni. Hefði ákærða einnig í síðara samtali þeirra sagt sér að hrein tilviljun hefði ráðið því að A hefði orðið fyrir atlögu hennar, og kvaðst vitnið trúa þeirri lýsingu. Vitnið kvaðst ekki telja ákærðu hafa farið á fjölskyldudeildina með það í huga að skaða nokkurn mann, en slíkur ásetningur hefði vaknað þar. Vitnið kvaðst telja fráleitt að ákærða hefði stjórnazt af rökhugsun á þessum augnablikum, en framganga hennar hefði á engan hátt verið henni í hag, árásin hefði verið stórhættuleg og tilviljun hver varð fyrir. Vitnið var spurt hvort það teldi fangelsisrefsingu yfir ákærðu þjóna tilgangi. Vitnið sagði að sér væri „náttúrlega efst í huga að svara nei“, og fyndist sér að ákærða hefði lært af þessum atburðum og ekkert þeim líkt hefði aftur gerzt. Kærur í málinu væru hins vegar eðlilegar og málaferli þeirra vegna hefðu fyrirbyggjandi áhrif. Það hefði verið borið undir sig hvort rétt væri að hlutaðeigandi starfsmenn legðu fram kæru og hefði vitnið álitið svo vera. Væri það einnig spurning um virðingu fyrir sjúklingi að hann bæri ábyrgð á gerðum sínum og svaraði fyrir þær. Eftir atburðina í nóvember hefði verið ákveðið að hún kæmi ekki á skrifstofur fjölskyldudeildarinnar heldur hefði einungis símasamband þangað, og hefði sér sýnzt ákærða samþykk því sem fyrirbyggjandi tilhögun. Væri það álit sitt að fangelsisrefsing hefði heilsuspillandi áhrif á ákærðu. Vitnið var spurt hvort ákærða væri með formlega geðsjúkdóma og kvað það hana gjalda „tilfinningalegrar vanrækslu í uppvextinum“ og bera ýmsar menjar hennar. Þar að auki hefði fíkniefnaneyzla dregið úr tilfinningaþroska, en á þeim árum, sem vitnið hefði sinnt henni, hefði hún þroskazt talsvert. Eftir sviptingu yngra barnsins, nýfædds, hefði kvíði og áfallastreituröskun bætzt við. Vitnið hefði hins vegar hvorki séð hana í geðrofsástandi né vita til slíks. Ekki væri ástæða til að efast um sakhæfi hennar. Vitnið var spurt um það minnisleysi sem ákærða ber við um atburði málsins og kvað það hugsanlegt að uppnám hennar ylli slíku minnisleysi, en um það gæti það ekkert fullyrt. Þá væri á það að líta, að í marz 2008 hefði komið í ljós að ákærða hefði verið með ígerð í heila og ætti slíkt sér jafnan töluverðan aðdraganda. Ekki væri útilokað að ákærða hafi verið þegar haldin því í nóvember 2007. Þá kynni þetta að hafa áhrif á skammtímaminni hennar. Vitnið kvaðst hafa trú á vitsmunum og getu ákærðu og vilja að hún nýtti umgengnisrétt sinn við börn sín. Hefði ákærða hug á því, en reynslan sýndi að áætlanir væru eitt og framkvæmd annað. Niðurstaða Þær B, A og C eru allar starfsmenn fjölskyldudeildar Akureyrarbæjar og eru opinberir starfsmenn. Njóta þær sem slíkar verndar 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærða neitar sök samkvæmt öllum ákæruliðum í ákæru ríkissaksóknara, og ber iðulega fyrir sig minnisleysi um meinta atburði. Tók hún fram að höfuðmein, sem hefði kallað á aðgerð, hefði skilið sig eftir með skert skammtímaminni. Fyrir dómi kvað læknirinn Sigmundur Sigfússon, er lengi hefur haft með ákærðu að gera, það ekki útilokað. Ákæruliður I. Ákærða neitar sök og hvorki muna eftir að hafa komið á fjölskyldudeildina umræddan dag né að hafa slegið nokkurn. Fyrir dómi rámaði hana hins vegar í skýrslu sem liggur fyrir í málinu og tekin var af henni hinn 14. janúar 2008. Staðfesti hún undirritun sína á skýrslunni og sagði fyrir dómi að hún hefði ætíð fengið að lesa lögregluskýrslur yfir. Í skýrslunni er haft eftir henni að hún hafi slegið B er þær hafi mætzt í dyrum. B hefur fyrir dómi borið um að ákærða hafi á umræddum stað og stund kýlt sig í höfuð. E bar fyrir dómi að ákærða hefði slegið til B og að höfði hennar. Í málinu liggur fyrir áverkavottorð um B og segir þar að hún hafi leitað til slysadeildar hinn 7. apríl, vegna hnefahöggs er hún hafi fengið daginn áður. Kemur fram í vottorðinu að B hafi verið með kúlu og þreyfieymsli. Jóhanna Gunnarsdóttir læknir taldi sig fyrir dómi muna til þess að B hafi verið með kúlu við komu á slysadeild. Þó kvaðst hún lítið muna eftir skoðun sinni á B. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið, einkum vitnisburðar þeirra B og E, sem fá stoð í framlögðu áverkavottorði og að nokkuru í framburði Jóhönnu, og með vísan til þess að í gögnum málsins er ekkert sem bendir í aðra átt, er það niðurstaða dómsins, þrátt fyrir neitun ákærðu, að ákærða sé sönn að sök samkvæmt ákærulið I og hafi unnið sér til refsingar. Þau orð sem eftir ákærðu eru höfð í lögregluskýrslu, en hún staðfesti undirritun sína á skýrslunni fyrir dómi, styrkja þessa niðurstöðu. B er opinber starfsmaður og árásin er gerð á vinnustað hennar. Ekki er ágreiningur um að ákærðu var ljóst að B var starfsmaður fjölskyldudeildar. Er háttsemi ákærðu réttilega færð til refsiákvæðis í ákærunni. Ákæruliður II. Ákærða neitar sök og kvaðst fyrir dómi hvorki muna eftir að hafa farið á fjölskyldudeildina umræddan dag né að hafa hótað C. C bar fyrir dómi að ákærða hefði umræddan dag, í afgreiðslu fjölskyldudeildar, hótað að smita hana af HIV. Hefði ákærða haldið uppi blóðugri hönd er hún hefði hótað þessu. F bar fyrir dómi að ákærða hefði á þeim stað og stund hótað að smita bæði hana og C af HIV. Hefði ákærða haldið uppi blóðugri hönd er hún hefði hótað þessu. Jóhannes Sigfússon og María Jespersen, lögregluþjónar, báru bæði fyrir dómi að ákærða hefði sagt þeim að hún hefði hótað starfsfólki fjölskyldudeildar að smita það af alnæmi. Þetta hefði ákærða gert í lögreglubifreið, skömmu eftir að beiðni um aðstoð hefði borizt lögreglu frá fjölskyldudeildinni. Með vísan til framburðar vitnanna C, F, Jóhannesar og Maríu, er það niðurstaða dómsins, gegn neitun ákærðu, að ákærða sé sönn að sök samkvæmt ákærulið II. C er opinber starfsmaður og hótun ákærðu var að henni beint þar sem hún var við störf á vinnustað sínum. Er háttsemi ákærðu réttilega færð til refsiákvæðis í ákærunni. Ákæruliður III. Ákærða neitar sök og kvaðst fyrir dómi ekki muna eftir því að hafa farið á fjölskyldudeildina umræddan dag. A lýsti því fyrir dómi að ákærða hefði í anddyri fjölskyldudeildarinnar ráðizt að sér og greitt sér högg, að minnsta kosti tvö, hugsanlega þrjú. Hefði hún fengið 3 cm skurð undir vinstra auga og grunna rispu niður á kinn, cm langan skurð við vinstra eyra og mar og bólgu yfir vinstra kinnbeini. A kvaðst hins vegar á verknaðarstund ekki hafa veitt því athygli að hún hefði verið skorin og ekki hafa séð glerbrot í hönd henni. C taldi fyrir dómi að ákærða hefði brotið kertastjaka inni á salerni, komið svo fram blóðug á hönd og skömmu síðar ráðizt á A í afgreiðslunni og lamið hana í andlit. Hún kvaðst ekki hafa tekið eftir því að ákærða hefði verið með glerbrot í hönd, en hnefi hennar hefði verið krepptur og blóðugur. F bar fyrir dómi að ákærða hefði ráðizt að A og skorið hana með broti úr kertastjaka. Nánar spurð treysti hún sér þó ekki alveg til að fullyrða að ákærða hefði snert A með högginu en telja sig sterklega muna að ákærða hefði þá verið með glerbrot í hönd. Taldi hún að um eitt högg hefði verið að ræða. Jóhannes Sigfússon lögregluþjónn bar fyrir dómi að ákærða hefði í lögreglubifreið, skömmu eftir að beiðni um aðstoð hefði borizt lögreglu frá fjölskyldudeildinni, sagzt hafa veitzt að starfsmanni fjölskyldudeildar með glerbroti. María Jespersen lögregluþjónn bar fyrir dómi að ákærða hefði í lögreglubifreiðinni sagt að á fjölskyldudeildinni hefði hún brotið kertastjaka og skorið sig, en síðan slegið til starfsmanna, en halda sig ekki hafa meitt neinn. Erna læknir sagði A hafa við komu á slysadeild verið með grunna skurði í andliti, rétt neðan við vinstra auga og út við vinstra eyra. Þá hefði hún verið marin yfir kinnbeini. Áverkarnir gætu samrýmzt því að beitt áhald hefði verið notað, en einnig væri hugsanlegt að um hring á fingri hefði verið að ræða. Ólíklegt væri að einungis hefði verið um eitt högg að ræða. Í lögregluskýrslu, er liggur fyrir í málinu, er haft eftir ákærðu: „A kom svo þarna gangandi og þá missti ég mig alveg vegna þess að barnaverndarnefnd er búin að eyðileggja líf mitt. Ég tók svo kertastjaka sem var þarna, braut hann og fór inn á baðherbergi þar sem ég skar mig í hendina enda langaði mig að drepa mig. Síðan fór ég fram aftur og þá var A þar. Ég barði hana strax í höfuðið og var með hluta af kertastjakanum í lófanum á meðan. Svo sló ég hana einu sinni í kinnina.“ Fyrir dómi kvaðst hún telja að rétt væri eftir sér haft, þó hún myndi lítið frá skýrslutökunni. Í málinu liggur fyrir áverkavottorð um A og segir þar meðal annars: „Í andliti rétt neðan við vinstra auga er grunnur skurður ca 3 cm langur. Hann liggur í boga frá nefrót og niður út á kinn. Fyrir ofan liggur grunn rispa niður kinnina.“ Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið, annars en þess að ákærða neitar sök og ber við minnisleysi, er það niðurstaða dómsins að sannað sé að ákærða hafi, á þeim stað og stund er tilgreind eru í ákærulið III, ráðizt að A og greitt henni höfuðhögg. Með vísan til framburðar A og Ernu telur dómurinn jafnframt sannað að um fleiri en eitt högg hafi verið að ræða, og fær það stuðning í því sem eftir ákærðu er haft í lögregluskýrslu. Í ákæru er ákærðu gefið að sök að hafa „slegið hana einu sinni í andlitið með blóðugu glerbroti og einu sinni á kinn með flötum lófa.“ Það glerbrot, sem ákærðu er gefið að sök að hafa slegið A með, hefur ekki verið lagt fram í málinu. Kom fram hjá vitninu F að glerbrot hefðu verið tekin af baðherberginu og þeim hent. Hún kvaðst ekki muna hvort glerbrot hefðu verið á gólfi afgreiðslunnar. C segir ákærðu hafa brotið kertastjaka inni á salerninu. F segist hafa þrifið upp glerbrot af salernisgólfinu. María hefur eftir ákærðu að hún hafi brotið kertastjaka á fjölskyldudeildinni. Í lögregluskýrslu er haft eftir ákærðu að hún hafi brotið kertastjakann. Að mati dómsins er sannað að ákærða hafi brotið kertastjakann á salerni fjölskyldudeildarinnar, örskömmu áður en hún réðist á A. Þá þykir dóminum sannað að hún hafi notað brot úr honum til að skera sig á hönd. Ákærða kom fram af salerninu eftir að hafa þar skorið sig með broti úr kertastjakanum. F telur sig sterklega muna til þess að ákærða hafi verið með glerbrot í hönd er hún réðist á A. Erna læknir segir áverka A koma heim og saman við að beitt áhald hafi verið notað. Jóhannes lögregluþjónn hefur eftir ákærðu, örskömmu eftir atvikið, að hún hafi ráðizt að starfsmanni með glerbroti. Í þessu ljósi er það mat dómsins að sannað sé í málinu að ákærða hafi í greint sinn ráðizt að A með glerbroti. Fær það stuðning í því sem eftir ákærðu er haft í lögregluskýrslu. Í ákæru er tekið fram að glerbrotið hafi verið blóðugt. Ekkert er fram komið um það, þó fyrir liggi að ákærða hafi verið blóðug á höndum. Með því sönnunarbyrði um allt það, sem ákærðu er í óhag, hvílir á ákæruvaldinu, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008, verður því ekki slegið föstu í málinu að glerbrotið hafi verið blóðugt. Í ákæruliðnum er þess og getið að hætta hafi skapazt á að ákærða hefði smitað A af lifrarbólgu B og C. Fyrir liggur í málinu, með vitnisburði Ernu læknis, að ákærða er með lifrarbólgu B og C og getur smit orðið með blóðblöndun. Ákærða var blóðug um hendur þegar hún greiddi A högg í andlit sem meðal annars urðu til þess að skurðir opnuðust. Álítur dómurinn að með því hafi skapazt möguleiki á smiti. A er starfsmaður fjölskyldudeildar og var stödd á vinnustað sínum er árásin var gerð. Samkvæmt framanrituðu er það niðurstaða dómsins að ákærða sé sönn að sök samkvæmt ákærulið III og hafi unnið sér til refsingar en háttsemi hennar er í ákæru rétt færð til refsiheimildar, en í ljósi verknaðaraðferðar verður fallizt á vísun ákæruvalds til 2. mgr. 218. gr. laga nr. 19/1940. Ákæruliður IV. Ákærða neitar sök og kveðst ekki muna eftir komu á slysadeild. B bar fyrir dómi að ákærða hefði á slysadeildinni mælt á þessa lund: „Mitt mottó í lífinu er að drepa þessar tvær áður en ég drepst sjálf“. Hefði ekki verið vafi á því að orðunum hefði verið beint að sér og A . A bar fyrir dómi að á slysadeildinni hefði ákærða kallað að sér skyldi takast að drepa þær báðar, hana og B, áður en hún fyrirfæri sér. Jóhannes Sigfússon lögregluþjónn sagði fyrir dómi að ákærða hefði á slysadeildinni veitzt að þeim B og A með hótunum, sem hann þó ekki myndi hverjar hefðu verið. Hefðu hótanirnar ekki getað beinzt að neinum öðrum. María Jespersen lögregluþjónn sagði fyrir dómi að ákærða hefði á slysadeildinni hrópað að hún skyldi drepa þær báðar og sérstaklega B. Í ljósi vitnisburðar þeirra B og A, sem fær stoð í framburði lögregluþjónanna Jóhannesar og Maríu, er það niðurstaða dómsins að ákærða hafi á greindum stað og tíma látið sér um munn fara orð sem ekki verði skilin öðru vísi en svo að hún hóti að vega þær B og A. Eins og áður er getið eru þær B og A opinberir starfsmenn. Þessar hótanir ákærðu voru ekki settar fram þar sem þær voru að gegna starfi sínu. Það þykir hins vegar hafið yfir skynsamlegan vafa að hótanir þessar hafi ákærða sett fram í garð þeirra vegna hinna opinberu starfa þeirra, en fyrir liggur að ákærða er ákaflega ósátt við hvernig starfsmenn fjölskyldudeildarinnar hafa sinnt hennar málum, einkum þó B. Voru ummæli ákærðu til þess fallin að vekja þeim B og A ótta um líf sitt og heilsu. Er ákærða sönn að sök samkvæmt ákærulið IV og hefur unnið sér til refsingar, en háttsemi hennar í ákærunni rétt færð til refsiheimildar. Eins og áður greinir er ákæra sönn að sök samkvæmt ákæru sýslumannsins á Akureyri og hefur unnið sér þar til refsingar en háttsemi hennar er í ákærunni rétt færð til refsiheimildar. Sakarferill ákærðu er með þeim hætti að í janúar 2000 voru henni ákveðin viðurlög, 50.000 króna sekt fyrir fíkniefnalagabrot. Í nóvember 2001 gekkst hún undir sátt, 40.000 króna sekt, fyrir fíkniefnalagabrot. Í júní 2003 voru henni ákveðin viðurlög, 60.000 króna sekt fyrir fíkniefnalagabrot. Í marz 2007 var ákærða dæmd í 45 daga fangelsi, skilorðsbundið til þriggja ára, fyrir þjófnað og fíkniefnalagabrot. Hin 29. nóvember 2007 var ákærða dæmd í þriggja mánaða fangelsi, skilorðsbundið til þriggja ára, fyrir þjófnað. Var þar um hegningarauka að ræða og var fyrrgreindur skilorðsdómur frá marz 2007 dæmdur upp. Þau brot sem ákærða er nú sakfelld fyrir framdi hún 6. apríl 2006, 6. nóvember 2007 og 12. marz 2008. Með síðastgreindu broti sínu rauf hún skilorð dómsins frá 29. nóvember 2007. Brot samkvæmt ákæru ríkissaksóknara framdi hún hins vegar fyrir uppsögu þess dóms og verður henni fyrir þau ákveðin refsing eftir 78. gr. laga nr. 19/1940. Skilorðsdómurinn frá 29. nóvember verður nú tekinn upp og verður ákærðu ákveðin refsing í einu lagi sbr. 77. gr. laga nr. 19/1940. Við ákvörðun refsingar verður að hafa í huga þann fjölda brota sem ákærða er nú sakfelld fyrir. Brot samkvæmt ákæru ríkissaksóknara beindust að konum sem komu að málum hennar, starfs síns vegna, og í tveimur ákæruliðum er hún sakfelld fyrir ofbeldisbrot gagnvart þeim, þar af í öðru tilvikinu alvarlega líkamsárás. Verður þar einnig að líta til þess að umræddir opinberir starfsmenn eru ekki í hópi þeirra sem hafa hlotið þjálfun í að verjast árásum og eiga sér einskis ills von í starfi sínu. Þá er ákærða nú í þriðja sinn sakfelld fyrir auðgunarbrot en um aðra ítrekun hennar á skömmum tíma er þar að ræða. Horfir þetta allt til refsiþyngingar. Ákærða játar sök samkvæmt ákæru sýslumannsins á Akureyri og samþykkir þar bótakröfu. Þá hefur ákærða ekki áður verið sakfelld fyrir ofbeldisbrot. Ákærða hefur lengi glímt við afar erfiðar aðstæður og margt verið henni öndvert í lífinu. Fyrir dómi rakti Sigmundur Sigfússon læknir, sem lengi hefur haft með ákærðu að gera, ástæður hennar og þykir dóminum sem töluvert megi byggja á vætti hans. Fyrir liggur að ákærða missti á árinu 2005 forsjá barna sinna, og var eldra barnið rúmlega hálfs annars árs en hitt nýfætt þegar ákærða mátti sjá á bak þeim. Þykir dóminum sem byggja megi á því, að þetta hafi haft veruleg áhrif á ákærðu og snúist tilvera hennar að miklu leyti um þessa staðreynd. Lýsti Sigmundur læknir því að ákærða hefði verið með einkenni svo kallaðrar áfallastreituröskunar og endurlifði aftur og aftur það atvik er nýfætt barn hennar var frá henni tekið. Það liggur fyrir að B var í fyrirsvari barnaverndar gagnvart ákærðu á þessum tíma, og þó í málinu hafi ekkert komið fram um að hún, eða aðrir starfsmenn barnaverndarinnar, hafi á nokkuru stigi málsins brotið gegn réttindum ákærðu eða barna hennar, liggur fyrir að ákærða ber mjög þungan hug til þeirra, og B sérstaklega. Lýsti Sigmundur því fyrir dómi að B hefði verið ákærðu fyrir hugskotssjónum nær daglega frá forsjársviptingu og þar til fundum þeirra bar saman og ákærða réðist á B svo sem lýst er í ákærulið I. Að mati dómsins verður það hins vegar ekki til refsimildunar eitt og sér, að maður, sem vinnur öðrum manni mein, hafi lagt á fórnarlamb sitt hatur lengi eða verið sem gagntekinn af því. Sigmundur lýsti því jafnframt fyrir dómi, að skömmu fyrir þá atburði sem fjallað er um í ákærulið I, hafi ákærða gengið í gegn um afar erfiðan skilnað, sem hafi verið ofbeldisfullur og haft eignaleysi hennar í för með sér. Hefði hún verið „í rúst“. Við þessar aðstæður hafi hún skyndilega hitt þann barnaverndarstarfsmann sem hafi fjarlægt barn hennar, og úr hafi orðið sú árás sem fjallað er um í ákærulið I. Þykir dóminum sem þessi heildarmynd komi hér öll til skoðunar. En eins og áður segir, verður ekki fram hjá því horft að brot ákærðu eru alvarleg, sérstaklega samkvæmt ákærulið III, en þar sker hún konu, sem á sér einskis ills von, í andlit með glerbroti og verður af skurður rétt fyrir neðan auga og blasir við að ekki hefði mátt miklu muna svo glerbrotið hefði ekki farið í augað sjálft og þá líklega með verulegu líkamstjóni. Sama kona mátti auk þess í hálft ár lifa í óvissu um það hvort hún hefði smitazt af alvarlegum sjúkdómi. Þegar á allt er litið verður ákærða dæmd til átján mánaða fangelsis, en með vísan til málavaxta ákveður dómurinn að fullnustu fimmtán mánaða af refsingunni skuli frestað og niður falli hún að liðnum þremur árum haldi ákærða almennt skilorð. Í málinu liggja fyrir nokkurar einkaréttarkröfur og koma þær hér til úrlausnar sbr. d lið ákvæðis II til bráðabirgða við lög nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ákærða hefur fyrir sitt leyti fallizt á kröfu D og þykir mega dæma hana til greiðslu hennar. B gerir í málinu miskabótakröfu á hendur ákærðu um greiðslu 500.000 króna. A krefst skaða- og miskabóta að fjárhæð 1.059.350 króna. C krefst skaðabóta að fjárhæð 5.990 króna. Akureyrarbær krefst skaðabóta að fjárhæð 36.464 króna. Allir þessir bótakrefjendur krefjast auk þess vaxta. Ákærða hefur í máli þessu verið sakfelld fyrir árás á B fyrir að hóta henni lífláti. Sú hótun, sem sett var fram í framhaldi af því að ákærða framdi alvarlega líkamsárás á starfssystur B, var til þess fallin að vekja henni ótta um líf sitt og heilsu. B lýsti fyrir dómi miklum áhrifum sem hún hefði orðið fyrir. Hún lýsti hins vegar ýmsum fleiri hótunum sem hún kvaðst hafa orðið fyrir af hendi ákærðu, en fyrir þær hefur ekki verið ákært, engin sönnun verið færð fram um þær og vitaskuld engin sakfelling. Allt að einu þykir dóminum fært að dæma B bætur að álitum vegna þeirra brota sem ákærða er sakfelld fyrir gagnvart henni, og verður ákærða dæmd til að greiða henni 250.000 krónur í miskabætur. Krafa A sundurliðast svo að krafizt er skaðabóta að fjárhæð 59.350 króna og 1.000.000 króna í miskabætur. Skaðabótakrafan er studd gögnum og verður tekin til greina, en eyða varð fatnaði og síma hennar sem fékk á sig blóð úr ákærðu. Þegar hefur verið lýst áverkum A en hún ber tvö ör eftir árásina, þar af annað undir auga. Þá mátti hún í hálft ár búa við óvissu um það hvort hún hefði tekið smit af alvarlegum sjúkdómi, og þó svo hafi ekki farið efast dómurinn ekki um að það ástand hafi verið þrúgandi fyrir hana og takmarkandi á ýmsan hátt í daglegu lífi. Hótun ákærðu í hennar garð, í framhaldi af umræddri árás, var svo til þess fallin að vekja ótta með A um líf sitt og heilsu. Verða miskabætur til hennar ákveðnar 750.000 krónur og ákærða því alls dæmd til að greiða henni 809.350 krónur ásamt nánar greindum vöxtum. Bótakröfur C og Akureyrarbæjar eru studdar gögnum og verða teknar til greina. Bótakröfur B, A og C voru kynntar ákærðu hinn 14. janúar 2008 en Akureyrarbæjar degi síðar. Fer því um dráttarvexti eins og í dómsorði greinir en af hálfu D var ekki krafizt dráttarvaxta. Ákærða er sakfelld fyrir brot gegn B, framin annars vegar 6. apríl 2006 og annars vegar 6. nóvember 2007. Með því ekki þykja efni til að greina í sundur miska B vegna þessara tveggja brota verður upphafstími vaxta miðaður við hið síðara brot. Ákærða verður dæmd til að greiða allan sakarkostnað þar á meðal málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, sem alls ákveðast 560.250 krónur, og hefur þá verið litið til reglna um virðisaukaskatt, útlagðan kostnað verjandans, alls 78.820 krónur og annan sakarkostnað sem samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara nemur 54.765 krónum. Gætt var ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008. Þorsteinn Davíðsson kveður upp dóm þennan. Ákærða, Árný Eva Davíðsdóttir, sæti fangelsi í átján mánuði. Fullnustu fimmtán mánaða af refsingunni skal frestað og niður skal hún falla að liðnum þremur árum haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærða greiði B 250.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. nóvember 2007 til 14. febrúar 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærða greiði A 809.350 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. nóvember 2007 til 14. febrúar 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærða greiði C 5.990 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. nóvember 2007 til 14. febrúar 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærða greiði Akureyrarbæ 36.464 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. nóvember 2007 til 15. febrúar 2008 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærða greiði D 50.500 krónur. Ákærða greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, 560.250 krónur, útlagðan kostnað verjandans, 78.820 krónur, og annan sakarkostnað, 54.765 krónur.
|
Mál nr. 11/2013
|
Gæsluvarðhald Miskabætur Fjártjón Gjafsókn
|
D krafði Í um bætur vegna gæsluvarðhalds sem hann taldi sig hafa sætt að ósekju, frá 25. desember 2010 til 25. mars 2011, í tengslum við rannsókn á skotárás við íbúðarhúsnæði í Reykjavík. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, kom fram að ekki yrði litið fram hjá því að D hefði veri ófús til að skýra rétt frá og lýsa sínum þætti í málinu í öndverðu. Þótti D því í upphafi hafa stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisti kröfu sína á og fullt tilefni hafi verið til þess að úrskurða hann í gæsluvarðhald daginn eftir að hann var handtekinn 25. desember 2010 allt til 4. janúar 2011 á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Átti D því ekki rétt á bótum fyrir gæsluvarðhald að ósekju fyrir þann tíma. Hins vegar þótti þáttur D frá 4. janúar að mestu hafa verið upplýstur og ekkert fram komið sem sýndi fram á að framganga D hefði gefið tilefni til áframhaldandi gæsluvarðhalds eftir þann tíma. Voru D dæmdar skaðabætur vegna miska og fjártjóns samtals að fjárhæð 2.130.600 krónur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen og Árni Kolbeinsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 8. janúar 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að tildæmdar bætur verði lækkaðar og málskostnaður látinn niður falla. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnda, Dags Bjarna Kristinssonar, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 500.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 10. október 2012. Þetta mál, sem var dómtekið 26. september sl., að lokinni aðalmeðferð, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Degi Bjarna Kristinssyni, Brekkubyggð 11, Blönduósi, á hendur íslenska ríkinu, með stefnu áritaðri um birtingu, 19. janúar 2012. Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 5.913.251 kr. auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. ágúst 2011 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál auk virðisaukaskatts. Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnað að mati réttarins. Málavextir Málavextir eru þeir að á aðfangadag jóla barst lögreglu tilkynning um að menn væru að skjóta úr byssu við [...] í Reykjavík. Lögreglan kom fljótt á vettvang og sá fjóra menn hlaupa frá húsinu og hverfa á brott. Þá kom í ljós að heimilisfólkið, hjón með tvö börn, hafði forðað sér út úr húsinu bakdyramegin og leitað skjóls hjá nágrönnum sínum. Voru tvö skothylki á útidyrahurðinni og rúða í hurðinni brotin. Utan dyra fundust tóm skothylki og haglabyssa fannst skömmu síðar á bak við sorptunnu. Ljóst var að skotið hafði verið með haglabyssu á hurðina og hóf lögreglan þegar leit að mönnunum fjórum. Stuttu síðar fannst bifreið sem talið var að fjórmenningarnir hefðu notað og var stefnandi þar á gangi ásamt öðrum manni. Voru þeir báðir handteknir og færðir á lögreglustöð ásamt hinum mönnunum tveimur. Stefnandi var yfirheyrður hjá lögreglu daginn eftir, 25. desember 2010. Kvaðst stefnandi muna lítið frá deginum áður og neitaði hann að hafa verið í slagtogi við hina mennina þrjá sem höfðu jafnframt verið handteknir. Þá kannaðist hann hvorki við að hafa verið á vettvangi þegar skotárásin átti sér stað né að hafa setið í bifreiðinni sem flutti mennina að [...]. Í framhaldi af skýrslutökunni var stefnandi leiddur fyrir dómara sem, að kröfu lögreglu, úrskurðaði hann í gæsluvarðhald til 4. janúar 2011 með vísan til a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Þá var stefnanda gert að sæta einangrun á meðan gæsluvarðhaldinu stóð samkvæmt b-lið 1. mgr. 99. gr. laga nr. 88/2008. Skýrsla var tekin af stefnanda öðru sinni 28. desember 2010 og breytti hann þá framburði sínum. Skýrði hann svo frá að hann hafi verið heima hjá vinkonu sinni, A, að morgni aðfangadags og hafi hún ekið honum á Vog þar sem hann hafi ætlað að leggjast inn. Af því hafi hins vegar ekki orðið og hafði stefnandi því samband við einn sakborninga, B, sem hafi boðið honum heim til sín og bróður síns, C, að Sundlaugarvegi. Annar sakborningur, D, sem hafi verið með þeim bræðrum, sótti stefnanda. Hafi hann sagst þurfa að koma við á einum stað á leiðinni en það hafi verið í [...] þar sem skotárásin átti sér stað síðar sama dag. Þar hafi D verið með læti og verið barinn með einhverju áhaldi sem hafi lent í andliti hans. Eftir að hafa hringt í þá B og C hafi D ekið að Sundlaugarvegi þar sem þeir bræður hafi bæst í hópinn. Þá hafi D keyrt aftur að [...] þar sem hann hafi byrjað að skjóta í hurðina en stefnandi kvaðst hafa hlaupið í burtu um leið og hann heyrði í skotunum. D hafi síðan hlaupið á eftir honum og voru þeir handteknir af lögreglu stuttu síðar. Hinn 3. janúar 2011 var tekin skýrsla af stefnanda á ný. Honum var tilkynnt að lögreglan hefði framkvæmt myndflettingu vitnis er bjó að [...]. Tveir menn væru grunaðir um að hafa farið þar inn að kvöldi 23. desember 2010 í tengslum við málið sem stefnandi var sakborningur í en við myndflettinguna hafi vitnið bent á stefnanda. Stefnandi tjáði lögreglunni að hann hafi á þeim tíma verið hjá vinkonu sinni, A, og að hann hefði því fjarvistarsönnun. Skýrsla var tekin af umræddri A, 28. desember 2010, þar sem hún kvaðst kannast við að stefnandi hafi verið staðsettur heima hjá sér, þar sem hann leigði herbergi, frá því snemma dags á Þorláksmessu, fram til hádegis daginn eftir. Hinn 4. janúar 2011 var gerð krafa um að stefnanda yrði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi til 1. febrúar 2011, en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur. Úrskurðurinn var kærður til Hæstaréttar Íslands sem sneri honum við með dómi 12. janúar 2011 í máli nr. 15/2011. Með vísan til 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 féllst rétturinn á gæsluvarðhald yfir stefnanda frá 12. janúar 2011 til 1. febrúar 2011. Gæsluvarðhaldsvist stefnanda var framlengd í þrígang eftir þetta. Fyrst með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 1. febrúar 2011 þar sem stefnanda var gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi til 15. febrúar 2011. Þá með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 15. febrúar 2011 þar sem stefnanda var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi til 15. mars 2011, en sá úrskurður var staðfestur af Hæstarétti Íslands með dómi 17. febrúar 2011 í máli nr. 98/2011. Loks féllst Héraðsdómur Reykjavíkur á áframhaldandi gæsluvarðhald yfir stefnanda til 1. apríl 2011 með úrskurði 15. mars 2011. Var sá úrskurður einnig kærður til Hæstaréttar sem staðfesti hann. Var í öllum fyrrgreindu úrskurðunum þremur sem og í Hæstarétti fallist á að uppfyllt væru skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 og að gæsluvarðhald yfir stefnanda væri nauðsynlegt þar sem sterkur grunur léki á um að stefnandi hefði framið brot gegn almennum hegningarlögum nr. 19/1940, sem varðað gæti 10 ára fangelsi og að gæsluvarðhald væri nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Dómur var kveðinn upp í máli S-175/2011, 25. mars 2011, og var stefnandi þá sýknaður af öllum ákærum. Aðrir sakborningar í málinu voru sakfelldir fyrir hættubrot og tilraun til húsbrots en sýknaðir af tilraun til sérstaklega hættulegrar líkamsárásar. Var stefnandi látinn laus úr gæsluvarðhaldsvistinni við dómsuppsögu. Stefnandi krafðist bóta úr hendi stefnda með bréfi, dagsettu 26. júlí 2011. Stefndi hafnaði bótakröfu stefnanda með bréfi, dagsettu 7. október 2011. Málsatvik og lagarök stefnanda Stefnandi vísar til þess að þær þvingunarráðstafanir, sem heimilaðar séu í lögum nr. 88/2008 feli í sér skerðingu á mikilvægum réttindum manna, þar á meðal persónufrelsi, friðhelgi einkalífs og heimilis og eignarétti, sem að öðru jöfnu njóti ríkrar réttarverndar að lögum. Gæsluvarðhald sé þvingunarráðstöfun sem skerði með afgerandi hætti persónufrelsi manna og hafi verið litið á sem þá þvingunarráðstöfun sem að jafnaði gangi lengst í þá átt að skerða réttindi manna. Af þessum sökum verði að gera ríkar kröfur til þess að skilyrði gæsluvarðhalds séu uppfyllt auk þess sem ákvæði um heimild til að úrskurða sakborning í gæsluvarðhald verði að vera skýrð þröngt. Stefnandi heldur því fram að skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 hafi ekki verið uppfyllt gagnvart stefnanda og stefndi sé því bótaskyldur gagnvart honum. Samkvæmt ofangreindu ákvæði megi úrskurða sakborning í gæsluvarðhald ef sterkur grunur leikur á að hann hafi framið afbrot sem að lögum geti varðað 10 ára fangelsi, enda sé brotið þess eðlis að ætla megi varðhald nauðsynlegt til almannahagsmuna. Í samræmi við það sem þegar hafi verið sagt um þvingunarráðstafanir verði að skýra skilyrðið um sterkan grun þröngt og því sé mótmælt að það hafi verið uppfyllt í þessu máli. Stefnandi hafi útskýrt aðkomu sína að málinu aðeins þremur dögum eftir handtöku og þar að auki hafi allir hinir sakborningarnir borið um það að stefnandi hefði verið þarna fyrir tilviljun og í raun og veru ekki átt neinn þátt í því að skipuleggja eða framkvæma skotárásina. Á þessum tímapunkti hefði átt að sleppa stefnanda enda skilyrði gæsluvarðhalds ekki lengur fyrir hendi, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga nr. 88/2008. Ekkert í skýrslum stefnanda hjá lögreglu hafi gefið tilefni til að álíta hann sekan af þeim brotum sem hann hafi síðar verið ákærður fyrir eins og komi vel fram í niðurstöðu héraðsdóms, 4. janúar 2011, þegar gæsluvarðhaldskröfu hafi verið hafnað, og í sératkvæði eins dómara Hæstaréttar í úrskurði, 12. janúar 2011. Þá sé það einnig skilyrði í 2. mgr. 95 gr. sakamálalaga, að brot sem sakborningur sé grunaður um sé þess eðlis að ætla megi varðhald nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Verði með engu móti séð að þetta skilyrði hafi verið uppfyllt. Ljóst sé að stefnandi tók ekki beinan þátt í árásinni og að af honum stafaði engin hætta. Þá skuli bent á það að eftir að héraðsdómur hafnaði áframhaldandi gæsluvarðhaldi, 4. janúar 2011, hafi stefnandi verið frjáls ferða sinna allt til 12. janúar þegar hann hafi aftur verið úrskurðaður í gæsluvarðhald af Hæstarétti. Þannig hafi stefnandi verið laus í nokkra daga án þess að almannahagsmunum væri raskað enda ljóst að þetta skilyrði hafi aldrei verið uppfyllt gagnvart stefnanda. Stefnandi telur afar hæpið og ekki samrýmast grundvallarhugsuninni um réttarríki að hann hafi verið úrskurðaður í gæsluvarðhald, hvað þá í svo langan tíma sem raun bar vitni. Það hafi strax legið fyrir á fyrstu dögum rannsóknar lögreglu að stefnandi hafi ekki átt neinn þátt í atburðarás þeirri sem leiddi síðar til ákæru á hendur honum, sem leiddi svo aftur til sýknu. Stefnandi hafi mátt sæta því að sitja saklaus í gæsluvarðhaldi í þrjá mánuði sem hafi leitt til mikils mannorðsmiska fyrir hann og m.a. valdið því að hann missti atvinnu sína. Eini tilgangur gæsluvarðhaldsins virðist þannig hafa verið sá að tryggja aðgang lögreglu að kæranda til frekari skýrslutöku. Slík beiting gæsluvarðhaldsúrræðisins samrýmist ekki tilgangi þess samkvæmt lögum og sé í raun alvarlegt brot á persónuréttindum stefnanda. Þannig hafi stefnandi verið úrskurðaður aftur í gæsluvarðhald, 12. janúar, 1. febrúar, 15. febrúar og 15. mars án þess að neitt nýtt hafi komið fram í málinu sem styrkti grun lögreglunnar um að stefnandi hefði átt einhvern þátt í umræddri árás. Þar að auki voru gæsluvarðhaldskröfur yfir stefnda ávallt studdar sömu rökum, alveg sama á hvaða rannsóknarstigi málið var statt. Stefnandi þurfti áfram að sæta gæsluvarðhaldi eftir að búið var að gefa út ákæru og meira að segja eftir að búið var að flytja málið og dómtaka það en þá hafi ekkert verið fram komið sem studdi nauðsyn þess að hafa stefnanda í gæsluvarðhaldi enda hafi það ekki verið rökstutt með nokkrum hætti af hálfu ákæruvaldsins. Þar sem skilyrði gæsluvarðhalds hafi ekki verið uppfyllt gagnvart stefnanda eigi hann rétt á bótum úr hendi stefnanda sbr. 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, sem kveði á um að greiða skuli sakborningi bætur sem borinn hefur verið sökum í sakamáli og málið verið fellt niður eða sakborningur sýknaður af ákæru. Í 2. mgr. 228. gr. sé tekið fram að dæma skuli bætur vegna aðgerða IX-XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. séu fyrir hendi. Sambærilega reglu sé að finna í 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Undantekningu frá þessari hlutlægu bótareglu sé að finna í síðari málslið 2. mgr. sömu greinar þar sem tekið sé fram að heimilt sé að fella niður eða lækka bætur ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem beitt var. Þessa undantekningarreglu verði að skýra þröngt og hún eigi ekki við hér þar sem stefnandi mótmæli því alfarið að hann hafi á nokkurn hátt stuðlað að áðurnefndum aðgerðum. Framburður hans hafi verið skýr og afdráttarlaus og hann hafi verið samvinnuþýður á allan hátt. Þannig sé ekkert komið fram sem geti réttlætt gæsluvarðhaldsvist stefnanda. Bótakrafa stefnanda byggir á þeim miska sem hann hafi orðið fyrir vegna gæsluvarðhaldsvistarinnar. Miski stefnanda felist í mannorðsmissi, þjáningum og óþægindum vegna framangreindrar rannsóknar, frelsissviptingar og málaferla. Eðli sínu samkvæmt sé frelsissvipting sem þessi alvarleg skerðing á mannréttindum auk þess sem hún sé mikil andleg þrekraun fyrir þann sem fyrir henni verði. Stefnandi sætti einnig einangrun hluta af gæsluvarðhaldstímanum, heimsóknarbanni, bréfaskoðun og fjölmiðlabanni. Hann hafi því haft áhyggjur af ættingjum og ástvinum sínum og átt við andlega vanlíðan og svefnleysi að stríða. Bótakrafa stefnanda byggir einnig á því fjárhagslega tjóni sem hann hafi orðið fyrir en stefnandi hafi tapað tekjum auk þess að missa vinnu sína og hafi hann ekki enn fengið vinnu eftir þessa atburði. Sundurliðun kröfugerðar stefnanda: Miskabótakrafa stefnanda er 5.000.000 kr. Um upphafsdag dráttarvaxta er vísað til 9. gr. laga nr. 38/2001, en ríkislögmanni var sent kröfubréf 26. júlí 2011 og því beri krafan dráttarvexti frá 26. ágúst 2011. Til vara sé krafist dráttarvaxta frá þingfestingardegi stefnu. Til stuðnings kröfunni er vísað til dómaframkvæmdar um bætur vegna ólögmæts gæsluvarðhalds og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og dómaframkvæmdar á grundvelli hennar. Fjárhæð skaðabótakröfu vegna tímabundins tekjutaps stefnanda byggir á meðaltalslaunum stefnanda frá október til desember 2010 og miðist við þann tíma er stefnandi sat í gæsluvarðhaldi og þangað til dómur féll, þ.e. 25. desember til 25. mars 2011. Meðalmánaðarlaun stefnanda á þessu tímabili hafi verið 304.417 kr. og sé því krafa vegna þessara mánaða alls 913.251 kr. Þannig sé heildarfjárhæð kröfu stefnanda á hendur íslenska ríkinu að fjárhæð 5.913.251 kr. Framangreindar kröfur eru byggðar á lögum nr. 88/2008 um meðferð sakamála, einkum 228. gr. og XIV. kafla laganna. Þá er byggt á 95. og 97. gr. sömu laga. Einnig er byggt á 5. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. l. nr. 62/1994. Þá er að lokum vísað til almennra reglna skaðabótaréttarins og 26. gr. laga nr. 50/1993. Um gjalddaga bótakröfu og dráttarvexti vísast til 6. gr. og 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafa um málskostnað er byggð á 130. gr. l. nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt af málskostnaði er grundvölluð á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir þeim skatti. Málið sé höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með vísan til 32. gr. l. nr. 91/1991. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og telur að ekki séu forsendur til að dæma stefnanda bætur eins og gerð er krafa um. Bótaréttur á grundvelli 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sé háður því að mál hafi verið fellt niður eða sýknað hafi verið af ákæruatriðum þeim sem við eigi og tengist þeim úrræðum í þágu sakamáls sem fyrir sé mælt um. Skuli dæma bætur vegna aðgerða á grundvelli IX.-XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. séu fyrir hendi. Þá segi í greininni að fella megi niður bætur eða lækka hafi sakborningur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Framkoma stefnanda og athafnir hafi verið þess eðlis að ekki séu skilyrði til greiðslu bóta samkvæmt fyrrgreindu ákvæði. Óumdeilt sé að stefnandi hafi verið við [...], í félagi við annan mann, skömmu áður en skotárásin hafi átt sér stað. Þar hafi þeim verið stuggað á brott af húsráðanda eftir einhver átök. Stefnandi hafi farið þaðan á bifreið ásamt félaga sínum sem sótti haglabyssu og skotfæri og tvo menn til viðbótar. Stefnanda hafi ekki getað dulist að skotvopn væri meðferðis og hann hafi raunar fengið að vita að nota ætti vopnið til þess að hræða með því. Stefnandi hafi fylgt félögum sínum að viðkomandi húsi og hann hafi því verið á vettvangi þegar sjálf árásin hafi verið gerð. Eftir árásina hafi hann forðað sér af vettvangi en verið handtekinn af lögreglu þegar hann, ásamt einum félaga sínum, hafi ætlað að ná í bifreiðina sem skilin hafði verið eftir í grennd við árásarstaðinn. Stefnandi hafi því ekki gefið sig fram við lögreglu og hafi í upphafi verið mjög ósamvinnuþýður við lögregluna. Við fyrstu yfirheyrslur hafi stefnandi greint ranglega frá flestu sem lögreglan hafi spurt hann um. Framburður hans hafi heldur ekki verið í neinu samræmi við framburð annarra sakborninga í málinu. Þetta, ásamt öðru, hafi leitt til þess að meðan á rannsókninni stóð hafi verið uppi sterkur grunur um að stefnandi hafi ætlað með félögum sínum að brjóta sér leið inn í íbúðarhús, vopnaður haglabyssu, og fremja þar líkamsárás. Með þessu framferði sínu telji stefndi að stefnandi hafi valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir bótakröfur sínar á, í skilningi 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Stefnandi hafi sjálfur komið sér í þær aðstæður sem hann hafi verið í á aðfangadag 2010. Hann hafi vitað að vopnuð árás hafi verið yfirvofandi. Hann hafi tekið þátt í henni af fúsum og frjálsum vilja og fylgt henni eftir. Hann hafi ekki gefið sig fram við lögreglu á vettvangi og hann hafi skýrt ranglega frá við fyrstu yfirheyrslu hjá lögreglunni. Stefnandi beri því sjálfur ábyrgð á þeirri atburðarás sem hafi leitt til handtöku hans og eftirfarandi gæsluvarðhaldsvistar. Forsendur bótakrafna séu því ekki fyrir hendi í þessu máli og því beri héraðsdómi að sýkna stefnda af öllum dómkröfum stefnanda. Niðurstaða Í þessu máli hefur stefnandi gert kröfu á hendur ríkinu til greiðslu miskabóta og bóta fyrir fjártjón vegna meints ólögmæts gæsluvarðhalds sem stefnandi var látinn sæta frá 25. desember 2010 til 25. mars 2011 að undanskildu tímabilinu 4. janúar 2011 til 12. janúar 2011. Stefnandi byggir á því að réttur hans til bóta leiði af lögum nr. 88/2008 um meðferð sakamála og vísar í 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, svo og XIV. kafla laganna. Þá byggir stefnandi jafnframt á 5. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, auk almennra reglna skaðabótaréttarins og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hafa ákvæði 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu verið skýrð svo af Hæstarétti Íslands, að með þeim sé sakborningi ekki veittur ríkari réttur til skaðabóta en mælt er fyrir um í ákvæðum laga nr. 88/2008 en 228. gr. laga nr. 88/2008 kveður á um þau skilyrði sem þarf að uppfylla svo greiddar verði bætur vegna sakamáls. Samkvæmt 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála á maður sem borinn hefur verið sökum í sakamáli rétt til bóta samkvæmt 2. mgr. ef mál hans hefur verið fellt niður eða hann verið sýknaður með endanlegum dómi. Eins og greinir í 2. mgr. 228. gr. skulu bætur dæmdar sakborningi vegna aðgerða skv. IX.-XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi. Þó er gerð undantekning þar á ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á en í þeim tilvikum má fella bætur niður eða lækka þær. Eins og þegar er fram komið var stefnandi í þessu máli úrskurðaður í gæsluvarðhald í tíu daga, 25. desember 2010, með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, þar sem rökstuddur grunur lék á að hann hefði gerst sekur um brot gegn 2. mgr. 218. gr. eða 211. gr. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Kröfu lögreglu um að stefnandi skyldi sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi var hafnað með úrskurði héraðsdóms 4. janúar 2011. Þeim úrskurði var snúið við í Hæstarétti 12. janúar 2011 í máli nr. 15/2011 þar sem rétturinn féllst á að sterkur grunur væri kominn fram um að stefnandi hefði framið brot gegn almennum hegningarlögum nr. 19/1940, sem varðað gæti 10 ára fangelsi, með því að hafa í félagi við aðra, vopnaður haglabyssu, ætlað að brjóta sér leið inn í íbúðarhús í því skyni að fremja þar líkamsárás. Þá var fallist á að ætlað brot stefnanda hafi verið þess eðlis að uppfyllt væru skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um að gæsluvarðhald væri nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Var stefnandi því dæmdur til að sæta gæsluvarðhaldi til 1. febrúar 2011. Stefnandi var úrskurðaður í gæsluvarðhald í þrígang til viðbótar. Fyrst með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 1. febrúar 2011 þar sem vísað var til fyrrgreinds dóms Hæstaréttar nr. 15/2011 og stefnanda gert að sitja áfram í gæsluvarðhaldi til 15. febrúar 2011. Þar næst með úrskurði héraðsdóms 15. febrúar 2011 og var stefnandi þá, með vísan til sömu sjónarmiða og í fyrri málum, úrskurðaður í áframhaldandi gæsluvarðhald til 15. mars. Var sá úrskurður kærður til Hæstaréttar sem staðfesti hann með vísan til forsendna, 17. febrúar 2011 í máli nr. 98/2011. Loks var stefnandi úrskurðaður, 15. mars 2011, til að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt þar til dómur gengi í máli hans, en þó ekki lengur en til 1. apríl 2011. Í þeim úrskurði var, með vísan til dóma Hæstaréttar í málum nr. 15/2011 og nr. 98/2011, talið að skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 væru uppfyllt. Var úrskurðurinn staðfestur af Hæstarétti með vísan til forsendna hans. Stefnandi þessa máls var, 10. febrúar 2010, ákærður ásamt þeim D, B og C, fyrir hættubrot, tilraun til sérstaklega hættulegrar líkamsárásar og tilraun til húsbrots, með því að hafa lagt á ráðin um og farið saman að heimili E að [...] í Reykjavík, vopnaðir haglabyssu og ætlað að brjóta sér leið inn í húsið til að ráðast með ofbeldi á E og hafa í því skyni skotið tveimur skotum úr byssunni á útidyrahurð íbúðarinnar. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur, 25. mars 2011 í máli S-[...]/2011, var stefnandi sýknaður af öllum ákæruliðum. Voru aðrir sakborningar í málinu sakfelldir fyrir tilraun til húsbrots og hættubrot. Í niðurstöðu dómsins er því lýst að stefnandi hafi neitað því að hafa átt hlut að aðförinni á heimili E og kvaðst hann fyrst hafa komið að málinu á aðfangadagsmorgun árið 2010 þegar D sótti hann til að aka honum til þeirra bræðra, B og C. Talið var að framburður stefnanda hefði stuðning af framburði meðákærðu fyrir dómi og ákærða B hjá lögreglu og sumpart af vætti A. Þá kemur fram að öllum ákærðu hefði borið saman um það fyrir dóminum að stefnandi hefði ekki lagt á ráðin um aðför að E, að hann hafi ekki annað aðhafst en að ganga með meðákærðu að [...] og að hann hefði staðið þar aðgerðarlaus. Að síðustu segir að stefnanda og öðrum meðákærðu hafi borið saman um það að stefnandi hafi forðað sér á brott þegar fyrra skotinu var hleypt af. Þykir ljóst að samkvæmt 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 á stefnandi rétt á bótum vegna gæsluvarðhaldsvistar sem hann þurfti að sæta í allt að þrjá mánuði nema slá megi því föstu að stefnandi hafi stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Stefndi byggir á því að ekki séu skilyrði til greiðslu bóta samkvæmt ákvæðinu. Stefnandi hafi verið virkur þátttakandi í aðför hinna sakborninganna að húsráðanda að [...] og hann hafi flúið af vettvangi að lokinni skotárásinni. Stefnandi hafi einnig verið ósamvinnuþýður við lögreglu og greint rangt frá í upphafi. Vegna þessa hafi stefnandi sjálfur stuðlað að því með háttsemi sinni að hann var úrskurðaður í gæsluvarðhald. Svo sem fyrr er rakið gaf stefnandi fyrst skýrslu hjá lögreglu á jóladag, 25. desember 2010. Kannaðist hann þá hvorki við að hafa farið að [...] deginum á undan né að hafa átt í samskiptum við aðra sakborninga þann dag. Þegar meta skal hvort skilyrði séu fyrir bótaskyldu stefnda í málinu verður ekki litið fram hjá því að stefnandi var ófús til að skýra rétt frá og lýsa sínum þætti í málinu í öndverðu. Á þeim tíma var rannsókn málsins á frumstigi og stefnandi grunaður um árás sem talin var stórfelld og lífshættuleg sem hefði getað haft í för með sér alvarlegt líkamstjón eða dauða. Að því virtu þykir stefnandi í upphafi hafa stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Mat dómsins er að fullt tilefni hafi verið til þess að úrskurða hann í gæsluvarðhald daginn eftir handtöku og að þá hafi lögmæt skilyrði verið til þess að stefnandi sætti gæsluvarðhaldi á grundvelli a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Ekki verður því fallist á það með stefnanda að hann eigi rétt á bótum fyrir gæsluvarðahald að ósekju frá 25. desember 2010 til 4. janúar 2011. Kemur þá næst til athugunar hvort nauðsyn hafi borið til að halda stefnanda í gæsluvarðhaldi eftir 4. janúar 2011 þangað til honum var sleppt, 25. mars 2011, tæpum þremur mánuðum síðar. Stefnandi var yfirheyrður af lögreglu, 28. desember 2011, þar sem hann kvaðst vilja breyta framburði sínum. Þá fyrst viðurkenndi stefnandi að hafa farið að [...] ásamt öðrum sakborningum. Stefnandi kvaðst hafa tekið eftir því á leiðinni þangað að það væri byssa í bílnum og spurt D hvað hún væri að gera þarna. Hafi D þá svarað að hann ætlaði að hræða með henni. Kvaðst stefnandi ekki hafa vitað hvort byssan hefði verið hlaðin í bílnum eða hvort einhver hlóð hana á leiðinni. Stefnandi viðurkenndi að hafa gengið að húsinu ásamt D og þeim bræðrum, C og B, en sagðist hafa hlaupið í burtu um leið og hann heyrði í skotunum. Þá var stefnandi yfirheyrður að nýju, 3. janúar 2011, og kvaðst hann þá staðfesta fyrri framburð sinn. Aðspurður sagðist hann ekki hafa komið að [...] á Þorláksmessukvöldi, 23. desember 2010, heldur hafi hann þá verið í Hraunbæ hjá vinkonu sinni, A. A hafði áður tjáð lögreglu að stefnandi hafi verið í íbúð hennar allan Þorláksmessudag. Eins og að framan greinir hélt stefnandi því fram í skýrslutökum hjá lögreglu 28. desember 2010 og 3. janúar 2011 að hann hafi dregist inn í atburðarásina með því einu að hafa fylgt félögum sínum, hann hafi ekki vitað að byssa væri með í för er ferðinni var heitið að [...] og hann hafi snúið sér undan um leið og skotið var á hurðina. Fær framburður stefnanda stuðning af framburði C en hann skýrði svo frá í yfirheyrslu hjá lögreglu að stefnandi hafi ekki komið að atvikinu með öðrum hætti en að hafa verið á staðnum með hinum sakborningum málsins. Með vísan til framangreinds verður litið svo á að framburður stefnanda hafi ekki tekið breytingum eftir að hann gaf skýrslu hjá lögreglu 28. desember 2010 og 3. janúar 2011. Þá hefur stefndi jafnframt ekki borið því við að stefnandi hafi breytt eða bætt við framburð sinn eftir þann tíma. Í ljósi þessa þykir þáttur stefnanda í málinu að mestu hafa verið upplýstur ekki síðar en 4. janúar 2011 enda liggja engin gögn fyrir í málinu sem benda til annars og ekkert fram komið sem sýnir fram á að tilefni hafi verið til áframhaldandi gæsluvarðhalds stefnanda eftir þann tíma. Samkvæmt öllu framansögðu verður fallist á það með stefnanda að hann hafi sætt gæsluvarðhaldi lengur en efni voru til og á hann rétt á bótum úr hendi stefnda af þeim sökum sem þykja hæfilega metnar 1.400.000 kr. Stefnandi hefur krafið stefnda um bætur fyrir fjártjón. Óumdeilt er að stefnandi var í fastri vinnu áður en honum var gert að sæta gæsluvarðhaldsvist. Hefur stefnandi lagt fram launaseðla frá október 2010 til febrúar 2011 til stuðnings fjárkröfu sinni. Að virtri framangreindri niðurstöðu dómsins og þess að fjárkrafa stefnanda er studd fullnægjandi gögnum og rökum, sem hefur ekki verið hnekkt af hálfu stefnda, verður fallist á kröfu hans um bætur vegna fjártjóns. Með hliðsjón af því að ekki hefur verið fallist á að stefnandi eigi rétt á bótum vegna gæsluvarðhalds sem hann sætti frá 25. desember 2010 til 4. janúar 2011 og því að stefnandi sat ekki í gæsluvarðhaldi í nokkra daga eftir þann tíma þykir rétt að fjárhæð bóta vegna tekjutaps sé ákvörðuð 730.600 kr. Dæmdar bætur beri dráttarvexti frá 26. ágúst 2011, það er mánuði frá dagsetningu kröfubréfs stefnanda, til greiðsludags, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar í þessu máli samkvæmt gjafsóknarleyfi frá 2. september 2011. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, sem er þóknun lögmanns hans, Vilhjálms H. Vilhjálmssonar hæstaréttarlögmanns, og ákveðst 627.500 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði. Lilja Rún Sigurðardóttir, settur héraðsdómari, kveður upp þennan dóm. D Ó M S O R Ð : Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, Degi Bjarna Kristinssyni, 2.130.600 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 26. ágúst 2011 til greiðsludags. Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, 627.500 krónur, sem er málflutningsþóknun lögmanns hans, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 76/2000
|
Fasteignakaup Galli Matsgerð Gagnsök
|
HE og SS keyptu raðhús af JS og SK í nóvember 1997. Fljótlega eftir afhendingu töldu HE og SS sig verða vör við galla á fasteigninni og kröfðust afsláttar og/eða skaðabóta. Dómkvaddur matsmaður var fenginn til að meta ástand eignarinnar og kostnað við úrbætur og síðar yfirmatsmenn. HE og SS héldu eftir síðustu greiðslu samkvæmt kaupsamningi uppí skaðabóta- og/eða afsláttarkröfu vegna leyndra galla. Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu héraðsdóms að HE og SS bæri að inna af hendi síðustu greiðsluna samkvæmt kaupsamningi. Kröfur þeirra um skaðabætur voru teknar til greina að því leyti sem hið selda þótti skorta áskilda kosti, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup. Þá var þeim dæmdur afsláttur vegna tiltekinna galla á fasteigninni, sem þau gátu ekki séð við skoðun hennar. Við ákvörðun afsláttar var stuðst við undirmat, enda laut yfirmat að hluta til að því að meta kostnað við endurbætur, sem búið var að gera án þess að lagt væri mat á ástandið áður en viðgerðir fóru fram. Yfirmatið var lagt til grundvallar sem matsgerð að því marki, sem það tók til atriða, sem ekki var lagt mat á í undirmati. JS og SK var gert að gefa út afsal fyrir umræddri fasteign gegn greiðslu frá HE og SS.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Markús Sigurbjörnsson. Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 24. febrúar 2000. Þau krefjast þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur hvað varðar niðurstöðu í aðalsök í héraði, en honum verði breytt á þá leið að þau verði sýknuð af kröfu í gagnsök. Þá krefjast aðaláfrýjendur málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjendur áfrýjuðu fyrir sitt leyti 4. maí 2000. Krefjast þau sýknu af kröfu aðaláfrýjenda og að aðaláfrýjendur verði dæmd til að greiða þeim aðallega 2.925.000 krónur, en til vara aðra lægri fjárhæð, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 1. maí 1998 til greiðsludags, allt að frádregnum 1.214.053 krónum, sem komi til skuldajafnaðar. Verði ekki fallist á skuldajafnaðarkröfu krefjast gagnáfrýjendur sjálfstæðs dóms um aðal- og varakröfu. Einnig er þess krafist að aðaláfrýjendur verði dæmd til að gefa út afsal til gagnáfrýjenda fyrir fasteigninni Brautarland 16, Reykjavík. Þá krefjast gagnáfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. I. Gagnáfrýjendur keyptu raðhús að Brautarlandi 16 af aðaláfrýjendum með samningi 12. nóvember 1997. Kaupverð eignarinnar var 14.900.000 krónur, en þar af átti að greiða með peningum í fimm áföngum samtals 7.867.943 krónur. Var eignin afhent kaupendum 21. febrúar 1998. Gagnáfrýjendur töldu sig fljótlega verða vör við galla á hinni keyptu húseign. Tilkynnti lögmaður þeirra aðaláfrýjendum með bréfi 1. apríl 1998 að umbjóðendur hans teldu að eignin væri haldin nánar tilgreindum leyndum göllum og krefðust af þeim sökum afsláttar og/eða skaðabóta. Lögmaður aðaláfrýjenda hafnaði þessu með öllu í bréfi 25. apríl 1998. Hinn 24. júní 1998 var dómkvaddur matsmaður að beiðni gagnáfrýjenda til að meta nánar tilgreind sjö atriði varðandi ástand eignarinnar og kostnað við úrbætur. Eru niðurstöður hans í matsgerð 28. júlí 1998 teknar í heild upp í hinum áfrýjaða dómi. Síðasti hluti útborgunar kaupverðs skyldi fara fram við útgáfu afsals 12. október 1998. Var sú greiðsla ekki innt af hendi. Með bréfi 16. október 1998 krafðist lögmaður aðaláfrýjenda greiðslu hennar að teknu tilliti til uppgjörs á fasteignagjöldum og vöxtum vegna hinnar seldu eignar, samtals 1.271.799 krónur, gegn afhendingu afsals. Lögmaður gagnáfrýjenda sendi lögmanni aðaláfrýjenda framangreinda matsgerð 23. október 1998. Boðaði sá fyrrnefndi að beðið yrði um yfirmat og lýsti jafnframt yfir að umbjóðendur hans myndu halda eftir síðustu greiðslu samkvæmt kaupsamningi upp í skaðabóta- og/eða afsláttarkröfu þeirra vegna leyndra galla á húseigninni. Aðaláfrýjendur höfðuðu málið með stefnu 26. október 1998. Var dómkrafa samkvæmt henni í samræmi við fyrrgreint bréf frá 16. sama mánaðar. Hinn 11. desember 1998 voru tveir menn dómkvaddir til yfirmats að beiðni gagnáfrýjenda. Í yfirmatsbeiðni 30. nóvember 1998 var óskað mats á tíu nánar tilgreindum atriðum. Sex fyrstu liðirnir og sá tíundi voru hinir sömu og framangreind matsgerð frá 28. júlí 1998 laut að, en liðir 7 til 9 voru nýir. Vörðuðu þeir mat á ætluðum göllum á garðhýsi og raflögnum og kostnað við að breyta teikningum af húseigninni til samræmis við núverandi ástand hennar. Á yfirmatsfundi 3. febrúar 1999 var samþykkt af aðilum að tillögu matsmanna að metinn yrði kostnaður við þær endurbætur, sem búið var að gera á veggjum samkvæmt 1. lið matsbeiðninnar, í stað þess að leggja mat á ástand veggja áður en endurbætur fóru fram, enda var búið að endurnýja umrædda veggi að mestu þegar yfirmatsmenn voru dómkvaddir. Yfirmati var lokið í mars 1999. Gagnáfrýjendur höfðuðu gagnsök í héraði 9. apríl 1999. Dómkrafa þeirra í henni var að verulegu leyti byggð á framangreindu yfirmati. II. Krafa aðaláfrýjanda um staðfestingu á hinum áfrýjaða dómi hvað varðar aðalsök í héraði er reist á því að enn sé ógreidd síðasta útborgun vegna kaupa gagnáfrýjenda á Brautarlandi 16, en samkvæmt kaupsamningi skyldi hún sem áður segir greiðast 12. október 1998. Er því ekki mótmælt af hálfu gagnáfrýjenda. Ekki er heldur uppi ágreiningur milli aðila um fjárhæð þessarar kröfu. Aðaláfrýjendur féllust á að lækka hana um 50.000 krónur við aðalmeðferð málsins í héraði og taka þannig til greina 5. lið í kröfugerð gagnáfrýjenda varðandi útiljós og innréttingar í bílskúr. Er kröfugerð aðaláfrýjenda hér fyrir dómi við það miðuð. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að gagnáfrýjendum beri að greiða aðaláfrýjendum 1.214.053 krónur með dráttarvöxtum frá 12. október 1998. III. Gagnáfrýjendur byggja kröfu sína um skaðabætur eða afslátt á því að hin keypta eign hafi verið haldin leyndum göllum. Í málinu liggur fyrir söluyfirlit um fasteignina að Brautarlandi 16, en það var gert af fasteignasölu, sem hafði milligöngu um kaup aðilanna. Ekki hefur verið vefengt að gagnáfrýjendur hafi fengið í hendur eintak af því í tengslum við skoðun eignarinnar fyrir kaupin. Í yfirlitinu kemur meðal annars fram að gler í húsinu sé „tvöf. verksm.”. Eins og greinir í héraðsdómi var staðreynt með undirmatsgerð að 13 rúður í gluggum hússins hafi ekki verið í samræmi við þessa lýsingu. Eiga gagnáfrýjendur því rétt á skaðabótum vegna þess að hið selda skorti þessa áskildu kosti, sbr. meginreglu 2. mgr. 42. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup. Kostnaður við að bæta úr þessum göllum er í yfirmati talinn nema 165.000 krónum. Með því að engir gallar eru á yfirmati að því er varðar þetta atriði verður skaðabótakrafa gagnáfrýjenda samkvæmt lið 4 í kröfugerð þeirra tekin til greina með þeirri fjárhæð. Að öðru leyti hefur ekki verið sýnt fram á að skilyrði séu til að dæma aðaláfrýjendur til greiðslu skaðabóta á grundvelli meginreglu 2. mgr. 42. gr. laga nr. 39/1922 eða að þau séu bótaskyld samkvæmt öðrum reglum. Verður því leyst úr öðrum ágreiningi aðilanna á grundvelli reglna um afslátt af kaupverði. Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir sundurliðun á dómkröfum gagnáfrýjenda. Að því er fyrsta kröfuliðinn varðar er í ljós leitt að grindur og veggklæðningar hinnar seldu eignar hafi að nokkru marki verið skemmdar af raka og fúa. Gagnáfrýjendur gátu ekki gert sér grein fyrir þessu ástandi veggklæðningarinnar við venjulega skoðun. Er því fallist á að þau eigi kröfu til afsláttar vegna þess. Verður fjárhæð undirmats höfð til hliðsjónar við ákvörðun afsláttar, enda laut yfirmat að þessu leyti að því að meta kostnað við þær endurbætur, sem búið var að gera á veggjum hússins í ársbyrjun 1999, án þess að lagt væri mat á ástand veggja áður en endurbæturnar fóru fram. Ekki er í ljós leitt að ástand pípulagna eða einangrunar hússins hafi verið með þeim hætti að það verði metið sem galli á eigninni. Er því ekki fallist á liði 2 og 3 í dómkröfu gagnáfrýjenda. Gagnáfrýjendur hafa fallið frá 5. lið í dómkröfu sinni, sem laut að útiljósi og innréttingum í bílskúr, enda hefur hann verið tekinn til greina í kröfugerð aðaláfrýjenda. Eins og að framan greinir tóku liðir 7 til 9 í yfirmatsgerð, sem liðir 6, 7 og 8 í dómkröfu gagnáfrýjanda eru reistir á, ekki til atriða, sem metin voru í undirmati. Þótt yfirmatið sé að þessu leyti andstætt fyrri málslið 64. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, er unnt að byggja á því sem matsgerð. Tveir af þessum liðum snúa að ætluðum göllum á garðhýsi og raflögnum, sem að mestu hafði þó verið bætt úr þegar yfirmatsmenn skoðuðu eignina. Þegar af þeirri ástæðu geta ályktanir yfirmatsmanna, sem voru í verulegum atriðum reistar á frásögn iðnaðarmanna í þjónustu gagnáfrýjenda, ekki verið viðhlítandi sönnun fyrir göllum. Liður 9 í yfirmatsgerð laut að kostnaði af því að breyta teikningum af húsinu vegna atriða, sem í reynd voru á annan veg. Kostnaður þessi varðar ekki galla á fasteigninni sem slíkri. Þegar af þeirri ástæðu getur ekki komið til álita að veita afslátt af kaupverði hennar af þessum sökum. Gagnáfrýjendur hafa eins og fyrr er rakið ekki sýnt fram á að skilyrði séu til greiðslu skaðabóta vegna þeirra fasteignaviðskipta, sem um er fjallað í máli þessu, að öðru leyti en varðar fyrrnefndan galla á gleri. Sá galli einn út af fyrir sig gat ekki valdið röskun á notum gagnáfrýjenda af húsinu. Verður þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfu þeirra um bætur vegna húsaleigu fyrir annað húsnæði meðan á viðgerð á hinni keyptu eign stóð, sem og bótakröfu vegna óþæginda og röskunar. Samkvæmt því, sem að framan greinir, eiga gagnáfrýjendur rétt á afslætti af kaupverði vegna galla á veggjagrindum og veggjaklæðningum, sem 1. liður í dómkröfu þeirra tekur til. Í undirmatsgerð var kostnaður þessu tengdur talinn nema alls 737.400 krónum, en í þeirri fjárhæð var meðtalinn virðisaukaskattur af vinnu á byggingarstað, sem leita má endurgreiðslu á að 6/10 hlutum. Er þar og metinn kostnaður af endurbótum, sem leitt geta til aukins verðmætis eignarinnar. Að teknu tilliti til þessa er afsláttur hæfilega ákveðinn 600.000 krónur. Sem fyrr segir eiga gagnáfrýjendur þessu til viðbótar rétt á skaðabótum að fjárhæð 165.000 krónur. Af þessum fjárhæðum samanlögðum áttu gagnáfrýjendur tilkall til dráttarvaxta frá þeim tíma, sem þau sannanlega kröfðu aðaláfrýjendur um greiðslu á grundvelli yfirmats með höfðun gagnsakar 9. apríl 1999, sbr. 3. mgr. og 4. mgr. 9. gr. vaxtalaga. IV. Eins og áður greinir ber gagnáfrýjendum að greiða aðaláfrýjendum 1.214.053 krónur í aðalsök í héraði, en til skuldajafnaðar koma 765.000 krónur í gagnsök í héraði. Skulu dráttarvextir greiddir samkvæmt því, sem nánar segir í dómsorði. Athuga ber að gagnsök í héraði var höfðuð löngu eftir lok þess frests, sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Kemur þó ekki til álita að vísa gagnsökinni sjálfkrafa frá héraðsdómi af þessum sökum, enda koma kröfur gagnáfrýjenda ekki til sjálfstæðs dóms. Í samræmi við niðurstöðu málsins að öðru leyti ber að taka til greina kröfu gagnáfrýjenda um útgáfu afsals, eins og nánar segir í dómsorði. Eftir atvikum er rétt að hver aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Gagnáfrýjendur, Hermann Eyjólfsson og Sigrún Erla Siggeirsdóttir, greiði aðaláfrýjendum, Jóni Snorra Snorrasyni og Sigríði Knútsdóttur, 449.053 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 1.214.053 krónum frá 12. október 1998 til 9. apríl 1999, en af 449.053 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Gegn framangreindri greiðslu ber aðaláfrýjendum að gefa gagnáfrýjendum út afsal fyrir fasteigninni að Brautarlandi 16 í Reykjavík. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 8. desember 1999. Mál þetta, sem dómtekið var 13. október sl. er höfðað með stefnu birtri 29. október 1998. Stefnendur eru Jón Snorri Snorrason, kt. 071255-4099 og Sigríður Knútsdóttir, kt. 120556-7469, bæði til heimilis að Hjallalandi 24 Reykjavík. Stefndu eru Hermann Eyjólfsson, kt. 110460-7599, og Sigrún Erla Siggeirsdóttir, kt. 031161-5099, til heimilis að Brautarlandi 16, Reykjavík. Stefnendur gera þær dómkröfur, að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða 1.221.799 krónur með dráttarvöxtum frá 12. október 1998 til greiðsludags þannig að dráttarvextir leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti í fyrsta sinn 12. október 1999. Þá krefjast stefnendur þess, að stefndu verði dæmd til að greiða þeim málskostnað in solidum auk lögmælts virðisaukaskatts, að mati dómsins. Dómkröfur stefndu eru eftirfarandi: I. Aðallega að stefndu verði sýknuð af allri kröfugerð stefnenda í máli þessu, með því að stefndu verði talið heimilt að skuldajafna á móti stefnukröfunni skaðabóta- og/eða afsláttarkröfu sinni vegna leyndra galla á fasteigninni Brautarlandi 16, Reykjavík, að sömu fjárhæð og nemur stefnukröfunni. II. Til vara er þess krafist að dómkröfur stefnenda verði lækkaðar verulega skv. mati dómsins á grundvelli sömu sjónarmiða og í aðalkröfu stefndu felst, þ.e. með því að stefndu verði talið heimilt að skuldajafna á móti stefnukröfunni hluta skaðabóta- og/eða afsláttarkröfu sinnar vegna leyndra galla á fasteigninni Brautarlandi 16, Reykjavík. III. Að stefnendur verði í öllum tilvikum dæmd til að greiða stefndu málskostnað skv. framlögðum málskostnaðarreikningi, auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Með framlagningu stefnu í dómi 9. apríl 1999 höfðuðu stefndu gagnsök á hendur stefnendum í aðalsök. Dómkröfur stefnenda í gagnsök eru að gagnstefndu verði dæmd til að greiða gagnstefnendum 2.975.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 ásamt síðari breytingum, frá l. maí 1998 til greiðsludags, auk vaxtauppfærslu á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn 1. maí 1999, en allt að frádregnum 1.264.053 krónum sem greiða átti þann 12. október 1998 samkvæmt ákvæðum í kaupsamningi milli aðila um Brautarland 16, Reykjavík, um greiðslu kaupverðs, en gerð er krafa um viðurkenningu í dómi á rétti til skuldajafnaðar á greiðslu þessari til frádráttar áðurgreindri kröfu um skaðabætur og/eða afslátt af kaupverði, í samræmi við skuldajafnaðaryfirlýsingu stefndu í aðalsök. Verði ekki fallist á kröfu um viðurkenningu á skuldajöfnuði er krafist sjálfstæðs dóms um skaðabætur og/eða afslátt af kaupverði, auk vaxta og málskostnaðar. Þá er þess krafist að gagnstefndu verði dæmd til þess að gefa út afsal til gagnstefnenda fyrir fasteigninni Brautarlandi 16, Reykjavík. Loks er krafist málskostnaðar, að meðtöldum matskostnaði, bæði í undir- og yfirmati, eftir málskostnaðarreikningi framlögðum við aðalflutning málsins, að viðbættum virðisaukaskatti á þann hluta málskostnaðar sem er virðisaukaskattsskyld lögmannsþóknun. Gagnstefndu gera þær dómkröfur, að þau verði sýknuð af öllum kröfum gagnstefnenda og gagnstefnendur verði dæmdir til að greiða málskostnað auk lögmælts virðisaukaskatts. Stefnendur seldu stefndu fasteignina Brautarland 16, Reykjavík, sem er raðhús, með kaupsamningi dags. 12. nóvember 1997. Söluverð eignarinnar var 14.900.000 krónur. Útborgun í peningum var samkvæmt kaupsamningnum, 7,867.943 krónur, og áttu stefndu að greiða hana þannig: Stefnendur kveða stefnda ekki hafa greitt greiðslur samkvæmt 3. og 4. lið að ofan á réttum gjalddögum. Stefndu hafi tilkynnt rétt fyrir boðaðan afsalsfund á fasteignasölunni Eignamiðlun ehf, að þau mundu ekki mæta. Á fundi þessum hafi stefndu átt að inna lokagreiðslu af hendi, ganga átti frá uppgjöri milli stefnenda og stefndu á vöxtum og fasteignagjöldum, og stefnendur átt að gefa út afsal fyrir fasteigninni til stefndu. Samkvæmt lokauppgjörinu fyrir Brautarland 16, Reykjavík, sem fasteignasalan, er annaðist söluna, hefði útbúið fyrir afsalsfundinn hafi nettóskuld stefndu við stefnendur verið 1.271.799 krónur, sem sé stefnufjárhæð máls þessa, að frádregnum 50.000 krónum. Með bréfi dags. 16. október 1998 hafi stefndu verið sent uppgjörsblaðið og þau krafin um greiðslu á 1.271.799 krónu fyrir kl. 12:00 á hádegi þann 23. október 1998, gegn afhendingu afsals. Stefndu hafi ekki orðið við þessari áskorun. Hins vegar hafi borist boðsent bréf að morgni 26. október 1998 frá Lögfræðiskrifstofunni Lögvísi sf., og því hafi fylgt matsgerð dagsett 28. júlí 1998. Af bréfinu hafi mátt ráða að stefndu hafi engan rétt byggt á hendur stefnendum á þessari matsgerð, heldur ætlað að efna til yfirmats, svo þau gætu haft uppi einhverja kröfu um afslátt og/eða skaðabætur vegna meintra galla á hinni seldu eign. Stefndu lýsi því hins vegar yfir í bréfi þessu, að þau muni halda lokagreiðslu til að mæta afsláttar-og/eða skaðabótakröfu sem sé ósönnuð. Stefnendum sé af þessum sökum nauðsynlegt að höfða mál þetta til að innheimta samningsbundna lokagreiðslu samkvæmt kaupsamningi um fasteignina Brautarland 16, Reykjavík, sem stefndu hafi átt að inna af hendi þann 12. október 1998, að teknu tilliti til skuldar stefnenda við stefndu samkvæmt lokauppgjöri. Stefnukrafan sé því 1.271.799 að frádregnum 50.000 krónum og beri dráttarvexti frá gjalddaga hennar, sem hafi verið 12. október 1998, til greiðsludags. Gegn greiðslu eftirstöðva kaupverðsins ásamt dráttarvöxtum og öllum öðrum kostnaði muni stefnendur afhenda stefndu afsal fyrir Brautarlandi 16, Reykjavík. Við ákvörðun málskostnaðar í máli þessu beri að taka tillit til þess, að stefndu séu með ólögmætri greiðslusynjun að knýja stefnendur til óþarfa málaferla. Beri því að dæma stefnendum álag á málskostnað. Lagarök: Stefnendur byggi málssókn sína á reglum samninga- og kröfuréttar, um að gerða samninga beri að virða og greiða kaupverð á umsömdum gjalddögum. Krafa um dráttarvexti byggi á ákvæðum 9., 10. og 12. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Krafa um málskostnað byggi á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þ.e. 129., 130. og 131. gr. Stefndu halda því fram að þegar við afhendingu eignarinnar 21. febrúar 1998 hafi komið í ljós að stefnendur hefði fjarlægt útiljós og innréttingu í bílskúr, sem fylgja hefðu átt hinni seldu eign. Stefndu hafi ekki haft annað í hyggju en að mála húseignina að innan og setja upp nýja eldhúsinnréttingu. Þegar byrjað hafi verið að taka eldhúsinnréttinguna niður hafi veggklæðningin fylgt með. Engu máli hafi skipt hversu varlega að var farið. Hafi verið um að ræða 8 mm órakavarðar spónaplötur, sem voru orðnar fúnar og komið í ljós að klæðning hafi verið ónýt og illa negld. Grindin sem klæðningin var negld á hafi einnig verið illa farin og skemmd og að auki illa fest. Sama hafi komið í ljós þegar átt hafi verið við innréttingu í þvottahúsi, nema hvað þar hafi grindin verið enn ver farin og undirstöður fúnar og/eða ónýtar. Þegar veggfóður hafi verið fjarlægt af baðherbergi til að hægt væri að mála hafi sömu ummerki komið í ljós. Baðið hafi verið klætt órakavörðum spónaplötum ofan flísalagnar, og ástand veggklæðningar og grindar hið sama og að framan sé lýst. Þegar nánar hafi verið að gætt inn á baðherbergi, eftir að þrátlát fúkkalykt hefði ítrekað gosið upp, hafi komið í ljós að spónaplötur að baki flísum hafi einnig verið morknar, þótt um nýja rakavarða klæðningu hafi verið að ræða. Frágangur þar hafi verið með þeim hætti að öll klæðningin og grind hafi verið blaut og fúin. Einangrun hússins hafi verið úr strigaefni og pappa. Pípulögn fasteignarinnar hafi einnig verið í óeðlilegu horfi. Leki hafi komið fram í forstofu, sem við skoðun hafi leitt í ljós að stafaði m.a. af því að nagli, sem festi klæðningu í forstofuherbergi hefði gengið í gegnum koparlögnina. Auk framangreinds hafi komið í ljós að a.m.k. sumir gluggar hafi verið með mixuðu gleri, andstætt því sem söluyfirlit hefði sagt til um, þ. e. tvöfalt verksmiðjugler. Jafnframt hafi komið í ljós að allt húsið hafi verið ómúrað innan klæðningar. Niðurfall í bílskúr hafi verið stíflað og niðurfall á bílskúrsstétt tekið illa við. Stefnendum hafi verið tilkynnt um ofangreinda galla jafnóðum og þeir hafi komið fram, fyrst hinn 24. febrúar 1998, fyrir milligöngu fasteignasölunnar Eignamiðlunar, sem séð hefði um sölu eignarinnar. Á þessu stigi hafi Freyr Jóhannesson B.Sc., byggingafræðingur, hjá Almennu verkfræðistofunni hf., verið kallaður til af hálfu fasteignasölunnar, sem hlutlaus aðili, að höfðu samráði við bæði stefnendur og stefndu, til að staðreyna aðstæður í fasteigninni, þar sem stefndu hefðu þurft að ganga frá nýrri klæðningu sem fyrst svo hægt væri að setja upp nýjar innréttingar, mála húsið að innan, og flytja inn, allt til að draga sem mest úr umfangi tjóns þeirra. Stefndu telja framangreinda galla verulega meiri en þeir hafi mátt búast við á hinni keyptu fasteign, þrátt fyrir þrítugs aldur hennar. Jafnframt hafi þeir ekki getað leynst stefnendum sem búið hefðu í húsinu um margra ára skeið, og m.a. endurnýjað nokkur herbergi þess. Með matsbeiðni dags. 28. maí 1998 óskuðu stefndu mats á framangreindum göllum. Fyrrnefndur Freyr Jóhannesson, byggingafræðingur, hjá Almennu verkfræðistofunni hf. var dómkvaddur til matsstarfans. Matsgerð hans er dags. 28. júlí 1998. Skv. matinu telur matsmaður að eignin sé haldin göllum er kosti 921.600 krónur að lagfæra. Matskostnaður var 129.987. Matsmaður hafi hins vegar ekki metið til verðs mikilvæga þætti matsbeiðirnar. Stefndu telja að fasteignin Brautarland 16, Reykjavík, sé haldin fleiri göllum en matsgerðin taki til, og því hafi verið krafist yfirmats á eigninni. “Niðurstöður matsmanns: Hér á eftir verður fjallað um einstaka liði matsbeiðninnar í þeirri röð sem þeir koma þar fyrir en sundurliðað kostnaðarmat sett fram undir sérlið aftast. Matið er á verðlagi í júlí 1998 með VSK á efni og vinnu. Rétt er að benda á það, að samkvæmt núverandi lögum um virðisaukaskatt fæst 60% af virðisaukaskattinum endurgreiddur af vinnu á vinnustað. l. "Metið verði ástand grinda og veggjaklæðninga fasteignarinnar á afhendingardegi, þ.m.t. í eldhúsi, þvottahúsi og baðherbergi, og hvort ástand þeirra hafi verið eðlilegt miðað við aldur hússins. Viðgerð og endurnýjun hefur farið fram að mestu. Kostnaður óskast metinn að því marki sem ábótavant verður talið á afhendingardegi og fram tekið hvað var nauðsynlegt að gera, þ. m. t. flísalögn, málningarvinna o; f l. og fjárhæðir metnar. Þess er óskað að aflað verði upplýsinga frá þeim iðnaðarmönnum er komu að framkvæmdinni. " Undir þessum lið verða teknar þær framkvæmdir sem nauðsynlegar verða að teljast til þess að fjarlægja fúnar veggjagrindur og endurnýja þær ásamt plötuklæðningum sem skemmdar voru vegna raka eða bleytu, þar með talinn kostnað við að fjarlægja og endurnýja þá frágangsliði eða innréttingar sem óhjákvæmilega eyðileggjast vegna framangreindra framkvæmda. Þar sem eldri veggjagrindur eru nothæfar er reiknað með því að styrkja þær og lagfæra áður en þær verða klæddar aftur, á þeim stöðum sem það verður að teljast nauðsynlegt. Fúa- og rakaskemmdir eru aðallega í út- og innveggjum í þvottahúsi, eldhúsi, baðherbergi og gestasnyrtingu. 2. "Metið verði ástand pípulagnar fasteignarinnar á afhendingardegi, bæði vegna heits og kalds vatns, svo og lagnakerfis hússins að öðru leyti, þ.m.t. niðurfalla, og hvort ástand sé eðlilegt miðað við aldur hússins. Þörf á endurnýjun og viðgerðum óskast metin, og kostnaður- tilgreindur að því marki sem ábótavant verður talið. " Hita- og neysluvatnslagnir hússins eru úr eir eins og uppdrættir hönnuðar gera ráð fyrir. Lagnir liggja að mestu leyti í 2,5 cm frauðplasteinangrun undir gólfílögn. Þó svo þetta sé óheppilegt verklag að mörgu leyti, er þetta í samræmi við samþykkta uppdrætti. Ekki hefur matsmaður getað sannreynt hvort ástand lagnakerfis hússins hafi verið eða sé gallað, þó lögnin hafi að ýmsu leyti verið ófaglega unnin. Samkvæmt upplýsingum Gunnars Eyvindssonar pípulagningarmeistara kom í ljós að neglt hefur verið í gegnum hitarör í vegg við anddyri hússins og rörið lekið af þeim sökum í nokkurn tíma. Samkvæmt sömu heimildum var vart við leka við gólfniðurfall í þvottahúsi vegna ófaglegs frágangs og að hluti lagna sé grennri en teikningar segja til um. Þrátt fyrir framangreinda galla og vankanta á lagnakerfi telur matsmaður ekki mögulegt að meta þá til peningaverðs nema að því leyti sem leki frá lögnum hefur skemmt veggjagrindur og -klæðningar (sjá lið 1). 3. "Metið verði ástand þak- og hljóðeinangrunar fasteignarinnar á afhendingardegi og hvort ástand þeirra hafi verið eðlilegt miðað við aldur hússins. Þörf á endurnýjun og viðgerðum óskast metin, og og kostnaður tilgreindur að því marki sem ábótavant verður talið. " Þegar húsið var byggt var byggingarsamþykkt Reykjavíkur nr. 39 frá 24. mars 1965 í gildi, en þar segir í 45. grein að K-gildi útveggja, lofta og gólfa sem útiloft leiki um megi ekki vera hærra en 0,7. Þetta samsvarar um það bil 5 cm frauðplasteinangrun eða stein- eða glerullareinangrun af svipaðri þykkt. Einangrun hússins er því fyllilega í samræmi við lágmarkskröfur byggingaryfirvalda. Telja verður að hljóðeinangrunarkröfum framangreindra byggingarsamþykktar sé einnig fyllilega fullnægt í þessu tilfelli. 4. "Metið verði hvort það teljist verulegur galli að öll fasteignin er ómúruð að innan, og þörf á framkvæmdum og viðgerðum í því sambandi. Kostnaður óskast tilgreindur að því marki sem ábótavant verður talið. Jafnframt óskast metið til samanburðar eðlilegur afsláttur af kaupverði fasteignarinnar á afhendingardegi vegna þessa galla. " Matsmaður þekkir ekki til neinna rannsókna eða tölulegra vísbendinga um það að íbúðarhús sem klædd eru að innan með plötuklæðningu hafi lægra markaðsverð en hús sem eru múrhúðuð að innan. 5. "Metið verði ástand glugga fasteignarinnar á afhendingardegi, og hvort það geti fallið undir skilgreiningu söluyfirlits um að í húsinu sé tvöfalt verksmiðjugler. Metið verði til fjár nauðsynlegar lagfæringar til samræmis við ákvæði söluyfirlits, að svo miklu leyti sem ábótavant verður talið. " Í söluyfirliti stendur að gler í gluggum sé tvöfalt verksmiðjugler. Þrjár rúður í suðurhlið hússins eru "útloftaðar" þannig að þær hafa ekki sömu gæði og tvöfalt verksmiðjugler. Sömuleiðis eru 9 opin fög með svonefndum kíttislistum og eitt með einföldu gleri. Hér á eftir er metinn kostnaður við að skipta um þær rúður sem ekki eru í samræmi við framangreint söluyfirlit. 6. "Metið verði til fjár útiljós og innréttingar í bílskúr, á afhendingardegi, sem seljendur tóku með sér, en áttu að fylgja hinni seldu fasteign. " Eins og fram kemur hér að framan fellur sá hluti spurningarinnar út er viðkemur innréttingum í bílskúr en hér á eftir er metinn kostnaður við útvegun og uppsetningu útiljóss. 7. Kannaðir verði aðrir þeir gallar á fasteigninni sem matsmaður kann að verða var við. Þar sem spurning af þessari gerð er í ósamræmi við 61. grein l. tölulið laga um meðferð einkamála verður henni ekki svarað á þessum vettvangi nema þar sem hún fellur innan ramma annarra matsliða. Kostnaðarmat Verkliður Efni Vinna/vélar Samtals Veggjagrindur og klæðningar 1.1 Niðurrifskostnaður 64.000 64.000 Grind og einangrun út- og innveggja 50.700 89.700 140.400 Milliveggjagrindur 16.500 31.000 47.500 Klæðning veggja með gifsplötum 47.200 135.700 182.900 Flísalagnir baðherbergisveggja 99.400 123.200 222.600 Uppsetning innréttinga og tækja 20.000 60.000 80.000 5. Glerjun 5.1 Skipt um 3 rúður í suðurgluggum 61.800 35.400 97.200 5.2 Skipta um gler í opnum fögum 38.300 28.400 66.700 6. Útiljós 16.500 3.800 20.300 Samtals kr 350.400 571.200 921.600 Heildarmatsfjárhæð er kr. níuhundruðtuttuguogeittþúsundogsexhundruð 00/100. 60% af VSK af vinnu á vinnustað nemur kr. 67.443." Með bréfi dags. 23. október 1998, hafi stefnendum verið tilkynnt að stefndu myndu halda eftir greiðslu þeirri er dómkröfur stefnenda taka til, með vísan til kaupsamnings aðila, og skuldajafna henni á móti skaðabótakröfu og/eða afsláttarkröfu stefndu á hendur stefnendum vegna hinna leyndu galla sem komið hafa fram á hinni seldu eign, þ.e. Brautarlandi 16, Reykjavík. Er skuldajöfnuðu lýst yfir í greinargerð stefndu í aðalsök. Stefndu í aðalsök höfðuðu síðan gagnsök eins og að framan greinir. Stefndu byggja sýknukröfu sína á þeirri málsástæðu, að fasteignin Brautarland 16, Reykjavík, sé haldin tilteknum göllum, eins og fram komi í matsgerð Freys Jóhannessonar og yfirmatsgerð. Þá er því haldið fram að stefnendur beri in solidum fébótaábyrgð gagnvart stefndu vegna þeirra galla. Fébótaábyrgðina beri stefnendur skv. almennum meginreglum samninga- og kröfuréttar. Stefndu reisa dómkröfur sínar á reglum skaðabótaréttar og dómvenjum íslensks réttar um bótaskyldu seljanda á göllum í fasteignaviðskiptum. Stefnendur beri fulla ábyrgð gagnvart stefndu á þeim göllum sem á fasteigninni Brautarlandi 16, Reykjavík, og m.a. sé lýst í matsgerðum, er haldin og beri stefnendur að svara stefndu bótum og/eða afslætti af kaupverði í samræmi við það. Dómkröfur stefndu styðjist við kaupsamning málsaðila, og telja stefndu að hinni seldu eign sé áfátt, þar sem í ljós hafi komið, að eignin hafi verið haldin leyndum göllum, sem stefnendur beri ábyrgð á gagnvart stefndu. Stefnendum hljóti að hafa verið ljósir hinir leyndu gallar, a.m.k. að einhverju leyti, og því hafi þau ekki fullnægt upplýsingaskyldu sinni. Gallar þeir sem um ræðir hafi valdið stefndu tjóni, sem stefnendum beri að bæta stefndu eftir almennum reglum samninga- og kröfuréttar, og m.a. með lögjöfnum frá ákvæðum laga nr. 39/1922. Stefndu telja að stefnendum sé skylt að bæta þeim með fébótum, skaðabótum og/eða afslætti, allan þann kostnað vegna þeirra galla sem staðreyndir hafi verið í yfirmati. Stefndu byggja á því að engir gallar hafi komið í ljós við skoðun á eigninni, og ekkert hafi komið fram við þá skoðun sem bent gæti til þess að húsið væri gallað. Í söluyfirliti eignarinnar sé sérstaklega tekið fram að hún sé gallalaus, og til viðbótar sé kaupverð eignarinnar í hærra lagi miðað við sambærileg hús. Allt benti þetta til þess að verið væri að selja framúrskarandi fasteign. Stefndu byggja á því, að þau hafi með því að láta dómkveðja undirmatsmann, og síðar með yfirmatsgerð, og með athugun Guðmundar G. Þórarinssonar, verkfræðings, fengið staðfestingu á þeim göllum sem eignin er haldin, og því hver kostnaður við úrbætur er. Stefndu hafi haldið eftir síðustu greiðslu skv. kaupsamningi til tryggingar kröfum sínum og byggja á því að þeim hafi verið þetta úrræði heimilt og sé jafnframt heimilt að skuldajafna þessari greiðslu við tjón þeirra vegna galla sem séu á hinni seldu eign. Dómkröfu sínar styðja stefndu við meginreglur samninga- og kröfuréttar, en reglur þessar fá m.a. stoð í lögum nr. 39/1922 per analogiam og lögum nr. 7/1936 með síðari breytingum. Krafa stefndu um að stefnendur verði dæmdir til að greiða þeim málskostnað byggja þau á XXI. kafla eml., aðallega 130. gr. Krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988. Stefndu eru ekki virðisaukaskattskyld, og ber þeim því nauðsyn til þess að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnenda, til að fara skaðlaus frá málinu. Framangreind kröfugerð byggi fyrst og fremst á fyrirliggjandi yfirmatsgerð og sundurliðast dómkröfur í gagnsök þannig: Kröfuliður: 1.0 Veggjagrindur og klæðningar 1.1. Kostnaður vegna endurbóta skv. yfirmati 1.370.000 1.2. Kostnaður við skipti á klæðningu í her- bergjum á suðurhlið skv. sömu heimild 320.000 Samtals 1.690.000 Kröfuliður: 2.0. Pípulagnir 2.1 Kostnaður vegna endurbóta skv. yfirmati 350.000 Samtals 350.000 Kröfuliður: 3.o. Einangrun í lofti o.fl: 3.1. Kostnaður við endurbætur skv. yfirmati 165.000 Samtals 165.000 Kröfuliður 4.0. Glerjun: 4.1. Kostnaður við endurbætur skv. yfirmati 165.000 Samtals 165.000 Kröfuliður 5.0. Útiljós og innréttingar í bílskúr: 5.1. Kostnaður við endurbætur skv. yfirmati 50.000 Kröfuliður 6.0. Garðhýsi 6.1. Kostnaður við frágang á gólfi undir vegg skv. yfirmati 75.000 Kostnaður við að koma fyrir sjálfsogandi loftrás skv. yfirmati 100.000 Samtals 175.000 Kröfuliður 7.0. Raflagnir 7.1. Kostnaður við endurbætur skv. yfirmati 100.000 Samtals 100.000 Kröfuliður 8.0. Breytingar á teikningum 8.1. Kostnaður við breytingar á teikningum skv. yfirmati 30.000 Samtals 30.000 Kröfuliður 9.0. Húsaleiga og óþægindi: 9.1. Húsaleiga og bætur fyrir óþægindi og röskun á meðan endurbætur stóðu yfir 400.000 Samtals 400.000 Samtals kröfuliðir 1-9 2.975.000 Framangreind kröfugerð byggi öll á fyrirliggjandi yfirmatsgerð, nema annað sé tekið fram hér á eftir, og þarfnist ekki miklu frekari skýringa, og komi í stað kröfugerðar til skuldajafnaðar skv. greinargerð stefndu í aðalsök. Kröfur sína skv. lið l. byggja gagnstefnendur á þeirri forsendu að frágangur og ástand veggjagrinda og klæðningar hafi ekki verið með eðlilegum hætti. Í reynd hafi sá frágangur verið óforsvaranlegur, eins og komi fram í matsgerðum. Gagnstefndu beri fébótaábyrgð á göllunum, ekki síst vegna þess að þau hafi tekið hluta fasteignarinnar í gegn, og hefði því átt að vera ljóst þetta ástand hennar ekki síst með vísan til fúkkalyktar. Kröfur sínar skv. lið 2-5, og 7, byggja gagnstefnendur alfarið á niðurstöðu yfirmatsins, sem staðfesti þá galla er fram hafi komið á pípulögnum, einangrun, glerjum og raflögnum hinnar gölluðu fasteignar, og hvað kosti að gera við þá. Kröfur sína skv, lið 6. og 8 byggja gagnstefnendur á niðurstöðu yfirmatsmanna. Hér sé um nýja liði að ræða er ekki hafi verið spurt um í undirmati. Skv. yfirmatinu sé það galli að frágangur gólfs undir vegg sé ekki með eðlilegum hætti í garðhýsi, enda garðhýsið nýtt og byggt af gagnstefndu, og sama gildi um sjálfsogandi 1oftrás sem sé ekki til staðar í garðhýsinu. Gera verði þá almennu kröfu til fasteigna að þær séu í samræmi við gildandi teikningar á hverjum tíma, þá kröfu uppfylli hin gallaða fasteign ekki, og því eðlilegt að gagnstefndu bæti gagnstefnendum kostnað við að breyta teikningum. Síðasti kröfuliðurinn taki til skaðabóta vegna húsaleigu, röskunar og óþæginda sem gagnstefnendur hafi orðið fyrir vegna máls þessa. Grundvöllur skv. þessum kröfulið byggi á hvaða húsaleigu hefði mátt hafa fyrir hið gallaða húsnæði meðan viðgerðir á því stóðu yfir, auk þess sem tekið sé tillit til hluta röskunar og óþæginda gagnstefnenda af málinu. Gagnstefnendur hafi ekki getað búið í húsinu þá rúma þrjá mánuði sem endurbætur stóðu yfir, og eftir það hafi baðherbergi verið ófrágengin með tilheyrandi óþægindum. Þá byggi gagnstefnendur kröfugerð sína í gagnsök, og skuldajafnaðarkröfu sína, á þeirri málsástæðu að fasteignin Brautarland 16, Reykjavík, sé haldin tilteknum göllum, eins og undirmatsmaður og yfirmatsmenn hafi staðreynt. Því er haldið fram að gagnstefndu beri in solidum fébótaábyrgð gagnvart stefndu vegna þeirra galla. Fébótaábyrgðina beri gagnstefndu skv. almennum meginreglum samninga- og kröfuréttar. Gagnstefnendur reisa dómkröfur sínar á reglum skaðabótaréttar og dómvenjum íslensks réttar um bótaskyldu seljanda á göllum í fasteignaviðskiptum. Gagnstefndu beri fulla ábyrgð gagnvart gagnstefnendum á þeim göllum sem á fasteigninni Brautarlandi 16, Reykjavík, séu, og m.a. sé lýst í undirmatsgerð og yfirmatsgerð. Gagnstefndu beri að svara gagnstefnendum bótum og/eða afslætti af kaupverði í samræmi við það. Dómkröfur gagnstefnenda styðjist við kaupsamning málsaðila, og telja þau að hinni seldu eign sé verulega áfátt, þar sem í ljós hafi komið, m.a. með undir- og yfirmatsgerðum, að eignin hafi verið haldin leyndum göllum, sem gagnstefndu beri ábyrgð á gagnvart þeim. Gagnstefndu hljóti að hafa verið ljósir hinir leyndu gallar, a.m.k. að einhverju leyti, og því hafi þau ekki fullnægt upplýsingaskyldu sinni. Gallar þeir sem um ræði hafi valdið gagnstefnendum tjóni, sem gagnstefndu beri að bæta þeim eftir alm. reglum samninga- og kröfuréttar, og m.a. með lögjöfnum frá ákvæðum laga nr. 39/1922. Gagnstefnendur telja að gagnstefndu sé skylt að bæta þeim með fébótum, skaðabótum og/eða afslætti, allan þann kostnað vegna þeirra galla sem staðreyndir hafi verið í tilgreindum matsgerðum. Gagnstefnendur leggi fjárhæðir yfirmats til grundvallar kröfugerð sinni, auk þess sem krafist sé bóta vegna húsaleigu og óþæginda, m.a. með vísan til Hrd. 1944:1421. Gagnstefnendur byggi á því að engir gallar hafi komið í ljós við skoðun á eigninni, og ekkert hafi komið fram við þá skoðun sem bent gæti til þess að húsið væri gallað. Í söluyfirliti eignarinnar sé sérstaklega tekið fram að hún sé gallalaus, og til viðbótar sé kaupverð eignarinnar í hærra lagi miðað við sambærileg hús. Allt benti þetta til þess að seld hafi verið framúrskarandi fasteign. Gagnstefnendur byggja á því, að þau hafi með því að láta dómkveðja undirmats- og yfirmatsmenn fengið staðfestingu á þeim göllum, sem eignin sé haldin, og því hver kostnaður við úrbætur sé. Ekki geti talist eðlilegt að klæðningar fylgi með þegar skipt sé um innréttingar, og því síður að grindur og klæðningaefni sé blautt og fúið, þótt fasteignin sé ekki ný. Jafnframt verði að gera kröfur til að ásigkomulag pípu- og raflagna sé með eðlilegum hætti, svo fátt eitt sé talíð. Gagnstefnendur hafi haldið eftir síðustu greiðslu skv. kaupsamningi til tryggingar kröfum sínum og byggja á því að þeim hafi verið þetta úrræði heimilt og sé jafnframt heimilt að skuldajafna þessari greiðslu við tjón þeirra vegna galla sem séu á hinni seldu eign. Samkvæmt uppgjörsblaði, sé gert ráð fyrir að gagnstefnendur greiði gagnstefndu dráttarvexti vegna seinkunar á greiðslu pr. 12. maí 1998 að fjárhæð 7.746 krónur. Gagnstefnendur samþykki ekki þann lið uppgjörsins, og því lækki innborgunarfjárhæðin skv. gagnstefnu þessari í kr. 1.264.053,00. Sá dráttur er orðið hafi á greiðslu þessari stafi allur frá gagnstefndu er hafi upphaflega neitað að samþykkja veðleyfi skv. ákvæðum kaupsamningsins, sem þó hafi verið forsenda fyrir greiðslunni í umrætt sinn, eins og þeim hafi verið ljóst. Dómkröfu sínar styðja gagnstefnendur við meginreglur samninga- og kröfuréttar, en reglur þessar fái m.a. stoð í lögum nr. 39/1922 per analogiam og lögum nr. 7/1936 með síðari breytingum. Krafa gagnstefnenda um að gagnstefndu verði dæmd til að greiða þeim málskostnað byggja þau á XXI. kafla eml., aðallega 130. gr. Krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Gagnstefnendur séu ekki virðisaukaskattskyld, og beri þeim því nauðsyn til þess að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi gagnstefndu, til að fara skaðlaus frá málinu. Dráttarvaxta er krafist frá 1. maí 1998, þ.e. einum mánuði eftir að gagnstefnendur kynntu gagnstefndu fyrstu kröfugerð sína vegna hinna leyndu galla. Gagnstefndu kveða gagnstefnendur ekki enn hafa efnt kaupsamninginn. Lokagreiðslan sé í vanskilum samkvæmt kaupsamningnum og uppgjör vaxta og gjalda samtals 1.271.799 krónur eins og aðalsök máls þessa ber með sér. Frá þeirri kröfu hafa verið dregnar 50.000 krónur vegna útiljóss og innréttingar í bílskúr. Í gagnsök krefjist gagnstefnendur dóms fyrir skaðabótum eða afslætti að fjárhæð 2.975.000 krónur auk dráttarvaxta frá 1. maí 1998, vegna galla, sem þau telji hafa verið á hinni seldu eign, og viðurkenningu á rétti til að skuldajafna eftirstöðvum kaupverðsins, sem að þeirra mati sé 1.264.053 krónur, við skaðabóta eða afsláttarkröfuna. Gagnstefndu mótmæla því að gagnstefnendur geti krafist skuldajafnaðar á óvissri skaðabóta- eða afsláttarkröfu við eftirstöðvakröfu kaupverðs í aðalsök. Eftirstöðvakrafan hafi gjaldfallið ellefu mánuðum frá undirritun kaupsamnings og beri dráttarvexti frá þeim tíma samkvæmt skýrum ákvæðum III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Á þeim tíma hafi gagnstefnendur enga gjaldfallna kröfu átt á hendur gagnstefndu. Gagnstefndu benda í þessu sambandi á að gagnstefnendur hafi ekki kynnt þeim undirmatið fyrr en með bréfi dags., 23. október 1998. Í bréfinu hafi engar kröfur verið gerðar á hendur gagnstefndu heldur hafi þar aðeins verið að finna tilkynningu um að gagnstefnendur mundu gera kröfur á hendur gagnstefndu þegar yfirmat lægi fyrir. Skilyrði til skuldajafnaðar sé því ekki til staðar. Að sama skapi sé það beinlínis andstætt ákvæðum III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 að krefjast dráttarvaxta af skaðabóta- eða afsláttarkröfunni frá 1. maí 1998, eins og gert sé í gagnstefnu. Upphafstíma dráttarvaxtakröfu er mótmælt og gerð krafa um að dráttarvextir verði ekki dæmdir fyrr en frá dómsuppsögu verði einhver þáttur eða einhverjir þættir í 9 liða kröfugerð gagnstefnenda teknir til greina. Þá sé sýknukrafa byggð á eftirfarandi málsástæðum. Í gagnstefnu sé því lýst yfir af hálfu gagnstefnenda að fjárhæð kröfunnar byggist fyrst og fremst á fyrirliggjandi yfirmati. Krafan sé sett saman úr níu liðum og átta þeirra sömu fjárhæðar og í yfirmati. Níundi liður kröfugerðarinnar, sem er að fjárhæð 400.000 krónur sé sagður vera tilkominn vegna húsaleigu og óþæginda. Engin gögn séu þó lögð fram um húsaleigu og alveg órökstutt fyrir hvaða óþægindum gagnstefnendur hafi orðið fyrir vegna kaupa á og breytinga á Brautarlandi 16. Þessum kröfulið sé því mótmælt sem órökstuddum og ósönnuðum. Í aðalsök í máli þessu hafi gagnstefnendur lagt fram matsgerð Freys Jóhannessonar, byggingatæknifræðings, dagsetta í júlí 1998. Milli undir- og yfirmats séu órjúfanleg tengsl, þar sem yfirmat geti aðeins tekið til endurmats þau atriði, sem áður hafi verið metin sbr. 64. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Gagnstefndu mótmæla báðum þessum matsgerðum, sem ólögmætum og röngum. Í fyrsta lagi skuli í þessu sambandi bent á að ekki hafi verið gætt réttra aðferða við undirmatið, þar sem í undirmati komi fram að matsmaður byggi hana m.a. á upplýsingum, sem hann hafi aflað sér um fasteignina þegar hann hafi skoðað hana í mars 1998. Á þeim tíma hafi Freyr Jóhannesson byggingatæknifræðingur ekki verið kvaddur til matsstarfa fyrir gagnstefnendur með þeim hætti sem síðar hafi orðið. Matsmanni hafi borið að gera grein fyrir þessari skoðun sinni á matsfundi 13. júlí 1998 og leggja fram þau gögn sem hann hefði þegar aflað sér. Það hafi ekki verið gert. Með þessu hafi matsmaður brotið gegn 2. mgr. 62. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Matsgerðin sé því til orðin með ólögmætum hætti og geri yfirmatið jafnframt marklaust og ólögmætt. Í öðru lagi sé hið sama ekki metið við undirmat og yfirmat. Þannig segi í undirmatsbeiðni: "Metið verði ástand grinda og veggjaklæðninga fasteignarinnar á afhendingardegi, þ.m.t. í eldhúsi, þvottahúsi og baðherbergi, hvort ástand þeirra hafi verið eðlilegt miðað við aldur hússins. Viðgerð og endurnýjun hefur farið fram að mestu. Kostnaður óskast metinn að því marki sem ábótavant verður talið á afhendingardegi og fram tekið hvað var nauðsynlegt að gera, þ.m.t. flísalögn, málningarvinna o.f.l. og fjárhæðir metnar. Þess er óskað að aflað verði upplýsinga frá þeim iðnaðarmönnum er komu að framkvæmdinni". Í undirmatsgerð sé ekki að finna neina lýsingu eða mat matsmanns á ástandi veggjaklæðningar fasteignarinnar á afhendingardegi, hvort henni hafi verið ábótavant eða hvort hún hafi verið í eðlilegu ástandi miðað við aldur hússins. Engin gögn séu til um fúa í veggjagrindum, veggjaklæðningum eða öðru því sem meta átti. Þessi galli á matsgerðinni sé í raun eðlilegur, þar sem matið hafi farið fram eftir að gagnstefnendur hefðu að mestu lokið við að endurbæta fasteignina og sníða hana að eign þörfum. Á þetta hafi matsmanni verið bent á matsfundi 13. júlí 1998 af lögmanni matsþola. Hugleiðingar í undirmati um fúa og rakaskemmdir byggi því ekki á skoðun matsmanns á matsfundi og eru því með öllu ósannaðar. Samkvæmt matsbeiðni vegna yfirmats frá 30. nóvember 1998 hafi verið óskað mats á hinu sama. Á matsfundi 28. janúar 1999 hafi matsbeiðandi hins vegar fallið frá þessum matslið og heimilað yfirmatsmönnum að meta hvað kostaði að skipta um veggjaklæðningar sem skipt var um. Samkvæmt yfirmatsgerðinni sé það niðurstaða matsmanna að kostnaður gagnstefnenda við að endurnýja klæðningu irmanhúss hafi verið 1.370.000 krónur. Engir útreikningar yfirmatsmanna liggi þó þar að baki. Yfirmatsmenn hafi ekki sannreynt galla á veggjaklæðningu fasteignarinnar. Yfirmatið sé því ekki fremur en undirmatið sönnun þess að hin selda fasteign hafi verið haldin göllum að þessu leyti. Þvert á móti megi benda á að yfirmatsmenn taki það sérstaklega fram í matsgerð sinni, að þeir hafi ekki orðið varir við neina fúkkalykt í herbergi við suðurhlið, eins og gagnstefnedur haldi fram. Þrátt fyrir þessa ótvíræðu niðurstöðu yfirmatsmanna geri gagnstefnendur kröfu um að gagnstefndu verði dæmd til að greiða í skaðabætur eða afslátt 320.000 krónur vegna endurnýjunar á klæðningu í þessum herbergjum. Þessi krafa eins og allur kröfuliður 1 í gagnstefnu sé því ekki aðeins byggður á ólögmætum matsgerðum heldur sé hann með öllu ósannaður. Gagnstefnendur hafi jafnframt óskað eftir mati á ástandi pípulagnar fasteignarinnar á afhendingardegi, þ.m.t. í eldhúsi, þvottahúsi og baðherbergi, og hvort ástand þeirra hafi verið eðlilegt miðaða við aldur hússins. Sama spurning hafi verið lögð fyrir yfirmatsmenn. Hvorug matsgerðanna hafi þó að geyma nokkra lýsingu eða mat á því sem meta hafi átt. Verði helst ráðið af orðum yfirmatsmanna að þeir byggi niðurstöður sínar um kostnað á upplýsingum fengnum frá þeim sem framkvæmdi breytingar eða lagfæringar á pípulögninni fyrir gagnstefnendur og hefði lokið verki sínu jafnvel áður en undirmat fór fram. Jafnframt muni matið að einhverju leyti byggt á ljósmyndum, sem aldrei hafi verið lagðar fram á matsfundum eða kynntar fyrir matsþola. Hvorki í undirmati né yfirmati sé tekin afstaða til þess hvort pípulögn fasteignarinnar hafi verið gölluð við afhendingu. Í yfirmatsgerð sé hins vegar sérstaklega tekið fram, að það teljist ekki galli að leggja hitalögn í eirrörum. Í þriðja lagi sé svo í yfirmatsgerðinni að finna nýjan matslið, nr. 8.0, varðandi raflögn hússins. Mat á kostnaði við að breyta henni og lagfæra sé byggt á viðræðum við rafvirkjameistara, sem muni hafa komið að endurbótum á raflögn hússins í tengslum við breytingar og lagfæringar gagnstefnenda á húsinu. Yfirmatsmenn telji raflögn fasteignarinnar að einhverju leyti gallaða miðað við þarfir og kröfur gagnstefnenda. Hins vegar sé engin lýsing þeirra á því hvort rafmagnsdósir hafi náð út úr þeirri klæðningu, sem gagnstefnendur hafi verið búnir að fjarlægja. Þegar horft sé til þessara galla á undir- og yfirmatsgerð verði að telja að yfirmatið hafi ekkert sönnunargildi, hvorki um meinta galla á hinu selda né kostnað gagnstefnenda við að bæta úr hinum meintu göllum. Yfirmatsgerðin sé í raun ekki annað en endurskoðun byggingarverkfræðings og byggingartæknifræðings á kostnaði gagnstefnenda við að endurnýja og sníða að þeirra þörfum og óskum þrjátíu ára gamla fasteign. Að teknu tilliti til framngreindra atriða kveða gagnstefndu að sýkna verði þau af öllum kröfum í gagnsök. Gagnstefndu beri enga ábyrgð á endurbótum gagnstefnenda á hinni seldu fasteigna. Fasteignin hafi ekki verið haldin neinum þeim göllum, sem gagnstefndu beri hlutlæga eða hlutræna ábyrgð á. Fasteignin hafi haft alla þá kosti og allt það notagildi fyrir gagnstefnendur sem gagnstefndu geti að lögum ábyrgst að þrjátíu ára gömul fasteign hafi. Kaupendur gamalla fasteigna verði ávallt að sæta því að ýmislegt sé farið að gefa sig í þeim og að efni og frágangur sé ekki með sama hætti og í nýjum fasteignum. Við þetta virðist gagnstefnendur ekki sætta sig og telji gagnstefndu eiga að bera ábyrgð á öllum frávikum jafnvel þeim sem gagnstefnendur hafi séð eða mátt sjá við þá skoðun sem þau framkvæmdu. Eigi þetta t.d. við um meinta galla á gleri, skort á lofttúðu í sólfstofu svo dæmi séu nefnd. Af gagnstefnu verði helst ráðið að gagnstefnendur telji gagnstefndu bera fébótaábyrgð á öllu sem gagnstefnendur kjósi að gera til að breyta og endurnýja fasteignina sbr. t.d. kröfulið 3.0 að fjárhæð 15.000 krónur vegna þess að fjarlægja þurfi eitthvert plast. Kröfum gagnstefnenda er í heild sinni mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Fari svo ólíklega að kröfur gagnstefnenda verði að einhverju leyti teknar til greina er því mótmælt að þeim beri málskostnaður og fráleitt sé að gera kröfu um að gagnstefndu verði að einhverju leyti látin bera matskostnað gagnstefnenda. Lagarök: Gagnstefnendur byggja sýknukröfu sína á meginreglum samninga- og kröfuréttar varðandi fasteignakaup, dómafordæmum, reglum vaxtalaga nr. 25/1987 og reglum IX. kafla einkamálalaga um matsgerðir og XXI. kafla málskostnað. NIÐURSTAÐA Um aðalsök Samkvæmt kaupsamningi aðila skyldu stefndu greiða 1.302.838 krónur hinn 12. október 1998. Þá hefur verið lagt fram yfirlit um uppgjör vaxta og kostnaðar vegna kaupa stefndu á eigninni Brautarlandi 16 þar sem fram kemur að mismunur sem kaupandi skyldi greiða væri 1.271.799 krónur eftir að litið hefði verið til uppgörs vaxta af áhvílandi lánum, fasteignagjalda og dráttarvaxta af útborgunargreiðslum. Af hálfu stefnenda var fallist á það við aðalmeðferð málsins að lækka þá fjárhæð um 50.000 krónur vegna útiljóss og innréttinga í bílskúr sem ekki hafi fylgt er eignin var afhent. Þá er ekki ágreiningur um að dráttur á greiðslu 12. maí 1998 hafi stafað af atvikum er vörðuðu kröfuhafa og ber því að lækka kröfu stefnanda um 7.746 krónur sem eru dráttarvextir vegna þeirrar greiðslu. Stefndu bar samkvæmt samningi aðila að greiða fjárhæð þessa sem er 1.214.053 krónur og enda þótt þá hafi matsgerð legið fyrir. Kemur fram í málinu að stefnendum barst hún fyrst með bréfi dagsettu 23. október 1998 og var kaupsamningur þá í vanskilum af hálfu stefndu. Niðurstaða í aðalsök er því sú, að stefndu verða dæmd til greiðslu hennar með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði og 300.000 krónur í málskostnað. Stefndu hafa uppi skuldajafnaðarkröfu í aðalsök en hafa jafnframt höfðað sérstakt gagnsakarmál til heimtu bóta eða afsláttar af kaupverði eignarinnar vegna galla á hinni seldu eign. Verður fjallað sérstaklega um þessa kröfu í gagnsakarþætti málsins hér á eftir. Um gagnsök Í gagnsök er krafið um greiðslu samkvæmt mati yfirmatsmanna frá 26. mars 1999. Ljóst er að þegar yfirmat fór fram var matsmönnum, að því er suma matsliði varðar, nær ómögulegt að gera sér grein fyrir ástandi í eigninni þegar afhending hennar fór fram vegna þess hve miklar endurbætur höfðu þá verið gerðar á húseigninni. Í þeim lið yfirmatsins sem felur í sér meginfjárhæð í gagnsakarkröfunni kemur m.a. fram að metinn er kostnaður "við þær endurbætur sem búið er að gera á veggjum án þess að leggja mat á ástand eldri veggja áður en endurbætur fóru fram". Í yfirmatsbeiðni eru nokkrir liðir sem ekki var óskað mats á í upphaflegri matsbeiðni. Með tilvísan til þeirra annmarka sem telja verður að séu á yfirmatsgerð sem sönnunargagni um þá galla sem kunna að hafa verið fyrir hendi við eigendaskipti verður hún ekki lögð til grundvallar í máli þessu. Matsgerð Freys Jóhannessonar, dags. í júli 1998, var unnin þegar framkvæmdir við endurbætur á umræddri fasteign voru skammt á veg komnar, auk þess sem matsmaðurinn hafði átt þess kost að skoða eignina áður en hann var dómkvaddur til að framkvæma matsverk sitt. Matsmaðurinn hafði þannig mun traustari grundvöll til matsgerðar en yfirmatsmenn. Undir rekstri málsins komu að vísu fram athugasemdir um aðkomu Freys Jóhannessonar að málinu áður en hann var dómkvaddur í málinu. Varðandi þessar athugasemdir er til þess að líta að í matsbeiðni kemur fram að Freyr hafði komið að málinu fyrir tilstilli fasteignasölu þeirrar er annaðist sölu eignarinnar, sem mál þetta varðar, og engar athugasemdir komu fram við dómkvaðningu hans af hálfu matsþola. Það er álit dómsins að matsgerð Freys Jóhannessonar frá 28. júlí 1998 verði lögð til grundvallar niðurstöðu í gagnsakarþætti málsins þó þannig að 6. liður hennar er ekki tekinn til greina með því að stefndu í gagnsök hafa dregið hann frá í aðalsök og verður krafa stefnenda í gagnsök tekin til greina með 833.857 krónum auk dráttarvaxta frá 23. nóvember 1998 þ.e. mánuði eftir að lögmaður stefnenda í gagnsök ritaði kröfubréf sitt. Um þá kröfu í gagnsök að gagnstefndu verði dæmd til að gefa út afsal fyrir Brautarlandi 16 til stefnenda í gagnsök er það að athuga að í stefnu í aðalsök segir að gegn greiðslu á eftirstöðva kaupverðs ásamt dráttarvöxtum og kostnaði muni stefnendur í aðalsök afhenda afsal fyrir Brautarlandi 16, Reykjavík. Þykja ekki efni til þess að fjalla frekar um þennan þátt kröfugerðar í gagnsök. Loks verða stefndu í gagnsök dæmd til að greiða stefnendum í gagnsök 300.000 krónur í málskostnað. Allan Vagn Magnússon héraðsdómari, ásamt meðdómsmönnunum Birni Björnssyni húsasmíðameistarara og Ragnari Ingimarssyni verkfræðingi kváðu upp dóminn. DÓMSORÐ Stefndu í aðalsök, Hermann Eyjólfsson og Sigrún Siggeirsdóttir, greiði in solidum stefnendum í aðalsök, Jóni Snorra Snorrasyni og Sigríði Knútsdóttur, 1.214.053 krónur með dráttarvöxtum skv. III kafla vaxtalaga frá 12. október 1998 til greiðsludags og 300.000 krónur í málskostnað. Stefndu í gagnsök, Jón Snorri Snorrason og Sigríður Knútsdóttir, greiði in solidum stefnendum í gagnsök 833.857 krónur með dráttarvöxtum skv. III kafla vaxtalaga frá 23. nóvember 1998 til greiðsludags og 300.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 49/2013
|
Miskabætur
|
S höfðaði mál gegn Í og krafðist bóta vegna inngöngu lögreglu á heimili hans þar sem hann var með gistiheimili. Byggði S á því að friðhelgi heimilis hans hafi verið rofin og að lögreglan hafi gerst sek um húsbrot. Í málinu lá fyrir að lögreglunni hafði verið falið að birta sektargerð fyrir konu sem talin var hafa dvalarstað á gistiheimili S. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að lögreglan hafi átt lögmætt erindi í fasteign S. Hún hafi auk þess haft réttmæta ástæðu til að ætla að þar væri rekið gistiheimili, m.a. vegna skiltis í glugga hússins sem hafi gefið það til kynna. Var ekki fallist á að brotið hafi verið gegn friðhelgi S eða að fram hafi farið húsleit á heimili hans. Þá féllst dómurinn ekki á að um húsbrot hafi verið að ræða. Var lögreglan talin hafa gætt meðalhófs í hvívetna. Bótakröfu S var því hafnað.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Greta Baldursdóttir og Ingibjörg Benediktsdóttir. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. janúar 2013. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 1.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. maí 2012 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum var veitt í héraði. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Skarphéðinn Óskar Jónasson, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjaness miðvikudaginn 24. október 2012. Mál þetta, sem dómtekið var 10. október sl., var höfðað 3. maí 2012. Stefnandi er Skarphéðinn Jónasson, [...], [...]. Stefndi er íslenska ríkið, Arnarhváli við Lindargötu í Reykjavík. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 1.000.000 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati réttarins, en til vara er þess krafist að krafa stefnanda verði lækkuð verulega og að málskostnaður verði felldur niður. I. Af hálfu stefnanda er atvikum lýst svo að stefnandi búi einn í eigin húsnæði að [...], [...]. Um sé að ræða tveggja hæða parhús, tæpir 190 fermetrar að stærð. Þann 8. janúar 2011 hafi stefnandi vaknað við umgang á heimili sínu og þegar hann kannaði hvað olli hafi komið í ljós að tveir lögreglumenn, frá lögreglunni af Suðurnesjum, voru við leit á heimilinu. Stefnandi hafi beðið lögreglumennina tafarlaust um að yfirgefa húsnæðið enda í heimildarleysi þar inni. Lögreglumennirnir hafi hins vegar virt að vettugi kröfur stefnanda og haldið áfram leit. Aðspurðir sögðust þeir leita A, kt. [...] en þeim hefði verið falið það verkefni að birta henni sektargerð. Jafnframt sögðust lögreglumennirnir hafa heimildir fyrir því að [...] væri dvalarstaður hennar. Þann 14. janúar 2011 hafi stefnandi leitað á lögreglustöðina í [...], verulega ósáttur, og óskað skýringa á hinni óskýrðu og ólögmætu húsleit er framkvæmd hefði verið á heimili hans. Enga bókun hafi verið að finna hjá lögreglunni vegna þessa máls. Með bréfi dags. 8.3.2011 hafi lögmaður stefnanda sent lögreglu bréf þar sem kallað var eftir upplýsingum og svörum frá lögreglu vegna þessa máls. Með bréfi dags. 18.4.2012 hafi lögreglan loks svarað fyrir húsleitina. Þar segi að lögreglan hafi komið að opnum dyrum í gistiheimili sem þar sé rekið. Lögreglan hafi gengið þar inn og leitað A. Hafi stefnandi brugðist illa við og skipað þeim að yfirgefa húsnæðið sem þau hafi svo gert að lokum. Það sé rangt sem segir í svarbréfi lögreglunnar að á [...] sé rekið gistiheimil. Vissulega sé heimild til slíks reksturs en engin slíkur rekstur sé þar í gangi eða á þeim tíma sem brotið var framið. Hins vegar hafi á sínum tíma verið rekin heimagisting yfir sumartímann. Vissulega þekkist stefnandi og A og hafði A gist á heimili hans og fengið að geyma þar muni í sinni eigu en hafði ekki lykla að eigninni. Hins vegar hafi þetta ekki verið dvalarstaður eða heimili A. Um hafi verið að ræða heimili stefnanda sjálfs. Með bréfi dags. 12.5.2011 hafi stefnandi krafist þess að honum yrðu greiddar bætur vegna hinnar ólögmætu húsleitar á heimili hans. Með bréfi ríkislögmanns, dags. 20.9.2011 hafi kröfunni verið hafnað með vísan til þess að ekki hafi verið um eiginlega húsleit að ræða heldur hefðu lögreglumenn farið þarna inn í góðri trú. Jafnframt sé ekki að finna neinn rökstuðning fyrir miskabótakröfu stefnanda til handa. Með vísan til ofangreinds sé stefnanda því nauðugur sá kostur einn að höfða mál þetta á hendur íslenska ríkinu og krefjast bóta vegna hinnar ólögmætu húsleitar. II. Af hálfu stefnda er málsatvikalýsingu stefnanda mótmælt sem rangri. Málavextir eins og þeir horfa við stefnda eru þeir að lögreglunni á Suðurnesjum hafi verið falið að hafa upp á tiltekinni konu og birta henni sektargerð í sakamáli sem ljúka mátti með ákvörðun viðurlaga, án útgáfu ákæru, skv. XXIII. kafla laga nr. 88/2008. Tveimur lögreglumönnum embættisins hafi verið fengið þetta verkefni þann 8. janúar 2011. Lögreglumennirnir hafi farið að þekktum dvalarstað konunnar að [...] í [...], en þar sé rekið gistiheimili. Þegar að var komið hafi verið opið inn í íbúðina, þar sem gistiheimilið er til húsa og hafi lögreglumennirnir því gengið þar inn og kallað hvort einhvern væri þar að finna, en ekkert svar fengið. Hafi lögregla síðan gengið rakleitt að herbergi því sem konan var talin dveljast í, en þar hafi enginn verið sjáanlegur. Stefnandi hafi þá komið niður af efri hæð hússins og innt lögreglumennina eftir því hvernig stæði á veru þeirra í húsinu. Honum hafi verið greint frá því að allt hafi staðið opið og að lögregla ætti erindi við konuna. Lögregla hafi orðið við beiðni stefnanda um að fara út úr gistihúsinu. Nokkru eftir að lögregla hafði yfirgefið gistihúsið hafi þeir ekið fram á konuna þar sem hún var á gangi á [...] með hundinn sinn og var henni þar birt sektargerðin. Konan kvaðst dvelja að [...]. Þann 14. janúar 2011 hafi stefnandi komið á skrifstofu Sveinbjörns Halldórssonar, lögreglufulltrúa og kvartað undan meintri ólögmætri leit lögreglu. Stefnandi kvaðst vera ósáttur og óskaði skýringa. Um leið og málavextir lágu fyrir hafi stefnanda verið skýrt frá þeim. Þann 8. mars 2011 hafi lögmaður stefnanda ritað lögreglunni á Suðurnesjum bréf og tilkynnt að stefnandi hafi falið honum að gæta hagsmuna sinna vegna afskipta lögreglu af stefnanda og heimili hans. Var þess óskað að lögregla afhenti afrit allra gagna málsins. Erindi stefnanda hafi verið svarað með bréfi þann 18. apríl 2011, ásamt skýringum Skúla Jónssonar aðstoðaryfirlögregluþjóns og dagbókarfærslu. Þann 12. maí 2011 hafi stefnandi krafist greiðslu miskabóta að fjárhæð 750.000 krónur auk lögmannsþóknunar vegna ólögmætrar húsleitar á heimili hans. Í svarbréfi ríkislögmanns, þann 20. september 2011, hafi bótakröfunni verið hafnað þar sem lögregla hafi verið í góðri trú um að henni væri heimilt að kanna hvort konan sem þeir áttu erindi við væri þar innan dyra, en engin leit hefði farið fram. III. Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu, en skýrslur vitna gáfu rannsóknarlögreglumennirnir Atli Már Halldórsson og María Pálsdóttir. Stefnandi kvaðst hafa búið í 8-9 ár í umræddri fasteign. Hann hefði rekið þar heimagistingu yfir sumarið, en aldrei að vetri til. Hann hefði ekki verið með neinn rekstur árið 2011. Hann hefði búið einn í húsinu. Engin móttaka hefði verið í húsinu, aðeins herbergi og eldhús. Þetta hefði verið venjulegt heimili. Umræddan dag hefði hann verið staddur á efri hæð hússins og haft opið niður. Hann hefði heyrt umgang niðri, svaka læti. Hann hefði stokkið inn í eldhús til að finna eitthvað til að verja sig með og stokkið niður á neðri hæðina. Hann hefði haldið að um innbrotsþjófa væri að ræða. Hann hefði séð tvær dökkar verur sem hafi reynst vera lögreglumenn. Hann hefði spurt þá hvað um væri að ræða og hefði hann hálfpartinn verið yfirheyrður. Hann hefði ítrekað beðið um að þau færu. Þau hafi spurt hann um A og ekki farið fyrr en þau höfðu fengið einhver svör. Lögreglumennirnir hefðu ekkert gert vart við sig áður en þeir komu inn. Hann hefði orðið var við það ef svo hefði verið. Útidyrnar hefðu verið lokaðar en ólæstar. Hann kvað húsið ekki hafa verið dvalarstað A. Hún hafi engan aðgang átt að því. Vitnið Atli Már Helgason rannsóknarlögreglumaður kvað þau Maríu Pálsdóttur rannsóknarlögreglumann hafa farið inn í fasteign stefnanda til að birta manneskju sem þau vissu að bjó þar sektarboð. Þetta hafi verið gistiheimili og hafi útidyr verið opnar, en þau hafi þó bankað áður en þau fóru inn. Þeim hafi verið sagt að þetta væri gistiheimili. Þau hafi verið á leið út er stefnandi kom ofan af efri hæðinni ósáttur og bað þau að fara út. Þau hafi orðið við því. Þau hafi ekki farið inn í nein herbergi. Þau hafi komið inn í anddyri þar sem voru herbergi og bankað. Hurð eins herbergis hafi verið opin en enginn verið þar inni. Vitnið María Pálsdóttir rannsóknarlögreglumaður kvað þau Atla Má hafa farið inn í gistiheimilið til að birta sektargerð fyrir A. Þau hafi áður bankað en enginn komið til dyra. Dyr hafi verið opnar, einnig herbergi A. Lögregla hefði áður haft afskipti af A og þá í þessu sama herbergi. Hún hefði séð muni í eigu A í herberginu. Hún kvað þau hafa vitað að þarna var rekið gistiheimili en í glugga hússins hafi verið skilti sem á stóð gistiheimili. Stefnandi hefði komið niður í anddyrið og spurt um erindi þeirra. Þau hafi sagst hafa ætla að hitta A. IV. Stefnandi byggir málssókn sína á því að samkvæmt ákvæði 1. mgr. 71. gr. Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands skuli allir njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Í því felist að ekki megi leita í húsakynnum manns án samþykkis nema samkvæmt dómsúrskurði eða sérstakri lagaheimild. Liggi ekki fyrir samþykki húseiganda sé ljóst að lögreglu séu tæmandi taldar heimildir í ákvæðum laga til húsleitar. Vissulega hafi ekki verið um að ræða húsleit í skilningi sakamálalaga líkt og segi í bréfi ríkislögmanns, en þar sé heimild til húsleitar að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Það réttlæti engu að síður ekki ólögmætt húsbrot lögreglunnar. Það að lögregla hafi farið inn í góðri trú breyti hér engu um. Lögreglu hafi verið með öllu óheimil inngangan. Lögreglumennirnir höfðust við í óleyfi og fóru ekki út þrátt fyrir bein tilmæli. Lögreglan hafi í raun framið húsbrot. Lögreglu hafi með öllu verið óheimilt að leita á heimili stefnanda án hans samþykkis. Lögreglan hafi ekki leitað eftir samþykki hans heldur gengið beint inn á heimilið og hafið leit. Lögreglu hefði verið í lófa lagið að banka að dyrum enda var stefnandi heimavið. Með þessu hafi lögreglan ekki einungis brotið gegn skýrum ákvæðum stjórnarskrár heldur einnig gegn meginreglu stjórnsýsluréttar um meðalhóf. Með broti þessu hafi lögreglan brotið gegn friðhelgi einkalífs stefnanda. Hver og einn skuli njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Slík mannréttindi séu tryggð með ákvæðum 71. gr. stjórnarskrár og ákvæði 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu er var lögfestur hér á landi með lögum nr. 62/1994. Segi jafnframt í ákvæði 2. mgr. 8. gr. að opinber stjórnvöld skulu eigi ganga á rétt þennan nema samkvæmt því sem lög mæli fyrir um og nauðsyn beri til í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis, almannaheilla eða efnalegrar farsældar þjóðarinnar, til þess að firra glundroða eða glæpum, til verndar heilsu manna eða siðgæði eða réttindum og frelsi annarra. Augljóst sé að skilyrði ákvæðins eru ekki uppfyllt af hálfu lögreglunnar. Með broti þessu hafi stefndi brotið með ólögmætri meingerð gegn stefnanda. Bótakrafa stefnanda byggi á ákvæði b liðar 26. gr. skaðabótalaga og geri stefnandi þá kröfu fyrir dóminum að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.000.000 krónur með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags. Stefnandi byggir kröfu sína á ákvæðum Stjórnarskrár Íslenska lýðsveldisins nr. 33/1944, Mannréttindasáttmála Evrópu er var lögfestur með lögum nr. 62/1994, skaðabótalögum nr. 50/1993, ákvæðum einkamálalaga nr. 91/1991 og meginreglum stjórnsýsluréttar.. Um vexti vísast til laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Kröfur um málskostnað á ákvæðum einkamálalaga nr. 91/1991 og lögum um virðisaukaskatt nr. 50/1988. V. Af hálfu stefnda er þeirri málsástæðu stefnanda að framkvæmd hafi verið leit í húsnæði hans algjörlega vísað á bug. Lögregla hafi gengið inn í gistihús það sem stefnandi rekur til að freista þess að ná fundi íbúa, sem vitað var að dvaldi í einu herbergja gistihússins. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að engin leit átti sér stað á heimili stefnanda, né í vistarverum konunnar. Lögregla hafi ekkert tilefni haft til slíkrar leitar, enda hafði konan sem lögreglan átti erindi við þegar gengist við því broti sem sektargerðin laut að og mál hennar því að fullu upplýst og engin þörf á frekari rannsókn þess. Þar að auki hafi verið vitað að konan hafði aðsetur í gistihúsinu að [...] og því engin ástæða til að gera sérstaka leit að henni. Þegar lögreglu bar að [...], þar sem stefnandi rekur gistiheimili, hafi útihurð verið opin og engin svarað þegar þeir börðu að dyrum. Að hafðri hliðsjón af þeirri staðreynd sem og lögbundnu hlutverki lögreglu geti það vart talist óeðlilegt að kannað væri hverju það sætti. Það hafi því verið aðstæður á vettvangi sem leiddu til inngöngu lögreglu á gistiheimilið. Engin leit hafi átt sér stað, engir munir verið hreyfðir og lögregla hafi yfirgefið húsnæðið þegar stefnandi krafðist þess. Meðalhófs hafi verið gætt. Þeirri málsástæðu stefnanda, að starfsmenn stefndu hafi framið húsbrot, sé algjörlega vísað á bug sem rangri og órökstuddri. Engin slík háttsemi hefur verið sönnuð og vilji stefndi í þessu samhengi árétta að hvorki stefnandi, né áðurnefnd kona hafa kært meint húsbrot starfsmanna stefnda til ríkissaksóknara. Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda geri hann þá kröfu að bætur til stefnanda verði lækkaðar verulega. Stefnandi krefjist miskabóta að fjárhæð 1.000.000 krónur en krafan sé með öllu órökstudd. Stefndi mótmæli fjárhæð kröfunnar sérstaklega, enda sé hún í miklu ósamræmi við dómvenju á þessu sviði og það ósamræmi í engu rökstutt né útskýrt hvers vegna bætur til stefnanda ættu að vera miklu hærri en bætur í sambærilegum málum. Dráttarvaxtakröfu stefnanda sé mótmælt sem órökstuddri og ósannaðri. Að mati stefnda skortir verulega á rökstuðning og gögn varðandi ætlað tjón stefnanda og hugtaksskilyrði 9. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 um fullnægjandi upplýsingar til að meta tjónsatvik því ekki fullnægt. Verði fallist á bótaskyldu stefnda telji hann að miða beri upphafsdag dráttarvaxta við dómsuppsögu. Stefndi vísar til áðurgreindra lagaraka er varða sýknukröfu og lækkunarkröfu. Krafa um málskostnað styðst við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. VI. Óumdeilt er í máli þessu að lögreglunni á Suðurnesjum var falið að hafa upp á tiltekinni konu og birta henni sektargerð í sakamáli sem ljúka mátti með ákvörðun viðurlaga, án útgáfu ákæru, skv. XXIII. kafla laga nr. 88/2008 og að tveimur lögreglumönnum embættisins var fengið þetta verkefni þann 8. janúar 2011. Lögreglumennirnir fóru að [...] í [...], en þar töldu þeir dvalarstað konunnar vera, en þar hafði lögregla áður haft afskipti af konu þessari. Lögreglumennirnir töldu sig hafa vitneskju um að þarna væri rekið gistiheimili, enda var skilti í glugga hússins sem gaf það til kynna. Það þykir auk vættis lögreglumannanna sannað með framlagningu gagna. Lögreglumennirnir áttu lögmætt erindi í umrædda fasteign. Þrátt fyrir gagnstæðan framburð stefnanda verður að byggja á framburði lögreglumannanna um að þeir hafi knúið dyra áður en þeir fóru inn í húsið en engin svör fengið. Þar sem opið var inn í íbúðina, þar sem gistiheimilið er til húsa, gengu lögreglumennirnir þar inn og gengu síðan að herbergi því sem konan var talin dveljast í, en þar var enginn sjáanlegur. Er þeir voru á leið út mun stefnandi hafa komið niður af efri hæð hússins og innt lögreglumennina eftir því hvernig stæði á veru þeirra í húsinu. Honum var greint frá því að allt hafi staðið opið og að lögregla ætti erindi við konuna. Lögregla varð síðan við beiðni stefnanda um að fara út úr gistihúsinu. Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að lögreglu hafi verið óheimilt að leita á heimili hans án hans samþykkis og í raun gerst sekir um húsbrot. Byggir stefnandi á ákvæði 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu og byggir hann miskabótakröfu sínu á því að með broti stefndi hafi með ólögmætri meingerð brotið gegn stefnanda. þessu er mótmælt af hálfu stefnda. Eins og áður getur áttu lögreglumenn lögmætt erindi við konu þá sem talið var að dveldist í húsnæði stefnanda, sem lögreglumennirnir höfðu réttmæta ástæðu til að ætla að væri gistiheimili, m. a. vegna skiltis í glugga hússins sem gaf það til kynna. Eins og áður getur þykir sannað með vætti lögreglumannanna að þeir hafi knúið dyra áður en þeir gengu inn um ólæstar útidyrnar. Er ekki fallist á það teljist óeðlilegt eða andstætt lögum af lögreglumönnunum að ganga með þeim hætti inn í hús stefnanda, sem þeir höfðu réttmæta ástæðu til að ætla að væri rekið sem gistiheimili, til að sinna lögmætu erindi sínu við framangreindan kvenmann. Því ber að hafna að lögreglumennirnir hafi framkvæmt einhvers konar leit í húsnæði stefnanda þótt þeir hafi svipast um eftir umræddri konu. Þá þykir og fráleitt að halda því fram að um hafi verið að ræða húsbrot af hálfu lögreglumannanna. Er þeirri málsástæðu jafnframt hafnað með öllu. Er því ekki fallist á að lögregla hafi brotið gegn friðhelgi einkalífs stefnanda. Þykja lögreglumennirnir hafa gætt meðalhófs í hvívetna. Auk þess sem skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 fyrir bótaábyrgð þykja ekki vera fyrir hendi þar sem ekki þykir hafa verið um ólögmæta meingerð af ásetningi eða gáleysi að ræða gagnvart stefnanda, þykir stefnandi ekki hafa sannað að hann hafi orðið fyrir tjóni. Með hliðsjón af því sem að framan er rakið er niðurstaða dómsins sú að sýkna beri stefnda af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir úrslitum málsins verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Stefnanda var veitt gjafsókn í máli þessu. Skal allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiddur úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, Páls Kristjánssonar héraðsdómslögmanns, sem þykir hæfilega ákveðin 450.000 krónur. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Við ákvörðun þóknunar lögmanns stefnanda er tekið mið af viðmiðunarreglum Dómstólaráðs samkvæmt tilkynningu ráðsins nr. 5/2009, en samkvæmt þeim skal þóknun lögmanns í gjafsóknarmálum vera 10.000 krónur án virðisaukaskatts fyrir hverja klukkustund. Finnbogi H. Alexandersson héraðsdómari kveður dóminn upp. D Ó M S O R Ð: Stefndi, íslenska ríkið, er sýknað af öllum kröfum stefnanda, Skarphéðins Óskars Jónassonar, í máli þessu. Stefnandi greiði stefnda 200.000 krónur í málskostnað. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, Páls Kristjánssonar héraðsdómslögmanns, 450.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 185/2002
|
Kærumál Útburðargerð Lögvarðir hagsmunir Frávísun frá Hæstarétti
|
H hf. kærði til Hæstaréttar úrskurð héraðsdóms þar sem F ehf. var heimilað að fá H hf. borið með beinni aðfarargerð út úr nánar tiltekinni fasteign. Málinu var vísað frá Hæstarétti á þeim grundvelli að H hf. hefði ekki réttarhagsmuni af því að hinn kærði úrskurður kæmi til endurskoðunar þar sem útburðargerðin hefði þegar farið fram.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. apríl 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vestfjarða 27. mars 2002, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að honum yrði heimilað að fá sóknaraðila borinn með beinni aðfarargerð út úr fasteign, sem auðkennd er sem eignarhluti II í fiskverkunarhúsi á nyrðri lóð við Patrekshöfn á Patreksfirði. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um framangreinda aðfarargerð, svo og að sér verði dæmdur málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður. Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefst hann kærumálskostnaðar. Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt endurrit úr gerðabók sýslumannsins á Patreksfirði, þar sem fram kemur að útburðargerð hafi farið fram í samræmi við hinn kærða úrskurð 19. apríl 2002. Samkvæmt þessu hefur sóknaraðili ekki lengur réttarhagsmuni af því að hinn kærði úrskurður komi til endurskoðunar. Verður málinu því sjálfkrafa vísað frá Hæstarétti. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af kærumáli þessu. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Kærumálskostnaður fellur niður. Mál þetta barst dómnum hinn 8. febrúar sl. Það var tekið til úrskurðar 19. mars sl. Upphaflegur gerðarbeiðandi var Guðfinnur Pálsson, Aðalstræti 118 a, Patreksfirði, en Fasteignafélagið Rán ehf., Aðalstræti 52, sama stað, tók við aðild hans samkvæmt ódagsettri yfirlýsingu, sem var lögð fram í þinghaldi 8. mars sl. Gerðarbeiðandi krefst þess að fá umráð fasteignarinnar Fiskverkunarhús við Patrekshöfn, nyrðri lóð, eignarhluti II, Patreksfirði, Vesturbyggð og að gerðarþoli, Höfin sjö hf., Laugavegi 97, Reykjavík, verði ásamt öllu sem félaginu tilheyrir, borinn út úr vinnslusölum sömu fasteignar, hvort tveggja með beinni aðfarargerð. Þá er krafist málskostnaðar og að fjárnám verði heimilað fyrir kostnaði af væntanlegri gerð. Gerðarþoli krefst þess að kröfum gerðarbeiðanda verði hafnað og málskostnaðar úr hendi gerðarbeiðanda. Samkvæmt lýsingu umboðsmanna aðila á málavöxtum og efni framlagðra skjala var ofangreindur fasteignarhluti seldur nauðungarsölu á uppboði, sem lauk hinn 27. nóvember 2001. Gerðarþoli, sem kveðst hafa leigt eignarhlutann, var hæstbjóðandi á uppboðinu. Hinn 19. desember 2001 framseldi stjórnarformaður hans réttindi og skyldur samkvæmt boðinu til Guðfinns Pálssonar, sem hefur nú framselt þau gerðarbeiðanda. Hinn 21. desember 2001 ritaði lögmaður gerðarþola nefndum Guðfinni bréf og sendi sýslumanninum á Patreksfirði afrit, þar sem hann kvað framsalið ógilt, þar sem einungis einn stjórnarmaður hefði staðið að því en tvo stjórnarmenn þyrfti til að skuldbinda félagið. Sýslumaður mun hafa samþykkt boðið hinn 20. desember sl., eins og það hafði verið framselt. Sýslumaður tók ekki við greiðslum sem gerðarþoli sendi honum í kjölfarið, en tók við greiðslum frá Guðfinni Pálssyni og síðar gerðarbeiðanda. Gaf hann út afsal til gerðarbeiðanda hinn 28. febrúar sl. Málskoti gerðarþola til héraðsdóms vegna nauðungarsölunnar var vísað frá dómi með úrskurði 30. janúar sl. Milli gerðarþola annars vegar og gerðarbeiðanda og Guðfinns Pálssonar hinsvegar er nú rekið einkamál hér fyrir dómi, þar sem gerðarþoli krefst þess m.a. að gerðarbeiðandi verði dæmdur til að afsala sér eigninni gegn nánar tiltekinni greiðslu. Í tengslum við ofangreint framsal boðs gerðu Guðfinnur Pálsson og stjórnarformaður gerðarþola skriflegt samkomulag. Samkvæmt því átti gerðarþoli að veita Guðfinni umráð eignarinnar þegar í stað, þó þannig að vinnslusalir yrðu rýmdir fyrir 15. janúar sl. en skrifstofuaðstaða fyrir 15. febrúar sl. Gerðarbeiðandi kveður gerðarþola ekki hafa rýmt eignina í samræmi við samkomulagið. Hann hafi látið brjótast inn í húsnæðið og skipta um skrár eftir að sýslumaður hafi veitt gerðarbeiðanda umráð eignarinnar. Hafi verið skorað á gerðarþola að rýma eignina með ábyrgðarbréfi dagsettu 20. janúar 2002. Hafi hann staðið í vegi fyrir réttmætum umráðum gerðarbeiðanda yfir eigninni og sé honum því nauðsynlegt að fá þau viðurkennd og gerðarþola borinn út. Vísar hann til 1. mgr. 55. gr. laga nr. 90/1991 og þess að samkvæmt samkomulagi aðila hafi gerðarþoli átt að veita Guðfinni Pálssyni umráð eignarinnar. Gerðarþoli kveður sig óbundinn af loforði stjórnarformanns síns um að rýma eignina, þar sem ofangreint samkomulag hafi verið undirritað af honum einum, en tveir stjórnarmenn hefðu þurft til að koma, til að þessi ráðstöfun yrði bindandi fyrir gerðarþola. Enn fremur kveðst gerðarþoli byggja á því að sex mánaða uppsagnarfrestur, sem kveðið er á um í 3. tl. 56. gr. laga nr. 36/1994, sé ekki liðinn. Breyti nauðungarsalan engu um að segja verði leigusamningnum upp með þeim fresti. Telur gerðarþoli að þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 leiði það af 5. mgr. 42. gr. laga nr. 36/1994 að réttindi samkvæmt leigusamningi, sem ekki eru háð þinglýsingu, haldist áfram, þrátt fyrir nauðungarsöluna. Í bréfi, sem Guðfinnur Pálsson ritaði stjórnarformanni gerðarþola hinn 20. janúar sl. kveðst hann hafa fengið húsnæðið afhent af sýslumanninum á Patreksfirði, en skorar á gerðarþola að rýma það. Segir þar jafnframt að innbrot í húsnæðið hafi verið kært til lögreglu. Ekki liggur fyrir með hvaða hætti sýslumaður hafi tekið umráð þessa húsnæðis og fengið þau bréfritara. Í bréfi, sem lögmaður gerðarþola ritaði sýslumanninum á Patreksfirði 7. mars sl., segir hins vegar að gerðarþoli hafi látið skipta um læsingu og að tilkynning hafi verið fest á hurð fyrir dyrum hússins, þar sem fram kemur að gerðarþoli hafi umráð hússins. Samkvæmt þessu liggur fyrir að gerðarþoli meinar gerðarbeiðanda að njóta þeirra réttinda sem hann gerir kröfu um að sér verði fengin með aðfarargerð. Eins og rakið er í I. kafla þessara forsendna samþykkti sýslumaðurinn á Patreksfirði boð í eignina með Guðfinn Pálsson sem rétthafa að því, að undangengnu áðurgreindu framsali boðsins til hans. Öðlaðist Guðfinnur þá umráðarétt yfir eigninni, sbr. 1. mgr. 55. gr. laga nr. 90/1991. Gerðarbeiðandi er nú eigandi eignarinnar samkvæmt afsali frá sýslumanni. Er réttur hans til hennar skýr og ótvíræður samkvæmt afsalinu. Skiptir ekki máli þótt dómsmál sé rekið milli aðila, sbr. 79. gr. laga nr. 90/1989. Samkvæmt 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 falla niður öll veðbönd, umráðaréttindi, kvaðir, höft og önnur réttindi yfir eign við útgáfu afsals að undangenginni nauðungarsölu sem var krafist eftir heimild í 6. eða 7. gr. laganna, nema annað leiði beinlínis af lögum, eða eignin hafi verið seld með þeim skilmálum að þau standi óhögguð eða kaupandinn hafi síðar tekið þau að sér. Í fyrrnefndu afsali er tekið fram að öll veðbönd og önnur umráðaréttindi yfir hinni afsöluðu eign falli niður samkvæmt 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991. Samkvæmt þessu féllu umráðaréttindi gerðarþola samkvæmt leigusamningi, sem hann kveðst hafa haft um eignina, en hefur raunar ekki lagt fram, niður við nauðungarsöluna. Leiðir hvorki af 5. mgr. né öðrum ákvæðum 42. gr. laga nr. 36/1994, eða öðrum ákvæðum laga, að leigusamningurinn standi áfram þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 56. gr. laga nr. 90/1991 og segja þurfi honum upp með sex mánaða fyrirvara. Þegar af þessari ástæðu og að teknu tilliti til þess að gerðarþoli hefur fengið nægilegt ráðrúm til að rýma eignina að undangenginni áskorun frá gerðarbeiðanda, verða kröfur gerðarbeiðanda teknar til greina. Af ákvæði 2. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 leiðir að óþarft er að hafa uppi kröfu um að heimilað verði fjárnám fyrir kostnaði af væntanlegri gerð. Málskostnaður ákveðst 50.000 kr. Úrskurð þennan kveður upp Erlingur Sigtryggsson, dómstjóri. Að kröfu gerðarbeiðanda, Fasteignafélagsins Ránar ehf., er heimilt að bera gerðarþola, Höfin sjö hf., út úr eignarhluta II í fiskverkunarhúsi á nyrðri lóð við Patrekshöfn, Patreksfirði, með beinni aðfarargerð og fá gerðarbeiðanda umráð hans. Gerðarþoli greiði gerðarbeiðanda 50.000 kr. í málskostnað.
|
Mál nr. 539/2016
|
Kærumál Dánarbú Dómkvaðning matsmanns
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um dómkvaðningu matsmanns til að meta markaðsverð sumarhúss og lóðar sem F seldi B, en á því var m.a. byggt af hálfu A að F hefði skort hæfi til að ráðstafa eignunum. Talið var að F hefði við umrædda ráðstöfun verið í sjálfvald sett hvaða endurgjald kæmi fyrir hið selda og að A hefði ekki sýnt fram á að mat á markaðsverðinu hefði þýðingu ef taka þyrfti afstöðu til kröfu um ógildingu samningsins. Þótti matsgerðin þannig tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991, og því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að synja beiðninni.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir EiríkurTómasson, Benedikt Bogason og Karl Axelsson.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar meðkæru 26. júlí 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 9. ágúst sama ár. Kærður erúrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. júlí 2016 þar sem hafnað var kröfusóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laganr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., sbr. c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þessað umbeðin dómkvaðning fari fram. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði ogkærumálskostnaðar.Varnaraðilarnir B og dánarbú C krefjast staðfestingar hinskærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Aðrir varnaraðilar hafa ekki látið máliðtil sín taka fyrir Hæstarétti.Samkvæmt gögnum málsins lést F 4. febrúar 2014. Skiptum ádánarbúi hans var ekki lokið þegar eftirlifandi eiginkona hans, G, féll frá 10.júní sama ár. Þar sem hún hafði ekki fengið leyfi til setu í óskiptu búi eftireiginmann sinn ber að lögum að skipta dánarbúi hans og dánarbúi hennar hvoru ísínu lagi. Þó er ekkert því til fyrirstöðu að skipti á búunum fari framsamhliða þar sem ráðið verður af málsgögnum að sameiginleg börn hinna látnu,sóknaraðili, varnaraðilarnir B, D og E sem og C, hafi verið einu erfingjar Gvið fráfall hennar og hafi auk hennar verið einu erfingjar F við andlát hans.Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði eignuðust F, G ogbörn þeirra fimm landspildu, um átta hektara að stærð, úr jörðinni [...] meðafsali [...] sem þinglýst var skömmu síðar. Umræddu landi hefur ekki veriðskipt. Með kaupsamningi og afsali 31. maí 2013 seldi F varnaraðilanum Bsumarhús sem reist hafði verið á landinu að [...] ásamt 6000 fermetra„eignarlóð“. Umsamið kaupverð var 7.500.000 krónur og skyldi það annars vegargreitt við undirritun kaupsamnings, 3.500.000 krónur, og hins vegar með útgáfuskuldabréfs til fjögurra ára að fjárhæð 4.000.000 krónur með 5% vöxtum. SamþykktiG söluna sem maki seljanda. Þessum kaupsamningi hefur ekki verið þinglýst oggreinir erfingja hjónanna á um gildi hans. Áður en hann var gerður var aflaðálits frá löggiltum fasteignasala á verði hins selda. Í álitinu, sem gert var9. apríl 2013, sagði að „fasteignamat eignar og lóðar“ væri 7.300.000 krónur ogvar söluverðið áætlað það sama. Með ódagsettri matsbeiðni, sem lögð var fyrir héraðsdóm 13.apríl 2016, fór sóknaraðili fram á að dómkvaddur yrði maður til að skoða ogmeta sumarhúsið og lóðina sem seld voru samkvæmt áðurgreindum kaupsamningi. Ímatsbeiðninni var meðal annars tekið fram að sóknaraðili sem matsbeiðandimótmæli þeim gerningi og gildi hans. Hafi þau F og G „skort löggerningshæfi tilgerðar þess löggernings.“ Þá hafi söluverð samkvæmt samningnum verið „langtundir sannvirði og fjarri því að vera sanngjarnt og eðlilegt.“ Sömuleiðis hafigreiðsluskilmálar verið „óeðlilegir“. Við þessar aðstæður væri sóknaraðilanauðsynlegt að tryggja sér sönnun þess hvert hafi verið markaðsverð eignarinnarþegar hún var seld. Var þess óskað að matsmaður léti í ljós eftirfarandi álit:„Hvert var markaðsverð umræddrar eignar 31. maí 2013 miðað við þau greiðslukjörsem eignin var þá seld gegn?“ Var þess óskað að systkinum sóknaraðila,varnaraðilunum B, D og E sem og C, auk skiptastjóra í „db.“ foreldra þeirra,yrði tilkynnt hvenær og hvar umbeðin skoðun færi fram til að þeim gæfist kosturá að gæta hagsmuna sinna. Af hálfu sóknaraðila hafa verið færð fram frekari rökfyrir kröfu hennar um dómkvaðningu matsmanns og því meðal annars haldið fram aðráðstöfun hins selda hafi verið ógild fyrir misneytingu vegna andlegrar vanheilsuþeirra F og G, sbr. 31. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógildalöggerninga, sbr. og 33. og 36. gr. þeirra laga. Yrði leitt í ljós að söluverðiðhafi verið óeðlilega lágt gæti það verið „öðrum málsástæðum sóknaraðila tilstuðnings, þ.e. varðandi skort á hæfi foreldra málsaðila á þessum tíma.“ Í þessum þætti málsins verður einvörðungu leyst úr því hvorttaka skuli til greina kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Þegar Fheitinn ráðstafaði sumarhúsi sínu ásamt nánar greindri lóð með kaupsamningnum31. maí 2013 til sonar síns, varnaraðilans B, með samþykki G, eiginkonu sinnar,sbr. 1. mgr. 58. gr. og 1. mgr. 60. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993, var honum ísjálfsvald sett hvaða endurgjald kæmi fyrir hið selda. Hefur sóknaraðili ekkisýnt fram á að mat á því, hvert hefði verið markaðsverð þess þegar umræddursamningur var gerður, hefði þýðingu ef taka þyrfti afstöðu til kröfu umógildingu samningsins, svo sem vegna þess að F hefði skort hæfi til að ráðstafahinu selda á sínum tíma. Verður því talið, eins og mál þetta er vaxið, að súsönnun, sem sóknaraðili vill færa með hinni umbeðnu matsgerð, sé bersýnilegatilgangslaus til að ráða til lykta ágreiningi erfingja um gildi samningsins frá31. maí 2013. Með vísan til 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 3. mgr. 133.gr. laga nr. 20/1991, verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilunum B og dánarbúiC kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Sóknaraðili, A, greiði varnaraðilunum Bog dánarbúi C hvorum um sig 175.000 krónur í kærumálskostnað.ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjaness 13. júlí 2016IMeð bréfi skiptastjóra dánarbús F og G,sem létust 4. febrúar 2014 og 10. júní sama ár, dagsettu 17. nóvember 2015, varágreiningi milli erfingja hinna látnu vísað til héraðsdóms til úrlausnar. Málsatvik,eins og þau eru rakin í greinargerð skiptastjóra, eru þau að meðal eigna búsinser hlutdeild í óskiptu landi úr jörðinni [...], [...]. Með afsali [...] keypti F,G og börn þeirra fimm 80.000 fermetra úr landinu og eignaðist hvert þeirra 1/7hluta úr landinu og eiga það í óskiptri sameign með dánarbúinu í dag. F reisti50,4 fm. sumarhús á landinu sem hann síðan seldi með kaupsamningi þann 31. maí2013 til B sonar síns ásamt „eignarlóð samkv. FME er 6000m2“. [...]. E byggðisér sumarhús á landinu árið 1984, [...]. D byggði einnig sumarhús á árinu 1987,[...]. Þann 1. apríl 2012 seldi D E sumarhús sitt ásamt 1 hektara lands og erhektarinn hluti úr 8 hektara landsspildu jarðarinnar [...]. A byggði sumarhús álandinu árið 1985, [...]. Fór G með eignarhald á 23,9 fm. sumarhúsi í landinusem kallað er [...], ([...]) Ágreiningslaust er að hún afsalaði því til C sonarsíns á árinu 2002 en deilt er um það hvort húsinu hafi fylgt 0,5 hektara lóð. Ghafði reist sér 42,6 fm. sumarhús á landinu árið 1999 sem sé auðkennt sem [...]. Áskiptafundi 11. nóvember 2015 var leitað eftir afstöðu erfingja eignarhlutahvers um sig til landsins og hvort ágreiningslaust væri að sumir erfingjarhefðu eignast aukinn eignarrétt í landinu. A hafi lýst þeirri skoðun sinni aðhún teldi að öll systkinin færu með jafnan eignarhluta í landinu og hluturdánarbúsins ætti að skiptast jafnt með þeim. Umboðsmaður E kvað hana vefengjaað B hafi eignast 6.000 fm. til viðbótar af landinu fyrir afsal frá föður ogteldi að C geti ekki lagt fram fullnægjandi eignarheimild fyrir þeim 5.000 fm.sem hann segi stafa frá móður sinni. B og C hafi andmælt framangreindu ogbyggja á því að þeir hafi eignast aukinn hlut fyrir afsöl frá foreldrum, B6.000 fm. og C 5.000 fm. Þásegir í greinargerðinni að skiptastjóri hafi tekið fram á skiptafundinum aðlandspildunni yrði ekki skipt með erfingjum á meðan ágreiningur væri með þeimum eignarétt hvers um sig. Eftir að árangurslaust hafi verið leitað sátta meðaðilum hafi skiptastjóri ákveðið að vísa ágreiningnum til héraðsdóms tilúrlausnar, sbr. 122. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Þar segir: „Með vísan til framanritaðs er þess óskað aðhéraðsdómur leysi úr ágreiningi erfingja um eignarrétt þeirra til 8000 fm.landspildu úr jörðinni [...], og úrskurði hvað hver teljist vera eignarhlutidánarbúsins og hvers erfingja um sig í hinu óskipta landi jarðarinnar“. Undir rekstri málsinslést einn erfinginn, C og á nú dánarbúið aðild að málinu. Var málflutningi íþessum þætti málsins frestað vegna þess. II.Í fyrirtöku þann 13. apríl sl., lagðilögmaður varnaraðila, A, fram matsbeiðni og krafðist þess að dómkvaddur verðióvilhallur maður til þess að skoða og meta hvert hafi verið markaðsverðsumarhúss við [...]. Stærð sumarhússins sé 50,4 fm. og eignarlóðin samkvæmt FMRsé 6000 fermetrar. Við fyrirtöku og munnlegan flutning um kröfu varnaraðilaþann 7. júlí sl. breytti matsbeiðandi matsspurningunni þannig að metið verðihvert hafi verið markaðsverð umræddrar eignar 31. maí 2013 miðað við þaugreiðslukjör sem eignin var þá seld gegn þannig að metið verði hvert hafi veriðmarkaðsverð umræddrar eignar 31. maí 2013 miðað við þau greiðslukjör sem eigninvar þá seld gegn, sundurliðað milli sumarhússins og lóðarinnar. Umrætt sumarhúsog land seldi F B með kaupsamningi og afsali þann 31. maí 2013. Varsöluandvirðið 7.500.000 krónur. Sóknaraðilar í málinu eruB og db. C en varnaraðilar D, A, E og db. F og G. Sóknaraðili C skilaðigreinargerð í málinu og krafðist aðallega að staðfestur verði eignarrétturhans, samtals 16.428,57 fm. í óskiptu landi sóknaraðila og varnaraðila. Tilvara gerir hann þá kröfu að staðfestur verði eignarréttur hans að samtals11.428,57 fm. í óskiptu landi sóknaraðila og varnaraðila. Þá krefst hannmálskostnaðar úr hendi varnaraðilum. Sóknaraðili B krafðistþess aðallega í greinargerð sinni að staðfestur verði eignarréttur hans,samtals 17.428,57 fm. í óskiptu landi sóknar- og varnaraðila og til vara aðstaðfestur verið eignarréttur hans að 11.428,57 fm. í óskiptu landi sóknar- ogvarnaraðila. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi vararaðilum. Varnaraðili E krafðistþess í greinargerð að staðfestur verði eignarréttur hennar að samtals 21.428,57fm. í óskiptu landi aðila en til vara að staðfestur verði eignarréttur hennarað 11.428,57 fm. í sama landi. Þá mótmælir varnaraðili kröfum sóknaraðila C umstaðfestingu á eignarrétti að samtals 16.428,57 fm. í óskiptu landinu. Einnigmótmælir hún kröfum sóknaraðila B um staðfestingu á eignarrétti að samtals17.428,57 fm. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi sóknaraðilum. Varnaraðili A krafðist ígreinargerð sinni að staðfest yrði að allir aðilar málsins ættu 1/7 hluta íóskiptri sameign þeirra í landsspildunni. Þá krafðist hún málskostnaðar. Varnaraðili D hefur ekkilátið málið til sín taka.Skiptastjóri dánarbúsins,Helgi Birgisson hrl., lét málið til sín taka á fyrri stigum. Í greinargerð hanskemur fram að ágreiningsefni aðila lúti að 8 hektara óskiptu landi úr [...] ogþá hver sé annars vegar eignarhlutur dánarbúsins í landinu og hins vegareignarhlutur hvers erfingja um sig og þar með hversu stór hluti landsins eigiað koma til skipta. Að öðru leyti blandaði skiptastjóri sér ekki í málið. Ágreiningslaust er að meðafsali þann 23. maí 1968 eignuðust allir aðilar máls þessa 80.000 fermetralandsúr landi jarðarinnar [...], hverjum einn sjöundi hlutur í óskiptri sameignlandsins. Var hver hlutur 11.428,5 fermetrar. Áttu F og G hvort um sig 11.428,5fermetra í óskiptri sameigninni aðila. Samkvæmt gögnum málsins seldi G Csumarbústað í [...] árið 2002 og 31. maí 2013 seldi F til B sumarhús við [...],sumarhús að stærð 50,4 fm. og eignarlóð 6.000 fm.III.Eins og rakið er að framan, krefst einnvarnaraðili þess að dómkvaddur verði matsmaður til að meta hvert hafi veriðmarkaðsverð sumarhússins við [...], miðað við þau greiðslukjör sem eignin varþá seld gegn, sundurliðað milli sumarhússins og lóðar. Matsbeiðandiheldur því fram að söluverði eignarinnar, þ.e. sumarhússins 50,4 fm. ogeignarlóð 6.000 fm. hafi verið langt undir sannvirði og fjarri því að verasanngjarnt og eðlilegt. Sömuleiðis séu greiðsluskilmálar óeðlilegir oggreiðslufrestur hafi verið veittur án verðtryggingar á meirihluta kaupverðsinsán nokkurra trygginga fyrir greiðslu eftirstöðva kaupverðs umframkaupsamningsgreiðslu. Segir í matsbeiðninni að við þessar aðstæður sé matsbeiðandanauðsynlegt að tryggja sér sönnun þess hvert hafi verið markaðsverð greindrareignar 31. maí 2013 miðað við þau greiðslukjör sem eignin hafi verið seld gegn.Hyggst hann með matsgerð sýna fram á að eignin hafi verið seld á óásættanleguverði. Vísar matsbeiðandi til XIII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga um skipti á dánarbúum o.fl. nr. 20/1991. Matsþolarmótmæltu framkominni matsbeiðni og töldu hana í fyrsta lagi tilgangslausa ogekki þjóna neinum tilgangi við úrlausn þessa máls og í öðru lagi að ef ætti aðrifta ofangreindum gjörningi þá þyrfti til þess sérstakt dómsmál. Úr því yrðiekki leyst undir rekstri þessa máls. Málsem þessi sæta reglum laga nr. 20/1991. Í 2. mgr. 131. gr. laganna segir að aðþví leyti sem annað leiði ekki af ákvæðum þessara laga gildi almennar reglur ummeðferð einkamála í héraði um meðferð mála samkvæmt XVII. kafla laga nr.20/1991. Tilgangur þeirrar málsmeðferðarreglna sem mál samkvæmt XVII. kaflalaganna kveða á um er að mál sem þessi fái skjótari meðferð en einkamál eftiralmennum reglum einkamálalaga. Í því skyni eru frestir til að leggja framgreinargerðir og frekari gögn skammir. Ljóst er að dómkvaðning matsmanns vegnaágreinings sem nú er uppi getur dregið málið á langinn og brýtur gegn tilgangilaganna að það fái skjóta málsmeðferð. Það eitt og sér kemur hins vegar ekki íveg fyrir að krafa matsbeiðanda yrði tekin til greina.Samkvæmt 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 getur dómari meinaðaðila um sönnunarfærslu ef hann telur bersýnilegt að atriði sem aðili villsanna skipti ekki máli eða gagn sé tilgangslaust til sönnunar. Sé ekki svoástatt sem greinir í ákvæðinu er ekki girt fyrir að til viðbótar eldrimatsgerðum, skýrslum eða greinargerðum sérfræðinga sé aflað nýrrar matsgerðarsem taki til annarra atriða en þær sem liggja fyrir í málinu. Eins og mál þetta kemur til dómsins, sker dómarinneingöngu úr þeim ágreiningi sem skiptastjóri vísar til dómsins. Telur dómurinnþað svo að ef matsbeiðandi í þessu máli hyggst nota matsgerð til að riftakaupsamningi og afsali milli F og B og eða nota það til annarsfjárhagsuppgjörs, beri honum að gera það í sérstöku riftunarmáli. Svo hefurekki verið gert. Hefur matsgerð sú er matsbeiðandi hyggst afla, í ofangreinduskyni, enga þýðingu við úrlausn þessa máls, sem vísað var til dómsins afskiptastjóra þann 17. nóvember 2015. Verður kröfu hans því hafnað. Matsbeiðandi,A greiði hvorum sóknaraðila fyrir sig 100.000 krónur í málskostnað. Úrskurðinn kveður upp ÁstríðurGrímsdóttir héraðsdómari.Ú r s k u r ð a r o r ð.Krafa matsbeiðanda, A, um að dómkvaddurverði matsmaður til að meta markaðsverð fasteignarinnar að [...], er hafnað. Matsbeiðandi, A greiði hvorumsóknaraðila fyrir sig 100.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 242/2009
|
Kærumál Farbann
|
Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram farbanni á grundvelli 1. mgr. 100. gr. laga nr. 88/2008, sbr. b. lið 1. mgr. 95. gr. sömu laga.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. maí 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 12. maí 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta farbanni allt til miðvikudagsins 10. júní 2009 klukkan 24. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að farbanni verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 48/2006
|
Kærumál Farbann
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X yrði bönnuð för úr landi um nánar tilgreindan tíma á grundvelli b. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 110. gr. sömu laga.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. janúar 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. janúar 2006, þar sem varnaraðila var bönnuð för frá Íslandi meðan máli hans er ólokið, þó ekki lengur en til föstudagsins 3. mars 2006 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfu um farbann verði hafnað, en til vara að því verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Í greinargerð sóknaraðila til Hæstaréttar er tekið fram að beðið sé matsgerðar vegna hins haldlagða efnis, sem talið er vera amfetamín, en fyrir liggi matsniðurstaða varðandi hið haldlagða hass. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 414/2014
|
Kærumál Ábúð Útburðargerð
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem Í var heimilað að fá S borinn út af tiltekinni jörð ásamt öllu sem honum tilheyrði með beinni aðfarargerð. Krafa Í var reist á því að heimilt hefði verið að segja upp ábúðarsamningi milli aðila vegna vanefnda S á jarðarafgjaldi, sköttum og skyldum sem honum hefði borið að greiða. S hélt því fram að réttur Í væri ekki svo skýr og glöggur að uppfyllt væru skilyrði 78. gr. aðfararlaga nr. 90/1989. Óvissa væri um uppgjör milli aðila vegna jarðarinnar og vísaði í því samhengi til kaupréttarákvæðis í afsali um jörðina frá 1973 og skaðabótaskyldu Í vegna sölu Í á hluta úr óskiptu landi jarðarinnar á árinu 1999. Í dómi Hæstaréttar kom fram að S hefði að minnsta kosti ekki frá gildistöku laga nr. 34/1992 átt rétt á að kaupa jörðina af Í á lægra verði en markaðsverði. Þá var skaðabótakrafa Í vegna sölu hluta jarðarinnar til O talin vanreifuð. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómason og Helgi I. Jónsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. júní 2014 sem barst héraðsdómi degi síðar og réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 22. maí 2014, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að honum yrði heimilað að fá sóknaraðila borinn með beinni aðfarargerð út af jörðinni Þúfu, með landnúmer 171830, ásamt öllu því sem sóknaraðila tilheyrir. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreindri kröfu varnaraðila verði hafnað. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Samkvæmt gögnum málsins afsalaði sóknaraðili 23. nóvember 1973 jörðinni Þúfu í Ölfusi til Jarðeignasjóðs ríkisins. Í afsalsbréfi og áritun þáverandi landbúnaðarráðherra á það 4. desember sama ár var tekið fram að jörðin væri seld „samkvæmt ákvæðum laga um breytingu á lögum um Jarðeignasjóð ríkisins“. Í áritun ráðherra sagði ennfremur: „Í samræmi við þau skuldbindur kaupandi sig til að selja fyrri eiganda eða niðjum hans jörðina, ef hann eða þeir óska þess.“ Með byggingarbréfi 6. sama mánaðar byggði þáverandi landbúnaðarráðherra sóknaraðila jörðina, sem sögð var eign ríkissjóðs „til löglegrar ábúðar og erfðaleigu“. Í byggingarbréfinu kom meðal annars fram að jarðeignasjóður hafi keypt jörðina samkvæmt 5. tölulið 1. gr. laga nr. 54/1967 um jarðeignasjóð, sbr. 1. gr. laga nr. 11/1972. Lög nr. 54/1967 voru felld úr gildi með jarðalögum nr. 65/1976 og breyttist heiti jarðeignasjóðs ríkisins þá jafnframt í Jarðasjóð ríkisins. Árið 1992 voru sett sérstök lög um sjóðinn og ákvæði um hann numin brott úr jarðalögum. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 34/1992 um Jarðasjóð eiga ábúendur jarða, sem selt hafa sjóðnum jarðir sínar vegna þess að þeir höfðu ekki haft tök á að sitja þær lengur vegna áhvílandi skulda, sbr. 4. tölulið 2. gr. laganna, rétt á að kaupa þær aftur ef þeir óska þess. Náist ekki samkomulag milli Jarðasjóðs og kaupanda skal mat dómkvaddra manna ráða. Þá er í 37. gr. núgildandi jarðalaga nr. 81/2004 kveðið á um að söluverð ríkisjarða, sem seldar eru ábúendum jarðanna er fengið hafa á þeim erfðaábúð, sbr. 1. mgr. 36. gr. laganna, skuli metið af matsaðilum sem hlutaðeigandi ráðuneyti kveður til. Þar segir jafnframt að kaupendum sé heimilt að óska eftir að söluverðið skuli metið af dómkvöddum matsmönnum. Samkvæmt framansögðu hefur sú regla gilt í íslenskum lögum um langt árabil að söluverð jarða í eigu ríkisins, sem ábúendur með erfðaábúð á jörðunum óska eftir að kaupa á grundvelli sérstakrar lagaheimildar, hefur verið ákveðið með mati dómkvaddra manna eða af matsaðilum sem kvaddir eru til af hlutaðeigandi ráðherra. Af þeim sökum standa ekki lagarök til þess að sóknaraðili hafi átt rétt til að kaupa jörðina Þúfu af varnaraðila á lægra verði en markaðsverði, að minnsta kosti ekki frá gildistöku laga nr. 34/1992. Sóknaraðili heldur því fram að varnaraðili hafi brotið gegn lögbundnum kauprétti sínum á jörðinni með því að selja Orkuveitu Reykjavíkur hluta hennar með kaupsamningi 3. febrúar 1999 og beri þannig skaðabótaábyrgð gagnvart sér. Kaupsamningurinn var móttekinn til þinglýsingar 11. nóvember 1999 og þinglýst degi síðar. Þótt liðin séu meira en fjórtán ár frá því að það gerðist hefur sóknaraðili hvorki beint skaðabótakröfu að varnaraðila né sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni af þessum sökum. Er því fallist á með héraðsdómi að bótakrafan, sem sóknaraðili kveðst eiga á hendur varnaraðila, sé með öllu vanreifuð og komi því ekki til álita við úrlausn þessa máls. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Sigurður Ragnarsson, greiði varnaraðila, íslenska ríkinu, 300.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 230/1999
|
Skaðabætur Nauðungarsala Fjallskil
|
A stefndi ríkissjóði til greiðslu bóta fyrir tjón, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir við uppboð óskilahrossa. Þar sem A tókst ekki að sanna þá fullyrðingu sína, að hann hefði verið réttur eigandi þeirra hrossa, sem seld voru á umræddu uppboði, var ríkissjóður sýknaður af kröfum hans.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. júní 1999 og krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér aðallega 500.000 krónur en til vara 250.000 krónur með 0,5% ársvöxtum frá 19. nóvember 1994 til 1. mars 1995, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en til vara að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður. Fyrir Hæstarétt hefur áfrýjandi lagt yfirlýsingu Runólfs Jónssonar 31. mars 1999, þess efnis að hann hafi í október 1992 selt áfrýjanda fjögur folöld og hafi tvær hryssur úr þessum hóp verið boðnar upp sem óskilahross 19. nóvember 1994. Þá hefur áfrýjandi einnig lagt fram yfirlýsingu Ragnars Elíssonar 15. júní 1999, þar sem fram kemur að hann hafi í júní 1993 selt áfrýjanda þriggja vetra fola, brúnhöttóttan skottóttan. Er í yfirlýsingum þessum greint frá mörkum umræddra hrossa, eins og þau voru þegar áfrýjandi fékk þau. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi lagði áfrýjandi engin gögn fyrir héraðsdóm um eignarrétt sinn að þeim hrossum, sem seld voru á uppboði sýslumannsins á Akureyri 19. nóvember 1994 og málið varðar, en af hálfu stefnda hefur verið mótmælt sem ósönnuðu að áfrýjandi hafi verið eigandi þeirra. Varðandi vottorðin, sem áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt og fyrr er getið, er til þess að líta að þau hafa ekki verið staðfest fyrir dómi. Af öðru þeirra verður ekki ráðið hvort sá hestur, sem þar er fjallað um, sé sá sami og seldur var á uppboði umrætt sinn. Í hinu vottorðinu er að vísu fullyrt að áfrýjanda hafi verið seldar tvær hryssur, sem síðar hafi verið boðnar upp sem óskilahross, en ekkert kemur fram um hvort útgefandi þess hafi í raun séð hrossin, sem boðin voru upp af sýslumanninum á Akureyri 19. nóvember 1994. Hafa heldur engin gögn verið lögð fram um eignarrétt þeirra, sem þessar yfirlýsingar gefa, að umræddum hrossum. Að þessu gættu geta vottorðin ekki gegn andmælum stefnda talist sönnun fyrir eignarrétti áfrýjanda að hinum umdeildu hrossum. Samkvæmt framangreindu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Auðbjörn Flosi Kristinsson, greiði stefnda, íslenska ríkinu, 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 12. mars 1999. Mál þetta, sem dómtekið var 19. febrúar síðastliðinn að loknum munnlegum málflutningi, er höfðað með stefnu, þingfestri 30. júní 1998. Stefnandi er Auðbjörn Flosi Kristinsson, kt. 211159-2789, Melasíðu 8b, Akureyri. Stefndi er íslenska ríkið, kt. 540269-6459, Reykjavík. Stefnandi krefst þess aðallega, að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur, að fjárhæð 500.000 krónur, auk 0,50% ársvaxta frá 19. nóvember 1994 til 1. mars 1995, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þess er krafist, að dráttarvextir verði lagðir við höfuðstól kröfunnar á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn 1. mars 1996. Að lokum er krafist málskostnaðar, þ.m.t. matskostnaðar, úr hendi stefnda, auk 24.5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknun, þar sem stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnda verði tildæmdur málskostnaður að mati dómsins. Til vara er gerð krafa um lækkun á stefnukröfum málsins og í því tilviki verði málskostnaður látinn niður falla. Málinu var vísað frá dómi með úrskurði 18. desember 1998 á þeim grundvelli, að hinn þriggja mánaða málshöfðunarfrestur samkvæmt 88. gr. laga nr. 90/1991 hafi verið liðinn, er stefnandi höfðaði mál þetta. Úrskurðurinn var felldur úr gildi með dómi Hæstaréttar 13. janúar síðastliðinn og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. I. Málavextir Í október 1994 kveðst stefnandi hafa saknað þriggja hrossa sinna. Hafi þau verið á beit á afrétti í Glæsibæjarhreppi, skammt frá Hraukbæ, en þar hafi stefnandi haft aðstöðu fyrir þau. Kveðst stefnandi hafa farið að grennslast eftir þeim, en án árangurs. Dagana 12. og 14. október sama ár voru fimm hross auglýst í óskilum í Hrafnagilsdeild Fjallskiladeildar Eyjafjarðarsveitar í dagblaðinu Degi af hálfu fjallskilastjóra. Lýsing þeirra var svohljóðandi: „Jarpur hestur ómarkaður ca. 2-3 vetra. Brúnn hestur, ómarkaður, veturgamall. Brúnskjóttur hestur, ómarkaður, ca. 3 vetra. Jörp hryssa og mósótt hryssa, báðar með markinu lögg aftan vinstra og lögg aftan hægra, 2-5 vetra.“ Þann 12. nóvember 1994 auglýsti sýslumaðurinn í Eyjafjarðarsýslu nauðungarsölu fjögurra óskilahrossa, og var lýsing þeirra hin sama og áður greinir, að því undanskildu, að fyrstnefndi hesturinn hafði verið felldur út úr henni. Var nauðungarsalan, sem fram fór að beiðni hreppstjóra Eyjafjarðarsveitar, auglýst í Hraungerðisrétt, Eyjafjarðarsveit, og skyldi fram fara 19. nóvember 1994 kl. 11.00. Nokkru eftir nauðungarsöluna kveðst stefnandi hafa þekkt aðra hryssuna sem sína í hesthúsi. Að sögn stefnanda kvaðst eigandinn hafa keypt hryssuna af manni þeim, sem hafði verið slegin hún á nauðungarsölunni 19. nóvember 1994. Kveður stefnandi, að þá hafi sér orðið ljóst, að þau þrjú hross, sem hann hafði saknað, hefðu verið seld á umræddu uppboði. Fram er komið í málinu, að öll hrossin voru seld á samtals 92.000 krónur. Af þeirri fjárhæð var greiddur ýmis áfallinn kostnaður, en eftirstöðvarnar, 16.421 króna, voru lagðar inn á bankareikning. Stefnandi reyndi árangurslaust að fá hrossin í sínar hendur með því að tala við starfsmenn sýslumannsembættisins, þáverandi hreppstjóra Eyjafjarðarsveitar og kaupanda hrossanna, en þær tilraunir báru ekki árangur. Er það var fullreynt, leitaði stefnandi til lögmanns, er ritaði sýslumanni bréf 1. febrúar 1995 og krafðist þess, að tólf vikna innlausnarfrestur samkvæmt 4. mgr. 59. gr. laga nr. 6/1986 um afréttarmálefni, fjallskil o. fl. yrði virtur og stefnanda skilað hrossunum. Það erindi var ítrekað með bréfi 7. mars sama ár. Svarbréf sýslumanns er dagsett sama dag og var kröfunni hafnað með vísan til þess, að umræddur innlausnarfrestur ætti við um þá peninga, sem fengist hefðu fyrir hrossin á uppboðinu. Þeir peningar, að frádregnum kostnaði, væru til reiðu þeim, er gæti sannað eignarrétt sinn á hrossunum. Stefnandi lagði fram matsbeiðni í Héraðsdómi Norðurlands eystra 6. apríl sama ár, þar sem þess var farið á leit, að dómkvaddir yrðu tveir hæfir og óvilhallir menn til að meta hrossin þrjú. Farið var fram á, að matsmenn létu uppi rökstutt og skriflegt álit um a) hvort lýsing hrossanna í umræddri auglýsingu gæti átt við, hvað varðar lit, aldur og mark, en hið síðastnefnda ætti við um hryssurnar tvær. Sérstaklega skyldi látið uppi, hvort stefnandi, sem eigandi, hefði mátt ráða af þessari lýsingu, að um hross í hans eigu væri að ræða, og b) að mat yrði lagt á verðgildi hrossanna út frá útliti, kostum og ætterni. Matsmennirnir, Benedikt Ólafsson hdl. og Ármann Gunnarsson dýralæknir, skiluðu matsgerð í júlí. Um fyrri matslið segir svo: 1. Brúnhöttóttur hestur, skottóttur og nösóttur, móhringeygður á báðum augum. Aldur: 5 vetra. Mark: Biti aftan hægra, stig aftan vinstra (óglöggt mark á vinstra eyra). 2. Mósótt/móálótt hryssa, verður grá. Aldur: 3ja vetra. Mark: Geirskorið aftan á báðum eyrum. 3. Jörp hryssa, rauðjörp nú en gæti hafa verið dekkri síðastliðið haust. Aldur: 3ja vetra. Mark: Glögglega geirskorið á hægra eyra en óglöggt mark á vinstra eyra. Var það álit matsmanna, að matsbeiðandi, sem eigandi greindra hrossa, hefði ekki mátt ráða af ofangreindri lýsingu, að um hross væri að ræða í hans eigu. Verðmæti hrossanna mátu þeir sem hér segir: Stefnandi höfðaði mál á hendur sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar með stefnu, þingfestri 2. maí 1996, aðallega til afhendingar hrossanna, en til vara til greiðslu skaðabóta. Dómur féll í málinu 29. október sama ár og var stefndi sýknaður vegna aðildarskorts, en málskostnaður felldur niður. Stefnandi krafði stefnda um bætur með bréfi 26. maí 1998, en þeirri kröfu var hafnað með bréfi ríkislögmanns 3. næsta mánaðar. II. Málsástæður og lagarök stefnanda Af hálfu stefnanda er á því byggt, að með því að sinna ekki beiðnum hans og hafna að hann næði lögvörðum rétti sínum og heimti á ný þau þrjú hross, sem seld höfðu verið á uppboði, hafi honum verið valdið tjóni, sem stefnda beri að bæta. Þegar metið sé, hvort stefndi hafi með einhverju móti átt að gera sér grein fyrir, að meðal hrossa þeirra, sem auglýst voru í óskilum af hálfu fjallskilastjóra og síðar þeirra þriggja hrossa, sem sýslumaður auglýsti nauðungarsölu á, væru hans hross, sé nærtækast að vitna til niðurstöðu matsmanna, en hún sé sú, að stefnandi hafi ekki mátt ráða af lýsingunni, að um hross væri að ræða í hans eigu. Af samanburði á lýsingu í auglýsingu og niðurstöðu matsmanna þar um megi sjá, að lýsingin í auglýsingunni hafi verið mjög villandi og ekki unnt að lá stefnanda, að hann teldi sér hross þessi óviðkomandi. Fyrir dómi hafi matsmenn sagt, að torvelt hefði verið fyrir stefnanda að átta sig á, að um hross í hans eigu væri að ræða samkvæmt lýsingu í auglýsingunni. Komi fram í skýrslu Ármanns Gunnarssonar matsmanns, að lýsingin hafi ekki verið nákvæm og sérstaklega telji hann misbrest varðandi lýsingu á mörkum. Matsmaðurinn Benedikt Ólafsson segi, að eigandi hrossanna hafi ekki getað áttað sig á þeim sem sínum samkvæmt lýsingunni. Stefnandi hafi byggt rétt sinn á að fá hrossin afhent á 4. mgr. 59. gr. laga nr. 6/1986 um afréttarmálefni, fjallskil o. fl., sbr. lög nr. 90/1991, en þar sé kveðið á um tólf vikna innlausnarrétt. Þeirri kröfu hafi verið komið á framfæri innan frestsins, er stefnandi hafði komist að raun um afdrif hrossanna. Sé afstaða sýslumanns byggð á stórfelldum misskilningi, sem sé í fullkominni andstöðu við almennan skilning á hugtakinu, sem sé fornt og hafi verið túlkað þannig, að uppboðskaupandi þurfi að vera við því búinn að skila viðkomandi grip til rétts eiganda, gefi hann sig fram innan tólf vikna frá uppboðsdegi. Stefnandi gerir þá aðalkröfu, að honum verði bætt tjón sitt með 500.000 krónum. Beri sýslumaður og hreppstjóri, „sem um málið véluðu á sínum tíma“, ábyrgð á því sem starfsmenn stefnda, að stefnandi hafi ekki fengið neytt lögmælts innlausnarréttar. Telji stefnandi, að verðmæti hrossanna hafi verið a.m.k. 350.000 krónur á þeim tíma, sem nauðungarsala fór fram. Telji hann reyndar, að brúnhöttótti hesturinn sé einn og sér 150 - 200.000 króna virði. Þá hafi stefnandi haft margháttaða fyrirhöfn og orðið fyrir vinnumissi við að leita réttar síns með ótal ferðum til sýslumanns, hreppstjóra og annarra, sem að málinu komu. Varakröfu sína byggir stefnandi á mati hinna dómkvöddu matsmanna, en það miðist við verðgildi hrossanna á uppboðsdegi. Aðal- og varakrafa byggist á því, að allur aðdragandi og undirbúningur nauðungarsölunnar hafi verið hrapalegur, lýsing ónákvæm svo verulegu skakkaði og stefnanda ekki láandi, að hann þekkti ekki hrossin sem sín og loks hafi lögmæltum innlausnarrétti hans ekki verið sinnt af réttu yfirvaldi. Allt hafi þetta haft þær afleiðingar, að stefnandi hafi misst eignir sínar, hrossin, og eigi því rétt á að fá þau bætt vegna aðgerða eða aðgerðarleysis starfsmanna stefnda, sem beri ábyrgð sem vinnuveitandi eða húsbóndi sýslumanns og hreppstjóra. Um lagarök vísar stefnandi sérstaklega til 4. mgr. 59. gr. laga nr. 6/1986 og 3. mgr. 80. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu, hvað varðar gerð bótakröfu og einnig til ólögfestrar reglu skaðabótaréttarins um ábyrgð vinnuveitanda á skaðaverkum starfsmanna. III. Málsástæður og lagarök stefnda Af hálfu stefnda er byggt á því, að eftir að hrossin komu fram í hrossasmölun seinni partinn í september 1994, hafi verið hafin víðtæk leit að eigendum þeirra. Hafi hrossin meðal annars verið send í aðalhrossaskilarétt Eyjafjarðarsveitar, Borgarrétt fremri, en þangað hafi komið fjöldi hestamanna. Þá hafi þau verið send suður á Ystu-Gerðisrétt. Jafnframt hafi verið haldið uppi víðtækum fyrirspurnum, bæði gegnum síma og með samtölum við einstaklinga, meðal annars á Akureyri. Þá hafi landsmarkaskrár verið skoðaðar og haft samband við utanhéraðsmenn. Þannig telji Hjörtur Haraldsson fjallskilastjóri, að gert hafi verið eins og hægt var, til að hafa uppi á eiganda hrossanna. Samkvæmt aðilaskýrslu telji stefnandi, að hann hafi á sínum snærum um 100 hross. Megi telja með ólíkindum, að hann hafi ekki á tímabilinu frá september 1994 til 19. nóvember sama ár fengið upplýsingar um óskilahross, en stefnandi hafi þó farið að sakna hrossa sinna í október 1994. Upplýsi stefnandi í skýrslu sinni, að hann hafi ekki átt mark sjálfur, þó að hann hafi verið með um 100 hross. Samkvæmt 63. gr. laga nr. 6/1986 sé hverjum búfjáreiganda skylt að hafa á búfé sínu glöggt mark, sbr. og fjallskilasamþykkt fyrir Eyjafjarðarsýslu, Akureyri, Dalvík, Ólafsfjörð og Siglufjörð nr. 402/1998, sbr. einnig reglugerð nr. 224/1987 um mörk, markaskrár og takmörkun á sammerkingum búfjár. Svo sem fram komi í bréfi sýslumanns frá 7. mars 1995 hafi stefnandi getað fengið uppboðsandvirði hrossanna greitt með því að færa sönnur á eignarrétt sinn að þeim. Verði því ekki séð, að stefnandi eigi réttmæta kröfu í máli þessu. Beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda á grundvelli aðildarskorts, sbr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi byggi á því, að allur aðdragandi og undirbúningur uppboðssölunnar hafi verið hrapalegur og nefni, að lýsing hrossanna hafi verið ónákvæm, þannig að hann hafi ekki þekkt hross sín. Sé því einungis byggt á ónákvæmri auglýsingu hrossanna, en önnur atriði varðandi ætlaðan galla á aðdraganda og undirbúningi uppboðssölunnar því vanreifuð. Sé því haldið fram, að mikil vinna hafi verið lögð í að finna eiganda hrossanna. Hafi fjallskilastjóri fengið til liðs við sig fjóra menn til að skoða hrossin og lýsing hrossanna verið byggð á álitum þeirra, sem hafi verið einróma. Hafi öll vinnubrögð verið eins vönduð og mögulegt var og ekki hafi verið um neina saknæma hegðun að ræða. Hafi sýslumaður tekið í sína auglýsingu, svo sem eðlilegt hafi verið, lýsingu fjallskilastjóra á hestunum. Sé á það bent, að fjallskilastjóri starfi ekki á vegum stefnda. Verði fallist á þá málsástæðu stefnanda, að auglýsing og tilgreining hestanna hafi verið þannig, að ekki hafi verið unnt að þekkja hrossin af henni, þá sé því haldið fram, að uppboðið hefði getað sætt ógildingu í ljósi rangrar tilgreiningar á uppboðsandvirði. Því sé málshöfðunarfrestur löngu liðinn, sbr. 88. gr. nauðungarsölulaga. Verði ekki fallist á þessa málsástæðu stefnda, sé ljóst, að auglýsingin hafi tilgreint nægilega hross þau, er boðin voru upp. Hafi stefnandi því borið að gæta réttar síns. Það hafi hann ekki gert og við hann einan sakast. Því sé hafnað af hálfu stefnda, að með innlausnarrétti samkvæmt 59. gr. laga nr. 6/1986 sé átt við rétt til efnda in natura, en ekki peningagreiðslu. Sé þar átt við, að eigandi, sem sannar eignarrétt sinn, eigi aðeins tilkall til að fá andvirði hinna seldu hrossa, en ekki þau sjálf. Því til stuðnings sé bent á 61. gr. sömu laga, þar sem beinlínis sé tekið fram, að andvirði seldra gripa greiðist eiganda, sanni hann eignarrétt sinn innan tiltekins tíma. Þá sé bent á, að fyrir uppboð flytjist eignarrétturinn til uppboðskaupanda við hamarshögg og sé hann ekki takmarkaður eða kvaðabundinn í tólf fyrstu vikurnar. Mótmælt er fjárhæðum aðalkröfu og varakröfu og bent á, að öll hrossin hafi selst á 92.000 krónur. Sé aðalkrafan með öllu órökstudd tölulega og engin gögn færð henni til stuðnings. Ósannað sé um margháttaða „fyrirhöfn og vinnumissi“ stefnanda. Vegna varakröfu stefnda sé ítrekað, að dómkröfur stefnanda séu órökstuddar. Þá beri einnig að lækka þær verulega vegna eigin sakar stefnanda, sem telja verði verulega í ljósi athafnaleysis hans. Þá er vöxtum og upphafstíma þeirra mótmælt. IV. Niðurstaða Af hálfu stefnda er á því byggt, að stefnandi hafi ekki sýnt fram á eignarrétt sinn að hrossum þeim, er bótakrafa hans tekur til. Kom sú málsástæða stefnda fram þegar í greinargerð, sem lögð var fram í málinu 13. október 1998. Í skýrslu stefnanda fyrir dómi 15. október 1996, sem aðilar eru sammála um að leggja til grundvallar við úrlausn málsins, kvaðst hann eiga um 100 hross, en þrátt fyrir það eigi hann ekkert mark sjálfur, heldur faðir hans. Kvaðst stefnandi hafa keypt umræddar merar af tengdaföður sínum í Skagafirði og hestinn „sunnan úr Rangárvallasýslu frá Strönd.“ Þess er ekki getið í skýrslunni, hvenær kaupin hafi átt sér stað og heldur ekki hvert kaupverð hrossanna hafi verið. Engin gögn hafa verið lögð fram í málinu af hálfu stefnanda um eignayfirfærslu hrossanna til hans. Stefnandi hefur sönnunarbyrði fyrir því, að hann sé eigandi umræddra hrossa. Ekki er til að dreifa í máli þessu öðrum sönnunargögnum um eignarrétt stefnanda að hrossunum, en fullyrðingu hans sjálfs. Samkvæmt því verður að telja, að stefnanda hafi ekki, gegn mótmælum stefnda, tekist lögfull sönnun þess, að hann eigi hrossin, en það er skilyrði þess, að hann geti að lögum átt aðild að máli þessu og kröfu á hendur stefnda vegna nauðungarsölu hrossanna. Ber því þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Eftir þessum úrslitum verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 100.000 krónur. Dóminn kveður upp Helgi I. Jónsson héraðsdómari. Dómsorð: Stefndi, íslenska ríkið, á að vera sýkn af kröfum stefnanda, Auðbjarnar Flosa Kristinssonar, í máli þessu. Stefnandi greiði stefnda 100.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 463/2007
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi áfram sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli c. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. september 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. september 2007, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans, en þó eigi lengur en til fimmtudagsins 11. október 2007 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur lagt fram kröfu þess efnis að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X kt. [...], verði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans, þó eigi lengur en til 11. október nk. kl. 16. Í greinargerð kemur fram að þann 26. júní sl. hafi ákærði verið úrskurðaður til að sæta gæsluvarðhaldi til 7. ágúst sl. á grundvelli c. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991, sbr. úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur nr. R-310/2007, sem staðfestur hafi verið með dómi Hæstaréttar Íslands nr. 346/2007. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur nr. R-388/2007 hafi gæsluvarðhaldinu verið framlengt til dagsins í dag kl. 16. Með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 7. ágúst sl. hafi verið höfðað opinbert mál á hendur ákærða. Í ákæruskjali sé honum gefið að sök fjórtán brot, ellefu auðgunarbrot, tvö fíkniefnalagabrot og eitt umferðarlagabrot. Flest þessara brota séu framin eftir að ákærði lauk afplánun 2. maí sl., þar á meðal séu mörg innbrot inn á heimili fólks og í fyrirtæki. Málið hafi verið þingfest 21. ágúst sl. og muni aðalmeðferð þess fara fram 20. september nk. Í greinargerð lögreglustjórans kemur fram það mat að ákærði sé vanaafbrotamaður í skilningi 72. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en hann hafi hlotið síðast sex mánaða fangelsisdóm 12. júlí sl. sbr, dóm Héraðsdóms Reykjaness nr. 64/2007, en sá dómur sé ekki fullnustuhæfur. Kemur fram í greinargerðinni að við rannsókn mála ákærða hafi komið í ljós að ákærði hafi verið í óreglu og án atvinnu. Brotaferill hans hafi verið samfelldur og sé það mat lögreglustjóra að hann muni halda áfram afbrotum verði hann látinn laus. Nauðsynlegt sé því að ákærði sæti áfram gæsluvarðhaldi uns dómur gangi í máli hans. Með vísan til framangreinds, framlagðra gagna og c.-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála sé þess krafist að krafan nái fram að ganga. Samkvæmt ákæru á hendur ákærða sem þingfest hefur verið, er honum gefið að sök að hafa brotið gegn almennum hegningarlögum, fíkniefnalögum og umferðarlögum í samtals 14 skipti í desember sl. og janúar, maí og júní á þessu ári. Síðustu brotin samkvæmt ákærunni voru framin 23. 26. júní sl. en ákærði var úrskurðaður í gæsluvarhald 26. júní 2007 og hefur setið í gæsluvarðhaldi frá þeim tíma þar til nú. Með vísan til þessa og þess sem fram kemur í greinargerð lögreglustjóra er fallist á það mat hans að hætta sé á að ákærði haldi áfram brotum gangi hann laus. Þykja því skilyrði c liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 vera uppfyllt. Ákæra hefur verið gefin út og málið þingfest og er aðalmeðferð fyrirhuguð hinn 20. september n.k. Að þessu virtu verður fallist á kröfu lögreglustjóra eins og hún er fram sett og nánar greinir í úrskurðarorði. Greta Baldursdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Ákærði, X, skal sæta áfram gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans, þó eigi lengur en til 11. október n.k. kl. 16,00.
|
Mál nr. 472/2006
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. ágúst 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. ágúst 2006, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 5. október 2006 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 391/2001
|
Fasteignakaup Lausafjárkaup Galli Skaðabætur Skuldajöfnuður Dráttarvextir
|
J og R keyptu tvær húseignir og verslun af H og E. Eftir afhendingu eignanna reis ágreiningur um efndir kaupsaminganna. H og E höfnuðu fullyrðingum J og R um að gallar hefðu verið á tölvukerfi eða lausafjármunum, sem tengdust hinni seldu verslun. Höfnuðu þau jafnframt að mestu kröfum J og R vegna galla á fasteignunum. Í framhaldi af þessu höfðuðu H og E mál á hendur J og R til heimtu greiðslna sem hin síðarnefndu höfðu haldið eftir. J og R, sem í héraði fengu gagnkröfu sína viðurkennda að nokkru leyti, undu þeirri niðurstöðu um annað en dráttarvexti og málskostnað. H og E áfrýjuðu einnig fyrir sitt leyti til endurskoðunar á héraðsdómi að því er varðaði skaðabætur handa J og R vegna galla á verslunarhúsnæðinu. Fyrir Hæstarétti gerðu H og E einnig kröfu um dráttarvexti af hærri fjárhæðum en þau höfðu gert kröfu um fyrir héraðsdómi. Ekki var fullnægt skilyrðum 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 til að koma þeirri hækkun á kröfugerð að fyrir Hæstarétti. Þá var talið að slíkur brestur hefði verið á upplýsingagjöf af hendi H og E að óhjákvæmilegt væri að fella á þau skaðabótaskyldu vegna tilgreindra galla á verslunarhúsnæðinu. Niðurstaða héraðsdóms um dráttarvexti var í samræmi við niðurstöðu Hæstaréttar í sambærilegum málum, sem hefur margsinnis verið ítrekuð í dómum á undangengnum áratug. Ekki þóttu efni til að víkja í máli þessu frá þeirri framkvæmd, enda hafði ákvæði síðari málsliðar 7. gr. laga nr. 38/2001 ekki tekið gildi á þeim tíma sem um ræddi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Aðaláfrýjendur skutu málinu upphaflega til Hæstaréttar 29. ágúst 2001. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu málsins 10. október 2001 og áfrýjuðu þau á ný 15. sama mánaðar með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 7. gr. laga nr. 38/1994. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjenda, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur með þeirri breytingu að dráttarvextir verði dæmdir samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 490.770 krónum frá 10. janúar 2000 til 5. apríl sama árs, af 4.529.376 krónum frá þeim degi til 18. apríl 2001 og af 3.139.943 krónum frá þeim degi til 1. júlí sama árs, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til 12. september 2001. Í báðum tilvikum krefjast aðaláfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjendur áfrýjuðu fyrir sitt leyti 7. janúar 2002. Þau krefjast þess að aðaláfrýjendum verði gert að greiða sér 7.960.615 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 10., sbr. 12. gr. vaxtalaga af 3.922.009 krónum frá 10. janúar 2000 til 5. apríl sama árs, af 7.960.615 krónum frá þeim degi til 5. apríl 2001, af 9.980.069 krónum frá þeim degi til 21. sama mánaðar, af 9.476.523 krónum frá þeim degi til 23. sama mánaðar og af 8.099.725 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 1. mgr. 12. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til 13. september 2001 og af 4.172.159 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 610.000 krónum, sem komi til frádráttar höfuðstól 21. apríl 2001, 1.389.433 krónum, sem greiddar voru inn á kröfuna 23. sama mánaðar, og 4.668.691 krónu, sem greidd var 13. september 2001. Þá krefjast gagnáfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. I. Samkvæmt gögnum málsins virðast gagnáfrýjendur hafa í ágúst 1999 leitað til fasteignasölu um að selja tvær húseignir sínar í þéttbýliskjarna við Laugarvatn, svo og verslun, sem þau ráku í annarri þeirra. Voru þetta nánar tiltekið einbýlishús að Lindarbraut 11, talið byggt á árunum 1964 til 1965 og 155,9 m2 að stærð, og 85,5% af verslunarhúsi að Dalbraut 8, sem mun hafa verið byggt í nokkrum áföngum á árabilinu frá 1962 til 1994. Flatarmál síðarnefnda hússins er talið alls 445,3 m2, en sá hluti þess, sem ekki var í eigu gagnáfrýjenda, tilheyrði Olíufélaginu hf. Verslunin, sem gagnáfrýjendur ráku í sínum eignarhluta, bar heitið H-Sel. Aðaláfrýjendur gerðu 14. september 1999 í einu lagi kauptilboð í fasteignirnar og verslunina. Buðust þau til að greiða samtals 40.000.000 krónur og samþykktu gagnáfrýjendur þetta tilboð. Í framhaldi af framangreindu voru gerðir þrír skriflegir kaupsamningar um eignirnar 13. október 1999. Tók einn þeirra til verslunarinnar, sem gagnáfrýjendur seldu aðaláfrýjendum fyrir 12.500.000 krónur. Af þeirri fjárhæð átti að greiða með peningum 1.661.394 krónur við undirritun samningsins, 3.000.000 krónur við afhendingu verslunarinnar 1. desember 1999 og 4.038.606 krónur 5. apríl 2000. Fyrir afgangi kaupverðsins, 3.800.000 krónum, áttu aðaláfrýjendur að gefa út skuldabréf, sem bæri nánar tiltekna vexti, til greiðslu með 12 jöfnum mánaðarlegum afborgunum, í fyrsta sinn 10. janúar 2000. Tekið var fram í samningnum að skuldabréfið yrði greiðsla fyrir vörubirgðir í versluninni, sem metnar yrðu á kostnaðarverði, en fjárhæð þess kynni að hækka eða lækka til samræmis við vörutalningu, sem gerð yrði við afhendingu verslunarinnar. Annar samningurinn tók til verslunarhúsnæðisins, sem selt var fyrir 17.700.000 krónur. Af þeirri fjárhæð átti að greiða 1.338.606 krónur með peningum við undirritun kaupsamningsins, en 13.607.958 krónur með hluta andvirðis tiltekinnar fasteignar aðaláfrýjenda í Reykjavík, sem enn einn kaupsamningur var gerður um milli aðilanna sama dag. Að öðru leyti skyldu aðaláfrýjendur greiða kaupverð verslunarhúsnæðisins með því að taka að sér þrjár veðskuldir, sem hvíldu á því, samtals að fjárhæð 2.753.436 krónur. Þriðji kaupsamningurinn var gerður um íbúðarhúsið, sem aðaláfrýjendur keyptu fyrir 9.800.000 krónur. Af þeirri fjárhæð töldust 4.941.402 krónur greiddar með eftirstöðvum andvirðis áðurnefndrar fasteignar aðaláfrýjenda í Reykjavík, en að öðru leyti tóku þau að sér áhvílandi veðskuld að fjárhæð 4.858.598 krónur. Í þessum síðastnefnda samningi var sérstaklega tekið fram að gagnáfrýjendum bæri á sinn kostnað að gera við leka frá þaki íbúðarhússins og í sólstofu, svo og að gera nýjan lóðarleigusamning vegna eignarinnar. Báðar fasteignirnar átti að afhenda aðaláfrýjendum 1. desember 1999. Í kaupsamningnum um verslunina var vísað til þess að aðaláfrýjendur væru um leið að kaupa húsnæðið, sem hún væri rekin í, með sérstökum kaupsamningi og skyldi fyrrnefndi samningurinn skoðast sem hluti af þeim síðarnefnda. Í kaupsamningunum um verslunarhúsnæðið og íbúðarhúsið var síðan getið um aðra kaupsamninga, sem aðilarnir gerðu á sama tíma, þar á meðal um fyrrnefnda fasteign aðaláfrýjenda í Reykjavík, og sagt að þeir skyldu „teljast vera hluti hans“. Óumdeilt er í málinu að greiðslur, sem fara áttu fram samkvæmt áðurgreindum kaupsamningum fyrir afhendingu eignanna, hafi verið inntar af hendi, svo og að eignirnar hafi verið afhentar og tekið hafi verið við veðskuldum, sem á þeim hvíldu og færast áttu á herðar kaupenda. Ágreiningur reis á hinn bóginn milli aðilanna um efndir kaupsamninganna um eignirnar við Laugarvatn í framhaldi af afhendingu þeirra. Af því tilefni ritaði lögmaður bréf í þágu aðaláfrýjenda til gagnáfrýjenda 31. mars 2000, þar sem greindi meðal annars frá því að tölvukerfi tengt við sölukassa í versluninni H-Seli hafi reynst gallað og ónothæft, gallar hafi verið á ótilgreindum lausafjármunum, sem fylgdu henni, endanlegt uppgjör vegna kaupa á vörubirgðum hafi ekki farið fram vegna skorts á upplýsingum frá gagnáfrýjendum, verslunarhúsnæðið væri hriplekt og ekki hafi verið gert við leka í íbúðarhúsinu, sem þó hafi verið samið um að gagnáfrýjendur skyldu annast. Vitnað var til þess að aðaláfrýjendur hafi aflað úttektar tveggja kunnáttumanna á báðum fasteignunum og skýrslur um hana verið afhentar gagnáfrýjendum. Þess var meðal annars krafist að gagnáfrýjendur létu þegar í stað bæta á sinn kostnað úr göllum á fasteignunum eða veittu ella afslátt af kaupverði, sem næmi viðgerðarkostnaði, en hann væri alls 9.152.000 krónur samkvæmt áðurnefndri úttekt. Var aðaláfrýjendum jafnframt áskilinn réttur til að halda eftir greiðslu að fjárhæð 4.038.606 krónur, sem ætti að inna af hendi 5. apríl 2000 samkvæmt kaupsamningnum um verslunina. Fyrir liggur að vegna ágreinings um andvirði vörubirgða höfðu aðaláfrýjendur ekki á þessu stigi gefið út fyrrnefnt skuldabréf að fjárhæð 3.800.000 krónur til greiðslu kaupverðs þeirra. Þessu var svarað af hendi gagnáfrýjenda með bréfi 27. apríl 2000. Þar var með öllu hafnað að gallar hafi verið á tölvukerfi eða lausafjármunum, sem tengdust hinni seldu verslun. Tekið var fram að í mars 2000 hafi verið farið yfir gögn um talningu á vörubirgðum og nánari grein gerð fyrir verðmæti þeirra, sem teldist alls 3.857.714 krónur, en sú niðurstaða hafi þegar verið kynnt aðaláfrýjendum. Kröfu aðaláfrýjenda vegna galla á verslunarhúsnæðinu væri hafnað og jafnframt í flestum atriðum kröfu út af göllum á íbúðarhúsinu, en þess þó getið að viðgerð, sem gagnáfrýjendur hafi látið vinna á því í samræmi við ákvæði kaupsamnings, hafi ekki reynst fullnægjandi. Buðust þau síðastnefndu til að láta bæta úr því, svo og öðrum nánar tilgreindum galla á íbúðarhúsinu. Á þessum grundvelli var þess krafist að aðaláfrýjendur inntu af hendi umsamda greiðslu, sem var í gjalddaga 5. apríl 2000, og afhentu skuldabréf að fjárhæð 3.857.714 krónur til greiðslu fyrir vörubirgðir, en greiddu einnig afborganir, sem þegar væru fallnar í gjalddaga af þeirri skuld. Þessu öllu höfnuðu aðaláfrýjendur með bréfi til gagnáfrýjenda 20. júní 2000. Gagnáfrýjendur höfðuðu mál þetta 26. júní 2000. Þau kröfðust þess í héraðsdómsstefnu að aðaláfrýjendur yrðu dæmd til að greiða þeim 7.960.615 krónur, en þar var um að ræða gjaldfelldan höfuðstól skuldabréfs, sem aðaláfrýjendur höfðu ekki gefið út til greiðslu kaupverðs vörubirgða, að fjárhæð 3.857.714 krónur, áfallna vexti af skuldabréfinu frá 1. desember 1999 til 10. janúar 2000, 64.295 krónur, og greiðslu að fjárhæð 4.038.606 krónur, sem inna átti af hendi 5. apríl 2000 samkvæmt kaupsamningnum um verslunina. Af samanlagðri fjárhæð tveggja fyrstnefndu liðanna kröfðust gagnáfrýjendur dráttarvaxta frá 10. janúar 2000, en af stefnufjárhæðinni allri frá 5. apríl sama árs. Eftir að málið var höfðað leituðu aðaláfrýjendur 28. júlí 2000 dómkvaðningar manna til að meta til verðs nánar tilgreinda galla á verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8 og íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11. Þá leituðu aðaláfrýjendur jafnframt eftir dómkvaðningu manns til að meta galla á tölvukerfi verslunarinnar. Matsgerð um síðastgreint efni lá fyrir 21. september 2000. Komst matsmaður þar að þeirri niðurstöðu að kostnaður af nýju tölvukerfi fyrir verslunina yrði á bilinu frá 220.000 til 260.000 krónur eftir því hvaða tegund hugbúnaðar yrði valin. Í matsgerð, sem virðist hafa verið lokið við í byrjun október 2000, töldu matsmenn að viðgerð á þaki á verslunarhúsnæðinu myndi kosta alls 2.260.002 krónur, en kostnaður af viðgerð á lofti innanhúss vegna leka var metinn 90.300 krónur og af viðgerð á leka um plötuskil milli kjallara og aðalhæðar 65.000 krónur, eða samtals 2.415.302 krónur. Í matsgerð frá sama tíma komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að viðgerð vegna leka á þaki íbúðarhússins myndi kosta 283.030 krónur og á sólstofu 144.988 krónur, skápur, sem hulið hafi stýribúnað fyrir heitt vatn í sólstofu, hafi verið tekinn og næmi kostnaður af nýjum 25.000 krónum, ný útidyrahurð á þvottahúsi myndi kosta 80.000 krónur og jafnframt yrði kostnaður af breytingu á hitalögn í sökkli eldhúsinnréttingar 25.000 krónur og af viðgerð gólfs í geymslu 25.000 krónur. Samtals töldu matsmenn þannig að kostnaður af viðgerð galla á íbúðarhúsinu myndi nema 583.018 krónum. Þegar matsgerðir þessar lágu fyrir skiluðu aðaláfrýjendur greinargerð fyrir héraðsdómi, þar sem þau kröfðust sýknu af kröfu gagnáfrýjenda. Var sýknukrafan reist á því að staðreynt hafi verið með úttekt og matsgerðum að gallar væru á umræddum húseignum, svo og að matsgerð hafi leitt í ljós galla á tölvukerfi verslunarinnar. Aðaláfrýjendur lýsti sig á hinn bóginn ósammála niðurstöðum matsmanna um kostnað af viðgerð húseignanna. Kváðust þau í greinargerð sinni myndu leita yfirmats um þá þætti og áskildu sér rétt til að samræma kröfu sína niðurstöðu þess. Samkvæmt beiðni aðaláfrýjenda voru yfirmatsmenn dómkvaddir 5. janúar 2001 til að meta galla á verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8 og íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11. Yfirmatsgerðum var lokið 12. mars 2001. Töldu yfirmatsmenn að kostnaður af viðgerð þaksins á verslunarhúsnæðinu yrði 2.057.939 krónur, af viðgerð á lofti innanhúss 348.048 krónur, af viðgerð á veggjum innanhúss 118.282 krónur og af viðgerð leka í kjallara 132.123 krónur. Samtals væri þannig viðgerðarkostnaður vegna verslunarhúsnæðisins 2.656.392 krónur, en við þá fjárhæð töldu yfirmatsmenn verða að leggja 10% vegna ófyrirséðs kostnaðar og sama hlutfall vegna hönnunar og umsjónar, alls 531.278 krónur, auk þess sem virðisaukaskattur myndi nema 780.979 krónum. Að öllu samanlögðu töldu yfirmatsmenn kostnað af viðgerðum á verslunarhúsnæðinu 3.968.650 krónur. Í yfirmatsgerð vegna íbúðarhússins var kostnaður vegna viðgerða á þaki talinn 279.465 krónur og á sólstofu 167.248 krónur, ný hurð fyrir þvottahús var metin á 103.745 krónur, viðgerð á lögnum í eldhúsi var talin kosta 62.963 krónur og á gólfi í geymslu 21.239 krónur, en kostnaður af skáp til að hylja lagnir í sólstofu var metinn 21.616 krónur. Samtals voru þessir liðir því metnir á 656.276 krónur, en við þetta töldu yfirmatsmenn þurfa að bæta 10% vegna ófyrirséðs kostnaðar og 15% vegna hönnunar og umsjónar, eða alls 164.069 krónum. Virðisaukaskattur var þessu til viðbótar talinn 200.984 krónur, en til frádráttar kæmi endurgreiðsla á skattinum vegna vinnu á byggingarstað, 56.446 krónur. Í heild töldu því yfirmatsmenn að kostnaður af viðgerð galla á íbúðarhúsinu myndi nema 964.883 krónum. Að fengnum niðurstöðum yfirmatsmanna lögðu aðaláfrýjendur fram bókun í þinghaldi fyrir héraðsdómi 17. apríl 2001, þar sem þau breyttu upphaflegri dómkröfu sinni. Samkvæmt bókun þessari töldu aðaláfrýjendur sig eiga til skuldajafnaðar við gagnáfrýjendur kröfu um „skaðabætur/afslátt“, sem aðaláfrýjendur sundurliðuðu þannig: Vegna galla á tölvukerfi í versluninni H-Seli 220.000 krónur, vegna galla á íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11 samkvæmt yfirmatsgerð 964.883 krónur, en 3.670.249 krónur vegna galla á verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8. Síðastnefndu fjárhæðina studdu aðaláfrýjendur við niðurstöðu yfirmatsmanna, en þó þannig að tekið var tillit til þess að Olíufélagið hf. yrði sem eigandi að 14,5% af fasteigninni að Dalbraut 8 að bera það hlutfall kostnaðar af viðgerð á þaki hússins, 298.401 krónu, sem ekki hafi verið gert ráð fyrir í útreikningi yfirmatsmanna. Þessu til viðbótar töldu aðaláfrýjendur sig eiga rétt á að fá bættan úr hendi gagnáfrýjenda kostnað af matsgerðum, alls 844.041 krónu, svo og áætlaðan kostnað vegna lokunar á versluninni H-Seli meðan á viðgerð hússins stæði, 750.000 krónur. Töldu aðaláfrýjendur gagnkröfu sína þannig samtals að fjárhæð 6.449.173 krónur, sem þau kröfðust skuldajafnaðar á við stefnukröfu. Í framhaldi af þessu sendu aðaláfrýjendur með bréfi 18. apríl 2001 greiðslu til gagnáfrýjenda á 1.389.433 krónum, sem þau fyrrnefndu kváðust líta á sem fullnaðargreiðslu vegna viðskipta þeirra. Við munnlegan flutning málsins fyrir héraðsdómi viðurkenndu gagnáfrýjendur viðtöku þessarar greiðslu, sem þau töldu innborgun á kröfu sína 23. apríl 2001. Þá féllust gagnáfrýjendur við sama tækifæri á niðurstöðu yfirmatsmanna um kostnað af viðgerð á gólfi geymslu í íbúðarhúsinu, 21.239 krónur, sem þau töldu einnig eiga að skoðast sem innborgun á kröfu þeirra, en við útreikning vaxta teldist hún hafa farið fram 21. apríl 2001. Aðaláfrýjendur kröfðust á hinn bóginn sýknu á grundvelli áðurnefndrar greiðslu sinnar og skuldajafnaðar. Með hinum áfrýjaða dómi var hafnað fyrrgreindri gagnkröfu aðaláfrýjenda vegna galla á tölvukerfi verslunarinnar. Á hinn bóginn var tekin til greina gagnkrafa þeirra um skaðabætur vegna leka í verslunarhúsnæðinu, sem héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, taldi í einu lagi hæfilega ákveðna 2.800.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts, ófyrirséðs kostnaðar og kostnaðar við hönnun og umsjón, svo og þess að nýtt þak kæmi á húsið í stað þaks, sem orðið væri mjög gamalt að hluta til. Þá var einnig tekin til greina gagnkrafa aðaláfrýjenda um skaðabætur vegna hluta þeirra galla á íbúðarhúsinu, sem áður er getið, en fjárhæð bóta var ákveðin í einu lagi 610.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts og framangreindra kostnaðarliða. Gagnkröfu um matskostnað var hafnað sem sérstökum lið í kröfu aðaláfrýjenda, þar sem sá kostnaður ætti undir málskostnað. Þá var gagnkröfu vegna tjóns af lokun verslunarinnar á þeim tíma, sem unnið yrði að viðgerð hússins, hafnað að öllu leyti. Gagnkrafa þeirra var því viðurkennd með alls 3.410.000 krónum, sem kæmu til frádráttar stefnukröfu gagnáfrýjenda, 7.960.615 krónum, og voru aðaláfrýjendur dæmd til að greiða mismuninn, 4.550.615 krónur, ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum og málskostnaði að fjárhæð 250.000 krónur, allt að frádregnum 1.410.672 krónum. Síðastgreind fjárhæð til frádráttar var samtala 1.389.433 króna, sem aðaláfrýjendur greiddu sem áður segir í apríl 2001, og 21.239 króna, sem gagnáfrýjendur höfðu viðurkennt vegna galla á gólfi geymslu í íbúðarhúsi. Við ákvörðun dráttarvaxta í héraðsdómi var tekið tillit til þessara frádráttarliða, en aðaláfrýjendur að öðru leyti dæmd til að greiða vextina af greiðslum samkvæmt kaupsamningi allt til þess tíma, sem niðurstöður yfirmatsmanna lágu fyrir um gagnkröfu þeirra til skuldajafnaðar, að því leyti, sem hún var tekin til greina í hinum áfrýjaða dómi. Aðaláfrýjendur una framangreindum niðurstöðum héraðsdóms um annað en dráttarvexti og málskostnað. Með bréfi 12. september 2001 greiddu þau gagnáfrýjendum 4.668.691 krónu. Þessi fjárhæð var sundurliðuð þannig að um væri að ræða höfuðstól kröfu gagnáfrýjenda samkvæmt dómsorði héraðsdóms, 4.550.615 krónur, að frádregnum áðurnefndum 1.410.672 krónum en að viðbættum dráttarvöxtum, 1.528.748 krónum. Við útreikning þessara dráttarvaxta tóku aðaláfrýjendur í meginatriðum mið af því að gagnkrafa þeirra um skaðabætur, sem tekin var til greina í héraðsdómi, kæmi til frádráttar höfuðstól kröfu gagnáfrýjenda strax á gjalddaga kaupsamningsgreiðslu 1. desember 1999, þegar gefa átti út skuldabréf fyrir kaupverði vörubirgða. Þessu til samræmis gera aðaláfrýjendur þá aðalkröfu fyrir Hæstarétti að þau verði sýknuð af kröfu gagnáfrýjenda á þeim grunni að réttmæt krafa þeirrar síðastnefndu sé með þessu að fullu greidd. Í varakröfu aðaláfrýjenda fyrir Hæstarétti er tekið mið af því að dómsorð héraðsdóms yrðu látin standa óbreytt um höfuðstól kröfu gagnáfrýjenda, en dráttarvextir yrðu þá dæmdir á sama hátt og lagður var til grundvallar greiðslu aðaláfrýjenda 12. september 2001. Þá krefjast aðaláfrýjendur málskostnaðar á báðum dómstigum, en við ákvörðun hans verði meðal annars tekið mið af kostnaði þeirra af öflun matsgerða til að sanna réttmæti gagnkröfu sinnar, sem héraðsdómur hafi fallist á. Gagnáfrýjendur hafa sem áður segir áfrýjað héraðsdómi fyrir sitt leyti. Fyrir Hæstarétti una þau niðurstöðu héraðsdóms um skaðabætur handa aðaláfrýjendum vegna galla á íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11, sem gagnáfrýjendur telja eiga að koma til frádráttar höfuðstól kröfu þeirra eins og innborgun á hann 21. apríl 2001. Gagnáfrýjendur leita á hinn bóginn endurskoðunar á héraðsdómi að því er varðar skaðabætur handa aðaláfrýjendum vegna galla á verslunarhúsnæðinu. Þá leita gagnáfrýjendur einnig endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um dráttarvexti, svo sem ráðið verður af áðurgreindri dómkröfu þeirra fyrir Hæstarétti, þar sem meðal annars er í einstökum atriðum tekin afstaða til þess hvernig þau telji áfallna vexti eiga að leggjast við höfuðstól skuldar. Gagnáfrýjendur leita enn fremur endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um málskostnað. Undir rekstri málsins fyrir Hæstarétti urðu aðilarnir sammála um að sú villa hafi verið gerð í hinum áfrýjaða dómi að í fjárhæð skaðabóta vegna galla á íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11, sem eins og áður segir var ákveðin í einu lagi 610.000 krónur, séu innifaldar 21.239 krónur vegna galla á gólfi geymslu, en einnig sé síðastgreind fjárhæð, sem gagnáfrýjendur viðurkenndu sem bætur af þessum sökum, dregin frá dómkröfu þeirra. Af þessum sökum greiddu aðaláfrýjendur 20. febrúar 2002 gagnáfrýjendum 21.239 krónur ásamt dráttarvöxtum, 11.616 krónum, eða samtals 32.855 krónur. Eru aðilarnir sammála um að með þessu hafi umrædd skekkja verið leiðrétt. II. Eins og ráðið verður af áðursögðu kröfðust gagnáfrýjendur þess í héraðsdómsstefnu að aðaláfrýjendur yrðu dæmd til að greiða þeim 7.960.615 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 10. gr., sbr. 12. gr. vaxtalaga af 3.922.009 krónum frá 10. janúar 2000 til 5. apríl sama árs, en af 7.960.615 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Að því er dráttarvexti varðar er fyrrgreind dómkrafa gagnáfrýjenda fyrir Hæstarétti reist sem áður segir á því hvernig þau telja að standa eigi í einstökum atriðum að höfuðstólsfærslu áfallinna dráttarvaxta á grundvelli síðastnefnda lagaákvæðisins. Það fær því á hinn bóginn ekki breytt að gagnáfrýjendur krefjast nú beinlínis dráttarvaxta af hærri fjárhæðum á tilteknum tímabilum en þau gerðu kröfu um fyrir héraðsdómi. Ekki er fullnægt skilyrðum 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 17. gr. laga nr. 38/1994, til að koma þeirri hækkun á kröfugerð að fyrir Hæstarétti. Verður því dómur felldur að þessu leyti á kröfu gagnáfrýjenda eins og hún var gerð fyrir héraðsdómi. III. Í hinum áfrýjaða dómi er greint frá skýrslum málsaðila og vitna, svo og öðrum framkomnum gögnum, sem varða vitneskju gagnáfrýjenda um leka í verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8 og upplýsingagjöf þeirra við aðaláfrýjendur um það efni áður en kaup þeirra voru gerð. Með vísan til þess, sem þar segir, eru leiddar nægar líkur að því að gagnáfrýjendum hafi verið kunnugt um langvarandi vandkvæði vegna leka frá þaki hússins, sem ekki hafi verið gert við svo viðunandi væri, og um leka frá steypuskilum í kjallara þess. Eins og sönnun er háttað í málinu verður einnig að fallast á að verulega hafi skort á að gagnáfrýjendur hafi gert aðaláfrýjendum nægilega grein fyrir vitneskju sinni um þessa annmarka á húsinu. Þótt ekki verði litið fram hjá því að aðaláfrýjendur hafi vegna aldurs hússins, byggingarlags þess og þeirra ummerkja eftir leka, sem þau viðurkenna að hafa orðið vör við, haft ástæðu til að kanna frekar sjálf eða fá kunnáttumann til að kanna þakið á húsinu og aðra staði, þar sem vísbendingar gátu verið um leka, var slíkur brestur á viðhlítandi upplýsingagjöf af hendi gagnáfrýjenda að óhjákvæmilegt er að fella á þau skaðabótaskyldu vegna þeirra galla, sem hér um ræðir. Sem fyrr segir töldu yfirmatsmenn kostnað af viðgerðum á þaki verslunarhússins, á lofti og veggjum innandyra og á steypuskilum við samskeyti útveggja og gólfplötu yfir kjallara samtals nema 3.968.650 krónum. Eins og málið liggur nú fyrir deila aðilarnir ekki um að sameigandi aðaláfrýjenda að húsinu eigi að bera kostnað af viðgerðum á þaki til samræmis við eignarhluta sinn eða sem svarar 14,5%. Þessi hlutdeild sameigandans í kostnaði verður ekki aðeins reiknuð af þeim 2.057.939 krónum, sem yfirmatsmenn komust að niðurstöðu um að væri heildarkostnaður af vinnu, tækjum og efni vegna viðgerða á þakinu, svo sem aðaláfrýjendur lögðu til grundvallar við breytingu á kröfugerð sinni með áðurgreindri bókun fyrir héraðsdómi 17. apríl 2001, heldur einnig af matsliðum vegna ófyrirséðs kostnaðar, hönnunar og umsjónar í tengslum við þennan verkþátt, svo og af virðisaukaskatti. Af þessum sökum ættu því samtals 445.811 krónur að koma til frádráttar niðurstöðufjárhæð yfirmatsmanna vegna hlutdeildar sameigandans í kostnaði af viðgerðum á þakinu. Að þessu virtu eru ekki efni til annars en að telja héraðsdóm hafa tekið hæfilegt tillit til hags aðaláfrýjenda af því að fá nýtt þak á verslunarhúsið í stað gamals, en í því sambandi verður ekki fallist á með gagnáfrýjendum að neinu breyti að einhverjar skekkjur kunni að hafa verið í upplýsingum, sem stuðst var við í niðurstöðu héraðsdóms um aldur þaksins og fengnar voru úr yfirmatsgerð. Samkvæmt því og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að aðaláfrýjendur eigi rétt á skaðabótum að fjárhæð 2.800.000 krónur vegna galla á verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8. IV. Aðaláfrýjendum var sem áður segir gert með hinum áfrýjaða dómi að greiða gagnáfrýjendum dráttarvexti af þeim fjárhæðum, sem þeim fyrrnefndu bar að inna af hendi samkvæmt kaupsamningi aðilanna um verslunina H-Sel, frá því að þær urðu gjaldkræfar til 12. mars 2001, þegar yfirmatsgerðir lágu fyrir um galla á verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8 og íbúðarhúsinu að Lindarbraut 11. Frá síðastnefndum degi var aðaláfrýjendum gert að greiða dráttarvexti af skuld sinni samkvæmt kaupsamningnum að frádregnum þeim skaðabótum, sem héraðsdómur ákvað að þau ættu rétt á vegna umræddra galla. Með þessu hefur héraðsdómur ekki fallist á með aðaláfrýjendum að réttur, sem þau kunna að hafa notið samkvæmt almennum reglum kröfuréttar til að stöðva greiðslu fyrir sitt leyti til samræmis við það, sem greiðslu gagnáfrýjenda til þeirra reyndist áfátt, fengi því breytt að aðaláfrýjendur yrðu að greiða dráttarvexti af samningsbundinni skuld sinni fram til þess tíma, sem þau öfluðu viðhlítandi sönnunargagns um annmarka á hinu selda. Þessi niðurstaða héraðsdóms um dráttarvexti er í samræmi við niðurstöðu Hæstaréttar í sambærilegum málum, sem hefur margsinnis verið ítrekuð í dómum á undangengnum áratug. Eru ekki efni til að víkja í máli þessu frá þeirri framkvæmd, enda hafði ákvæði síðari málsliðar 7. gr. laga nr. 38/2001 ekki tekið gildi á þeim tíma, sem hér skiptir máli. Verður niðurstaða héraðsdóms um dráttarvexti því staðfest á þann hátt, sem í dómsorði greinir, en þar er tekið tillit til þeirra greiðslna, sem aðaláfrýjendur inntu af hendi eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms og áður er getið. Við ákvörðun málskostnaðar verður að líta til þess að við höfðun málsins höfðu aðaláfrýjendur haldið að sér höndum með tvær greiðslur samkvæmt kaupsamningi að fjárhæð samtals 7.960.615 krónur. Á þeim tíma höfðu þau ekki aflað sér matsgerða um ætlaða galla á hinum seldu eignum, en þegar upp er staðið fá þau viðurkennda til skuldajafnaðar kröfu um skaðabætur, sem nemur nokkru minna en helmingi þeirrar fjárhæðar, sem þau stóðu ekki skil á. Gagnstætt þessu verður að taka tillit til þess að réttur aðaláfrýjenda til afsláttar eða skaðabóta vegna galla í kaupunum var ekki viðurkenndur af gagnáfrýjendum nema að óverulegu leyti fyrr en að gengnum hinum áfrýjaða dómi. Aðaláfrýjendur kveðast samkvæmt gögnum málsins hafa þurft að bera samtals 844.041 krónu í kostnað í tengslum við mat á þessum göllum. Af þeirri fjárhæð er þóknun yfirmatsmanna, sem niðurstaða þeim í hag um gagnkröfu þeirra er í meginatriðum reist á, 310.000 krónur, en að öðru leyti er þar um að ræða kostnað af úttekt á fasteignum, þóknun dómkvaddra manna vegna þriggja undirmatsgerða og kostnað vegna dómkvaðningar og matsfunda. Af þessu verður séð að verulegur hluti kostnaðarins hefur fallið til vegna aðgerða, sem komu aðaláfrýjendum ekki að haldi, en að auki var leitað yfirmats um liði, sem ekki voru viðurkenndir í gagnkröfu þeirra. Að öllu þessu gættu er rétt að aðilarnir beri hver sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Aðaláfrýjendur, Jón Þór Ragnarsson og Rúna Jónsdóttir, greiði gagnáfrýjendum, Hrafni Sveinbjörnssyni og Elínu A. Eltonsdóttur, 4.550.615 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 3.922.009 krónum frá 10. janúar 2000 til 5. apríl sama árs, af 7.960.615 krónum frá þeim degi til 12. mars 2001 og af 4.550.615 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun 18. apríl 2001 að fjárhæð 1.389.433 krónur, innborgun 12. september sama árs að fjárhæð 4.668.691 króna og innborgun 20. febrúar 2002 að fjárhæð 32.855 krónur. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Mál þetta var dómtekið 30. apríl sl. en var endurflutt í dag og dómtekið að nýju að loknum munnlegum málflutningi. Málið er höfðað með stefnu þingfestri 29. júní 2000af Hrafni Sveinbjörnssyni, Suðurhvammi 25, Hafnarfirði og Elínu A. Eltonsdóttur, sama stað gegn Jóni Þór Ragnarssyni, Lindarbraut 11, Laugarvatni og Rúnu Jónsdóttur, sama stað. Endanlegar dómkröfur stefnenda eru þær að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða stefnendum 7.960.615 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 10., sbr. 12. gr. vaxtalaga nr. 25/1985, af kr. 3.922.009 frá 10. janúar 2000 til 5. apríl 2000 og af 7.960.615 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 21.239 krónum miðað við 21. apríl 2001 og 1.389.433 krónum, er stefndu greiddu 23. apríl 2001. Þá er gerð krafa um að stefndu verði in solidum dæmd til að greiða stefnendum málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Stefndu gera þær kröfur að þau verði alfarið sýknuð af öllum kröfum stefnenda í málinu og að þeim verði tildæmdur málskostnaður að skaðlausu úr hendi stefnenda. Málavextir Með kauptilboði dags. 14. september 1999 gerðu stefndu stefnendum kauptilboð í fyrirtækið H-Sel, Dalbraut 8, á Laugarvatni, húsnæði verslunarinnar svo og tækjabúnað, lager og viðskiptavild og í íbúðarhúsið að Lindarbraut 11, Laugarvatni. Kaupverð eignanna var tilgreint 40.000.000 króna. Í kauptilboði þessu segir m.a. að tilboðshafi muni lagfæra og gera við leka á þaki einbýlishússins, samkvæmt umtali, og einnig gera við leka sem sé sýnilegur á sólstofu. Gerðir voru kaupsamningar um hvora fasteign fyrir sig. Þá var gerður kaupsamningur um verslunina H-Sel, en samkvæmt þeim samningi selja stefnendur stefndu rekstur verslunarinnar, innréttingar og tæki, firmanafn, viðskiptavild og vörubirgðir. Eru samningarnir allir dagsettir 13. október 1999. Kaupverð einbýlishússins að Lindarbraut 11 var 9.800.000 krónur. Kaupverð verslunarhúsnæðis að Dalbraut 8 var 17.700.000 krónur. Kaupverð verslunarinnar var 12.500.000 krónur. Stefndu skoðuðu eignirnar áður en þau gerðu tilboð í þær og halda þau því fram að þau hafi spurt stefnendur um ástand þeirra. Af stefnenda hálfu hafi í fyrstu ekki verið upplýst um neinn leka að Lindarbraut 11. Við síðari skoðun hafi komið í ljós að um staðbundinn leka hafi verið að ræða á þaki sólstofu og á tilteknum stað á þaki einbýlishússins að Lindarbraut 11, en í söluyfirliti vegna eignarinnar er tekið fram að leki sé á flötu pappaþaki. Var síðan tekið fram í kaupsamningi að seljendur myndu annast á sinn kostnað viðgerðir vegna leka frá þaki og í sólstofu. Stefndu halda því fram að sú viðgerð sem framkvæmd var hafi verið ófullnægjandi. Stefndu halda því og fram að þau hafi verið fullvissuð um að engir gallar væru á umræddum fasteignum að öðru leyti. Sérstaklega hafi stefnendur verið inntir eftir því hvort um lekavandamál væri að ræða á þaki verslunarhúsnæðisins að Dalbraut 8 en stefnendur hafi sagt að þar væri enginn leki. Stefndu halda því fram að eftir að þau tóku við framangreindum eignum, í desember 1999, hafi strax komið í ljós að fullyrðingar stefnenda um ástand húsanna stæðust ekki. Jafnframt hafi þeim borist upplýsingar frá fyrrverandi starfsmönnum í versluninni H-Sel og aðilum sem annast hafi viðhald á húsnæðinu að lekavandamál frá þaki og víðar hefðu verið viðvarandi um langt árabil og væru þau enn til staðar. Í ljós hafi einnig komið að frágangur ýmissa þátta að Lindarbraut 11 hafi verið ófullnægjandi. Þá hafi stefndu orðið þess fljótt áskynja að strikamerkjakerfi í versluninni H-Sel, sem hafi verið á meðal þeirra gæða sem fylgja hafi átt verslunarrekstrinum, hafi verið óstarfhæft vegna tíðra bilana í hug- og vélbúnaði kerfisins. Stefndu fólu Einari Má Steingrímssyni, húsasmíðameistara, í samvinnu við Sævar Sigurðsson, húsgagnasmíðameistara, að framkvæma úttekt á ástandi fasteignanna. Eru álitsgerðir þeirra dags. í mars 2000. Gera þeir þar grein fyrir ástandi húsanna og setja fram viðgerðartillögur og er kostnaður þeirra áætlaður. Af hálfu stefndu var, hinn 28. júlí 2000, lögð fram í Héraðsdómi Reykjavíkur beiðni um dómkvadda matsmenn til þess að meta ástand fasteignanna og kostnað við úrbætur. Með beiðni, dags. 11. ágúst 2000, var þess síðan farið á leit að dómkvaddur yrði matsmaður til þess að meta ástand vél- og húgbúnaðar sölukerfis verslunarinnar H-Sel. Til þess að meta ástand fasteignanna voru dómkvaddir Agnar Pétursson og Bergsveinn Halldórsson, byggingameistarar, og eru matsgerðir þeirra dags. 2. október 2000. Í matsgerð vegna Lindarbrautar 11 er fjallað um þak, gróðurskála, leka undir enda þakglers í sólstofu, gólf í sólstofu, lagnir í eldhúsi, gólf í geymslu og þvottahúshurð. Í matsgerð segir að við skoðun á eigninni komi greinilega fram að viðhald hafi verið í lágmarki. Að mati matsmanna eru ummerki um leka sýnileg í útvegg í stofu. Þak á húsinu telja matsmenn að byggt sé samkvæmt teikningum og þakefnin hafi verið viðurkennd á byggingartímanum og séu enn viðurkennd. Þeir leggja til að skipt verði um þakefni á hluta af þakinu og settur verði dúkur eða pappi í staðinn þar sem sú aðgerð kalli ekki á útlitsbreytingar og til hennar þyrfti ekki leyfi frá byggingarfulltrúa. Kostnað við endurbætur á þaki áætla þeir 283.030 krónur. Matsmenn telja að uppsetning á gróðurskála sé samkvæmt teikningum og að ekki sé galli á þaki yfir garðskála. Frágangur hefði hins vegar mátt vera betri. Klæðning, sem gangi upp á húsvegg fyrir ofan gróðurskála, gangi ekki út á gluggann, heldur sé látin ganga niður á milli hans og veggjarins og síðan gengið frá með kítti. Þeir leggja til að klæðning á steyptum húsvegg verði rifin og sett verði trégrind á húsvegginn, auk þess vinkill sem gangi frá gluggastykki og upp með húsvegg, síðan verði hann klæddur með klæðningu, sömu gerðar og fyrir sé. Frágang þakglers á gróðurskála telja þeir vera samkvæmt leiðbeiningum en þar sem mjög vindasamt sé á þessum stað hefði framkvæmandi þurft að gera sérstakar ráðstafanir við enda glersins. Leggja þeir til að hitaþráður verði lagður í þakrennu. Kostnaður við úrbætur á gróðurskála er metinn 144.988 krónur. Varðandi rör í sólstofu, sem standi upp úr gólfi, telja matsmenn að flísar vanti þar í kring. Telja matsmenn þetta eðlilegan frágang þar sem garðskáli sé byggður eftir á og stýribúnaði komið fyrir inni í skáp. Naglfastur skápur hafi verið yfir lögnunum til þess að hylja þær. Hann hafi nú verið fjarlægður. Telja matsmenn eðlilegt að smíðaður verði skápur yfir stýrisbúnaðinn. Kostnað meta þeir 25.000 krónur. Lagnir liggi inni í eldhúsinnréttingu. Matsmenn telja þetta ekki vera galla en leggja til að einangrunarhólkar verði settir upp á rörin. Kostnaður er metinn 25.000 krónur. Varðandi gólf í geymslu leggja þeir til að steypt verði í gat sem er á gólfinu og gólfdúkur sem fyrir var verði límdur aftur yfir. Kostnaður 25.000 krónur. Varðandi þvottahúshurð telja matsmenn að hurðarflekinn sé ónýtur. Auðséð sé að hurðin hafi lengi verið ónýt. Leggja þeir til að sett verði ný hurð. Kostnað meta þeir 80.000 krónur. Samtals nemur framangreint kostnaðarmat 583.018 krónum. Í matgerð vegna Dalbrautar 8 er fjallað um þak, loft innanhúss og leka í steyptum kjallara. Í þeim hluta matsins þar sem fjallað er um þakið kemur fram að húsið sé byggt í mörgum áföngum og sé fyrsta teikning sem til sé hjá byggingafulltrúa frá 8. júlí 1983 og sé það aðeins stækkun upp á 50 m² þannig að fyrsti hluti af húsinu sé byggður eitthvað fyrr. Ekki sé annað að sjá en húsið hafi verið byggt eftir teikningu og byggingareglugerð sem þá hafi verið í gildi og síðari hlutar einnig byggðir eftir þeim reglugerðum sem gilt hafi á þeim tíma. Öll þökin séu mjög flöt. Upphafalega hafi þökin verið klædd með þakpappa af bestu gerð á þeim tíma og talið að það myndi endast í 10 til 20 ár með eðlilegu viðhaldi. Búið hafi verið að endurnýja tvo þakfleti með bárujárni. Matsmenn telja að þakpappi hafi verið rétt settur á þegar hann var lagður í upphafi. Óskað er eftir því í matsbeiðni að matsmenn meti hvort forsvaranlegar viðgerðir hafi farið fram á þakinu í samræmi við byggingareglugerð. Matsmenn telja að þar sem búið sé að skipta um þakefni hafi bárujárn verið sett á þakflöt með of litlum þakhalla, þar sem í 136 grein í byggingareglugerðar segi að lágmarkshalli á þakjárni sem aðalregnvatnsvörn megi ekki vera minni en 14°. Ef hann sé undir 14° þá verði að nota annaðhvort þakpappa eða þakdúk. Matsmenn benda á að rennur á norðausturþaki yfir kæli (hæsta þakfleti sennilega byggt fyrir 1983) séu fullar af gróðri og trjágróður farinn að myndast. Orsök á leka yfir kæli geti verið lítið viðhald á rennum. Matsmenn benda og á að þar sem að bárujárnsklæðning sé á þakinu sé einnig mjög hár þakkantur sem geri það að verkum að á vetrum geti mikill snjór setið í rennum og runnið undir þakklæðningu. Þeir benda á að þakpappi sé orðinn mjög gamall á hluta þaks og slíkur pappi endist ekki nema 10 til 20 ár með eðlilegu viðhaldi. Leggja þeir til að skipt verði um þakefni og settur verði þakpappi eða þakdúkur á öll þökin. Á vesturhluta (yfir eignahluta ESSO ) þaks sé þakdúkur og virðist hann halda. Allt bendi til þess að ekki sé fúi í þakklæðningu þegar gengið sé yfir þakið og það skoðað. Varðandi loft innanhúss telja matsmenn að loftaplötur hafi ekki verið gallaðar þegar þær voru settar upp en ástand þeirra sé nokkuð slæmt eftir langvarandi leka. Sjáist það mjög greinilega á þeim og límtrésbita yfir kæli að þakið hafi lekið lengi. Þar sem búið hafi verið að rjúfa loftklæðningu á skrifstofulofti hafi mátt sjá plasteinangrun sem notuð hafi verið þegar þakið var einangrað á þeim byggingartíma og hafi þetta verið eðlilegur frágangur. Þar sem búið hafi verið að opna einangrun upp í kalt rými í þaki komist hiti upp í þakið og geti þá myndast slagi og á vetrum hrímleki. Matsmenn staðfesta að í plötusamskeytum á útvegg í kjallara sé leki og sé sýnilegt að hann hafi verið nokkuð lengi. Þegar matsmenn hafi skoðað plötusamskeytin að utanverðu hafi komið í ljós að mikill gróður sé í plötusamskeytunum og laust steypuhröngl sem haldi í sér raka. Matsmenn segja að hreinsa þurfi gróðurinn og steypuhröngl sem haldi í sér miklu vatni og sett verði steypublanda og vatnsfæla ( sílan) í steypuskilin til að komast fyrir lekann og að jarðvegi verði haldið fyrir neðan plötuskil. Í yfirliti matsgerðarinnar segir m.a. að við skoðun á fasteigninni að Dalbraut 8 komi greinilega fram að viðhald hafi verið í lágmarki og leki, sem talað hafi verið um, hafi verið lengi. Það er álit matsmanna að járnklæðning á tveimur þakflötum sé ekki rétt efni miðað við halla á þökunum samkvæmt reglugerð. Matsmenn líta svo á að hús sem byrjað sé að byggja fyrir 1983 og oft sé búið að byggja við þurfi nokkurt viðhald og ekki hafi alltaf verið farið eftir reglugerð, til dæmis á þeim þakflötum sem búið sé að setja járn á. Matsmenn benda á að þakkantur á húsinu sé mjög hár og í veðurfari eins og hafi verið veturinn áður, sem hafi verið mjög snjóþungur vetur, þá sitji snjór í þakkanti og komist ekki í burtu, til dæmis á þökunum, sem séu með bárujárni. Þá vilji vatnið leitast við að fara undir bárur á járninu. Matsmenn leggja til að þakkantur verði opnaður þannig að vatn hafi greiðan aðgang niður af þakinu og það verði settur hitaþráður í þakrennur og þær hreinsaðar með reglulegu millibili svo ekki sitji gróður og óhreinindi í þeim. Þegar gert verði við þakið þurfi að skoða vel loftræstingu kaldra rýma fyrir ofan einangrun til öryggis. Að mati matsmanna er húsið, sem komið er nokkuð til ára sinna, í nokkuð góðu ástandi miðað við að lítið viðhald hafi verið á því og oft sé búið að byggja við það. Niðurstöður matsmanna varðandi kostnað við úrbætur eru þær að kostnaður við þak nemi 2.260.002 krónum. Viðgerð á lofti innanhúss 90.300 krónum og viðgerð á plötuskilum í kjallara 65.000 krónum. Til þess að meta ástand vél- og hugbúnaðar sölukerfis verslunarinnar H-Sel var dómkvaddur Oddur Benediktsson, prófessor í tölvunarfræðum. Er matsgerð hans dags. 21. september 2000. Í matsgerðinni gerir hann grein fyrir kerfinu, göllum á því og úrbótum. Fram kemur að kerfið samanstandi af 5 OMRON sölukössum sem keyptir hafi verið um og eftir árið 1994, tveir nýir, aðrir notaðir. Nýherji hafi flutt kassana inn en hafi hætt þeim innflutningi fyrir sex árum. Kassarnir séu því að minnsta kosti sex ára gamlir. Stýritölvan hafi í upphafi verið af gerð IBM. Stýritölvan hafi bilað sumarið 1999 og hafi þá verið keypt ný PC tölva. Hugbúnaður, nefndur Ráð, hafi verið keyptur í stýritölvuna til að sjá um kassana. Fyrirtækið sem hafi framleitt Ráð hafi hætt starfsemi fyrir nokkrum árum og hafi verið leitað til fyrrverandi starfsmanna þess um viðhald hugbúnaðarins. Engar notkunarleiðbeiningar hafi fylgt hugbúnaðinum. Nýherji hafi selt kassana, stýritölvuna og Ráð hugbúnaðinn sem samverkandi heild. Hrafn hafi skrifað uppgjörsforritið sjálfur í Excel. Lauslega áætlað hafi Hrafn talið að einum 2 milljónum króna hefði verið varið frá upphafi til kaupa á þessum vél- og hugbúnaði. Um ástand sölukerfisins við skoðun segir í matsgerð að stýritölvan geti ekki tengst kössunum. Ráð hugbúnaðurinn hafi alls ekki virkað við skoðun. Breytingar á vöruverði hafi ekki verið sendar inn úr stýritölvunni það sem af sé árinu. Breytingar á vöruverði hafi heldur ekki verið settar inn handvirkt gegnum móðurkassa. Vöruverðið í kössunum, sem sé frá því fyrir áramót, sé því að talsverðu leyti skakkt og þurfi því að verðmerkja nýjar vörur og slá verð inn á kassa við afgreiðslu upp á gamla mátann í stað þess að nota strikamerki. Uppgjör dagsins hafi ekki verið tekið inn rafrænt í stýritölvuna frá því fyrir áramót heldur slegið inn handvirkt eftir uppgjörsstrimlum inn í uppgjörsforritið. Varðandi bilanir í sölukerfi segir í matsgerð að ekki hafi annað komið fram en að sölukerfið hafi verið í lagi þegar eigendaskipti áttu sér stað. Í beiðni um dómskvaðningu segi "Fljótlega eftir að matsbeiðendur tóku við rekstri verslunarinnar tók að bera á vandkvæðum”... Þetta hafi verið staðfest af málsaðilum við skoðun. Jón Þór hafði fengið tilsögn um hvernig ætti að nota Ráð hjá Hrafni. En vandkvæði hafi komið upp og það í vaxandi mæli þar til kerfið hafi verið komið í það ástand sem lýst sé hér á undan. Þess beri að geta að engar leiðbeiningar hafi fylgt með Ráð hugbúnaðinum. Hrafn hafi notað Ráð um sex ára bil frá því að það var nýtt og notið leiðbeininga þeirra sem hafi framleitt og selt kerfið. Hann hafi einnig skrifað uppgjörsforritið sjálfur. Svona sértilsniðin og "gömul" kerfi verði oft "persónubundin" og stundum illgerlegt fyrir aðra að nota þau en þá sem hafi fylgt þróun þeirra, nema þá að um kunnáttufólk á sviði tölvukerfa sé að ræða. Í gögnunum sem fylgi matsbeiðninni komi fram að sérfræðingar hafi verið fengnir til að greina bilanirnar. Annar, sérfræðingur í OMRON kössum frá Nýherja, hafi ályktað að það væri Ráð, bókhaldskerfið, sem ylli vandanum en hinn, Ísleifur Gissurarson, sem unnið hafi að viðhaldi á Ráð, hafi talið að vandamálið væri í samskiptaforriti sem notað sé til sendingar og móttöku gagna frá kössum, hannað og skrifað af OMRON. Staðan sé þessi: “Mörg ár eru liðin síðan eðlilegu viðhaldi á Rán (sic) hugbúnaðinum var hætt. Vélbúnaður gengur úr sér. Stýritölva bilaði sumarið 1999 og var fenginn nýr PC og þá með nýju Windows stýrikerfi. Ýmis konar misræmi getur komið upp milli eldri hugbúnaðar og nýs stýrikerfis. Bilanir á tölvuvélbúnaði eða tengibúnaði geta komið upp af og til þegar minnst varir án þess að sýna sig stöðugt. Mörg dæmi eru til um að hugbúnaður sem hefur verið lappað upp á verði óviðráðanlegur í viðhaldi. Það er að segja að það kosti mikla og sífellt vaxandi vinnu að gera við hugbúnaðinn. Sölukerfi í verslun þarf að vera áreiðanlegt. Ég tel það vera vangá í verslunarrekstri að nota veigamikinn hugbúnað sem ekki er í viðhaldi hjá fyrirtæki sem hefur getu til þess að annast verkið.” Ný sölukerfi bjóði nú upp á allt aðra og fleiri möguleika í verslun heldur en OMRON/Ráð kerfið geri. Þar megi nefna tölvuvætt viðskiptamannabókhald, birgðastýringu og rafræn viðskipti (með EDI) þar sem pantanir, vöruafgreiðsla og greiðslur ganga mikið til "sjálfvirkt" fyrir sig.” Úrbætur Varðandi úrbætur segir í matsgerð Odds Benediktssonar að hann telji óráðlegt að nota Ráð hugbúnaðinn frekar. Á markaði á Íslandi séu að minnsta kosti tvö sölukerfi sem keyri á PC og geti meðhöndlað OMRON sölukassa og hægt sé að nota til að uppfæra OMRON/Ráð kerfið. Annars vegar opusallt kassakerfi frá fyrirtækinu Hug, sem myndi kosta 79.000 krónur án virðisaukaskatts. Ætla megi að vinna við uppsetningu kosti annað eins. Uppsettur gæti pakkinn kostað um 200.000 krónur með virðisaukaskatti. Þess beri að geta að ópusallt kassakerfi ráði yfir mun fleiri aðgerðum en Ráð. Hins vegar sé um að ræða kerfið Forða frá fyrirtækinu Hugbúnaði. Kerfið kosti 140.000 krónur. Uppsettur gæti pakkinn kostað um 240.000 krónur. Niðurstaða matsmannsins er því sú að ætla megi að endurnýja þurfi samskiptaspjald ef farið verði út í að endurbæta OMRON/Ráð kerfið. Það gæti kostað 20.000 krónur. Áætlaður kostnaður við uppfærslu með ópusallt yrði um 220.000 krónur en með kerfinu Forða 260.000 krónur. Þar sem Ráð hugbúnaðurinn virki ekki í versluninni núna sé hægt að setja upp nýjan hugbúnað í stað hans á stýritölvu og byggja upp stofnskrár án þess að verslunarstörfin í núverandi mynd raskist. Viðtenging við kassana og prófanir á uppfærðu kerfi ætti að geta farið fram á lokunartíma. Rekstur verslunarinnar þyrfti ekki að raskast við uppfærsluna. Af hálfu stefndu var hinn 5. janúar 2000 lögð fram yfirmatsbeiðni í Héraðsdómi Reykjavíkur. Til þess að framkvæma yfirmatið voru dómkvaddir Samúel Smári Hreggviðsson, byggingatæknifræðingur, Örn Steinar Sigurðsson, byggingaverkfræðingur, og Hafsteinn Bjarnason, húsasmíðameistari. Eru yfirmatsgerðir þeirra dags. 12. mars 2001. Taka yfirmatsbeiðnirnar bæði til fasteignarinnar að Lindarbraut 11 og verslunarhúsnæðisins að Dalbraut 8 . Hvað varðar þak að Lindarbraut 11 telja yfirmatsmenn það upphaflega byggt í samræmi við þágildandi byggingarreglugerð. Þeir telja þakið hins vegar gallað hvað varðar loftræstingu en telja vöntun á loftræstingu þó ekki meginorsök leka frá þaki. Yfirmatsmenn eru samála tillögu undirmatsmanna um viðgerð að því tilskyldu að niðurfallsrist verði lagfærð og loftun þess hluta þaksins verði um leið aukin þannig að hún samsvari kröfum núverandi byggingarreglugerðar. Í umfjöllun um garðskála segir að ekki séu gerðar sömu kröfur til slíkra bygginga og til almenns íbúðarhúsnæðis en sú staðreynd, að opið sé milli garðskála og eldhúss, krefjist þess að hún sé að lágmarki vind- og vatnsheld. Þá er það álit yfirmatsmanna að garðskálinn geti ekki talist með endanlegan frágang, opnar rifur séu með fram útihurðum og áfellur vanti á öll hurða- og gluggaop. Ummerki um leka hafi verið sýnileg á bita yfir dyrum. Kantur á endaplötu á þaki sé ófrágenginn og lekið hafi um samskeyti platna í þaki næst stofu þar sem þær komi saman enda í enda í stað þess að efri platan yfirlappist og þær séu bræddar þannig saman. Leggja þeir til að úrbætur verði eftirfarandi: 1. Þétt verði með fram dyrakörmum og gengið frá áfellum. 2. Klæðning framan á garðskála verði lagfærð þannig að hún verði vatnsheld. 3. Þétting verði lagfærð á plötuskilum í þaki næst vegg að stofu. Hurð á þvottahúsi telja yfirmatsmenn ónýta. Yfirmatsmenn telja ekki að frágangur lagna í eldhúsi brjóti í bága við byggingarreglugerð frá 1967 en álitamál sé hvort hann brjóti í bága við núgildandi byggingarreglugerð. Þeir leggja til að notuð verði lögn sem þegar hafi verið lögð frá bílskúr að fyrirhuguðum ofni í garðskála. Við þessa sömu lögn sé hægt að tengja ofn í eldhúsi. Yfirmatsmenn telja að um galla á geymslugólfi sé að ræða þar sem gat á gólfinu, eftir viðgerð á lögnum, var hulið með dúk þannig að það sást ekki við skoðun. Leggja þeir til að steypt verði í gatið og gólfið dúklagt að nýju. Varðandi lagnir í gólfi sólstofu leggja þeir til að byggður verði skápur utanum lagnirnar með eðlilegu aðgengi að þeim. Kostnað af úrbótum samkvæmt framansögðu telja yfirmatsmenn vera þennan að teknu tilliti til vinnu, tækja og efnis: Í yfirmatsgerð vegna Dalbrautar 8 skipta yfirmatsmenn þaki hússins, sem byggt var í áföngum eins og áður er fram komið, í nokkra hluta eftir byggingartíma og er þar jafnframt vísað til teikningar af hinum einstöku hlutum þaksins. Að því er varðar þak annarrar viðbyggingar frá 1994 er því lýst að þessi hluti þaksins sé klæddur með bárujárni og því ekki í samræmi við þágildandi byggingarreglugerð, grein 7.6.6.7, sem krefjist þess að þakhalli sé minnst 14°, sé þakið klætt með bárujárni, nema sérstök undanþága sé veitt af byggingarnefnd en engin slík undanþága sé til í fórum byggingarfulltrúa. Þá sé þak á viðbyggingu, sem talin sé byggð 1983, bárujárnsklætt á sama hátt og fyrrgreint þak og uppfylli ekki ákvæði byggingarreglugerðar vegna þakhalla. Leki sé á skilum þessa þaks og þaks á viðbyggingu sem einnig sé frá 1983, en það þak sé klætt með pappa. Leki þessi sé niður með vegg sem snúi í norðaustur. Þak yfir elsta hluta húseignarinnar, byggt 1963, sé pappalagt og leki sé í austurhorni verslunar. Þakfrágangur virðist hafa verið í lagi upphaflega en pappi sé orðinn gamall og lélegur. Tillögur yfirmatsmanna varðandi úrbætur lúta að því að núverandi þakklæðning verði fjarlægð af öllum þökunum, fúinni klæðningu skipt út ef um hana reynist vera að ræða og þökin síðan pappalögð. Endurhanna þurfi frágang á köntum þar sem nú sé bárujárn á þakinu. Yfirmatsmenn segja loftaplötur skemmdar eftir leka þar sem um leka hafi verið að ræða en virðist ekki gallaðar að öðru leyti. Fúi sé til staðar í tréverki undir skilum þaka frá 1983 og áður greinir. Lagt er til að klæðning verði endurnýjuð þar sem hún sé skemmd vegna leka. Þetta eigi við um klæðningu með fram útveggjum í þakhluta frá 1963, alla klæðningu í þaki viðbyggingar frá 1983 og hluta af klæðningu í þaki viðbyggingar frá 1983. Þá er lagt til að endurnýja klæðningu innan á útvegg í útisalernum. Leka í kjallara telja yfirmatsmenn vera frá plötuskilum. Lagt er til að grafið verði frá plötunni niður með vegg sem snúi að bílastæði, vel niður fyrir plötuskil, þau hreinsuð vandlega og þétt með viðeigandi viðgerðarefni og klætt að utanverðu með asfaltdúk. Sundurliðuð kostnaðaráætlun vegna úrbóta að Dalbraut 8, að teknu tilliti til vinnu, tækja og efnis, er eftirfarandi: Ásamt ófyrirséðum kostnaði 10%, hönnun og umsjón 10% og virðisaukaskatti nemur kostnaður alls 3.968.650 krónum. Málsástæður stefnenda og lagarök Stefnendur byggja kröfur sínar í málinu einvörðungu á kaupsamningi um verslunina að Dalbraut 8, en kaupverð hennar var 12.500.000 krónur, eins og áður segir, miðað við áætlað verðmæti vörubirgða, 3.800.000 krónur. Samkvæmt C lið 1. gr. samningsins skyldi verðmæti vörubirgða miðast við talningu er fram skyldi fara við afhendingu hinn l. desember 1999 og skyldu birgðir metnar á kostnaðarverði (innkaupsverði) auk álags samkvæmt samkomulagi milli aðila. Samkvæmt 3. gr. kaupsamnings skyldi greitt við undirritun hans 1.661.393 krónur og við afhendingu 3.000.000 króna. Hinn 5. apríl 2000 skyldu greiddar 4.038.606 krónur og á afhendingardegi skyldu kaupendur afhenda skuldabréf fyrir verðmæti vörubirgða. Fyrsti gjalddagi skuldabréfsins skyldi vera 10. janúar 2000 og síðan mánaðarlega, 12 afborganir alls. Bréfið skyldi vera óverðtryggt og bera meðalvexti Seðlabanka Íslands frá afhendingardegi. Bréfíð skyldi tryggt með veði í húsnæði verslunarinnar að Dalbraut 8, Laugarvatni, sem stefndu hafi keypt af stefnendum samhliða verslunarrekstrinum ásamt íbúðarhúsi þeirra að Lindarbraut 11 þar á staðnum. Afhending hafi farið fram hinn l. desember 1999 og hafi talning vörubirgða þá farið fram. Niðurstöður talningar hafi verið kynntar stefndu hinn 15. desember 1999. Stefndu hafi greitt í desember 1999 afborgun er var á gjalddaga 1. desember. Veðskuldabréfið hafi hins vegar ekki verið afhent á réttum tíma. Við athugun hafi komið í ljós að álagning á bensíni og olíuvörum hafi verið inni í útreikningi vörubirgða og hafi það verið leiðrétt. Þar sem stefndu hafi enn ekki afhent skuldabréfið hafi stefnendur sundurliðað birgðir eftir vöruflokkum og hafi tilgreint álagningu í hverjum flokki fyrir sig í stað meðaltalsálagningar áður. Hafi sú yfirferð leitt til þess að kostnaðarverð hafi hækkað lítillega. Að með taldri skiptimynt í kössum sé kaupverð vörubirgða því 3.857.714 krónur. Stefndu hafi ekki haft uppi neinar athugasemdir við ofangreint verðmæti vörubirgða. Stefndu hafi hins vegar haft uppi ýmsar athugasemdir um galla á þeim eignum er stefnendur seldu þeim. Í þeirri von að leysa mætti þann ágreining hafi stefnendur beðið með innheimtu á eftirstöðvum kaupverðs rekstrarins en hafi skorað munnlega á stefndu að afhenda skuldabréf. Með bréfi 27. apríl sl. hafi verið skorað á stefndu að standa við kaupsamninginn. Þar sem sú áskorun hafi ekki borið árangur, sé mál þetta höfðað til greiðslu eftirstöðvanna og gjaldfellingar skuldabréfsins sem stefndu beri að greiða án tillits til annarra kaupsamninga þeirra við stefnendur. Stefnukrafa sundurliðist þannig: Krafan sé byggð á ákvæðum kaupsamningsins og þeirri meginreglu samningaréttar að samninga skuli halda. Málið sé höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með heimild í 8. gr. fyrrgreinds kaupsamnings. Krafa um dráttarvexti sé byggð á vaxtalögum nr. 25/1987 og krafa um málskostnað sé byggð á 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Málsástæður stefndu og lagarök Af hálfu stefndu er því haldið fram að þótt gerðir hafi verið sérstakir samningar um hverja ofangreinda eign sé í hverjum samninganna vísað til hinna og tekið fram að skoða beri alla samningana sem eina heild. Hafi það og verið forsenda af hálfu stefndu að um heildarkaup á þessum þremur eignum væri að ræða, enda hafi í ákvörðun stefndu um kaupin falist sú ákvörðun að flytja búferlum frá Reykjavík til Laugarvatns og stunda þar verslunarrekstur. Sýknukarafa stefndu er á því byggð að allar eignirnar, sem keyptar hafi verið, hafi verið haldnar verulegum galla og/eða annars konar vanbúnaði auk þess sem ekki hafi verið afhent réttilega allt sem lofað hafi verið í kaupunum. Af þessum sökum telja stefndu sig eiga kröfu um skaðabætur og/eða afslátt af kaupverði eignanna. Stefndu telja að kröfur þeirra um skaðabætur eða afslátt af kaupverði sé unnt að nýta til skuldajafnaðar gegn kröfum stefnenda í málinu, þar sem skilyrði slíks skuldajafnaðar séu uppfyllt, sbr. ákvæði 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála í héraði, og með vísan til þess sé kaupverð í viðskiptum aðilanna að fullu greitt. Um ábyrgð stefnenda vegna umræddra galla og rétt stefndu til skaðabóta og/eða afsláttar vegna þess er vísað til meginreglna fasteignakaupa- og kröfuréttar og að sínu leyti til ákvæðis 42. gr. laga um lausafjárkaup, nr. 39/1922, með lögjöfnun og vísan til meginreglu ákvæðisins. Stefndu hafi skoðað eignirnar áður en þau gerðu tilboð í þær og hafi spurt stefnendur um ástand þeirra. Af stefnenda hálfu hafi í fyrstu ekki verið upplýst um neinn leka að Lindarbraut 11. Við síðari skoðun hafi komið í ljós að um staðbundin leka var að ræða á þaki sólstofu og á tilteknum stað á þaki einbýlishússins að Lindarbraut 11, sbr. einnig upplýsingar á söluyfirliti vegna eignarinnar. Af því tilefni hafi verið tekið fram í kaupsamningi að seljendur myndu kosta viðgerð á þakpappa. Sú viðgerð, sem framkvæmd var, hafi hins vegar verið alls ófullnægjandi. Að öðru leyti hafi stefndu verið fullvissuð um að engir gallar væru á umræddum fasteignum. Sérstaklega hafi stefnendur verið inntir eftir því hvort um lekavandamál væri að ræða á þaki verslunarhúsnæðisins að Dalbraut 8 en stefnendur hafi sagt að enginn leki væri þar. Eftir að stefndu tóku við framangreindum eignum, í desember 1999, hafi strax komið í ljós að fullyrðingar stefnenda um ástand húsanna stóðust ekki. Jafnframt hafi stefndu borist upplýsingar frá fyrrverandi starfsmönnum í versluninni H-Sel og aðilum sem annast hafi viðhald á húsnæðinu að lekavandamál frá þaki og víðar hefðu verið viðvarandi um langt árabil og væru þau enn til staðar. Í ljós hafi einnig komið að frágangur ýmissa þátta að Lindarbraut 11 hafi verið ófullnægjandi. Þá hafi stefndu orðið þess fljótt áskynja að strikamerkjakerfi í versluninni H-Sel, sem hafi verið á meðal þeirra gæða sem fylgja hafi átt verslunarrekstrinum, hafi verið óstarfhæft vegna tíðra bilana í hug- og vélbúnaði kerfisins. Varðandi galla á tölvukerfi verslunarinnar H-Sel, er lýtur að strikamerkjakerfi verslunarinnar, er vísað til matsgerðar Odds Benediktssonar, dags. í mars 2000. Eins og áður segi hafi stefndu orðið þess vör þegar eftir afhendingu fasteignanna og verslunarrekstursins að margþættir gallar hafi verið á hinu selda. Stefnendum hafi verið send eintök skýrslna þeirra Einars Más Steingrímssonar og Sævars Sigurðssonar. Af hálfu stefndu hafi þáverandi lögmaður þeirra ritað bréf til stefnenda, dags. 31. mars 2000, þar sem afstöðu stefndu til málsins hafi verið lýst og gerðar kröfur um úrbætur, skaðabætur og/eða afslátt af kaupverði. Samkvæmt fyrrgreindum ástandslýsingum nemi viðgerðarkostnaður vegna galla á fasteignunum 9.152.000 krónum. Jafnframt hafi stefndu áskilið sér rétt til að halda eftir greiðslum sínum vegna þessa. Stefnendur hafi svarað með bréfi, dags. 27. apríl 2000. Þar hafi verið fallist á hluta þeirra umkvartana sem stefndu hafi haft fram að færa en öðrum hafnað. Í svari stefnenda hafi ekki falist fullnægjandi boð af þeirra hálfu um úrbætur vegna þeirra galla sem að framan sé lýst. Þá hafi fullnægjandi boð um úrbætur vegna þeirra galla sem stefnendur viðurkenndu ábyrgð á ekki komið fram. Nokkrar viðræður hafi farið fram á milli aðila eftir þetta um lausn málsins en þær hafi reynst árangurslausar. Þann 29. júní 2000 hafi stefnendur svo höfðað mál þetta á hendur stefndu og hafi stefndu þá þegar hafist handa við að undirbúa framlagningu matsbeiðnar til Héraðsdóms Reykjavíkur um að dómkvaddir yrðu sérfróðir matsmenn til að leggja mat á þá galla sem fyrir hendi væru á hinum keyptu fasteignum og tölvukerfi verslunarinnar H-Sel. Sýknukrafa stefndu er studd þeim rökum að fasteignir og tækjabúnaður, sem stefndu hafi keypt af stefnendum, hafi verið haldin margvíslegum göllum eins og að framan hafi verið rakið og vísað sé til framlagðra matsgerða. Stefndu hafi ekki verið upplýst fyrir kaupin um bágborið ástand fasteigna og tölvukerfis utan upplýsinga um staðbundið lekavandamál í þaki fasteignarinnar að Lindarbraut 11. Stefnendum hafi hins vegar verið fullkunnugt um alvarleg og langvarandi vandamál vegna þakleka og annarra galla á fasteignunum. Hvað varði fasteignina að Dalbraut 8 sé m.a. vísað til vottorða byggingarfulltrúa uppsveita Árnessýslu. Í vottorði byggingarfulltrúa, dags. 29. mars 2000, komi fram að þakleki hafi alla tíð verið fyrir hendi í húsinu. Þá komi fram að þegar stækkun hússins hafi verið samþykkt árið 1992 hafi verið lagt til af byggingarnefnd að sett yrði þak á húsið með vatnshalla, minnst 1:4, og húsið þar með gert vatnshelt. Hafi stefnendum því verið kunnugt um hvers konar úrbætur þyrfti að ráðast í til að ráða bót á þeim vanda. Það hafi þau hins vegar ekki gert og hafi ekki upplýst stefndu um þetta atriði. Þvert á móti hafi stefnendur fullyrt að engin vandamál hefðu verið vegna leka þau sjö ár sem þau hefðu átt húsnæðið og rekið þar verslun. Af hálfu stefndu er á því byggt að stefnendur beri skaðabótaábyrgð gagnvart þeim vegna alvarlegra brota á upplýsingaskyldu seljenda í fasteignakaupum. Þá sé á því byggt af hálfu stefndu að framangreindar fasteignir og hugbúnaður tölvukerfis hafi skort áskilda kosti. Stefndu hafi ekki verið upplýst fyrir kaupin um bágborið ástand fasteigna og tölvukerfis utan upplýsinga um staðbundið lekavandamál í þaki fasteignarinnar að Lindarbraut 11. Stefnendum hafi hins vegar verið fullkunnugt um alvarleg og langvarandi vandamál vegna þakleka og annarra galla á fasteignunum. Stefndu eigi því rétt á skaðabótum með hliðsjón af 2. mgr. 42. gr. laga um lausafjárkaup nr. 39/1922, með lögjöfnun, og með hliðsjón af meginreglum fasteignakauparéttar og kröfuréttar um bótaskyldu vegna galla í fasteignakaupum. Verði ekki fallist á rétt stefndu til skaðabóta er til vara á því byggt að stefndu eigi rétt til afsláttar af kaupverði framangreindra fasteigna og verslunarreksturs. Ekki sé annað fram komið en að stefndu hafi keypt framangreindar fasteignir og tölvukerfi verslunarinnar H-Sel fullu verði miðað við að eignirnar væru ekki haldnar galla. Svo hafi ekki reynst vera heldur muni stefndu þurfa að leggja í mikinn viðgerðakostnað til að gera framangreindar fasteignir vatnsheldar og gera þær þannig úr garði að fullnægi réttmætum væntingum þeirra til eignanna. Þá sé nauðsynlegt að kaupa annan hugbúnað í tölvukerfi verslunarinnar H-Sel til að unnt sé að nýta það strikamerkjakerfi sem stefndu keyptu af stefnendum. Eigi því stefndu rétt á hæfilegum afslætti af kaupverðinu vegna alls framangreinds, með vísan til l. mgr. 42. gr. laga um lausafjárkaup nr. 39/1922, fyrir lögjöfnun, og með vísan til meginreglna fasteignakaupa og kröfuréttar um rétt kaupanda til afsláttar vegna galla í hinu keypta. Stefndu reisa rétt sinn til skuldajöfnunar gegn kröfum stefnenda á 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og meginreglum kröfuréttar um skuldajöfnuð. Kröfur stefndu um skaðabætur/afslátt taki mið af niðurstöðum yfirmatsgerða og matsgerðar Odds Benediktssonar og sundurliðist þannig: Niðurstaða Stefnandi höfðar mál þetta til greiðslu eftirstöðva kaupsamnings milli málsaðila um kaup á rekstri verslunarinnar að Dalbraut 8 að Laugarvatni. Af hálfu stefndu hefur stefnukröfu málsins ekki verið mótmælt sem slíkri en stefndu telja sig eiga gagnkröfu til skuldajafnaðar vegna galla í fasteignum sem þau keyptu á sama tíma af stefnendum að Lindarbraut 11 og Dalbraut 8, Laugarvatni, og vegna galla á tölvukerfi í verslun. Samkvæmt kauptilboði, dags. 14. september 1999, gerðu stefndu kauptilboð í báðar fasteignirnar og verslunarreksturinn. Var kauptilboðið samþykkt af stefnendum og komst þar með á samningur milli aðila máls þessa. Enda þótt gerðir hafi verið þrír aðskildir kaupsamningar, tveir vegna fasteignanna og einn vegna verslunarrekstursins, sem allir voru gerðir á sama tíma, þykir með hliðsjón af samningi aðila, samkvæmt kauptilboðinu, verða að líta svo á að um ein viðskipti sé að ræða og stefndu geti komið að í málinu kröfum sínum til skuldajafnaðar vegna meintra galla á hinu selda. Eins og áður greinir byggja stefndu skuldajafnaðarkröfur sínar á framlögðum yfirmatsgerðum og matsgerð Odds Benediktssonar. Stefnendur mótmæla þessum kröfum stefndu að öðru leyti en því að viðurkenndur er galli í geymslugólfi að Lindarbraut 11. Lindarbraut 11 Í yfirmatsgerð segir að húseignin sé með steinsteypta húsveggi á einni hæð og á steinsteyptum undirstöðum og með steinsteyptri botnplötu. Þakvirki séu úr timbri með flötu þaki klætt með pappalögn, þakhalli um það bil 4-5°. Garðskáli (sólstofa), sem byggður hafi verið síðar, sé úr límtrésbitum. Í yfirmatsgerðinni segir að á matsfundi hafi komið í ljós að á garðskála sé leki á samskeytum platna. Reynt hafi verið að þétta samskeytin með kítti. Einnig séu lekamerki á samskeytum garðskála og íbúðarhúss og lekamerki séu einnig á veggjum við þaksperrur hússins. Allar áfellur vanti á glugga og hurðarop, bæði að innan og utanverðu og opið sé í gegn þannig að auðvelt hafi verið að stinga blaði í gegnum rifur. Í einu horni gróðurskálans standi lagnir upp úr gólfi við aðliggjandi vegg að bílskúr þar sem séu stillikranar fyrir gólfhitalögn og heitan pott fyrir utan gróðurskálann. Í íbúðarhúsi séu lekaummerki í stofu í norðvesturvegg upp við loft, taumar hafi verið á nokkrum stöðum, brúnleitir að lit. Útgönguhurð í þvottahúsi sé mjög illa farin og vanti m.a. vatnsbretti og sökkulumbúnað. Þakið sé klætt með pappaklæðningu og loftræst með 6 stk. 1½” lofttúðum yfir íbúðarhlutanum og 4 stk. 1½” lofttúðum yfir bílskúrshluta hússins. Hitalagnir fyrir eldhúsofn séu lagðar án einangrunar í krossviðsstokk niður við gólf í sökkli eldhússinnréttingar. Í geymslu hafi verið rofið gat í gólfið til að komast að lögnum en ekki verið gengið frá því aftur og hafi gatið verið hulið undir bút af dúk og gólfteppi. Í söluyfirliti vegna Lindarbrautar 11 kemur fram að leki sé á flötu pappaþaki. Þegar stefndu skoðuðu fasteignina var farið upp á þak hússins og það skoðað. Kom þá í ljós að vatn var undir þakpappa. Varð samkomulag með aðilum að stefnendur sæju um viðgerð á þakinu. Stefnandi, Hrafn, heldur því fram að hann hafi einungis tekið að sér að láta setja pappa á hluta þaksins en stefndi, Jón Þór, bar fyrir dómi að hann hafi skilið stefnanda svo að hann ætlaði að setja nýjan pappa á allt þakið. Að ósk stefndu var svofellt ákvæði sett í kaupsamninginn: “Seljandi annast á sinn kostnað fyrir afhendingu viðgerðir vegna leka frá þaki og í sólstofu svo og gerð nýs lóðarleigusamnings, þ.m.t. útmælingu lóðarinnar.” Verður þetta ákvæði ekki skilið öðruvísi en svo að stefnandi hafi tekið að sér að láta gera við leka frá þaki og leka í sólstofu. Fram er komið að fljótlega eftir að stefndu fluttu inn í húsið urðu þau vör við leka. Þegar matsfundur fór fram vegna yfirmatsgerðar voru lekamerki í stofu og í gróðurskála eins og rakið hefur verið. Verður því ekki séð að stefnendur hafi uppfyllt skyldur sínar samkvæmt nefndu ákvæði kaupsamningsins á fullnægjandi hátt og þannig ekki afhent eignina í umsömdu ástandi að þessu leyti. Ber því að fallast á að þeim beri að greiða stefndu kostnað við að bæta úr göllum vegna leka frá þaki og í sólstofu. Telja verður að allar forsendur séu brostnar fyrir þeirri kröfu stefnenda sem sett var fram í bréfi, dags. 27. apríl 2000, og ítrekuð í þinghaldi 2. apríl 2001, um að stefnendur fái að ljúka viðgerðum á húsinu. Samkvæmt yfirmatsgerð, með vísan til undirmatsgerðar, er fallist á að nauðsynlegt sé að skipta um þakefni á hluta þaksins og að settur verði dúkur eða pappi í staðinn. Þá verði niðurfallsrist lagfærð og loftun þessa hluta þaksins verði um leið aukin þannig að hún svari kröfum núverandi byggingarreglugerðar. Kostnað við þetta telja yfirmatsmenn 279.465 krónur. Dómurinn telur hins vegar að útloftun þaks falli undir endurbætur en fellst á að taka viðgerðarkostnað þaks til greina með 260.000 krónum. Nauðsynlegar úrbætur við garðskála telja matsmenn eftirfarandi: 1. Þétt verði með fram dyrakörmum og gengið frá áfellum. 2. Klæðning framan á garðskála verði lagfærð þannig að hún verði vatnsheld. 3. Þétting verði lagfærð á plötuskilum í þaki næst vegg að stofu. Kostnað við þennan þátt telja yfirmatsmenn nema 167.248 krónum. Ekki er fallist á að samkvæmt ákvæði því í kaupsamningi, sem áður er getið, beri stefnendum að bæta stefndu kostnað við úrbætur samkvæmt lið 1 og 2, en telja verður að stefndu hafi við skoðun mátt gera sér grein fyrir að dyrakarmar voru óþéttir og að áfellur vantaði og jafnframt gera sér grein fyrir ástandi klæðningar framan á garðskála. Það er hins vegar skoðun dómsins að kostnað vegna liðs 3 beri að bæta og er sá kostnaðarliður að álitum talinn hæfilega metinn á 115.000 krónur. Við skoðun á elhúsinnréttingu máttu stefndu sjá hvernig hitalögnum var fyrir komið niður við gólf í sökkli innréttingarinnar. Þá máttu stefndu einnig gera sér grein fyrir ástandi hurðar á þvottahúsi. Verður krafa þeirra samkvæmt þessum liðum því ekki tekin til greina. Óumdeilt er að stefnendum beri að bæta úr galla á geymslugólfi en samkvæmt yfirmatsgerð, lið 5, nemur sá kostnaður 21.239 krónum. Fyrir liggur að lagnir með stjórntækjum fyrir gólfhitalögn garðskálans og fyrir heitan pott voru í skáp í garðstofunni þegar stefndu skoðuðu húsi. Eftir það lét stefnandi, Hrafn, fjarlægja skápinn. Var frágangur að þessu leyti því orðinn annar en stefnendur máttu búast við, en ósannað er að samkomulag hafi orðið milli aðila um að fjarlægja skápinn. Ber stefnendum því að bæta stefndu kostnað við að setja upp skáp yfir umrædd stjórntæki. Samkvæmt lið 6 í yfirmatsgerðinni er þessi kostnaður metinn á 21.116 krónur. Samkvæmt framansögðu ber því að taka til greina kröfur stefndu um skaðabætur vegna Lindarbrautar 11 með 610.000 krónum þegar tekið hefur verið tillit til virðisaukaskatts, þar með endurgreiðslu hluta hans vegna vinnu á verkstað, ófyrirséðs kostnaðar og kostnaðar við hönnun og umsjón. Dalbraut 8 Í yfirmatsgerð vegna Dalbrautar 8 segir að við skoðun hafi komið í ljós að víða séu lekamerki í versluninni og hafi loftklæðning víða verið laus frá lofti og morkin. Á útisalernum hafi loftklæðningin gúlpast niður. Á kaffistofu hafi verið búið að rjúfa loftaklæðningu og hafi þar legið vatn á rakavörninni þannig að hún gúlpaðist niður. Niður með veggjum hafi víða verið lekaummerki. Einangrun í þaki sé úr plasti 1½”. Þar sem bárujárn sé á þaki séu naglar að miklu leyti lausir. Víða á þakinu hafi pappalögn verið laus og illa frá henni gengið. Skoðuð hafi verið lekamerki í kjallara húseignarinnar en þar sé áberandi leki frá steypuskilum upp við loft. Þak Í yfirmatsgerð er að finna teikningu af þaki hússins sem yfirmatsmenn skipta í nokkra hluta sem þeir merkja A,B,C,D,E og F. Í yfirmatsgerð kemur fram að Olíufélagið hf. sé eigandi að hluta hússins, kaffistofu, afgreiðslu þar fyrir framan, auk salerna sem gengið sé inn í að utanverðu. Samkvæmt yfirlýsingu lögmanna aðila í dag er óumdeilt að Olíufélagið hf. er ekki eigandi að útisalernum en er hins vegar eigandi þess hlutar svæðis sem á teikningum er merkt A og að hluta B og er það í samræmi við matsvottorð sem liggur frammi í málinu. Þak C sem er yfir lager verslunarinnar segja yfirmatsmenn að sé þak annarrar viðbyggingarinnar frá 1994. Þakið sé klætt með bárujárni og því ekki í samræmi við ákvæði þágildandi byggingarreglugerðar, grein 7.6.6.7, sem krefjist þess að þakhalli sé minnst 14°, sé þakið klætt með bárujárni, nema sérstök undanþága sé veitt af byggingarnefnd, en engin slík undanþága sé til í fórum byggingarfulltrúa. Þak D, sem er yfir salernum, sem gengið er inn í utan frá, eru talin byggð 1983. Þakið sé bárujárnsklætt og uppfylli því ekki ákvæði byggingarreglugerðar vegna þakhalla. Segir að leki sé á skilum milli þaks D og F og niður með vegg sem snýr í norðaustur. Þök E og F séu yfir verslun og skrifstofuhúsnæði. Þak E sé yfir elsta hluta húseignarinnar, byggt 1963. Þakið sé pappalagt. Leki sé í austurhorni verslunar. Þakfrágangur virðist upphaflega hafa verið í lagi en pappi sé orðinn gamall og lélegur. Þak F sé yfir viðbyggingu sem talin sé vera frá 1983. Þakið sé klætt með pappa. Leki sé á skilum við þak D. Lagningu þaksins telja yfirmatsmenn ekki brjóta í bága við þágildandi byggingarreglugerð. Leggja yfirmatsmenn til að úrbætur felist í því að núverandi þakklæðning verði fjarlægð af öllum þökum, fúinni klæðningu skipt út ef um hana hafi verið að ræða og þökin síðan pappalögð. Endurhanna þurfi að mati yfirmatsmanna frágang á köntum þar sem nú sé bárujárn á þakinu. Loft innanhúss Yfirmatsmenn telja loftaplötur skemmdar eftir leka þar sem um leka hafi verið að ræða en þær virðist ekki vera gallaðar að öðru leyti. Fúi sé til staðar í tréverki undir skilum þaka D og F. Lagt er til að klæðning verði endurnýjuð þar sem hún sé skemmd vegna leka. Þetta eigi við um klæðningu með fram útveggjum í þakhluta E, alla klæðningu í þaki D og hluta klæðningar í þaki F. Einnig er lagt til að endurnýja klæðningu innan á útvegg í útisalernum. Leki í kjallara Leki í kjallara er talinn vera frá plötuskilum. Lagt er til að grafið verði frá plötunni niður með vegg sem snýr að bílastæði, vel niður fyrir plötuskil, þau hreinsuð vandlega og þétt með viðeigandi viðgerðarefni og klætt að utanverðu með asfaltdúk. Fyrir liggur að stefndu skoðuðu verslunarhúsnæðið að Dalbraut 8 áður en kaupin áttu sér stað, að öðru leyti en því að salerni, sem gengið er inn í utan frá, voru ekki skoðuð. Ber aðilum ekki saman um það sem fram fór við skoðun. Bar stefnandi, Hrafn, að stefndu hefði verið leidd um húsið og þeim bent á þá staði þar sem lekavandamál hefðu komið upp. Stefndi, Jón Þór, bar hins vegar að svo hefði ekki verið og hefði því verið neitað af hálfu stefnenda að einhver lekavandamál væru til staðar. Hrafn bar að leki hefði verið á útisalernum síðustu tvö árin sem hann rak verslunina. Fyrir liggur hins vegar að stefndu skoðuðu ekki útisalerni og voru stefndu ekki upplýst um leka þar. Stefndi, Jón Þór, bar fyrir dómi að stefndu hefðu séð tauma sem komu frá viftu í verslun og hafi þau spurt hvort um leka væri þar að ræða en því hafi verið neitað. Jón Þór bar einnig að hann hefði tekið eftir niðurfallsröri inni í versluninni. Ekkert hafi hins vegar verið rætt um það við skoðun og hafi hann ályktað að það væri til þess að taka við vatni frá þakinu. Sæmundur Helgi Sæmundsson, fasteignasali, bar fyrir dómi að hann hefði skoðað eignina að Dalbraut 8. Hafi hann á einum stað séð ummerki um leka, taumur undir glugga sem byrgt hafði verið fyrir. Seljendur hefðu kannast við að þar hefði verið leki sem gert hefði verið við og væri ekki til staðar lengur. Bar Sæmundur að þetta hefði verið eini staðurinn þar sem hann hefði séð ummerki um leka. Sérstaklega aðspurður um leka í kjallara kvaðst hann ekki hafa orðið var við lekamerki þar. Taldi hann eignina í þokkalegu ástandi og ekki að sjá að mikið væri athugavert. Hann kvaðst hafa spurt seljendur um ástand hússins og hvort það væru einhverjir þættir sem honum hefði yfirsést og hafi það ekki verið. Hann bar að hann hefði ekki skoðað útiklósett og hafði ekki skýringu á því af hverju það var ekki gert. Fékk hann ekki upplýsingar um leka þar. Í framburði Hrafns Sveinbjörnssonar fyrir dómi kom fram að hann hafi framkvæmt endurbætur á verslunarhúsnæðinu sem fólust í pappaviðgerðum á þakinu, en það hafi ekki dugað til að losna við lekann sem á því hafi verið. Hafi hann því látið loka gluggum í suður og austurátt og hefðu þau þá losnað við allan leka sem þar var. Telja verður að sýnt hafi verið fram á, sbr. framlagt vottorð byggingarfulltrúa uppsveita Árnessýslu og framburð vitna hér fyrir dómi, að þakleki hafi lengi verið til staðar í verslunarhúsnæðinu að Dalbraut 8.Enda þótt stefndu hafi séð lekatauma við viftu þykir ekki sýnt fram á að þau hafi mátt átta sig á því að sá leki kæmi frá þaki en ekki viftunni sjálfri. Þá er ósannað, sbr. framburð Sæmundar Helga Sæmundssonar fyrir dómi, að stefndu hafi við skoðun mátt greina önnur ummerki leka frá þaki er gæfi þeim sérstakt tilefni til nánari skoðunar. Niðurfallsrör inni í versluninni þykir geta gefið merki um ákveðna erfiðleika varðandi þakið en þarf ekki að benda til þess að þakið leki. Þá þykir ekki sýnt fram á að stefndu hafi við venjulega skoðun getað áttað sig á því að þakið var haldið ágalla þar sem á hluta þaksins var rangur halli miðað við það efni sem lagt var á þakið og uppfyllti það því ekki ákvæði byggingarreglugerðar, sbr. yfirmatsgerð. Varðandi leka í kjallara er það álit dómsins að stefndu hafi ekki mátt átta sig á leka þar sem stafar frá lélegum frágangi í steypu, sbr. og framburð Sæmundar Helga, sem rakinn er hér að framan. Telja verður samkvæmt framansögðu að eignin að Dalbraut 8 hafi ekki haft áskilda kosti og beri stefndu skaðabætur úr hendi stefnenda af þeim sökum, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga nr. 39/192 með lögjöfnun. Við ákvörðun bóta ber að taka mið af yfirmatsgerð varðandi úrbætur sem felast í viðgerð á þaki og klæðningu á þaki og veggjum, enda hefur mati yfirmatsmanna ekki verið hnekkt. Við mat á þakviðgerðum reikna yfirmatsmenn með úrbótum á heildarþakfleti hússins, þ.m.t. eignarhluta Olíufélagsins hf., sem ekki er aðili að þessu dómsmáli. Að teknu tilliti til þessa, svo og þess að ný pappalögn kemur í stað mjög gamallar lagnar á hluta þaksins, er það niðurstaða dómsins að skaðabætur vegna eignarinnar skuli nema 2.800.000 krónum þegar tekið hefur verið tillit til virðisaukaskatts, ófyrirséðs kostnaðar og kostnaðar við hönnun og umsjón. Stefndu gera kröfu til bóta vegna galla í tölvukerfi. Eins og greinir í matsgerð Odds Benediktssonar hefur ekki annað komið fram en að sölukerfi verslunarinnar hafi verið í lagi þegar eigendaskipti áttu sér stað. Virkaði allur vélbúnaður en hugbúnaður ófullkominn miðað við nútímakröfur. Fljótlega eftir að stefndu tóku við rekstri verslunarinnar tók hins vegar að bera á vandkvæðum. Liggur ekki fyrir að stefndu hafi kynnt sér tölvukerfi verslunarinnar við skoðun eða óskað eftir upplýsingum um það, svo sem aldur þess og skilvirkni, en telja verður að við skoðun hefði stefndu mátt vera ljóst að þau voru að kaupa gamalt kerfi, en slíkur búnaður gengur úr sér á stuttum tíma. Verður að telja að með því hafi þau vanrækt skoðunarskyldu sína að þessu leyti og beri hallann af þeirri áhættu sem þau tóku, enda hefur ekki verið sýnt fram á annað en að kerfið hafi verið virkt þegar eigendaskipti áttu sér stað, eins og áður er rakið. Samkvæmt sundurliðun á kröfum stefnanda á dskj. nr. 36 er gerð krafa um matskostnað en sá kostnaður telst til málskostnaðar og reiknast með honum. Annar áætlaður kostnaður hefur ekki verið rökstuddur og er hafnað. Eins og áður greinir er ágreiningur ekki uppi um stefnukröfurnar. Stefndu byggja á því að vegna galla á hinu selda eigi þau kröfu á hendur stefnendum til skuldajafnaðar. Eins og að framan greinir er litið svo á að um ein viðskipti sé að ræða og kröfur málsaðila því samrættar og skilyrði skuldajafnaðar fyrir hendi, sbr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Telur dómurinn kröfurnar hæfar til að mætast við dagsetningu yfirmatsgerða 12. mars 2001. Samkvæmt framansögðu ber stefndu að greiða stefnendum 7.960.615 krónur en til skuldajafnaðar koma 3.410.000 krónur. Niðurstaða málsins er því sú að stefndu ber að greiða stefnendum 4.550.615 krónur með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði. Eftir niðurstöðu málsins ber stefndu að greiða stefnendum 250.000 krónur upp í málskostnað en við ákvörðun málskostnaðar þykir rétt að taka tillit til þess að stefndu þurftu að afla matsgerða og yfirmatsgerða til þess að sýna fram á tjón sitt. Dóminn kvað upp Kristjana Jónsdóttir héraðsdómari ásamt meðdómendunum Birni Björnssyni húsasmíðameistara og Ragnari G. Ingimarssyni verkfræðingi. Dómsuppkvaðning dróst vegna mikils annríkis dómsformanns. D Ó M S O R Ð Stefndu, Jón Þór Ragnarsson og Rúna Jónsdóttir, greiði stefnendum, Hrafni Sveinbjörnssyni og Elínu A. Eltonsdóttur, 4.550.615 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga af 3.922.009 frá 10. janúar 2000 til 5. apríl 2.000, af 7.960.615 krónum frá þeim degi til 12. mars 2001, af 4.550.615 krónum frá þeim degi til 21. apríl 2001, af 4.529.376 krónum frá þeim degi til 23. apríl 2001 en af 3.139.943 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2001 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags og 250.000 krónur upp í málskostnað, allt að frádregnum 1.410.672 krónum.
|
Mál nr. 660/2012
|
Kærumál Gjaldþrotaskipti Kæruheimild Útivist í héraði Frávísun frá Hæstarétti
|
I ehf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta. I ehf. sótti ekki þing í héraði þegar krafa um gjaldþrotaskipti var þar til meðferðar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að allt frá dómi Hæstaréttar 9. desember 1992 í máli nr. 427/1992, hafi ítrekað verið slegið föstu í dómum réttarins að skýra bæri kæruheimild í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. með hliðsjón af 4. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þannig yrði úrskurður um gjaldþrotaskipti ekki kærður til Hæstaréttar ef útivist hefði orðið af hálfu skuldara í héraði, heldur yrði hann að leita endurskoðunar slíks úrskurðar með kröfu um endurupptöku máls fyrir héraðsdómi samkvæmt 1. mgr. 137. gr. síðarnefndu laganna. Var málinu því vísað af sjálfsdáðum frá Hæstarétti.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson, Árni Kolbeinsson og Greta Baldursdóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. október 2012 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Austurlands 2. október 2012, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að bú sóknaraðila skyldi tekið til gjaldþrotaskipta. Af hálfu sóknaraðila er ekki vísað til kæruheimildar. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Ekki var sótt þing af hálfu sóknaraðila er málið var tekið fyrir á dómþingi 2. október 2012 og var málið tekið til úrskurðar þá þegar og hann kveðinn upp sama dag. Eins og greinir í dómi Hæstaréttar 17. ágúst 2012 í máli nr. 475/2012 hefur allt frá dómi réttarins 9. desember 1992 í máli nr. 427/1992, sem birtur er á blaðsíðu 2028 í dómasafni réttarins það ár, ítrekað verið slegið föstu í dómum réttarins að skýra verði kæruheimild í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. með hliðsjón af 4. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þannig verði úrskurður um gjaldþrotaskipti ekki kærður til Hæstaréttar ef útivist hefur orðið af hálfu skuldarans í héraði, heldur verði hann að leita endurskoðunar slíks úrskurðar með kröfu um endurupptöku máls fyrir héraðsdómi samkvæmt 1. mgr. 137. gr. síðarnefndu laganna. Af þeim sökum brestur heimild til kæru máls þessa og verður því vísað af sjálfsdáðum frá Hæstarétti. Kærumálskostnaður dæmist ekki. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.
|
Mál nr. 316/2001
|
Kærumál Afhending gagna
|
Kærður var úrskurður héraðsdómara þar sem hafnað var kröfu X um að fá afhent endurrit fjögurra úrskurða um símhleranir hjá honum. Hæstiréttur féllst á kröfu X og taldi sóknaraðila bresta heimild til að synja X um aðgang að umræddum úrskurðum.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Ingibjörg Benediktsdóttir og Pétur Kr. Hafstein. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. ágúst 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. ágúst 2001, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að fá afhent endurrit fjögurra úrskurða um símhleranir hjá honum frá 12. desember 2000 í máli nr. R-499/2000, frá 10. janúar 2001 í máli nr. R-22/2001, frá 10. febrúar 2001 í máli nr. R-51/2001 og frá 11. apríl 2001 í máli nr. R-166/2001. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og sér afhent endurrit ofangreindra úrskurða Héraðsdóms Reykjavíkur um símhleranir. Þá er krafist kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur. Úrskurð þennan kvað upp Kristjana Jónsdóttir héraðsdómari. Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði var varnaraðili handtekinn 12. desember sl. vegna gruns um refsiverða aðild að hvarfi A, sem saknað hefur verið frá 19. júní 1994. Var varnaraðili yfirheyrður vegna þess máls sem sakborningur daginn sem hann var handtekinn og þann næsta. Var honum gefinn kostur á því að fá sér skipaðan verjanda en hann afþakkaði það. Með ákvörðun héraðsdóms Reykjavíkur 8. ágúst sl. var Páll A. Pálsson hæstaréttarlögmaður skipaður verjandi varnaraðila að ósk hans með vísan til 1. mgr. 35. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Í málatilbúnaði sóknaraðila fyrir Hæstarétti er meðal annars á því byggt að skýra beri ákvæði 1. mgr. 43. gr. laga nr. 19/1991 á þann hátt að verjandi eigi aðeins rétt til afhendingar gagna þegar um sé að ræða „eiginlega kæru“ og „beinar aðgerðir lögreglu gegn kærða, svo sem handtöku eða yfirheyrslur.“ Því sé ekki nú þannig farið með varnaraðila. Af gögnum málsins er hins vegar ljóst að varnaraðili er enn grunaður um að eiga aðild að mannshvarfinu. Liggur meðal annars frammi bréf sóknaraðila 14. maí sl. til verjanda varnaraðila þar sem fram kemur að rannsókn málsins sé ekki lokið og muni honum með vísan til 4. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991 verða gert viðvart ef og þegar rannsókn á hendur honum verði hætt. Ekkert liggur fyrir um það í málinu að varnaraðila hafi borist slík tilkynning. Verður því ekki fallist á það með sóknaraðila að hafna beri af þessum sökum kröfu varnaraðila um afhendingu endurrita ofangreindra fjögurra úrskurða. Samkvæmt meginreglu 1. mgr. 43. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 12. gr. laga nr. 36/1999, skal verjandi fá jafnskjótt og unnt er endurrit af öllum skjölum er málið varða. Frá þessari meginreglu er sú undantekning í 2. málslið þessa ákvæðis að lögregla getur neitað að veita verjanda aðgang að skjölum eða öðrum gögnum í allt að eina viku frá því að þau urðu til eða komust í vörslu hennar ef hún telur að það geti skaðað rannsókn málsins. Í 1. mgr. 88. gr. sömu laga er meðal annars fjallað um upptökur símtala, sem aflað er á grundvelli 86. gr. laganna. Eftir 2. mgr. fyrrnefndrar greinar skal birta eða tilkynna sakborningi úrskurð um aðgerðir samkvæmt 86. gr., þar á meðal símhleranir, þegar aðgerð er lokið. Skal þetta gert svo fljótt sem verða má, „þó þannig að það skaði ekki frekari rannsókn málsins.“ Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði hefur varnaraðila verið kynnt að símar hans hafi verið hleraðir en sóknaraðili hefur neitað verjanda hans um aðgang að þeim úrskurðum sem heimiluðu þær hleranir. Sóknaraðili byggir þá synjun sína meðal annars á því að líta beri svo á að ofangreind 88. gr. laga nr. 19/1991 sé sérákvæði sem gangi framar hinni almennu reglu 1. mgr. 43. gr. laganna um aðgang verjanda að gögnum máls og afhending úrskurðanna muni skaða frekari rannsókn málsins. Á þetta verður ekki fallist með sóknaraðila, enda ber að túlka ákvæði 88. gr. með hliðsjón af framangreindri meginreglu 1. mgr. 43. gr. um að verjandi skuli fá endurrit gagna jafnskjótt og unnt er. Þá hefur sóknaraðili ekki sýnt fram á að það myndi skaða rannsóknarhagsmuni málsins ef endurrit ofangreindra fjögurra úrskurða yrði afhent varnaraðila, en almenn staðhæfing þessa efnis nægir ekki. Sóknaraðili hefur heldur ekki byggt á því að hann hyggist taka skýrslu af varnaraðila eða öðrum vegna rannsóknar málsins fyrir dómi samkvæmt heimild í b. lið 1. mgr. 74. gr. a laga nr. 19/1991, sbr. 23. gr. laga nr. 36/1999. Samkvæmt öllu því sem að framan greinir brestur heimild til að synja varnaraðila um aðgang að umræddum fjórum úrskurðum. Ber sóknaraðila því eftir kröfu varnaraðila að afhenda verjanda hans endurrit þeirra. Dómsorð: Lögregla skal afhenda verjanda varnaraðila endurrit fjögurra úrskurða um símhleranir hjá varnaraðila, 12. desember 2000 í máli nr. R-499/2000, 10. janúar 2001 í máli nr. R-22/2001, 10. febrúar 2001 í máli nr. R-51/2001 og 11. apríl 2001 í máli nr. R-166/2001. Með bréfi Páls Arnórs Pálssonar hrl., dags. 9. ágúst 2001 og mótteknu sama dag, gerir hann, með vísan til dóms Hæstaréttar Íslands frá 21. júní sl. og bókunar í þinghaldi 25. maí sl. við skýrslutöku af X [ ], sem var úrskurðaður í gæsluvarðhald 21. maí sl., kröfu um að honum verði afhent endurrit af eftirtöldum úrskurðum um símahleranir hjá X: Úrskurður frá 12. desember 2000 í máli nr. R-499/2000 Úrskurður frá 10. janúar 2001 í máli nr. R-22/2001 Úrskurður frá 10. febrúar 2001 í máli nr. R-51 /2001 Úrskurður frá 11. apríl 2001 í máli nr. R-166/2001. Lögreglustjórinn í Reykjavík krefst þess að kröfu Páls Arnórs Pálssanar, hrl., fyrir hönd X, um afhendingu úrskurða Héraðaðóms Reykjavíkur í málum nr. R-449/2000, R-22/2001, R-51l2001 og R-166/2001 verði aðallega vísað frá dómi en til vara að afhendingu framangreindra úrskurða verði hafnað. Málsatvik eru þau að X, var handtekinn þann 12. desember 2000 og færður á lögreglustöðina í Reykjavík til yfirheryslu. Var þá verið að rannsaka hvarf A sem hvarf árið 1994 Var Páll Arnór Pálsson hrl. kallaður til sem verjandi og var viðstaddur skýrslutöku. Var X látinn laus daginn eftir að lokinni skýrslutöku. Þann 9. april sl. var X boðaður til skýrslutöku hjá fíkniefnadeild lögreglunnar í Reykjavík vegna rannsóknar á innflutningi J á e-pillum til landsins 26. mars sl. en J var búinn að sitja í gæsluvarðhaldi síðan þá. X neitaði að hafa verið í vitorði með J. Þann 21. maí sl. var hann síðan handtekinn á ný. Í framhaldi af þessu var gerð húsleit hjá honum á grundvelli úrskurðar Héraðsdóms Reykjavíkur frá 19. maí sl. og tilefni handtöku og húsleitar var rannsókn á áðurgreindu máli J. Fannst eitthvað af fíkniefnum hjá honum. Var hann úrskurðaður í gæsluvarðhald síðar sama dag og sat í gæsluvarðhaldi til 25. maí. Í úrskurðarbeiðni lögreglustjórans í Reykjavík kom fram að sími X hefði verið hleraður um nokkurt skeið og við skýrslutöku 25. maí var bókuð krafa lögmannsins um að fá afhenta úrskurði um símahlerun hjá X og aðgang að öðrum gögnum er hann varðaði. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, dags. 14. júní 2001, var hafnað kröfu lögmannsins um að honum yrðu afhent endurrit af úrskurðum um símahleranir hjá X frá árinu 1995 til 25. maí 2001. Var úrskurðurinn kærður til Hæstaréttar Íslands sem með dómi sínum 21. júní 2001 vísaði málinu frá Héraðsdómi Reykjavíkur. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 27. júlí sl. var síðan vísað frá dómi kröfu lögmannsins um afhendingu endurrita ofangreindra úrskurða. Umrædd krafa er á því byggð að Páll Arnór Pálsson hrl. sé skipaður verjandi X í báðum þeim málum sem séu til rannsóknar og eigi því fulla kröfu til þess að fá aðgang að gögnum samkvæmt 1. mgr. 43. gr. laga nr. 19/1991. Þá hafi hann ekki fengið neinar upplýsingar um hverjir úrskurðirnir væru eða hvaða máli þeir tengdust, áður en krafa hafi verið sett fram. Verjandi hafi fengið yfrlit frá héraðsdómi um úrskurðina og sé krafan nú byggð á þeim upplýsingum. Verjandi sé engu nær um það hvoru rannsóknarmálinu úrskurðirnir tengist, að öðru leyti en því að sækjandi hafi gefið í skyn að þeir hafi verið kveðnir upp vegna rannsóknar á hvarfi A. Ofangreindir úrskurðir fáist ekki afhentir hjá lögreglu, þrátt fyrir skýr ákvæði 2. mgr. 88. gr. laga nr. 19/1991. Aðgerð hljóti að vera lokið þar sem X hafi verið kunngert að símar hans hafi verið hleraðir. Nauðsynlegt sé að mannréttindi hans og friðhelgi einkalífs sé virt og að rannsóknaraðilar misnoti ekki þau rannsóknarúrræði sem eigi að vera háð úrskurði og eftirliti dómstóla. Það eigi að vera lágmarkskrafa til dómstóla að sá sem sé sakaður um verknað fái um það upplýsingar hvaða skýringar lögregla gefi dómstólum fyrir nauðsyn þess að rjúfa friðhelgi einkalífs og stjórnarskrárvarin mannréttindi. Ekki síst eigi upplýsingarnar að liggja fyrir þegar rannsóknaraðgerðin sé liðin hjá og ekki þörf á leynd um hana eins og í tilviki X. Lögreglustjórinn í Reykjavík reisir kröfur sínar á eftirfarandi: Með dómi Hæstaréttar frá 21. júní 2001 hafi kröfu lögmannsins um aðgang að framangreindum úrskurðum verið hafnað en í dóminum segi: "Skilja verður l. mgr. 43. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 12. gr. laga nr. 36/1999, þannig að verjandi geti aðeins krafist aðgangs að gögnum, sem varða mál, þar sem hann hefur verið skipaður verjandi. Í kröfu varnaraðila sé ekki getið um hvaða mál þeir úrskurðir varði, sem hann krefst endurrita af, heldur óskar hann aðgangs að endurritum allra úrskurða, sem varða varnaraðila á tilteknu tímabili. Eins og kröfugerð varnaraðila er háttað verður því ekki hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi." Þann 24. júlí sl. hafi héraðsdómur tekið fyrir á ný kröfu lögmannsins um afhendingu framangreindra úrskurða. Þeirri kröfu hafi verið vísað frá dómi með vísan til framangreinds dóms Hæstaréttar. X hafi verið yfirheyrður hjá lögreglu þann 12. og 13. desember 2000 vegna hvarfs A. Með honum við fyrri yfirheyrsluna hafi verið Páll Arnór Pálsson hrl. sem lögreglan hafi tilnefnt sem verjanda hans við yfirheyrsluna. Við síðari yfirheyrsluna hafi X ekki séð ástæðu til að lögmaðurinn væri viðstaddur. Þann 3l. júlí 2001 hafi X komið á lögreglustöð og óskaði eftir að lögmaðurinn yrði skipaður verjandi sinn. Beiðni X hafi verið send héraðsdómi og hafi komið fram í beiðninni að X hefði komið til lögreglunnar gagngert til að óska eftir skipun verjanda, en hann hefði áður verið yfirheyrður um málavexti. Þann 8. ágúst sl. var lögmaðurinn skipaður verjandi X vegna ætlaðrar aðildar hans að mannshvarfi. Lögreglustjórinn í Reykjavík byggir frávísunarkröfu sína á því að ekki hafi verið skilyrði til þess samkvæmt l. mgr. 35. gr. laga nr. 19/1991, um meðferð opinberra mála, að skipa X verjanda þann 8. þ.m. Þegar skipun þessi hafi átt sér stað hafi verið liðnir tæpir átta mánuðir frá því að X var yfirheyrður í þágu rannsóknar á hvarfi A. Nefnd lagagrein geri ráð fyrir skipun verjanda áður en til málshöfðunar kemur ef ástæða þykir til að mati dómara með tilliti til eðlis brots og allra aðstæðna. Á þessum tíma hafi ekkert legið fyrir um það hvort fyrirhugaðar væru frekari aðgerðir gegn X, svo sem frekari yfirheyrslur. Því síður hafi nokkuð legið fyrir um að mál yrði höfðað á hendur honum, sbr. l. mgr. 35. gr. laganna. X hafi því ekki haft neina hagsmuni af því að honum yrði skipaður verjandi. Beiðni X um skipan verjanda sé augljóslega fram sett til þess eins að fá aðgang að þeim gögnum sem honum hafi, með framangreindum dómi Hæstaréttar, verið synjað um aðgang að og aftur með úrskurði héraðsdóms þann 24. júlí sl. Beri því að vísa kröfu þessari frá með vísan til dóms Hæstaréttar frá 21. júní sl. Varakrafa er á því byggð að afhending úrskurða héraðsdóms geti spillt fyrir rannsókn málsins og því beri héraðsdómi að hafna kröfu um afhendingu þeirra með vísan til lokamálsliðar 2. mgr. 88. gr. laga nr. 91/1991. Í tilvitnuðu lagaákvæði komi fram að úrskurðir um símahlerun skuli birtir þeim sem hún beinist að eða aðgerðin tilkynnt honum svo fljótt sem verða megi, þó þannig að það skaði ekki rannsókn málsins. Í framangreindu lagaákvæði sé ekki mælt fyrir um fortakslausa skyldu til að afhenda þargreind gögn heldur einungis í þeim tilvikum þegar það skaði ekki frekari rannsókn málsins. Rannsókn á hvarfi A sé enn í gangi hjá lögreglu og sé rannsóknin á því stigi að lögreglan geti ekki látið neitt uppi um stöðu hennar. Það sé engum vafa undirorpið að afhending framangreindra úrskurða skaði mjög frekari rannsókn málsins hjá lögreglu. Byggt er á því að 88. gr. laganna, sem gildi um þau gögn sem hér sé krafist aðgangs að, sé sérákvæði sem gangi framar hinni almennu reglu um aðgang verjanda að gögnum máls sem fram komi í l. mgr. 43. gr. laganna. Auk þess verði að skilja síðarnefnda ákvæðið á þann hátt að það eigi við um afhendingu gagna þegar um eiginlega rannsókn á hendur sökunaut sé að ræða og sé ákvæðið til þess ætlað að auðvelda honum vörn í málinu. X hafi á sínum tíma verið yfirheyrður sem sakborningur í málinu og hafi honum verið gefin sú réttarstaða til að gæta sem best hagsmuna hans. Þær aðstæður sem 1. mgr. 43. gr. laganna geri ráð fyrir séu ekki fyrir hendi nú. Hlutverki verjanda sé lýst í 1. mgr. 41. gr. laganna og sé staða þessa máls ekki með þeim hætti að verjandi hafi þar nokkru hlutverki að gegna. Niðurstaða Lögreglan vinnur að hvarfi A sem saknað hefur verið frá því í júní 1994 og hefur X verið yfirheyrður vegna gruns um aðild að hvarfi hans. Úrskurðir þeir um símahlerun, sem krafist er afhendingar á, eru allir uppkveðnir vegna rannsóknarhagsmuna í því máli og eru númer málanna og dagsetningar úrskurða tilgreind í kröfu sóknaraðila. Þykir krafa hans því nægilega skýr að þessu leyti til þess að um hana verði fjallað efnislega. Samkvæmt 35. gr. laga nr. 19/1991 er dómara endranær heimilt, eftir ósk sakbornings, að skipa honum verjanda við rannsókn máls áður en til málshöfðunar kemur ef ástæða er til þess að mati dómara, með tilliti til brots og allra aðstæðna. Fyrir liggur að Páll Arnór Pálsson hrl. var með bréfi dómstjóra Héraðsdóms Reykjavíkur skipaður verjandi X vegna ætlaðrar aðildar hans að mannshvarfi með vísan til 1. mgr. 35. gr. laga nr. 19/1991. Að mati héraðsdómara voru skilyrði samkvæmt þessu lagaákvæði til þess að skipa X verjanda. Hefur þessi ákvörðun dómara ekki verið afturkölluð og telst því í fullu gildi. Er ekki fallist á frávísunarkröfu lögreglustjórans í Reykjavík sem að þessu lýtur. Fallast má á það með lögreglustjóranum í Reykjavík að í 43. gr. laga nr. 19/1991 sé að finna almenna reglu um aðgang verjanda að gögnum máls en að í 2. mgr. 88. gr. laganna sé um að ræða sérákvæði sem gangi lengra, en eins og greinir í ákvæðinu ber að tryggja að rannsókn skaðist ekki við það að tilkynnt sé um aðgerðir samkvæmt greininni eða að afhent séu endurrit úrskurða. Fram er komið að X var kynnt að símar hans hefðu verið hleraðir og að því leyti hefur ákvæði 2. mgr. 88. gr. laga nr. 19/1991 verið uppfyllt. Hins vegar er fallist á það, með tilliti til þeirrar stöðu sem rannsókn á hvarfi A er í, að það myndi skaða rannsóknarhagsmuni málsins ef endurrit ofangreindra úrskurða yrði afhent. Er kröfu lögmannsins því hafnað. Ú R S K U R Ð A R O R Ð Hafnað er kröfu Páls Arnórs Pálssonar hrl. f.h. X um að afhent verði endurrit fjögurra úrskurða um símahleranir hjá X frá 12. desember 2000 í máli nr. R-499/2000, frá 10. janúar 2001 í máli nr. R-22/2001, frá 10. febrúar 2001 í máli nr. R-51 /2001 og frá 11. apríl 2001 í máli nr. R-166/2001. Kristjana Jónsdóttir
|
Mál nr. 200/2006
|
Kærumál Hjón Skipti Útburðargerð
|
A og Ó höfðu verið í hjónabandi og búið í húsnæði foreldra A. Fram fóru opinber skipti milli þeirra og var ágreiningur um hvort þeirra ætti rétt til að dveljast í húsnæðinu. Staðfest var ákvörðun skiptastjóra um dvalarrétt A í húsnæðinu og fallist á kröfu hennar um heimilað væri að Ó yrði borinn út úr því.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Hrafn Bragason og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. apríl 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 21. mars 2006, þar sem annars vegar var staðfest sú ákvörðun skiptastjóra að sóknaraðili haldi rétti til dvalar í íbúðarhúsnæði að Litlu-Sandvík og hins vegar hafnað að svo stöddu kröfu sóknaraðila um að heimilað yrði að varnaraðili væri borinn út úr sama íbúðarhúsnæði. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðili verði borinn út úr íbúðarhúsnæðinu að Litlu-Sandvík. Að öðru leyti krefst sóknaraðili staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst hún kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt fyrir Hæstarétti vegna kærumálsins. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Í héraðsdómi er því lýst að fram fari opinber skipti milli aðila málsins, en þau hafa verið í hjónabandi. Hafa þau búið í skjóli foreldra sóknaraðila á neðri hæð húss þeirra, sem er á jörð föðurins að Litlu-Sandvík, án þess að sérstakur leigusamningur hafi verið gerður um afnotin. Ágreiningur varð um hvor málsaðila ætti rétt til dvalar í húsnæðinu og tók skiptastjóri ákvörðun um að sóknaraðili skyldi eiga áframhaldandi rétt til íbúðarhúsnæðisins og býr hún þar ásamt börnum aðilanna. Varnaraðili hefur ekki viljað víkja af eigninni og ber fyrir sig að hann eigi líftíðarábúðarrétt að jörðinni eða hluta hennar. Skiptastjóri tók ekki afstöðu til ábúðarréttarins. Varnaraðili mótmælti þessu og taldi að niðurstaða um ábúðarréttinn yrði að liggja fyrir áður en hægt væri að krefjast þess að hann viki af eigninni. Skiptastjóri tók þá ákvörðun um að vísa ágreiningi aðila um dvalarrétt í húsnæðinu til Héraðsdóms Suðurlands. Skiptastjóri taldi sig ekki þurfa að fylgja málinu eftir fyrir dóminum. Sóknaraðili gerði síðan framangreindar kröfur, annars vegar um staðfestingu á ákvörðun skiptastjóra og hins vegar um að þeirri ákvörðun yrði framfylgt með því að varnaraðili verði borinn út úr íbúðarhúsnæðinu að Litlu-Sandvík. Að framan er því lýst að með hinum kærða úrskurði hafi verið staðfest sú ákvörðun skiptastjóra að sóknaraðili skyldi halda rétti til búsetu í íbúðarhúsnæðinu að Litlu-Sandvík. Þar sem varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti verður litið svo á að hann krefjist staðfestingar á hinum kærða úrskurði. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður þetta ákvæði hans staðfest. Krafa sóknaraðila um að varnaraðili verði borinn út úr húsnæðinu að Litlu-Sandvík er ekki tilgreind í erindi skiptastjóra til héraðsdóms 6. maí 2005. Allt að einu verður að telja heimilt að fjalla um kröfuna í málinu, þar sem hún lýtur einungis að því að framfylgt verði með aðför þeirri ákvörðun sem skiptastjóri hafði tekið samkvæmt 112. gr hjúskaparlaga nr. 31/1993 og lögð var fyrir héraðsdóminn samkvæmt 122. gr. laga nr. 20/1991. Með því að fallist er á kröfuna um staðfestingu á ákvörðun skiptastjóra varðandi búseturétt í íbúðinni eru engin efni til annars, en að fallast á kröfu sóknaraðila um að varnaraðili verði borinn út úr íbúðinni, sbr. 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Rétt er að kærumálskostnaður falli niður milli aðila. Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest. Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti ákveðst, eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákvæði hins kærða úrskurðar um staðfestingu á ákvörðun skiptastjóra um dvalarrétt sóknaraðila, Aldísar Pálsdóttur, í íbúðarhúsnæði að Litlu-Sandvík er staðfest. Sóknaraðila er heimilt að láta bera varnaraðila, Óla Pétur Gunnarsson, út úr framangreindu húsnæði. Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest. Kærumálskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Valborgar Þ. Snævarr hæstaréttarlögmanns, 132.000 krónur.
|
Mál nr. 139/1997
|
Fölsun Umboð Sjálfskuldarábyrgð Ógilding samnings Gjafsókn
|
P fékk námslán hjá LÍN á árunum 1983-84 samkvæmt þremur skuldabréfum sem voru tryggð með sjálfskuldarábyrgð G, fyrrverandi tengdaföður P. Vanskil urðu á lánunum og var mál höfðað til innheimtu skuldarinnar á hendur P og G. P hélt því fram að V, fyrrverandi eiginmaður hennar, hefði annars vegar falsað nafnritun sína á umsókn um námslán og hins vegar fengið undirskrift sína á óútfyllt eyðublað og hefði hún ekki veitt G umboð til að sækja um eða taka við láni fyrir sína hönd. Taldi hún sig ekki skuldbundna til endurgreiðslu lánanna. Talið var ósannað að V hefði falsað undirritun P og talið að G hafi haft heimild P til að gefa skuldabréfin út fyrir hennar hönd og var P talin bundin samkvæmt skuldabréfunum. G lést í febrúar 1998. Andmælti S, ekkja G, greiðsluskyldu sinni af lánunum. Var hvorki fallist á rök S um að LÍN hefði borið að veita ábyrgðarmanni að fyrra bragði leiðbeiningar um skyldu þá sem hann væri að taka á sig né að önnur atvik gætu leyst hana undan greiðsluskyldu. Var niðurstaða héraðsdóms um greiðsluskyldu P og S við LÍN staðfest.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Áfrýjandi Pirshing Guðmundsson skaut málinu til Hæstaréttar 25. mars 1997. Krefst hún sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni var veitt á báðum dómstigum. Guðmundur Guðjónsson áfrýjaði málinu 2. maí 1997. Hann lést 19. febrúar 1998 og hefur ekkja hans Svanhildur Magnúsdóttir, sem situr í óskiptu búi eftir eiginmann sinn, tekið við aðild málsins. Krefst hún sýknu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Svo sem greinir í héraðsdómi giftist áfrýjandi Pirshing Viðari Guðmundssyni á árinu 1979. Bjuggu þau saman í nokkur ár, er þau voru við háskólanám í Kanada. Þau fengu leyfi til skilnaðar að borði og sæng 18. október 1990 og lögskilnað á árinu 1991 eða 1992. Faðir Viðars var Guðmundur Guðjónsson. Samkvæmt málsgögnum fæddist Pirshing Guðmundsson í Írak, en varð íslenskur ríkisborgari 11. apríl 1983, sbr. lög nr. 17/1983 um veitingu ríkisborgararéttar. II. Meðal gagna málsins í héraði voru tvær umsóknir til stefnda, þar sem óskað var eftir láni vegna náms áfrýjanda Pirshing í Kanada. Eru þær á stöðluðum prentuðum eyðublöðum. Önnur umsóknin er dagsett 4. janúar 1980, en hin 7. maí 1983. Áfrýjandi Pirshing neitar að hafa skrifað undir eldra skjalið, en í framburði sínum fyrir héraðsdómi 21. mars 1997 kvaðst hún hafa ritað undir yngra skjalið. Um skjal þetta sagði áfrýjandinn, að það væri eina skjalið, sem hún hafi skrifað undir í hjónabandi þeirra Viðars Guðmundssonar. Heldur hún fram, að hún hafi ritað undir umsóknina 7. maí 1983 áður en hún var fyllt út að öðru leyti. Eftir uppsögu héraðsdóms óskaði þáverandi lögmaður áfrýjanda Pirshing eftir rannsókn á nafnritunum á umsóknunum tveimur. Í skýrslu Haraldar Árnasonar rannsóknarlögreglumanns í tæknideild Rannsóknarlögreglu ríkisins 11. apríl 1997 segir meðal annars svo: „Rannsóknarefni Til rannsóknar í tæknideild RLR er skjal sem nánar lýst eftirfarandi: Frumrit útfyllts staðlaðs umsóknareyðublaðs um lán vegna náms erlendis, þar sem Pirshing Karim Mahmood ... sækir um námslán vegna náms í erfðafræði við háskóla í Kanada. Skjalið er tvíblöðungur og er dagsetning og undirskrift á tveimur stöðum á skjalinu; neðst á síðum 2 og 4. Báðar dagsetningarnar eru samhljóða, 4. janúar 1980 og undir þeim eru ólæsilegar undirskriftir sem munu eiga að vera „Pirshing Guðmundsson“. Rannsóknarþættir Framangreind Pirshing Guðmundsson mun hafa synjað fyrir nafnritanir sínar á skjalið og borið að þar væri um fölsun að ræða. Er skjalið lagt fram til rithandarrannsóknar með það í huga að sú rannsókn gæti skorið úr um hvort undirskriftir Pirshing kunni að vera falsaðar ..., en rannsóknargagninu fylgir ódagsett skriftarsýni, sem sagt er að sýni nafnritanir hennar, bréf sem undirritað er nafni hennar svo og ... umsókn hennar um námslán, dagsett 7. 5. 1983 og ber samsvarandi óvéfengda nafnritun. ... Rannsókn Eftir gögnum málsins að dæma, skrifar Pirshing Guðmundsson nafnritun sína á tvo mismunandi vegu. Er það ýmist á fullkominn læsilegan hátt, eða sem einskonar teikningu eða fljótaskrift þar sem aðeins má lesa tvo eða þrjá fyrstu bókstafina en síðan mynda pennastrikin einhverskonar lykkjur eða hringferla. Eru hinar fyrirsynjuðu nafnritanir með formi hins síðarnefnda. Þau samanburðargögn sem eru með sama formi og hinar fyrirsynjuðu nafnritanir, eru bein sýni sem eru ódagsett og óvottuð en munu hafa verið tekin í tengslum við þessa rannsókn, svo og óvéfengd undirskrift hennar undir eldri umsókn um námslán en umsóknin er dagsett um það bil 1 ári og 5 mánuðum síðar en hið véfengda skjal. Við samanburð á hinum fyrirsynjuðu nafnritunum Pirshing annarsvegar og framangreindum sýnum nafnritana hennar hinsvegar kemur fram ákveðið misræmi. Er það í formi á lykkjum eða hringferlum þeim sem taka við af læsilegum bókstöfum í nafnritununum og einnig í því að í hinum fyrirsynjuðu nafnritunum kemur bókstafurinn „s“ skýrt fram, en í sýnunum ekki. Í sýnunum hefjast ferlarnir með hreyfingu til hægri og enda ofarlega í ferlunum en í hinum fyrirsynjuðu nafnritunum byrja ferlarnir til vinstri og enda neðarlega, eða neðst í ferlunum. Við þetta má bæta, að ákveðið skriftarlegt misræmi er á milli hinna fyrirsynjuðu undirskrifta en þær eru dagsettar sama dag. ... Að því er varðar hina læsilegu bókstafi, er aðeins um þrjá prentskriftarstafi að ræða, en það er með öllu ófullnægjandi með tilliti til rithandarrannsóknar, það er, til að byggja á afgerandi niðurstöðu um hvort hinar fyrirsynjuðu nafnritanir séu falsaðar eða ekki. Ekki liggja fyrir nafnritanir kæranda frá sama tíma og rannsóknargögnin og eins er ekki ljóst hvenær Pirshing lærði rómverska skrift, ... og eru ... líkur á því að hún hafi í upphafi lært arabiska skrifstafi. Þessar upplýsingar liggja ekki fyrir, en kunna að skipta máli ef nafnritun hennar er á þróunarskeiði en ekki fullformuð á þeim tíma er hinar fyrirsynjuðu nafnritanir eru skrifaðar. ... Niðurstaða Það er niðurstaða undirritaðs, að afstaða verði ekki tekin á grundvelli fyrirliggjandi gagna, hvort hinar fyrirsynjuðu nafnritanir Pirshing Guðmundsson á framangreindri umsókn um námslán, séu falsaðar, eða ekki.“ III. Í upphafi II. kafla hér að framan er lýst staðhæfingum áfrýjanda Pirshing um undirritanir lánsumsækjanda á umsóknirnar 4. janúar 1980 og 7. maí 1983. Á eldri umsókninni er umboð til handa Guðmundi Guðjónssyni til að taka lán hjá stefnda, ef veitt verður, og heimild fyrir hann til að undirrita skuldabréf fyrir hönd lántakanda til tryggingar láninu, svo og að taka á móti lánsfénu. Undir hinum prentaða texta á bls. 2 á eyðublaðinu er dagsetningin 4. janúar 1980 og hin fyrri umdeildra nafnritana. Neðst á bls. 4 er prentaður texti, þar sem meðal annars kemur fram að undirritandi hafi svarað öllum spurningum eyðublaðsins eftir bestu vitund. Fyrir neðan þennan texta er skrifuð sama dagsetning og hin síðari umdeildra nafnritana. Umsókn þessari var synjað, en á hana var ritað af starfsmanni stefnda, að samþykkt sé „að taka tillit til hennar í láni maka“. Umsóknin frá 7. maí 1983, sem áfrýjandi Pirshing hefur gengist við að hafa skrifað undir, en óútfyllta, var hins vegar samþykkt og veitti stefndi námslán á grundvelli hennar. Nafnritun áfrýjanda Pirshing og dagsetning er fyrir neðan eftirfarandi prentaðan texta: „Ég undirritaður staðfesti hér með að ég hafi svarað öllum spurningum þessa eyðublaðs ... eftir bestu vitund og að ég muni tilkynna jafnóðum allar breytingar er varða umsókn þessa. Auk þess staðfesti ég að ég hafi kynnt mér reglur sjóðsins um meðferð tekna minna (og maka) og veiti sjóðnum heimild til að kanna skattframtal mitt (og maka).“ Sérstakur reitur merktur „Viðskiptareikningur“ er á eyðublaðinu, sem umsóknin er skrifuð á. Þar er prentað: „Lán er lagt inn á viðskiptareikning. Reikningurinn skal vera í banka á Íslandi á nafni umsækjanda.“ Við þetta er handskrifað nafn kanadísks banka og reikningsnúmer. Nafn Guðmundar Guðjónssonar er skrifað í sérstakan reit fyrir nafn umboðsmanns. Á þetta eyðublað er hins vegar ekki prentaður texti fyrir umboð. Heldur áfrýjandi Pirshing því fram, að hún hafi aldrei veitt Guðmundi eða öðrum umboð til að sækja um eða taka við láni fyrir sína hönd. Bendir hún á, að á bls. 4 á eyðublaðinu séu leiðbeiningar um útfyllingu þess og þar segi meðal annars að formlegt umboð skuli gefa á sérstöku eyðublaði. Liggi ekkert slíkt fyrir í málinu. IV. Stefndi höfðaði mál þetta í héraði til innheimtu þriggja skuldabréfa vegna námslána, sem Guðmundur Guðjónsson, faðir Viðars Guðmundssonar, undirritaði á árunum 1983 til 1984 fyrir hönd lántakanda, sem var áfrýjandi Pirshing. Er óumdeilt að lán þessi voru veitt á grundvelli umsóknarinnar frá 7. maí 1983. Áfrýjandi Pirshing heldur fram að þáverandi eiginmaður hennar hafi falsað báðar nafnritanir lánsumsækjanda, sem eru á annarri og fjórðu blaðsíðu umsóknarinnar 4. janúar 1980. Í málinu eru ekki nein gögn, sem benda til að eiginmaður hennar hafi haft ástæðu til að falsa nafn hennar á umsóknina. Eins og áður segir var niðurstaða sérfræðilegrar rithandarrannsóknar sú, að ekki væri unnt á grundvelli fyrirliggjandi gagna að taka afstöðu til þess hvort umræddar undirritanir væru falsaðar. Tiltekið misræmi í nafnritunum, sem bent er á í rannsóknarskýrslunni geta, eins og ráða má af henni, átt sér aðrar skýringar en þá að um fölsun hafi verið að ræða. Samkvæmt framansögðu verður að telja ósannað að nafnritanirnar séu falsaðar. Verður því lagt til grundvallar, að áfrýjandi Pirshing hafi 4. janúar 1980 veitt Guðmundi Guðjónssyni þáverandi tengdaföður sínum umboð til að taka fyrir hennar hönd námslán hjá stefnda og gefa út skuldabréf fyrir væntanlegu láni. Eins og fyrr greinir fékkst námslán þó ekki í þetta sinn, en af áritun starfsmanns stefnda á umsóknina verður ráðið, að litið hafi verið til hjúskapar áfrýjanda Pirshing og þáverandi manns hennar, þegar lánsfjárhæð til hans var ákveðin. V. Samkvæmt gögnum málsins bjuggu hjónin Pirshing og Viðar saman í Kanada og stunduðu þar nám, þegar námslánin voru veitt á árunum 1983 og 1984. Eftir gögnum málsins var óskað eftir því við stefnda að sá hluti námslána áfrýjanda Pirshing, sem ekki væri greiddur við undirritun skuldabréfa, yrði lagður á tiltekinn reikning á nafni hennar við Landsbanka Íslands. Viðar Guðmundsson bar fyrir dómi, að lánin hafi verið notuð til framfærslu þeirra beggja í Kanada. Áfrýjandi Pirshing heldur því hins vegar fram, að hún hafi ekki þurft á að halda láni frá stefnda, þar sem hún hafi fengið ríflegan styrk frá Írak. Eigi er sú staðhæfing studd sönnunargögnum. Skuldabréfin þrjú, sem stefndi reisir kröfur sínar á, voru svo sem áður segir veitt á grundvelli umsóknarinnar frá 7. maí 1983, sem óvefengt er að áfrýjandi Pirshing skrifaði undir. Hefur hún ekki leitt líkur að þeirri staðhæfingu sinni, að hún hafi skrifað undir autt umsóknareyðublað. Á báðum umsóknum var Guðmundur Guðjónsson skýrlega tilgreindur sem umboðsmaður lántakanda og ritaði hann undir öll skuldabréfin bæði sem umboðsmaður og sjálfskuldarábyrgðarmaður. Þegar litið er til alls þess, sem nú var rakið, verður að telja nægilega leitt í ljós að Guðmundur Guðjónsson hafi haft heimild frá áfrýjanda Pirshing til að gefa skuldabréfin út fyrir hennar hönd. Skiptir hér ekki máli þótt stefndi hafi ekki sýnt fram á, að til sé á sérstöku eyðublaði eða fylgiskjali umboð til handa Guðmundi. Er áfrýjandi Pirshing því bundin samkvæmt skuldabréfunum. VI. Áfrýjandi Pirshing mun ekki hafa greitt neitt af umræddum námslánum, en Guðmundur Guðjónsson mun á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar sinnar hafa innt af hendi afborganir, verðbætur og vexti af þeim á tímabilinu frá 4. ágúst 1989 til 6. september 1993. Hinn 4. júlí 1994 ritaði þáverandi lögmaður Guðmundar bréf til stefnda, þar sem „sagt er upp“ sjálfskuldarábyrgð Guðmundar. Hefur ekki verið greitt af lánunum síðan. Áfrýjandinn Svanhildur Magnúsdóttir er sem fyrr greinir ekkja ábyrgðarmannsins Guðmundar Guðjónssonar og fyrrverandi tengdamóðir áfrýjanda Pirshing. Andmælir hún greiðsluskyldu með ýmsum rökum. Í fyrsta lagi heldur hún fram, að sjálfskuldarábyrgð hafi ekki stofnast á löglegan hátt í upphafi sökum þess að stefndi hafi ekki kynnt sér fjárhag ábyrgðarmannsins og ekki gætt þess að leiðbeina honum um þá skyldu, sem hann var að taka á sig. Af hálfu áfrýjanda Svanhildar er þó ekki gerð grein fyrir í hverju slík skylda hefði átt að vera fólgin. Hvað sem því líður verður ekki fallist á, að stefnda hafi verið skylt að veita ábyrgðarmanni að fyrra bragði sérstakar leiðbeiningar í þessu efni. Þá hefur því ekki verið hreyft, að Guðmundur Guðjónsson hafi leitað til stefnda með ósk um að sér yrðu gefnar skýringar eða veittar upplýsingar varðandi væntanlega ábyrgðarskuldbindingu, án þess að fá fullnægjandi svör. Verður málsástæðu þessari því hafnað. Í annan stað ber þessi áfrýjandi fyrir sig að sjálfskuldarábyrgðin sé ekki lengur fyrir hendi, þótt svo kunni áður að hafa verið. Telur áfrýjandinn að ábyrgðarmaður skuli í öllu tilliti vera eins settur og skuldarinn sjálfur gagnvart kröfuhafa og vísar um það til 8. gr. laga nr. 72/1982 um námslán og námsstyrki, sem í gildi voru, er lán voru veitt. Í 5. mgr. 8. gr. laganna var svohljóðandi ákvæði: „Stjórn Lánasjóðs er heimilt að veita undanþágu frá árlegri endurgreiðslu skv. 2. og 3. mgr. ef skyndilegar og verulegar breytingar verða á högum lánþega milli ára, t.d. ef hann veikist alvarlega eða verður fyrir slysi er skerðir til muna ráðstöfunarfé hans og möguleika til að afla tekna. Stjórninni er ennfremur heimilt að veita undanþágu frá fastri ársgreiðslu skv. 2. mgr. ef nám, atvinnuleysi, veikindi, þungun, umönnun barna eða aðrar sambærilegar ástæður valda verulegum fjárhagsörðugleikum hjá lánþega eða fjölskyldu hans.“ Ákvæði þetta varðar aðeins heimild stefnda til að veita undanþágu frá árlegum greiðslum. Er ekki fallist á að í þessu máli séu skilyrði séu til þess að beita því með lögjöfnun um skuldbindingu Guðmundar Guðjónssonar. Komið er fram í málinu að stefndi hafnaði að leysa Guðmund undan ábyrgð hans með vísun til 7. gr. laga nr. 72/1982, en þar var kveðið svo á að ábyrgð sjálfskuldarábyrgðarmanns geti fallið niður, ef lánþegi setji aðra tryggingu fyrir lánum, sem stjórn stefnda meti fullnægjandi. Þá heldur áfrýjandinn fram, að „uppsögn“ á ábyrgðinni 4. júlí 1994 hafi markað endalok greiðsluskyldu ábyrgðarmannsins. Engin viðhlítandi rök hafa komið fram til stuðnings þeirri málsástæðu og verður ekki á hana fallist. Sama á við um þá málástæðu að sjálfskuldarábyrgðin sé ógild samkvæmt reglum 31. eða 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. 3. gr. laga nr. 11/1986. Loks bendir áfrýjandinn Svanhildur á 36. gr. laga nr. 7/1936, sbr. lög nr. 11/1986, til stuðnings sýknukröfu sinni, en áfrýjandinn hefur ekki uppi lækkunarkröfu á grundvelli þess að ábyrgðarskuldbindingunni verði vikið til hliðar eða breytt með stoð í lagaákvæði þessu. Kveður hún hinn látna eiginmann sinn, sem hafi verið aldraður og farinn að heilsu, hafa eytt ævisparnaði sínum til að greiða stefnda hluta námslánsins. Hefur hún lagt fyrir Hæstarétt gögn um greiðslur úr lífeyrissjóði, svo og mánaðarlegar greiðslur, sem almannatryggingar greiddu honum sem ellilífeyri, tekjutryggingu og uppbót vegna sjúkrakostnaðar og umönnunar. Í leyfi, sem hún fékk 2. mars 1998 til setu í óskiptu búi eftir maka sinn Guðmund, kemur fram að meðal eigna búsins eru íbúð í Reykjavík og sumarhús í Grímsnesi. Engin skattframtöl eða aðrar upplýsingar um tekjur liggja fyrir í málinu. Málsgögn veita ekki frekari vitneskju um eignir eða fjárhagsstöðu áfrýjanda Svanhildar en þá, er greinir í leyfinu frá 2. mars 1998. Ekki nýtur heldur við neinna gagna um getu áfrýjanda Pirshing til að greiða stefnda hina umdeildu skuld eða eftir atvikum framkröfu sjálfskuldarábyrgðarmanns. Í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 segir að samningi megi víkja til hliðar í heild eða að hluta eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Samkvæmt 2. mgr. 36. gr. skal við mat eftir 1. mgr. líta til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerð og atvika, sem síðar komu til. Við úrlausn máls þessa verður meðal annars að líta til þess að Guðmundur Guðjónsson tók að sér að annast töku námslána, sem veitt voru þáverandi tengdadóttur hans meðan hún dvaldist erlendis, þar sem hún var við nám ásamt eiginmanni sínum. Verður að miða við að umrædd námslán áfrýjanda Pirshing hafi í reynd verið í þágu beggja hjóna og eins verður að ætla að hún hafi notið góðs af námsláni þáverandi eiginmanns síns meðan þau bjuggu saman. Sú ástæða að lánþegi hjá stefnda sé ekki lengur í hjúskap með barni sjálfskuldarábyrgðarmanns veitir ekki efni til að telja ósanngjarnt í skilningi fyrrnefndrar 36. gr. laga nr. 7/1936 að ábyrgðarmaðurinn sé bundinn við ábyrgðaryfirlýsingu, sem var forsenda þess að stefndi veitti námslánin. Þegar á það er litið og með vísun til þess, sem áður segir um skort á upplýsingum um hagi aðalskuldara og áfrýjanda Svanhildar, þykir ekki nægilega komið fram, að hér séu rök til að beita heimild 36. gr. laga nr. 7/1936 til að víkja frá meginreglu íslensks réttar um skuldbindingargildi samninga. Samkvæmt framansögðu og þar sem kröfu stefnda er ekki andmælt tölulega verður héraðsdómur staðfestur. Rétt þykir að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður, en gjafsóknarkostnaður áfrýjanda Pirshing fyrir Hæstarétti verður ákveðinn eins og segir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, Pirshing Guðmundsson, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 200.000 krónur. Héraðsdómur Reykjavíkur 4. febrúar 1997. Mál þetta, sem dómtekið var 17. þ. m., var höfðað með stefnum birtum 13. júní 1996. Stefnandi er Lánasjóður íslenskra námsmanna, kt, 710169-0989, Laugavegi 77, Reykjavík. Stefndu eru Pirshing Guðmundsson, kt. 260450-7869, Fljótaseli 22, Reykjavík, og Guðmundur Guðjónsson, kt. 190912-4349, Ásgarði 2, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru að stefndu verði gert að greiða in solidum skuld að fjárhæð kr. 480.821 ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 25/1987 af kr. 29.716 frá 01.03.1994 til 01.09.1994, þá af kr. 56.504 frá þeim degi til 01.03.1995, þá af kr. 86.593 frá þeim degi til 01.09.1995, þá af kr. 98.127 frá þeim degi til 20.11.1995, þá af kr. 480.821 til greiðsludags. Þá er og krafist vaxtavaxta skv. 12. gr. s.l. er leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 01.03.1995. Málskostnaðar er krafist að mati réttarins auk álags er nemi virðisaukaskatti af honum. Dómkröfur stefndu, Pirshing Guðmundsson, eru að hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda. Þá er gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnanda að mati réttarins eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál. Dómkröfur stefnda, Guðmundar Guðjónssonar, eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu, en til vara að hann verði sýknaður að svo stöddu. Jafnframt er krafist að stefnanda verði gert að greiða stefnda hæfilegan málskostnað að mati dómsins. Málsatvik. Krafa stefnanda er tilkomin vegna námslána stefndu Pirshing Guðmundsson er hún fékk hjá stefnanda á árunum 1983-1984, skv. skuldabréfi, og tryggð eru með sjálfsskuldarábyrgð stefnda Guðmundar Guðjónssonar. Er samtals dómkrafa stefnanda kr. 480.821.- auk vaxta, og er ekki um tölulegan ágreining að ræða í málinu. Sundurliðun kröfunnar: Málsástæður og lagarök. Stefnandi byggir kröfu sína á því að stefnda Pirshing hafi tekið námslán hjá stefnanda og voru útgefin þrjú skuldabréf á hennar nafn á árunum 1983-1984 vegna lánanna. Að námi hennar loknu voru fjárhæðirnar sameinaðar og gefið út eitt skuldabréf númer S-870983. Vegna verulegra vanskila allt frá gjalddaga lánsins þann 01.03.1994 ákvað stjórn stefnanda þann 20.11.1995 að gjaldfella allt lánið skv. heimild í 11. gr. laga nr. 72/1982. Innheimtutilraunir af hálfu stefnanda höfðu engan árangur borið. Stefnandi byggir kröfu sína á meginreglum kröfu- og samningaréttar um greiðsluskyldu fjárskuldbindinga og lögum nr. 72/1982, einkum 11. gr. Vaxtakröfur styðjast við reglur III. kafla laga nr. 25/1987, en krafa um málskostnað byggir á 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt styðst við lög nr. 50/1988. Stefnda Pirshing Guðmundsson krefst sýknu í máli þessu, þar sem hún hafi aldrei skrifað undir nein skjöl eða skilríki um viðurkenningu á að hún skuldaði stefnanda nokkuð, og því síður nein gögn sem sanna að hún hafi tekið við þessum fjárhæðum. Hafi einhver námslán verið tekin á hennar nafni, hljóti það að vera vegna blekkinga fyrrverandi eiginmanns stefndu, Viðars Guðmundssonar. Stefnda hafi stundað nám í erfðalandbúnaðarfræði við háskólann í Edmonton í Albertafylki í Kanada er hún kynntist Viðari, sem var í námi við sama skóla. Giftu þau sig á árinu 1979. Árið 1983 hafi hún fengið íslenskan ríkisborgararétt. Samband hjónanna hafi verið gott, og stefnda treysti eiginmanni sínum og aldrei dottið í hug að hann myndi misnota trúgirni hennar og kunnáttuleysi í íslensku til að afla sér fjár með lántöku í hennar nafni. Hún hafi því skrifað undir eyðublað sem Viðar hafi beðið hana að undirrita einhvern tímann á árinu 1983, en það hafi verið útfyllt. Hafi stefnda ekki gert sér grein fyrir hvaða tilgangi undirskrift hennar þjónaði en haldið að það væri af einhverjum formlegum ástæðum. Þetta skjal hafi stefnda svo ekki séð fyrr en málarekstur þessi hófst, og sá hún þá að Viðar hafði fyllt það út. Viðar hafði aldrei sagt stefndu að það væri hún sjálf sem væri að taka lán, enda hefði hún aldrei samþykkt það, enda enga þörf á því þar sem hún hafði ríkuleg peningaráð. Hins vegar hefði hann margsinnis sagt henni að lán sem hann hefði tekið og væri líka á hennar nafni myndi hann sjálfur greiða og kæmi þetta fram í bréfum er hann sendi henni til Kanada. Á árinu 1987 hafi Viðar sótt um skilnað að borði og sæng án nokkurrar vitundar stefndu, en hann var þá kominn í nám til Stuttgart, en hún var enn við nám í Kanada. Í ágúst 1988 flutti stefnda ein til Íslands, fékk vinnu og hóf nám í íslensku. Þann 5. sept. 1988 hafi stefnda mætti í skiptarétti Reykjavíkur, en annað geti hún ekki staðfest þar sem hún hafi ekki skilið hvað fór þar fram, þrátt fyrir að bókað hafi verið að hún "skilji íslensku" án hennar vitundar. Ekki hafi verið minnst á neitt námslán fyrir skiptaréttinum. Telur stefnda sig hafa orðið fyrir miklum skaða vegna þessa hjónabands, og nauðsynlegt sé að benda á hve sviksamlega Viðar Guðmundsson hafi reynst henni. Þótt honum hafi tekist að blekkja stefnanda til þess að veita sér lán út á nafn stefndu, skapi það engan rétt fyrir stefnanda þar sem stefnda hefur ekki á nokkurn hátt skuldbundið sig sjálf gagnvart stefnanda. Sýknukrafa stefnda, Guðmundar Guðjónssonar, styðst við þau rök að á þeim tíma er hann skrifaði undir skuldabréfin til stefnanda, hafi heilsu hans verið farið mjög að hraka vegna parkinsons-sjúkdóms og hefði það ekki átt að dyljast starfsmönnum stefnanda. Hann sé nú alvarlega haldinn af völdum parkinsons-sjúkdómsins og njóti umönnunar konu sinnar, sem einnig annist son þeirra sem er mongólíti. Hafi hún af þessum sökum ekki getað unnið úti og eru fjármunir fjölskyldunnar litlir. Stefndi hafi greitt upp vanskilin af láninu á árunum 1989-1993, samtals kr. 196.503 en þá var ævisparnaður hans uppurinn. Þau hjónin eigi nú aðeins litla íbúð, sem sé forsenda þess að fjölskyldan geti haldist saman. Stefndi hafi tekið ábyrgð þessa á sig vegna tengsla sinna við stefndu, Pirshing, en hún sé fyrrverandi tengdadóttir hans. Vegna breyttra aðstæðna hafi hann sagt upp ábyrgð sinni gagnvart stefnanda, en var tilkynnt sú ákvörðun stjórnar stefnanda að halda greiðsluskyldu hans, þar sem stjórnin hefði að eigin sögn ekki heimild samkvæmt lögum til eftirgjafar slíkrar ábyrgðar. Telur stefndi að staða hans eigi ekki að vera verri en staða stefndu, Pirshing, gagnvart stefnanda skv. þeirri meginreglu að sjálfskuldarábyrgðarmaður eigi í öllu tilliti að vera eins settur og skuldarinn sjálfur gagnvart kröfuhafa, en væru aðstæður hennar eins og þær eru hjá honum, væri greiðsluskylda hennar fallin niður skv. þeim lögum og reglum sem stefnandi starfar eftir. Því geti greiðsluskylda stefnda ekki enn verið fyrir hendi, hafi hún þá nokkurn tímann verið það. Styðjist þetta einnig við þá meginreglu að skriflegir samningar og ákvæði þeirra marki grundvöll samskipta samningsaðila, annað ekki. Stefndi telur ábyrgð sína hafa verið ógilda frá upphafi þar sem starfsmenn stefnanda hafi ekki fullnægt upplýsingaskyldu sinni gagnvart stefnda um áhættu þá sem hann var að taka og hvað ábyrgð þessi þýddi fyrir hann. Hafi þetta verið sérstaklega mikilvægt þar sem um aldraðan, veikan mann hafi verið að ræða sem ekki hafi fylgst eins vel með þjóðfélagsþróuninni og því sem er að gerast í námslánakerfinu. Á þessum tíma hafi verið nýbúið að gera stórfelldar breytingar á endurgreiðslum námslána og hafi það aukið skyldu stefnanda til upplýsinga. Einnig hafi aldur og veikindi stefnda átt að gefa starfsmönnum stefnanda tilefni til frekari rannsókna á aðstæðum hans, sem hefði getað leitt í ljós að vafasamt gæti verið að taka ábyrgð hans góða og gilda. Verði ekki talið að ábyrgð stefnda hafi verið ógild frá upphafi, telur stefndi að ábyrgð hans hafi orðið ógild er hann var búinn að eyða öllu sínu nema íbúðinni til greiðslu afborgana af námsláni stefndu Pirshing, og vísar þar til heiðarleika og sanngirni auk aðstæðna sinna. Telur stefndi þessi rök sín styðjast við almenna reglu stjórnsýsluréttarins um ríka leiðbeiningar- og upplýsingaskyldu stjórnvalda, sérstaklega er stjórnvaldi má vera ljóst að hætta er á misskilningi hjá viðkomandi borgara. Regla þessi sé nú lögfest sbr. 7. gr. laga 37/1993. Jafnframt styðjist þau við almenna reglu fjármunaréttarins um gagnkvæmt tillit samningsaðila, upplýsinga- og leiðbeiningarskyldu þeirra gagnvart hvor öðrum, nú lögfest með lögum 11/1986, sbr. ákvæði 36. gr. laga 7/1936. Ennfremur er vísað til 33. gr. sömu laga. Einnig vill stefndi vísa til þeirrar þróunar laga sem stefnandi starfar eftir, en samkvæmt þeim urðu námslán sífellt þyngri baggi að bera, sbr. lög 6/1967, lög 56/1976 og lög 72/1982. Stefndi vísar að lokum til þess að hann hafi löglega sagt upp ábyrgð sinni með bréfi þann 4. júlí 1994 vegna þeirra atvika sem áður hafa verið talin, og vísar til almennra reglna um ábyrgðir auk þeirra lagaraka sem reifuð hafa verið hér á undan. Stefndu Pershing Guðmundsson og Guðmundur Guðjónsson hafa gefið aðilaskýrslur fyrir dóminum. Þá hafa komið fyrir dóminn Lárus Jónsson, framkvæmdastjóri stefnanda, Gísli Fannberg, deildarstjóri hjá stefnanda og Guðjón Viðar Valdimarsson, fyrrum fjármálastjóri stefnanda. Forsendur og niðurstaða. Með nafnritun sinni á umsóknareyðublað til stefnanda, dags. 4. janúar 1980, sótti stefnda, Pirshing Guðmundsson, um lán hjá stefnanda vegna náms í erfðafræði í Kanada. Stefnda var þá gift Viðari Guðmundssyni sem stundaði nám í eðlisfræði á sama stað. Á umsóknareyðublaði þessu var faðir maka veitt umboð til að annast fyrir hönd hennar lántöku samkvæmt umsókninni og undirrita fyrir hennar hönd skuldabréf til tryggingar láninu. Vottur var eiginmaður stefndu. Þar sem stefnda var ekki íslenskur ríkisborgari var umsókn þessari hafnað en samkvæmt áritun á eyðublaðið samþykkt að taka tillit til hennar í láni maka. Umsókn um námslán stefndu var ítrekuð á umsóknareyðublaði til stefnanda, dags. 7. maí 1983, sem stefnda undirritaði. Umsóknareyðublöð þessi bera það með sér að þau eru útfyllt af öðrum en stefndu. Hins vegar hefur stefnda hér fyrir réttinum kannast við nafnritun sína á eyðublöð þessi en telur að þau hafi þá verið auð. Á árunum 1983 og 1984 undirritaði stefndi, Guðmundur Guðjónsson, þrjú skuldabréf vegna námslána til stefndu, Pirshing Guðmundsson. Stofnaður var viðskiptareikningur á nafni stefndu í Landsbanka Íslands þann 3. nóvember 1983 til að leggja inn á greiðslur til útborgunar. Þann 24. mars 1988 óskaði eiginmaður stefndu eftir skilnaði að borði og sæng hjá Borgardómaranum í Reykjavík. Við fyrirtekt málsins var lagt fram m.a. yfirlit mannsins yfir fjárhagsstöðu hjónanna ásamt tillögu að skiptum á eignum búsins. Þar kom m.a. fram upptalning þeirra muna sem hvort hjóna fyrir sig hélt af eignum. Þá var tilgreind upphæð námsskulda hvors hjóna fyrir sig við stefnanda. Maðurinn gerir þá tillögu við skiptin að hvort fyrir sig héldi núverandi eignum en bauðst að auki „til að greiða af námslánum Pirshing” eins og þar stendur. Málið var tekið fyrir í skiptarétti Reykjavíkur þann 5. september 1990. Þar er bókað að stefndu hafi verið kynnt skjöl málsins og að henni hafi verið gerð grein fyrir réttarreglum sem um skipti á búum hjóna gilda. Hún skilji íslensku og geri sér grein fyrir því sem felst í beiðni um skiptameðferð. Þar er bókað að stefnda geri ekki neinar kröfur á hendur eiginmanni sínum. Þann 18. október 1990 var veittur skilnaður að borði og sæng milli hjónanna og þann 23. maí 1992 var hjónunum veitt leyfi til lögskilnaðar allt á grundvelli samkomulags um skilnaðarkjör. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið er ekki unnt að fallast á varnir stefndu þess efnis að hún hafi ekki skrifað undir nein skjöl eða skilríki um skuld til stefnanda eða að hún hafi ekki tekið við umstefndum fjárhæðum. Telst því stefnda með nafnritun sinni á lánsumsókn til stefnanda hafa stofnað til fjárskuldbindinga þeirra sem hér um ræðir. Aðrar varnir stefndu svo sem um blekkingar fyrrverandi eiginmanns síns og vanefndir hans á skilnaðarskilmálum eru ekki hér til úrlausnar. Ber því að fallast á kröfur stefnanda í máli þessu gagnvart stefndu, Pirshing Guðmundsson, en ekki er deilt um fjárhæðir. Þegar námslán þau sem hér um ræðir voru veitt voru í gildi lög nr. 72/1982 um Lánasjóð íslenskra námsmanna um námslán og námsstyrki. Samkvæmt reglugerð nr. 578/1992 sem sett var skv. 16. gr. þeirra laga segir í 27. gr. að lántakandi skuli leggja fram viðurkenningu eins manns sem taki að sér sjálfskuldarábyrgð á endurgreiðslu lánsins ásamt veðtryggingu þess. Sjóðstjórn ákveði í reglum Lánasjóðs hvaða skilyrðum ábyrgðarmenn skuli fullnægja. Stefndi, Guðmundur Guðjónsson, ritaði undir þau þrjú skuldabréf sem hér um ræðir sem umboðsmaður stefndu Pirshing. Þar að auki tókst hann á hendur sjálfskuldarábyrgð fyrir greiðslu lánsins. Á framhlið umræddra skuldabréfa er gerð grein fyrir endurgreiðslureglum stefnanda á láni þessu. Þegar þetta átti sér stað var stefndi Guðmundur orðinn meira en 70 ára. Ekkert bendir til þess aldursins vegna að honum hafi ekki mátt vera ljós sú áhætta sem því fylgdi að gangast undir ábyrgð þessa. Hvað sem líður skyldu starfsmanna stefnanda á þessum tíma til að upplýsa hann um skyldur og áhættu vegna sjálfskuldarábyrgðarinnar þá ber að líta til þess að sú upplýsingaskylda hvíldi einnig þeim aðila sem fékk stefnda til að gerðist ábyrgðarmaður að skuldinni. Af hálfu stefnda hefur ekki verið á neinn hátt sýnt fram á að upplýsingaskylda stefnanda hafi verið vanrækt eða að upplýsingar stefnda hefðu leitt til þess að stefndi hefði ekki gerst ábyrgðarmaður að láninu. Er ekki unnt að fallast á sýknukröfu stefnda af þeim sökum. Í málinu kemur ekkert fram um að heilsa stefnda hafi verið orðin á þessum tíma svo augljóslega slæm að starfsmönnum stefnanda hafi borið að hafna því að hann gerðist ábyrðarmaður að skuldinni. Þá er ekki unnt að fallast á með stefnda að sjúkdómur hans hafi komið í veg fyrir að hann gæti aflað sér upplýsinga um endurgreiðslur námslána og áhættutöku hans í því sambandi. Stefndi greiddi af umræddu námsláni á tímabilinu 4. ágúst 1989 til 6. september 1993. Byggir hann sýknukröfur sínar m.a. á versnandi fjárhagsstöðu sinni og erfiðum heimilisaðstæðum. Ekki eru lagaskilyrði til að fella niður ábyrgð stefnda með dómi við slíkar aðstæður. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið ber að taka kröfur stefnanda í málinu til greina. Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Stefndu, Pirshing Guðmundsson, var með bréfi dómsmálaráðuneytisins, dags. 17. janúar 1997, veitt gjafsókn í máli þessu. Gjafsóknarlaun til talsmanns stefndu, Gunnlaugs Þórðarsonar hrl., kr. 150.000, þar með talinn virðisaukaskattur af málflutningsþóknun, greiðist úr ríkissjóði. Valtýr Sigurðsson héraðsdómari kvað upp dóm þennan. Dómsorð: Stefndu, Pirshing Guðmundsson og Guðmundur Guðjónsson, greiði stefnanda, Lánasjóði íslenskra námsmanna, in solidum skuld kr. 480.821 ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga nr. 25/1987 af kr. 29.716 frá 01.03.1994 til 01.09.1994, þá af kr. 56.504 frá þeim degi til 01.03.1995, þá af kr. 86.593 frá þeim degi til 01.09.1995, þá af kr. 98.127 frá þeim degi til 20.11.1995, þá af kr. 480.821 til greiðsludags. Dráttarvextir leggist við höfuðstól á tólf mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 01.03.1995. Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarlaun til talsmanns stefndu, Gunnlaugs Þórðarsonar hrl., kr. 150.000, þar með talinn virðisaukaskattur af málflutningsþóknun
|
Mál nr. 407/2008
|
Kærumál Framsal sakamanns
|
Úrskurður héraðsdóms, um að staðfesta ákvörðun dómsmálaráðherra frá 25. júní 2008 um að framselja X til Póllands, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Gunnlaugur Claessen og Ingibjörg Benediktsdóttir. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. júlí 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. júlí 2008, þar sem staðfest var ákvörðun dóms- og kirkjumálaráðuneytisins 25. júní 2008 um að framselja varnaraðila til Póllands. Kæruheimild er í 24. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Samkvæmt 7. gr. laga nr. 13/1984 má synja um framsal ef mannúðarástæður mæla gegn því svo sem aldur, heilsufar eða aðrar persónulegar aðstæður. Dómsmálaráðherra hefur metið aðstæður í þessu máli svo, að slíkar ástæður standi ekki gegn framsali varnaraðila. Ekki eru efni til að dómstólar hnekki því mati, eins og á stendur í málinu. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. I Mál þetta var tekið til úrskurðar 21. júlí 2008. Dómsmálaráðherra tók ákvörðun 9. apríl sl., um að fallast á beiðni pólskra dómsmálayfirvalda um að framselja sóknaraðila, X, kt. [...]. Var þeirri ákvörðun komið á framfæri við sóknaraðila 29. apríl 2008 og krafðist hann þess að málið yrði borið undir Héraðsdóm Reykjavíkur, með bréfi til ríkissaksóknara, dagsettu sama dag. Ríkissaksóknari kom þeirri kröfu á framfæri við dóminn 6. maí sl. Með úrskurði héraðsdóms Reykjavíkur frá 15. maí sl., var staðfest sú ákvörðun dómsmálaráðuneytisins að framselja sóknaraðila til Póllands. Með dómi Hæstaréttar 26. maí sl., var ákvörðunin felld úr gildi, en í niðurstöðu meirihluta réttarins kemur fram að ekki yrði með vissu ráðið hvort sóknaraðili hefði skilið leiðbeiningar lögreglu um rétt hans til að hafa samband við lögmann við meðferð málsins hjá lögreglu. Þar sem hann hefði ekki notið lögmannsaðstoðar á því stigi máls hefðu óskir hans um synjun á framsali á grundvelli 7. gr. laga nr. 13/1984 ekki verið skráðar í gögn málsins og ekki komið til skoðunar hjá dómsmálaráðuneytinu. Með bréfi 27. maí sl., óskaði dómsmálaráðuneytið eftir því að tekin yrði lögregluskýrsla að nýju af varnaraðila og var það gert að verjanda hans og túlki viðstöddum, 10. júní sl. Í kjölfar þess tók dómsmálaráðherra ákvörðun, 25. júní sl., um að framselja varnaraðila til Póllands. Lögreglan á Akranesi kynnti varnaraðila ákvörðunina 3. júlí sl., að verjanda hans og túlki viðstöddum, en varnaraðili mótmælti ákvörðuninni og með bréfi sem barst ríkissaksóknara sama dag krafðist verjandi varnaraðila úrskurðar héraðsdóms um hvort skilyrði laga um framsal væru fyrir hendi. Dómkröfur sóknaraðila eru að fyrrgreind ákvörðun dómsmálaráðherra, frá 25. júní sl., verði felld úr gildi. Þá er krafist málsvarnarlauna úr ríkissjóði. Dómkröfur varnaraðila eru þær, að staðfest verði fyrrgreind ákvörðun dómsmálaráðherra frá 25. júní sl. II Sóknaraðili er pólskur ríkisborgari, fæddur [...]. Í bréfi dómsmálaráðuneytisins, dagsettu 10. október 2007, til ríkissaksóknara, kemur fram að ráðuneytinu hafi borist beiðni pólskra dómsmálayfirvalda um framsal X, kt. [...], pólsks ríkisborgara, sem búsettur sé að [...]. Framsalsbeiðninni hafi fylgt afrit ákæru héraðssaksóknara í A, útgefinni 29. nóvember 2005, á hendur varnaraðila fyrir þjófnaðarbrot, en honum er gefið að sök að hafa, hinn 22. júlí 2005, í félagi við nafngreindan mann, brotist inn í tilgreint íbúðarhús í A og stolið þaðan tölvu og tölvubúnaði að verðmæti um 3.000 zloty (100.692 íslenskar krónur). Framsalsbeiðninni hafi einnig fylgt handtökuskipun, útgefin af Héraðsdómi A, dagsett 14. mars 2006, auk endurrits hlutaðeigandi refsiákvæða. Lögreglustjórinn á Akranesi kynnti varnaraðila framsalsbeiðnina 2. nóvember sl., og mótmælti hann framsalskröfunni. Að fenginni umsögn ríkissaksóknara, með bréfi dagsettu 13. nóvember sl., um að uppfyllt væru skilyrði framsals, samkvæmt I. kafla laga nr. 13/1984, ákvað dómsmálaráðherra 9. apríl sl., að fallast á beiðni pólskra dómsmálayfirvalda um að framselja sóknaraðila og var framhald málsins eins og lýst er í kafla I, hér að ofan. Um skilyrði framsals samkvæmt I. kafla laga nr. 13/1984 vísar varnaraðili til umsagnar ríkissaksóknara frá 13. nóvember 2007. Jafnframt þyki fullnægt skilyrðum II. kafla laganna um form framsalsbeiðninnar. Af hálfu íslenska ríkisins sé málinu vísað til Héraðsdóms Reykjavíkur, sbr. staflið e 2. gr. laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, og II. kafla laga nr. 13/1984. III Sóknaraðili byggir á sömu rökum og þeim er fram komu við meðferð fyrri framsalskröfu og kveður að hafna beri framsalsbeiðninni á grundvelli 7. gr. laga nr. 13/1984, vegna sérstakra persónulegra aðstæðna hans. Sóknaraðili byggir á því, að hann hafi aðeins verið 18 ára er brot það hafi verið framið sem honum sé gefið að sök. Brot þetta hafi verið léttvægt og hann hafi verið með hreint sakavottorð á þeim tíma. Hann kveðst vera saklaus, en hafa verið neyddur til þess að skrifa undir játningu. Hann sé nú 21 árs og stundi hér vinnu og standi sig þar vel. Allir ættingjar hans, m.a. foreldrar, búi hér á landi. Hann hafi búið hér í rúm tvö ár og hafi ekki lengur neitt samband við föðurlandið. Stríði það því gegn fyrrgreindu lagaákvæði að framselja hann til Póllands. Varnaraðili vísar til þeirra raka sem fram koma í ákvörðun dóms- og kirkjumálaráðuneytisins frá 25. júní 2008. Þar segir að í 1. mgr. 3. gr. framsalslaga sé kveðið á um að framsal á manni sé aðeins heimilt ef verknaður geti varðað fangelsi meira en 1 ár samkvæmt íslenskum lögum og í 2. mgr. 3. gr. laganna segir að framsal sé einungis heimilt ef tekin hafi verið ákvörðun í erlenda ríkinu um að sá sem óskað er framsals á, skuli handtekinn eða fangelsaður fyrir viðkomandi verknað. Í 9. gr. segi svo að framsal sé óheimilt ef sök eða dæmd refsing sé fyrnd eða að öðru leyti fallin niður samkvæmt íslenskum lögum. Öll lagaskilyrði um framsal hafi verið uppfyllt að mati ráðuneytisins þegar ákvörðun hafi verið tekin um framsal 9. apríl sl. og ekkert hafi komið fram í málinu sem hnekki því mati. Þá séu engin mál til meðferðar á hendur sóknaraðila sem geti varðað minnst 2 ára fangelsi, sbr. 10. gr. framsalslaga. Framangreind lagaskilyrði fyrir framsali séu því uppfyllt. Þá komi til skoðunar hvort skilyrði séu til að synja um framsal á grundvelli 7. gr. framsalslaga, en þar segi að í sérstökum tilvikum megi synja um framsal ef mannúðarástæður mæli gegn því, svo sem aldur, heilsufar eða aðrar persónulegar aðstæður. Í greinargerð með 7. gr. segi að hafðar séu í huga félagslegar aðstæður viðkomandi í heild. Við mat á þeim geti skipt máli hvort viðkomandi eigi fjölskyldu hér á landi, reki hér atvinnustarfsemi, hversu lengi hann hafi búið hérlendis eða hafi fasta atvinnu. Þá verði að hafa í huga að ekki megi beita þessu ákvæði nema í alveg sérstökum tilvikum, því annars missi framsalskerfið marks í alþjólegu samstarfi á sviði afbrotamála. Í ákvörðun dóms- og kirkjumálaráðuneytisins kemur fram að ekki þyki þau tilvik vera fyrir hendi í máli hans að réttmætt sé að synja um framsal á grundvelli 7. gr. framsalslaga, enda um undantekningarákvæði að ræða sem skýra beri þröngt. Hann hafi einungis búið hér í tvö ár, hann sé pólskur ríkisborgari, hann eigi ættingja í Póllandi og stutt sé síðan það brot hafi verið framið sem honum sé gefið að sök. Þá hafi pólsk yfirvöld metið það svo að þau hafi hagsmuni af því að fá hann framseldan. Aldur hans gefi ekki heldur tilefni til þess að ákvæðinu verði beitt. Þá vísar ráðuneytið til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 65/2005 þar sem ákvörðun dómsmálaráðuneytisins um framsal á pólskum ríkisborgarar var staðfest. IV Í 1. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum kemur fram að heimilt sé að framselja mann, ef hann er í erlendu ríki grunaður, ákærður eða dæmdur fyrir refsiverðan verknað. Í framsalsbeiðni pólskra yfirvalda kemur fram að sóknaraðili sé grunaður um refsiverðan verknað og hefur verið gefin út handtökuskipun á hendur honum, sbr. 1. gr. og 1. og 2. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984. Meint brot sóknaraðila eru ófyrnd, sbr. 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga og geta varðað samkvæmt íslenskum lögum allt að 6 ára fangelsi. Stendur 9. gr. laga nr. 13/1984 því ekki í vegi fyrir að sóknaraðili verði framseldur. Þegar allt framangreint er virt eru uppfyllt skilyrði um framsal sóknaraðila og staðfest ákvörðun dómsmálaráðherra frá 25. júní 2008, eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Þóknun skipaðs réttargæslumanns sóknaraðila, Brynjólfs Eyvindssonar héraðsdómslögmanns, sem þykir hæfilega ákveðin 150.000 krónur, þ.m.t. virðisaukaskattur, greiðist úr ríkissjóði, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984. Úrskurð þennan kveður upp Ingveldur Einarsdóttir héraðsdómari. Ú R S KU R Ð A R O R Ð : Ákvörðun dómsmálaráðherra frá 25. júní 2008 um að framselja sóknaraðila, X, til Póllands, er staðfest. Þóknun réttargæslumanns sóknaraðila, Brynjólfs Eyvindssonar héraðsdómslögmanns, 150.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 307/1999
|
Bifreið Slysatrygging Vinnuslys Líkamstjón Skaðabætur
|
Ó sá um fermingu og affermingu flutningabifreiða hjá L. Hann var að draga fiskkassa með járnkrók eftir gólfi tengivagns þegar brún eins kassans gaf sig með þeim afleiðingum að Ó féll út úr vagninum og slasaðist. Ó stefndi L og vátryggjanda bifreiðarinnar til greiðslu bóta. Talið var að slysatrygging ökumanns tæki ekki til slyssins og að það yrði heldur ekki rakið til atvika, sem L bæri bótaábyrgð á. Var því sýknað.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 4. ágúst 1999. Hann krefst þess aðallega að stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. verði dæmdur til að greiða sér 3.021.095 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 7. október 1996 til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að stefndi Landflutningar ehf. verði dæmdur til að greiða sér sömu fjárhæð og vexti. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar úr hendi stefndu í héraði og fyrir Hæstarétti. I. Áfrýjandi var flutningastjóri hjá stefnda Landflutningum ehf. Fólst starf hans í því að taka á móti vöruflutningabifreiðum félagsins, sem komu til Reykjavíkur, og sjá um affermingu og fermingu þeirra. Áfrýjandi slasaðist 7. október 1996 þegar hann féll af eftirvagninum PT 368, sem tengdur var við vörubifreiðina AP 637. Bifreið þessi er dráttarbifreið án flutningapalls. Í umrætt sinn var áfrýjandi að afferma eftirvagninn á Grandagarði við Reykjavíkurhöfn, en í vagninum voru plastkassar með ísuðum fiski, hver um það bil 70 til 90 kg að þyngd. Var vörulyftari notaður við verkið. Þurfti að draga kassana að dyrum á hlið eftirvagnsins til að unnt væri að ná til þeirra með lyftaranum. Áfrýjandi var samkvæmt venju einn við verkið og dró kassastæður með járnkrók að dyrunum. Hélt hann hægri hendi í dyrastafinn, en tók í krókinn með vinstri hendi. Fyrir dómi sagði áfrýjandi að pallurinn hafi verið blautur og háll af slori og tiltölulega auðvelt að draga kassana eftir því. Hann minnti að hann hafi dregið þrjá kassa í einu. Hafi hann krækt í brún efst á neðsta kassanum og dregið kassana þannig. Hafi þá brúnin gefið sig og rifnað eða brotnað með þeim afleiðingum að hann kastaðist aftur fyrir sig, út um dyrnar og niður af vagninum. Hafi það verið um 1,20 til 1,30 m fall. II. Áfrýjandi telur sig eiga rétt á bótum úr lögmæltri slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Krefur hann stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. um slysatryggingarbætur, en þegar slysið varð hafði meðstefndi slíka vátryggingu hjá vátryggingafélaginu Skandia hf. vegna bifreiðarinnar AP 637. Hið stefnda vátryggingafélag hefur tekið við réttindum og skyldum síðastnefnds félags. Orsök slyssins var sú að plastkassi á kyrrstæðum eftirvagninum lét undan við átak frá áfrýjanda. Varð slysið því ekki að neinu leyti rakið til aksturs bifreiðarinnar, sérstaks búnaðar hennar eða eiginleika sem ökutækis. Atburðurinn varð ekki í slíkum tengslum við afferminguna að hann verði talinn hafa hlotist af notkun bifreiðarinnar eða við stjórn hennar, sbr. 88. gr. og 92. gr. umferðarlaga. Er ekki fallist á að slysatrygging ökumanns taki til slyssins. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna stefnda Vátryggingafélag Íslands hf. Eins og málið liggur fyrir verður ekki séð að neitt hafi verið athugavert við aðbúnað á vinnustað svo valdið hafi slysi áfrýjanda. Með þessari athugasemd og að öðru leyti með vísun til forsendna héraðsdóms verður hann einnig staðfestur að því er varðar sýknu stefnda Landflutninga ehf. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Rétt er að hver aðila beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júlí 1999. Mál þetta, sem dómtekið var hinn 2. júlí sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Óla Jóni Hermannssyni, kt. 291151-2059, Svarthömrum 33, Reykjavík, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., kt. 690689-2009, Ármúla 3, Reykjavík, til greiðslu neðangreindra bótagreiðslna, vaxta og málskostnaðar. Til vara er málið höfðað á hendur Landflutningum ehf., kt. 710169-4629, Skútuvogi 8, Reykjavík til lúkningar á sömu dómkröfum og stefnist þá til réttargæslu Vátryggingafélagi Íslands hf. sem ábyrgðartryggjanda. Málið var þingfest 17. mars 1998. I. Aðalaðild. Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að Vátryggingafélag Íslands hf. verði dæmt til að greiða stefnanda 3.021.095 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 7. október 1996 til greiðsludags. II. Varaaðild. Verði Vátryggingafélag Íslands hf. sýknað af dómkröfum stefnanda, gerir stefnandi þá dómkröfu aðallega, að hið stefnda félag, Landflutningar ehf., verði dæmt til að greiða stefnanda 3.021.095 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá 7. október 1996 til greiðsludags. Í báðum tilvikum er gerð krafa um málskostnað að skaðlausu, þar sem hliðsjón verði höfð af því að stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur og þeim kostnaði sem stefnandi hefur orðið fyrir vegna málsins. Dómkröfur stefndu eru þær aðallega að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins, en til vara er þess krafist að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar og málskostnaður felldur niður. I. Atvik máls og ágreiningsefni. Málsatvik eru þau að þann 7. október 1996 varð stefnandi fyrir slysi er hann féll út úr yfirbyggðum tengivagni vöruflutningabifreiðarinnar AP 637. Tengivagninn er með skrásetningarnúmerið PT 368. Var stefnandi að afferma vöruflutningabifreiðina, er þá stóð á vinnusvæði Toppfisks hf., Fiskislóð 15a, Grandagarði. Var stefnandi að flytja fiskikassa úr stæðu á vagninum yfir á lyftara sem staðsettur var við hlið tengivagnsins. Varð slysið með þeim hætti að hann var að draga stæðu með fiskikössum að hliðardyrum tengivagnsins og notaði við verkið járnstöng með krók sem hann krækti í handfang á neðsta kassanum til að draga stæðuna til. Síðan gerðist það að sögn stefnanda að handfangið á kassanum sem krækt var í rifnaði af og við það féll stefnandi aftur fyrir sig út um hliðarhurð á tengivagninum og niður á malbikað vinnuplan. Var fallhæð frá gólfi tengivagnsins að jörð um 150 cm. Stefnandi kom niður á vinstra hnéð og vinstri öxl. Fann hann strax fyrir miklum sársauka í hnénu. Hélt stefnandi að hann hefði aðeins tognað og gat ekið vörubifreiðinni frá Grandagarði að vinnusvæði Landflutninga ehf. að Skútuvogi 8. Þaðan var stefnanda ekið á slysadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur í Fossvogi. Röntgenmyndir og sneiðmyndir sýndu brot í liðfleti á ytra hluta sköflungs. Var gerð aðgerð og stefndi síðan meðhöndlaður á göngudeild. Var hann útskrifaður af bæklunardeild þremur dögum eftir innlögn, í gipsi. Stefnandi hóf síðan vinnu aftur þremur og hálfum mánuði eftir slysið. Gerð er grein fyrir slysi stefnanda og sjúkrasögu í vottorði Ágústs Kárasonar læknis dags. 4. febrúar 1998 í örorkumati Atla Þórs Ólasonar læknis dags. 14. janúar 1998, sem gerði örorkumat vegna stefnanda á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993. Niðurstaða þess er sem hér segir: „1. Tímabundið atvinnutjón skv. 2. grein: Í þrjá og hálfan mánuð....100% 2. Þjáningabætur skv. 3. grein: Í heild fjórir mánuðir, þar af fjórir dagar rúmliggjandi. 3. Varanlegur miski skv. 4. grein: 15% 4. Varanleg örorka skv. 5. grein: 10% 5. Hefðbundin, varanleg læknisfræðileg örorka: 15%“ Að ósk stefnanda reiknaði Jón E. Þorláksson tryggingafræðingur út slysið með eldri aðferð út frá 15% og 10% varanlegri örorku. Stefnandi krafði stefndu um bætur með bréfi dags. 27. janúar 1998. Var krafist bóta á grundvelli 15 % læknisfræðilegrar örorku án þess að sérstök fjárhæð væri sett fram. Fallið var frá kröfu um bætur samkvæmt fyrri dómvenju undir rekstri málsins. Höfðaði stefnandi síðan þetta mál á hendur stefndu. Er málið höfðað aðallega á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf. en til vara á hendur Landflutningum ehf. Kröfuna á hendur stefnda, Vátryggingafélagi Íslands ehf., byggir stefnandi á 92. gr. umferðarlaganna nr. 50/1987 þar sem hann hafi verið ökumaður bifreiðarinnar þegar slysið varð og hann því orðið fyrir slysi við starfa sinn sem stjórnandi bifreiðarinnar. Kröfuna á hendur stefnda, Landflutningum ehf., byggir stefnandi í fyrsta lagi á því að stefndi, Landflutningar ehf., beri hlutlæga ábyrgð á tjóni stefnanda með því að slysið megi rekja til bilunar eða galla í tæki sem notað hafi verið í atvinnurekstri vinnuveitanda. Enn fremur að það hafi verið vinnuveitanda hans, stefnda, Landflutninga ehf., að sjá um að vinnutilhögun væri með réttum hætti. Í öðru lagi byggir stefnandi á því að slysið verði rakið til sakar stefnda, Landflutninga ehf., með gáleysi félagsins á aðbúnaði á vinnustað. Af hálfu stefndu er öllum kröfum og röksemdum stefnanda hafnað. II. Málsástæður og lagarök stefnanda. Af hálfu stefnanda er tekið fram að hann hafi krækt í þar til gert handfang á einum fiskikassanum með þar til gerðum járnkrók. Hafi stefnandi síðan togað í krókinn til að færa kassann á griparma lyftarans. Ekki vildi þá betur til en að handfangið hafi rifnað, eins og pappír og stefnandi fallið aftur fyrir sig út af tengivagninum, í gegnum hliðarhurð, og niður á malbikað vinnuplan, er vagninn stóð á. Stefnandi tekur fram að um hafi verið að ræða eins fiskikassa og notaðir séu á öllum fiskimörkuðum hér á landi. Þessir kassar séu úr trefjaplasti og taki 90 lítra, lengd kassanna sé 84 cm, breidd 51 cm og hæð 26 cm. Til að færa kassana úr stað séu notaðir járnkrókar sem séu 60 til 70 cm að lengd, með handfangi og ca. 10 cm krók á endanum. Á efri brún kassanna sé handfang eða hak til að færa þá úr stað og séu til þess notaðir slíkir krókar sem stefnandi notaði er slysið varð. Kveður stefnandi að hann hafi verið búinn að færa marga kassa með þessum hætti er slysið varð. Hafi hann ekki getað búist við öðru en þessi kassi sem hann var að færa er slysið varð, væri eins og allir hinir. Það hafi hins vegar ekki verið heldur hafi kassinn greinilega verið gallaður að því leyti að handfangið hélt ekki og gaf sig er í það var togað. Stefnandi kveður að hann hafi með engu móti getað gert sér grein fyrir ástandi fiskikassans og því hafi farið sem fór. Bendir stefnandi á að hann hafi í öllu farið eftir þeim vinnuaðferðum sem á vinnustað hans hafi verið stundaðar og honum hafi verið leiðbeint um af sínum yfirboðara, Má Þorvarðarsyni, verkstjóra. Stefnandi tekur fram að slysið virðist ekki hafa verið tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins. Er um það vísað til svarbréfs Vinnueftirlitsins frá 12. október 1997 til lögmanns stefnanda, þar sem segir að slysið hafi ekki verið tilkynnt Vinnueftirlitinu er það átti sér stað og því ekki verið rannsakað. Málsástæður stefnanda. Dómkröfur sínar á Vátryggingafélag Íslands hf. reisir stefnandi á þeim tryggingarsamningi sem eigandi bifreiðarinnar AP-637 og tengivagnsins PT-368 hafi gert og verið skylt að gera samkvæmt 92. grein umferðarlaga. Um sé að ræða slysatryggingu, þar sem líf og heilbrigði ökumanns sé vátryggt gegn þeirri hættu sem fylgi starfi ökumanns bifreiðar, samanber efnisákvæði greinarinnar á þá leið, að ökumannstryggingin skuli tryggja bætur „vegna slysa sem ökumaður kann að verða fyrir við starfa sinn.“ Til grundvallar bótakröfu stefnanda liggi því tryggingarsamningur eiganda bifreiðarinnar AP-637 og hins stefnda félags, gerður til hagsbóta fyrir stefnanda. Byggir stefnandi á því að losun og lestun vörubifreiðar sé þáttur í eðlilegri og venjulegri notkun slíkra bifreiða og stefnandi hafi því orðið fyrir slysi við starfa sinn, sem stjórnandi bifreiðarinnar, eins og staðfest hafi verið t.d. í H 1995:1727, H 1996:3141 og í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 14. nóvember 1996, en þá voru málsatvik þau að ökumaður vörubifreiðar var að hagræða farmi á palli hennar, þegar hann féll aftur fyrir sig og slasaðist. Héraðsdómarinn felldi slysið undir 92. grein með svofelldum orðum: „Lestun og losun vörubifreiðar, þ.m.t. að hagræða farmi, er þáttur í notkun hennar og þar með eðlilegur hluti af starfi vörubifreiðarstjórans.“ Séu þessar dómsniðurstöður og í fullkomnu samræmi við það sem fram komi í ræðu framsögumanns fyrir 92. greininni á Alþingi Íslendinga, er hún var felld inn í frumvarp að núgildandi umferðarlögum á sínum tíma við aðra umræðu frumvarpsins. Varðandi kröfu þessa á Vátryggingafélag Íslands hf. bendir stefnandi á að vöruflutningabifreiðin AP-637 hafi verið tryggð hjá Vátryggingafélaginu Skandía hf. er slysið varð og að hið stefnda félag hafi nú tekið á sig skyldur þess. Verði ekki á það fallist, að 92. grein umferðarlaga taki til þess slyss sem stefnandi varð fyrir þann 7. október 1996, við vinnu stefnanda sem vörubifreiðarstjóri AP-637 og þar með að hann eigi dómkröfu á Vátryggingafélag Íslands hf., er á því byggt, að slys stefnanda verði rakið til vanbúnaðar og ófullnægjandi verkstjórnar og því beri Landflutningar hf. ábyrgð á tjóni stefnanda vegna slyssins. Byggir stefnandi í þessu efni á þeirri heimild 2. mgr. 19. greinar eml. að heimilt sé að höfða mál á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., eins og málum háttar og ef það félag verði sýknað geti stefnandi beint dómkröfum sínum, að því frágengnu, að Landflutningum hf. þar sem dómkröfur stefnanda á báða þessa aðila eigi rætur að rekja til sama atviks og aðstöðu. a. Byggir stefnandi í varaaðild á því að slysið hafi hlotist af hlut, handfangi á fiskikassa, sem átti að vera í lagi, en var það ekki. Um hafi verið að ræða bilun eða galla sem vinnuveitandi stefnanda beri ábyrgð á. Byggir stefnandi á því að vanbúnaður fiskikassans hafi valdið slysinu, hvort sem handfangið á kassanum hafi verið slitið eða gallað. Um hafi verið að ræða tjón sem hlaust af galla í tæki sem notað var í atvinnurekstri vinnuveitanda stefnanda og á slíku tjóni beri vinnuveitandinn hlutlæga ábyrgð samkvæmt meginreglum skaðabótaréttarins. Byggir stefnandi á því að slík ábyrgð vinnuveitanda nái til allra tækja svo sem áhalda, véla, efnis og annarra muna. Engu máli skipti í þessu efni, hvort annmarkinn á fiskikassanum hafi verið upprunalegur, stafað af rangri framleiðsluaðferð eða rangri hönnun eða að annmarkinn hafi komið síðar til vegna slits. b. Stefnandi byggir einnig á því að vinnuveitandi hans, atvinnurekandinn, hafi átt að sjá til þess að vinnutilhögun öll væri með réttum hætti. Skilyrði til vinnu væru rétt og réttur búnaður notaður til verksins. Í því sambandi er á það bent að stefnandi hafi unnið verkið eins og honum hafði verið leiðbeint þar um. Færði hann fiskikassana til með þeim búnaði og þeirri aðferð sem honum hafði verið uppálagt og tíðkaðist á þessum vinnustað. c. Verði ekki fallist á hlutlæga ábyrgð vegna bilunar eða galla í tæki eða á vinnuveitendaábyrgð og þar með ábyrgð vinnuveitanda, atvinnurekanda, á verktilhögun, er á því byggt að hið stefnda félag, Landflutningar ehf., beri sök á tjóni stefnanda vegna gáleysis félagsins um aðbúnað á vinnustað, sem hafi verið vanbúinn, vegna galla eða slits í handfangi fiskikassans. d. Í þessu sambandi bendir stefnandi á að orsakir slyssins hafi ekki verið rannsakaðar á nokkurn hátt, en að því leiði að hið stefnda félag hafi bæði sönnunarbyrði og sönnunarfærslubyrði um að slysið hafi ekki orsakast af galla eða bilun í tæki sem stefnandi var að vinna við og að verkstjórn og vinnutilhögun hafi ekki verið ábótavant. Stefnandi byggir í öllum tilvikum á því að það hafi verið skylda hins stefnda félags, sem atvinnurekanda, að tilkynna slysið þegar til Vinnueftirlits ríkisins skv. 81. grein laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sbr. 3. mgr. 1. greinar reglugerðar nr. 612/1989, sbr. 2. grein og 4. grein sömu reglugerðar. e. Dómkröfur sínar sundurliðar stefnandi með neðangreindum hætti: Stefnandi byggir á lögum nr. 50/1993 með áorðnum breytingum með lögum nr. 42/1996 og örorkumati Atla Þórs Ólasonar matslæknis. Þjáningabætur séu þó miðaðar við læknisvottorð Ágústs Kárasonar. Kröfu um bætur fyrir annað fjártjón styður stefnandi við 1. grein laga nr. 50/1993. Að samkvæmt ákvæðum greinarinnar, eins og fram komi í greinargerð með lögunum, sé átt við kostnað sem falli á tjónþola fyrst eftir slys og erfitt sé að færa sönnur á með reikningum. Þar af leiðandi byggir stefnandi á að hér sé um að ræða þann kostnað sem slasaðir einstaklingar hafa af ferðum til lækna og sjúkraþjálfara t.d. og ýmsan kostnað annan svo sem símakostnað og ýmis smáútgjöld og því til viðbótar lækniskostnað og sjúkraþjálfunarkostnað, sem gleymist að taka reikning fyrir en ljóst sé eigi að síður að sé fyrir hendi. Varðandi stefnanda sé ljóst að hann hafi orðið fyrir ýmsum kostnaði vegna þeirra áverka sem hann hlaut í slysinu, vegna læknisferða og komu á Sjúkrahús Reykjavíkur. Þá hafi stefnandi orðið að nota hækjur í 10 vikur, en allir vita að við slíkar aðstæður sé erfitt að bjarga sér, sem oft verði til töluverðs kostnaðar fyrir viðkomandi. Kröfu um þjáningabætur byggir stefnandi á læknisvottorði Ágústs Kárasonar læknis frá 4. febrúar 1998, en þar komi fram að stefnandi hafi verið rúmliggjandi að mestu í viku og verið síðan á hækjum í 10 vikur eða 70 daga. Á þessum forsendum byggir stefnandi kröfu sína um verðbættar 1.300 krónur í 74 daga. Samkvæmt mati Atla Þórs sé þjáningatímabil stefnanda alls 4 mánuðir, sem stefnandi telur heldur skamman tíma miðað við vottorð Ágústs Kárasonar læknis, en stefnandi telur það vottorð staðfesta að þjáningatímabil vegna slyssins hafi verið lengri tími en 4 mánuðir eða alls 8 mánuðir, samanber að stefnandi komi til Ágústs Kárasonar í júlí 1997 og sé þá sendur í æfingar. Á ofangreindum grundvelli gerir stefnandi kröfu um þjáningabætur í alls 8 mánuði eða 240 daga. Er því gerð krafa um verðbættar 700 krónur í 166 daga. Krafa um miskabætur er byggð á örorkumati Atla Þórs Ólasonar læknis um 15% læknisfræðilega örorku stefnanda og á 4. grein laga nr. 50/1993. Varðandi kröfu um bætur fyrir varanlega örorku bendir stefnandi á að tekjureynsla hans ári fyrir slysið sé eftirfarandi: Mánuðina október 1996 aftur til maí 1996 vann stefnandi hjá hinu stefnda félagi og hafði 150.000 kr. í mánaðarlaun. Maí til og með apríl 1996 vann stefnandi hjá Pípulagnaverktökum og var með 109.200 kr. í maí, og síðan 84.600 kr. í apríl. Mars 1996 til og með nóv 1995 vann stefnandi hjá Húsasmiðjunni. Voru laun hans á þessa leið. Í mars 1996 346.519 kr., í febrúar 1996 106.744 kr., í janúar 1996 106.744 kr., í des. 1995 55.231 kr. +162.477 kr. og í nóvember 1995 116.097 kr. Samtals voru brúttólaun stefnanda ári fyrir slysið því 1.837.612 kr. Fjárhæðin 1.837.612.- hækkuð skv. hækkun launavísitölu frá október 1996 (148,2 stig) til janúar 1998 (167,9 stig) er 2.081.883 kr. Sú fjárhæð að viðbættu framlagi atvinnurekanda í lífeyrisjóð, 6%, hækkuð með stuðlinum 10 og síðan margfölduð með örorkustigi stefnanda, 10%, geri 2.206.796 kr.-. Sé miðað við þá fjárhæð verða bætur fyrir varanlega örorku eftirfarandi: 2.206.796x10x10 = 2.206.796. Lækkun v. aldurs 18% eða 1.809.572. Verður þá bótakrafan 1.036.569 + 1.809.572 = 2.846.141. Útreikningur kröfunnar, eins og að ofan greinir, sé grundvallaður á 1. málsgrein 7. greinar laga nr. 50/1993, er kveði á um heildarvinnutekjur tjónþola á næstliðnu ári fyrir þann dag er tjón varð. Telur stefnandi að með útreikningi þessum verði ekki komist nær því hverjar þessar heildarvinnutekjur hans þetta tímabil hafi verið. Stefnandi bendir hins vegar á að samkvæmt skattframtölum hans gjaldárin 1997 til og með 1995, hafi heildarvinnutekjur hans árin 1996 til og með 1994 verið sem hér segir: Árið 1996 kr. 2.058.039, árið 1995 kr. 2.020.420, árið 1994 kr. 1.967.102. Heildarvinnutekjur stefnanda hafi því verið 2.015.187 kr. að meðaltali þrjú ár fyrir slysið. Byggir stefnandi á að það sé bæði eðlilegra og sanngjarnara varðandi bótagrundvöll stefnanda og sýni betur tekjuöflunarhæfi hans og það fjárhagslega tjón, sem hann hafi orðið fyrir, að miða við tekjur hans 3 ár fyrir slysið. Einnig megi benda á að aðstæður hans hafi verið óvenjulegar að því leyti að hann hafi ekki unnið samfellt hjá sama vinnuveitanda, heldur verið að leita sér að varanlegum vinnustað. Einnig megi benda á að þetta meðaltal sé öruggari vísbending um tekjur komandi ára, en þegar aðeins sé miðað við heildarvinnutekjur næstliðið ár fyrir þann dag er tjón hafi orðið. Samkvæmt því reiknist krafa hans þannig: Árslaun 2.015.187 kr. x 167,9/148,2 = 2.283.062 + framlag atvinnurekanda í lífeyrissjóð 6% = 2.420.045 x stuðullinn 10 x 10% varanleg örorka = 2.420.045 kr. Byggir stefnandi samkvæmt þessu á að tjón stefnanda vegna varanlegrar örorku hafi verið 2.420.045 kr.-. Undir rekstri málsins var sú fjárhæð lækkuð í 1.984.436 kr. Kröfu um bætur fyrir varanlega örorku styður stefnandi enn fremur við 5., 6. og 7. grein laga nr. 50/1993 og niðurstöðu örorkumats Atla Þórs Ólasonar. Kröfu sína á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf. styður stefnandi við 92. grein umferðarlaga. Kröfu sína á hendur Landflutningum hf. styður stefnandi við meginreglur skaðabótaréttarins um hlutlæga ábyrgð atvinnurekanda á göllum eða bilunum (sliti) í tækjum. Einnig vísar stefnandi til laga nr. 46/1990 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sérstaklega er vísað til 13. greinar laganna, sem og 20., 21., og 23. greinar, sbr. 86. greinar sömu laga. Þá vísar stefnandi til reglna vinnuréttar um verkstjórnar- og húsbóndavald atvinnurekanda og þar á móti hlýðniskyldu starfsmanns. Stefnandi vísar að síðustu til reglna skaðabótaréttarins um vinnuveitendaábyrgð og til sakarreglunnar. Þá vísar stefnandi til þeirrar sönnunarreglu að sá sem auðveldara eigi með að tryggja sér sönnun beri að gera slíkt, en geri hann það ekki beri hann svokallaða sönnunarbyrði. Þá vísar stefnandi til þess að samkvæmt 81. grein laga nr. 46/1980, sbr. reglugerð nr. 612/1989, sé lögð á atvinnurekanda ákveðin sönnunarfærslubyrði varðandi vinnuslys. Fjárkröfu sína styður stefnandi við meginreglur laga nr. 50/1993 og tilgang löggjafans með setningu laganna. Varðandi réttarfarslega heimild til varaaðildar er vísað til 2. mgr. 19. greinar eml. nr. 91/1991. III. Málsástæður og lagarök stefnda. Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., byggir kröfu sína um sýknu af kröfu stefnanda um bætur úr slysatryggingu ökumanns á því að slys stefnanda falli utan gildissviðs 92. gr. uml. og gildissviðs slysatryggingarinnar, þar sem slysið hafi ekki hlotist af notkun bifreiðarinnar AP 637 sem ökutækis. Það sé grundvallaratriði við túlkun á gildissviði 92. gr. og skilmálum slysatryggingarinnar að tilgangur löggjafans með setningu 92. gr. hafi verið sá að veita stjórnendum bifreiða bótarétt sem væri sambærilegur bótarétti farþega sem slasist í ökutæki. Bótaréttur farþega byggist á 88. gr. umfl. og sé sá réttur háður því almenna skilyrði að slys verði rakið til notkunar ökutækis í skilningi ákvæðisins. Verði 92. gr. umferðarlaganna því ekki túlkuð rýmra en svari orðanna hljóðan og tilganginum með ákvæðinu en í lagagreininni segir að slysatryggingin skuli gilda fyrir hvern ökumann sem tækinu stjórnar og tryggja bætur vegna slyss sem ökumaður verði fyrir við starfa sinn. Þetta sé eðlilegast að skýra þannig að slysatryggingin taki aðeins til þeirra slysa sem ökumaðurinn hljóti af notkun ökutækisins þegar hann sé við stjórn þess. Slys sem ökumaðurinn verði fyrir við annars konar meðhöndlun ökutækisins falli því utan gildissviðs 92. gr. Enda myndu farþegar eða aðrir sem slösuðust við slíkar kringumstæður heldur ekki njóta bótaverndar samkvæmt bótaákvæðum umfl. Sé það grundvallarskilyrði þess að slys á ökumanni falli undir gildissvið 92. gr. uml. og gildissviðs slysatryggingarinnar að slys hafi hlotist af notkun ökutækis í skilningi notkunarhugtaks 88. gr. uml. Er beinlínis tekið á þessu í H 1997 13. nóvember í málinu nr. 47/1997 en þar segir orðrétt: „Fordæmi Hæstaréttar við skýringu á þessu ákvæði (92.gr. umferðarlaga) eru á þá leið að skilyrði greiðsluskyldu úr þessari vátryggingu séu þau að ökumaður hafi orðið fyrir slysinu við stjórn ökutækisins og jafnframt að slysið verði rakið til notkunar þess í skilningi 1. mgr. 88. gr. laganna.“ Slys stefnanda hafi ekki hlotist af notkun bifreiðarinnar í skilningi notkunarhugtaks 88. gr. uml. né hafi stefnandi verið við stjórn hennar þegar slysið varð. Bifreiðin hafi staðið kyrr á áfangastað og hlaust slysið af því að stefnandi féll aftur fyrir sig út úr tengivagni bifreiðarinnar. Hlaust slysið hvorki af akstri bifreiðarinnar né sérstökum búnaði hennar eða eiginleikum sem ökutækis og flutningabifreiðar og hlaust því ekki af vélknúnu ökutæki í notkun. Slysið falli þannig ljóslega utan gildissviðs 92. gr. umfl. og slysatryggingarinnar enda hafi slysið hvorki verið umferðarslys samkvæmt skilmálum tryggingarinnar né ökumaður að stjórna bifreiðinni þegar hann féll út úr henni. Beri því að sýkna stefnda, Vátryggingafélag Íslands hf., af öllum kröfum stefnanda um bætur úr slysatryggingu ökumanns. Stefndi, Landflutningar ehf., hefur fallið frá kröfu um sýknu vegna aðildarskorts. Hins vegar er byggt á að sýkna beri félagið þar sem það beri ekki að lögum ábyrgð á slysi stefnanda. Stefndi, Landflutningar ehf., vísar því á bug að hann beri hlutlæga ábyrgð á slysinu þar sem það megi rekja til þess að fiskikassinn sem stefnandi ætlaði að færa til hafi verið bilaður eða gallaður og því vanbúinn. Stefndi beri ekki ábyrgð á bilun eða galla í tækjum eða búnaði nema um sé að ræða eitthvað sem beinlínis sé notað í atvinnurekstri fyrirtækisins. Svo hafi alls ekki verið í þessu tilviki. Fiskikassar séu sannanlega ekki búnaður/tæki sem stefndi noti í atvinnurekstri sínum og verði því ekki ábyrgð á bilun eða galla í þeim lögð á stefnda. Telji stefnandi að slíkir kassar séu venjulegur búnaður sem stefndi notar, beri honum að sanna slíkt en það hafi hann ekki gert. Enn fremur sé það með öllu ósannað að það hafi verið bilun eða galli í fiskikassa sem valdið hafi slysinu. Það komi fram hjá stefnanda sjálfum að járn sem hann hafi notað hafi skroppið til á kassanum en slíkt geti ekki talist bilun eða galli í tæki heldur óhappatilvik sem stefndi, Landflutningar ehf., geti ekki borið ábyrgð á. Þá vísar stefndi því alfarið á bug að eitthvað hafi verið athugavert við vinnutilhögun verksins. Engin ástæða hafi verið til þess að hafa verkstjóra yfir stefnanda til að leiðbeina honum við starfann enda verkið einfalt og stefnandi fullfær um að sinna því sjálfur. Stefndi vísar því einnig á bug að hann beri ábyrgð á slysi stefnanda vegna gáleysis um aðbúnað á vinnustað. Slysið hafi orðið á malbikuðu plani sem ekkert hafi verið athugavert við. Verði því ekki séð hvað hafi átt að vera það athugavert við vinnustaðinn að rekja megi til sakar stefnda. Sönnunarbyrðin um slíkt liggi alfarið hjá stefnanda. Starfsmanni Vinnueftirlitsins hafi strax verið gert kunnugt um málið. Slysið hafi hins vegar ekki verið tilkynnt sérstaklega til Vinnueftirlitsins fyrr en í október 1996. Við það hafi ekkert verið að athuga. Í fyrsta lagi hafi stefnandi haldið sjálfur að hann hefði bara tognað og ekið í burtu af slysstað. Í öðru lagi hefði ekkert frekar verið upplýst um orsakir slyssins þótt Vinnueftirlitinu hefði verið tilkynnt um það. Stórkostlegt gáleysi Stefndu byggja kröfur sínar um sýknu einnig á því að öll bótaábyrgð stefndu, ef hún teldist vera fyrir hendi, væri fallin niður sökum stórkostlegs gáleysis stefnanda sjálfs og gildir einu á hverju bótaábyrgðin væri byggð. Stefnandi hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi með því gæta ekki að því að járn það sem hann notaði til að færa til kassana væri tryggilega krækt í kassann áður en hann togaði í kassann. Stefnandi hafi þar með ekki hagað sér eins og góður og gegn, skynsamur maður sem aftur leiði til þess að hann verði að bera tjón sitt sjálfur. Stefnukröfum er mótmælt sem allt of háum. Miðist varakrafan við það. Byggt er á skaðabótalögum nr. 50/1993. Kröfuliður um bætur fyrir „annað fjártjón" sé með öllu ósannaður og beri því alfarið að hafna honum. Engin gögn liggi fyrir í málinu um þessa kostnaðarliði eða þá þjónustu sem leiði til þeirra. Hefði stefnanda verið í lófa lagið að afla sér kvittana vegna slíks kostnaðar ef um hann hefði verið að ræða. Kröfu um þjáningabætur er mótmælt sem of hárri og alls ekki í samræmi við 3. gr. skaðabótalaganna. Útreikning þjáningabóta beri að miða við örorkumat á dskj. 5 Þar komi fram að stefnandi hafi verið frá vinnu í 4 mánuði, þar af rúmliggjandi í 4 daga. Stefnandi hafi því verið rúmfastur í 4 daga og veikur án þess að vera rúmliggjandi í 116 daga. Þjáningabætur beri að miða við þetta samkvæmt skaðabótalögum. (4x1300 + vísitöluhækkun, 116x700 + vísitöluhækkun). Varanlegt fjártjón Samkvæmt skaðabótalögum eigi að reikna bætur fyrir varanlega örorku þannig að miðað sé við heildarvinnutekjur tjónþola á næstliðnu ári fyrir tjónsdag sbr. 7. gr. laganna. Stefnandi hafi verið í starfi allt árið á undan slysinu. Verði því ekki stuðst við aðrar fjárhæðir en þau laun. Undantekningarákvæði 2. mgr. 7. gr. eigi ekki við í þessu tilviki. Samkvæmt 9. gr. skbl. eigi að lækka bætur vegna aldurs ef tjónþoli sé 26 ára eða eldri þegar slysið varð. Stefnandi sé fæddur 29. nóvember 1951 og slysið hafi orðið 7. október 1996. Stefnandi hafi því verið 44 ára á slysdegi. Alls sé því um að ræða 18 ár eða 18%. Þessa lækkun vanti í útreikning á kröfu um varanlega örorku. Þess er krafist að bætur verði lækkaðar sem þessu nemi. Vaxtakröfum er sérstaklega andmælt en bótakrafan beri ekki dráttarvexti frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi sbr. t.d. H 1990, 128 og H 1995, 30. mars í málinu nr. 429/1992. IV. Niðurstaða. Stefnandi var starfsmaður hjá Landflutningum ehf. þegar slysið varð. Hann hafði það starf með höndum að taka við vöruflutningabifreiðum stefnda, sem til Reykjavíkur komu, og annast um losun og lestun þeirra. Þegar slysið varð var hann að afferma vöruflutningabifreið, sem flutt hafði togarafisk frá Fáskrúðsfirði og var farmurinn í fiskikössum í tengivangi vöruflutningabifreiðarinnar AP 637. Telja verður nægilega upplýst samkvæmt gögnum máls að slysið hafi gerst með þeim hætti að handfang á fiskikassa hafi gefið sig þegar stefnandi var að draga með járnkrók stæðu með þremur fiskikössum í átt að hliðardyrum tengivagnsins og við það hafi hann fallið aftur fyrir sig og niður á malbikað plan. Dómkröfur sínar á hendur stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., byggir stefnandi á slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Ökumannstrygging samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 gildir fyrir hvern ökumann sem tækinu stjórnar. Vátryggingin skal tryggja bætur vegna slyss sem ökumaður kann að verða fyrir við starfa sinn. Samkvæmt dómafordæmum Hæstaréttar um skýringu á 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. H 1997:3287, eru skilyrði greiðsluskyldu úr þessari vátryggingu þau, að ökumaður hafi orðið fyrir slysinu við stjórnun ökutækisins, og jafnframt að slysið verði rakið til notkunar þess í skilningi 1. mgr. 88. gr. laganna. Svo sem fyrr greinir var stefnandi að færa til farm í tengivangi vöruflutningabifreiðarinnar AP 637 þegar slysið varð. Bifreiðin var kyrrstæð og slys stefnanda hlaust hvorki af eiginleikum bifreiðarinnar sem ökutækis né af sérstökum búnaði hennar sem vöruflutningabifreiðar. Slys stefnanda hlaust því ekki af vélknúnu ökutæki í notkun í skilningi 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og fellur því utan gildissviðs vátryggingar samkvæmt 92. gr. laganna. Ber því að sýkna stefnda, Vátryggingafélag Íslands hf., af kröfum stefnanda í málinu, en rétt þykir að málskostnaður falli niður að því er þann stefnda varðar. Dómkröfur sínar á hendur stefnda, Landflutningum ehf., byggir stefnandi á því að stefndi beri hlutlæga ábyrgð á tjóni stefnanda vegna þess að slysið hafi hlotist af bilun eða galla í tæki, sem notað var í atvinnurekstri vinnuveitanda. Er þá vísað til þess að vanbúnaður fiskikassans hafi valdið slysinu, þar sem handfangið hafi rifnað af. Á þetta sjónarmið verður ekki fallist. Umræddur fiskikassi var hluti af farminum og ekki í eigu eða á ábyrgð stefnda, Landflutninga ehf. Þá liggur og ekki annað fyrir en stefnandi hafi beitt venjulegum aðferðum við losun farmsins og ekkert var athugavert við aðbúnað á vinnustað. Orsakir slyssins liggja ljóst fyrir og stefnandi var fullfær um að sinna sínu verki. Fullyrðingar um að verkstjórn og vinnutilhögun hafi verið ábótavant hafa ekki við rök að styðjast. Slys stefnanda verður ekki rakið til atvika, sem stefndi, Landflutningar ehf., ber bótaábyrgð á. Ber því einnig að sýkna þann stefnda af kröfum stefnanda í málinu, en eftir atvikum verður málskostnaður felldur niður. Eggert Óskarsson héraðsdómari kvað upp dóm þennan. Dómsorð: Stefndu, Vátryggingafélag Íslands hf. og Landflutningar ehf., skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, Óla Jóns Hermannssonar, í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 74/1999
|
Kærumál Kröfugerð Frávísunarúrskurður felldur úr gildi
|
G höfðaði einkamál á þeim grundvelli að komist hefði á kaupsamningur milli hans og félagins F um fasteign. Gerði G kröfu um að F yrði gert skylt að gera við hann kaupsamning um eignina. Einnig beindi hann að J, kröfu um ógildingu samnings hans við F um sömu eign. Talið var að þótt kröfugerð G væri eigi svo markviss sem skyldi, gæti það ekki ráðið úrslitum þótt aðeins F væri stefnt til að þola dóm til ógildingar kaupsamnings þess við J. Var úrskurði héraðsdómara um að vísa málinu í heild frá héraðsdómi því hrundið og lagt fyrir hann að taka málið til efnismeðferðar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. febrúar 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. febrúar 1999, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Hann krefst jafnframt málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn Jón Ólafsson & Co. sf. krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðili dæmdur til að greiða kærumálskostnað. Aðrir varnaraðilar hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði reisir sóknaraðili málatilbúnað sinn á því að komist hafi á bindandi samningur milli hans og varnaraðilans Félags heyrnarlausra um kaup hans á hluta fasteignarinnar að Laugavegi 26 í Reykjavík. Hafi þennan varnaraðila því skort heimild til þess að selja síðar varnaraðilanum Jóni Ólafssyni & Co. sf. sama eignarhluta. Með fyrsta og þriðja lið í aðalkröfu sinni leitar sóknaraðili dóms um viðurkenningu á rétti sínum til fasteignarinnar og jafnframt að réttur síðari kaupandans verði látinn víkja. Í fyrrnefnda kröfuliðnum krefst sóknaraðili nánar tiltekið efnda samkvæmt aðalefni þess samnings, sem hann telur að komist hafi á milli sín og varnaraðilans Félags heyrnarlausra. Ekki verður leyst úr þessari kröfu sóknaraðila án þess að afstaða sé jafnframt tekin til þess hvern rétt varnaraðilinn Jón Ólafsson & Co. sf. kunni að hafa til sömu fasteignar, en á það reynir með þriðja lið aðalkröfu sóknaraðila. Niðurstaða um þessa tvo kröfuliði er að verulegu leyti háð úrlausn sömu málsástæðna, sem sóknaraðili teflir fram til stuðnings þeim báðum. Þótt kröfugerð hans sé ekki svo markviss sem skyldi getur af framangreindum ástæðum ekki ráðið úrslitum að sínum varnaraðilanum sé stefnt til að þola dóm um hvorn kröfulið, enda er þeim báðum unnt að gæta réttar síns þrátt fyrir að kröfum sé háttað eins og áður er getið. Samkvæmt þessu verður hinum kærða úrskurði hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar, en í kæru til Hæstaréttar lýsti sóknaraðili því yfir að hann félli frá fjórða lið í aðalkröfu sinni í héraði. Rétt þykir að hver aðili beri sinn kostnað af þessum þætti málsins í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er úr gildi felldur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 712/2013
|
Kynferðisbrot Börn Skaðabætur
|
S var sakfelldur fyrir kynferðisbrot með því að hafa með blekkingum tælt A, sem þá var 17 ára, í tvö skipti til annarra kynferðismaka en samræðis, en sannað þótti að S hefði talið A trú um að hann myndi greiða honum háar fjárhæðir og sjá til þess að hann myndi ekki missa ökuréttindi sín þrátt fyrir ölvunarakstur ef A hefði við hann kynferðismök. Þá var talið sannað að S hefði haft fulla vitneskju um aldur A er atvik áttu sér stað. Var háttsemi S talin varða við 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing S ákveðin fangelsi í átta mánuði auk þess sem honum var gert að greiða A 500.000 krónur í miskabætur.
|
Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 21. október 2013 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing hans þyngd. Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfu ákæruvaldsins, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, en að því frágengnu að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hún verði lækkuð. A krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 1.500.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í hinum áfrýjaða dómi. Til vara krefst hann staðfestingar héraðsdóms. Krafa ákærða um heimvísun málsins til nýrrar meðferðar er ekki studd haldbærum rökum og verður henni hafnað. Þá kom þegar við lögreglurannsókn fram viðurkenning ákærða, sem styðst við önnur gögn málsins, um að hann hafi haft fulla vitneskju um aldur brotaþola er þau atvik áttu sér stað sem í ákæru greinir og hann var sakfelldur fyrir í héraði. Með þessum athugasemdum verður héraðsdómur staðfestur um háttsemi ákærða, heimfærslu hennar til refsiákvæðis og refsingu ákærða. Engin gögn eru í málinu um miska brotaþola. Þá verður af framburði hans fyrir dómi ekki ráðið að atferli ákærða hafi valdið honum verulegum sálrænum erfiðleikum. Að þessu gættu verður ákærði dæmdur til að greiða brotaþolanum 500.000 krónur í miskabætur. Ekki verður fullyrt hvenær í maí og júlí 2012 ákærði framdi brot sín. Verður upphafstími vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu miðaður við 1. ágúst 2012. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, Sigurðar Inga Þórðarsonar. Ákærði greiði A 500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2012 til 30. nóvember sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 664.908 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Vilhjálms Hans Vilhjálmssonar hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Björgvins Jónssonar hæstaréttarlögmanns, 188.250 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 16. október 2013. Mál þetta, sem dómtekið var 26. september 2013, er höfðað með ákæru útgefinni af ríkissaksóknara 12. mars 2013 á hendur Sigurði Inga Þórðarsyni, kt. [...], [...], [...], „fyrir kynferðisbrot, framin í geymslu á heimili ákærða í maí og byrjun júlí 2012, með því að hafa með blekkingum tælt A, sem þá var 17 ára gamall, til annarra kynferðismaka en samræðis. Ákærði taldi A trú um að hann myndi greiða honum háar fjárhæðir, opna bankareikning í erlendum banka í nafni A og leggja fjármuni inn á þann reikning, gefa honum bifreið og sjá til þess að brotaþoli myndi ekki missa ökuréttindi sín þrátt fyrir ölvunarakstur, ef A hefði við hann kynferðismök. Með því að beita framangreindum blekkingum, fékk ákærði A til að fróa sér í tvígang og hafa við sig munnmök í eitt skipti auk þess sem ákærði hafði einu sinni munnmök við A. Telst þetta varða við 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar. Einkaréttarkrafa: Af hálfu A, kt. [...], er þess krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð kr. 1.500.000 auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 4. gr. sömu laga, frá 1. maí 2012 en síðan með dráttarvöxtum skv. 9. gr. vaxtalaga frá 30. nóvember 2012 til greiðsludags. Þá er gerð krafa um greiðslu málskostnaðar.“ Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara er þess krafist að máli þessu verði vísað frá dómi. Jafnframt krefst ákærði þess að bótakröfu verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefst verjandi ákærða hæfilegrar þóknunar sér til handa. I. Hinn 28. júlí 2012 mætti B, faðir brotaþola, A, hjá lögreglu og lagði fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot gegn syni sínum, en hann kvaðst hafa fengið vitneskju um brotin hjá móður drengsins. Brotaþoli gaf svo skýrslu hjá lögreglu 7. ágúst 2012. Hann greindi frá því að hafa kynnst ákærða í gegnum sameiginlegan vin. Ákærði hefði boðið brotaþola að runka gaur og brotaþoli ekki vitað hvort hann væri að grínast eða ekki. Í staðinn hafi brotaþoli átt að fá tvær milljónir króna. Svo hefði ákærði sagt að hann gæti reddað ökuréttindum brotaþola aftur, en hann hefði misst þau vegna ölvunaraksturs. Ákærði hefði sagt að hann myndi ekki heyra neitt meira um ökuréttindamissinn en svo hefði brotaþoli fengið bréf frá lögreglunni og hringt í ákærða. Ákærði hefði þá sagt að það væri allt „under control“. Síðan hefði ákærði farið að bjóða brotaþola meira, peninga og bíla, en í staðinn hafi hann átt að gera það sama, þ.e. runka einhverjum gaur. Ákærði hafi sagt í fyrstu að þetta væri einhver gaur en náttúrulega hafi hann verið að tala um sjálfan sig. Einnig hefði ákærði sagt að hann ætlaði að opna bankareikning erlendis fyrir brotaþola sem bæri einhverja vexti og gefa honum debetkort á reikninginn og hann myndi fá peninginn inn á reikninginn. Brotaþoli kvaðst hafa látið ákærða fá 150.000 krónur en hann hefði ekki fengið þennan erlenda reikning. Ákærði hefði síðar að beiðni föður brotaþola greitt til baka 100.000 krónur og sagt að hann fengi afganginn síðar. Nánar spurður um bíl sem brotaþoli hafi átt að fá frá ákærða sagði brotaþoli að ákærði hafi alltaf verið að spyrja hvort hann vildi ekki fá nýjan bíl, en ákærði hafi sjálfur alltaf verið á splunkunýjum bílum. Ákærði hafi boðið brotaþola nýjan Audi og sagt að hann gæti pantað bílinn fyrir hann eða þá bara fengið pening fyrir bílnum. Í staðinn hafi brotþoli átt að runka ákærða. Fyrir að runka ákærða í 10 skipti hafi brotaþoli átt að fá nýjan bíl og íbúð. Brotaþoli sagði jafnframt að hann hefði farið tvisvar heim til ákærða og þeir farið í geymsluna. Í fyrra skiptið, sem hafi verið í kringum 11. maí, hafi ákærði sótt brotaþola og brotaþoli hafi verið stressaður og spurt ákærða hvort þetta væri alveg pottþétt og ákærði sagt já. Brotaþoli hafi svo byrjað að runka ákærða og ákærði hafi boðið honum meira og meira ef hann myndi gera þetta og hitt en brotaþoli hafi sagt nei. Í seinna skiptið hefði brotaþoli keyrt heim til ákærða og haft munnmök við hann. Brotaþoli var inntur eftir því hvað hann hafi átt að fá fyrir að runka ákærða og sagði brotaþoli að hann hafi átt að fá ökuréttindin og bíl að andvirði tvær til þrjár milljónir króna. Ákærði hefði sagt að hann mætti velja bíl á bílasölu. Brotaþoli sagði að í fyrstu hefði hann efast svolítið um loforð ákærða. Ákærði hafi hins vegar virst vera moldríkur, alltaf verið á nýjum bílum og sýnt myndir af sér erlendis og hann hefði trúað honum. Í seinna skiptið sem brotaþoli hafi farið heim til ákærða hafi brotaþoli runkað ákærða og ákærði sagt að hann myndi bæta við tveimur milljónum króna ef brotaþoli myndi sleikja hann og brotaþoli hefði þá tottað hann. Þá hefði ákærði haft munnmök við brotaþola. Spurður hvað brotaþoli hefði fengið fyrir að gera þetta kvaðst hann ekki vera búinn að fá neitt. Sérstaklega spurður hvort hann hefði einhvern tímann fengið bíl sem honum hafi verið lofaður sagði brotaþoli að hann hefði bara fengið lánaða Hyundai-bifreið hjá ákærða til að fara á hátíð sem var haldin við [...] eða [...]. Brotþoli kvaðst ekki vita hver hefði átt bílinn en ákærði hefði sagt að hann keypti bíla og skráði þá á bílasölur til að þurfa ekki að borga skatt og enginn vissi að þetta væri bíllinn hans. Ákærði hafi sagt að hann ætti í raun þessa bíla en hann væri ekki skráður eigandi að þeim. Brotaþoli var spurður við hvað ákærði ynni og sagði hann að brotaþoli hefði unnið hjá [...] og hjá [...] við „eitthvað svona tölvudót“. Um ástæðu þess að brotaþoli hafði kynferðisleg samskipti við ákærða sagði brotaþoli að hann hefði gert það vegna peninganna og ökuréttindanna. Jafnframt sagði brotaþoli að hann væri gagnkynhneigður og hann hefði ekki notið þess að gera þetta. Einnig sagði brotaþoli að hann hefði sagt við ákærða að hann vildi fá peninga í staðinn fyrir bíl svo fólk myndi síður gruna eitthvað. Ákærði hefði sagt já við því og sagt að brotaþoli réði því. Um líðan síðan sagði brotaþoli að honum hefði liðið skringilega meðan á kynferðismökunum stóð og honum liði ekki vel yfir því að hafa verið svikinn. Brotaþoli tók jafnframt fram að ákærði hefði aldrei sagt hvenær hann ætlaði að efna loforð sín en margt benti til þess að hann myndi ekki gera það. Sama dag, 7. ágúst, var tekin skýrsla hjá lögreglu af móður brotaþola, C, en ekki er ástæða til að rekja skýrsluna hér. Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu 16. ágúst 2012. Ákærða var kynntur réttur sinn til verjanda en hann kvaðst ekki vilja hafa verjanda að svo stöddu. Einnig var ákærða kynnt sakarefnið, þ.e. meint kynferðisbrot gegn brotaþola A. Beðinn um að lýsa samskiptum sínum við brotaþola sagði ákærði að þeir hefðu kynnst í gegnum vini ákærða. Um kynferðisleg samskipti við brotaþola sagði ákærði að þeir hefðu haft munnmök hvor við annan og brotaþoli hefði fróað ákærða. Þetta hefði gerst tvisvar til þrisvar sinnum í kjallaranum heima hjá ákærða, niðri í geymslu. Spurður hverju ákærði hefði lofað brotaþola sagði ákærði að hann hefði lofað því að láta hann fá peninga. Ákærði kvaðst hins vegar ekki hafa látið brotaþola fá peninga og hann hefði sagt við hann seinna meir að hann gæti ekki gert það og brotaþoli hafi virst sýna því skilning. Um fjárhæðirnar sem ákærði hefði lofað brotaþola sagði hann að það hefði verið alveg frá einhverjum „100 þúsund köllum“. Yfirheyrandi spurði í framhaldi af þessu: „Og hvað átti, þannig að þú ert að láta hann fá peninga gegn hverju?“ Ákærði svaraði: „Já loforð um peninga gegn ... hvað á að kalla þetta ... kynferðislegum hlutum.“ Yfirheyrandi sagði svo: „Þannig að ég taki þetta saman, að þá varstu búinn að lofa honum peningagreiðslum gegn kynferðislegum greiða?“ Ákærði svaraði þessu játandi. Inntur eftir því hvort hann hefði lofað brotaþola einhverju öðru en peningum kvaðst ákærði hafa nefnt við brotaþola að hann gæti lánað honum bíl af og til. Ákærði kvaðst hafa leigt Hyundai-bifreið á bílaleigu til að lána brotaþola til að fara á útihátíð. Spurður hvort hann hefði lofað brotaþola einhverju fleiru sagði hann: „Já ég sagði við hann að ég gæti athugað með það ef honum vantaði bankareikninga erlendis.“ Beðinn um að segja nánar frá því og hvað hann hefði gert fyrir brotaþola sagði ákærði: „Ekki neitt. Þetta voru bara eintóm orð.“ Jafnframt sagði ákærði að brotaþoli hefði látið hann fá 150.000 krónur, en ákærði hefði svo látið brotaþola fá til baka 100.000 krónur. Ákærði hefði einnig sagt að brotaþoli myndi fá restina seinna, en hann myndi draga frá bensínkostnað vegna Hyundai-bifreiðarinnar. Yfirheyrandi sagði þá við ákærða: „Þannig að ef ég dreg þetta allt saman sem þú ert búinn að segja að þá hefur þú sem sagt lofað honum peninga gegn kynferðislegum greiða. Þú hefur líka lofað að lána honum bíl og eitt skiptið lánað honum bíl sem hann fór á [á] [...].“ Ákærði svaraði: „Já.“ Ákærði var þessu næst spurður: „Já, vissir þú aldur?“ Ákærði svaraði þannig: „Ég vissi að hann væri á milli 17 og 18.“ Yfirheyrandi sagði þá: „Þú vissir að hann var á milli 17 og 18 ára gamall?“ Ákærði svaraði aftur játandi. Yfirheyrandi spurði þá: „Áður en þetta gerðist?“ Ákærði svaraði á ný játandi. Í framhaldinu sagði yfirheyrandi: „Þannig að þú áttar þig á því að hann telst samkvæmt þessum aldri þá barn að aldri sem sagt.“ Ákærði sagði: „Já, já ég geri það.“ Spurður hvort hann hefði lofað brotaþola peningum fyrir kaupum á bílum kvaðst ákærði hafa sagt við brotaþola að hann gæti gert hvað sem væri fyrir peningana sem hann fengi. Ákærða var kynntur framburður brotaþola um að ákærði hafi sagt að hann mætti velja bíl að eigin vali sem kostaði tvær til þrjár milljónir króna og sagði hann: „OK, ég sagði við hann að þegar hann fengi greiðslur fyrir þessu að þá gæti hann gert það sem að hann vildi við peninginn. Þar með talið keypt sér bíl ef honum langaði.“ Jafnframt greindi ákærði frá því að hann hefði nefnt við brotaþola, vegna ölvunaraksturs sem hann var tekinn fyrir, að hann gæti athugað hvað hann gæti gert til að hann fengi aftur bílprófið. Spurður hvað hann hefði meint með þessu og hvernig hann hafi ætlað að gera þetta sagði ákærði: „Ég útskýrði það ekkert frekar fyrir honum, þetta voru bara eins og ég segi orð.“ Ákærði kvaðst ekki hafa nefnt tölvuhakk í þessu sambandi. Hann hefði bara sagt að þetta væri hægt. Inntur eftir því af hverju hann hafi sagt þetta við brotaþola sagði ákærði að hann hefði gert það „til þess í rauninni að sannfæra hann um að gera eitthvað“. Spurður „gera hvað“ sagði ákærði „kynferðismök eða“ og spurði yfirheyrandi þá hvort hann hefði átt við kynferðismök. Ákærði svaraði þá: „Nei, nei ekki í því samhengi.“ Ákærði var aftur yfirheyrður hjá lögreglu 30. október 2012 og kvaðst hann ekki vilja breyta eða bæta við fyrri framburð sinn. Einnig var honum kynnt bótakrafa brotaþola og kvaðst hann mótmæla henni að svo stöddu. II. Ákærði greindi frá því við aðalmeðferð málsins að hann hefði kynnst brotaþola í gegnum sameiginlega vini og þeir hefðu hist í fyrsta skipti í partíi fyrir menntaskólaball. Spurður hvort hann hefði lofað brotaþola einhverju eða boðið honum eitthvað sagði ákærði að hann hefði boðið honum „hálfgerða vinnu bara“. Ákærði kvaðst hafa vitað að brotaþoli hefði starfað erlendis og ákærði hefði nefnt við brotaþola erlenda bankareikninga „og þess háttar“ og að hann gæti ávaxtað fé fyrir hann á kjörum sem þekktust ekki hér á landi. Þegar ákærði var inntur eftir því hvernig vinna þetta hafi átt að vera sem ákærði hafi boðið brotaþola sagði ákærði að í fyrstu hafi ákærði sagt við brotaþola, sem hafi verið við vinnu í [...], að ef ákærði fengi peninga frá honum gæti ákærði ávaxtað þá á kjörum sem þekktust ekki hérlendis. Sækjandi áréttaði þá spurninguna við ákærða, þ.e. hvaða vinnu brotaþoli hafi átt að inna af hendi, og sagði ákærði þá að þeir hefðu báðir haft áhuga á því að „prófa eitthvað með sama kyni“ og ákærði hefði ýjað að því við brotaþola að hann gæti greitt fyrir það, þ.e. kynferðislega hluti. Nánar tiltekið hefðu þeir stundað munnmök við hvorn annan og brotaþoli fróað ákærða. Þetta hefði gerst tvisvar til þrisvar sinnum, í kjallaranum þar sem ákærði býr. Spurður hvort brotaþoli hefði fengið eitthvert endurgjald fyrir þetta sagði ákærði að hann hefði fengið bíl lánaðan hjá sér. Ákærði var einnig spurður hvort þetta hefði verið vinnan sem ákærði talaði um og svaraði hann því játandi, að þetta hefði verið gegn því að veita honum kynferðislegan greiða. Þá sagði ákærði að hann hefði tekið við 150.000 krónum af brotaþola og að hann hefði sagt brotaþola að hann myndi ávaxta þetta á erlendum bankareikningi en ákærði hefði ekki gert það. Spurður hvort hann hafi ætlað að gera það sagði ákærði að það hefði ekki staðið til. Enn fremur var ákærði spurður hvort hann hefði vitað um aldur brotaþola og sagði ákærði að hann hefði ekki áttað sig á því fyrr en við yfirheyrslu hjá lögreglu að brotaþoli hefði verið undir aldri. Jafnframt sagði ákærði að á umræddum tíma hefðu þeir alltaf verið með fólki sem var á aldrinum 17-20 ára. Ákærði hefði því áttað sig fyrir alvöru á aldri brotaþola við yfirheyrslu hjá lögreglu. Ákærði bætti því síðar við að þegar brotaþoli hefði greint honum frá kæru föður síns hafi hann einnig áttað sig á því að brotaþoli hefði verið undir aldri. Inntur eftir því hvað brotaþoli hafi átt að fá fyrir „vinnuna“ og í hverju laun brotaþola hafi átt að felast sagði ákærði að það hafi átt að vera með greiðslum og láni á bílum. Ákærði neitaði því að hafa ýjað að því við brotaþola að hann myndi gefa honum bíl. Ákærði hefði bara sagt brotaþola að hann gæti gert hvað sem honum þóknaðist við peningana sem hann fengi. Spurður hvort hann hefði talað við brotaþola um að koma í veg fyrir að hann missti ökuréttindin sagði ákærði að þeir hefðu eitthvað talað um þetta og ákærði sagt að hann þekkti góðan lögfræðing sem gæti aðstoðað brotaþola við þetta. Það gæti verið að ákærði hefði einnig sagt eitthvað annað en það hafi þá verið orðin tóm. Hugmynd ákærða hafi verið sú að ráðfæra sig við lögfræðing sem hann þekki og sjá hvað hægt væri að gera í þessu. Þegar ákærði var spurður af hverju hann hafi gefið brotaþola loforð sem hann hafi ekki ætlað að standa við sagði ákærði að á þessum tíma hafi ákærði „ekki sjálfur vitað hver ég var“ og hann hefði farið út um allan bæ á lúxusbifreiðum og þóst vera einhver sem hann var ekki. Þetta hefði ekki verið í von um kynferðislega greiða og hann hefði sagt mörgum sögur af sjálfum sér sem hafi ekki verið sannar. Einnig sagði ákærði að það væru mál á hendur honum til rannsóknar hjá lögreglu fyrir fjársvik, m.a. fyrir að hafa keypt fyrirtæki sem hann greiddi ekki fyrir og fyrir að fá aðila til að greiða inn á lífvarðanámskeið sem hafi átt að halda en ekkert orðið úr. Ákærði sagði jafnframt að hann hefði oft nefnt við þessa aðila að hann gæti stofnað bankareikninga fyrir þá í útlöndum á kjörum sem þekktust ekki hérlendis. Ákærði kvaðst ekki hafa átt í neinum kynferðislegum samskiptum við þessa aðila og tilgangurinn með því að fá brotaþola til að leggja inn á sinn reikning hafi verið að afla sér fjár, en hann hafi verið í fjárþröng. Þá sagði ákærði að hann hefði litið svo á að lán brotaþola á bílnum og útilegubúnaði hefði verið greiðsla fyrir kynferðislegan greiða. Fram kom að ákærði hafi ekki verið með neitt fyrirtæki á þessum tíma. Borinn var undir ákærða framburður hans hjá lögreglu 16. ágúst 2012, um aldur brotaþola, og sagði ákærði sem fyrr að hann hefði fyrst áttað sig á því í yfirheyrslunni að brotaþoli hefði verið barn að aldri. Þegar ákærða var bent á það að orð hans hjá lögreglu verði frekar skilin þannig að hann hafi sagt að hann hafi vitað um aldur brotaþola þegar kynmökin áttu sér stað sagði ákærði að hann hefði uppgötvað aldur brotaþola þegar brotaþoli hringdi og greindi honum frá kæru föður síns. Svo hefði það blasað við ákærða í yfirheyrslunni hjá lögreglu að brotaþoli hefði verið undir aldri. Nánar spurður hvað brotaþoli hafi átt að fá fyrir „vinnuna“ sem ákærði lofaði brotaþola, þ.e. kynferðislegan greiða, sagði ákærði að hann hafi átt að fá lánaða bíla og peninga ef hann vantaði „og þess háttar“. Inntur eftir því hvernig hann hafi ætlað að láta brotaþola fá peninga ef hann var sjálfur í fjárþröng kvaðst ákærði ekkert hafa hugsað þá. Spurður hvort hann hafi ekki þá verið að beita blekkingum sagði ákærði að hann hefði efnt loforð um að lána honum bíl og hann hefði fengið hluti lánaða frá sér. Enn fremur var ákærði spurður nánar út í framburð sinn hjá lögreglu, um að hann hefði ætlað að redda ökuréttindum brotaþola, og kvaðst hann hafa ætlað að ráðfæra sig við lögfræðing sem hann þekki og fá hann til að fara yfir málið. Um ástæðu þess að ákærði greindi fyrst frá því fyrir dómi en ekki hjá lögreglu að hann hafi ætlað að ræða við lögfræðing sagði ákærði að það væri ýmislegt sem hefði ekki komið fram hjá honum við yfirheyrsluna. Ákærði neitaði því að hafa beitt brotaþola blekkingum hvað varðar kynferðismökin. Brotaþoli hefði fengið lánaðan bíl hjá ákærða og dót og hann fengi því ekki séð hvernig hann ætti að hafa blekkt brotaþola. Brotaþoli sagði fyrir dómi að hann hefði kynnst ákærða í partíi þegar hann var á 1. ári í [...] og þeir hefðu átt sameiginlega vini. Jafnframt sagði brotaþoli að það hafi verið talað um ákærða eins og hann gæti ýmislegt, s.s. að breyta einkunnum, og brotaþoli hefði ákveðið að spyrja ákærða hvort hann gæti gert eitthvað varðandi ökuréttindi sín, svo að hann myndi ekki missa þau vegna ölvunaraksturs. Ákærði hafi sagt að hann vildi fá eitthvað í staðinn og brotaþoli spurt hvað hann vildi. Ákærði hefði þá beðið brotaþola um að finna stúlku fyrir sig og svo hefði ákærði beðið sig um að runka strák á svipuðum aldri og brotaþola. Brotaþoli hefði ekki tekið vel í það og ekki vitað hvort ákærða væri alvara. Þeir hefðu rætt meira saman og brotaþoli ákveðið að láta sig hafa það. Ákærði hefði boðið sér tvær milljónir króna að auki. Ákærði hefði sótt brotaþola og þeir farið heim til ákærða, í kjallarann. Brotaþoli kvaðst alls ekki hafa verið viss um þetta og hann hefði verið mjög stressaður, en látið sig hafa þetta, af því að ákærði hafi alltaf verið að segja að hann gæti gefið honum tvær milljónir og hann gæti valið sér bíl fyrir tvær til þrjár milljónir. Ákærði myndi redda því. Nánar um það hvað ákærði sagði varðandi ökuréttindi brotaþola skýrði brotaþoli frá því að ákærði hefði ekki sagt í fyrstu hvernig hann gæti komið í veg fyrir að hann missti þau, en síðar hefði hann sagt að hann gæti eytt þessu úr lögreglukerfinu og þetta yrði eins og það hefði aldrei gerst. Brotaþoli kvaðst hafa trúað þessu. Einnig sagði brotaþoli að þegar hann hefði fengið bréf frá lögreglu um missi ökuréttinda sinna hefði ákærði sagt að allt væri „under control“. Það hefði svo komið á daginn að þetta hafi allt verið lygi. Spurður hvað hann hefði átt að gera í staðinn fyrir það sem ákærði bað um sagði brotaþoli að ákærði hefði talað um þetta sem „vinnu“, sérstaklega í Facebook-samskiptum þeirra. Það sem ákærði hefði meint með „vinnu“ hafi verið kynferðislegir greiðar frá brotaþola. Brotaþoli kvaðst hafa farið að hugsa stærra, en hann hafi langað í íbúð og hann hefði trúað ákærða. Ákærði hefði talað um að eftir 10 skipti myndi brotaþoli fá íbúð. Einnig sagði brotaþoli að hann hefði haft áhyggjur af því að ef hann fengi bíl frá ákærða færi fólk að gruna eitthvað og því hafi hann viljað fá peninga í staðinn og ákærði sagt að það væri ekkert mál. Brotaþoli hefði svo aldrei fengið neina peninga. Ákærði hefði hins vegar haft peninga af honum, 150.000 krónur, með því að segja að hann gæti sett þá inn á erlendan reikning og ávaxtað þá með einhverjum fáránlegum vöxtum. Fjölskylda brotaþola hefði svo komist að þessu og ákærði hefði þá greitt til baka 100.000 krónur. Nánar um samskipti ákærða og brotaþola í kjallaranum heima hjá ákærða sagði brotaþoli að ákærði hefði beðið brotaþola um að fróa ákærða og ákærði hefði alltaf beðið um meira og meira, eins og að „fá það í rassinn“, en brotaþoli hefði neitað því. Ákærði hefði svo boðið honum meiri greiðslu fyrir munnmök. Brotaþoli kvaðst hafa fróað ákærða í tvö skipti. Fyrra skiptið hefði gerst í byrjun maí 2012 og seinna skiptið í byrjun júlí sama ár. Í seinna skiptið hefðu þeir jafnframt haft munnmök hvor við annan. Spurður um ástæðu þess að brotaþoli trúði ákærða sagði hann að það hefði verið vegna þess að ákærði hefði unnið fyrir [...] og [...] og ákærði hefði spilað sig sem mjög ríkan mann. Ákærði hefði t.d. alltaf verið á nýjum flottum bílum og félagar hans hefðu trúað ákærða. Brotaþoli kvaðst hafa litið upp til ákærða og litið á hann sem vin sinn og hann hefði átt í kynferðislegum samskiptum við ákærða til að bjarga ökuréttindum sínum og brotaþola hefði langaði í bíl. Ákærði hefði platað brotaþola og hann hefði langað í allt sem ákærði hafi verið að bjóða honum. Ákærði kvaðst vera gagnkynhneigður og honum hefði liðið mjög illa yfir þessu og hann væri að reyna að gleyma þessu og ýta því frá sér en honum takist það ekki. Inntur eftir því hvort ákærði hafi vitað um aldur brotaþola sagði brotaþoli að ákærði hljóti að hafa vitað það þar sem brotaþoli væri jafn gamall og sameiginlegur vinur þeirra og ákærði hafi vitað í hvaða bekk brotaþoli var. Þá kom fram hjá brotaþola að hann hefði greint ákærða frá því á Facebook að faðir sinn hefði lagt fram kæru á hendur honum hjá lögreglu, en ákærði hefði spurt hvort hann kæmi með í bíó og brotaþoli hefði gert það. Þá hefðu þeir hist einu sinni aftur eftir það, en ákærði hafi viljað spyrja út í kæru föður brotaþola. Brotaþoli kvaðst hafa hitt ákærða vegna þess að hann hafi verið hræddur við hann og ekki þorað annað en að hitta hann. Brotaþoli neitaði því að hafa unnið fyrir ákærða heldur hafi þeir rætt um kynmökin undir rós á Facebook sem „vinnu“. Brotaþoli hefði ekki litið á kynmökin sem vinnu heldur hefðu þeir talað um þetta sem „vinnu“ þar sem þeir vildu ekki tala um þetta á Facebook eins og þetta raunverulega var, ef einhver skyldi komast í samskipti þeirra á Facebook. Spurður hvort hægt væri að líta á lán brotaþola á myndavél frá ákærða, bíl og tjaldi yfir helgi sem endurgjald fyrir „vinnuna“ sem hann innti af hendi sagði brotaþoli að það hafi aldrei verið talað um það. Brotaþoli hafi litið á þetta sem greiða en ekki gjald fyrir þessa „vinnu“. Endurgjaldið hefði þá heldur aldrei verið í samræmi við það sem ákærði hafi lofað, en hann hefði talað um milljónir. Þá neitaði brotaþoli því að um vændi hafi verið að ræða. Vitnið C, móðir brotaþola, greindi frá því fyrir dómi að brotaþoli hafi búið hjá foreldrum vitnisins og föður vitnisins hafi ekki litist á ákærða, en honum hafi fundist undarlegt að eldri strákur væri að koma á flottum bílum að sækja brotaþola. Brotaþoli hefði farið til föður síns í [...] að vinna og fengið 150.000 eða 200.000 krónur greiddar inn á bankabók sína. Brotaþoli hafi ávallt verið sparsamur á peninga og móðir vitnisins fylgst með fjármálum hans og passað upp á að hann eyddi þeim á skynsamlegan hátt. Móðir vitnisins hafi komist að því að brotaþoli hafi tekið út 150.000 krónur og brotaþoli sagt að hann hefði keypt myndavél af ákærða. Foreldrum vitnisins hafi fundist eitthvað grunsamlegt við þetta og brotaþoli vera öðruvísi en hann hafi átt að sér að vera. Brotaþoli hafi svo farið á [...] útihátíðina og skilið tölvuna sína eftir opna heima. Móðir vitnisins hafi farið í tölvuna til að reyna að finna upplýsingar um ákærða og fundið samskipti milli þeirra á Facebook. Hún hefði sýnt vitninu samskiptin og vitninu dottið í hug að hann væri viðriðinn klám. Vitnið kvaðst hafa haft samband við brotaþola og platað hann með því að segja að vinkona sín hefði lýst áhyggjum af því að brotaþoli væri í samskiptum við ákærða og það tengdist eitthvað klámi. Brotaþoli hefði þá sagt við vitnið að það hefði bara verið eitt skipti. Vitnið hefði spurt hvað hann meinti og brotaþoli þá sagt að ákærði hefði beðið sig um að runka einhverjum manni. Vitnið hefði haft samband við foreldra sína og beðið þau um að senda brotaþola til sín til [...], þar sem vitnið er búsett. Brotaþoli hefði svo skýrt vitninu frá því að hann hafi ætlað að bjarga ökuréttindum sínum, en hann hafi verið tekinn fyrir ölvunarakstur. Nánar tiltekið hafi brotaþoli átt að gera ákærða kynferðislegan greiða gegn því að ákærði myndi eiga við tölvukerfi lögreglunnar. Brotaþoli hefði farið í tvö skipti heim til ákærða og í geymslunni þar hafi munnmök átt sér stað. Einnig sagði vitnið að ákærði hefði lofað brotaþola að ávaxta fyrir hann peninga, áðurnefndar 150.000 krónur, og brotaþoli hafi einnig átt að fá peninga fyrir íbúð og bíl. Jafnframt sagði vitnið að brotaþoli hefði verið eins og heilaþveginn af ákærða og litið upp til hans. Ákærði hafi ekið um á flottum bílum og verið hetja í augum stráka í [...]. Vitnið kvaðst hafa þurft að vinna mikið í því að fá brotaþola til þess að átta sig á því að ákærði væri bara að plata brotaþola og hann hafi verið lengi að átta sig á því að hann hefði verið blekktur. Jafnframt sagði vitnið að brotaþoli og fjölskyldan hefðu verið hrædd við ákærða og hver viðbrögð hans yrðu eftir að upp komst um mál þetta og nefndi að ákærði hefði átt skotheld vesti í bíl sínum og stuðbyssu. Einnig gáfu skýrslu fyrir dómi Kristján Ingi Kristjánsson lögreglumaður, sem tók skýrsluna af ákærða 16. ágúst 2012, og starfsfélagi hans, Eyrún Eyþórsdóttir, en hún var viðstödd skýrslutökuna. Ekki er ástæða til að rekja vitnisburð þeirra hér. III. Í máli þessu eru ákærða gefin að sök kynferðisbrot, með því að hafa með blekkingum tælt brotaþola til annarra kynferðismaka en samræðis. Nánar tiltekið með því að hafa í fyrsta lagi talið honum trú um að hann myndi greiða honum háar fjárhæðir, í öðru lagi að hann myndi opna bankareikninga í erlendum banka í nafni brotaþola og leggja fjármuni inn á þann reikning, í þriðja lagi með því að gefa honum bifreið og í fjórða lagi að sjá til þess að brotaþoli myndi ekki missa ökuréttindi sín þrátt fyrir ölvunarakstur. Ákærði játar að brotaþoli hafi fróað honum í tvígang og haft við hann munnmök í eitt skipti, auk þess sem ákærði hafi einu sinni haft munnmök við brotaþola. Þá er óumdeilt að þetta hafi átt sér stað í maí og byrjun júlí 2012. Ákærði neitar því hins vegar að hann hafi gerst sekur um kynferðisbrot, þ.e. að hann hafi blekkt brotaþola og tælt hann til að fá hann til þessara kynferðismaka, heldur hafi fremur verið um að ræða blekkingar sem hafi ekkert tengst kynferðislegum samskiptum þeirra eða vændiskaup. Framburður brotaþola hefur verið einlægur og staðfastur, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi, og gögn málsins styðja framburð hans, þ.e. Facebook-samskipti hans við ákærða. Þá fær framburður brotaþola einnig stoð í vitnisburði móður hans. Að mati dómsins er framburður brotaþola trúverðugur. Framburður ákærða er hins vegar ótrúverðugur, enda er misræmi í framburði hans og frásögn hans samrýmist ekki því sem fram kemur í gögnum málsins. Brotaþoli hefur greint frá því að ákærði hafi lofað honum m.a. háum fjárhæðum fyrir umrædd kynferðismök og kemur þetta t.d. fram í samskiptum þeirra á Facebook hinn 2. júlí 2012, en þá sagði ákærði að brotaþoli myndi fá „dágóða upphæð“ fyrir hvert skipti. Ákærði viðurkenndi með skýrum hætti hjá lögreglu að hann hefði lofað brotaþola háum fjárhæðum fyrir „kynferðislega hluti“. Fyrir dómi dró ákærði í fyrstu nokkuð úr framburði sínum hjá lögreglu. Hann viðurkenndi að hafa „ýjað að því“ við brotaþola að hann gæti greitt honum fyrir „kynferðislega hluti“. Ákærði sagði svo að brotaþoli hefði átt að fá greiðslur fyrir þessa „vinnu“. Nánar inntur eftir því fyrir dómi hvað brotaþoli hafi átt að fá fyrir að gera ákærða kynferðislega greiða sagði ákærði að brotaþoli hafi m.a. átt að fá peninga ef hann vantaði. Fram hefur komið í málinu að ákærði öðlaðist traust brotaþola með því að aka um á flottum bílum og þykjast vera annar en hann var. Ákærði lét brotaþola hins vegar aldrei hafa peninga, en ákærði var í fjárþröng og er ljóst að hann hvorki ætlaði né gat staðið við loforð sín. Með vísan til alls framangreinds er sannað að ákærði hafi blekkt brotaþola og tælt hann til kynferðismaka með því að telja honum trú um að hann myndi greiða honum háar fjárhæðir. Ákærði hefur viðurkennt að hafa lofað að hann myndi opna bankareikninga í erlendum banka í nafni brotaþola og að peningurinn yrði ávaxtaður á kjörum sem þekkist ekki hér á landi. Jafnframt hefur ákærði játað að hann hafi ekki ætlað að standa við þetta. Í samskiptum ákærða og brotaþola á Facebook segir ákærði að hann geti „látið minn pening inn á þetta bara til að byrja með svo þú fáir peninginn fyrr“ og að „því fyrr sem peningur kemur því fyrr geturu grætt enn meira“. Í þessu sambandi fékk ákærði brotaþola til að láta sig fá 150.000 krónur gegn loforði um ríka ávöxtun. Að mati dómsins hefur ekki verið nægilega sýnt fram á að þessi háttsemi ákærða tengist blekkingum og tælingu til kynferðismaka, heldur virðist ákærði frekar hafa gert þetta til að hafa af brotaþola fé, en hann er ekki ákærður í máli þessu fyrir fjársvik og verður því ekki sakfelldur fyrir slíkan verknað. Samkvæmt framansögðu er ákærði sýknaður af þeirri háttsemi að hafa blekkt og tælt brotaþola til kynferðismaka með því að lofa að hann myndi opna bankareikninga í erlendum banka í nafni brotaþola og leggja fjármuni inn á þann reikning, eins og honum er gefið að sök í ákæru. Ákærði neitar því að hafa lofað að gefa brotaþola bifreið. Hann kveðst hins vegar hafa sagt brotaþola að hann gæti gert hvað sem er fyrir peningana sem hann fengi. Brotaþoli lýsti því fyrir dómi að komið hefði til tals að hann fengi bifreið fyrir að hafa kynferðismök við ákærða en hann hefði viljað fá peninga í staðinn. Að þessu virtu og með vísan til niðurstöðu dómsins um að ákærði hafi blekkt og tælt brotaþola til kynferðismaka með því að telja honum trú um að hann fengi peningagreiðslur verður ákærði ekki jafnframt sakfelldur fyrir að hafa blekkt og tælt brotaþola með því að telja honum trú um að hann myndi gefa honum bifreið. Þegar ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu kannaðist hann við að hafa sagt brotaþola að hann gæti séð til þess að brotaþoli missti ekki ökuréttindi sín vegna ölvunaraksturs. Jafnframt sagði ákærði að hann hefði ekki útskýrt fyrir brotaþola hvernig hann ætlaði að fara að þessu og að þetta hafi verið innantóm orð. Spurður um ástæðu þess að ákærði sagði þetta kvaðst ákærði hafa ætlað að „sannfæra hann um að gera eitthvað“ og sagði „kynferðismök“ en dró það svo til baka og sagði að það hefði ekki verið í þessu samhengi. Fyrir dómi breytti ákærði framburði sínum og kvaðst hafa sagt brotaþola að hann þekkti lögfræðing sem gæti aðstoðað brotaþola og hefur ákærði ekki gefið trúverðugar skýringar á misræmi í framburði sínum hjá lögreglu og fyrir dómi. Frásögn brotaþola um þetta hefur hins vegar verið á einn veg og fær framburður hans stuðning í gögnum málsins, Facebook-samskiptum við ákærða 12. júní 2012, en þá sagði ákærði við brotaþola vegna sviptingar ökuréttar hans að „svo lengi sem þú gerir everything i ask for then everything is kei J“. Er að mati dómsins vafalaust að ákærði hafi blekkt brotaþola og tælt hann til kynferðismaka með því að láta hann halda að ákærði gæti séð til þess að brotaþoli myndi ekki missa ökuréttindi sín þrátt fyrir ölvunarakstur. Samkvæmt framansögðu er sannað að ákærði hafi blekkt brotaþola og tælt hann til kynferðismaka með því að telja honum trú um að hann myndi greiða honum háar fjárhæðir. Jafnframt er sannað að ákærði hafi með blekkingum tælt brotaþola til kynferðismaka með því að telja honum trú um að hann gæti séð til þess að brotaþoli myndi ekki missa ökuréttindi sín. Fram kom hjá ákærða fyrir dómi að á umræddum tíma hafi hann og brotaþoli umgengist fólk á aldrinum 17-20 ára og viðurkenndi ákærði við yfirheyrslu hjá lögreglu að hann hafi vitað að ákærði var barn að aldri þegar hann átti við hann kynferðismök. Í öllu falli lét hann sér það í léttu rúmi liggja hvort brotaþoli var orðinn fullra 18 ára. Háttsemi ákærða varðar við 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með áorðnum breytingum. Að mati dómsins er langsótt af hálfu ákærða að halda því fram að um hafi verið að ræða vændiskaup samkvæmt 206. gr. almennra hegningarlaga og að lán brotaþola á tjaldi og bifreið yfir eina helgi hafi átt að vera endurgjald fyrir umrædd kynferðismök. Það endurgjald er ekki í samræmi við það sem fram kemur í Facebook-samskiptum ákærða og brotaþola og þetta samrýmist ekki framburði ákærða sjálfs, um að brotaþoli hafi átt að fá háar peningafjárhæðir. Þá standa að mati dómsins engin rök til þess að vísa máli þessu frá dómi. IV. Ákærði er fæddur í [...] 1992. Samkvæmt sakavottorði ákærða hefur hann ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi. Við ákvörðun refsingar ber að líta til þess að ásetningur ákærða til að blekkja og tæla brotaþola til kynferðismaka var styrkur og einbeittur og er það virt honum til refsiþyngingar. Fram kemur í vottorði geðlæknis, sem lagt hefur verið fram í málinu, að það sem hrjái ákærða virðist vera andfélagsleg persónuleikaröskun sem jaðri við siðblindu. Ákærði á sér engar málsbætur fyrir utan að hann var sjálfur fremur ungur að aldri, en hann var 19 ára þegar brotin voru framin. Er refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í átta mánuði og kemur að mati dómsins ekki til álita að skilorðsbinda refsingu hans í ljósi alvarleika brota hans. V. Í málinu liggur fyrir miskabótakrafa brotaþola, að fjárhæð 1.500.000 krónur, auk vaxta. Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir kynferðisbrot og eru brot hans til þess fallin að valda brotaþola miska. Á brotaþoli rétt til miskabóta á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999, og þykja þær hæfilega ákveðnar 800.000 krónur. Af hálfu ákærða er vaxtakröfu mótmælt þar sem hún sé ekki nægilega skýr. Nánar tiltekið sé ekki vísað til ákveðins tímabils hvað varðar vaxtakröfu á grundvelli 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, og ekki sé vísað til vaxtafótar eða 1. mgr. 6. gr. sömu laga hvað varðar kröfu um dráttarvexti. Í ákæru er upphafstími vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 tilgreindur 1. maí 2012 en ekki er tekið fram nákvæmlega til hvaða dags vaxtanna er krafist. Upphafstími dráttarvaxta er hins vegar tilgreindur 30. nóvember 2012, þegar liðinn var mánuður frá birtingu kröfunnar fyrir ákærða hjá lögreglu. Af þessu er augljóst að krafist er vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 til 30. nóvember 2012 og kemur þessi annmarki á vaxtakröfunni ekki að sök. Hvað varðar athugasemdir ákærða við dráttarvaxtakröfu í ákæru er til þess að líta að í bótakröfunni sjálfri, sem var kynnt ákærða hjá lögreglu 30. október 2012, og með fyrirkalli sem var birt 18. apríl 2013, er vísað til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Eins og hér á stendur þykir þessi annmarki á dráttarvaxtakröfu í ákæru ekki valda því að brotaþola verði ekki dæmdir dráttarvextir og skulu þeir reiknast frá 30. nóvember 2012. VI. Samkvæmt 218. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, ber að dæma ákærða til að greiða sakarkostnað, alls 815.750 krónur. Um er að ræða þóknun verjanda, sem þykir hæfilega ákveðin 439.250 krónur, og þóknun réttargæslumanns, sem er ákveðin, með hliðsjón af tímaskýrslu, 376.500 krónur. Í báðum tilvikum hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Dóm þennan dæma héraðsdómararnir Sandra Baldvinsdóttir, Ástríður Grímsdóttir og Kristinn Halldórsson. D ó m s o r ð: Ákærði, Sigurður Ingi Þórðarson, sæti fangelsi í átta mánuði. Ákærði greiði A 800.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. maí 2012 til 30. nóvember sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði greiði 815.750 krónur í sakarkostnað, en um er að ræða 439.250 króna þóknun skipaðs verjanda hans, Vilhjálms Hans Vilhjálmssonar hæstaréttarlögmanns, og 376.500 króna þóknun réttargæslumanns brotaþola, Jóhönnu Sigurjónsdóttur héraðsdómslögmanns.
|
Mál nr. 846/2015
|
Kærumál Nauðungarvistun
|
Með kröfu, móttekinni 7. desember 2015, hefur sóknaraðili, A, [...], Reykjavík, farið þess á leit að felld verði úr gildi ákvörðun innanríkisráðuneytisins frá 5. sama mánaðar um að hann skuli vistast á sjúkrahúsi. Jafnframt krefst sóknaraðili þess að málskostnaður skipaðs talsmanns síns verði greiddur úr ríkissjóði, sbr. 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Málið var þingfest í dag og tekið til úrskurðar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir og Benedikt Bogason og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. desember 2015 en kærumálsgögn bárust réttinum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. desember 2015 þar sem staðfest var ákvörðun innanríkisráðuneytisins5. sama mánaðarum nauðungarvistun sóknaraðila á sjúkrahúsi.Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðili krefst þess að ákvörðun innanríkisráðuneytisins verði felld úr gildi. Þá krefst hann þóknunar til handa skipuðum talsmanni sínum vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun talsmanns sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Þóknun talsmanns sóknaraðila, Ingu Lillýjar Brynjólfsdóttur héraðsdómslögmanns, vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti, 124.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 1/2008
|
Bifreið Sönnunarbyrði Matsgerð
|
A krafðist viðurkenningar á bótaskyldu U og V vegna tjóns sem hann taldi rekja mætti til árekstur bifreiða á gatnamótum Salavegur og Vatnsendavegar í Kópavogi 16. júlí 2004. Ágreiningur aðila laut að því hvort árekstur hafi í raun orðið með bifreiðunum UV-384 og SI-207 eða þannig að leitt hafi til bótaábyrgðar U og V samkvæmt 2. og 3. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og 1. mgr. 18. gr. þágildandi laga um vátryggingarsamninga nr. 20/1954. Talið var, með vísan til tveggja matsgerða dómkvaddra matsmanna, að A hefði ekki tekist að sanna að árekstur hefði orðið með bifreiðum á þann hátt að hann hafi öðlast rétt til bóta á hendur U og V. Samkvæmt þessu var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Páll Hreinsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 3. janúar 2008. Hann krefst aðallega að viðurkennd verði bótaskylda stefndu vegna tjóns sem áfrýjandi hafi orðið fyrir í umferðarslysi 16. júlí 2004 þegar bifreiðinni UV 348, Mercedes Benz, hafi verið ekið gegn stöðvunarskyldu á mótum Salavegar og Vatnsendavegar í Kópavogi í veg fyrir bifreið áfrýjanda SI 207, Fiat Brava. Jafnframt krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara gerir áfrýjandi þá kröfu að málskostnaður milli aðila verði felldur niður í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Það er skilyrði fyrir kröfu áfrýjanda að hann sanni að árekstur hafi orðið með bifreiðunum á þann hátt að hann hafi öðlast rétt til bóta á hendur stefnda Uka Zogaj og þar með úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar UV 348 hjá stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. Með vísan til tveggja matsgerða dómkvaddra matsmanna, sem grein er gerð fyrir í hinum áfrýjaða dómi og ekki hefur verið hnekkt, hefur áfrýjandi ekki uppfyllt þessa sönnunarskyldu. Ekki eru efni til að taka til greina kröfu hans um að málskostnaður í héraði verði felldur niður. Samkvæmt þessu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefndu óskipt málskostnað fyrir Hæstarétti sem ákveðst eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur er óraskaður. Áfrýjandi, Arben Bujupi, greiði stefndu, Uka Zogaj og Vátryggingafélagi Íslands hf., sameiginlega 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 11. september sl., er höfðað með stefnu áritaðri af lögmanni stefndu um næga birtingu, og þingfest 12. janúar 2006. Stefnandi er Arben Bujupi, Engihjalla 9, Kópavogi. Stefndu eru Uka Zogaj, Flúðaseli 16, Reykjavík og Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, einnig í Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennd verði bótaskylda stefndu vegna tjóns sem stefnandi varð fyrir í umferðarslysi 16. júlí 2004 þegar bifreiðinni UV-348, Mercedes Benz, var ekið gegn stöðvunarskyldu í veg fyrir bifreið stefnanda, SI-207, Fiat Brava, á mótum Salavegar og Vatnsendavegar. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi, eða að mati dómsins, að viðbættum 24,5% virðisaukaskatti á málflutningsþóknun, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og að þeim verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda, að mati dómsins. Málsatvik og ágreiningsefni Samkvæmt skýrslu lögreglunnar í Kópavogi varð árekstur með bifreiðunum UV-348 og SI-207 á gatnamótum Vatnsendavegar og Salavegar í Kópavogi að kvöldi 16. júlí 2004. Í skýrslunni kemur fram að bifreiðinni UV-348 hafi verið ekið suður Salaveg en SI-207 vestur Vatnsendaveg. Á gatnamótunum nýtur umferð um Vatnsendaveg forgangs gagnvart umferð af Salavegi og er það auðkennt með umferðarmerkinu B-19, stöðvunarskylda við vegamót. Í skýrslunni er haft eftir ökumanni UV-348 að hann hafi ætlað að beygja til vesturs, af Salavegi og inn á Vatnsendaveg, og hafi hann ekki stoppað alveg við gatnamótin þar sem hann hafi ekki séð neina bifreið koma eftir Vatnsendavegi. Hafi hraði bifreiðarinnar verið u.þ.b. 30 km/klst. Ökumaður var Dzevat Zogaj, en eigandi bifreiðarinnar var Uka Zogaj, annar stefnda í máli þessu. Bifreiðin var af gerðinni Mercedes Benz fólksbifreið, dökkgrá að lit, árgerð 1993, tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Ökumaður UV-348 kenndi sér meins í vinstri hendi og kviðarholi og tók fram að hann hafi ekki verið með öryggisbelti. Stefnandi var ökumaður SI-207. Í lögregluskýrslu er haft eftir honum að hann hafi ekið vestur Vatnsendaveg, á u.þ.b. 60 km/klst., þegar bifreiðinni UV-348 var ekið í veg fyrir hann, af Salavegi. Farþegi í bifreiðinni, Afrim Haxolli, sat í framsæti við hlið ökumanns. Bifreiðin SI-207 var af gerðinni Fiat Brava, græn að lit, árgerð 1997, tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Samkvæmt lögregluskýrslu kenndi stefnandi sér meins í hálsi og kviðarholi og sagðist eiga erfitt með andardrátt. Farþeginn kvaðst finna til verkja í höfði, brjósti og hægra hné. Báðir ökumenn og farþegi voru fluttir með sjúkrabifreið til frekari skoðunar á slysadeild. Í lögregluskýrslu kemur fram að ökumaður UV-348 hafi setið í bifreiðinni en bæði ökumaður og farþegi í SI-207 hafi setið í grasinu við veginn er lögreglan kom á vettvang. Jafnframt kemur þar fram að báðar bifreiðarnar hafi verið óökufærar og því dregnar í burtu af dráttarbíl. Með lögregluskýrslu fylgir uppdráttur af vettvangi. Eru bifreiðarnar þar teiknaðar á miðjum gatnamótum, UV-348 með stefnu í suðvestur en SI-207 í beinni stefnu til vesturs eftir Vatnsendavegi. Hemlaför eru teiknuð eftir bifreiðina SI-207 og aftan við hana má sjá þyrpingu punkta, án skýringa. Í lögregluskýrslu er tekið fram að slökkvilið hafi komið á vettvang og hreinsað upp olíu sem lekið hafði úr bifreiðunum. Vátryggingafélag Íslands hf. aflaði sér rannsóknarskýrslu um árekstur bifreiðanna, einkum til að ganga úr skugga um hvort tilraun væri gerð til tryggingasvika. Rannsókn þessi var unnin af Eiríki Beck, öryggisfulltrúa hjá Meton ehf., og var niðurstaða hans sú að yfirgnæfandi líkur væru á að ökumenn bifreiðanna hefðu vísvitandi ekið bifreiðunum saman eftir að búið var að skemma bifreiðina UV-348 með því að aka henni á gulmálaðan hlut, sem gæti verið gátsteinn fyrir umferð. Í skýrslu Eiríks Beck segir m.a. svo: 1. „Meginskemmdir á vinstra framhorni bifreiðarinnar UV 348 hafa þegar verið komnar þegar „árekstur“ varð. 2. Ummerki á vinstri framhjólbarða bifreiðarinnar UV 348 sýna að henni hefur verið ekið eftir að skemmdir hafa orðið á vinstra framhorni hennar. 3. Skemmdir á vinstri framhurð bifreiðarinnar UV 348 hafa ekki getað orðið við árekstur og hafa verið gerðar vísvitandi með ítrekuðum höggum með sívölu verkfæri. 4. Skemmdir á hlið vinstra frambrettis bifreiðarinnar UV 348 hafa ekki getað orðið við árekstur og hafa verið gerðar vísvitandi með verkfæri. 5. Skemmdir á olíupönnu bifreiðarinnar UV 348 hafa ekki getað komið við árekstur og hafa verið gerðar vísvitandi með sívölu verkfæri. 6. Ökumannssæti bifreiðarinnar UV 348 var í afar óeðlilegri stöðu og má leiða getum að því að það hafi verið gert til að forðast meiðsli við „áreksturinn“. 7. Vél bifreiðarinnar UV 348 var í ólagi og sýnt að viðgerðarkostnaður gæti verið verulegur. 8. Á bifreiðinni hvílir skuld sem búið var að taka fjárnám fyrir í bifreiðinni. 9. Framburður ökumanns bifreiðarinnar UV 348 í lögregluskýrslu um tildrög árekstursins kemur ekki heim við ummerki á vettvangi. Skýring hans við starfsmenn VÍS um þá gulu málningu sem sést í komustað bifreiðarinnar UV 348 er að hún hafi komið frá Guði. 10. Bifreiðin UV 348 varð fyrir tjóni við vegþrengingu á Rjúpnahæð sem er 400-500 m frá þeim stað sem umrætt „umferðarslys“ á að hafa átt sér stað. Akstursstefnan sem tilgreind hefur verið í framburði ökumanna og fram kemur í lögregluskýrslu er óhappi á Rjúpnahæð ótengjanleg. Öll rök leiða að því að „umferðarslysið“ á mótum Salavegar og Vatnsendavegar hafi verið sviðsett eftir að bifreiðin UV 348 hafði áður lent í umferðaróhappi á Rjúpnahæð.“ Stefnandi neitaði því að hafa átt þátt í ætluðum tryggingasvikum ökumanns UV-348 og óskaði eftir afstöðu Vátryggingafélags Íslands hf. til þess muna- og líkamstjóns er hann varð fyrir í umræddu slysi. Félagið hafnaði kröfum stefnanda með bréfi 24. janúar 2005. Ágreiningur aðila um bótaskyldu var borinn undir Tjónanefnd vátryggingafélaganna. Varð niðurstaða Tjónanefndar sú að stefnandi ætti rétt á því að fá tjón sitt bætt úr ábyrgðartryggingu UV-348, enda þætti ekki fram komin nægileg sönnun fyrir því að eigandi SI-207 hefði valdið tjóni með saknæmum hætti. Engu að síður tilkynnti Vátryggingafélag Íslands hf. stefnanda að niðurstöðu nefndarinnar yrði ekki unað af félagsins hálfu. Undir rekstri málsins óskaði Vátryggingafélag Íslands hf. eftir því að dómkvaddir yrðu sérfróðir matsmenn til þess að skoða og meta ákveðna þætti í árekstri bifreiðanna UV-348 og SI-207. Annars vegar var óskað eftir mati á skemmdum bifreiðanna og hvort þær yrðu allar raktar til árekstursins 16. júlí 2004. Hins vegar var óskað eftir mati á líklegum hraða beggja bifreiðanna þegar þær lentu í árekstri. Til þess að annast fyrri matsgerðina voru dómkvaddir matsmennirnir Snorri S. Konráðsson og Ragnar B. Ingvarsson, starfsmenn Fræðslumiðstöðvar bílgreina ehf., en til þess að vinna síðari matsgerðina var dómkvaddur Magnús Þór Jónsson verkfræðingur. 1. „Breidd bils milli vélarhlífar og hægra frambrettis er jafnt. Bilið er óhaggað en það sýnir að hvorki hefur komið högg á vélarhlífina né að framhlutinn hafi færst yfir til hægri. Engin skekkja myndaðist á þessu svæði. 2. Vinstra framhorn vélarhlífar er óskemmt sem og vélarhlífin öll. Það þýðir að högg á vinstra framhorn UV-348 lenti neðar en sem nam hæð framhorns vélarhlífarinnar. 3. Vinstri hluti framstuðara utan við grindarkjálka er þakinn gulri málningu. Gulan lit var ekki að fá af SI-207. Hins vegar var steinstólpi í vegþrengingu á Vatnsendavegi gulmálaður. Þar fundust glerbrot úr vinstra framljósi UV-348. 4. Hluti hliðar á vinstra frambretti framan við hjól ber merki eftir gulan lit. Gulan lit var ekki að fá af SI-207. Hins vegar var steinstólpi vegþrengingu á Vatnsendavegi gulmálaður. Þar fundust glerbrot úr vinstra framljósi UV-348. 5. Þegar brot úr framljósaglerinu vinstra megin, sem fundust við gulan steinstólpa á Vatnsendavegi eru borin saman, passa þau hvert við annað. 6. Þegar brot úr stefnuljósaglerinu vinstra megin, sem fundust við gulan steinstólpa á Vatnsendavegi er borið saman við luktina, passa hlutirnir saman. 7. Luktarrammi á vinstra stefnuljósi að framan ber merki eftir gula málningu. Gulan lit var ekki að fá af SI-207. 8. Sá hluti hliðar vinstra frambrettis sem liggur að stefnuljósaluktinni ber merki eftir gula málningu. Gulan lit var ekki að fá af SI-207. 9. Sá hluti vinstra frambrettis sem er fyrir ofan stefnuljósaluktina ber merki eftir gula málningu. Gulan lit var ekki að fá af SI-207. Stuðarahorn vinstra megin að framan ber gulan lit. Gulan lit var ekki að fá af SI- 207. Á afturhluta vinstra frambrettis ofan við sæti fyrir skrautlista eru rispur sem gerðar eru með oddlöguðu áhaldi. 10.Á afturhluta vinstra frambrettis neðan við sæti fyrir skrautlista eru nokkrar rispur og dæld. Þessar skemmdir eru staðbundnar og tengjast ekki öðrum skemmdum eftir því sem best verður séð. 11. Á framhluta vinstri framhurðar neðan við skrautlista eru rispur sem gerðar eru með oddlöguðu áhaldi. 12. Í árekstri við steinstólpa, þar sem vinstra framhorn skall á stólpanum, lagðist brettið að hjólbarðanum. Þegar ökutækinu var ekið eftir áreksturinn rispaðist og tættist gúmmí á slitfleti hjólbarðans. 13. Á fremsta hluta olíupönnu undir hreyfli mynduðust sprungur og rifa eftir högg með áhaldi. Talsverð högg þarf til að mynda skemmdir af þessum toga þar sem efnið í olíupönnunni er sterk léttmálmsblanda. 14. Endi jafnvægisstangar vinstra megin að framan er óskemmdur og hefur óbreytta lögun. Það þýðir að hjólabúnaðurinn hefur ekki raskast í árekstri. 15. Endi jafnvægisstangar hægra megin að framan er óskemmdur og hefur óbreytta lögun. Með samanburði beggja enda jafnvægisstangarinnar kemur í ljós að form endanna hefur sömu lögun.“ Að þessu sögðu er það niðurstaða matsmanna að engin verksummerki hafi fundist á ökutækinu UV-348 um árekstur við ökutækið SI-207. Hins vegar þykir matsmönnum ljóst að ökutækinu UV-348 hafi verið ekið á litlum hraða á steinstólpa í vegþrengingu á Vatnsendavegi, skammt frá gatnamótum Salavegar og Vatnsendavegar, ásamt því að með áhöldum voru unnar skemmdir á olíupönnu hreyfils, á afturhluta vinstra frambrettis og framhluta vinstri framhurðar UV-348. Að fenginni þeirri niðurstöðu telja matsmenn aðra liði í matsbeiðni ekki eiga við. Jafnframt benda matsmenn á að ekki verði séð af fyrirliggjandi gögnum að bifreiðin SI-207 hafi verið óökufær. Hins vegar hafi hún ekki verið í notkunarhæfu ástandi vegna skemmda á ljósabúnaði og yfirbyggingu. Niðurstaða mats Magnúsar Þórs Jónssonar verkfræðings á hraða ökutækjanna SI-207 og UV-348 þegar þær lentu í árekstri, er sú að líklegasti hraði SI-207 hafi verið 55 km/klst., mögulegur lágmarkshraði 48 km/klst. og mögulegur hámarkshraði 62 km/klst. Líklegasti hraði UV-348 hafi hins vegar verið 25 km/klst., mögulegur lágmarkshraði 15 km/klst. og mögulegur hámarkshraði 35 km/klst. Í niðurlagi matsgerðar sinnar segir matsmaðurinn svo: „Það er ekki mögulegt að ökutækin hafi við áreksturinn farið eins og vettvangsteikning sýnir. Jafnframt er ósamræmi í aðdraganda árekstursins því að þegar ökutækið SI-207 byrjar að hemla, er UV-348 á litlum hraða á bilinu 10 30 m frá gatnamótunum.“ Matsmenn komu allir fyrir dóminn og staðfestu matsgerðir sínar. Í máli Magnúsar Þórs Jónssonar kom fram að útilokað væri að árekstur bifreiðanna hafi orðið með þeim hætti sem vettvangsteikning lögreglu sýndi. Matsmennirnir Snorri S. Konráðsson og Ragnar B. Ingvarsson kváðust hafa unnið matsgerð sína á grundvelli ljósmynda og annarra fyrirliggjandi gagna, enda hefði þá verið búið að flytja bifreiðarnar úr tjónaskoðunarstöð VÍS. Staðfestu þeir að niðurstaða þeirra byggðist einkum á því að skemmdir á bifreiðunum gæfu enga vísbendingu um að þær hefðu lent saman í árekstri, ákomur þeirra féllu ekki saman. Einnig gáfu skýrslu fyrir dóminum Afrim Haxolli, farþegi í bifreið stefnanda, Dzevat Zogaj, ökumaður UV-348, er árekstur varð við bifreiðina SI-207, Þráinn Örn Ásmundsson og Hrafn Sverrisson, báðir starfsmenn í þjónustumiðstöð stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., lögreglumennirnir Jóhann Björn Skúlason, Ingvar Berg Dagbjartsson og Jónatan Guðbrandsson og loks Eiríkur Beck, öryggisfulltrúi hjá Meton ehf., sem vann rannsóknarskýrslu fyrir Vátryggingafélag Íslands hf. Í vitnisburði Afrim Haxolli kom fram að hann hefði ekki tekið eftir neinum skemmdum á UV-348 í þann mund er bifreiðarnar skullu saman. Dzevat Zogaj sagði það misskilning sem haft væri eftir honum í lögregluskýrslu að hann hafi ætlað að beygja í vestur af Salavegi. Hið rétta væri að hann hafi ætlað að beygja til vinstri, þ.e. í austur, enda hafi hann verið á heimleið. Kvaðst hann ekki hafa numið staðar á gatnamótunum þar sem hann hafi ekki séð neinn bíl koma niður brekkuna. Sérstaklega spurður um ástand UV-348 fyrir áreksturinn sagði hann að bræður hans notuðu einnig bifreiðina, en sjálfur hefði hann ekki tekið eftir því að eitthvað væri að henni. Kvaðst hann ekkert vita um gula málningu framan á bifreiðinni og neitaði því að hafa ekið á gulmálaðan stólpa skömmu fyrir áreksturinn. Skemmdir á olíupönnu UV-348 kvað hann að rekja mætti til árekstursins, líklega hefði bifreiðin þá rekist niður í steina utan við malbikið. Lögreglumennirnir, sem komu á vettvang árekstursins, kváðust hafa mælt fjarlægðir með mælihjóli, teiknað upp vettvanginn og fært bifreiðarnar inn á teikningu eins og þær voru á staðnum. Ekki voru teknar ljósmyndir á vettvangi. Spurðir um þyrpingu punkta á vettvangsteikningu sögðu þeir að þeir táknuðu brak úr bifreiðunum, en líklega hafi gleymst að nefna það á teikningunni. Í vitnisburði Eiríks Beck kom fram að hann hefði nokkrum dögum eftir umræddan árekstur verið fenginn af Vátryggingafélagi Íslands hf. til þess að ganga úr skugga um hvort skemmdir á bifreiðunum UV-348 og SI-207 væru eðlilegar afleiðingar af árekstri þeirra. Hafi hann því farið á vettvang umferðarslyssins, annars vegar til þess að leita skýringa á gulum lit á stuðara UV-348, hins vegar til þess að ganga úr skugga um hvort þar væri eitthvað að finna sem skýrði högg og rispur á þeirri bifreið. Jafnframt kvaðst hann þar hafa leitað að braki sem kynni að falla saman við brotna hluti í bifreiðunum, sérstaklega þó bifreiðinni UV-348, en ekkert fundið. Hins vegar hafi hann við gulmálaða stólpa, skammt frá gatnamótum Salavegar og Vatnsendavegar, fundið glerbrot og plastbrot sem féllu saman við brotna hluti í bifreiðinni UV-348. Ekki þykir ástæða til að rekja hér frekar munnlegar skýrslur fyrir dóminum. Málsástæður stefnanda og lagarök Stefnandi byggir á því að bifreið hans, SI-207, hafi orðið fyrir bótaskyldu tjóni þegar bifreiðinni UV-348 var ekið í veg fyrir bifreiðina 16. júlí 2004 og að stefndu beri bótaábyrgð á tjóni hans samkvæmt ábyrgðartyggingu ökutækisins UV-348. Einnig byggir stefnandi á því að hann hafi hlotið líkamsáverka í umræddu umferðaróhappi, sem stefndu beri bótaábyrgð á. Vísar stefnandi til lögregluskýrslu þar sem fram komi að hann hafi hlotið meiðsl á hálsi, brjósti/maga og innvortis. Við munnlegan flutning málsins taldi lögmaður stefnanda að mælingarskekkja í vettvangsuppdrætti lögreglunnar kynni að skýra hið afdráttarlausa orðalag í niðurstöðu matsgerðar Magnúsar Þórs Jónssonar verkfræðings. Um leið mótmælti hann matsgerð matsmannanna Snorra S. Konráðssonar og Ragnars B. Ingvarssonar og taldi hana einhliða gagn sem aðeins byggði á ljósmyndum, lögregluskýrslum og skýrslu Meton ehf. Matsmenn hefðu ekki sjálfir skoðað bifreiðarnar og hlyti það að teljast galli á matsgerð þeirra. Loks benti stefnandi á að Vátryggingafélag Íslands hf. hefði ekki fyrr en í janúar 2007 kært ökumann UV-348 til lögreglu fyrir meint tryggingasvik. Báðar bifreiðarnar hefðu þá fyrir löngu verið komnar úr vörslum félagsins og lögreglunni með öllu ómögulegt að rannsaka þær. Stefnandi krefst viðurkenningardóms um bótaskyldu stefnda og vísar í því sambandi til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að öðru leyti reisir hann kröfur sínar á XIII. kafla umferðarlaga nr. 50/1987, sérstaklega 90. gr., sbr. og 88. og 89. gr. þeirra laga. Einnig er byggt á almennum ólögfestum reglum íslensks skaðabótaréttar. Kröfu sína um málskostnað styður stefnandi við lög nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr., og krafa um virðisaukaskatt er reist á lögum nr. 50/1988, sbr. og reglugerð nr. 562/1989. Málsástæður stefndu og lagarök Stefndu byggja sýknukröfu sína á að ekki sé fyrir hendi bótaskylda úr tryggingu stefnanda hjá stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf. Hafi stefnandi, með því að vera meðvaldur af ásettu ráði að því að vátryggingaratburður gerðist, fyrirgert kröfu sinni á hendur stefndu, í skilningi 2. og 3. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. og 18. gr. þágildandi laga um vátryggingarsamninga nr. 20/1954. Til stuðnings þeirri staðhæfingu benda stefndu á að stefnandi og farþegi í bíl hans hafi þekkt ökumann UV-348, allir séu þeir á svipuðum aldri, fæddir á árunum 1979 og 1983, þeir séu sömu trúar, ættaðir frá Kosovohéraði í fyrrum Júgóslavíu og hafi þeir allir lýst nánast sömu líkamsáverkum strax á slysstað. Þá hafi það vakið grunsemdir að farþeginn í bifreið stefnanda og ökumaður UV-348 hafi komið saman í bifreið á tjónaskoðunarstöð VÍS í erindagjörðum vegna árekstursins. Ýmislegt annað geri einnig frásögn stefnanda af árekstrinum ótrúverðuga. Þannig hafi áreksturinn orðið utan alfaraleiðar, síðla kvölds, mitt á óvenju víðáttumiklum gatnamótum með breiðum vegöxlum og aflíðandi beygjum inn á Vatnsendaveg. Í ljósi skemmda á bifreiðinni SI-207 telja stefndu einnig að framburður stefnanda um hraða bifreiðarinnar sé ekki trúverðugur. Stefndu byggja einnig á því að ákomur á bifreiðinni UV-348 verði með engu móti raktar til áreksturs við bifreið stefnanda. Á bifreiðinni UV-348 hafi gul málning verið áberandi á ákomustöðum, ummerki á vinstri hjólbarða hafi bent til þess að bifreiðinni hafi verið ekið nokkra vegalengd eftir að skemmdir hafi orðið á frambretti, gat hafi verið höggvið í olíupönnu þannig að olía lak af bifreiðinni á vettvangi og skemmdir hafi verið á vinstra bretti og framhurð bifreiðarinnar, sem væri á engan hátt hægt að rekja til áreksturs við bifreiðina SI-207. Að auki hafi glerbrot og plaststykki úr UV-348 fundist 400 500 metrum frá meintum árekstursstað, við gulmálað steinsteypt rör, sem ætlað sé til hraðahindrunar á Vatnsendavegi. Loks nefna stefndu að athygli hafi vakið hve ökumannssæti í bifreiðinni UV-348 hafi verið aftarlega, eins og til þess að tryggja að sem minnst meiðsl yrðu á þeim sem þar sæti við áreksturinn. Benda stefndu á að tjónþoli beri sönnunarbyrði um að hafa orðið fyrir tjóni sem stefndu beri bótaábyrgð á. Sú sönnun liggi ekki fyrir. Í ljósi alls framanritaðs hafi stefndu hins vegar óskað eftir mati dómkvaddra matsmanna, og sé niðurstaða matsmanna sú að árekstur hafi ekki orðið með bifreiðunum SI-207 og UV-348. Engir ágallar séu á matsgerðunum og hafi stefnandi ekki fært neitt fram sem rýrt gæti gildi þeirra sem sönnunargagna í málinu. Stefnandi hafi heldur ekki gert athugasemdir við matsbeiðni stefndu, dómkvaðningu matsmanna eða matsframkvæmdina. Þá hafi hann ekki hnekkt matsgerðum með yfirmati. Til stuðnings kröfum sínum vísa stefndu til meginreglna skaðabóta- og vátryggingaréttar, umferðarlaga nr. 50/1987 og laga um vátryggingarsamninga nr. 20/1954. Krafa um málskostnað byggir á 129. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Niðurstaða Ágreiningur aðila lýtur að því hvort árekstur hafi í raun orðið með bifreiðunum UV-348 og SI-207 á gatnamótum Salavegar og Vatnsendavegar í Kópavogi 16. júlí 2004, eða hvort stefnandi og ökumaður UV-348 hafi valdið árekstrinum af ásetningi, þannig að firri stefndu bótaábyrgð samkvæmt 2. og 3. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og 1. mgr. 18. gr. þágildandi laga um vátryggingarsamninga nr. 20/1954. Í skýrslu lögreglumanna, sem komu á vettvang umferðarslyssins, er haft eftir ökumanni UV-348 að hann hafi ætlað að beygja til vesturs, en stefnandi ók vestur Vatnsendaveg. Fyrir dómi staðfesti stefnandi einnig að bifreiðinni UV-348 hafi verið beygt í vestur, frá Salavegi inn á Vatnsendaveg. Við yfirheyrslu fyrir dómi sagði ökumaður UV-348 að misskilnings gætti í lögregluskýrslunni, hann hafi ætlað að beygja til vinstri inn á Vatnsendaveg, þ.e. til austurs. Með lögregluskýrslunni fylgir afstöðuteikning af vettvangi. Samkvæmt henni eru gatnamótin rúm og Vatnsendavegur breiður. Eru bifreiðarnar teiknaðar á miðjum gatnamótum. Aftan við bifreið stefnanda er punktaþyrping, sem lögreglumenn sögðu að táknaði brak úr bifreiðunum. Fram kemur í lögregluskýrslu að slökkvilið hafi komið á vettvang og hreinsað upp olíu úr bifreiðunum. Fyrir dómi sögðu lögreglumennirnir að teikningin væri unnin eftir mælingum með mælihjóli á vettvangi. Eins og fram hefur komið liggja fyrir í máli þessu tvær matsgerðir dómkvaddra matsmanna, annars vegar matsgerð Magnúsar Þórs Jónssonar, sem dómkvaddur var til að meta hraða bifreiðanna er þær lentu í árekstri, hins vegar matsgerð Snorra S. Konráðssonar og Ragnars B. Ingvarssonar, sem dómkvaddir voru til þess að meta skemmdir á bifreiðunum og láta í ljós álit sitt á því hvort þær skemmdir yrðu allar raktar til umrædds áreksturs 16. júlí 2004. Í fyrri matsgerðinni kemur fram að forsendur matsins byggi á ljósmyndum af ökutækjunum, vettvangsteikningu og lögregluskýrslum. Á grundvelli þeirra gagna er líklegur hraði ökutækjanna reiknaður út frá orkubreytingu vegna formbreytinga ökutækjanna við áreksturinn, hemlunar og orkubreytingar vegna núnings í frákasti ökutækjanna. Í niðurlagi matsgerðarinnar getur matsmaður þess að ósamræmi sé í aðdraganda árekstursins því þegar ökutækið SI-207 byrji að hemla sé UV-348 á litlum hraða, á bilinu 10 - 30 metra frá gatnamótunum. Fyrir dómi kvaðst matsmaðurinn aldrei hafa séð slíkt áður í útreikningum sínum við sambærilegar aðstæður, og kvað um leið útilokað að árekstur bifreiðanna hafi orðið með þeim hætti sem vettvangsteikning lögreglu sýndi. Matsgerð Snorra S. Konráðssonar og Ragnars B. Ingvarssonar er einskorðuð við þá spurningu matsbeiðanda hvort allar skemmdir á bifreiðinni UV-348 sé að rekja til áreksturs við bifreiðina SI-207. Taka matsmenn fram að til grundvallar mati þeirra liggi lögregluskýrslur, áðurnefnd skýrsla Meton ehf. og safn stafrænna ljósmynda. Með matsgerðinni fylgir skýrsla um rannsókn á gögnum er varða SI-207 og UV-348 og forsendur matsgerðar. Í þeirri skýrslu vísa matsmenn til viðeigandi stuðningsgagna er þeir svara spurningum matsbeiðanda. Fjöldi ljósmynda er í skýrslunni, sem teknar voru í tjónaskoðunarstöð VÍS, og sýna þær m.a. skemmdir á bifreið stefnanda. Einnig má þar sjá hvar báðum bifreiðunum hefur verið stillt saman á líklegum ákomustöðum. Í skýringum við ljósmyndir af skemmdum á bifreið stefnanda kemur fram að brotalína í skemmdunum sýni að um tvo árekstra sé að ræða. Annað höggsvæðið sé framan á miðja vélarhlíf og stuðara en hitt til hliðar, hægra megin á vélarhlíf og hægra frambretti. Jafnframt segir þar: „Skemmdin / beyglan á hægra frambretti SI-207 sem gul ör vísar á kemur ekki heim og saman við skemmdir á UV-348. Sama á við um skemmd á stuðara sem græn ör vísar á. Rauðar örvar vísa á skemmdir á vélarhlíf og stuðara / númeraplötu sem koma ekki heim og saman við skemmdir á UV-348.“ Eins og áður eru rakið er niðurstaða matsmanna sú að engin verksummerki hafi fundist á ökutækinu UV-348 um árekstur við ökutækið SI-207. Aðspurðir fyrir dómi kváðust báðir matsmenn hafa mikla reynslu af því að rannsaka skemmdir á ökutækjum í kjölfar umferðarslysa. Færi rannsókn þeirra ýmist fram með skoðun á ökutækjunum sjálfum eða á grundvelli ljósmynda. Af hálfu stefnanda hefur ofangreindum matsgerðum ekki verið hnekkt og er ekkert fram komið í málinu sem dregið getur úr gildi þeirra sem sönnunargagna. Verða þær því lagðar til grundvallar við úrlausn málsins. Með vísan til þeirra, annarra gagna og atvika málsins að öðru leyti, telur dómurinn nægar sönnur fram komnar fyrir því að árekstur hafi ekki orðið með bifreiðunum SI-207 og UV-348 á gatnamótum Salavegar og Vatnsendavegar í Kópavogi að kvöldi 16. júlí 2004. Ber því að sýkna stefndu af kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir úrslitum málsins verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað sem ákveðst hæfilegur 350.000 krónur. Stefnandi nýtur gjafsóknar í máli þessu. Allur gjafsóknarkostnaður, samtals 472.900 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Í þeirri fjárhæð felst þóknun lögmanns stefnanda, Jóhannesar Alberts Sævarssonar hrl., 460.000 krónur, og 12.900 krónur vegna útlagðs kostnaðar við þingfestingu málsins og túlkaþjónustu. Við ákvörðun málflutningsþóknunar lögmannsins hefur verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts. Dóminn kvað upp Ingimundur Einarsson héraðsdómari. D Ó M S O R Ð: Stefndu, Uka Zogaj og Vátryggingafélag Íslands hf., skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, Arben Bujupi. Stefnandi greiði stefndu málskostnað að fjárhæð 350.000 krónur. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, þ.e. málflutningsþóknun lögmanns hans, Jóhannesar Alberts Sævarssonar hrl., 460.000 krónur, og útlagður kostnaður að fjárhæð 12.900 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 395/2001
|
Fasteignakaup Galli Matsgerð
|
Með kaupsamningi 12. maí 1998 keypti GÞ húseign af G á Húsavík og var afsal gefið út í desember sama ár. Í afsalinu sagði að kaupandi hefði við afhendingu eignarinnar kynnt sér rækilega ástand hennar og hefði þá ekki haft neitt við það að athuga. Rétt áður en til afsals kom höfðu aðilar rætt saman í tilefni kvartana GÞ um tiltekna galla á eigninni, sem hefðu komið í ljós eftir að hann tók við henni, og nokkrum dögum eftir útgáfu afsals ritaði GÞ bréf til G þar sem hann áréttaði þær kvartanir og óskaði eftir frekari viðræðum. Beðið var um dómkvaðningu matsmanna í apríl 1999 og voru þeir kvaddir til starfa í byrjun maí sama ár. Með hliðsjón af þessum málsatvikum varð ekki fallist á þá málsástæðu að með undirritun afsals hefði GÞ fyrirgert rétti sínum til að hafa uppi kröfur vegna galla á húseigninni. Fyrir Hæstarétti var einungis deilt um þá tvo liði í kröfugerð GÞ sem fallist hafði verið á í héraði. Varðandi bætur vegna leka frá snyrtingu og geymslu var vísað til niðurstöðu dómkvaddra matsmanna um að frágangur glugga á snyrtingu og geymslu væri óhefðbundinn og óvandaður og skýrði þann leka sem um var deilt. Þótti verða að líta til þess að GÞ kvaðst við skoðun hafa séð skemmdir á veggklæðningu við umræddan glugga og á gólfefni í herbergi á hæðinni fyrir neðan en honum hafi verið sagt að þær stöfuðu af leka frá opnum glugga. Með hliðsjón af þessu þótti ekki rétt að G yrði gert að greiða kostnað vegna skemmdanna, heldur yrði hann einungis látinn bera ábyrgð á hinum óvandaða frágangi á glugganum. Varðandi skort á eldvarnarvegg milli bílskúrs og íbúðarhúss var talið að GÞ hefði mátt treysta því að slíkur veggur væri til staðar, í samræmi við samþykkta teikningu vegna bílskúrsins. Ekki var fallist á að GÞ hefði mátt sjá að veggurinn væri ekki eldvarnarveggur. Var ábyrgð á þessum galla lögð á G og hann dæmdur til greiðslu skaðabóta.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Haraldur Henrysson og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. október 2001 og krefst þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnda og sér dæmdur málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Svo sem þar kemur fram gerðu aðilar með sér kaupsamning 12. maí 1998 um húseignina Héðinsbraut 15 á Húsavík. Eignin var afhent stefnda 31. júlí 1998, en afsal var gefið út 3. desember sama ár. Í því sagði að kaupandi hefði við afhendingu eignarinnar kynnt sér rækilega ástand hennar og hefði þá ekki haft neitt við það að athuga. Fyrir liggur að rétt áður en til afsals kom höfðu aðilar rætt saman í tilefni kvartana stefnda um tiltekna galla á eigninni, sem hefðu komið í ljós eftir að hann tók við henni, og hinn 9. desember ritaði stefndi áfrýjanda bréf þar sem hann áréttaði þær og óskaði eftir frekari viðræðum. Beðið var um dómkvaðningu matsmanna 9. apríl 1999 og voru þeir kvaddir til starfa 5. maí það ár. Þegar litið er til þessara málsatvika verður ekki fallist á þá málsástæðu að með undirritun afsals hinn 3. desember 1998 hafi stefndi fyrirgert rétti sínum til að hafa uppi kröfur vegna galla á húseigninni. Héraðsdómur var skipaður tveimur sérfróðum meðdómendum og studdist niðurstaða hans við matsgerð hinna dómkvöddu matsmanna. Fyrir Hæstarétti er einungis deilt um þá tvo liði í kröfugerð stefnda, sem fallist var á í héraði. Er þar annars vegar um að ræða bætur vegna leka frá snyrtingu og geymslu á 2. hæð, sem héraðsdómur ákvað 58.600 krónur, og hins vegar bætur vegna skorts á eldvarnarvegg milli bílskúrs og íbúðarhúss, sem ákveðnar voru 540.000 krónur. Það var niðurstaða dómkvaddra matsmanna að frágangur glugga og gluggaumbúnaðar á snyrtingu og geymslu á 2. hæð væri óhefðbundinn og óvandaður og væri sá frágangur skýring á leka niður á 1. hæð. Mátu þeir kostnað við að gera við gluggann á 21.000 krónur. Kostnað við að gera við veggklæðningu í umræddu herbergi og parketi á 1. hæð mátu þeir samtals á 37.600 krónur. Líta verður hér til þess, að fram kom fyrir dómi hjá stefnda að hann hefði við skoðun séð skemmdir á veggklæðningu við umræddan glugga og á gólfefni í herbergi á hæðinni fyrir neðan, en sér hefði verið tjáð að þær stöfuðu af leka frá opnum glugga. Með hliðsjón af þessu þykir ekki rétt að áfrýjanda verði gert að greiða kostnað vegna skemmdanna, heldur verði hann einungis látinn bera ábyrgð á hinum óvandaða frágangi á glugganum, en kostnaður vegna hans nam 21.000 krónum eins og áður sagði. Í matsgerð kom fram að viðbygging við húsið uppfyllti ekki byggingarskilmála, sem giltu er hún var reist á árinu 1978, þar sem ekki var eldvarnarveggur milli bílskúrs og íbúðarhússins. Á samþykktri teikningu vegna viðbyggingarinnar var gert ráð fyrir slíkum vegg. Stefndi mátti treysta því að svo væri nema annað kæmi fram. Fyrir liggur að húsið hafði verið skoðað nokkrum sinnum af hans hálfu áður en kaupin voru ráðin. Í matsgerðinni segir að veggurinn hafi ekki alls staðar náð upp að lofti, heldur hafi verið opið ofan við hann inn á loftrými yfir herbergjum. Þunn glerull hafi legið ofan á loftklæðningunni. Hurð í veggnum hafi verið þunn spjaldahurð, þegar matsmenn skoðuðu eignina, en samkvæmt upplýsingum stefnda var það önnur hurð en sú, sem var þar þegar hann tók við eigninni, en hún hefði þó verið svipaðrar gerðar. Eins og fram kemur í héraðsdómi sagði annar matsmannanna fyrir dómi að hann teldi ekki sjálfgefið að ófaglærður maður sæi að veggurinn væri ekki eldvarnarveggur, en honum hefði ekki dulist þetta augnablik. Þegar til þessa er litið og gagna málsins að öðru leyti verður ekki fallist á með áfrýjanda að stefndi hafi við eðlilega skoðun mátt gera sér grein fyrir því að þarna væri ekki eldvarnarveggur. Verður að leggja ábyrgð á þessum galla á áfrýjanda og þykir það ekki hagga þeirri niðurstöðu þótt stefndi hefði getað séð að hurð á veggnum var tæpast brunaheld. Að þessu athuguðu, en að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms, verður hann staðfestur um þennan lið. Samkvæmt þessu verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda samtals 561.000 krónur með dráttarvöxtum eins og nánar segir í dómsorði. Dæma ber áfrýjanda til greiðslu málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, þar með talinn matskostnað, eins og nánar segir í dómsorði. Dómsorð: Áfrýjandi, Guðmundur Gunnlaugsson, greiði stefnda, Guðmundi Þór Sigurðssyni, 561.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 2. desember 1999 til 1. júlí 2001 en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Áfrýjandi greiði stefnda samtals 450.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 17. júlí 2001. Mál þetta, sem upphaflega var dómtekið 30. mars s.l., en endurflutt 28. júní 2001 og dómtekið að nýju, hefur Inga Þöll Þórgnýsdóttir hdl. höfðað með stefnu, útgefinni á Akureyri 1. desember 1999, og birtri og þingfestri 2. s.m., f.h. Guðmundar Þórs Sigurðssonar, kt. 030168-3569, Héðinsbraut 15, Húsavík, á hendur Guðmundi Gunnlaugssyni, kt. 250935-3589, Laugabrekku 9, Húsavík, til greiðslu skaðabóta vegna galla á fasteigninni að Héðinsbraut 15, Húsavík, sem stefndi seldi stefnanda. Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndi greiði stefnanda kr. 751.100 með dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga frá 3. ágúst 1999 til greiðsludags og til greiðslu málskostnaðar skv. málskostnaðarreikningi, samtals að fjárhæð kr. 549.542. Stefndi gerir þær dómkröfur að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og honum dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati réttarins. Stefnandi rekur málavexti svo, að hann hafi keypt fasteignina Héðinsbraut 15, Húsavík, með kaupsamningi dagsettum 12. maí 1998, af stefnda á kr. 7.700.000. Í kaupsamningi segi að eignin sé byggð árið 1936, alls 144,3 m² og henni fylgi bílskúr byggður árið 1958, alls 53,8 m². Eignin hafi verið afhent stefnanda 24. júní 1998, en ekki hafi verið flutt inn í hana fyrr en í byrjun ágúst það ár. Í byrjun september það ár hafi gert venjulegar haustrigningar og þá hafi orðið vart leka þannig að vatn lak niður í herbergi á fyrstu hæð. Við eftirgrennslan virtist sem lekinn kæmi frá snyrtingu og geymslu á annarri hæð þrátt fyrir að allir gluggar væru lokaðir, en við skoðun hafi stefndi sagt stefnanda að einu sinni hefði rignt þar inn um opinn glugga. Þá hafi af hálfu stefnda jafnframt verið ábyrgst við skoðun á eigninni að hún héldi vatni og vindum. Stefnandi hafi gert ýmsar endurbætur á fasteigninni frá kaupunum, m.a. lagt parket, veggir hafi verið færðir til, skipt hafi verið um ofna og lagnir og loftaefni að hluta og jafnframt tengla og rofa og rafmagn þar sem ekki stóðst sú yfirlýsing að rafmagn væri nýyfirfarið. Þá hafi stefnandi skipt um klæðningu í bílskúr þar sem hún reyndist ónýt. Þá hafi stefnandi fengið tæknifræðing til að meta eignina, sem mat hana á kr. 6.400.000 - 6.700.000, sbr. mat dagsett 22. desember 1998 eða 1 til 1,3 milljónum lægra en kaupverð var, þrátt fyrir allar endurbætur stefnanda. Þá hafi komið í ljós við eftirgrennslan að viðbyggingin hafi verið frá árinu 1978 og samkvæmt teikningu hafi ekki verið byggður þar eldvarnarveggur eins og áskilið var, þ.e. milli íbúðarhúss og bílskúrs. Verulegur galli sé því á kaupsamningi, sem ekki hafi getið um þrjú byggingarstig eignarinnar eins og síðar verði rakið. Í ljósi þessa taldi stefnandi að eignin væri haldin göllum þar sem hún hefði ekki þá kosti sem stefndi ábyrgðist munnlega við skoðun og með samningi við stefnanda að hún hefði. Einnig telur stefnandi að eignina skorti jafnframt þá kosti sem hann almennt mátti ganga út frá að sambærilegar eignir hefðu. Til að meta umfang tjónsins hafi stefnandi óskað dómkvaðningar matsmanna þann 9. apríl 1999 til að skoða og meta orsök galla þeirra er eignin var haldin og hvað úrbætur kostuðu, en dómkvaddir hafi verið Bergur Steingrímsson bygginga-verkfræðingur og Þorkell Rögnvaldsson húsasmíðameistari, er skiluðu mati þann 3. ágúst 1999. Þær spurningar sem lagðar hefðu fyrir matsmenn hefðu verið eftirgreindar: A. Leki í viðbyggingu frá snyrtingu og geymslu á 2. hæð. B. Annar leki (m.a. þakleki í minni stofu). C. Raflagnakerfi (sagt vera nýyfirfarið - ath. að hluta búið að endurbæta). D. Klæðning í bílskúr og veggur milli íbúðar og bílskúrs (á að vera eldvarnarveggur skv. teikningu). Varðandi lið A. þá lýsi matsmenn glugga og umbúnaði ítarlega og komist að því að frágangur glugga og umbúnaðar væri óhefðbundinn og óvandaður og gera mætti ráð fyrir að þar læki fyrr eða síðar. Frágangurinn væri skýring á leka niður í herbergi á 1. hæð. Úrbætur fælust í því að þétta glugga við grind/vindvörn, þétta áfellur við glugga og ganga frá áfellum að járnklæðningu veggjarins með fullnægjandi hætti. Kostnaður þessa næmi samtals kr. 58.600, sem sundurliðast nánar þannig í matsgerð: Frágangur glugga kr. 21.000, þar af vinna kr. 16.700, veggklæðning í snyrtingu og geymslu kr. 17.600, þar af vinna kr. 12.800, parket á herbergi á 1. hæð kr. 20.000, þar af vinna kr. 5.000. Við spurningu B. hver sé annar leki, þakleki í minni stofu lýsi matsmenn umbúnaði þaks og lofts í stofu, en finni enga viðhlítandi skýringu á þakleka, en komast að því að skipta þurfi um plötur á SA hluta þaksins og mála þurfi loftplötur. Kostnaður þess væri samtals kr. 22.000, sem sundurliðast nánar í matsgerð: Yfirferð þakflatar kr. 12.000, þar af vinna kr. 8.800, málun lofts kr. 10.000, þar af vinna kr. 7.200. Varðandi spurningu C. um raflagnakerfi segi matsmenn að stefnandi hafi þurft að skipta um rofa og tengla áður en matsskoðun fór fram þar sem hætta stafaði af þeim. Mátu þeir þennan þátt á kr. 10.000, þ.e. rofar, tenglar og ídráttur, þar af vinna kr. 4.000. Varðandi spurningu D. Varðandi klæðningu í bílskúr þá hafi stefnandi þurft að rífa og skipta um einangrun og klæðningu í austurvegg í bílskúr áður en matsskoðun fór fram, vegna rakaskemmda. Mátu matsmenn þann kostnað kr. 33.000, þar af vinnu kr. 21.000. Veggur milli íbúðar og bílskúrs. Matsmenn lýsi mjög ítarlega umræddum vegg í matsgerð sinni og hvernig staðið skuli að því að gera slíkan vegg milli bifreiðageymslu og íbúðar í samræmi við byggingasamþykkt fyrir skipulagsskylda staði utan Reykjavíkur frá 1967, kafla 4.3. um bifreiðageymslur, en þar séu gerðar kröfur til eldvarnarveggja og eldvarnarhurða eins og gerð hafi verið krafa um á teikningu að viðbyggingu hússins. Matsmenn telja að rífa þurfi vegginn og reisa vegg sem að uppfylli kröfur um brunaþol. Kostnað við slíka framkvæmd meta þeir á kr. 540.000, þar af vinna kr. 267.000. Í kjölfar matsins hafi stefnandi óskað að stefndi greiddi honum bætur að fjárhæð kr. 663.600 í samræmi við niðurstöðu matsins, auk kostnaðar við að staðreyna gallana kr. 84.000, auk lögmannskostnaðar kr. 100.000, eða alls kr. 847.600, en stefndi hafi hafnað öllum kröfum og sé því málshöfðun nauðsynleg. Málsástæður stefnanda eru þær að fasteignin að Héðinsbraut 15, Húsavík, sé gölluð þar sem hún hafi ekki þá kosti sem stefndi ábyrgðist munnlega við skoðun að hún hefði og sem hann hafi ábyrgst með samningi við stefnanda að eignin hefði, en af hálfu stefnda hafi fyrirspurnum stefnanda um leka við skoðun eignarinnar verið svarað í þá veru að húsið héldi vatni og vindum. Þá byggir stefnandi á því að eignina skorti jafnframt þá kosti sem hann mátti almennt ganga út frá að sambærilegar eignir hefðu. Sé vanbúnaður veggjar milli bílageymslu og íbúðar beint brot á byggingareglugerð þess tíma sem viðbyggingin var reist og því skorti eignina bersýnilega þá kosti sem að stefnandi mátti búast við að hún hefði. Þá hafi jafnframt komið í ljós að bílageymslan hefur ekki fengist brunatryggð sem bílskúr, trúlega þar sem að hún uppfyllir ekki brunaþolskröfur, þannig að stefnda hlaut að vera ljóst sem húsbyggjenda viðbyggingarinnar og brunatryggjanda að bílageymslan uppfyllti ekki kröfur um slíkar byggingar. Þá byggir stefnandi á því að eignin sé samkvæmt því sem að framan greinir og öðru leyti svo áfátt og sem stefndi benti stefnanda ekki á við skoðun að um verulega vanrækslu á upplýsingarskyldu hafi verið að ræða af hálfu stefna. Stefnandi hafi skoðað eignina tví- eða þrívegis, en gallarnir þess eðlis að með engu móti hafi verið hægt að sjá þá með berum augum eins og umbúnaðar veggjar milli bílageymslu og íbúðar, sem að hafi verið veggfóðraður, svo og hafi lekaskemmdir á snyrtingu á 2. hæð verið huldar með vegggfóðri, en stefnandi telji sig hafa uppfyllt skoðunarskyldu sína að fullu. Þá verði að telja að miðað við aldur og verð eignarinnar hafi söluverð hennar verið allt of hátt og því sé á engan hátt hægt að benda á að stefnandi hafi tekið með í reikninginn að eignin hafi verið haldin göllum eða hafi verið veittur afsláttur vegna hugsanlegra galla hennar t.d. vegna aldurs. Til lagaraka vísar stefnandi til óskráðra meginreglna og dómafordæma um galla og fasteignakaup, 2. mgr. 42. gr. kaupalaga nr. 39, 1922 með lögjöfnun. Til byggingarsamþykktar fyrir skipulagsskylda staði utan Reykjavíkur frá 1967, aðallega kafla 4.3. og kafla 10. Kröfugerð og sundurliðun á kröfum stefnanda. Skaðabótakrafa stefnanda er miðuð við mat hinna dómkvöddu matsmanna sem sundurliðast svo: 1. Vegna leka í viðbyggingu frá snyrtingu og geymslu á 2. hæð: Frágangur glugga kr. 21.000, veggklæðning í snyrtingu og geymslu kr. 17.600, parkett á herbergi á 1. hæð kr. 20.000, eða samtals kr. 58.600. 2. Þakleki í stofu: Yfirferð þakflatar kr. 12.000, málun lofts kr. 10.000 eða samtals kr. 22.000. 3. Rafkerfi: Rofar tenglar og ídráttur kr. 10.000. 4. Klæðning í bílskúr. Endurnýjun klæðningar og einangrun kr. 33.000. 5. Veggur milli bílgeymslu og íbúðar. Niðurrif og rof, endurbygging og lagnalögn kr. 540.000. Eða samatals kr. 663.600. 6. Matskostnaður. Kostnaður matsmanna kr. 84.000, kostnaður við matsbeiðni kr. 3.500. Eða krafan samtals kr. 751.100. Að öðru leyti er vísað til matsgerðar á dskj. nr. 12 og 23, þar sem vinnuliður hefur verið tilgreindur af fjárhæðum og rakin hér að framan. Málsástæður og önnur atvik rekur stefndi svo, að fasteignin hafi ekki verið haldin neinum göllum er kaupin gerðust sem ekki hafi verið sýnilegir við venjulega skokðun og sem kaupanda máttu vera ljósir. Þá neitar stefndi því að við kaupin hafi verið gefin nokkur yfirlýsing eða loforð um sérstaka eða almenna kosti eignarinnar, þvert á móti hafi sérstaklega verið bent á aldur hússins og lítið viðhald. Áréttar stefndi að hann hafi fyllilega fullnægt upplýsingaskyldu sinni við kaupin með því að vekja sérstaka athygli kaupanda á því að lekið hafi með glugga á 2. hæð og hafi hann auk þess sérstaklega sýnt kaupanda rakablett í lofti á herbergi neðri hæðar, sem talinn var stafa af þessum leka. Taldi stefndi að ástand eignarinnar að öðru leyti ætti ekki að hafa getað dulist nokkrum við venjulega skoðun. Stefndi vissi ekki sjálfur að gert væri ráð fyrir því á teikningu að eldvarnarveggur skyldi vera á milli bílskúrs og íbúðar, en augljóst hafi verið að ekki var um eldvarnarvegg að ræða, enda hafi veggurinn alls ekki verið fullgerður og náði m.a. ekki alls staðar til lofts. Þá hafi hurð á veggnum verið létt millihurð með einföldu gleri. Hafi því augljóslega ekki verið um eldvarnarvegg eða eldvarnarhurð að ræða, þetta telur hann að stefnanda mátt vera ljóst. Vakin er sérstaklega athygli á því að stefnandi og fólk á hans vegum skoðuðu eignina fjórum sinnum áður en lagt hafi verið fram kauptilboð. Þá vekur stefndi athygli á því að stefnandi hafi sjálfur komið með handskrifað kauptilboð í eignina þar sem hann hafi ákveðið sjálfur að bjóða kr. 7.700.000 fyrir hana sem hafi verið samþykkt sem endanlegt kaupverð og er því mótmælt að þarna sé um óeðlilegt verð að ræða með tilliti til ástand hússins. Þá vekur stefndi sérstaklega athygli á því að stefnandi telji sig hafa orðið varan við þá meintu galla sem hann telji eignina haldna í september 1998. Þann 3. desember það ár hafi báðir aðilar undirritað afsal fyrir eigninni þar sem sérstaklega er tekið fram að kaupandi hafi kynnt sér rækilega ástand hennar og hafi ekkert við það að athuga. Telur stefndi í þessu felast óafturkallanlega yfirlýsingu sem hann hafi mátt treysta að hafi verið rétt. Í greingargerð stefnda kemur fram að hann sé öryrki og hafi sótt um gjafvörn í málinu, en við aðalflutning kom í ljós að því hafði verið hafnað. Til lagaraka vísar stefndi til ákvæða laga nr. 39, 1922, einkum 47. og 1. mgr. 52. Verða nú raktir framburðir vitna og aðilja, svo og önnur gögn er þykja til skýringa horfa. Stefnandi, Guðmundur Þór Sigurðsson, sem er vélstjóri að mennt, kvaðst hafa verið úti á sjó þegar eignin var auglýst til sölu. Hafi hann skoðað eignina, en búið hafi verið í húsinu. Hafi hann fengið það svar að húsið héldi vatni og vindum. Hafi hann spurt um bólgu á glugga við snyrtingu og verið skýrt frá því að rignt hafi inn um opinn glugga. Hann sagði að faðir sinn hefði gert tilboð í eignina fyrir sig, hafi hann fyrst boðið kr. 7.500.000, sem hafi verið hafnað, en kaupandi hafi viljað fá kr. 7.700.000 fyrir eignina. Þegar hann hafi skoðað bílskúrinn þá hafi hann verið fullur af dóti og lýsing takmörkuð. Ekki kvaðst hann hafa gert sér grein fyrir hvort veggurinn væri eldvarnarveggur, en hann hafi ekki séð að þetta væri léttbyggður veggur. Hafi hann ekkert verið að pæla í eldvarnarvegg, hann hafi vitað að sumt af húsinu var gamalt, byggt 1936 og 1978 og eiginkona stefnda hafi sagt að búið væri að endurbæta húsið fyrir kr. 2.500.000. Hafi eiginkona stefnda einnig bent honum á rakaskemmdir í lofti. Hann upplýsti að faðir sinn væri bifvélavirki, en sjálfur hafi hann ætlað að nota bílskúrinn. Rafmagn hafi átt að vera nýyfirfarið. Hann kvaðst hafa fengið teikningu af húsinu í september eða október árið sem þau fluttu, en aðspurður kvaðst hann ekki vera klár á því hvort hann hafi verið búinn að fá teikningar áður en hann undirritaði afsal. Í ljós hafi komið að bílskúrinn hafi ekki fengist brunatryggður sem slíkur vegna þess að hann hafi ekki verið byggður samkvæmt upphaflegri teikningu. Íris Jónsdóttir, sambýliskona stefnanda fædd 1964, sagði að þau hafi ekki búið á Húsavík er kaupin voru gerð. Þau hafi spurt hvort þakið læki, en eiginkona stefnda hafi sagt svo ekki vera. Rúnar Heiðmar Guðmundsson, Laugabrekku 9, Húsavík, sonur stefnda fæddur 1972, upplýsti að stefndi væri sjúklingur og lægi á spítala og hefði hann ekki unnið síðan 1982. Hafi hann búið hjá foreldrum sínum að Héðinsbraut 15 þegar stefnandi og faðir hans skoðuðu húsið. Hafi hann verið viðstaddur þrjár skoðanir. Hafi faðir stefnanda verið mjög hrifinn af bílskúrnum fyrir son sinn auk þess líkað staðsetning hússins. Ekki kvað hann sér hafa verið ljóst að ekki væri eldvarnarveggur í bílskúrnum heldur bara venjulegur veggur, en bílskúrinn hafi verið byggður 1978. Hann kvaðst hafa farið með afsalið til stefnanda til undirskriftar. Hann upplýsti að hann hefði verið viðstaddur þrjár skoðanir að hluta, en húsið hafi verið skoðað fimm eða sex sinnum. Hann hélt að Björn Haraldsson, löggiltur endurskoðandi, hafi útbúið afsalið, en taldi að aðilar hafi sjálfir séð um samningsgerð, en taldi að Björn hefði eitthvað komið nálægt skjalagerðinni. Fjölskylda sín hafi flutt í húsið 1978 og hafi stefndi átt húsið þegar byggt var við það það ár. Þar sem bílskúrinn var byggður hafi verið fyrir fjós. Hafi stefndi viljað hafa dyr austan á skúrnum en ekki fengið heldur á norðurhlið. Hafi skúrinn verið notaður sem bílskúr og engin vandamál í sambandi við það. Þegar húsið var skoðað hafi engir bílar verið í skúrnum heldur hafi verið vélsleði sem hann kvaðst hafa átt. Vitnið Bergur Steingrímsson byggingaverkfræðingur, fæddur 1954, Ásvegi 29, Akureyri, gaf skýrslu fyrir dómi. Aðspurður sagði hann ekki sjálfgefið að ófaglærður maður sæi að veggurinn væri ekki eldvarnarveggur, en honum hafi ekki dulist augnablik að þarna væri ekki um eldvarnarvegg að ræða. Teikningin gerði ráð fyrir hlöðnum vegg og í matsgerðinni væri gengið út frá hlöðnum vegg, pússuðum beggja vegna, 10 cm þykkum, en hann sagði að 10 cm þykkur veggur dygði sem eldvörn. Að öðru leyti staðfesti hann matsgerð sína. Vitnið Þorkell Ingi Rögnvaldsson húsasmíðameistari, fæddur 1948, Furulundi 15 F, Akureyri, staðfesti matsgerð sína. Í skýrslu hinna dómkvöddu matsmanna, sem dagsett er 3. ágúst 1999 á dskj. nr. 12 og á dskj. nr. 23, þar sem vinnuliðurinn er færður inn 1. desember 1999 segir svo um húsið Héðinsbraut 15, að það sé einbýlishús og sé það steinsteypt eða hlaðið. Sé það byggt í þremur áföngum, upphaflegt hús sé á tveimur hæðum með valmaþaki, byggt árið 1936 skv. skrá Fasteignamats ríkisins. Anddyri með risþaki var byggt 1958-1959, síðar hefur verið byggt við húsið það sem þeir kalla viðbyggingu. Þar er um að ræða byggingu sem að mestum hluta er ein hæð með skúrþaki. Í viðbyggingunni er bílskúr, gangur og tvö herbergi. Að litlum hluta er viðbyggingin á tveimur hæðum og er snyrting og geymsla á 2. hæð hennar. Samkvæmt skrám Fasteignamats ríkisins er byggingarár 1958 í gögnum með matsbeiðni er teikning af viðbyggingunni dags. 1978 og skv. fundargerðum bygginganefndar Húsavíkur er fjallað um viðbyggingu-bílskúr í maí og júní 1978. Við matsskoðun hafi verið farið um húsið og skoðuð þau atriði sem nefnd voru í matsbeiðni. Um A-lið, leka í viðbyggingu frá snyrtingu og geymslu á 2. hæð lýsa þeir svo að snyrting og geymsla á 2. hæð sé í viðbyggingunni. Útveggir snúa móti norðri og vestri og gluggar eru á norðurvegg og er sá veggur úr timbri. Að innan er hann klæddur spónaplötum undir veggfóðri. Plöturnar eru bólgnar af raka og upp með gluggunum. Gluggarnir eru settir í timburgrindina þannig að mjög lítil rifa er milli gluggakarms og grindar. Þessi rifa hefur ekki verið þétt og sést út um hana að bakhlið járnklæðningar sem veggurinn er klæddur með að utan. Frágangur járnklæðningarinnar við gluggann er áfellur. Lóðréttar áfellur ganga yfir hábáru og inn að lóðréttum gluggapósti. Rifan á milli áfellu og pósts er ekki þétt. Áfellan (vatnsbretti) yfir glugganum gengur út fyrir gluggann og liggur þar utan við járnklæðninguna. Vatn sem lekur niður vegginn á því greiða leið bak við láréttu áfelluna og inn fyrir þær lóðrétt. Þá er engin þakrenna á þakbrúninni yfir glugganum og verður því vatnsáraun enn meiri en ella. Í herbergi á neðri hæð er parket á gólfi, þar gúlpar lítillega í miðju gólfinu og eru rifur á milli borða á litlu svæði. Herbergi þetta standist á við viðbyggingu á 2. hæð og gengur að hluta inn undir útvegginn. Í loftinu er plötuklæðning og standast skemmdir á gólfi á við rafmagnsdósaúrtak í loftklæðningunni. Það hafi komið fram við matsskoðun að lekinn væri í tengslum við slagregn eða skafrenning af norðri en ekki viðvarandi. Lagnir hafi því ekki verið kannaðar sem orsakavaldur. Síðan segir í matsgerðinni: Eðli, orsök og tímaþáttur. Frágangur glugga og gluggaumbúnaðar er óhefðbundinn og óvandaður og má gera ráð fyrir því að þar leki fyrr eða síðar. Telja matsmenn að frágangur glugga og gluggaumbúnaður sé nægjanleg skýring á nefndum leka í herbergi á 1. hæð. Virðist gluggarnir vera frá sama tíma og viðbyggingin. Það sé hins vegar ekki hægt að segja til um hvenær fyrst hafi lekið þannig að vart hafi orðið við. Úrbætur felast í því að þétta glugga við grindvindvörn, þétta áfellur við glugga og ganga frá áfellum að járnklæðningu veggjarins með fullnægjandi hætti. Plötur á norðurvegg í snyrtingu og geymslu eru skemmdar og þurfi að skipta um þær. Viðgerð á parketlögn á herbergi á 1. hæð geti ekki orðið með öðrum hætti en að skipt sé um parketið. Um lið B. Annar leki, þakleki í minni stofu, lýsa þeir svo að loft stofunnar sé klætt með nótuðum loftaplötum. Séu þær límdar á enn eldri loftapanel. Nálægt suð-austurhorni stofunnar sé flekkur sem er fet í þvermál. Líti hann út eins og við sé að búast þegar lekið hefur í gegnum reiðing. Hafi það komið fram hjá stefnanda að þarna hefði lekið tvisvar sinnum í rigningu þegar vindur stóð upp á hornið. Þakrými yfir stofunni var skoðað. Þakið er valmaþak klætt bárujárni, þakpappa og borðaklæðningu. Þakið er einangrað með reiðingi sem liggur á loftklæðningunni. Í þakborðin eru notuð uppsláttarborð. Mjög lágt var orðið undir loft út við meintan lekastað og ekki hægt að komast þangað. Fundu matsmenn ekkert í þakrýminu sem skýrði lekann. Farið var upp á þak, á móts við lekastaðinn er járnstykki sem e.t.v. er aflögð síma- eða rafmagnslína fest við þakið. Var stykki þetta losaralegt og festingar þess. Nokkrir naglar höfðu dregist lítillega upp. Samskeyti á plötum eru nokkuð opin á einum stað. Um eðli, orsök og tímaþátt segja matsmenn að þeir hafi ekki fundið einstakt atriði sem skýrði þaklekann. Þakgerð þessi hafi reynst mjög vel við íslenskar aðstæður og telja matsmenn að líklegustu skýringarinnar á þakleka sé að leita í almennri öldrun þaksins. Pappinn verði stökkari með aldrinum, tæring í naglagötum geti víkkað þau, naglar geta dregist lítillega út við vindsog og fleira. Til úrbóta telja þeir eðlilegast að aðgerðir felist í yfirferð á suð-austurhluta þaksins, skipta um plötur þar sem samskeyti eru gleið og setja heila plötu í staðinn. Fara yfir neglingu og skipta um þar sem þess sé þörf og setja saum með þéttingum í staðinn. Eðlilegt væri að skipta um þakpappa þar sem járn verði tekið upp. Lekaflekkurinn verður ekki þrifinn úr loftaefninu og telja matsmenn eðlilegast að mála loftplöturnar. Um lið C rafkerfi lýsa þeir svo, að búið er að skipta um nokkrun hluta rofa og tengla. Að sögn stefnanda voru þeir orðnir lausir í dósunum. Einnig sagðist hann hafa skipt um vír í lögnum að hluta. Kom það fram við matsskoðun að rafmagnseftirlitið hefði skoðað raflagnir í húsinu fyrir fáeinum árum og í framhaldi af því hefði verið farið yfir rafmagnið í húsinu. Tóku matsmenn niður eftir stefnanda hvaða tengla og rofa búið var að skipta um vegna þess að þeir höfðu verið lausir í dósum. Segja matsmenn ekki geta lagt mat á nauðsyn þess að skipta um rofa og tengla, en meta kostnað rofa, tengla og ídrátt kr. 10.000. Um lið D sem í matinu er sundurliðaður D 1 og D 2 segir svo um D 1 Klæðning í bílskúr: Stefnandi benti matsmönnum á klæðningu á austurvegg bílskúrs. Sagði hann að þar hefði hann þurft að skipta um einangrun og klæðningu vegna raka. Búið væri að framkvæma úrbætur og efni sem búið var að rífa var ekki tiltækt við matsskoðun. Mældu matsmenn upp það svæði sem raki hafði verið skv. tilvísun stefnanda. Var það frá suð-austurhorni bílskúrs og norður á syðri glugga og austurhlið hans. Búið var að skipta um klæðningu nokkuð norður fyrir þetta svæði. Ekki gátu matsmenn sagt til um hvort þarna hefði verið raki en að því gefnu þá er sú aðgerð sem gerð hafi verið eðlileg. Að lokum lýsa matsmenn undirliðnum D 2 veggur milli íbúðar og bílskúrs. Lýsa þeir því svo að á teikningu með matsbeiðni er sýndur veggur sem afmarkar bílskúr frá öðrum hluta hússins. Veggurinn er skástrikaður og merktur eldvarnarveggur 10 cm þykkur. Umræddur veggur er til staðar, hann er byggður úr trégrind, klæddur venjulegum 10/12 mm spónaplötum. Einangrun í veggnum er breytileg, að hluta er búið að rjúfa vegginn og fjarlægja einangrun þegar matsskoðun fór fram. Einangrun í þessum hluta veggjarins sagði stefnandi að hefði verið bylgjupappi. Í öðrum hlutum veggjarins fundu matsmenn froðuplast og glerull. Veggurinn nær ekki alls staðar upp að lofti heldur er opið ofan við hann inn í loftrými yfir herbergjum. Þunn glerull liggur ofan á loftklæðningunni. Hurð í umræddum vegg milli gangs og bílskúrs er þunn spjaldahurð. það kom fram að skipt hefði verið um hurðina. Sagði stenfandi að fyrri hurð hefði verið svipaðrar gerðar, en hún var ekki tiltæk til skoðunar. Veggurinn og annar aðskilnaður milli bílskúrs og annars rýmis í húsinu er með þeim hætti að ekki er um neina eldvörn að ræða. Síðan segir svo í matsgerð um eðli, orsök og tímaþátt að í byggingarsamþykkt fyrir skipulagsskylda staði utan Reykjavíkur frá því um 1970 fjalli kafli 4.3 um bifreiðageymslur og í þeirri grein segi að þegar bifreiðageymsla er inni í húsi eða í tengslum við það þá skuli hún skilin frá húsinu með eldvarnarvegg. Dyr megi hafa á slíkum vegg með sjálflokandi eldvarnarhurð, þó ekki úr íbúðarherbergi eða kyndiklefa. Í byggingarsamþykktinni sé ekki gerð grein fyrir hver brunamótstaða eldvarnarveggs milli íbúðar og bílskúrs skuldi vera. Þó sé í 10. kafla fjallað um eldvarnarveggi. Þar sé almennt gert ráð fyrir því að eldvarnarveggur sé úr 20 cm steinsteypu eða öðru jafngóðu að mati slökkviliðsstjóra og segir að væntanlega sé hér átt við eldvarnarveggi milli tveggja húsa. Á teikningunni sé veggurinn skástrikaður og skv. byggingasamþykktinni tákni skástrikun hlaðinn vegg. Veggur milli gangs og bílskúrs og annar frágangur á skilunum uppfylli ekki kröfur um eldvarnarvegg af neinu tagi og sé hurðin ekki eldvarnarhurð. Til úrbóta segja þeir að rífa þurfi vegg milli bílskúrs og íbúðarhluta. Reisa þurfi vegg sem uppfylli kröfur um brunaþol. Veggurinn verði að ganga upp að efstu klæðningu sem er viðmiðunin við kostnaðarútreikning eða frágangur lofts/þaks umhverfis vegginn þarf að vera þannig að brunaþol veggjarins skerðist ekki. Kostnaður við rif veggjar og rof aðliggjandi lofta og klæðninga, endurbyggingu veggjar, lagnir og raflagnir sem í veggnum eru ásamt frágangi aðliggjandi lofta og gólfa þar sem gólfefni er telja matsmenn vera kr. 540.000 þar af vinna kr. 267.000. Í lok matsins taka þeir fram að þeir fjalli eingöngu um það sem hægt er að bæta úr, en taka ekki afstöðu til þess hvaða áhrif það hafi á hugsanlegt verðmæti eða kaup eða söluverð eignarinnar. Álit dómsins. Á dskj. nr. 27 sem er ljósrit auglýsingar í Skránni 2. apríl 1998, segir svo að tilboð óskist í einbýlishúsið Héðinsbraut 15, (Hamrahlíð) Húsavík sem er tveggja hæða með stórum bílskúr. Stærð íbúðar 144,3m² + bílskúr 53,8m². Telja verður sannað að stefnandi hefur talið sig vera festa kaup á íbúðarhúsi með bílskúr er kaupin fóru fram og verður því að ganga út frá því sem áskildum kosti. Í matsgerðinni greinir að það sem matsmenn nefna í matsgerð sinni viðbyggingu uppfylli ekki byggingaskilmála bílskúrs eins og gert var ráð fyrir er viðbyggingin var reist 1978. Er því krafa stefnanda tekin til greina að fullu að því er varðar kostnað við að reisa eldvarnarvegg milli íbúðarhúss og viðbyggingar eins og í matsgerð greinir alls kr. 540.000. Einnig fellst dómurinn á það að frágangur við glugga á snyrtingu sbr. A-lið matsgerðar og afleiddar skemmdir vegna frágangs sem að matsmenn segja að sé óhefðbundin og óvandaður þá fellst dómurin að stefndi bæti stefnanda að fullu tjón er þann lið varðar samtals að fjárhæð kr. 58.600. Varðandi aðrar kröfur stefnanda þá ber að hafa það í huga að hann er að kaupa hús sem að megin hluta er byggt árið 1936 ásamt síðari viðbótum eins og í matsgerð eru raktar og í svo gömlu húsi má alltaf búast við að ýmsu sé í einhverju áfátt og mátti stefnandi búast við því að eitthvað kynni að koma uppá í sambandi við húsið a.m.k. með tilliti til útlits þess og aldurs. Þá er í stefnu stefndi ranglega krafinn um matskostnað matsmanna kr. 84.000 og kostnað við matsbeiðni kr. 3.500 sem samkvæmt e- og g- liðum 129. gr. laga nr. 91, 1991 telst til málskostnaðar og er auk þess tvíkrafinn í málskostnaðarreikningi stefnanda. Samkvæmt þessu ber stefnda að greiða stefnanda kr. 598.600 auk dráttarvaxta samkvæmt III. kafla vaxtalaganna nr. 25 1987 frá stefnubirtingardegi 2. desember 1999 til greiðsludags og krónur 350.000 í málskostnað. Dóm þennan kvað upp Ásgeir Pétur Ásgeirsson, héraðsdómari, ásamt meðdómsmönnunum Herði Blöndal og Gunnari Hauki Jóhannessyni, byggingar-verkfræðingum. D Ó M S O R Ð : Stefndi, Guðmundur Gunnlaugsson, greiði stefnanda Guðmundi Þór Sigurðssyni kr. 598.600 auk dráttarvaxta skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25, 1987 frá 2. desember 1999 til greiðsludags og kr. 350.000 í málskostnað.
|
Mál nr. 514/2013
|
Lánssamningur Ábyrgð
|
Með yfirlýsingu forstjóra K hf. til Þ var tilkynnt að ákveðið hefði verið að fullnusta ekki persónulega ábyrgð Þ á lánum til kaupa á hlutabréfum í K hf. og að ábyrgð Þ takmarkaðist við hlutabréfin sem sett hefðu verið að veði. A hf. krafðist þess í málinu að Þ yrði gert að greiða fjárhæð sem svaraði til persónulegrar ábyrgðar Þ á láni sem K hf. hafði upphaflega veitt Þ en A hf. hafði fengið framselt. Byggði A hf. á því að áðurnefnd yfirlýsing tæki ekki til láns Þ þar sem andvirði þess hefði ekki verið varið til kaupa á hlutabréfum í K hf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í dómi réttarins frá 23. maí 2013 í máli nr. 34/2013 hefði því verið slegið föstu að yfirlýsingin tæki aðeins til lána sem notuð höfðu verið til að kaupa hluti í bankanum. Af gögnum málsins yrði ráðið að Þ hefði fengið lánsféð til frjálsrar ráðstöfunar og að það hefði margsinnis skipt um hendur áður en Þ keypti hlutabréf í bankanum fyrir nær þrisvar sinnum hærri fjárhæð en nam lánsfjáræðinni. Var því talið að Þ hefði ekki fært sönnur á að uppfyllt hefði verið það skilyrði niðurfellingar persónulegrar ábyrgðar hans samkvæmt yfirlýsingunni að lánsféð hefði verið nýtt til hlutafjárkaupa í bankanum. Loks var hvorki fallist á að lánssamningurinn hefði verið bersýnilega ósanngjarn og andstæður viðskiptavenju, né gagnkröfu Þ til skuldajafnaðar vegna meints tjóns hans. Var Þ því dæmdur til að greiða A hf. umkrafða fjárhæð.
|
Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson og Helgi I. Jónsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. júlí 2013. Hann krefst þess að stefndi greiði sér 27.700.949 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. ágúst 2010 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir er í máli þessu deilt um greiðsluskyldu stefnda samkvæmt lánssamningi 9. febrúar 2006 milli Kaupþings banka hf. og stefnda að fjárhæð 150.000.000 krónur. Ekki er ágreiningur um að kröfuréttindi samkvæmt samningnum voru framseld áfrýjanda, sem þá hét Nýi Kaupþing banki hf., með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 21. október 2008. Upphaflegar dómkröfur áfrýjanda voru í erlendri mynt, þar sem stefndi hafði óskað eftir myntbreytingu lánsins, en undir rekstri málsins í héraði breytti áfrýjandi kröfugerð sinni samkvæmt endurútreikningi á láninu með vísan til 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 og samþykkti stefndi þá breytingu. Í grein 2.3. í lánssamningnum sagði að lánið væri veitt til fjármögnunar hlutafjárkaupa og að lántaki heimilaði bankanum að ráðstafa láninu til greiðslu og uppgjörs hlutafjárkaupa. Í grein 6.1. lánssamningsins var tekið fram að ábyrgð lántaka á skuldinni takmarkaðist við andvirði handveðs og hvers kyns viðbótartrygginga sem hann kynni að leggja fram en til viðbótar skyldi hann bera ábyrgð á greiðslu 10% skuldarinnar eins og hún væri á hverjum tíma með öðrum eignum sínum. Í málinu liggur fyrir yfirlýsing Hreiðars Más Sigurðssonar, þáverandi forstjóra Kaupþings banka hf., til stefnda 25. september 2008 um að bankinn hafi ákveðið að fullnusta ekki persónulega ábyrgð hans vegna ,,hlutafjárkaupalána“ varðandi kaup á hlutabréfum í bankanum. Samkvæmt yfirlýsingunni skyldi ábyrgð hans takmarkast við hlutabréf í bankanum sem sett hafi verið sem veð. Með tölvubréfi stefnda 30. september 2008 til regluvarðar Kaupþings banka hf. óskaði hann eftir heimild til að selja ,,allt að 400.000 bréf í Kaupþingi.“ Óumdeilt er að heimild til þess var veitt sama dag og að stefndi féll frá söluáformum sínum. II Yfirlýsing þáverandi forstjóra Kaupþings banka hf., sem áður er vísað til, bar þess merki að hafa verið stöðluð, en ekki sniðin að aðstæðum þeirra starfsmanna sem henni var beint til. Í dómi Hæstaréttar 23. maí 2013 í máli nr. 34/2013, þar sem reyndi að hluta á sambærileg álitaefni og í máli þessu, var því slegið föstu að yfirlýsingin tæki aðeins til lána sem notuð hafi verið til að kaupa hluti í bankanum, enda væri hún samkvæmt orðum sínum einskorðuð við slík lán. Verður sú niðurstaða lögð til grundvallar í máli þessu. Samkvæmt því þarf að leysa úr því hvort stefndi hafi varið láninu til kaupa á hlutafé í Kaupþingi banka hf. eða fengið lánsfjárhæðina sér til frjálsrar ráðstöfunar. Af gögnum málsins verður ráðið að lánsfjárhæðinni var fyrst ráðstafað inn á reikning stefnda 9. febrúar 2006, en næsta dag voru 147.000.000 krónur lagðar af þeim reikningi inn á annan reikning í eigu stefnda. Við þá innborgun breyttist staða þess reiknings úr því að vera neikvæð um 22.729.769 krónur yfir í að verða jákvæð um 124.270.231 krónu. Í kjölfarið var fjármunum sem á reikningnum voru varið til ýmiss konar fjárfestinga, annarra en kaupa á hlutabréfum í Kaupþingi banka hf. Það var fyrst 15. nóvember sama ár og 27. og 28. sama mánaðar sem stefndi keypti hluti í bankanum fyrir samtals 441.511.268 krónur. Af framangreindu verður ráðið að frá því að stefndi fékk fyrrgreint lán hafi lánsféð verið honum til frjálsrar ráðstöfunar og skipt margsinnis um hendur áður en hann keypti hlutabréf í bankanum fyrir nær þrisvar sinnum hærri fjárhæð en nam lánsfjárhæðinni. Hefur stefndi því ekki fært sönnur á að uppfyllt hafi verið það skilyrði fyrir niðurfellingu persónulegrar ábyrgðar hans samkvæmt áðurnefndri yfirlýsingu að lánsféð hafi verið nýtt til hlutafjárkaupa í bankanum. Féll lánssamningurinn þar með utan gildissviðs yfirlýsingarinnar þannig að sú takmarkaða ábyrgð, sem kveðið var á um í 6. gr. samningsins, stóð óhögguð eftir. Stefndi hefur uppi skaðabótakröfu til skuldajafnaðar sem hann reisir á því að Kaupþing banki hf. hafi valdið sér tjóni þar sem bankinn hafi með útgáfu yfirlýsingarinnar 25. september 2008 komið í veg fyrir að hann seldi hlutabréf sín. Eins og áður er rakið óskaði stefndi eftir því 30. sama mánaðar að fá að selja bréfin og fékk til þess heimild. Er því ekki hald í þeirri málsástæðu stefnda að bankinn hafi komið í veg fyrir að hann seldi þau. Þá sér þess hvergi stað í gögnum málsins að stjórnendur Kaupþings banka hf. hafi lofað stefnda skaðleysi af hlutafjárkaupum svo að skuldbindandi væri fyrir bankann. Að þessu virtu verður ekki fallist á umrædda gagnkröfu stefnda. Stefndi fékk á sínum tíma alla lánsfjárhæðina til frjálsrar ráðstöfunar, en hin persónulega ábyrgð hans á láninu var takmörkuð við einungis 10% af skuldinni. Samkvæmt því verður ekki fallist á þær röksemdir hans að áðurnefndur lánssamningur sé bersýnilega ósanngjarn og andstæður viðskiptavenju. Einnig er því hafnað að óheiðarlegt sé fyrir áfrýjanda að bera fyrir sig efni hans um persónulega ábyrgð stefnda á grundvelli III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Óumdeilt er að krafan samkvæmt margnefndum lánssamningi var gjaldfelld 30. ágúst 2010. Samkvæmt grein 3.5. í lánssamningnum og með vísan til 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 leggjast dráttarvextir á skuldina frá og með gjaldfellingardegi. Stefndi verður samkvæmt framansögðu dæmdur til að greiða kröfu áfrýjanda eins og hún er fram sett. Einnig verður stefnda gert að greiða málskostnað í héraði og Hæstarétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Stefndi, Þórarinn Sveinsson, greiði áfrýjanda, Arion banka hf., 27.700.949 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. ágúst 2010 til greiðsludags. Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 7. maí 2013. Mál þetta, sem var dómtekið 13. mars sl., var höfðað 20. janúar 2011 af Arion banka hf. kt. 581008-0150, Borgartúni 19. Reykjavík, á hendur Þórarni Sveinssyni, Sæbraut 21, Seltjarnarnesi. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 27.700.949 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 30. ágúst 2010 til greiðsludags. Stefnandi krefst einnig málskostnaðar að mati réttarins ásamt virðisaukaskatti. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara lækkunar á kröfum stefnanda. Stefndi krefst þess einnig að stefnandi verði dæmdur til þess að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins í samræmi við hagsmuni málsins, vinnu málflytjanda og annan kostnað af málinu. Stefndi krafðist frávísunar málsins í greinargerð en féll frá því í þinghaldi 6. febrúar 2012 og lýsti því yfir að ekki væri lengur ágreiningur um fjárhæð meintrar kröfu stefnanda. Í þinghaldinu á undan 18. janúar s.á. hafði stefnandi lagt fram endurútreikning á kröfunni. Þar með leiðrétti og lækkaði stefnandi dómkröfurnar með samþykki stefnda. I Krafa stefnanda er reist lánssamningi sem Kaupþing banki hf. (hér eftir nefndur Kaupþing), gerði við stefnda 9. febrúar 2006 nr. 0690-35-3033. Lánið, sem var að fjárhæð 150.000.000 krónur, var samkvæmt grein 2.3 samningsins „veitt til fjármögnunar hlutafjárkaupa“. Með sama ákvæði heimilaði lántaki bankanum að ráðstafa láninu til greiðslu og uppgjörs hlutafjárkaupa. Lánsfjárhæðinni var ráðstafað inn á vörslureikning stefnda (329-26-446731). Til útskýringar á aðild sinni að málinu vísar stefnandi til ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins, dags. 21. október 2008, um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings til Nýja Kaupþings banka hf., nú stefnanda Arion banka hf. Réttindi og skyldur samkvæmt lánssamningi Kaupþings og stefnda, þ.m.t. veðréttindi sem honum tengjast og síðari viðaukar, hafi þar með verið framseld til stefnanda. Stefndi var starfsmaður Kaupþings banka hf. frá árinu 1999. Upphaflega starfaði hann í fyrirtækjaráðgjöf bankans en frá árinu 2001 gegndi hann stöðu framkvæmdastjóra á eignastýringarsviði bankans. Allt frá skráningu hlutabréfa bankans á Verðbréfaþingi Íslands hf. árið 2000 keypti stefndi hlutabréf í bankanum, fyrst með fjármögnun frá öðrum fjármálafyrirtækjum en síðar með lánveitingum frá bankanum sjálfum. Forsaga lánveitinga Kaupþings til starfsmanna til kaupa á hlutabréfum í bankanum er rakin í greinargerð stefnda. Þ.ám. það að við undirbúning að skráningu hlutabréfa Kaupþings á Verðbréfaþingi Íslands árið 2000 hafi komið fram að eignarhlutdeild starfsmanna í bankanum var eitt af yfirlýstum markmiðum með skráningunni. Fyrir liggur samkvæmt gögnum málsins að á aðalfundi bankans 27. mars 2004 var samþykkt tillaga stjórnar bankans um að kaup- og söluréttir til starfsmanna gætu á hverjum tíma numið allt að 9% af heildarhlutafé bankans. Fram kom að bankinn hefði, í þeim tilgangi að halda í lykilstarfsmenn og laða til sín nýja, gert starfsmönnum kleift að kaup hluti í bankanum. Þannig hefði bankinn gefið út kauprétt, boðið lán í samræmi við almennar reglur til að fjármagna kaup og í sumum tilvikum gefið út sölurétt á selda hluti. Árið 2005 gerði Fjármálaeftirlitið athugasemdir við það að kaup starfsmanna á hlutabréfum í bankanum væru fjármögnuð af öðrum bönkum en Kaupþingi hf. Á fundi stjórnar bankans þann 28. september 2005 samþykkti stjórnin að bankinn myndi eftirleiðis annast lánveitingar vegna hlutabréfakaupanna. Jafnframt var samþykkt að leitað yrði leiða til að takmarka skaða starfsmanna ef virði hlutabréfanna myndi lækka. Verður nú vikið nánar að helstu ákvæðum lánssamningsins sem stefndi og Kaupþing gerðu með sér 9. febrúar 2006. Eins og áður sagði nam fjárhæð þess 150.000.000 króna og samkvæmt grein 2.4 í samningnum skuldbatt stefndi sig til að endurgreiða það ásamt ógreiddum áföllnum vöxtum með einni greiðslu þann 1. desember 2010, sbr. þó fyrirvara í greinum 2.6, 2.7 og 2.8 um heimild lántaka til að greiða lánið hraðar eða að fullu fyrir samningsbundinn gjalddaga, um að lánið félli í gjalddaga léti stefndi af störfum og um heimild til að greiða lánið upp fyrir gjalddaga við andlát starfsmanns eða óvinnufærni. Samkvæmt 5. kafla um „TRYGGINGAR“ setti stefndi bankanum að handveði hluti í Kaupþingi að nafnverði 1.162.929 krónur, sbr. gr. 5.1 samningsins og handveðsyfirlýsingu, dags. 1. desember 2005, en aðilar gerðu síðar tvívegis með sér samninga um viðauka við handveðssamninginn að beiðni stefnda. Annars vegar 27. nóvember 2006, þar sem sú breyting var gerð á efni handveðssamningsins að fjöldi veðsettra hluta varð 1.402.929, og hins vegar 17. janúar 2008 þegar fjöldi handveðsettra hluta varð alls 402.929. Samkvæmt grein 5.2 skyldi veðhlutfall samningsins, þ.e. markaðsverðmæti trygginga skv. gr. 5.1 deilt með eftirstöðvum skuldarinnar á hverjum tíma vera að lágmarki 150%. Færi veðhlutfallið niður fyrir 120% og slíkt myndi vara í a.m.k. fimm bankadaga samfleytt, skyldi lántaki að fenginni tilkynningu bankans leggja fram frekari tryggingar þannig að veðhlutfallið næði aftur 150%. Viðbótartryggingin skyldi lögð fram innan fimm bankadaga frá því tilkynning var send lántaka. Samkvæmt gr. 6.1 lánssamningsins var persónuleg ábyrgð stefnda á skuldinni takmörkuð við 10%. Nánar tiltekið var kveðið á um það í greininni að ábyrgð lántaka takmarkaðist við „andvirði handveðsins og hvers kyns viðbótartrygginga sem hann kann að leggja fram í samræmi við ákvæði 5. gr.“, en auk þess skyldi lántaki „bera ábyrgð á greiðslu 10% skuldarinnar eins og hún er á hverjum tíma með öðrum eignum sínum“. Í grein 6.2. er kveðið á um að komi til vanefnda, sbr. 9. gr., sem fjallar um „UPPSÖGN LÁNSSAMNINGS“, geti lánveitandi því eingöngu leitað fullnustu í handveðinu og þeim viðbótartryggingum sem lántaki kunni að leggja fram, sbr. 5. gr., og þar að auki geti lánveitandi innheimt 10% skuldarinnar með því að leita fullnustu í öðrum eignum. Að öðru leyti beri lántaki ekki ábyrgð á greiðslu skuldarinnar með öðrum eignum en handveðinu. Á stjórnarfundi í Kaupþingi þann 25. og 26. september 2008 samþykkti stjórn bankans, á grundvelli tillögu frá starfskjaranefnd bankans, að veita bankastjóranum Hreiðari Má Sigurðssyni heimild til að fella niður og ljúka persónulegri ábyrgð starfsmanna í tengslum við öll hlutabréfakaupalán starfsmanna. Í ákvörðuninni segir m.a. í íslenskri þýðingu: „Sú staðreynd að bankinn hefur lagt áherslu á að lykilstarfsmenn eigi hlutabréf til lengri tíma hefur í raun takmarkað mögulega þeirra til að selja hlutabréf í þeim tilgangi að draga úr persónulegri áhættu. Að tillögu launanefndar hefur stjórnin samþykkti að veita Hreiðari Má Sigurðssyni, forstjóra, leyfi til að fella úr gildi persónulegar ábyrgðir starfsmanna vegna allra lána sem þeir hafa fengið til hlutabréfakaupa í þeim tilgangi að tryggja að þeir geti einbeitt sér að því að sinna skyldum sínum fyrir bankann. Ábyrgð starfsmanna skal takmarkast við hlutabréfin sem hafa verið sett að veði.“ Í málinu liggur einnig fyrir yfirlýsing, dagsett 25. september 2008. Hún ber yfirskriftina „Declaration to Þórarinn Sveinsson“ og er undirrituð af Hreiðari Má Sigurðssyni og stefnda. Hún hljóðar svo í íslenskri þýðingu: „Kaupþing banki, kt. 560882-0419, hefur ákveðið að fullnusta ekki persónulega ábyrgð þína vegna hlutafjárkaupalána þinna varðandi kaup á hlutabréfum í Kaupþingi. Ábyrgð þín takmarkast við hlutabréf í Kaupþingi sem sett voru sem veð.“ Vegna falls íslenska bankakerfisins í októbermánuði 2008 urðu hlutabréfin í Kaupþingi verðlaus. Með bréfi, dagsettu 17. maí 2010, tilkynnti stefnandi stefnda að stefnandi teldi að veðtryggingar lánssamningsins, þ.e. hlutabréf í Kaupþingi, væru ófullnægjandi miðað við verðmæti þeirra og raunar einskis virði. Því væri áskilnaður greinar 5.2 lánssamningsins um 150% veðhlutfall ekki uppfylltur. Þess var farið á leit að stefndi legði fram nýjar tryggingar að verðmæti a.m.k. 150% af útistandandi lánsfjárhæð innan 5 bankadaga. Jafnframt var vísað til gr. 9.1 d) í lánssamningi aðila. Í ákvæðinu segir að ef lántaki leggur ekki fram viðbótartryggingar innan tilskilins frests skv. 5. gr. samnings þessa, tryggingar/ábyrgðir að bakinu láninu eru ekki lengur fullnægjandi að mati bankans, eða lántaki brýtur gegn ákvæðum handveðsyfirlýsinga sem gefnar eru út í tengslum við samning þennan sé bankanum heimilt að segja öllu láninu upp einhliða og fyrirvaralaust og án aðvörunar eða sérstakrar uppsagnar. Einnig var vísað í grein 2.7 um að lánið gjaldfélli 1. virka dag næsta mánaðar eftir að lántaki léti af störfum hjá Kaupþingi. Í niðurlagi bréfsins var tekið fram að yrði stefndi ekki við framangreindri áskorun mætti búast við að stefnandi gjaldfelldi alla lánsfjárhæðina án frekari fyrirvara og gerði ráðstafanir til innheimtu kröfunnar í samræmi við ábyrgð stefnda samkvæmt 6. gr. samningsins. Með tölvubréfum 19. og 20. maí 2010 óskaði stefndi eftir fresti til að leita samkomulags um uppgjör samningsins. Þar sem engar frekari tryggingar voru lagðar fram af hálfu stefnda tilkynnti stefndi með bréfi til stefnanda, dagsettu 26. ágúst 2010, að lánssamningurinn væri gjaldfelldur. Ábyrgðarbréfið var afhent 30. ágúst 2010 og er gjaldfellingin miðuð við þann dag af hálfu stefnanda. Af hálfu stefnda er því mótmælt að umdeilt lán hafi ekki verið nýtt til kaupa á hlutabréfum í Kaupþingi. Þann 14. nóvember 2006 hafi hann keypt 300.000 hluti í bankanum og enn fremur þann 22. og 23. nóvember 2006 þegar hann keypti samtals 240.000 hluti. Það liggi því fyrir að umrætt lán hafi verið notað til að fjármagna hlutabréfakaup stefnda. Stefndi lýsir því í greinargerð að í kjölfar þess að hlutabréf bankans tóku að lækka í septembermánuði 2008 hafi hann óskað eftir því við regluvörð Kaupþings að fá að selja 400.000 hluti í bankanum, m.a. í því skyni að greiða upp lánið sem um er deilt í máli þessu. Heimild til sölunnar hafi verið veitt af regluverði bankans þann sama dag eða nánar tiltekið 30. september 2008. Í gögnum málsins liggur fyrir tölvupóstur frá stefnda til regluvarðar 30. september 2008 þar sem stefndi spyr: „Ætlar þú að gefa mér heimild til að selja allt að 400.000 bréf í Kaupþingi.“ Svar barst frá regluverði sama dag sem er svohljóðandi: „Heimild veitt að því gefnu að þú hafir átt þessa hluti í 3 mán eða lengur. Gildir í dag.“ Stefndi heldur því fram að eftir að hann fékk þessa heimild til sölu hafi æðstu stjórnendur bankans farið þess á leit við hann að hann seldi ekki hlutina. Fyrrgreind tölvuskeyti stefnda og regluvarðar stefnda 30. september 2008 voru framsend 19. maí 2010 af starfsmanni stefnanda, Ólöfu Emblu Einarsdóttur,, til stefnda. Í skeyti hennar segir að í hennar gögnum sé ekki að finna nein viðbrögð frá yfirstjórn en Ingólfur hafi á sínum tíma fengið upplýsingar um beiðnir starfsmanna um umfangsmikil viðskipti með KAUP (þ. á m. um þessa beiðni). Stefndi segir að í þessum viðræðum við stjórnendur hafi honum verið kynnt að stjórn bankans hefði á stjórnarfundi 25. og 26. september 2008 samþykkt að fella niður persónulegar ábyrgðir starfsmanna af lánum bankans sem tryggð voru með veði í hlutabréfum bankans. Í framhaldinu hafi honum verið látin í té yfirlýsing um niðurfellingu persónulegu ábyrgðarinnar. Í ljósi þessa og í trausti þess að áhætta af viðskiptunum væri fallin niður hafi stefndi samþykkt að selja ekki hlutina. Stefndi krefst aðallega sýknu á grundvelli þess að með fyrrgreindri yfirlýsingu Kaupþings 25. september 2008 hafi persónulega ábyrgð hans á 10% af lánsfjárhæðinni samkvæmt 6. gr. lánssamningsins fallið niður. Krafa hans um sýknu er einnig reist á kröfu um skuldajöfnuð við skaðabótakröfu sína á hendur stefnanda og forsendubresti. Krafa stefnda um sýknu, og til vara um lækkun, er byggð á því að samningurinn sé bersýnilega ósanngjarn og andstæður viðskiptavenju, eins og nánar verður vikið að í kafla III hér á eftir. II Eins og áður sagði er krafa stefnanda samkvæmt lánssamningnum byggð á þeirri málsástæðu að lánsfjárhæðin, 150.000.000 króna, hafi aldrei verið nýtt til kaupa á hlutabréfum í Kaupþingi, eins lánssamningurinn hafi ráðgert, heldur hafi fjármununum verið ráðstafað inn á vörslureikning stefnda. Stefnandi telur að þar sem láninu hafi að sönnu ekki verið ráðstafað til kaupa á hlutabréfum í Kaupþingi þá hafi niðurfelling Kaupþings á persónulegum ábyrgðum starfsmanna vegna lána til kaupa á hlutabréfum í Kaupþingi ekki náð til þess láns sem stefnandi krefur stefnda um. Af þessum sökum hafi láninu verið ráðstafað til stefnanda með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins, dags. 21. október 2008, um ráðstöfun eigna og skulda Kaupþings til Nýja Kaupþings banka hf. Stefnandi bendir á að fyrir liggi að persónuleg ábyrgð stefnda samkvæmt lánssamningnum hafi verið bundin við 10%, sbr. nánar gr. 6.1 lánssamningsins. Af því leiði jafnframt, að mati stefnanda, að ábyrgð stefnda sé takmörkuð við 10% af þeirri lánsfjárhæð sem ráðstafað hafi verið til stefnanda með umræddri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Stefndi sé því krafinn um 10% af gjaldfallinni samningsfjárhæð ásamt áföllnum samningsvöxtum eða sem svari til persónulegrar ábyrgðar hans á lánsskuldinni samkvæmt gr. 6.1 lánssamningsins. Þá byggir stefnandi á því að um gjaldfallna skuldbindingu sé að ræða. Þar sem stefndi hafi ekki orðið við kröfum stefnanda um framlagningu frekari trygginga, sbr. kröfu stefnanda þar að lútandi hinn 17. maí 2010 með vísan til gr. 5.2 í lánssamningum, hafi stefnanda verið heimilt að gjaldfella útistandandi lánsskuldbindingu, sbr. bréf stefnanda hér að lútandi til stefnda, dags. 26. ágúst 2010, sbr. og gr. 9.1 d) í lánssamningnum. Skuldbinding stefnda sé því að lögum fallin í gjalddaga. Varðandi efndir á lánsskuldbindingu er einkum vísað til meginreglu samninga- og kröfuréttar um skuldbindingargildi samninga. Upphaflegar dómkröfur stefnanda voru í erlendri mynt, þ.e. CHF og JPY, þar sem stefnandi byggði á því að um erlenda lánsskuldbindingu hefði verið að ræða á gjaldfellingardegi vegna myntbreytinga á láninu er átt höfðu sér stað samkvæmt 4. gr. að beiðni stefnda árin 2006 og 2009. Eins og áður sagði lagði stefnandi hins vegar fram undir rekstri málsins endurútreikning á láninu með vísan til 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001. Í samræmi við það krefur stefnandi stefnda nú um höfuðstól lánsskuldbindingarinnar í íslenskum krónum auk óverðtryggðra vaxta samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands frá lántökudegi að gjalddaga, og frá höfuðstól og áföllnum vöxtum eru dregnar þær fjárhæðir sem inntar hafa verið af hendi miðað við hvern innborgunardag. Þannig útreiknuð fjárhæð myndar eftirstöðvar skuldarinnar, sbr. nánar 4., 10. og 1., 3. og 5. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001. Þessar breytingar stefnanda á kröfugerð, og málsástæðum sem henni liggja til grundvallar, voru settar fram með samþykki stefnda. Stefnandi krefst dráttarvaxta af skuldinni samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Upphafstími dráttarvaxta miðast við gjalddaga lánsins, sbr. heimild í 3. gr. lánssamningsins, þ.e. þann 30. ágúst 2010, en þá var skuldin gjaldfelld sem fyrr greinir. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili og beri því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. III Stefndi mótmælir því að umdeilt lán hafi ekki verið nýtt til kaupa á hlutabréfum í Kaupþingi. Stefndi segir að eftir fyrrgreindar breytingar á fjármögnun hlutabréfakaupa starfsmanna bankans árið 2005, eða þann 1. desember 2005, hafi stefndi átt 1.162.929 hluti í bankanum. Þeir hafi verið fjármagnaðir að hluta með láni frá bankanum en að hluta með eigin fé stefnda. Auk þessara hluta hafi stefndi átt 300.000 hluti í bankanum sem hann kveðst hafa eignast með því að nýta kauprétt á hlutabréfum sem hann hafði fengið sem starfsmaður bankans. Þessir hlutir hafi ekki verið tengdir fjármögnuninni þar sem fyrir hafi legið að stefndi þyrfti að selja þá hluti á árinu 2006 til þess að mæta skattgreiðslum sem féllu á hann vegna innlausnar á kauprétti vegna þessara hlutabréfa. Með lánssamningnum 9. febrúar 2006 hafi Kaupþing banki veitt stefnda viðbótarlán að fjárhæð 150.000.000 króna. Í samræmi við ákvæði samningsins um að lánið væri veitt til að fjármagna hlutabréfakaup hafi verið settir að veði til tryggingar láninu áður greindir 1.162.929 hlutir sem stefndi hafði keypt í Kaupþingi. Stefndi bendir á að þegar lánið var veitt hafi markaðsvirði þeirra 1.162.929 hluta sem stefndi átti í bankanum verið 1.151.299.710 krónur. Með þessari viðbótarfjármögnun hafi lán frá bankanum með veðtryggingu í hlutabréfunum numið u.þ.b. 700.000.000 króna. Tryggingaþekjan hafi því verið yfir þeim 150% mörkum sem lánssamningar hafi gert ráð fyrir. Stefndi hafi aukið við hlut sinn í bankanum 14. nóvember 2006 þegar hann hafi keypt 300.000 hluti í bankanum og aftur 22. og 23. nóvember 2006 þegar hann hafi keypt samtals 240.000 hluti. Það liggi því fyrir að umrætt lán hafi verið notað til að fjármagna hlutabréfakaup stefnda. Stefndi kveðst í ágúst 2007 hafa selt 900.000 hluti í bankanum og notað söluandvirðið til þess að greiða upp öll lán bankans, önnur en það lán sem um er deilt í þessu máli, sem voru með veðtryggingu í hlutabréfum í bankanum. Eftir söluna hafi hann samtals átt 826.071 hlut í bankanum sem hafi enn verið í eigu hans við fall bankans í októbermánuði 2008. Kröfur stefnda um sýknu byggjast aðallega á því að með yfirlýsingunni sem Kaupþing hafi gefið út þann 25. september 2008 hafi persónuleg ábyrgð stefnda á 10% af lánsfjárhæðinni, skv. 6. kafla lánasamningsins, fallið niður. Stefndi hafði óskað eftir því að fá heimild regluvarðar bankans til þess að selja hlutabréf í því skyni að greiða upp lánið. Þegar hann hafi ætlað að selja hlutabréfin hafi honum verið tilkynnt að bankinn ætlaði að gefa út yfirlýsingu um að hin persónulega ábyrgð á lánssamningnum myndi falla niður ef hann seldi ekki bréfin. Á grundvelli þessa tilboðs hafi stefndi samþykkt að selja ekki hlutabréfin. Ef ekki verður fallist á að krafa um persónulega ábyrgð stefnda á láninu hafi fallið niður með útgáfu yfirlýsingar bankans er á því byggt að bankinn og stjórnendur hans hafi valdið stefnda skaðbótaskyldu tjóni með saknæmri og ólögmætri háttsemi. Fyrir liggi að stefndi hafði óskað eftir því að selja hluti í bankanum til þess að greiða lánið upp. Bankinn hafi komið í veg fyrir þau áform með því að gefa út umrædda yfirlýsingu um niðurfellingu ábyrgðarinnar. Ef yfirlýsing bankans verður á einhvern hátt metin óskuldbindandi fyrir stefnanda liggi fyrir að hún hefur verið gefin út og notuð í lögskiptum með saknæmum hætti. Tjón stefnda vegna þessa nemi þeirri kröfu sem beint er að honum í þessu máli. Stefndi krefst þess að skaðabótakrafan vegna tjónsins komi til skuldajafnaðar við kröfu bankans. Á framlögðu yfirliti um þróun á markaðsvirði hlutabréfa í Kaupþingi sem byggt sé á heimildum frá Fjármálaeftirlitinu megi sjá að í lok árs 2005 og á fyrstu mánuðum ársins 2006 hafi verð hlutabréfa í bankanum hækkað verulega. Verðið hafi náð hámarki í febrúar 2006 en síðan farið lækkandi mánuðina á eftir vegna hinnar svokölluðu minni bankakreppu á Ísland. Verðið hafi haldist lágt fram eftir ágústmánuði en síðan farið hækkandi eftir það og hækkað síðan fram yfir ármótin 2006/2007. Upp úr miðju ári 2007 hafi verð bréfanna náð hámarki en síðan farið lækkandi vegna erfiðleika á fjármálamörkuðum bæði á Íslandi og erlendis í kjölfar lausafjárkreppu sem ríkti á mörkuðum og íslenski markaðurinn hafi ekki farið varhluta af. Vegna falls íslenska bankakerfisins í októbermánuði 2008 urðu hlutabréfin í Kaupþingi verðlaus. Þannig liggi fyrir að markaðsvirði hlutanna sem stefndi átti þann 30. september 2008 hafi verið umtalsvert hærra en það lán sem hann er krafinn um greiðslu á í þessu máli. Gengi hluta í Kaupþingi hafi á þeim degi verið 692 og stefndi hafi átt 826.071 hlut í bankanum. Markaðsvirði hlutanna hafi því verið 571.641.132 krónur. Stefndi hefði því getað komið í veg fyrir það tjón sem hann varð fyrir vegna þess að hlutabréfin í Kaupþingi urðu seinna verðlaus. Stefndi byggir enn fremur á því að forsendur lánssamningsins um ábyrgð stefnda á 10% hluta lánsins hafi brostið þar sem hann hafi verið fenginn til að falla frá sölu hlutabréfa í þeim tilgangi að borga upp lánið. Fyrir liggi að forsendur lánveitinga til starfsmanna bankans hafi verið að þær hefðu ekki í för með sér mikla áhættu fyrir starfsmennina og að þeir myndu geta selt hlutabréfin til þess að koma í veg fyrir eða a.m.k. takmarka tjón þegar tryggingaþekjan fór niður fyrir 120%. Það hafi verið regla hjá bankanum og í samræmi við ákvæði lánssamningsins að hlutir yrðu seldir ef tryggingaþekja færi undir skilgreind mörk í lánssamningum aðila. Loks er á því byggt að fella beri ábyrgðina niður eða a.m.k. lækka hana á grundvelli þess að samningurinn sé bersýnilega ósanngjarn og andstæður viðskiptavenju þegar litið er til atvika málsins, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Til stuðnings þessu vísar stefndi til undirliggjandi forsendna lánveitinganna um að draga skyldi úr áhættu starfsmanna og yfirlýsingarinnar sem hafi verið gefin til að koma í veg fyrir sölu stefnda á hlutabréfum í septembermánuði 2008. Einnig er byggt á því að það sé óheiðarlegt af stefnanda að bera fyrir sig efni lánssamningsins um persónulegu ábyrgðina í ljósi atvika málsins skv. 33. gr. laga nr. 7/1936. Stefndi styður kröfur sínar við meginreglur kröfuréttar og laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum 33. og 36. gr. þeirra laga. Skaðabótakrafa stefnda byggist á sakarreglunni. Málskostnaðarkrafan styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. IV Eins og fram hefur komið er krafa stefnanda byggð á þeirri staðhæfingu hans að lánið sem hér er deilt um hafi ekki verið nýtt til kaupa á hlutabréfum í Kaupþingi eins og ráðgert hafi verið í lánssamningnum heldur hafi fjárhæð lánsins verið ráðstafað inn á vörslureikning stefnda. Stefndi hafi því fengið lánið greitt til frjálsrar ráðstöfunar. Fyrir vikið taki niðurfelling hinnar persónulegu ábyrgðar samkvæmt ákvörðun stjórnar Kaupþings 25. september 2008 ekki til lánsins. Ekki er deilt um að yfirlýsingin var veitt vegna þess lánssamnings sem dómkröfur stefnanda eru reistar á. Við flutning málsins mótmælti stefnandi því enn fremur að stefndi hefði ætlað að greiða upp þetta lán. Hann hefði ekki lagt fram nein gögn því til stuðnings og því væri það ósannað. Stefnandi mótmælti einnig skuldajafnaðarkröfu stefnda sem vanreifaðri. Einnig mótmælti stefndi því að nokkrar forsendur væru til sýknu vegna ósanngirni eða óheiðarleika. Stefndi gaf skýrslu fyrir dómi sem og Hreiðar Már Sigurðsson, fyrrverandi forstjóri Kaupþings. Við aðalmeðferð lagði stefndi einnig fram endurrit skýrslna úr þingbók Héraðsdóms Reykjaness frá 17. maí 2011 í máli nr. E-1906/2010, Kaupþing banki hf. gegn Halldóri B. Hreinssyni, sem teknar voru af Hreiðari Má Sigurðssyni og fyrrverandi stjórnarmönnum Kaupþings Ásgeiri Thoroddsen og Gunnari Páli Pálssyni. Stefnandi gerði ekki athugasemdir við framlagningu skýrslnanna en lýsti því yfir við flutning málsins að vitnisburðurinn í þeim hefði ekki þýðingu í þessu máli. Stefndi bar fyrir dóminum að tilgangurinn með gerð lánssamningsins 9. febrúar 2006 hefði verið að kaupa hlutabréf í Kaupþingi. Hins vegar hefði á þeim tíma ekki verið hagstætt að kaupa sökum blika sem hefðu verið á lofti en skuldaálög hefðu verið byrjuð að þokast upp. Hann hefði því ekki keypt hlutabréf strax við gerð lánssamningsins 9. febrúar 2006 heldur frestað kaupum. Hann lýsti aðdraganda að samkomulaginu sem hann byggir á að hann hafi gert við forstjóra Kaupþings, sbr. fyrrgreinda yfirlýsingu forstjórans til stefnda, dagsetta 25. september 2008. Stefndi sagði að hlutabréfin hefðu verið að lækka og honum hefði virst að þau væru að fara niður fyrir 120% veðhlutfallið samkvæmt lánssamningnum. Hann hefði því haldið að bankinn myndi senda hótun um að hann tæki bréfin en ljóst hefði verið þegar stefndi hefði selt hlutabréf 2007 að hann ætlaði ekki að leggja fram frekari tryggingar. Þetta ákvæði í lánssamningnum um auknar tryggingar færi veðhlutfall niður fyrir 120% verndaði í raun báða aðila þar sem hægt væri að koma í veg fyrir frekara tap. Hann hefði rætt þetta við yfirmann sinn Ingólf Helgason, forstjóra á Íslandi, og þá hefði verið útskýrt fyrir honum að stjórnin hefði tekið ákvörðun um að ganga ekki að bréfum starfsmanna. Stefndi hefði bent á að þetta væri til verndar viðskiptamönnum og ef hann færi fram á að selja hlyti hann að fá að gera það. Hann hefði því sótt um leyfi til að selja bréfin. Þegar hann hefði verið kominn með heimild hefði hann hringt í miðlara til að selja bréfin og þá hefði miðlarinn spurt hann hvort hann vildi ekki tala betur um þetta við yfirlögfræðinginn, Ingólf og starfsmannastjóra. Þá hefði farið af stað ákveðið ferli og yfirlýsingin frá 25. september 2008 verið gefin út. Stefndi kvaðst hafa getað fallist á þennan viðauka við lánssamninginn. Hann hefði tekið ákvörðun um að treysta á þennan viðauka við samninginn enda hefðu menn, þ. á m. lögmenn, talið þetta gilda stjórnarákvörðun. Hann hefði m.ö.o. ákveðið að treysta þessari yfirlýsingu. Hann hefði talið sig jafnsettan hvorn kostinn sem hann veldi enda hefði hann þá séð fram á að bankinn færi í gegnum erfiðleikana sem síðan hefði ekki orðið raunin eftir atburðina 6. október 2008. Hreiðar Már Sigurðsson, fyrrverandi forstjóri Kaupþings, staðfesti undirritun sína á yfirlýsingunni frá 25. september 2008. Aðdragandi gerðar hennar hefði verið fall Lehman Brothers 15. september. Hann sagði að erfitt hefði verið fyrir bankann ef starfsmenn hefðu selt í miklum mæli. Í stað þess að heimila starfsmönnum að selja, og til að vernda þá, hefði þetta verið ákveðið. Það var borið undir vitnið að stefnandi haldi því fram að umdeilt lán væri ekki til hlutabréfakaupa heldur þekjulán og hvort stjórn hefði gert greinarmun á þessum tveimur tegundum lána. Vitnið sagði að hann hefði ekki heyrt um að gera ætti slíkan greinarmun fyrr en eftir fall bankans. Þetta væri „eftir á skýring“. Vitnið sagði að yfirlýsing hans hefði átt við þetta lán stefnda. Þetta hefði verið gert vegna þess að bankinn hefði ekki viljað að starfsmenn seldu bréfin. Það hefði aldrei verið gerður greinarmunur á þessum tegundum lána. Ástæðan hefði verið sú að stjórn bankans hefði ekki viljað að starfsmenn seldu bréfin. Bankinn hefði neitað þeim um sölu. Fyrir liggur, eins og stefnandi heldur fram, að andvirði lánsins var lagt inn á vörslureikning í eigu stefnda sama dag og lánssamningur var gerður, þ.e. 9. febrúar 2006, en hafi ekki samstundis verið varið til hlutabréfakaupa í Kaupþingi heldur fóru fjármunirnir inn á eignastýringarreikning stefnda hjá Kaupþingi. Á hinn bóginn sanna framlögð gögn einnig þá staðhæfingu stefnda að hann keypti síðar á sama ári hluti í Kaupþingi. Nánar tiltekið keypti hann 300.000 hluti 14. nóvember 2006 að andvirði um 250 milljónir króna og aftur 22. og 23. nóvember sama ár samtals 240.000 hluti að andvirði um 190 milljónir króna. Þá liggur fyrir samkvæmt viðauka, dagsettum 27. nóvember 2006, við upprunalega handveðssamninginn frá 1. desember 2005, sem vísað var til í grein 5.2 í lánssamningnum, að fjöldi veðsettra hluta var hækkaður í 1.402.929 hluti í stað 1.162.929 hluta áður. Með vísan til þessa þykir sýnt fram á að stefndi hafi nýtt umrætt lán frá Kaupþingi til fjármögnunar hlutafjárkaupa í samræmi við lánssamninginn. Þykir ekki skipta neinu máli að kaupin fóru ekki fram um leið og lánsfjárhæðin var greidd út heldur síðar á árinu enda hefur stefndi gefið trúverðugar skýringar á því hvers vegna hann kaus að hinkra með kaupin. Fyrrgreind yfirlýsing Hreiðars Más Sigurðssonar, þáverandi forstjóra Kaupþings, dagsett 25. september 2008, er eins og áður sagði einnig undirrituð af stefnda. Með yfirlýsingunni lýsti forstjóri Kaupþings því yfir að bankinn hefði ákveðið að fullnusta ekki persónulega ábyrgð stefnda vegna hlutafjárkaupalána hans varðandi kaup á hlutabréfum í Kaupþingi og að ábyrgð stefnda takmarkaðist við hlutabréf í Kaupþingi sem sett höfðu verið sem veð. Óumdeilt er að yfirlýsing þáverandi forstjóra Kaupþings var gefin út vegna þessa láns sem hér er krafist greiðslu á og að bankinn átti enga aðra kröfur á hendur stefnanda vegna hlutabréfakaupa. Þá styðja fyrrgreind skeytasamskipti milli stefnda og regluvarðar Kaupþings frá 30. september 2008 þann framburð hans að hann hafi á þeim tíma haft í hyggju að selja hlutabréf í Kaupþingi í því skyni að greiða upp lánið samkvæmt lánssamningnum og verið búinn að fá samþykki regluvarðar fyrir sölu bréfanna. Þegar horft er til þess, orðalags yfirlýsingar og að teknu tilliti til framanritaðs framburðar Hreiðars Más Sigurðssonar þykir ljóst að það hafi verið sameiginlegur skilningur beggja aðila hennar, þ.e. þáverandi forstjóra og stefnda, að yfirlýsingin tæki til ábyrgar stefnda samkvæmt lánssamningnum frá 9. febrúar 2006. Samkvæmt öllu framanrituðu er það niðurstaða dómsins að með yfirlýsingunni frá 25. september 2008 hafi komist á skuldbindandi samningur milli Kaupþings og stefnda um að Kaupþing felldi niður persónulega ábyrgð hans á 10% skuldarinnar samkvæmt grein 6.1a lánssamningsins frá 9. febrúar 2006. Stefndi er því sýknaður af kröfu stefnanda. Í samræmi við niðurstöðu málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem eftir atvikum og umfangi málsins þykir hæfilega ákveðinn 1.000.000 króna. Vegna anna dómara dróst uppkvaðning dómsins fram fyrir lögbundinn frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 en hvorki dómari né aðilar töldu þörf á að flytja það að nýju. Af hálfu stefnanda flutti málið Þóra Jónsdóttir hdl. og af hálfu stefnda flutti málið Jóhannes Sigurðsson hrl. Áslaug Björgvinsdóttir héraðsdómari kveður upp dóminn. DÓMSORÐ: Stefndi, Þórarinn Sveinsson, er sýknaður af kröfu stefnanda, Arion banka hf. Stefnandi greiði stefnda 1.000.000 króna í málskostnað.
|
Mál nr. 712/2017
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, Benedikt Bogason og Greta Baldursdóttir.Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 10. nóvember 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. nóvember 2017,þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 20.nóvember 2017 klukkan 16 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er íl. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærðiúrskurður verði felldur úr gildi, til vara að honum verði gert að sætavægari úrræðum, en að því frágengnu að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmritími.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Í málinu er komið fram að við komu varnaraðila tillandsins 9. nóvember 2017 hafi hann borið á sér 339 g af kókaíni. Með þessariathugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verðurfallist á að fullnægt sé skilyrðum a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008til að varnaraðila verði gert að sæta gæsluvarðhaldi þann tíma sem krafist er ogeinangrun meðan á því stendur, sbr. 2. mgr. 98. gr. sömu laga. Verður hinnkærði úrskurður því staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur. ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjaness föstudaginn 10. nóvember 2017Lögreglustjórinná Suðurnesjum hefur krafist þess fyrirdóminum í dag að kærða, X, kt. [...], verði með úrskurði Héraðsdóms Reykjanessgert að sæta gæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 20. nóvember 2017, kl. 16:00,og að á þeim tíma verði kærða gert að sæta einangrun Kærði mótmælir kröfulögreglustjóra og krefst þess aðallega að henni verði hafnað, til vara aðvægara úrræði verði beitt, svo sem farbanni, og til þrautavara aðgæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími en krafist er.IÍkröfu lögreglustjóra er til þess vísað að tilkynning hafi borist frá tollgæsluí Flugstöð Leifs Eiríkssonar í gær, 9. nóvember 2017, þess efnis að kærði hefðiverið stöðvaður á tollhliði í komusal við komu hingað til lands með flugi [...]frá [...] vegna gruns um að hann kynni að hafa fíkniefni falin í fórum sínum. Íkjölfarið hafi kærði verið færður í leitaraðstöðu tollgæslu þar sem leitað hafiverið á honum. Við leitina hafi fundist ætlað kókaín, sem kærði hafi verið meðinnanklæða. Af þeim sökum hafi kærði verið handtekinn og færður á lögreglustöð.Kærði hafi jafnframt verið færður til röntgenskoðunar en niðurstaða hennarhefði verið sú að kærði væri ekki með aðskotahluti innvortis.Kærðihafi til þessa neitað að tjá sig. Hann hafi ekki gefið skýringar á því hvaðaefni það hafi verið sem á honum hafi fundist. Kærði hafi jafnframt neitað aðsvara spurningum um ætluð tengsl hans við Y sem lögregla telji að verið hafimeð honum í för.IILögreglustjórisegir rannsókn málsins á algeru frumstigi. Lögregla hafi meðal annars tilrannsóknar aðdragandann að ferð kærða og tengsl hans við mögulega vitorðsmenn,bæði hér á landi og erlendis. Lögregla telji að þau fíkniefni sem kærði hafikomið með til landsins hafi verið ætluð til sölu og dreifingar hér á landi. Háttsemihans kunni að varða við ákvæði 173. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940,auk ákvæða laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni. Lögregla telji að ætla megiað kærði kunni að torvelda rannsókn málsins og hafa áhrif á samseka gangi hannlaus. Auk kröfu um að kærði sæti gæsluvarðhaldi krefjist lögreglustjóri þesseinnig að kærða verði gert að sæta einangrun í gæsluvarðhaldinu,sbr. ákvæði b-liðar 1. mgr. 99. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála,og að kærða verði í gæsluvarðhaldinu gert að sæta takmörkunum samkvæmt a-, c-,d-, e- og f-liðum 1. mgr. 99. gr. Tilstuðnings kröfum sínum vísar lögreglustjóri til alls framangreinds, rannsóknarhagsmuna,a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, 173. gr. a almennra hegningarlaga nr.19/1940 og laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni.IIIMeð vísan til allsframanritaðs, svo og gagna málsins, er fallist á það með lögreglustjóra aðkærði sé undir rökstuddum grun um að hafa framið brot sem fangelsisrefsingliggur við.Rannsókn málsins er áfrumstigi. Ætla verður lögreglu ráðrúm til þess að rannsaka aðdragandann aðferð kærða og eftir atvikum möguleg tengsl hans við vitorðsmenn, bæði hér álandi og erlendis. Gangi kærði laus má ætla að hann muni torvelda rannsóknmálsins með því að afmá merki eftir brot, skjóta undan munum ellegar hafa áhrifá samseka eða vitni. Samkvæmt þessu telst skilyrðuma-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála fullnægttil þess að kærða verði gert að sæta gæsluvarðhaldi, en ekki verður talið aðmarkmiðum gæsluvarðhaldsins verði náð með öðru og vægara úrræði.Með vísan tilframangreinds er jafnframt fallist á kröfu lögreglustjóra um að kærða verðigert að sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldsvist hans stendur, sbr. b-lið 1.mgr. 99. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt því og öðru framangreindu verður krafalögreglustjóra tekin til greina með þeim hætti sem hún er fram sett og nánargreinir í úrskurðarorði.Úrskurð þennan kveður upp Kristinn Halldórssonhéraðsdómari.ÚR S K U R Ð A R O R Ð:Kærði, X, skal sætagæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 20. nóvember 2017 kl. 16:00.Kærði sæti einangrunmeðan á gæsluvarðhaldinu stendur.
|
Mál nr. 823/2016
|
Kærumál Framsal sakamanns
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem ákvörðun innanríkisráðuneytisins um framsal X til Póllands var staðfest.
|
Dómur Hæstaréttar.Málþetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason og Karl Axelsson og IngveldurEinarsdóttir settur hæstaréttardómari. Varnaraðiliskaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. desember 2016, sem barst réttinumásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður HéraðsdómsReykjavíkur 9. desember 2016 þar sem staðfest var ákvörðuninnanríkisráðuneytisins 23. september sama ár um að framselja varnaraðila tilPóllands. Kæruheimild er í 24. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna ogaðra aðstoð í sakamálum. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verðifelldur úr gildi og kærumálskostnaður greiddur úr ríkissjóði.Sóknaraðilikrefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Meðvísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Samkvæmt2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984 greiðist kærumálskostnaður úr ríkissjóði, þarmeð talin þóknun skipaðs réttargæslumanns varnaraðila með virðisaukaskatti einsog í dómsorði greinir. Dómsorð:Hinn kærðiúrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaðurgreiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumannsvarnaraðila, Erlings Daða Emilssonar héraðsdómslögmanns,248.000 krónur. ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 9. desember 2016.IMálið barst dóminum 1. nóvember sl. ogvar þingfest 17. sama mánaðar. Það var tekið til úrskurðar 5. desember sl. Afhálfu sóknaraðila er krafist úrskurðar um hvort skilyrði laga um framsal séufyrir hendi, vegna ákvörðunar innanríkisráðuneytisins frá 23. september 2016,um að fallast á framsalsbeiðni pólskra dómsmálayfirvalda. Afhálfu varnaraðila er þess krafist að ákvörðun innanríkisráðuneytisins um aðframselja varnaraðila til Póllands verði felld úr gildi. Þá er krafist þóknunarréttargæslumanns, sem greiðist úr ríkissjóði.II Ígreinargerð ríkissaksóknara kemur fram að upphaf málsins hafi verið að lýst vareftir varnaraðila í Schengen-upplýsingakerfinu og hafi hann því verið boðaðurtil skýrslutöku hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu 25. janúar sl. Þar hafihonum verið kynnt eftirlýsingin og handtökuskipun og hafi hann staðfest aðgögnin ættu við hann. Í framhaldi af skýrslutökunni hafi varnaraðili veriðúrskurðaður í farbann. Framsalsbeiðnipólskra dómsmálayfirvalda hafi borist innanríkisráðuneytinu 22. apríl sl., meðvísan til samnings Evrópuráðsins um framsal sakamanna frá 1957. Beiðnin hafverið gefin út af héraðsdómstól í [...] í Póllandi 26. febrúar sl. og með hennihafi verið óskað eftir framsali varnaraðila til fullnustu fangelsisrefsingarsamkvæmt dómi dómstólsins frá 8. október 2013 í máli nr. II K [...]/13. Meðdóminum hafi varnaraðili verið dæmdur í tveggja ára fangelsi, skilorðsbundiðtil fimm ára, fyrir að hafa framið rán í félagi við aðra þann 5. október 2012.Var háttsemin talin varða við 1. mgr. 280. gr. og 2. mgr. 157. gr., sbr. 2.mgr. 11. gr. pólskra hegningarlaga. Meðúrskurði sama dómstóls 20. október 2014 hafi varnaraðila verið gert að afplánafangelsisrefsinguna vegna skilorðsrofa. Í fylgigögnum með beiðninni komi framað varnaraðili hafi ekki mætt til afplánunar dómsins. Evrópsk handtökuskipunhafi verið gefin út á hendur varnaraðila þann 9. október 2015 og komið hafi íljós að hann væri búsettur á Íslandi. Samkvæmt gögnum málsins eigi varnaraðilieftir að afplána eitt ár, ellefu mánuði og 29 daga af tveggja árafangelsisrefsingu sem hann hlaut með dóminum frá 8. október 2013. Lögreglustjórinná höfuðborgarsvæðinu hafi kynnt varnaraðila framsalsbeiðnina þann 24. maí 2016að beiðni ríkissaksóknara. Hafi hann kannast við að framsalsbeiðnin ogfylgigögn hennar ættu við hann, en mótmælt framsali. Þá hafi hann kannast viðað hafa hlotið dóminn sem er grundvöllur beiðninnar. Honum hafi viðskýrslutökuna verið kynnt ákvæði 7. gr. laga nr. 13/1984, um framsal sakamannaog aðra aðstoð í sakamálum. Ríkissaksóknari hafi sent innanríkisráðuneytinu gögn málsins ásamtálitsgerð varðandi lagaskilyrði framsals með bréfi, dagsettu 16. ágúst 2016.Hafi skilyrði framsalslaga verið talin uppfyllt, sbr. einkum 1. mgr. og 3. mgr.3. gr. um tvöfalt refsinæmi og lágmarksrefsingu, 5. mgr. 3. gr. varðandi grunnregluríslenskra laga og 8. til 10. gr. um bann við endurtekinni málsmeðferð, fyrninguog meðferð annarra mála hérlendis, sem og 12. gr. laganna sem fjallar umformskilyrði.Innanríkisráðuneytið hafi ákveðið aðverða við framsalsbeiðninni með framangreindri ákvörðun. Fram komi í forsendumráðuneytisins að ráðuneytið endurskoði ekki niðurstöðu ríkissaksóknara umskilyrði framsals. Ráðuneytið hafi lagt heildstætt mat á aðstæður varnaraðilameð tilliti til sjónarmiða mannúðarákvæðis 7. gr. framsalslaga og metið þær svoað ekki þættu nægjanlegar ástæður fyrir hendi til að réttmætt væri að synja umframsal á grundvelli ákvæðisins. Einnig hafi ráðuneytið vísað til þess aðvarnaraðili hefði hlotið refsidóm fyrir hegningarlagabrot og hafi pólskyfirvöld metið það sem svo að þau hefðu hagsmuni af því að fá hann framseldantil fullnustu refsingarinnar. Þá hefði varnaraðili viðurkennt að kannast viðumrædd mál og væri það mat ráðuneytisins að varnaraðila hefði mátt verafyllilega ljóst að pólsk dómsmálayfirvöld myndu krefjast afplánunar hans.Enn fremur hafi ráðuneytið tekiðfram í forsendum sínum að engin gögn hafi komið fram í málinu sem leiði tilþess að rökstudd ástæða sé til að ætla að framsalsbeiðni pólskradómsmálayfirvalda og meðfylgjandi gögn þyki ekki fullnægja grunnreglumíslenskra laga um rökstuddan grun, refsiverða háttsemi eða lögfulla sönnunsakar, sbr. 5. mgr. 3. gr. framsalslaga. Loks hafi ráðuneytið tekið fram íforsendum sínum að samkvæmt athugasemdum við 5. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984væru íslensk stjórnvöld skyldug, án frekari könnunar á sönnunaratriðum, aðleggja erlendan dóm eða ákvörðun um handtöku eða fangelsun til grundvallar við meðferðframsalsmáls.III Afhálfu varnaraðila er á því byggt að fella skuli ákvörðuninnanríkisráðuneytisins úr gildi þar sem framsalsbeiðnin og önnur mikilvæg gögnfrá pólskum dómsmálayfirvöldum hafi ekki verið þýdd yfir á íslensku aflöggiltum skjalaþýðanda. Samkvæmt 1. og 3. mgr. 12. gr. laga um meðferðsakamála nr. 88/2008 sé þingmálið íslenska og skuli skjali á erlendu tungumáliað jafnaði fylgja þýðing á íslensku að því leyti sem byggt sé á efni þess ímáli, nema dómari telji sér fært að þýða það. Þá skuli þýðing skjals að jafnaðigerð af löggiltum skjalaþýðanda. Mál til úrlausnar kröfu um framsal sakamannssæti meðferð samkvæmt lögum um meðferð sakamála, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr.88/2008 og 3. mgr. 13. gr. laga um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum,nr. 13/1984. Varnaraðili telji mikilvægt að íslensk stjórnvöld láti þýðafrumgögn framsalsmáls yfir á íslensku, enda sé ákvörðun um framsal íþyngjandi.Að mati varnaraðila felist einnig í rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 10.gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sú skylda stjórnvalda að láta þýða yfir áíslensku, af löggiltum skjalaþýðanda, mikilvæg skjöl áður en íþyngjandiákvörðun er tekin. Varnaraðili áréttar að í framsali felist alvarleg íhlutun ífrelsi einstaklings og því um afar íþyngjandi ákvörðun að ræða. Varnaraðilibyggir einnig á því að fella skuli ákvörðun innanríkisráðuneytisins úr gildiþar sem formskilyrði 12. gr. framsalslaga séu ekki uppfyllt í málinu. Samkvæmt4. mgr. 12. gr. framsalslaga skuli, með beiðni um framsal manns til fullnustu ádómi, dómurinn fylgja eða staðfest endurrit hans. Í gögnum málsins sé hinsvegar aðeins að finna endurrit dómsorðs, en ekki dómurinn sem um ræðir, meðtilheyrandi forsendum og röksemdum. Dómurinn í heild verði að fylgjaframsalskröfu til að íslensk stjórnvöld og dómstólar geti gætt skyldu sinnarsamkvæmt lögum við könnun á skilyrðum framsals. Þar sem svo sé ekki verði aðfella ákvörðun innanríkisráðuneytisins úr gildi. Þábyggir varnaraðili á því að ákvörðun innanríkisráðuneytisins uppfylli ekkiskilyrði 1. mgr. 3. gr. framsalslaga, sem kveður á um að aðeins sé heimilt aðframselja mann ef refsiverður verknaður getur varðað fangelsi í meira en eittár. Eins og brotum varnaraðila sé lýst í framsalsbeiðni sé fullljóst að áverkaraf völdum þeirra hafi verið minni háttar. Varnaraðili telji að um minniháttarlíkamsárás hafi verið að ræða, sem falli undir 1. mgr. 217. gr. almennrahegningarlaga og varði einungis fangelsi allt að einu ári. Þá telur varnaraðiliað meint auðgunarbrot hans hafi verið smávægilegt, en hann hafi einungis tekiðmikið notaðan og verðlausan farsíma í umrætt sinn. Verði framsal því ekkigrundvallað á brotum hans. Loksbyggir varnaraðili á því að hagsmunir hans af því að vera ekki framseldurhljóti að vega þyngra en hagsmunir pólskra yfirvalda af því að fá hannframseldan. Vísar varnaraðili að þessu leyti til meðalhófsreglu samkvæmt 12.gr. stjórnsýslulaga, 7. gr. framsalslaga og athugasemda í frumvarpi til þeirralaga. Hann hafi komið hingað til lands árið 2013 í atvinnuleit og til að veranær fjölskyldu sinni. Hann hafi síðan starfað við ýmis störf hér á landi og starfií dag hjá fyrirtækinu [...] ehf. Hann eigi kærustu hér á landi og séu móðirhans, systir og bróðir einnig búsett á Íslandi. Þá sé hann ungur að árum oghafi ekki gerst brotlegur við lög hér á landi. Hann kveðst hafa látið yfirvöldí Póllandi vita um fyrirhugaðan flutning til Íslands á sínum tíma og ekkifengið nein sérstök fyrirmæli frá þeim í tengslum við þær fyrirætlanir. Hannhafi því komið hingað til lands í góðri trú. Telur varnaraðili að framsal hanstil Póllands sé í ósamræmi við mannúðarsjónarmið og eðlilega hagsmuniframsalsbeiðanda. Því beri að fella úr gildi ákvörðun innanríkisráðuneytisinsum framsal hans til Póllands. Umlagarök vísar varnaraðili til laga nr. 13/1984, um framsal sakamanna og aðraaðstoð í sakamálum, einkum 3., 7., 9., 12., 13. og 14. gr. laganna. Ummálskostnaðarkröfu er vísað til 2. mgr. 16. gr. sömu laga. Þá vísar varnaraðilitil ákvæða stjórnsýslulaga nr. 37/1993, laga um meðferð sakamála nr. 88/2008,einkum 1. mgr. 2. gr. og 12. gr. laganna, og Evrópusamnings um framsalsakamanna frá árinu 1957. NiðurstaðaVarnaraðili krefst þess fyrir dóminumað felld verði úr gildi ákvörðun innanríkisráðuneytisins 23. september 2016 umað fallast á kröfu pólskra dómsmálayfirvalda um að framselja hann til Póllands.Hann byggir kröfu sína í fyrsta lagi á því að fella skuli ákvörðunina úr gildiþar sem framsalsbeiðnin og önnur mikilvæg gögn hafi ekki verið þýdd á íslenskuaf löggiltum skjalaþýðanda. Er í því sambandi vísað til 1. og 3. mgr. 12. gr.laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, sbr. einnig 10. gr. stjórnsýslulaga, nr.37/1993. Samkvæmt 3. mgr. 12. gr. laga nr. 88/2008 er ekki þörf á því að skjalisem aðili máls byggir á fylgi þýðing á íslensku ef dómari telur sér fært aðþýða það. Að mati dómsins voru ekki efni til þess að láta þýða enskan texta semfylgdi framsalsgögnum í málinu yfir á íslensku. Er þessari málsástæðuvarnaraðila því hafnað. Krafa varnaraðila er að öðru leyti áþví reist að ekki sé fullnægt skilyrðum laga nr. 13/1984 til að framselja hanntil heimalands síns. Varnaraðili er pólskur ríkisborgar og er krafist framsalshans til fullnustu 23 mánaða og 29 daga eftirstöðva refsidóms vegna brots semmyndi varða við 252. gr. almennra hegningarlaga, sem getur varðað allt að 10ára fangelsi, en allt að16 ára fangelsi hafi mikil hætta verið samfara ráninu.Samkvæmt því er fullnægt skilyrðum 1. gr. og 1. mgr. og 1. tölul. 3. mgr. 3.gr. laga um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum, nr. 13/1984. Þá erhin dæmda refsing ófyrnd, sbr. 2. tölul. 1. mgr. 83. gr. almennra hegningalagaog 9. gr. laga nr. 13/1984. Framsalsbeiðnin hefur verið borin frammeð tilskildum hætti og er hún studd viðhlítandi gögnum, sbr. 12. gr. laga nr.13/1984. Beiðninni fylgdi staðfest endurrit refsidómsins sem um ræðir og er meðþví fullnægt formskilyrðum 4. mgr. þeirrar lagagreinar. Ekkert er fram komið ímálinu sem gefur ástæðu til að ætla að málsmeðferð og dómsniðurstaða íframangreindu refsimáli hafi ekki fullnægt grunnreglum íslenskra sakamálalagaum rökstuddan grun, refsiverða háttsemi eða lögfulla sönnun, sbr. 5. mgr. 3.gr. laga nr. 13/1984. Þá hefur verið gætt lögbundinna stjórnsýslureglna viðmeðferð málsins og mat á því að almenn lagaskilyrði séu fyrir hendi. Innanríkisráðuneytiðhefur í ákvörðun sinni fjallað um undanþáguákvæði 7. gr. laga nr. 13/1984.Jafnframt hefur ráðuneytið metið annars vegar hagsmuni pólskradómsmálayfirvalda af því að fá varnaraðila framseldan og hins vegar hagsmunivarnaraðila af því að synjað verði um framsal, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr.37/1993. Verður ekki annað séð en að mat ráðuneytisins hafi farið fram meðréttum og málefnalegum hætti. Eru ekki efni til að því mati verði hnekkt ímálinu. Samkvæmtframansögðu teljast uppfyllt skilyrði fyrir framsali varnaraðila. Verður þvístaðfest ákvörðun um framsal hans til Póllands. Meðvísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984 greiðist þóknun skipaðsréttargæslumanns varnaraðila úr ríkissjóði og er hún ákveðin 797.940 krónur aðmeðtöldum virðisaukaskatti. RagnheiðurHarðardóttir héraðsdómari kveður upp úrskurðinn.Úrskurðarorð:Ákvörðun innanríkisráðherra frá 23.september 2016 um að framselja varnaraðila, X, til Póllands, er staðfest.Þóknun skipaðs réttargæslumannsvarnaraðila, Erlings Daða Emilssonar hdl., 797.940 krónur, greiðist úrríkissjóði.
|
Mál nr. 692/2015
|
Akstur sviptur ökurétti Akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna Skilorðsrof
|
J var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti og undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Með brotunum rauf J skilorð eldri dóms og var sá dómur tekinn upp með vísan til 60. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og honum gerð refsing í einu lagi fyrir brotin, sbr. 77. gr. sömu laga. Þá var honum gerður hegningarauki samkvæmt 78. gr. laganna. Var refsing J ákveðin fangelsi í sex mánuði en fullnustu þriggja mánaða refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í þrjú ár.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma Karl Axelssonhæstaréttardómari og Ingibjörg Benediktsdóttir og Ingveldur Einarsdóttir settirhæstaréttardómarar. Ríkissaksóknari skautmálinu til Hæstaréttar 8. október 2015 í samræmi við yfirlýsingu ákærða umáfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að staðfest verði niðurstaðahéraðsdóms um sakfellingu ákærða en refsing hans milduð. Ekki er gerð krafa umökuréttarsviptingu ákærða.Ákærði krefst þess aðallegaað honum verði ekki gerð refsing í málinu, en til vara að refsing hans verðimilduð. Ákærði hefur játað aðhafa ekið bifreið sviptur ökurétti og undir áhrifum ávana-og fíkniefna 16.september 2013 eins og nánar er getið í ákæru. Með vísan til forsendnahéraðsdóms verður hann staðfestur um sakfellingu hans. Ákærði gekkst undirviðurlagaákvörðun 28. september 2011 meðal annars fyrir að aka ölvaður ogsviptur ökurétti og var honum gerð sekt og hann sviptur ökurétti í 18 mánuði.Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. febrúar 2013 var ákærði dæmdur í fjögurramánaða fangelsi, skilorðsbundið í þrjú ár fyrir brot gegn 148. gr. almennra hegningarlaganr. 19/1940, fíkniefnabrot og fyrir að aka undir áhrifum ávana- og fíkniefna ogsviptur ökurétti og fleiri umferðarlagabrot. Jafnframt var hann svipturökurétti í þrjú ár frá 7. júlí 2013. Voru brot hans framin í nóvember 2011 og áárinu 2012. Með dómi Héraðsdóms Reykjaness 22. október 2013 var hann dæmdur í60 daga fangelsi, skilorðsbundið í þrjú ár, og sviptur ökurétti í fimm ár frá7. júlí 2016 fyrir fíkniefna- og vopnalagabrot og fyrir að aka í fimm skipti undiráhrifum fíkniefna og jafnframt í eitt þeirra fyrir akstur sviptur ökurétti. Vorubrot hans framin á tímabilinu 19. apríl til 26. maí 2013 eða eftir uppkvaðningudómsins frá 5. febrúar 2013, en honum var þrátt fyrir það dæmdur hegningarauki,sbr. hins vegar dóm Hæstaréttar 30. október 2008 í máli nr. 92/2008. Með brotum þeim sem héreru til meðferðar rauf ákærði skilorð dómsins frá 5. febrúar 2013 og verður núdæmd upp sú skilorðsbundna refsing er hann hlaut samkvæmt þeim dómi eftir 60.gr. almennra hegningarlaga. Þá eru brot hans nú framin fyrir uppsögu dómsinsfrá 22. október 2013 og verður því jafnframt að ákveða refsingu sem samsvariþeirri þyngingu refsingar sem kynni að hafa orðið ef brotið hefði verið dæmtmeð þeim dómi, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga. Í ljósi kröfugerðarákæruvaldsins verður refsing ákærða ákveðin með hliðsjón af framansögðu og 77.gr. almennra hegningarlaga, fangelsi í sex mánuði en fullnustu refsingarþriggja mánaða hennar verður frestað eins og nánar greinir í dómsorði. Með vísan til kröfugerðarákæruvalds og samkvæmt 1. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamálaverður ákærði dæmdur til að greiða helming sakarkostnaðar í héraði og fyrirHæstarétti, þar með talinn helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns ábáðum dómstigum, sem ákveðin eru í einu lagi að meðtöldum virðisaukaskatti einsog nánar greinir í dómsorði. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úrríkissjóði.Dómsorð:Ákærði, JóhannGunnlaugsson, sæti fangelsi í sex mánuði, en fresta skal fullnustu þriggjamánaða refsingarinnar og skal sá hluti hennar falla niður að liðnum þremur árumfrá uppsögu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði greiði helmingsakarkostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, sem alls er 617.166 krónur, en þaraf eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði og fyrir Hæstarétti,Stefáns Karls Kristjánssonar hæstaréttarlögmanns, samtals 515.220 krónur.Sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.DómurHéraðsdóms Reykjaness 21. september 2015.Mál þetta, sem þingfest var 12. maí sl. og dómtekið9. september sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Suðurnesjum, dagsettri7. apríl 2015, á hendur Jóhanni Gunnlaugssyni, kt. [...], Skógarbraut 930, 230Reykjanesbæ, fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa mánudaginn 16. september2013 ekið bifreiðinni SH-399, við Garðskagaveg í Reykjanesbæ, svipturökuréttindum og undir áhrifum ávana- og fíkniefna (Tetrahýdrókannabínól í blóðimældist 3,5 ng/ml). Telstháttsemi þessi varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr., 45. gr. a og 1. mgr. 48. gr.,sbr. 1. mgr. 100. gr., umferðarlaga nr. 50/1987. Þesser krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu allssakarkostnaðar. Þess er einnig krafist að ákærði verði dæmdur til sviptingarökuréttar, skv. 101. og 102. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 18. gr. laganr. 66/2006. Viðþingfestingu málsins mætti verjandi ákærða en ákærði ekki. Var málinu þvífrestað til 26. maí sl. til að fá afstöðu ákærða. Mætti ákærði þá ásamtverjanda sínum og kvaðst vilja lengri frest þar sem hann hefði ekki getað kynntsér gögn málsins með verjanda sínum en óskaði jafnframt eftir því aðákæruvaldið legði fram gögn varðandi sakavottorð ákærða. Var málinu þá frestaðtil 12. júní í því skyni. Var því þinghaldi flýtt til 9. júní sl. Krafðistverjandi ákærða þá þess að dómarinn viki sæti með vísan til g-liðar 1. mgr. 6.gr. laga nr. 88/2008 og vísaði til óvildar dómara í garð verjanda. Var þeirrikröfu hafnað með úrskurði þann 10. júní sl. Var sá úrskurður ekki kærður tilHæstaréttar Íslands. Var aftur fyrirtaka þann 9. september sl. og kom ákærði þáfyrir dóminn og játaði greiðlega sök. Farið var með málið samkvæmt ákvæðum 164.gr. laga nr. 88/2008 og var það tekið til dóms án frekari sönnunarfærslu ersækjanda og verjanda ákærða hafði verið gefinn kostur á að tjá sig umlagaatriði og ákvörðun refsingar. Ákærði krafðist vægustu refsingar. Er játningákærða í samræmi við önnur gögn málsins og verður hann sakfelldur fyrir brotsín en þau eru í ákæru rétt færð til refsiákvæða. Ákærði hefur með háttsemisinni unnið sér til refsingar. Samkvæmt sakavottorði, sem liggurframmi í málinu, gekkst ákærði undir sátt þann 3. júlí 2009 fyrir brot gegn 48.gr., 20. og 37. gr. umferðarlaga og var gert að greiða 175.000 krónur í sekttil ríkissjóðs auk þess að vera sviptur ökurétti í fjóra mánuði. 12. október2009 var ákærði dæmdur til að greiða 475.000 krónur í sekt til ríkissjóðs fyrirbrot gegn 1., sbr. 3., mgr. 37. gr. og 1., sbr. 2., mgr. 45. gr. og 1. mgr. 48.gr. umferðarlaga. Var ákærði þá sviptur ökurétti í níu mánuði frá 2. desember2009. 28. september 2011 gekkst ákærði undir viðurlagaákvörðun og var gert aðgreiða 300.000 krónur í sekt til ríkissjóðs fyrir brot gegn 1. mgr. 64. gr., 2.mgr. 35. gr., 1., sbr. 4., gr., 1., sbr. 3., mgr. 45. gr. og 1. mgr. 48. gr.umferðarlaga. Var ákærði sviptur ökurétti í átján mánuði frá 20. febrúar 2011.Þann 5. febrúar 2013 var ákærði dæmdur í fjögurra mánaða fangelsi,skilorðsbundið til þriggja ára, fyrir brot gegn 1. mgr. 48. gr., 1., sbr. 3.,mgr. 37. gr., 1., sbr. 2., mgr. 45. gr. og 1. mgr. 5. gr. umferðarlaga, 1. mgr.148. gr. almennra hegningarlaga og 2., sbr. 5. og 6., gr. laga um ávana- ogfíkniefni. Var ákærði einnig sviptur ökurétti í þrjú ár frá 7. júlí 2013. 22.október 2013 var ákærði dæmdur í sextíu daga fangelsi, skilorðsbundið í tvö ár,fyrir brot gegn 2., sbr. 4., mgr. 37. gr., 1., sbr. 2., mgr. 45. gr. a og 1.mgr. 48. gr. umferðarlaga, 1. mgr. og a-lið 2. mgr. 30. gr., sbr. 1. mgr. 36.gr., vopnalaga og 2., sbr. 5. og 6., gr. laga um ávana- og fíkniefni. Varákærði sviptur ökurétti í fimm ár frá 7. júlí 2016. Var síðastnefndi dómurinnhegningarauki. Brot það sem ákærði er sakfelldurfyrir nú framdi hann 16. september 2013 eða áður en síðastnefndi dómurinn gekk.Verður ákærða því gerð refsing skv. reglum 78., sbr. 77., gr. almennrahegningarlaga. Var dómur sem gekk þann 5. febrúar 2013 birtur ákærða 7. júlí2013. Ákærði kveður brot samkvæmt dómi frá 5. febrúar 2013 ekki hafa áhrif viðákvörðun refsingar fyrr en eftir 7. júlí 2013, þar sem dómurinn hafi fyrstverið birtur ákærða þá. Þá telur ákærði dóm frá 5. febrúar 2013 ekki hafaítrekunaráhrif með vísan til 61. gr. almennra hegningarlaga þar sem dómurinn séskilorðsbundinn. Tekur dómari ekki undir þau sjónarmið ákærða þar semsakaferill ákærða og dómaframkvæmd ráða mestu um ákvörðun refsingar þegar umölvunarakstur og akstur sviptur ökuréttindum er að ræða. Við ákvörðun refsingar nú verður að takatillit til þess að ákærða var fyrst gerð refsing fyrir að aka ölvaður ogsviptur ökuréttindum 12. október 2009. Aftur var ákærða gerð refsing fyrir aðaka ölvaður og sviptur ökuréttindum í september 2011. Í þriðja sinn var ákærðagerð refsing fyrir að aka ölvaður og sviptur ökuréttindum í febrúar 2013. Varsá dómur birtur ákærða 7. júlí 2013 eins og áður segir. Með dómi þann 22.október 2013 var ákærða gerð refsing fyrir að aka undir áhrifum ávana- ogfíkniefna í fimm skipti og að aka sviptur ökuréttindum í eitt skipti. Áttu þaubrot sér stað frá 19. apríl til 26. maí 2013. Þar sem fyrri dómur var ekkibirtur fyrr en 7. júlí 2013 gerði dómarinn ákærða hegningarauka við ákvörðunrefsingar vegna umferðarlagabrotanna í dóminum 22. október 2013. Við mat árefsingu nú verður refsing ákveðin eins og hún hefði verið dæmd með þeim dómifyrir utan að ákærði braut nú af sér eftir að honum hafði verið birtur dómurfrá 5. febrúar 2013. Þá ber að horfa til þess að með broti sínu 16. september2013 rauf ákærði skilorð dómsins frá 5. febrúar 2013. Eftir 60. gr. almennrahegningarlagaverðurrefsing samkvæmt þeim dómi því tekin upp og dæmdmeð þeirri refsingu sem ákærða verður nú gerð. Jafnframt verður refsing ákærðaákveðinsem hegningarauki við dóm Héraðsdóms Reykjaness 22. október 2013 eftir reglum78. gr., sbr. 77. gr., almennra hegningarlaga. Með hliðsjón af sakaferli ákærða,eins og hann er rakinn hér að framan, og dómaframkvæmd er refsing hans ákveðinfangelsi í sjö mánuði en eins og niðurstöðu dómara í dómum frá 5. febrúar og22. október 2013 er háttað verður að skilorðsbinda fjóra mánuði refsingarinnarog skal hún niður falla að liðnum þremur árum, haldi ákærði almennt skilorð 57.gr. almennra hegningarlaga frá birtingu dóms þessa. Þá ber að svipta ákærða ökuréttiævilangt frá birtingu dómsins að telja. Ákærði greiði allan sakarkostnað,sem er samkvæmt yfirliti 76.841 króna, auk þóknunar skipaðs verjanda síns,Stefáns Karls Kristjánssonar hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 143.220 krónur aðmeðtöldum virðisaukaskatti. ÁstríðurGrímsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan.Dó m s o r ð :Ákærði, Jóhann Gunnlaugsson, sæti fangelsi í sjömánuði en fresta skal fullnustu fjögurra mánaða refsingarinnar og skal húnniður falla að liðnum þremur árum frá birtingu dóms þessa, haldi ákærði almenntskilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði er sviptur ökuréttiævilangt frá birtingu dóms þessa. Ákærði greiði allan sakarkostnað,220.061 krónu, þar með talda þóknun skipaðs verjanda síns, Stefáns KarlsKristjánssonar hrl., 143.220 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.
|
Mál nr. 102/2016
|
Handtaka Skaðabótamál Lögregla Tjáningarfrelsi Stjórnarskrá Mannréttindasáttmáli Evrópu
|
R höfðaði mál til heimtu bóta vegna meintrar ólögmætrar handtöku í Gálgahrauni þar sem hann hefði verið ásamt fleira fólki að mótmæla framkvæmdum við lagningu nýs vegar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í fyrri dómum réttarins hefði því verið slegið föstu að vegaframkvæmdirnar hefðu átt sér viðhlítandi lagastoð og hefði lögreglu því borið að ljá Vegagerðinni aðstoð til að tryggja framkvæmd þeirra og grípa til þeirra aðgerða sem nauðsynlegar voru til þess að tryggja allsherjarreglu. Var talið ljóst af gögnum málsins að R hefði ekki sinnt ítrekuðum fyrirmælum lögreglu um að víkja af vinnusvæðinu og hefði þannig leitast við að hindra lögmæta vegarlagningu. Þá hefði R stuðlað sjálfur í skilningi 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að þeim aðgerðum sem hann reisti kröfu sína á og hefði því eins og atvikum var háttað fyrirgert rétti til bóta samkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I.Jónsson, Benedikt Bogason og Karl Axelsson.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11.febrúar 2016. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 2.000.000krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu frá 2. september 2014 til greiðsludags. Þá krefst hannmálskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms ogmálskostnaðar fyrir Hæstarétti.Áfrýjandi höfðaði mál þetta 26. júní 2014 tilheimtu bóta vegna ólögmætrar handtöku 21. október 2013 í Gálgahrauni áÁlftanesi, þar sem hann hafi verið ásamt fleira fólki að mótmæla meðfriðsamlegum hætti framkvæmdum, sem höfðu hafist að morgni fyrrgreinds dags viðlagningu nýs vegar. Með dómum Hæstaréttar 28. maí 2015 í málumnr. 812/2014 til 820/2014 voru níu manns sakfelldir fyrir brot gegn 19. gr.lögreglulaga nr. 90/1996 með því að hafa 21. október 2013 neitað að hlýðaítrekuðum fyrirmælum lögreglu um að flytja sig um set, en ákærðu voru staddir ávinnusvæði, þar sem unnið var að lagningu nýs Álftanesvegar. Með fyrrgreindumdómum var því slegið föstu að vegaframkvæmdirnar hafi átt sér viðhlítandilagastoð þegar í þær var ráðist. Hafi lögreglu því borið, í samræmi viðfyrirmæli e. og f. liðar 2. mgr. 1. gr. lögreglulaga, að ljá Vegagerðinniaðstoð við að tryggja framkvæmd þeirra og grípa til þeirra aðgerða sem nauðsynlegarvoru til þess að tryggja allsherjarreglu samkvæmt fyrirmælum í 15. gr. laganna.Er þar jafnframt áréttað að aðgerðir lögreglu á vettvangi umræddan dag hafiekki gengið lengra en þörf krafði.Af gögnum málsins er ljóst að áfrýjandisinnti ekki ítrekuðum fyrirmælum lögreglu, sem sett voru fram á grundvelli 19.gr. lögreglulaga, um að víkja af vinnusvæði Vegagerðarinnar í Gálgahrauni ogleitaðist þannig við að hindra lögmæta vegarlagningu. Samkvæmt þessu varlögreglu heimilt samkvæmt a. lið 1. mgr. 16. gr. lögreglulaga að handtakaáfrýjanda og færa hann á lögreglustöð í þeim tilgangi að halda uppi lögum ogreglu. Þá stuðlaði áfrýjandi sjálfur í skilningi síðari málsliðar 2. mgr. 228.gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála að þeim aðgerðum, sem hann reisirkröfu sína á, og hefur eins og atvikum er háttað fyrirgert rétti til bótasamkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar. Að framansögðu virtu, en að öðru leyti meðvísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.Áfrýjanda verður gert að greiða stefndamálskostnað eins og greinir í dómsorði, en við ákvörðun hans er tekið tillittil þess að samhliða þessu máli eru rekin átta samkynja mál.Dómsorð:Héraðsdómur skal vera óraskaður.Áfrýjandi, Ragnar Unnarsson, greiði stefnda,íslenska ríkinu, 100.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 12. nóvember 2015. Mál þetta höfðaði RagnarUnnarsson, Skúlaskeiði 12, Hafnarfirði, með stefnu birtri 26. júní 2014 áhendur innanríkisráðherra og fjármálaráðherra f.h. íslenska ríkisins. Málið var dómtekið 22. október sl. Stefnandi krefst þess að stefndiverði dæmdur til að greiða honum miskabætur að fjárhæð 2.000.000 króna meðdráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 2. september 2014til greiðsludags. Þá krefst stefnandimálskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en honum var veittgjafsókn 14. maí 2014. Stefndi krefst aðallega sýknu afkröfum stefnanda og málskostnaðar, til vara þess að kröfur stefnanda verðilækkaðar og málskostnaður felldur niður. Stefnandi krefst í málinu bótavegna þess að hann var handtekinn, færður á lögreglustöð og látinn dvelja umstund í fangaklefa þann 21. október 2013.Var hann staddur ásamt fleira fólki í Gálgahrauni þar sem vinna átti aðhefjast við lagningu nýs Álftanesvegar í gegnum hraunið. Vildi fólkið mótmæla því að spjöll yrðu unniná hrauninu. Málið var dómtekið að lokinniaðalmeðferð 22. október sl. Samhliðaþessu máli voru flutt mál níu annarra sem voru stödd í Gálgahrauni umrætt sinnog krefjast einnig skaðabóta vegna handtöku.Voru teknar skýrslur sameiginlega í öllum málunum, þótt sumar vörðuðueinungis eitt af málunum. Áður en rakinn verður framburðurstefnanda og vitna er rétt að segja frá því að Hæstiréttur dæmdi þann 28. maísl. í níu sakamálum sem ákæruvaldið hafði höfðað á hendur einstaklingum semtóku þátt í mótmælunum. Stefnandi varekki ákærður. Í dómi Hæstaréttar í einuþessara mála, þ.e. nr. 812/2014, segir: Forsaga málsins, sem varðar atburði er áttu sér stað 21. október 2013, varsú að Vegagerðin áformaði haustið 2013 að hefja lagningu svokallaðsÁlftanesvegar í Garðabæ sem að hluta til lægi um Gálgahraun. Framkvæmdirnarvoru umdeildar og sættu meðal annars mótmælum á þeirri forsendu að þær hefðu íför með sér óafturkræf náttúruspjöll á hrauninu og umhverfi þess. Hafði nokkurhópur fólks mótmælt framkvæmdunum með friðsömum hætti þá um haustið og meðalannars komið saman í Gálgahrauni af því tilefni. Þá var uppi ágreiningur umlögmæti framkvæmdanna, en fjögur nánar tilgreind náttúruverndarsamtök höfðuhöfðað dómsmál til viðurkenningar á ólögmæti þeirra og jafnframt krafist þessað lagt yrði lögbann við því að ráðist yrði í framkvæmdirnar. Í kjölfar þess að Vegagerðin óskaðiaðstoðar lögreglu, meðal annars til þess að koma í veg fyrir mögulegar tafir áframkvæmdum vegna mótmælanna, var ráðist í þær að morgni 21. október 2013 meðþví að stór ýta hóf að ryðja fyrirhugað vegstæði. Lögregla var af þessu tilefnimeð viðbúnað á svæðinu en nokkurn fjölda mótmælenda hafði þá þegar drifið að.Mótmælin fóru að öllu leyti friðsamlega fram en mótmælendur höfðu komið sérfyrir í hrauninu, meðal annars innan vinnusvæðis, og neituðu að hlítafyrirmælum lögreglunnar um að víkja vegna framkvæmdanna. Af gögnum málsinsverður ráðið að markmið mótmælenda hafi öðrum þræði verið að hindra aðframkvæmdir héldu áfram meðan dómar hefðu ekki gengið í umræddum málum. Fór svoað lögreglan fjarlægði í framhaldinu mótmælendur með valdi og nokkur þeirravoru handtekin af því tilefni ... Nokkrir lögreglumenn voruleiddir sem vitni í þessu máli. A varðstjóri kvaðst hafa veriðaðstoðarstjórnandi á vettvangi fram að hádegi, en hefði þá tekið viðstjórninni. Hann sagði að það hefðiverið búið að ákveða að gefa fólki færi á að fara út af svæðinu, út fyrirvinnusvæðið. Þau sem hefðu komið afturinn á vinnusvæðið hefðu verið bornir út fyrir.Þau sem hefðu komið inn á svæðið enn á ný hefðu verið handteknir. Hann sagði að það hefði verið margtalað viðhvern einasta mann. Það hefði orðiðljóst að ekki þýddi annað en að handtaka menn.A sagði að mótmælin hefðu verið friðsamleg. B lögreglumaður sagði að þeirhefðu fengið fyrirmæli um að sýna meðalhóf, fyrst hefði átt að biðja fólk aðfara af vinnusvæðinu, síðan að gefa því fyrirmæli. Síðan hefði átt að færa það afvinnusvæðinu. Þau sem hafi komið afturhafi verið handteknir. B sagði aðmótmælin hefðu verið friðsöm. Hannkvaðst ekki muna hvernig vinnusvæðið hefði verið afmarkað. C lögreglumaður bar að hannhefði tekið þátt í mörgum handtökum, fólk hafi verið handtekið ef það fór ekkiað fyrirmælum. Fyrst hafi fólk veriðborið af svæðinu. Þau sem hafi komiðaftur hafi verið handteknir. C sagði aðmótmælin hefðu verið friðsöm. D lögreglumaður sagði að þeirhefðu haft fyrirmæli um að fá fólk til að fara af vinnusvæðinu. Hann kvaðst muna að nokkur hefðu fyrst veriðbeðin um að fara, en síðan hefðu þau verið handtekin. Þá gáfu skýrslur þeir E,fyrrverandi alþingismaður, og F, yfirlæknir, sem tóku þátt í mótmælunum. E sagði að hann hefði farið ávettvang eftir að hann frétti að eitthvað stæði til af hálfuVegagerðarinnar. Hann sagði að engar merkingarhefðu verið þegar hann kom á staðinn, en menn hafi svo farið að setja uppplastkeilur. Síðan hafi lögreglan fariðað bera fólk út af þessu svæði sem þeir hafi kallað bannsvæði. Hluti svæðisins hafi aldrei veriðmerktur. E kvaðst aldrei hafa séðlögreglu koma fram eins og hún hafi gert þarna.Það hafi verið mikil hræðsla í loftinu við þessi friðsömu mótmæli. Aðgerðir lögreglu hafi verið úr öllu hófi. F sagði að ekki hefði veriðafmarkað neitt vinnusvæði í byrjun. Þaðhefði verið afmarkað og stækkað stöðugt eftir því sem þau hefðu flutt sig. Lögreglumenn hefðu verið mun fleiri enmótmælendur. Einn stefnenda, SævarSiggeirsson, sagði fyrir dómi að lögreglumenn hefðu notað orð um mótmælendursem hefðu betur verið ósögð. Þá sagðiLárus Vilhjálmsson, sem er einnig einn stefnenda, að lögreglumenn hefðu sagt aðþau væru heimsk og kallað þau fávita og bjána. Stefnandi Ragnar Unnarsson sagðifyrir dómi að hann hefði verið kominn í hraunið um morguninn ásamtfleirum. Þau hafi séð til jarðýtu ogsíðan hafi lögreglan komið og beðið þau að fara. Sagði hann að það hefði ekki verið hægt aðverða við því. Hafi þau þá verið borinburt eitt af öðru. Hann hafi veriðfluttur að lögreglubíl og látinn þar laus.Hafi hann þá farið og komið sér fyrir í hraunkambinum. Lögreglan hafi komið aftur og beðið hann aðfara. Þeir hafi strax byrjað að handtakafólk og hann verið borinn burt. Hannhafi síðan verið handjárnaður og settur inn í bíl. Hafi hann verið hafður í járnum uppi álögreglustöð líka. Það hafi verið óþarfiað setja sig og hafa í járnum svona lengi.Hann hafi verið rólegur og ekki sýnt neinn mótþróa. Lárus Vilhjálmsson bar fyrirdómi að hann hefði séð er stefnandi var handtekinn. Þeir hafi leitt hann að lögreglubíl. Þar hafi hann mótmælt einhverju og þá hafihann verið handjárnaður. Hann hafi ekkisýnt neinn mótþróa. Í lögregluskýrslu segir aðstefnandi hafi verið handtekinn vegna þess að hann neitaði að fylgja fyrirmælumum að yfirgefa lokað vinnusvæði. Hafiþurft að bera hann að lögreglubíl. Gvarðstjóri kvaðst fyrir dómi ekki muna sérstaklega eftir handtökustefnanda. Hann minntist þess hins vegarað hafa talað eitthvað við hann á vettvangi. Málsástæðurog lagarök stefnanda Stefnandi byggir á því aðaðgerðir og valdbeiting lögreglu umrætt sinn hafi verið úr öllu hófi og ekki ísamræmi við tilefnið. Framferði lögregluhafi verið ógnvekjandi og hún hafi verið vopnuð gasbrúsum, kylfum oghandjárnum. Markmiðið hafi augljóslegaverið að handtaka stefnanda og aðra sem þarna hafi nýtt sér rétt sinn tilfriðsamlegra mótmæla. Lögreglan hafibúið sér til ástæðu til handtöku með því að afmarka stöðugt ný svæði með borðumog kalla vinnusvæði. Engum reglum umafmörkun vinnusvæðis hafi verið fylgt.Valdbeiting lögreglu gagnvart stefnanda hafi verið tilefnislaus og ólögmæt. Stefnandi byggir á því að í 19.gr. lögreglulaga nr. 90/1996 sé ekki nægilega skýr heimild til handtöku. Hvorki sé áskilið að lögregla gæti hófs néséu því sett önnur takmörk. Engin rökhafi verið færð fyrir þeim fyrirmælum sem stefnanda voru gefin, enda hafi enginógn stafað af friðsömum mótmælum hans eða annarra. Þá telur stefnandi að 19. gr. stangist á við5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, vegna óskýrleika ogþess að hún valdi réttaróöryggi.Dómafordæmi sýni að handtaka manns sem mótmæli friðsamlega sé veigamikilskerðing á tjáningar- og fundafrelsi, sbr. 73. gr. og 3. mgr. 74. gr.stjórnarskrárinnar. Hafi verið brotiðgegn þessum rétti stefnanda með handtökunni. Stefnandi byggir á rétti sínumtil frelsis og mannhelgi, sbr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. gr.mannréttindasáttmálans. Handtakan ogvistun í fangaklefa hafi brotið gegn rétti hans til frelsis og mannhelgi. Ákvæði 5. gr. áskilji að í lögum séu ákvæðium bótarétt þess sem hefur verið handtekinn að ósekju og að unnt sé að komahonum fram. Þá feli ákvæðið í sérlögmætiskröfu, kröfu um að landsréttur sé skýr og fyrirsjáanlegur. Ákvæði 19. gr. lögreglulaga uppfylli ekki þaðskilyrði. Stefnandi telur að meðhandtökunni hafi verið brotið gegn meðalhófsreglunni, sbr. 12. gr.stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga. Ekki hafi verið reynt að beita vægariúrræðum, eins og að aðhafast ekki eða láta duga að færa stefnanda til. Samkvæmt framansögðu telurstefnandi að lögregla hafi brotið alvarlega gegn réttindum hans og annarra semsafnast höfðu saman til friðsamlegra mótmæla.Framkoma lögreglu hafi verið gerræðisleg og niðurlægjandi og særandigagnvart stefnanda. Hafi hún valdiðtilfinningalegu raski og varanlegum miska.Kveðst stefnandi krefjast miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr.50/1993. Þá vísar hann til 5. mgr. 5.gr. mannréttindasáttmálans og 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála. Málsástæðurog lagarök stefnda Stefndi kveðst byggja sýknukröfusína á því að allar aðgerðir lögreglunnar umrætt sinn hafi verið réttmætar og ísamræmi við lög. Þá hafi meðalhófs veriðgætt. Þar til bær stjórnvöld hafiákveðið að leggja veg um Gálgahraun.Gerður hafi verið verksamningur með tilteknum skiladegi. Einn þáttur verksins hafi verið að ryðja nýttvegarstæði í gegnum hraunið. Stefndi segir að samkvæmt 1. gr.lögreglulaga sé það meginhlutverk lögreglu að halda uppi lögum og reglu ogstöðva ólögmæta háttsemi í samræmi við lög og lögreglusamþykkt. Hér gildi lögreglusamþykkt fyrir Garðabæ nr.171/1988. Stefndi vísar til reglu 60. gr.stjórnarskrárinnar um að hverjum manni sé skylt að hlíta yfirvaldsboði íbráð. Lögregla hafi heimild í 19. gr.lögreglulaga til að gefa almenningi fyrirmæli til þess að halda uppi lögum ogreglu. Skylt sé öllum að hlýða slíkumfyrirmælum. Handtökuheimild sé bæði ía-lið 1. mgr. 16. gr. lögreglulaga og 90. gr. laga um meðferð sakamála. Stefndi byggir á því aðstefnandi hafi ásamt öðrum verið staðinn að broti gegn 19. gr.lögreglulaga. Honum hafi verið gefinfyrirmæli um að færa sig út fyrir afmarkað vinnusvæði þannig að unnt væri aðvinna lögmætar framkvæmdir. Honum hafiverið gefið skýrt til kynna að hann yrði handtekinn og kærður ef hsann hlýddiekki fyrirmælum lögreglu. Hann hafi ekkihlýtt fyrirmælum og þannig brotið gegn 19. gr.Því hafi verið rétt að handtaka hann. Stefndi byggir á því aðmeðalhófs hafi verið gætt. Stefnandihafi hunsað varnaðarorð og ítrekuð fyrirmæli. Stefndi vísar til dómahéraðsdóms og Hæstaréttar í ákærumálum sem höfðuð voru á hendur níueinstaklingum sem mótmæltu um leið og stefnandi. Þau hafi verið sakfelld fyrir brot gegn 19.gr. lögreglulaga. Aðstæður í þeim málumséu sambærilegar aðstöðunni í máli stefnanda. Stefndi mótmælir því aðbótaskilyrðum 26. gr. skaðabótalaga sé fullnægt. Handtaka stefnanda hafi verið réttmæt. Stefndi mótmælir því aðskilyrðum 228. gr. laga nr. 88/2008 sé fullnægt. Stefnandi hafi sjálfur átt sök á því að hannvar handtekinn, hann hafi ekki hlýtt ítrekuðum fyrirmælum. Stefndi mótmælir því að 5. mgr.67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmálans veitiríkari bótarétt en reglur laga nr. 88/2008. Varakrafa stefnda um lækkunbótafjárhæðar er byggð á því að stefnandi eigi sjálfur sök á handtökunni og aðkröfufjárhæðin sé allt of há og ekki í samræmi við dómaframkvæmd. Niðurstaða Aðmorgni 21. október 2013 var nokkur hópur fólks, þar á meðal stefnandi,samankominn í Gálgahrauni, þar sem til stóð að leggja veg yfir hraunið. Vildi fólkið mótmæla vegarlagningunni. Augljóst er af framburði þeirra sem gáfuskýrslu fyrir dómi að hugur þeirra stóð til þess að hindra vegarlagningu yfirhraunið. Hæstirétturhefur í áðurnefndum dómum í málum nr. 812-820/2014, sem kveðnir voru upp 28.maí sl., talið að umrædd vegarlagning hafi verið ákveðin af þar til bærumaðilum á lögmætan hátt. Verður því ekkihægt að fallast á að stefnandi og aðrir mótmælendur sem þarna voru hafi ætlaðsér að koma í veg fyrir lögleysu.Fullyrðingar um að svæði þetta hafi verið friðlýst samkvæmtnáttúruverndarlögum voru ekki rökstuddar fyrir dómi. Lögreglu var skylt að tryggja að verktakinngæti unnið að vegarlagningunni án þess að stefnandi eða aðrir trufluðu þá vinnumeð dvöl sinni á vinnusvæðinu. Stefnanditelur að aðgerðir lögreglu og valdbeiting hafi verið úr öllu hófi og ekki ísamræmi við tilefnið. Framferði hennarhafi verið ógnvekjandi og hún verið vopnuð.Á það má fallast með stefnanda að viðbúnaður lögreglu var augljóslegamikill umrætt sinn, en það felur ekki í sér brot gegn neinum réttindumstefnanda. Ósannað er að framgangalögreglu hafi verið vísvitandi ógnvekjandi eða til þess fallin að hræða þaðfólk sem þarna hafði safnast saman.Stefnanda hefur heldur ekki tekist að sanna að ákveðið hafi veriðfyrirfram að handtaka mótmælendur. Atvikmálsins og skýrslur bæði mótmælenda og lögreglumanna fyrir dómi sýna aðstefnandi og aðrir mótmælendur voru ítrekað beðnir að yfirgefa vinnusvæðið ogað lögregla hafði fyrirmæli um að gæta hófs í aðgerðum sínum. Stefnandavoru gefin fyrirmæli um að víkja af vinnusvæðinu. Hvort sem vinnusvæðið var skýrlega merkt eðaekki voru fyrirmæli lögreglu skýr og stefnandi hlaut að gera sér fulla greinfyrir því að hann væri staddur á vinnusvæðinu.Blasir við að hann ætlaði sér beinlínis að vera á vinnusvæðinu. Getur stefnandi ekki borið fyrir sig að svæðiðhafi ekki verið réttilega merkt. Það semræður úrslitum er að stefnandi fékk skýr og lögmæt fyrirmæli frá lögreglu um aðyfirgefa vinnusvæðið, sem hann hlýddi ekki vísvitandi. Í19. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 er að finna hátternisreglu sem mælir fyrir umskyldu manna til að hlýða fyrirmælum lögreglu.Samkvæmt 41. gr. sömu laga varðar brot gegn þessari reglu refsingu. Þessi ákvæði eru ekki handtökuheimild, þettaeru hins vegar fullgild refsiákvæði samkvæmt dómaframkvæmd. Handtökuheimild í þessu tilviki var í 1. mgr.90. gr. laga nr. 88/2008. Var fullnægtskilyrðum 1. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. gr. mannréttindasáttmálaEvrópu. Um framkvæmd handtökunnar gildaalmennar reglur eins og meðalhófsreglan, reglan um nauðsyn aðgerða í 14. gr. ogsíðari málslið 2. mgr. 16. gr. lögreglulaga og reglur XIII. kafla laga nr. 88/2008. Handtakastefnanda var nauðsynleg eins og á stóð.Hluti mótmælenda hafði verið fluttur af vinnusvæðinu og sleppt utanþess, en höfðu þá farið aftur inn á vinnusvæðið annars staðar. Aðrar aðferðir voru fullreyndar og ljóst aðflytja yrði mótmælendur, a.m.k. suma þeirra, á brott til þess að unnt væri aðhefja hinar umdeildu framkvæmdir, sem eins og áður segir voru lögmætar. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að stefnandihafi verið vistaður í fangaklefa lengur en nauðsyn bar til. Lögreglan þurfti að skrá nöfn þeirra semhandteknir höfðu verið og aðrar upplýsingar um málið. Var stefnanda sleppt strax að því loknu. Var hann því jafnskjótt látinn laus ískilningi 3. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar.Ósannað er að lögregla hafi vísvitandi niðurlægt eða særtstefnanda. Óumdeilter að mótmælin voru friðsöm. Eins ogfram kemur í áðurnefndum dómum Hæstaréttar tryggja ákvæði stjórnarskrárinnaralmennan rétt einstaklinga til þess að láta í ljós hugsanir sínar og skoðanir áfriðsaman hátt. Þá veita þau hópi mannarétt til að nýta saman tjáningarfrelsi sitt með fundum eða sameiginlegummótmælum. Þessum rétti má setja skorðurmeð lögum, m.a. í þágu allsherjarreglu eða vegna réttinda annarra, sbr. 3. mgr.73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. og 11. gr. mannréttindasáttmálans. Eins og áður segir áttu framkvæmdirnar sérviðhlítandi stoð að lögum þegar í þær var ráðist. Lögreglu bar því, í samræmi við fyrirmæli e-og f-liða 2. mgr. 1. gr. lögreglulaga, að tryggja framkvæmd þeirra og grípa tilþeirra aðgerða sem nauðsynlegar voru til þess, sbr. og 15. gr. laganna. Þessar skorður verða einnig settar réttimanna til að safnast saman vopnlausir samkvæmt 3. mgr. 74. gr.stjórnarskrárinnar. Eins og segir ígreindum dómum sem vörðuðu sömu mótmælin gengu aðgerðir lögreglu á vettvangiekki lengra en þörf krafði og mótmælendum var eingöngu bannað að mótmæla ávinnusvæðinu sjálfu. Handtakastefnanda var nauðsynleg til að tryggja framgang lögmætra framkvæmda. Ekki var gengið lengra en nauðsyn krafði ogstefnandi hefur sjálfur stuðlað að því að hann var handtekinn. Þótt leiddar séu nokkrar líkur að því aðóþarft af hafi verið að hafa stefnanda í handjárnum svo lengi sem raun barvitni, getur það ekki breytt niðurstöðu málsins. Hann á því ekki rétt á miskabótum 228. gr.laga um meðferð sakamála. Þá var ekkiunnin ólögmæt meingerð gegn persónu, friði, æru eða persónu stefnanda og verðaþví heldur ekki dæmdar bætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga.Ósannað er að stefnanda hafi verið valdið varanlegum miska. Verður stefndi sýknaður af kröfum hans. Þóttniðurstaða málsins sýnist með öllu vafalaus er þó rétt að málskostnaður falliniður. Stefnandi hefur gjafsókn og erþóknun lögmanns hans ákveðin 350.000 krónur með virðisaukaskatti. Er þá litið til þess að hér hafa verið rekinsamhliða tíu mál sem í öllum meginatriðum eru sambærileg. JónFinnbjörnsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. D ó m s o r ð Stefndi,íslenska ríkið, er sýknað af kröfum stefnanda, Ragnars Unnarssonar. Málskostnaðurfellur niður. Málflutningsþóknunlögmanns stefnanda, 350.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 829/2015
|
Fjárhættuspil Peningaþvætti Upptaka Skilorð Frávísunarkröfu hafnað Ómerkingu héraðsdóms hafnað
|
A, K og Ó voru sakfelld fyrir brot gegn 183. og 184. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og fyrir peningaþvætti samkvæmt 264. gr. sömu laga með því að hafa á tilteknu tímabili rekið fjárhættuspil og tekið, nýtt eða aflað sér ávinnings með því að reka það í atvinnuskyni og komið öðrum til þátttöku í þeim í húsnæði sem félagið P hafði á leigu en ákærðu voru í forsvari fyrir félagið. Var refsing K ákveðin fangelsi í 18 mánuði en fullnustu 15 mánaða refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Var refsing A og Ó ákveðin fangelsi í 9 mánuði en þar sem þáttur þeirra hefði verið mun veigaminni en K og þar sem málsmeðferð hefði dregist verulega var fullnustu refsingu þeirra frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá voru nánar tilteknir munir og fjármunir gerðir upptækir.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirBenedikt Bogason og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir setturhæstaréttardómari.Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 2. desember 2015 í samræmi viðyfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist aðrefsing ákærðu verði þyngd.Ákærða Anzela Jósteinsson krefst þessaðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hinn áfrýjaðidómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Að því frágengnu krefstákærða sýknu en að öðrum kosti að refsing hennar verði milduð.Ákærði Kristján G. Jósteinsson krefstþess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn áfrýjaðidómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað en að því frágengnu aðrefsing hans verði milduð. Ákærði Óskar Aðils Kemp krefst þessaðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hinn áfrýjaðidómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Að því frágengnu krefstákærði sýknu og að upptökukröfum ákæruvaldsins verði hafnað en að öðrum kostiað refsing hans verði milduð.Ákærði P&P áhugamannafélag krefstþess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn áfrýjaðidómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað en að því frágengnu að hannverði sýknaður og upptökukröfum ákæruvaldsins hafnað.IÍ hinum áfrýjaða dómi er gerð greinfyrir því að á grundvelli c.-liðar 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála hafi 19. desember 2012 verið teknar skýrslur af þeim A, B og C. Eruendurrit af skýrslum allra þriggja meðal gagna málsins. Í héraðsdómi er fjallaðsérstaklega um efni skýrslna þeirra B og C. Þá er framburður ákærðu fyrir dómirakin en jafnframt gerð grein fyrir því sem fram hafði komið í skýrslutökum hjálögreglu af ákærðu Anzelu og ákærða Óskari að því marki sem það var í ósamræmivið framburð þeirra fyrir dómi. Enn fremur er í hinum áfrýjaða dómi gerð greinfyrir því að alls hafi 20 vitni borið um það að þau hefðu stundað spilamennskuí húsnæðinu að Skeifunni 19. Reifar héraðsdómur sérstaklega framburð þeirra D, E,F, G, H, I, J, K, L og M fyrir dómi og gerir jafnframt grein fyrir því hvernigframburður þeirra breyttust í veigamiklum atriðum frá því sem fram hafði komiðaf þeirra hálfu við skýrslugjöf hjá lögreglu. Einnig er í héraðsdómi gerðstuttlega grein fyrir skýrslugjöf N hjá lögreglu en hann kom ekki fyrir dóm tilskýrslugjafar. Enn fremur er vikið að framburði O, P, Q og R fyrir dómi. Aukframangreindra ákærðu og vitna gáfu fimm lögreglumenn skýrslu fyrir dómi sem ogvitnin S, T, U, V, W og Y IISem fyrr greinir krefjast ákærðu þessaðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Öll byggja þau þá kröfu á þeirriröksemd að lögregla hafi brotið gegn 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um aðþeir sem rannsaki sakamál skuli vinna að því að hið sanna og rétta sé leitt íljós og gæta jafnt að atriðum sem horfi til sýknu og sektar.Samkvæmt 1.mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 er markmið rannsóknar að afla allra nauðsynlegragagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skulimann til sakar, svo og að afla gagna til undirbúnings málsmeðferð fyrir dómi.Að rannsókn lokinni tekur ákærandi ákvörðun um hvort sækja skuli sakborning tilsakar og telji hann það sem fram er komið nægilegt eða líklegt til sakfellishöfðar hann mál á hendur honum, sbr. 145. gr. sömu laga. Ákærandi hefur metiðrannsókn málsins fullnægjandi og á grundvelli hennar gefið út ákæru í málinu.Ákvörðun ákæranda þar að lútandi felur í sér beitingu hans á valdheimildum ágrundvelli laga og getur eðli máls samkvæmt ekki sætt endurskoðun dómstóla viðúrlausn málsins. Jafnframt er þess að gæta að sönnunarbyrði um sekt ákærða ogatvik, sem telja má honum í óhag, hvílir á ákæruvaldinu eftir 108. gr. laganna ogverður það að bera hallann af því ef rannsókn máls er ábótavant og ákæra afþeim sökum ekki reist á nægilega traustum grunni. Að þessu virtu eru þærröksemdir, sem ákærðu hafa fært fyrir þessari kröfu, haldlausar.IIITil vara krefjast öll ákærðu þess aðhinn áfrýjaði dómur verði ómerktur. Þá kröfu reisa þau meðal annars á því aðákæruvaldið hafi lagt fram mikinn fjölda nýrra skjala við upphaf aðalmeðferðarí héraði. Gögnin sem um ræðir voru ekki ný sönnunargögn í málinu heldur fyrstog fremst samantekt upplýsinga sem þegar lágu fyrir. Voru þau sett fram til einföldunar ogsamkvæmt þingbók var gert hlé á aðalmeðferð málsins þar sem sækjandi fór yfir þaumeð verjendum. Þó svo betur hefði farið á því að umrædd gögn hefðu verið lögðfram fyrir aðalmeðferð verður ekki talið, með hliðsjón af framangreindu, aðvörn ákærðu hafi verið áfátt vegna framlagningar þeirra. Eru því ekki haldbærrök fyrir kröfu um ómerkingu héraðsdóms á þeim grunni.Til stuðnings kröfu um ómerkingu hinsáfrýjaða dóms byggja ákærðu einnig á því að í honum hafi verið byggt áframburði þriggja erlendra vitna sem ekki komu fyrir dóm við aðalmeðferðmálsins. Eins og rakið er í héraðsdómi voru teknar skýrslur af umræddum vitnum viðsama dómstól 19. desember 2012, sbr. heimild í c. lið 1. mgr. 59. gr. laga nr.88/2008, að viðstöddum sækjanda. Auk þess var sótt þing af hálfu verjenda ákærðu.Samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 er dómara heimilt að taka til greinasem sönnunargögn skýrslur sem ákærði, brotaþoli eða önnur vitni hafa gefiðfyrir dómi áður en mál var höfðað samkvæmt meðal annars 59. gr. laganna. Þóskuli skýrslugjafar koma á ný fyrir dóm við málsmeðferð ef þess er kostur ogannar hvor málsaðili krefst eða dómari telur annars ástæðu til. Hvorkiverjendur né sækjandi kröfðust þess að umrædd vitni kæmu á ný fyrir dóm nétaldi héraðsdómari sérstaka ástæðu til þess. Að þessu virtu er ekki hald íþeirri vörn ákærðu að umrædd málsmeðferð eigi að leið til ómerkingar dómsins.Ákærði, Kristján, hefur auk þessreist kröfu sína um ómerkingu hins áfrýjaða dóms á þeim atriðum sem nú verðarakin. Í fyrsta lagi er á því byggt aðalvarlegir annmarkar séu á samningu héraðsdóms þar sem í forsendum hans séudregnar saman ályktanir margra vitna en ekki vísað til þeirra sérstaklega.Samkvæmt 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008, eins og henni var breytt með 26.gr. laga nr. 78/2015, skal meðal annars greina í dómi svo stutt og glöggt semverða má meginefni ákæru, sbr. b. lið hennar, hver málsatvik séu í aðalatriðum,án þess að gerð sé grein fyrir framburði ákærða og vitna nema að því leyti semþörf krefur til úrlausnar máls, sbr. d. lið, við hvaða sönnunargögn og rökákæra sé studd og andsvör ákærða við þeim eftir því sem þörf krefur, sbr. e.lið, og röksemdir dómara fyrir því hvað teljist sannað í málinu og með hverjumhætti, sbr. f. lið. Af ákvæðum d. liðar 2. mgr. 183. gr. og 111. gr. lagannaleiðir að í héraðsdómi skal fyrst og fremst greina í stuttu máli frá framburðiákærða og vitna fyrir dómi. Ekki verður tekið undir þær athugasemdir ákærða aðreifun í forsendum héraðsdóms á vitnisburði sé ófullkomin heldur er framburðivitna gerð skilmerkileg skil í málsatvikakafla dómsins að því leyti sem þörfkrefur til úrlausnar málsins. Í öðru lagi er ómerkingarkrafan byggð á því að héraðsdómurhafi ekki getað lagt til grundvallar sakfellingu ákærða framburð vitnisins O. Vitniðsé lögreglumaður og sönnunargildi framburðar hans ekkert. Þeirri viðbáru ákærðaað vitnið sé ótrúverðugt af þeirri ástæðu einni að hann er lögreglumaður erhafnað og enn síður gæti það leitt til ómerkingar hins áfrýjaða dóms.Þá er ómerkingarkrafan í þriðja lagi byggðá því að héraðsdómara hafi borið að neyta heimildar í 4. mgr. 3. gr. laga nr.88/2008 um að þrír dómarar skipuðu dóm í málinu. Varði það ómerkingu héraðsdómsað það hafi ekki verið gert. Í 2. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 segir að einnhéraðsdómari skipi dóm í hverju máli nema svo standi á sem segir í 3. til 5.mgr. greinarinnar. Samkvæmt 4. mgr. getur dómstjóri ákveðið að þrírhéraðsdómarar skipi dóm í máli ef ákærði neitar sök og dómari telur sýnt aðniðurstaða kunni að verulegu leyti að ráðast af mati á sönnunargildi munnlegsframburðar fyrir dómi. Eins og mál þetta er vaxið eru ekki efni til að fallastá kröfu ákærða um ómerkingu dómsins af þeirri ástæðu að einn héraðsdómariskipaði dóm í málinu í samræmi við meginreglu 2. mgr. 3. gr. laga nr.88/2008.Enn fremur byggir ákærði Kristján áþví í fjórða lagi að sakfelling ákærða sé órökstudd. Í hinum áfrýjaða dómi ertekin rökstudd afstaða til þess hvað teljist sannað og hvað ekki, meðal annarsmeð mati á framburði ákærða og annarra vitna fyrir dómi og hjá lögreglu, sem ogannarra gagna í málinu. Með vísan til þess eru engir slíkir annmarkar ásamningu hins áfrýjaða dóms og grundvelli sakfellingar samkvæmt honum að slíktgeti leitt til ómerkingar, sbr. 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008. Loks byggja ákærðu allir á því, tilstuðnings kröfu sinni um ómerkingu hins áfrýjaða dóms, að mat héraðsdóms ásönnunargildi munnlegs framburðar sé rangt, sbr. 3. mgr. 208. gr. laga nr.88/2008 og að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu hafi eingöngu verið reistá skýrslutökum af ákærðu og vitnum á rannsóknarstigi þar sem skýringar þeirra ábreyttum framburði fyrir dómi voru taldar ótrúverðugar. Ekkert er komið fram ímálinu um að niðurstaða héraðsdóms um mat á sönnunargildi munnlegs framburðarfyrir dómi sé rangt svo einhverju skipti um úrlausn málsins, sbr. 3. mgr. 208.gr. laga nr. 88/2008. Þá verður af forsendum dómsins ráðið að heildstætt matfór fram á framburði ákærða og vitna og þeim gögnum öðrum sem fyrir dóminn vorulögð. Samkvæmt öllu framangreindu verðurvarakröfu ákærðu um ómerkingu hins áfrýjaða dóms hafnað.IV Meðvísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hannstaðfestur um sakfellingu ákærðu og heimfærsluháttsemi þeirra til refsiákvæða samkvæmt I. kafla ákæru, í tilvikiákærðu Kristjáns, Anzelu og Óskars, og samkvæmt III. kafla ákæru hvað varðarákærða Kristján. UmII. kafla ákærðu er sérstaklega til þess að líta að í hinum áfrýjaða dómi ergerð grein fyrir útreikningum lögreglu á lífeyri ákærðu, sem byggjast á gögnumum skráðar tekjur og útgjöld þeirra á þeim tíma sem um ræðir. Er niðurstaðaútreikninganna sú að lífeyrir allra ákærðu hafi verið neikvæður um tilgreindarfjárhæðir og er af hálfu ákæruvaldsins lagt til grundvallar að ákærðu hafi nýttsér afrakstur af hinni ólögmætu starfsemi sem að lágmarki nemi þeim neikvæðamismun. Eftir að tekið hafði verið tillit til gagna sem ákærði Óskar lagði framundir rekstri málsins í héraði nema umræddar fjárhæðir 3.241.425 krónum í hanstilviki en 36.430.898 krónum í tilviki ákærðu Kristjáns og Anzelu. Við upphafmálflutnings í héraði voru af hálfu ákærðu Kristjáns og Óskars lögð fram gögnsem ákærðu töldu sýna fram á að þau hefðu á viðmiðunartímabili haft frekaritekjur sem leiða ættu til lækkunar á framangreindum viðmiðunar fjárhæðumneikvæðs lífeyris. Af hálfu ákærða Kristjáns var meðal annars lögð framljósmynd af fasteign sem ákærði kvaðst eiga í Tælandi og útprentun afbankareikningum hans þar í landi. Af hálfu ákærða Óskars var lögð fram „pókersíða“af veraldarvefnum sem ákærði kvað vera til upplýsingar um vinninga sína í þeimleik á því tímabili sem er til viðmiðunar. Þessi gögn bera það hvorki með sérað umrædd verðmæti hafi vafalaust verið í eigu ákærðu og því síður hvernig þauhafi nýst þeim hér á landi með þeim hætti að áhrif gæti haft á framangreindaútreikninga. Er því hafnað að gögnin hafi þýðingu í þessu sambandi og verðaframangreindar viðmiðunartölur þvert á móti lagðar til grundvallar dómi sem ogað afrakstur hinnar ólögmætu brotastarfsemi nemi að minnsta kosti þeim neikvæðamismun tekna og útgjalda sem þær leiða í ljós. Að þessu gættu verður hinnáfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna hans um sakfellingu ákærðu og heimfærslu háttsemi þeirra tilrefsiákvæðis samkvæmt II. kafla ákæru.VVið ákvörðun refsingar er þess aðgæta að þáttur ákærða Kristjáns er sýnu veigamestur í þeim brotum sem sakfellthefur verið fyrir. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendnahéraðsdóms telst refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði en frestaskal fullnustu 15 mánaða af refsingunni skilorðsbundið í tvö ár. Til frádráttarhenni kemur gæsluvarðhald er hann sætti frá 12. til 21. desember 2012. Ákvörðunrefsingar ákærðu Anzelu og Óskars skal vera fangelsi í 9 mánuði með þeimrökstuðningi sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi. Með hliðsjón af því aðþáttur þeirra er mun veigaminni en ákærða Kristjáns sem og þess að málsmeðferðhefur dregist verulega þykir mega skilorðsbinda það sem eftir er af refsinguþeirra og falli hún niður að liðnum tveimur árumfrá uppkvaðningu dóms þessa haldi þau almennt skilorð 57. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940. Komi til fullnustu refsingarinnar skal, samkvæmt 76.gr. almennra hegningarlaga, dragast frá gæsluvarðhald sem þau sættu, svo semgreinir í dómsorði.Staðfest er sú niðurstaða hinsáfrýjaða dóms um að gera upptæk, á grundvelli 69. gr. og 1. töluliðar 1. mgr.69. a almennra hegningarlaga, verðmæti samkvæmt a., b., e. og f. liðum IV.kafla ákæru. Þá standa lagaskilyrði jafnframt til þess sbr. 1.málsliður 69. gr. almennra hegningarlaga, að gera upptæka peningaseðla aðfjárhæð 2.975 evrur, samkvæmt c. lið IV. kafla ákæru og innstæðu að fjárhæð1.157.541 króna ásamt vöxtum á bankareikningi á nafni ákærðu Anzelu, samkvæmt d.lið IV. kafla ákæru.Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verðurstaðfest.Ákærðu skulu greiða allan áfrýjunarkostnaðmálsins, eins og í dómsorði greinir.Það athugist að verulegardráttur hefur orðið á meðferð málsins eftir að héraðsdómur var kveðinn upp 3.nóvember 2015. Þannig bárust málsgögn Hæstarétti fyrst 15. ágúst 2016 eða áttamánuðum eftir að dómsgerðir voru afgreiddar frá héraðsdómi til ríkissaksóknara.Ekki hafa verið gefnar haldbærar skýringar á þessum drætti og er hannaðfinnsluverður.Dómsorð:Ákærði, Kristján Georg Jósteinsson, sæti fangelsií 18 mánuði, en fresta skal fullnustu 15 mánaða af refsingunni og falli sáhluti hennar niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja,haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Gæsluvarðhaldákærða frá 12. til 21. desember 2012 kemur til frádráttar refsingu.Ákærða, Anzela Jósteinsson, sæti fangelsi í 9mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnumtveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja haldi ákærða almennt skilorð57. gr. almennra hegningarlaga. Komi til fullnustu refsingarinnar skal dragastfrá níu daga gæsluvarðhald frá 12. til 20. desember 2012.Ákærði, Óskar Aðils Kemp, sæti fangelsi í 9mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnumtveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja haldi ákærði almennt skilorð57. gr. almennra hegningarlaga. Komi til fullnustu refsingarinnar skal dragastfrá tíu daga gæsluvarðhald frá 12. til 21. desember 2012.Ákvæði héraðsdóms um upptöku eru staðfest, enjafnframt skal gera upptæk 2.975 evrur og innstæðu að fjárhæð 1.157.541 krónaásamt áföllnum vöxtum sem var á reikningi nr. 0515-04-252074 á nafni ákærðuAnzelu.Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnaðskal vera óraskað.Ákærði Kristján greiðimálsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Vilhjálms HansVilhjálmssonar hæstaréttarlögmanns, 992.000 krónur. Ákærða Anzela greiðimálsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Ólafs Eiríkssonarhæstaréttarlögmanns, 992.000 krónur. Ákærði Óskar greiði málsvarnarlaun skipaðsverjanda síns fyrir Hæstarétti, Sigmundar Hannessonar hæstaréttarlögmanns,992.000 krónur. Ákærði P&P áhugamannafélag greiði málsvarnarlaun skipaðsverjanda síns fyrir Hæstarétti, Heiðars Ásbergs Atlasonar hæstaréttarlögmanns,496.000 krónur. Annan áfrýjunarkostnað málsins, 282.464 krónur, greiði ákærðuóskipt. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 3.nóvember 2015. Mál þetta, sem dómtekið varþriðjudaginn 6. október 2015, er höfðað með ákæru, útgefinni af ríkissaksóknara9. desember 2014, á hendur Anzelu Jósteinsson, kt. [...], og Kristjáni GeorgJósteinssyni, kt. [...], báðum að Lindarbraut 9, Seltjarnarnesi, Óskari AðilsKemp, kt. [...], Kristnibraut 6, Reykjavík, og P&P áhugamannafélagi, kt. [...],Skeifunni 19, Reykjavík, fyrir eftirtalin brot framin í Reykjavík: IGegnákærðu Anzelu, Kristjáni Georg og Óskari Aðils fyrir brot gegn XX. kaflaalmennra hegningarlaga með því að hafa á tímabilinu frá júní 2010 fram til 11.desember 2012, í félagi rekið fjárhættuspil („black Jack“, rúllettu og póker) íatvinnuskyni og sér til ávinnings og komið öðrum til þátttöku í þeim í húsnæðiað Skeifunni 19, sem P&P áhugamannafélag hafði á leigu en ákærðu voru íforsvari fyrir félagið. Telstþetta varða við 183. gr. og 184. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. IIGegnákærðu Anzelu, Kristjáni Georg og Óskari Aðils fyrir peningaþvætti með því aðhafa, frá júní 2010 fram til 11. desember 2012, tekið við, nýtt eða aflað sérávinnings samtals að fjárhæð 170.990.883 krónur, með því að reka fjárhættuspilí atvinnuskyni og sér til ávinnings og komið öðrum til þátttöku í þeim, sbr. I.ákærulið, en fjármunirnir voru greiddir með greiðslukortum af þeim sem tókuþátt í fjárhættuspilum að Skeifunni 19 og fóru í gegnum kortaskanna P&Páhugamannafélags, sem ákærðu voru í forsvari fyrir, og inn á reikningafélagsins, annars vegar reikning nr. 526-26-5506, samtals að fjárhæð 35.159.600krónur, og hins vegar reikning nr. 526-14-401904, samtals að fjárhæð 46.146.465krónur, og bankareikning ákærða Kristjáns Georgs nr. 515-26-4969, samtals aðfjárhæð 89.684.818 krónur. Af þeirriheildarfjárhæð sem var afrakstur peningaþvættisins nýttu ákærðu Kristján Georg og Anzela í eigin þáguað lágmarki 36.430.898 krónur en ákærði Óskar Aðils að lágmarki 4.757.855krónur. Telstþetta varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr., 264. gr. almennra hegningarlaga nr.19/1940.IIIGegnákærða Kristjáni Georg fyrir fíkniefnalagabrot, með því að hafa þriðjudaginn11. desember 2012 á heimili sínu að Aðalstræti 8, Reykjavík, haft í vörslumsínum 0,69 g af kókaíni sem hann afhenti lögreglu við húsleit. Telstþetta varða við 2. gr., sbr. 5. og 6. gr. laga um ávana- og fíkniefni nr.65/1974, sbr. lög nr. 60/1980, sbr. lög nr.13/1985 og lög nr. 68/2001.Þesser krafist að ákærðu Anzela, Kristján Georg og Óskar Aðils verði dæmd tilrefsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. Jafnframter þess krafist að ákærðu sæti upptöku á eftirtöldum munum, peningum oginnstæðum samkvæmt 69. gr. og 1. tölul. 1. mgr. 69. gr. a almennrahegningarlaga, sem hald var lagt á við rannsókn málsins:a.Fimm spilaborð ásamt fylgihlutum, spilapeningum ogspilastokkum. b.Peningaseðlum, samtals að fjárhæð 551.500 krónur. c.Peningaseðlum í erlendri mynt, samtals að fjárhæð2.975 evrur.d.Innstæðu að fjárhæð 1.157.541 krónur ásamt áföllnumvöxtum sem var á reikningi nr. [...] á nafni ákærðu Anzelu. e.Innstæðu að fjárhæð 359.765 krónur ásamt áföllnumvöxtum sem var á reikningi nr. [...] á nafni P&P áhugamannafélags, kt. [...],og sem ákærði Kristján Georg hafði umráð yfir. f.Innstæðu að fjárhæð 94.045 krónur ásamt áföllnum vöxtumsem var á reikningi nr. [...] á nafni P&P áhugamannafélags, kt. [...], ogsem ákærði Kristján Georg hafði umráð yfir. Viðaðalmeðferð málsins lét sækjandi bóka um breytingu á II. kafla ákæru á þann vegað ætlaður afrakstur peningaþvættis, sem ákærði Óskar Aðils sé talinn hafanotið, hafi numið 3.241.425 krónum. Ákærðu krefjast þess aðallega aðþau verði sýknuð af kröfum ákæruvalds, en til vara að þeim verði dæmd vægastarefsing er lög leyfa. Þá krefjast ákærðu þess að málsvarnarlaun verði greidd úrríkissjóði.Málsatvik Síðla árs 2012 bárust lögregluupplýsingar um að rekið væri spilavíti í húsnæði að Skeifunni 19 í Reykjavík.Áhugamannafélagið P&P reyndist eiga skráð lögheimili í húsnæðinu. Samkvæmtgögnum frá fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra sem liggja fyrir í málinu varstofnfundargerð félagsins dagsett 8. júní 2010 og var ákærði Kristján GeorgJósteinsson skráður stjórnarformaður, en ákærða Anzela Jósteinsson og Qmeðstjórnendur. Tilgangur félagsins var sagður að halda skemmti- og spilakvöldfyrir félagsmenn. Lögreglafékk aðgang að gögnum um bankareikninga félagsins og stjórnarmanna þess, aukákærða Óskars Aðils Kemp og P, bróður ákærða Kristjáns, sem taldir vorutengjast málinu. Þá voru skattframtöl viðkomandi skoðuð. Sú athugun leiddi íljós að frá stofnun félagsins til 25. október 2012 hefði velta á bankareikningifélagsins numið rúmlega 153 milljónum króna. Velta á reikningi ákærða Kristjánshefði numið rúmlega 164 milljónum króna og á reikningi ákærðu Anzelu rúmlega 24milljónum króna, en ákærðu þáðu bæði atvinnuleysisbætur á tímabilinu. Þá námutekjur ákærða Óskars rúmlega 4 milljónum króna samkvæmt opinberum gögnum, enútgjöld tæplega 28 milljónum króna á sama tíma, og höfðu 11 milljónir krónaverið greiddar inn á reikning hans af P&P áhugamannafélagi. Aflað varfrekari upplýsinga um færslur á bankareikningum framangreindra einstaklingavegna tímabilsins 25. október til 12. desember 2012 og liggja þau gögn fyrir ímálinu. Þriðjudagskvöldið 11. desember2012 réðst lögregla í húsleit í húsnæðinu sem félagið hafði til umráða aðSkeifunni 19. Í skýrslu lögreglu er aðstæðum á vettvangi lýst og kemur þar framað stór salur hafi verið í húsnæðinu, með spilaborðum fyrir póker, „black Jack“og rúllettu. Til hliðar hafi verið lítil skrifstofa. Þá hafi verið bar ogeldhús, sem búið var helstu rafmagnstækjum, en þar hafi jafnframt verið aðfinna talsvert af matvælum, sælgæti, gosdrykki og áfengi, auk brúsa með„landa“. Húsnæðið hafi verið búið öryggismyndavélum og hafi ein slík viðinngang verið tengd við skjá. Sextán manns voru á staðnum þegar lögreglu barað, þeirra á meðal ákærði Óskar. Átta menn sátu við pókerspil og var Q íhópnum. Sambýliskona ákærða Óskars, S, var einnig á staðnum og kemur fram aðhún hafi verið svokallaður gjafari við pókerspilið. Voru Óskar, Q og S öllhandtekin. Þá voru þrír erlendir borgarar handteknir á staðnum, A, B, og C, entalið var að þau væru starfsmenn klúbbsins. Lögregla lagði hald á ýmsa muni ertengdust spilamennsku og fjármuni, sem fundust á vettvangi, þ.m.t. peningaseðlaað fjárhæð 551.500 krónur sem komið hafði verið fyrir í frystikistu í geymslu.Rætt var við þá sem staddir voru á staðnum og voru skýrslur þeirrahljóðritaðar.Íkjölfarið var leitað á heimilum ákærðu og á heimilum Q og P. Við leit á heimiliákærðu Kristjáns og Anzelu framvísaði Kristján efni sem hann hafði í vörslumsínum og reyndist vera 0,69 g af kókaíni.Voru ákærðu og Q úrskurðuð ígæsluvarðhald.Ímálinu liggja fyrir tveir húsaleigusamningar P&P áhugamannafélags við Eikfasteignafélag vegna húsnæðisins að Skeifunni 19, undirritaðir af ákærðaKristjáni fyrir hönd félagsins. Fyrri samningurinn er vegna einingar 19-0402,dagsettur 15. júní 2010, en samkvæmt honum skyldi leigutími hefjast 11. samamánaðar og húsaleiga vera 311.740 krónur á mánuði. Síðari samningurinn erdagsettur 10. febrúar 2012 vegna einingar 19-0401, en húsaleiga samkvæmt honumer tilgreind 183.300 krónur á mánuði.Viðrannsókn málsins kom fram að P&P áhugamannafélag var skráð fyrir tveimurreikningum í Íslandsbanka á því tímabili sem um ræðir, nr. [...] og [...], ogvar ákærði Kristján prókúruhafi vegna beggja reikninga. Heildarvelta áútgjaldalið á reikningunum frá apríl 2011 til 10. desember 2012 reyndist nema181.254.370 krónum. Kom fram að ákærðu hefðu fengið greidda fjármuni afreikningunum á því tímabili sem ákæra tekur til. Þannig námu millifærslur afreikningum félagsins til ákærða Kristjáns samtals 18.978.333 krónum, en áreikning ákærðu Anzelu 6.947.499 krónum á tímabilinu.Félagiðhafði gert tvo færsluhirðingarsamninga við greiðslukortafyrirtæki. Á tímabilinufrá október 2010 til desember 2012 reyndist heildarfjárstreymi um kortaskannafélagsins nema 170.990.883 krónum, vegna notkunar debet- og kreditkorta. Félagiðvar jafnframt skráð fyrir tveimur greiðslukortum og var ákærði Kristján handhafiþeirra. Fyrir liggja yfirlit um kortafærslur á tímabilinu og kemur þar fram aðgreiðslukortin hafa m.a. verið notuð til að greiða fyrir flugfargjöld, úttektirá veitinga- og skemmtistöðum, í leikfangaverslunum, blómabúðum, kaffihúsum ogvegna skólagjalda. Þáliggja fyrir gögn um millifærslur af bankareikningi ákærða Óskars yfir áerlenda bankareikninga á tímabilinu frá ágúst 2011 til október 2012. Um er aðræða 22 millifærslur á reikninga sjö einstaklinga í Litháen og Eistlandi,samtals að fjárhæð 2.761.729 krónur. Meðal annars eru gögn um millifærslu aðfjárhæð 1.550 evrur 9. október 2011 á reikning skráðan á C.Ímálinu liggur fyrir samantekt lögreglu um útreikning á lífeyri ákærðu Kristjánsog Anzelu, unnið með hliðsjón af skattframtölum og bankareikningum þeirra ogP&P áhugamannafélags. Heildartekjur ákærðu frá janúar 2010 til desember2012 reyndust vera 15.171.249 krónur samkvæmt opinberri skráningu og var þar aðlangmestu leyti um að ræða atvinnuleysisbætur, greiðslur frá Tryggingastofnunog húsaleigubætur. Á sama tíma námu heildarútgjöld 51.602.147 krónum. Stærstiútgjaldaliðurinn var greiðslur til greiðslukortafyrirtækja vegna notkunarkreditkorta, sem námu rúmlega 28 milljónum króna. Ákærði Kristján var skráðurfyrir fjórum kreditkortum, en ákærða Anzela fyrir tveimur. Af yfirlitum varðráðið að kortin höfðu verið notuð til að greiða fyrir ýmiss konar einkaneyslu.Samkvæmt bankayfirlitum voru helstu útgjöld ákærðu vegna húsaleigu tveggjaíbúða að Hörðukór 5 og Aðalstræti 8, til fjármögnunarleigufyrirtækja og tilgreiðslu vegna ýmiss konar einkaneyslu. Samkvæmt framangreindu var þaðniðurstaða útreikninga lögreglu að lífeyrir ákærðu hefði verið neikvæður semnemur 36.430.898 krónum. Samkvæmtsamantekt lögreglu um lífeyrisútreikninga ákærða Óskars námu skráðar tekjurhans, þ.e. vegna atvinnuleysisbóta, styrkja og launagreiðslna, 7.481.745krónum. Aðrar greiðslur inn á reikninga hans námu 19.184.146 krónum, en þar afnámu innborgarnir frá P&P áhugamannafélagi 11.194.247 krónum og frá ákærðaKristjáni 917.000 krónum. Þá námu útgjöld á þessum tíma 26.648.453 krónum, þaraf rekjanleg útgjöld í þágu ákærða 12.239.600 krónum. Reiknaður lífeyrir ákærðamiðað við rekjanleg útgjöld í hans þágu var samkvæmt því neikvæður um 4.757.855krónur. Við meðferð málsins fyrir dómi lagði ákærði fram skrá um vinninga íÍslenskum getraunum, sem bera með sér að vera vegna spila í Lengjunni. Hefurákæruvaldið tekið tillit til þeirra gagna við útreikninga á lífeyri ákærða ogvar ákæru breytt í samræmi við það, sem að framan greinir. Viðaðalmeðferð málsins voru af hálfu ákærðu lögð fram frekari gögn varðandifjárhagsmálefni þeirra. Af hálfu ákærða Kristjáns var lagt fram ljósrit afbankabók í taílenskum banka og bankabók á nafni ákærðu Anzelu í sama banka. Þá varaf hálfu ákærðu lögð fram útprentun af heimasíðu fasteignasölu, „All PattayaCondos“, með upplýsingum um fasteign, ásamt mynd af einbýlishúsi. Af hálfuákærða Óskars var lögð fram útprentun af vefsíðunni Officialpokerrankings.com,sem ber með sér að vera skrá yfir vinninga „okemp“. Hinn19. desember 2012 voru teknar skýrslur fyrir dómi af A, B og C, sbr. c-lið 1.mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008, að viðstöddum verjendum ákærðu Anzelu og Óskarsá rannsóknarstigi málsins, en fært var í þingbók að verjandi ákærðu Anzelusækti jafnframt þing vegna verjanda ákærða Kristjáns. Endurrit af skýrslumtveggja síðarnefndu vitnanna eru á meðal gagna málsins. Vitnin komu ekki fyrirdóm við aðalmeðferð málsins, en rétt þykir að gera grein fyrir framburði þeirravið skýrslutöku á rannsóknarstigi.Bkvaðst hafa komið hingað til lands í atvinnuleit og hefði ákærði Kristjánaðstoða hana við það. Hún hefði búið endurgjaldslaust í herbergi í húsnæðinu aðSkeifunni 19. Hún kvaðst ekki hafa verið í vinnu þarna á staðnum, en stundumaðstoðað við að bera fram drykki. Þá kvaðst hún hafa starfað í spilavíti íheimalandi sínu í Búlgaríu áður en hún kom hingað til lands. Ckvaðst hafa komið hingað til lands í september í því skyni að vinna í Skeifunni19. Hann hefði unnið í spilavíti í heimalandi sínu í Litháen, fengið símanúmerhjá eigandanum og sett sig í samband við hann. Hann hefði rætt við ákærðu Óskarog Kristján áður en hann kom til landsins. Hefðu A og B starfað með honum ástaðnum. Vitnið kvaðst hafa verið gjafari í rúllettu og „black Jack“ og færtfólki drykki. Hann hefði fengið greiddar 1.500 krónur á tímann fyrir vinnuna,eða um 50.000 til 70.000 krónur á viku. Hann hefði einu sinni fengið launmillifærð á reikning sinn, en einnig hafa fengið greitt í reiðufé; enskumpundum. Hann kvaðst hafa búið endurgjaldslaust í herbergi í húsnæðinu. Þarnahefði verið rekið spilavíti og kvaðst hann telja ákærða Kristján veraverkstjóra, en ákærða Óskar sjá um daglegan rekstur á staðnum. Ákærða Anzelahefði verið gjafari á staðnum og hefði hún verið þar í um þrjú kvöld áviku. Ákærði Kristján var yfirheyrðuraf lögreglu, 12., 18. og 21. desember 2012 og 23. maí 2013. Ákærða Anzela varyfirheyrð 12., 18. og 20. desember 2012 og ákærði Óskar 12., 17. og 21.desember 2012. Ákærða Anzela var leyst úr gæsluvarðhaldi 20. desember, enákærðu Kristján og Óskar daginn eftir. Við rannsókn málsins voru jafnframtteknar skýrslur af um þriðja tug vitna sem flest báru um að hafa verið félagarí áhugamannafélaginu P&P og að hafa stundað spilamennsku í húsnæði semfélagið hafði til umráða að Skeifunni 19.Verðurnú gerð grein fyrir framburði ákærðu og vitna við aðalmeðferð málsins að þvíleyti sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar málsins. Verður jafnframt vikið aðframburði við skýrslutökur hjá lögreglu eftir því sem þurfa þykir vegnasönnunarmats í málinu. Ákærði Kristján Georg Jósteinsson bar um það fyrir dóminum að þau Anzelahefðu flust hingað til lands frá Taílandi síðla árs 2007. Þau hefðu haft meðsér umtalsverða fjármuni við flutninginn, en um hefði verið að ræðasöluandvirði fasteignar, auk ágóða af fyrirtækjarekstri ytra. Ákærði kvaðsthafa tekið að sér að stofna félag fyrir áhugamenn um svokallaða hugarleiki ogfinna aðstöðu fyrir félagið. Hefði P&P áhugamannafélag verið stofnað í þvískyni og skráð í fyrirtækjaskrá. Mikil stemning hefði verið í kringumverkefnið, enda séu margir áhugamenn um hugarleiki, s.s. bridds, skák,„backgammon“ og póker. Húsnæðið að Skeifunni 19 hefði verið tekið á leigu fyrirfélagsstarfið og hefðu félagsmenn skotið saman í það sem þar þyrfti að vera;húsgögn, skjávarpa o.fl. Þá hefðu menn komið með eigin tölvur til að spila áinternetinu. Félagsmenn hefðu komið sér saman um að standa sameiginlega straumaf greiðslu reikninga, einkum vegna húsaleigu, áskriftargjalds Stöðvar 2 ogkostnaðar af internetnotkun. Ákærði hefði verið skráður stjórnarformaðurfélagsins og hefði hans hlutverk verið að sjá til þess að allt væri með felldu ástaðnum, allir gengju vel um og bæru virðingu fyrir því sem þarna væri verið aðgera. Ákærðikannaðist við að „black Jack“, rúlletta og póker hefðu verið spiluð á staðnum.Þá hefðu menn lagt peninga undir þegar þeir spiluðu hver við annan.Spilapeningar hefðu verið notaðir í póker og hefðu einstaka félagsmenn tekið aðsér að halda utan um spilin og skipta spilapeningum fyrir þá sem tóku þátthverju sinni. Húsnæðið hefði yfirleitt verið opið alla daga vikunnar, en mesthefði verið spilað á kvöldin og um nætur. Hann kannaðist við að félagið hefðigert samninga við greiðslukortafyrirtæki og haft skráða posa. Tekið hefði veriðá móti greiðslum frá þeim sem spiluðu með reiðufé, millifærslu á reikningfélagsins eða greiðslukortum, debet- eða kreditkortum. Að spilinu loknu hefðumenn fengið endurgreitt með millifærslu eða í reiðufé. Greiðslur hefðu runnið ígegnum posa félagsins inn á reikning þess, en í upphafi hefðu þær þó runnið inná reikning ákærða og þaðan yfir á reikning félagsins. Ákærðikvaðst hafa verið á staðnum fjögur til sjö kvöld í viku og dvalið fram á nótt.Hann hefði ekki fengið greidd laun fyrir. Þeir ákærðu Óskar hefðu skipst á aðvera á staðnum, en fleiri hefðu tekið það að sér auk þeirra. Hann kvað engastarfsmenn hafa verið á staðnum. Þá hefðu félagsmenn skipst á að vera gjafararí pókerspilum, yfirleitt þannig að einn þeirra sem sat við spilaborðið hefðitekið það að sér. Komið hefði fyrir að aðrir spilarar greiddu þeim sem tók aðsér að gefa einhvers konar framlag eða þjórfé. Ákærði kvaðst ekki kannast viðskjal sem fannst í tölvu á skrifstofu húsnæðisins, sem ber með sér að veraeinhvers konar tímatafla eða vaktaskipulag, en nöfn ákærðu allra komu þarfyrir. Ákærðikvaðst ekki hafa tölu á félagsmönnum, en allir sem höfðu þetta sameiginlega áhugamálhefðu verið velkomnir. Menn hefðu ekki verið skyldaðir til að greiðafélagsgjöld, en þau hefðu hins vegar verið vel þegin. Þau félagsgjöld semgreidd voru hefðu gengið upp í leigugreiðslur og annan kostnað af starfsemifélagsins. Ýmist hefði hann tekið við þessum greiðslum beint eða þær veriðmillifærðar á reikning félagsins. Ekki hefði verið haldið bókhald um þessiframlög eða hvernig þeim var varið. Ákærði neitaði því að veitingar eða áfengihefði verið selt á staðnum, en kvað þá sem þar voru stundum hafa slegið saman íslíkt. Þá kvað hann áfengi sem lagt var hald á við húsleit hafa verið í eigufélagsmanna. Ákærði kvaðst hafa séð um að greiða leigu vegna húsnæðisins, semhefði oftast komið af reikningum félagsins, en félagsmenn hefðu slegið saman fyrirþessum greiðslum. Ákærðihafnaði því alfarið að greitt hefði verið einhvers konar endurgjald fyrirþátttöku í spilum á staðnum. Hins vegar hefði komið fyrir að spilað hefði veriðum svokallaðan „jackpot“ í póker. Þá hefðu þeir sem voru að spila lagt um 200krónur til hliðar í sjóð, sem kallaður hefði verið „jackpot“. Ef ákveðinsamsetning af spilum kom upp hjá einum spilaranna gat hann unnið þennan sjóð.Engir fjármunir hefðu runnið til hússins í þessu sambandi. Ákærði hafnaði þvíalfarið að tekið hefði verið svokallað pottagjald í pókerspilum, þannig aðgjafari tæki spilapeninga frá við hverja hönd. Þá kannaðist hann ekki við aðrúlletta og „black Jack“ hefðu verið spiluð við húsið.Ákærðivar spurður um B og A, sem voru á staðnum þegar húsleit lögreglu fór fram. Hannkvaðst kannast við A og hefði hún verið félagsmaður. Hann kvaðst ekki munahvort þessar stúlkur hefðu búið í húsnæðinu og ekki geta staðfest það. Þákvaðst hann ekki kannast við C. Þetta fólk hefði verið félagsmenn en ekkistarfsfólk staðarins. Hann kvaðst þó ekki geta útilokað að hann hefði sjálfuraðstoðað eitthvert þeirra við að koma til landsins.Ákærðineitaði því að hlutfall af vinningum, sem greiddir voru út, hefði verið tekiðfrá og runnið til félagsins. Hann útskýrði veltu á bankareikningum félagsinsmeð því að um væri að ræða sömu fjármuni, sem spilarar legðu inn í hvert sinnsem þeir spiluðu. Hann hefði verið handhafi debetkorts félagsins, en kvaðstekki hafa tekið út af reikningum þess meira en sem nam því sem hann átti innivegna spilamennsku.Borinvoru undir ákærða yfirlit bankareikninga P&P áhugamannafélags. Hann kvaðfærslur á reikningnum tengjast spilamennsku félagsmanna. Greiðslur sem skráðarvoru frá Kortaþjónustunni inn á reikningana stöfuðu frá félagsmönnum sem hefðunotað greiðslukort við spilamennskuna. Þá hefðu greiðslur út af reikningum tilákærða og Anzelu eiginkonu hans verið vegna uppgjörs í spilum. Ákærði kannaðistvið að hafa notað greiðslukort félagsins til að greiða fyrir einkaneyslu, s.s.vegna úttekta á veitingahúsum, í leikfangaverslunum, á skemmtistöðum, vegnaleigubifreiða og innkaupa í matvöruverslunum. Hann kvað þarna hafa verið um aðræða fjármuni sem hann átti inni hjá félaginu. Ákærði kvaðst hafa verið meðatvinnurekstur í Taílandi og hefði hann jafnframt selt eignir þar áður en hannflutti til Íslands árið 2007. Hann kvaðst hafa tekið umtalsverða fjármuni meðsér hingað til lands, en eftir það hefði hann fengið foreldra sína til aðflytja fjármuni hingað frá Taílandi í nokkrum ferðum og hefði það fé veriðnotað til framfærslu fjölskyldunnar. Varðandi fjármuni sem hann flutti með sérsjálfur til landsins kvaðst hann hafa komið með peninga heim „í vasanum“. ÁkærðaAnzela Jósteinsson kvað eiginmannsinn hafa annast fjármál þeirra hjóna, en hún hefði sinnt börnum ogheimilishaldi. Ákærði Kristján hefði stundað atvinnurekstur í Taílandi ogvegnað vel. Þau hefðu selt eignir sínar þar í landi áður en þau fluttu tilÍslands árið 2007. Stóran hluta þeirra fjármuna sem fengust fyrir hefðu þautekið með sér heim og notað til framfærslu, en hún hefði þó þegið bætur frásjúkratryggingum og atvinnuleysisbætur að auki. Hún hefði ekki komið að stofnunP&P áhugamannafélags en hefði þó verið skráð sem einn stofnenda. Hún hefðistundum tekið þátt í spilakvöldum í húsnæði félagsins. Þá hefði hún stundumverið beðin um að gefa í spilum og þegið þjórfé frá þeim sem tóku þátt íspilinu hverju sinni. Ákærða kvað það vera rangt sem komið hefði fram hjá hennivið yfirheyrslu hjá lögreglu 20. desember 2012 að hún hefði verið svokallaður„main dealer“ og tekið þátt í rekstri félagsins. Þá hefði hún ekki tekiðpottagjöld eins og lögregla hefði ítrekað haldið fram við yfirheyrslur. Ákærðakvaðst hafa verið í miklu andlegu ójafnvægi eftir að hafa verið handtekin ogúrskurðuð í gæsluvarðhald. Hún hefði verið sótt af lögreglumanni í fangageymsluog færð til framangreindrar skýrslutöku. Hefði lögreglumaðurinn sagt við hana:„Maybe you will go home for Christmas if you will answer correctly what we wantto hear.“ Ákærða kvað það eitt hafa komist að í huga sér að komast heim oghefði hún því samþykkt margt af því sem lögreglan hefði lagt henni í munn viðyfirheyrsluna, m.a. að hún tæki peninga úr pottinum þegar hún væri að gefa.Ákærðakvaðst ekkert vita um fjármál P&P áhugamannafélags og ekkert hafa komið aðrekstri þess. Ákærði Kristján hefði stjórnað þeim málum að einhverju leyti.Hann hefði einnig séð um öll fjármál fjölskyldunnar, þ.m.t. greiðslur ogmillifærslur á bankareikningum hennar. Þá kom fram hjá ákærðu að áður en húnkynntist eiginmanni sínum og flutti hingað til lands hefði hún starfað semgjafari í spilavíti í Eistlandi. Ákærðaneitaði því að veitingar hefðu verið til sölu í húsnæði félagsins. Hún varspurð hvort hún þekkti B, A og C. Hún neitaði því en kvað marga hafa komiðþarna á staðinn og þekkti hún ekki nöfn allra. Hún áréttaði að hún vissi ekkertum rekstur félagsins og kvaðst því ekki geta sagt til um hvort þar hefðu verið starfsmenn. Við framangreinda yfirheyrsluákærðu hjá lögreglu 20. desember 2012 kom fram hjá henni að hún hefði oft veriðgjafari á staðnum og hefði hún einnig tekið þátt í spilum þar. Borið var undirhana skjal sem virtist vera vaktaplan og fannst í tölvu á skrifstofuhúsnæðisins og sagði hún það hafa verið gert til að menn vissu hver væri aðvinna hverju sinni. Þá kannaðist hún við að erlendar stúlkur hefðu verið þarnaá staðnum og hefði hún heyrt að þær væru vanir gjafarar. Ákærða var spurð umþjórfé sem gjafari hefði fengið og kvaðst hún ekki vita hver skiptingin værimilli gjafarans og hússins. Það þjórfé sem gjafarinn fengi færi allt á einnstað, þ.e. í kassa við hliðina á gjafaranum. Kassinn færi síðan inn áskrifstofu og það væru eigendurnir sem héldu utan um þetta. Hún kvaðst ekkivita til hvers peningarnir í kassanum væru notaðir. Henni var kynnt að vitnihefðu borið um að greitt hefði verið svokallað pottagjald og var hún beðin umað lýsa því. Hún kvað pottagjaldið vera um 3%, eða um 600 krónur fyrir pottinn.Þessi pottur færi í kassann við hlið gjafarans. Byrjað væri að taka af pottinumþegar hann færi yfir 10.000 krónur. Þá væri tekið 3% ef potturinn væri stór, enþó aldrei hærra en 1.000 krónur. Þegar potturinn færi yfir 50.000 krónur væruaftur teknar 300 krónur. Þessir fjármunir gengju til klúbbsins, en gjafarinnfengi þjórfé. Áður en gerð verður grein fyrirframburði ákærða Óskars Aðils Kempfyrir dóminum þykir rétt að rekja nokkuð það sem fram kom hjá honum viðyfirheyrslur hjá lögreglu við rannsókn málsins. Við yfirheyrslu 12. desember2012 kvaðst ákærði á síðustu árum hafa haft atvinnu af því að spila á Lengjunniog ýmsa getraunaleiki. Hann kvað tilgang P&P áhugamannafélags hafa verið aðsafna saman fólki sem hefði áhuga á að spila og hefði hann verið einn afeigendum félagsins. Félagið væri rekið með frjálsum framlögum félagsmanna.Ákærði kvaðst hafa stjórnað spilakvöldinu þegar húsleit fór fram og hefðu þrírstarfsmenn verið á staðnum. Starfsmennirnir hefðu verið í hlutverki gjafara oghefðu þeir fengið greitt þjórfé fyrir. Ákærði kvaðst engin laun hafa þegiðfyrir störf sín hjá félaginu. Hann kvaðst hafa haft umtalsverðar tekjur af því aðspila á internetinu og í getraunum. Þannig hefði hann haft um 6.000.000 króna áári í tekjur vegna spila á Lengjunni, en um 100.000 til 200.000 dollara vegnaspila á internetinu, s.s. á síðunni „Pokerstars“. Hann hefði ekki gefið þessartekjur upp til skatts. Viðyfirheyrslu 17. desember 2012 kvaðst ákærði hafa þegið atvinnuleysisbætur fráárinu 2008. Hann kvaðst fjármagna einkaneyslu sína með spilamennsku oggetraunaleikjum, en af því hefði hann haft 6.000.000 til 8.000.000 krónur ítekjur á ári, sem hann hefði ekki talið fram til skatts. Þá kvaðst hann hafafengið greitt inn á netkort sem hann notaði við spilamennsku og hefði hann haftum 110.000 dollara á ári upp úr því. Ákærði kvað pókerspil í áhugamannafélaginuganga þannig fyrir sig að húsið tæki hluta af þjórfé sem gjafari fengi.Skiptingin væri þannig að gjafarinn fengi 30%, en afgangurinn rynni tilhússins. Þetta fé, ásamt frjálsum framlögum félagsmanna, væri notað til að rekastaðinn, þ.e. til að greiða leigu og annan kostnað. Þá kvað ákærði þjórfé semgreitt væri vegna spila í „black Jack“ og rúllettu skiptast til helminga milligjafarans og hússins. Ákærði bar jafnframt að á staðnum hefðu starfað stúlkurfrá Eistlandi, Lettlandi og Litháen, en þær hefðu starfað sem gjafarar, aukþess að sinna þrifum og þjónustustörfum. Ákærði gaf þær skýringar ámillifærslum sínum á reikninga einstaklinga í Litháen og Eistlandi, sem aðframan er getið, að um hefði verið að ræða launagreiðslur til starfsfólks.Viðsíðustu yfirheyrslu hjá lögreglu 21. desember 2012 kvað ákærði sex til sjöstarfsmenn vera á staðnum á hverju kvöldi og hefðu starfsmenn gengið í þaustörf sem þurfti. Ákærða Anzela hefði verið aðalgjafarinn í pókernum. Hannstaðfesti það sem áður hafði komið fram hjá honum um skiptingu þjórfjár og kvaðerlendar stúlkur sem hefðu verið fengnar á staðinn hafa séð um rúllettuna ogönnur spil en pókerinn. Við aðalmeðferð málsins kvaðstákærði hafa verið „mjög reikull í máli og jafnvel margsaga“ við yfirheyrslurhjá lögreglu. Ástæða þess væri sú að hann hefði verið mjög hræddur og áeinhverjum tímapunkti ákveðið að segja fremur það sem lögreglan vildi heyra enþað sem hefði átt sér stað í raunveruleikanum. Spurningar lögreglu hefðu veriðmjög leiðandi og því auðvelt fyrir hann að svara á þann hátt. Hann hefði veriðtilbúinn að segja hvað sem var til að losna úr gæsluvarðhaldi. Ákærði lýsti þvísvo að í húsnæði P&P áhugamannafélags hefði verið rekið félagsheimili fyriráhugamenn um spilamennsku. Hann kvaðst engin laun hafa þegið frá félaginu ogneitaði því að starfsmenn hefðu verið á staðnum. Þá hefðu engin félagsgjöldverið greidd, en frjáls framlög félagsmanna hefðu staðið straum afleigugreiðslum og öðrum kostnaði vegna félagsins. Engin veitinga- eðaáfengissala hefði farið fram á staðnum, en ákærði kvaðst þó hafa tekið að sérað versla fyrir félagsmenn og keypt fyrir þá veitingar og áfengi sem neytthefði verið þar. Ákærði neitaði því að gjald hefði verið tekið fyrirspilamennsku. Þá kvað hann framlag sem greitt var til gjafara hafa runniðóskipt til hans. Félagið hefði enga hlutdeild fengið í því. Ekkert gjald hefðiverið tekið úr pottinum sem spilað var um. Spurður um tvær búlgarskar stúlkursem voru á staðnum þegar húsleit fór fram kvað hann þær hafa verið komnarhingað til lands til að hitta vin sinn. Litháískur maður, sem þar var einnigstaddur, hefði verið pókerspilari. Ákærði kvaðst ekki rengja gögnmálsins þar sem fram kemur að opinberar tekjur hans á tímabilinu frá júní tildesember 2012 hefðu numið 7.481.745 krónum. Hann var beðinn um að gefaskýringar á millifærslum að fjárhæð 11.194.247 krónur á tímabili frá júní tildesember 2012 af bankareikningum P&P áhugamannafélags yfir á hans reikning.Kvaðst hann telja að ýmist hefði verið um að ræða að ákærði Kristján hefðiverið að leggja inn á hann svo að hann gæti tekið út fé til að greiðafélagsmönnum spilavinninga, eða að um hefði verið að ræða vinninga hans sjálfsvegna pókerspilamennsku. Ákærða var kynnt að samkvæmt útreikningum sem fyrirlægju í málinu hefði hann verið með neikvæðan lífeyri sem næmi 4.757.850krónum. Hann kvaðst þá hafa haft tekjur af því að spila póker á internetinu ogléti hann leggja vinningsféð inn á kreditkort sitt. Þá hefði hann unniðmilljónir króna í lottó og tugi milljóna með því að spila á Lengjunni. Varðandi millifærslur af bankareikningiákærða yfir á erlenda bankareikninga á tímabilinu frá ágúst 2011 til október2012, sem vikið hefur verið að, kvaðst hann hafa verið að millifæra fyrir þessaeinstaklinga að þeirra beiðni, en þetta hefðu verið fjármunir sem þau áttu. Komjafnframt fram hjá ákærða að auðveldara hefði verið fyrir hann að millifæra þarsem fólkið hefði ekki haft íslenska kennitölu. Að því er varðar 500.000 krónursem fundust í frystikistu við húsleit í húsnæðinu að Skeifunni 19 kvaðst ákærðihafa komið þessum fjármunum þar fyrir, en um hefði verið að ræða fé sem hannhefði tekið út fyrr um daginn. Þá kvaðst ákærði eiga eitthvað af þeim munum semkrafist væri upptöku á.Viðaðalmeðferð málsins gáfu skýrslu 20 vitni sem báru um að hafa stundaðspilamennsku í húsnæðinu að Skeifunni 19 og töldu flest sig hafa verið félaga íáhugamannafélaginu P&P. Almennt báru vitnin á þann veg að um félagsstarfhefði verið að ræða en ekki rekstur fjárhættuspils í atvinnu- eðaávinningsskyni. Allmörg þeirra lýstu atvikum þó á annan veg fyrir dóminum enþau höfðu gert við skýrslutökur hjá lögreglu. Voru það einkum vitni sem áðurhöfðu borið um einhvers konar gjaldtöku á staðnum og að starfsfólk hefði veriðþar að störfum. Þykir rétt að gera nánar grein fyrir framburði þeirra vitna. D gaf skýrslu hjá lögreglu 21. desember 2012. Hannkvaðst hafa stundað spilamennsku á þessum stað, sem hann kallaði klúbb, í umeins og hálfs árs skeið. Þeir sem rækju klúbbinn hétu Kristján og Óskar, aukerlendrar konu sem hann taldi að héti Angela. Hann lýsti því að ákveðiðpottagjald hefði verið greitt við pókerspilið, en auk þess hefðu frjáls framlögfarið til gjafarans. Pottagjaldið væri þannig að ef 10 spilarar væru að spilaog potturinn færi yfir 3.000 krónur væru tekin 10% af þeirri fjárhæð.Pottagjaldið færi væntanlega til staðarins, hugsanlega sem þóknun fyrir aðhalda spilakvöldið. Pottagjaldið færi í ákveðinn „rekka“ og reglulega kæmiyfirmaður á staðnum sem fjarlægði þá fjármuni og færi með þá inn á skrifstofu.Við aðalmeðferð málsins kvað vitnið ákærðu hafa verið virka félagsmenn íáhugamannafélaginu. Þá kannaðist hann ekki við pottagjald, sem hann hafði áðurborið um, en kvaðst hafa verið að lýsa framkvæmd í erlendum klúbbum viðskýrslutöku hjá lögreglu. E gaf skýrslu hjá lögreglu 17. desember 2012 og 16. maí2013. Hann lýsti því að fjórir til sex manns hefðu unnið á staðnum og nefndinöfn ákærðu Kristjáns og Óskars í því sambandi, auk Q. Við aðalmeðferð málsinskvað hann enga starfsmenn hafa verið á staðnum og hefði framburður hans viðlögregluyfirheyrslu ekki verið réttur að þessu leyti.F gaf skýrslur hjá lögreglu 19. desember 2012 og 17.maí 2013. Hann kvaðst hafa spilað á staðnum um tveggja ára skeið, í um 30skipti. Í fyrri skýrslunni greindi hann svo frá að gjafarinn í póker tæki 1.000til 5.000 krónur af hverjum potti, sem gæti verið um 100.000 krónur á kvöldi. Ísíðari skýrslunni lýsti hann því að á venjulegu kvöldi hefðu fimm starfsmennverið á staðnum, gjafarar og stúlkur sem hefðu fært gestum veitingar. Hannkvaðst ekkert vita um pottagjald á staðnum en öllum væri frjálst að gefa gjafaraþjórfé. Við aðalmeðferð málsins kvaðst hann ekki vita hversu margir starfsmennhefðu verið á staðnum en það hefði alltaf einhver verið í því hlutverki aðgefa. Hann kvaðst ekki minnast þess að gjafarinn hefði tekið úr pottinum þegarhann náði ákveðinni fjárhæð. G gaf skýrslur hjá lögreglu 11. desember 2012 og 16.maí 2013. Hann kvaðst hafa komið þarna um þrisvar sinnum til að spila.Yfirleitt hefðu þrír starfsmenn verið á staðnum þegar spilað var, einhver semsá um staðinn, gjafari og einn til viðbótar. Við aðalmeðferð málsins kvaðstvitnið ekki kannast við að starfsmenn hefðu verið á staðnum og ekki kannast viðað hafa greint svo frá. H gaf skýrslu 12. desember 2012. Hann kvaðst hafaspilað reglulega á staðnum um eins árs skeið. Kvöldið sem húsleit var gerðhefðu starfsmenn verið Óskar og tvær erlendar stúlkur, A og [...]. Viðaðalmeðferð málsins kvaðst vitnið hvorki muna eftir starfsmönnum á staðnum néað hafa borið um slíkt við skýrslutöku hjá lögreglu. Hann kvaðst hafa verið„stressaður“ þegar hann gaf skýrsluna kvöldið sem húsleit fór fram.gaf skýrslur hjálögreglu 17. desember 2012 og 16. maí 2013. Við fyrri skýrslutökuna kvaðst hannhafa vanið komur sínar á staðinn frá árinu 2011. Nokkrir starfsmenn væru ástaðnum, t.d. Óskar, „Luffi“ og Kristján. Hann lýsti því að þegar spilapeningarværu keyptir tæki húsið nokkur prósent af þeirri fjárhæð. Þá hefði hann spilaðrúllettu við húsið og hefði verið um háar fjárhæðir að ræða. Þá hefðu veitingarverið til sölu á staðnum. Í síðari skýrslu vitnisins kvaðst hann hins vegarekki vita hvort tekið hefði verið gjald af þeim sem spiluðu póker. Hann hefðieingöngu spilað rúllettu og ef hann tapaði hefði stjórnandinn tekið allaspilapeningana til sín. Við aðalmeðferð málsins kvaðst vitnið ekki minnast þesssíðastgreinda og gaf þá skýringu að hann hefði verið taugaóstyrkur viðskýrslutökur hjá lögreglu.J gaf skýrslur 12. desember 2012 og 15. maí 2013. Hannkvaðst hafa spilað á staðnum í um 10 skipti. Staðurinn væri rekinn afÍslendingum, en allir starfsmenn þar hefðu verið erlendir. Þrír til fjórirstarfsmenn hefðu verið á staðnum á venjulegu kvöldi. Við aðalmeðferð málsinskvaðst hann ekki vita hvernig staðurinn var rekinn og ekki heldur hvort fólksem þarna var hefði verið starfsmenn.K gaf skýrslur 12. desember 2012 og 16. maí 2013. Hannkvaðst hafa spilað á staðnum frá opnun um einu og hálfu ári fyrr. Kvöldið semhúsleit fór fram hefðu starfsmenn verið S, sem var að gefa, „Jón bóndi“, Óskar,sem væri einn af eigendunum, útlenskur strákur og tvær stúlkur frá Búlgaríu.Hann lýsti því hvernig tekinn væri hluti af spilapeningum í póker, sem færi í„jackpot“ og hægt væri að vinna. Spurður hvernig húsið fengi greitt kvaðst hannekki vita hverjar reglurnar væru en það væri tekinn hluti úr hverjum potti.Þegar viss upphæð væri komin á borðið tæki „dílerinn“ hluta af henni. Hannkvaðst ekki vita hve mikið. Við síðari skýrslutökuna kvaðst vitnið lítið vitaum reksturinn en Óskar og Kristján hefðu svarað í síma þegar hann hringdiþangað. Starfsmenn hefðu verið um þrír til átta hverju sinni. Einhverjir hefðuverið að gefa í spilum, aðrir að taka á móti fólki og enn aðrir að afgreiðaveitingar. Hann lýsti því hvernig gjald hefði verið tekið af spilapeningum semrunnið hefði í „jackpot“, sem spilað væri um. Þá hefði gjafara verið gefiðþjórfé ef svo bar undir og hefði það verið sett í bakka við hlið gjafarans. Þálýsti vitnið því að tekið hefði verið gjald úr pottinum á spilaborðinu og hefðuþeir fjármunir farið í annan bakka. Starfsmenn hefðu komið reglulega og sóttþað sem var í bökkunum. Við aðalmeðferð málsins kannaðist vitnið ekki við aðstarfsmenn hefðu verið á staðnum, en kvaðst þó muna eftir einhverjummyndarlegum erlendum stúlkum sem hefðu jafnan gengið um staðinn. Þá kvaðst hannekki minnast þess að gjald hefði verið tekið úr pottinum þegar póker varspilaður. Hann kvaðst hafa verið mjög taugaóstyrkur við skýrslutöku hjálögreglu og eflaust farið með eitthvert fleipur. Hann hefði sagt það sem hanntaldi að lögreglan vildi heyra.N gaf skýrslu 12. desember 2012. Hann kvaðst hafaspilað á staðnum þrisvar til fjórum sinnum í viku. Hann lýsti því að þegar hannkeypti spilapeninga tæki staðurinn 400 krónur af hverjum 10.000 krónum sem hannreiddi af hendi.L gaf skýrslu 12. desember 2012. Hann kvað þrjástarfmenn hafa verið að vinna á staðnum þetta kvöld, þ.á m. Óskar. Viðaðalmeðferð málsins kvað hann einhverja ávallt hafa verið til að „sjá umgeimið“ og nefndi nöfn Q og Óskars í því sambandi. Þá hefði ljóshærð konastundum verið í hlutverki gjafara.M gaf skýrslu 20. desember 2012. Hún kvaðst hafa spilaðí klúbbnum um eins árs skeið. Yfirleitt væru þrír starfsmenn á staðnum ákvöldi, Kristján og tveir aðrir. Það hefði verið „flæði á gjöfurum“ og samigjafari væri ekki tvo daga í röð. Hún kvaðst ekki vita hvort gjafararnir væruíslenskir eða erlendir. Við aðalmeðferð málsins kvaðst hún ekki minnast þess aðhafa við skýrslutöku hjá lögreglu borið um að starfsmenn hefðu verið á staðnum.O kvaðst hafa spilað á staðnum um átta mánaða skeið, umtvisvar í mánuði. Yfirleitt hefði einhver þeirra Kristjáns, Óskars, eða P veriðá staðnum og afgreitt spilapeninga. Ákærða Anzela hefði oftast verið ígjafarahlutverki, en hún hefði ekki tekið þátt í spilinu. Þá hefðu oft veriðþarna tvær erlendar stúlkur, sem hefðu þjónað til borðs. Vitnið kvaðst aðallegahafa spilað póker, en þó prófað rúllettu í eitt eða tvö skipti. Þegar spilaðurvar póker hefði gjafari tekið svokallað pottagjald, sem hefði fariðstighækkandi eftir því sem hærri fjárhæðir voru á borðinu. Pottagjaldið hefðifarið í dall við hlið gjafarans og hefði einhver forsvarsmannanna komiðreglulega og tæmt dallinn. Þegar rúlletta var spiluð hefði starfsmaðurinn semsá um rúllettuna tekið þá spilapeninga sem töpuðust. Borið var undir vitnið aðkomið hefði fram hjá honum við skýrslutöku hjá lögreglu að hann hefði aðeinsspilað póker á staðnum. Hann kvað það ekki vera rétt, hann hefði spilaðrúllettu einu sinni eða tvisvar.Þákomu fyrir dóminn sem vitni P og Q, sem báru um að hafa komið að stofnunfélagsins ásamt ákærða Kristjáni. Q kvað ósætti hafa komið upp á milli þeirraKristjáns þar sem vitnið hefði viðrað þá hugmynd að tekið yrði pottagjald íspilum sem rynni til hans sem endurgjald fyrir vinnuframlag hans á staðnum.Kristján hefði hins vegar ekki viljað fallast á þetta. Kvaðst vitnið hafa hættafskiptum af félaginu eftir þetta. R, [...] ákærða Kristjáns, gaf einnig skýrslu viðaðalmeðferð málsins. Hann kvaðst hafa flutt fjármuni hingað til lands fráTaílandi fyrir [...] sinn. Þetta hefði hann gert í fimm til sex skipti og haftmeð sér 4.000 til 5.000 evrur í hvert sinn, sem hann hefði afhent ákærða.Lokskomu fyrir dóminn lögreglumenn sem komu að rannsókn málsins, en ekki eru efnitil að rekja framburð þeirra. NiðurstaðaI. kafli ákæruFyrirliggur að í húsnæði sem P&P áhugamannafélag hafði á leigu að Skeifunni 19 íReykjavík kom fólk saman og spilaði fjárhættuspil á þeim tíma sem í ákærugreinir. Ákærði Kristján Georg Jósteinsson hefur borið um að hafa annaststofnun félagsins. Hann var jafnframt skráður stjórnarformaður þess, eneiginkona hans, ákærða Anzela Jósteinsson, var stjórnarmaður. Af framburðiákærðu og vitna verður ráðið að ákærðu Kristján og Óskar Aðils Kemp hafi haftumsjón með spilakvöldum í húsnæðinu, en Anzela hafi oft verið í hlutverkigjafara. Þá er jafnframt komið fram að Kristján sá um fjármál félagsins og aðÓskar kom að rekstri þess með ýmsum hætti. Verður lagt til grundvallar aðákærðu hafi verið í forsvari fyrir þá starfsemi sem fór fram í húsnæðifélagsins, þó einkum ákærði Kristján. Ljóst er að talsverður kostnaður fylgdistarfseminni, einkum leigugreiðslur, kostnaður vegna rafmagns- og símanotkunar,nettengingar og sjónvarpsáskriftar. Þá var veruleg velta á bankareikningumfélagsins, sem er til marks um að starfsemin hafi verið umfangsmikil.Svosem rakið hefur verið var töluvert misræmi í framburði ákærðu Anzelu og Óskarsvið skýrslutökur hjá lögreglu og við meðferð málsins fyrir dómi. Þannig lýstiAnzela því fyrir lögreglu að tekið hefði verið „pottagjald“ við pókerspil semrunnið hefði til hússins, Óskar lýsti skiptingu á því sem hann kallaði þjórfé ámilli gjafara og hússins, auk þess sem ákærðu báru bæði um að starfsfólk hefðiverið á staðnum. Fyrir dóminum kváðu þau framburð sinn að þessu leyti verarangan og gáfu þær skýringar að þau hefðu verið undir miklu andlegu álagi viðyfirheyrslu hjá lögreglu. Þau lýstu því jafnframt að hafa orðið fyrir þrýstingiaf hálfu rannsakenda, auk þess sem spurningar hefðu verið leiðandi. Þátók framburður þorra vitna breytingum við meðferð málsins. Hefur verið gerðgrein fyrir framburði 11 vitna, sem við skýrslutöku hjá lögreglu báru ýmist aðtekið hefði verið gjald við pókerspil, spilavinningar hefðu runnið til hússinseða að starfsfólk hefði unnið á staðnum, m.a. við að bera fram veitingar. Viðaðalmeðferð málsins vildu vitnin hins vegar ekki kannast við að atvik hefðuverið með þessum hætti og báru að um félagsstarf hefði verið að ræða. Framkom hjá ákærðu og vitnum sem komu fyrir dóminn að þau tilheyrðu hópi áhugafólksum spilamennsku og mátti glöggt ráða af framburði þeirra og framgöngu fyrirdóminum að vinskapur væri í hópnum. Skiptir þetta máli við mat á framburðivitnanna og skýringum sem þau hafa gefið á misræmi sem þar er að finna. Ímálinu liggja fyrir hljóðupptökur af framangreindum skýrslum ákærðu og vitnannaog verður ekki annað af þeim ráðið en að rétt hafi verið eftir skýrslugjöfumhaft og að skýrslutökur hafi farið fram með eðlilegum hætti. Eru skýringarákærðu og vitna á breyttum framburði fyrir dóminum því ótrúverðugar og ber aðhafna þeim. Verður framburður þeirra við lögreglurannsókn málsins lagður tilgrundvallar eftir því sem hann fær stoð í öðrum gögnum málsins.Ímálinu liggur fyrir skýrsla vitnisins C sem tekin var fyrir dómi viðlögreglurannsókn málsins, sbr. c-lið 1. mgr. 59. gr. laga um meðferð sakamálanr. 88/2008. Þótt vitnið hafi ekki komið fyrir dóm við aðalmeðferð málsinsþykir mega líta til vitnisburðar hans við sönnunarmat í málinu, enda höfðuákærðu færi á að láta spyrja hann við þá skýrslutöku sem fram fór. Vitniðkvaðst hafa starfað á staðnum sem gjafari og við að þjónusta gesti. Hann hefðiþegið laun fyrir, sem að einhverju leyti hefðu verið millifærð á reikning íheimalandi hans. Fær sú frásögn stuðning í gögnum um millifærslu ákærða Óskars9. október 2012, á 1.550 evrum, á reikning skráðan á nafn vitnisins í banka íLitháen. Þáhefur verið rakinn framburður vitnisins O við aðalmeðferð málsins, sem lýstiþví að tekið hefði verið gjald við pókerspil á staðnum og að spilapeningar semtöpuðust í rúllettu hefðu runnið til hússins, auk þess sem hann bar um hlutverkstarfsfólks á staðnum. Samkvæmtframangreindu þykir sýnt fram á að gjald hafi verið tekið fyrir spilamennsku íhúsnæði P&P áhugamannafélags, eins og fram kom hjá ákærðu Anzelu og Óskariog vitnunum D, F, I, K og N viðskýrslutökur hjá lögreglu og vitnin C og O hafa jafnframt borið um. Jafnframtþykir sýnt að erlent starfsfólk hafi verið á staðnum eins og ákærðu Anzela ogÓskar, vitnin E, F, G, I, J, K, H, L, M, C og O hafa borið um. Er jafnframt tilþess að líta að í málinu liggja fyrir gögn um millifærslur á reikninga sjöeinstaklinga í Litháen og Eistlandi, sem ákærði Óskar bar við yfirheyrslu hjálögreglu að hefðu verið vegna launagreiðslna til starfsfólks. Verður því lagttil grundvallar að atvinnustarfsemi hafi farið fram í húsnæði sem félagið hafðiá leigu, en ákærðu voru í forsvari fyrir. Fyrir liggur að verulegar greiðslurrunnu til ákærðu frá félaginu, en greiðslur inn á bankareikninga ákærðaKristjáns frá félaginu námu samtals 18.978.333 krónum, innborganir á reikningákærðu Anzelu 6.947.499 krónum og 11.194.247 krónur runnu inn á reikning ákærðaÓskars, auk þess sem 917.000 krónur voru millifærðar á reikning hans af ákærðaKristjáni. Þá hefur ákærði Kristján kannast við að greiðslukort félagsins hafiað hluta til verið notuð vegna einkaneyslu þeirra Anzelu, eins og yfirlit umnotkun þeirra bera með sér. Að öllu framangreindu virtu þykir sannað að ákærðuhafi rekið fjárhættuspil í atvinnuskyni og sér til ávinnings, eins og í ákærugreinir. Verða ákærðu sakfelld samkvæmt I. kafla ákæru og varðar háttsemiþeirra við 183. gr. og 184. gr. almennra hegningarlaga. II. kafli ákæruSamkvæmtgögnum sem liggja fyrir um fjárstreymi í gegnum kortaposa P&Páhugamannafélags bárust greiðslur að fjárhæð 170.990.883 krónur um kortaskannafélagsins á því tímabili sem ákæra tekur til, en fram er komið að nota máttigreiðslukort til að greiða fyrir þátttöku í spilum á staðnum. Fjármunirnirrunnu inn á bankareikninga félagsins og hluti þeirra, 89.684.818 krónur, inn ábankareikning ákærða Kristjáns. Leiðir af niðurstöðu dómsins samkvæmt I. kaflaákæru að um var að ræða ávinning af ólöglegri starfsemi sem ákærðu voru í forsvarifyrir. Jafnframt liggur fyrir að greiðslur frá félaginu runnu inn á reikningaákærðu á tímabilinu, eins og rakið hefur verið.Gerðhefur verið grein fyrir útreikningum lögreglu á lífeyri ákærðu, sem byggja ágögnum um skráðar tekjur og útgjöld þeirra á þeim tíma sem um ræðir. Varniðurstaða útreikninganna sú að lífeyrir ákærðu Kristjáns og Anzelu hefði veriðneikvæður sem nemur 36.430.898 krónum og lífeyrir ákærða Óskars neikvæður semnemur 4.757.855 krónum. Hefur ákæruvaldið lagt til grundvallar að ákærðu hafinýtt sér afrakstur af hinni ólögmætu starfsemi sem numið hafi þessum mismun aðlágmarki, þó þannig að tekið hefur verið tillit til gagna sem ákærði Óskarlagði fram við meðferð málsins fyrir dómi um spilavinninga. Var ákæru breytt ísamræmi við það þannig að ætlaður ávinningur hans er talinn hafa numið aðlágmarki 3.241.425 krónum. Við lögreglurannsókn málsins og meðferð þess fyrirdómi báru ákærðu um að hafa haft frekari tekjur á tímabilinu sem þau hefðu ekkigert grein fyrir á skattframtölum. Við aðalmeðferð málsins voru lögð fram gögnsem rennt geta stoðum undir framburð ákærðu að einhverju leyti, auk þess semframburður ákærðu Kristjáns og Anzelu um peningaflutninga til landsins færstuðning í vitnisburði föður ákærða, þótt engin afstaða verði tekin tilskýringa ákærðu á tilurð þeirra fjármuna sem um ræðir. Samkvæmtframangreindu er sannað að ákærðu hafi gerst sek um peningaþvætti, eins og þeimer gefið að sök í ákæru. Eins og málið liggur fyrir dóminum þykir þó ekki verðaslegið fastri fjárhæð afraksturs brotastarfseminnar sem ákærðu hafi nýtt sér.Með þeirri athugasemd verða ákærðu sakfelld samkvæmt II. kafla ákæru og varðarháttsemi þeirra við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. III. kafli ákæru Sannað er með játningu ákærðaKristjáns og öðrum gögnum málsins að ákærði er sekur um þá háttsemi sem honumer gefin að sök í III. kafla ákæru. Verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemiog er brot hans rétt heimfært til refsiákvæða í ákæru.Viðurlög og sakarkostnaður Ákærðu Kristján GeorgJósteinsson og Óskar Aðils Kemp eru fæddir árið 1973, en ákærða AnzelaJósteinsson árið 1974. Samkvæmt framlögðum sakavottorðum hafa ákærðu Óskar ogAnzela ekki áður sætt refsingu, en ákærða Kristjáni var gerð sekt vegna brotagegn tolla- og lyfjalögum árið 2013. Við ákvörðun refsingar ákærðu verður litiðtil þess að brot þeirra stóðu yfir um lengri tíma og vörðuðu þau umtalsverðafjármuni. Þá frömdu þau brot sín í sameiningu, sbr. 2. mgr. 70. gr. almennrahegningarlaga, þótt ráðið verði af gögnum málsins að ákærði Kristján hafi haftum þau forgöngu. Á móti kemur að nokkuð er liðið frá brotum ákærðu. Með vísantil framangreinds þykir refsing ákærða Kristjáns hæfilega ákveðin fangelsi í 12mánuði, en fresta skal fullnustu 9 mánaða af refsingunni skilorðsbundið í 2 ár.Refsing ákærðu Anzelu og Óskars þykir hæfilega ákveðin fangelsi í 9 mánuði, enfresta skal fullnustu 6 mánaða af refsingunni skilorðsbundið í 2 ár.Gæsluvarðhald ákærðu kemur til frádráttar refsingu, eins og í dómsorði greinir. Í málinu er krafist upptöku ámunum, peningum og innstæðum á bankareikningum samkvæmt 69. gr. og 1. tölul. 1.mgr. 69. gr. a almennra hegningarlaga og beinist upptökukrafa gegn ákærðuKristjáni, Anzelu, Óskari og P&P áhugamannafélagi. Með vísan til þeirralagaákvæða sem í ákæru greinir verða dæmd upptæk fimm spilaborð ásamtfylgihlutum, spilapeningum og spilastokkum skv. a-lið IV. kafla ákæru, en um erað ræða muni sem lögregla lagði hald á í húsnæði sem P&P áhugamannafélaghafði til umráða að Skeifunni 19. Þá verða dæmdir upptækir peningaseðlar,samtals að fjárhæð 551.500 krónur, sem fundust í frystikistu og peningaskáp íhúsnæðinu, og innstæður á bankareikningum félagsins, skv. b-, e- og f-liðumsama kafla. Hins vegar þykir ekki hafa verið sýnt fram á að peningaseðlar aðfjárhæð 2.975 evrur, sem fundust á heimili ákærðu Kristjáns og Anzelu, oginnstæða á bankareikningi á nafni Anzelu, hafi verið ávinningur afbrotastarfsemi ákærðu og er kröfu um upptöku skv. c- og d-liðum IV. kafla ákæruþví hafnað. Ákærði Kristján verður dæmdurtil að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Vilhjálms H. Vilhjálmssonarhrl., vegna vinnu á rannsóknarstigi málsins og við meðferð þess fyrir dómi,4.092.000 krónur. Ákærða Anzela greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, BjarnaHólmars Einarssonar hdl., 3.069.000 krónur, og verjanda síns á rannsóknarstigimálsins, Grétars Dórs Sigurðssonar hdl., 409.200 krónur. Ákærði Óskar greiðimálsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Sigmundar Hannessonar hrl., 2.946.240krónur, og verjanda síns á rannsóknarstigi málsins, Bjarna Haukssonar hrl.,644.490 krónur. Ákærða P&P áhugamannafélag greiði málsvarnarlaun skipaðsverjanda síns, Heiðars Ásbergs Atlasonar hrl., 3.364.591 krónu. Við ákvörðunþóknunar lögmanna hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Ákærðu greiðií sameiningu 90.944 krónur í annan sakarkostnað. Af hálfu ákæruvaldsins fluttimálið Marín Ólafsdóttir aðstoðarsaksóknari. Ragnheiður Harðardóttirhéraðsdómari kveður upp dóminn.Dómsorð: Ákærði, Kristján GeorgJósteinsson, sæti fangelsi í 12 mánuði, en fresta skal fullnustu 9 mánaða afrefsingunni og falli sá hluti hennar niður að liðnum 2 árum frá birtingudómsins, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr.19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Gæsluvarðhald ákærða frá 12. til 21.desember 2012 kemur til frádráttar refsingu. Ákærðu, Anzela Jósteinsson ogÓskar Aðils Kemp, sæti hvort um sig fangelsi í 9 mánuði, en fresta skalfullnustu 6 mánaða af refsingu ákærðu og falli sá hluti hennar niður að liðnum 2árum frá birtingu dómsins, haldi þau almennt skilorð 57. gr. almennrahegningarlaga. Gæsluvarðhald ákærðu Anzelu frá 12. til 20. desember 2012 ogákærða Óskars frá 12. til 21. desember 2012 kemur til frádráttar refsingu. Upptæk eru dæmd fimm spilaborð ásamtfylgihlutum, spilapeningum og spilastokkum, peningaseðlar samtals að fjárhæð551.500 krónur, innstæða að fjárhæð 359.765 krónur, sem var á reikningi nr. 0526-14-401904á nafni P&P áhugamannafélags, ásamtáföllnum vöxtum, og innstæða að fjárhæð 94.045 krónur sem var áreikningi nr. 0526-26-5506 á nafni P&P áhugamannafélags, ásamt áföllnumvöxtum. Ákærði Kristján greiði málsvarnarlaun skipaðsverjanda síns, Vilhjálms H. Vilhjálmssonar hrl., 4.092.000 krónur. ÁkærðaAnzela greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Bjarna Hólmars Einarssonarhdl., 3.069.000 krónur, og verjanda síns á rannsóknarstigi málsins, GrétarsDórs Sigurðssonar hdl., 409.200 krónur. Ákærði Óskar greiði málsvarnarlaunskipaðs verjanda síns, Sigmundar Hannessonar hrl., 2.946.240 krónur, ogverjanda síns á rannsóknarstigi málsins, Bjarna Haukssonar hrl., 644.490krónur. Ákærða P&P áhugamannafélag greiði málsvarnarlaun skipaðs verjandasíns, Heiðars Ásbergs Atlasonar hrl., 3.364.591 krónu. Ákærðu greiði ísameiningu 90.944 krónur í annan sakarkostnað.
|
Mál nr. 855/2015
|
Lán Handveð Fyrning
|
Í mars 2009 fékk S hf. lán hjá Seðlabanka Íslands til sjö daga gegn veði í nánar greindum skuldabréfum sem voru vistuð á sérstökum reikningi félagsins hjá bankanum sem var veðsettur honum. Tveimur dögum áður en lánið féll í gjalddaga var S hf. veitt heimild til greiðslustöðvunar. Í nóvember 2009 lýsti Seðlabankinn kröfu á hendur S hf. við slit félagsins þar sem meðal annars var krafist greiðslu á láninu ásamt áföllnum dráttarvöxtum en að frádregnum tveimur innborgunum, samtals 13.890.010.109 krónur. Í kröfulýsingunni var tekið fram að til tryggingar láninu hefðu fyrrgreind skuldabréf verið sett Seðlabankanum að veði, auk þess sem skráð var að markaðsverðmæti skuldabréfanna næmi hærri fjárhæð en kröfufjárhæðin. Slitastjórn S hf. hafnaði fyrst um sinn kröfu Seðlabankans og í maí 2010 gekk E ehf., sem hafði fengið kröfuna framselda frá bankanum, að veðinu. Í janúar 2011 samþykkti slitastjórn S hf. að greiða E ehf. umrædda fjárkröfu gegn afhendingu skuldabréfanna. Þessu hafnaði E ehf. og eftir árangurslausar nauðasamningsumleitanir höfðaði S hf. mál þetta í maí 2014 til heimtu hins ætlaða mismunar á kröfu E ehf. og markaðsvirði skuldabréfanna miðað við gengi þeirra á nánar tilgreindum degi. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að Seðlabanki Íslands, sem E ehf. leiddi rétt sinn frá, hefði með samningi við S hf. og á grundvelli 2. mgr. 8. gr. laga nr. 46/2005 um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir öðlast handveðrétt yfir þeim skuldabréfum sem lögð höfðu verið fram til tryggingar umræddu láni. Í samræmi við það hefði Seðlabankanum verið heimilt, þegar lánið féll í gjalddaga án þess að það væri greitt, að slá eign sinni á hin veðsettu skuldabréf að því marki sem þyrfti til að greiða lánið upp. Samhliða hefði honum þá borið að standa S hf. skil á því sem eftir kynni að standa af verðmæti bréfanna miðað við markaðsvirði þeirra. Litið var svo á að S hf. hefði mátt vera ljóst, ekki síðar en við umrædda kröfulýsingu í nóvember 2009, að hann ætti kröfu á hendur Seðlabankanum til að fá greidda þá upphæð sem á milli bar. Með hliðsjón af þessu og að teknu tilliti til 1. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda var talið að krafa S hf. hefði verið fyrnd þegar málið var höfðað, sbr. 3. gr. og 1. mgr. 15. gr. sömu laga. Var E ehf. því sýknað af kröfu S hf.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson, EiríkurTómasson og Þorgeir Örlygsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. desember 2015. Hann krefst þessaðallega að stefnda verði gert að greiða sér 4.002.021.771 krónu með dráttarvöxtumsamkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. janúar2011 til greiðsludags, til vara sömu fjárhæð með vöxtum samkvæmt 4. gr. sömulaga frá 10. janúar 2011 til 10. febrúar sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1.mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Að þessu frágengnu krefst áfrýjandiþess að stefnda verði gert að greiða sér 2.887.228.537 krónur með dráttarvöxtumsamkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 28. maí 2010 til greiðsludags, aðþví frágengnu að stefnda verði gert að greiða sér sömu fjárhæð með vöxtumsamkvæmt 4. gr. sömu laga frá 28. maí 2010 til 10. febrúar 2011, endráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Lokskrefst áfrýjandi aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en tilvara að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara aðkröfur áfrýjanda verði lækkaðar. Þá krefst hann málskostnaðarfyrir Hæstarétti. Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir á mál þettarót sína að rekja til láns sem áfrýjandi fékk 18. mars 2009 hjá SeðlabankaÍslands til sjö daga gegn veði í nánar greindum skuldabréfum. Í lánsbeiðniáfrýjanda, sem þá hét Sparisjóðabanki Íslands hf., sagði meðal annars: „Verðiekki staðið í skilum með greiðslu láns þessa er Seðlabanka Íslands heimilt aðganga að tryggingunni til fullnustu vanefndanna án sérstaks fyrirvara, ánatbeina yfirvalda og án þess að fylgt sé formlegri málsmeðferð, sbr. 2. mgr. 8.gr. laga nr. 46/2005 um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir.“ Samkvæmt því lagaákvæðigeta þeir sem falla undir lögin, þar á meðal seðlabankar og fjármálafyrirtæki,samið um að heimilt sé að ganga að tryggingu til fullnustu vanefndrafjárskuldbindinga án sérstaks fyrirvara, án atbeina yfirvalda og án þess aðfylgt sé formlegri málsmeðferð. Sams konar ákvæði var í 11. grein almennraskilmála um viðskipti fjármálafyrirtækja við Seðlabankann sem undirritaðir voruaf honum og áfrýjanda 19. febrúar 2008. Þar var jafnframt tekið fram að heimiltværi að leita fullnustu „á hvern þann hátt sem Seðlabankinn kýs ... m.a. meðþví að taka verðbréf til eignar eða sölu þeirra án nauðungarsölu“ auk þess semhonum var „í sjálfsvald sett hvort leitað er fullnustu í öllum tryggingum semhafa verið settar eða einungis hluta þeirra“. Umrædd skuldabréf voru vistuð ásérstökum reikningi áfrýjanda hjá Seðlabankanum sem var veðsettur þeimsíðarnefnda samkvæmt yfirlýsingu áfrýjanda síðastnefndan dag „ásamt allriþeirri verðbréfaeign sem á hverjum tíma er skráð á reikninginn.“Samkvæmt framansögðu hafði Seðlabanki Íslands, sem stefndi leiðir réttsinn frá, með samningi við áfrýjanda á grundvelli sérstakrar lagaheimildaröðlast handveðrétt yfir þeim skuldabréfum sem lögð höfðu verið fram tiltryggingar umræddu láni. Í samræmi við það var Seðlabankanum heimilt, þegarlánið féll í gjalddaga án þess að það væri greitt, að slá eign sinni á hinveðsettu skuldabréf að því marki sem þurfti til að greiða lánið upp. Samhliðahefði honum þá borið að standa áfrýjanda skil á því sem eftir kynni að standaaf verðmæti bréfanna miðað við markaðsvirði þeirra.Eftir að áfrýjandi var tekinn til slita lýsti Seðlabanki Íslands kröfu áhendur honum 3. nóvember 2009 þar sem meðal annars var krafist greiðslu áláninu, sem fallið hafði í gjalddaga 25. mars 2009, ásamt áföllnumdráttarvöxtum en að frádregnum tveimur innborgunum, samtals 13.890.010.109krónur. Í kröfulýsingunni var jafnframt tekið fram að til tryggingar láninuhafi nánar greind skuldabréf verið sett Seðlabankanum að veði. Þótt einungishafi verið getið þar nafnverðs bréfanna liggur ljóst fyrir af gögnum málsins aðmarkaðsvirði þeirra, miðað við skráð gengi í Kauphöll Íslands, var á þessumtíma umtalsvert meira en nam áðurgreindri kröfufjárhæð. Ekki síðar en á þessutímamarki mátti áfrýjanda því vera ljóst að hann ætti kröfu á hendurSeðlabankanum til að fá greidda þá upphæð sem á milli bar. Í 1. mgr. 2. gr.laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda segir að fyrningarfrestur kröfureiknist frá þeim degi þegar kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda. Meðskírskotun til þess sem áður segir og að teknu tilliti lögskýringargagna, semgerð er grein fyrir í héraðsdómi, hófst fyrningarfrestur kröfu áfrýjanda ísíðasta lagi 3. nóvember 2009 og var hún því fyrnd þegar mál þetta var höfðað19. maí 2014, sbr. 3. gr. og 1. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007, en fjarri lagier að fyrningu hafi áður verið slitið af hendi Seðlabankans eða stefndasamkvæmt 14. gr. laganna.Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti einsog í dómsorði greinir. Dómsorð:Héraðsdómur skalvera óraskaður.Áfrýjandi, SPB hf., greiði stefnda,Eignasafni Seðlabanka Íslands ehf., 1.000.000 krónur í málskostnað fyrirHæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 24.nóvember 2015Málþetta, sem dómtekið var 28. október sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkurmeð stefnu þingfestri þann 5. júní 2014 af SPB hf., Borgartúni 25, Reykjavík, áhendur Eignasafni Seðlabanka Íslands ehf., Kalkofnsvegi 1, 150 Reykjavík.I. Stefndi krefst þess aðallega að stefndigreiði stefnanda 4.002.021.771 kr. ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr.laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 10. janúar 2011 tilgreiðsludags. Til vara að stefndi greiði stefnanda4.002.021.771 kr. ásamt vöxtum, samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu, frá 10. janúar 2011 til 10. febrúar 2011, en með dráttarvöxtumsamkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til þrautavara að stefndi greiðistefnanda 2.887.228.537 kr. ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 28. maí 2010 til greiðsludags. Til þrautaþrautavara að stefndi greiðistefnanda 2.887.228.537 kr. ásamt vöxtum, samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu, frá 28. maí 2010 til 10. febrúar 2011, en meðdráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndigreiði stefnanda málskostnað að skaðlausu og tekið verði tillit tilvirðisaukaskatts af málflutningsþóknun. Stefndi krefst þess aðallega að hannverði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur stefnanda áhendur honum verði stórlega lækkaðar. Í báðum tilvikum krefst stefndimálskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðummálskostnaðarreikningi.II.MálsatvikÁgreiningur þessa máls lýtur að uppgjöri á kröfu stefnda viðslitameðferð stefnanda, SPB hf. (áður Sparisjóðabanki Íslands). Áður en rakinverða atvik varðandi slitameðferðina er nauðsynlegt að víkja að þeim viðskiptumSeðlabanka Íslands og stefnanda sem voru undanfari þeirra ágreiningsefna semhér eru til umfjöllunar. Stefnandi starfaði sem fjármálafyrirtæki áíslenskum fjármálamarkaði en fram til októbermánaðar 2008 átti stefnandi ímiklum lánsviðskiptum við Seðlabanka Íslands og var þar ýmist um að ræða dag-eða veðlánaviðskipti. Þessi lánsviðskipti voru framlengd allt til upphafsgreiðslustöðvunar stefnanda í mars 2009. Stefnandi átti jafnframt í beinumverðbréfalánaviðskiptum við fjármálaráðuneytið, en framkvæmd þeirra lána var íhöndum Seðlabanka Íslands. Til tryggingar þessum lánsviðskiptum lagði stefnandifram ýmis veð sem Seðlabanki Íslands mat hæf í samræmi við þágildandi reglurnr. 808/2008, um viðskipti fjármálafyrirtækja við Seðlabanka Íslands.Seðlabanki Íslands veitir lánastofnunum sem geta átt innlánsviðskipti við bankann lánmeð kaupum á verðbréfum eða á annan hátt gegn tryggingum sem bankinn meturgildar, sbr. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands. Þessiviðskipti eru reglubundinn þáttur í starfsemi Seðlabankans og má skipta slíkumlánum í tvo flokka; annars vegar er um að ræða daglán sem veitt eru til einsdags í senn, og hins vegar er um að ræða veðlán sem veitt eru til sjö daga ísenn gegn veði í verðbréfum sem Seðlabankinn metur hæf. Við mat á verðmæti verðbréfa semfjárhagslegri tryggingarráðstöfun vegna viðskipta við Seðlabankann er þar beittákveðnu frádragi frá viðmiðunarverði verðbréfanna til þess að lánsfjárhæðin séalltaf lægri en markaðsvirði veðanna. Seðlabankinn endurmetur svo reglulegaverðmæti þessara trygginga og krefst eftir atvikum viðbótartryggingar efmarkaðsverð bréfanna lækkar, til þess að tryggja að verðmæti trygginga séávallt yfir ákveðnu lágmarki. Lækki verðmæti trygginga niður fyrir tilgreintlágmark skal viðkomandi fjármálafyrirtæki leggja fram viðbótartryggingu þannigað tilgreint lágmark náist. Þetta er gert til að tryggja með sem bestum hættiendurheimtur allra lána. Vegna viðskipta sinna við SeðlabankaÍslands ritaði stefnandi undir Almenna skilmála um viðskiptifjármálafyrirtækja við Seðlabanka Íslands þann 19. febrúar 2008. Í 8. gr. almennuskilmálanna er mælt fyrir um að verðbréf sem lögð eru fram sem trygging vegnareglulegra viðskipta eða vegna dagláns, skuli færð á hlutlaust svæði ítölvukerfi Verðbréfaskráningar Íslands hf. og sótt þaðan af Seðlabankanum semfæri þau á verðbréfareikning(VS-reikning) viðkomandi fjármálafyrirtækis hjá Seðlabankanum. VS-reikningurinnskuli veðsettur Seðlabankanum samkvæmt sérstakri yfirlýsingu þar að lútandi.Í 11. gr. almennu skilmálanna sem fjallar um vanefndir og heimildirSeðlabanka Íslands til að ganga að tryggingum er jafnframt mælt fyrir um að viðvanefndir fjármálafyrirtækis sé Seðlabankanum heimilt að gjaldfellaskuldbindingar þess að hluta til eða að öllu leyti, fyrirvaralaust og ánsérstakrar uppsagnar. Þá segir að Seðlabankanum sé heimilt án frekari fyrirvaraað leita fullnustu í þeim tryggingum sem fjármálafyrirtæki hefur sett, á hvernþann hátt sem Seðlabankinn kýs, án atbeina yfirvalda og án formlegrarmálsmeðferðar, m.a. með því að taka verðbréf til eignar eða sölu þeirra ánnauðungarsölu, sbr. ákvæði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 46/2005. Þá sé Seðlabankanumí sjálfsvald sett hvort leitað er fullnustu í öllum tryggingum sem hafa veriðsettar eða einungis hluta þeirra og í hvaða röð það er gert. Þann 19. febrúar 2008 undirritaði stefnandi einnig yfirlýsingu umveðsetningu VS-reiknings þar sem stefnandi veðsetti Seðlabanka Íslands„VS-reikning nr. 32290 við Seðlabanka Íslands ásamt allri þeirri verðbréfaeignsem á hverjum tíma er skráð á reikninginn“. Þá segir að veðið sé sett „tiltryggingar á öllum fjárskuldbindingum sem veðsali tekst á hendur gagnvartSeðlabankanum hvort sem er vegna viðskipta eða vegna trygginga í stórgreiðslukerfiSeðlabanka Íslands“. Einnig kemur fram að veðsala sé óheimilt að ráðstafaveðandlaginu með hvaða hætti sem er nema hann hafi áður fengið til þessskriflegt leyfi Seðlabankans. Þá segir að Seðlabankanum sé heimilt að taka hinaveðsettu verðbréfaeign til eignar eða nota andvirði hins veðsetta, í heild eðahluta, til fullnustu þeirra skuldbindinga og kostnaðar sem veðið á að tryggja,án sérstaks fyrirvara, án atbeina yfirvalda og án þess að fylgt sé formlegrimálsmeðferð, sbr. ákvæði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 46/2005. Þann 15. október 2008 óskaði stefnandi eftir láni að fjárhæð147.153.239.312 kr. til 7 daga frá Seðlabankanum gegn veði í verðbréfum semSeðlabankinn mæti hæf til tryggingar í samræmi við reglur 35/2008 um viðskiptifjármálafyrirtækja við Seðlabanka Íslands. Til tryggingar láninu lagðistefnandi fram tryggingar, samtals að nafnvirði 148.453.493.2010 kr., sbr.dómskjal 3, fylgiskjal 3 með kröfulýsingu stefnda vegna slitameðferðarstefnanda. Þann 31. desember 2008 óskaði stefnandieinnig eftir dagláni frá Seðlabanka Íslands að fjárhæð 4.951.656.450 kr., sbr.dómskjal 3, fylgiskjal 4. Til tryggingar dagláninu lagði stefnandi framverðbréf, samtals að nafnverði 4.565.000.000 kr., sbr. yfirlýsingu dags. samadag:Sama dag, 31. desember 2008 óskaði stefnandi enn eftir dagláni fráSeðlabanka Íslands að fjárhæð 10.000.000.000 kr. og lagði fram verðbréf,samtals að nafnverði 10.000.000.000 kr. til tryggingar, sbr. dómskjal 3,fylgiskjal 4, sbr. yfirlýsingu dags. sama dag: Við árslok 2008 voru heildarkröfur Seðlabanka Íslands á hendur stefnandaað fjárhæð 179,5 ma. kr. Öll verðbréf sem lögð voru fram til tryggingar skuldumstefnanda við Seðlabankann voru vörsluð á framangreindum VS-reikningi nr. 32290og voru handveðsett til tryggingar öllum kröfum Seðlabanka Íslands á hendurstefnanda, sbr. m.a. ákvæði handveðsyfirlýsingarinnar.Þann 12.janúar 2009 var undirritað samkomulag um yfirtöku ríkissjóðs á hluta veðlána ogdaglána Seðlabanka Íslands. Með samkomulaginu framseldi Seðlabanki Íslands tilfjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs kröfur vegna veðlána og daglána semtryggðar voru með veði í verðbréfum útgefnum af gömlu bönkunum, eins og þeireru nánar tilgreindir í samkomulaginu. Heildarfjárhæð framseldra krafna áhendur ýmsum fjármálafyrirtækjum var 345.005.388.153 kr. og var miðað við yfirtökudagþann 31. desember 2008. Í samkomulaginu er sérstaklega tekið fram að þau veðsem lögð voru fram til tryggingar hafi einnig verið framseld ríkissjóði. Þann 18. mars 2009 óskaði stefnandi eftir láni að fjárhæð 13.226.886.153kr. til 7 daga frá Seðlabanka Íslands gegn veði í skuldabréfum, en hér var umað ræða framlengingu á hluta af eldri lánum Seðlabanka Íslands til stefnanda.Til tryggingar láninu lagði stefnandi fram eftirfarandi tryggingar, samtals aðnafnverði 11.532.661.054 kr. og að markaðsverðmæti 13.957.283.046 kr.,sbr.dómskjal 20:FlokkurGjaldmiðillNafnverðHFF150914ISK05.999.037HFF150224ISK50.000.000HFF150434ISK4.000.000.000HFF150644ISK7.026.662.017RIKB 09 0612ISK00.000.000RIKB 10 0317ISK250.000.000RIKB 13 0517ISK0RIKB 19 0226ISK0GLB 08 1103ISK0KAUP 08 1015ISK0KAUP 08 1114ISK0KAUP 08 1215ISK0KAU CB 2ISK0KAUP var 02/24ISK0Bundið innlánISK0Samtals:1.532.661.054 Þann21. mars 2009 ákvað Fjármálaeftirlitið að taka yfir valdhluthafafundar stefnanda, víkja stjórn bankans frá og skipa honum skilanefnd ísamræmi við þágildandi ákvæði 100. gr. a. í lögum nr. 161/2002 umfjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008. Stefnanda var veitt heimildtil greiðslustöðvunar 23. mars 2009 og átti hún að standa til 15. júní sama ár.Áður en sá tími var á enda runninn var stefnanda skipuð slitastjórn 19. maí2009 samkvæmt 4. mgr. 101. gr. fyrrnefndra laga um fjármálafyrirtæki, sbr. 5.gr. laga nr. 44/2009 og 4. tölulið ákvæðis II til bráðabirgða við þau lög.Slitastjórn gaf út innköllun til skuldheimtumanna, er birtist í vefritiLögbirtingablaðsins fyrra sinni 3. júní 2009. Upphaflegur kröfulýsingarfresturvar ákveðinn fjórir mánuðir eða til 3. október 2009. Með auglýsingu, sembirtist í fyrra sinn í Lögbirtingablaði 29. september 2009, varkröfulýsingarfrestur lengdur um einn mánuð eða til 3. nóvember 2009.Þann 3. nóvember 2009 lýsti fjármálaráðuneytið kröfu í slitameðferðinavegna veðlána, daglána og verðbréfalána, auk lögfræðikostnaðar, að fjárhæðsamtals 201.204.380.942 kr., sbr. dómskjal 21. Í kröfulýsingunni voru sérstaklegatilgreind eftirfarandi verðbréf sem tryggingar fyrir kröfunni, en einnig varvísað til framangreinds handveðssamnings og var hann lagður fram sem fylgiskjalmeð kröfulýsingunni:FlokkurGjaldmiðillNafnverðVeðlánKAUP 08 1114ISK0.000.000.000KAUP 08 1215ISK20.000.000.000GLB 08 1103ISK4.900.000.000GLB 09 1028ISK9.100.000.000GLB 09 0618ISK2.165.000.000GLBIRFLOAT 03/09ISK0.000.000.000LAIS 09 0401ISK8.000.000.000LANISL Float 06/09*ISK0.000.000.000LANISL Float 04/09ISK47.000.000.000DaglánGLB 09 1028ISK525.000.000GLB 09 0618ISK40.000.000KAUP 08 1015ISK0.000.000.000Samtals:41.730.000.000Þann 3. nóvember 2009 lýsti Seðlabanki Íslands jafnframt kröfu íslitameðferð stefnanda vegna þess hluta krafna sinna sem ekki hafði veriðframseldur ríkissjóði, en kröfulýsingin fékk númerið 189 í kröfuskrá stefnanda.Sá hluti kröfulýsingarinnar sem laut að lánsviðskiptum stefnanda var að fjárhæð13.890.010.109 kr. Í kröfulýsingunni var sérstaklega vísað til nánartilgreindra skuldabréfa sem trygginga fyrir kröfunni, en einnig var vísað tilframangreinds handveðssamnings um verðbréf á VS-reikningi dags. 19. febrúar2008 og var hann lagður fram sem fylgiskjal með kröfulýsingunni, dómskjal 3,fylgiskjal 2. Við kröfulýsinguna var skráð markaðsverðmæti tilgreindraskuldabréfa hærra en kröfufjárhæðin skv. kröfulýsingu nr. 189, dómskjal 20 ogjafnframt dskj. 22. Umræddskuldabréf sem vísað var til í kröfulýsingu nr. 189 eru þau sem ágreiningurmáls þessa lýtur að: FlokkurGjaldmiðillNafnverðRIKB 10 0317ISK250.000.000HFF150914ISK05.999.037HFF150224ISK50.000.000HFF150434ISK4.000.000.000HFF150644ISK7.026.662.017Samtals:1.434.661.054Slitastjórn stefnanda tilkynnti Seðlabanka Íslands með bréfi dags. 19.nóvember 2009 að hún hefði hafnað kröfu nr. 189 að svo stöddu við slitameðferðstefnanda. Þessari afstöðu slitastjórnarinnar var mótmælt með tölvupóstilögmanns Seðlabanka Íslands þann sama dag. Með bréfi dags. 9. febrúar 2010 var tilkynnt að krafa nr. 189 hefðiverið framseld til stefnda með öllum réttindum sem henni fylgdu. Þann 17. mars2010 var skuldabréfið RIKB 10 0317, að nafnvirði 250.000.000 kr., á gjalddagaog tók stefndi við greiðslu vegna þess að fjárhæð 267.500.000 kr. sem ráðstafaðvar inn á skuld stefnanda skv. kröfu nr. 189. Með bréfi framkvæmdastjóra stefnda til slitastjórnar stefnanda, dags.31. maí 2010, var tilkynnt að stefndi hefði fullnustað þau skuldabréf útgefinaf Íbúðalánasjóði (auðkennd HFF) sem tilgreind höfðu verið í kröfulýsingunni.Fullnustuverðið var tilgreint sem 15.914.839.586 kr. og var tekið fram að þaðmiðaðist við 28. maí 2010. Stefnandi mótmælti fullnustunni með bréfi til stefndaþann 1. júní 2010 þar sem lýst var þeirri afstöðu slitastjórnar stefnanda aðstefndi hefði ekki haft heimild til að fullnusta veðin einhliða. Vísað var tilþess að í kröfulýsingunni hefði þess verið krafist að kröfufjárhæðin yrðigreidd af eignum búsins. Jafnframt að kröfunni hefði verið hafnað að svo stödduog önnur afstaða hefði ekki verið tekin. Þá hefði stefnandi verið íslitameðferð frá 22. apríl 2009 og hefði heimild til greiðslustöðvunar.Jafnframt var gerður fyrirvari við fullnustu fjárhæðarinnar.Með tölvupósti slitastjórnar stefnanda dags. 11. ágúst 2010 tilkynntihún lögmanni stefnda að svofelld afstaða hefði verið tekin til kröfunnar og húnverið samþykkt: „krafa vegna veðlána að fjárhæð kr. 13.890.010.109, þ.m.t.dráttarvextir til 3. nóvember 2009, [væri] samþykkt sem veðkrafa skv. 111. gr.laga um gjaldþrotaskipti, að því leyti sem henni [yrði] fullnægt af andvirðiviðkomandi veða eins og tilgreint [sé] í kröfulýsingu, en að öðru leyti[teljist] hún almenn krafa.“ Afstöðuslitastjórnarinnar til kröfu nr. 189 var ekki mótmælt á skiptafundi þann 26.ágúst 2010. Með bréfi slitastjórnar stefnanda til lögmanns stefnda, dags. 10. janúar2011, áréttaði slitastjórn stefnanda mótmæli sín þess efnis að ekki værifallist á fullnustu veðanna sem tilkynnt hafði verið með bréfinu frá 31. maí2010. Í bréfi slitastjórnarinnar var tilkynnt að greiðsla að fjárhæð13.890.010.109 kr. yrði innt af hendi gegn afhendingu stefnda á umræddumskuldabréfum, en tekið var fram að skuldabréfin mætti afhenda inn á tilgreindanVS-reikning stefnanda (dómskjal 8). Framangreindu bréfi var svarað með bréfilögmanns stefnda, dags. 24. janúar 2011, þar sem sjónarmiðum slitastjórnarstefnanda var mótmælt og upplýst um að gengið hefði verið að veðunum og þauseld á markaði, en andvirðið hefði verið látið renna upp í kröfur stefnda. Í bréfi dags. 11. maí 2011 mótmælti slitastjórn stefnanda því enn aðstefnda hefði verið heimil einhliða fullnusta veðanna og gerði stefnandi kröfu um greiðslu þess mismunarsem var á lýstri kröfufjárhæð stefnda skv. kröfu nr. 189, 13.890.010.109 kr.,og virði skuldabréfanna m.v. 10. janúar 2011, en stefnandi taldi mismuninn vera4.123.729.791 kr. Stefnandi gerði heildarkröfu á hendur stefnda að fjárhæð4.281.118.811 kr. en stefnandi gerði þá ráð fyrir 157.389.020 kr. semdráttarvöxtum á framangreindan mismun frá 10. janúar 2011 þegar hann hafði áðurboðið greiðslu samþykktrar fjárhæðar kröfu nr. 189 gegn afhendinguskuldabréfanna. Nauðasamningsumleitanir fórufram frá nóvember 2011 og fram á mitt ár 2013. Nauðasamningsumleitanir genguekki eftir.Þann 22. apríl 2014, eftir að ljóst var að fyrirhugaður nauðasamningurstefnanda næði ekki fram að ganga, ritaði slitastjórn stefnanda stefnda ennbréf þar semgerð var krafa um greiðslu hins meinta mismunar kröfu stefnda á hendurstefnanda og þeirrar fjárhæðar sem stefnandi tilgreindi sem markaðsvirðiveðanna þann 10. janúar 2011, 4.123.729.791 kr., auk dráttarvaxta frá 10.janúar 2011,1.882.103.327 kr., eða samtals 6.005.883.118 kr. Framangreindrikröfu stefnanda var hafnað með bréfi lögmanns stefnda, dags. 28. apríl 2014. Mál þetta var síðan höfðað með stefnu þingfestri 5. júní 2014.III.Málsástæðurog lagarök stefnanda Stefnandi byggir á því að stefnda hafiborið að afhenda slitastjórn stefnanda umráð þeirra skuldabréfa sem stefnandilagði fram til tryggingar veðlánaviðskiptum við Seðlabankann og mál þetta lýturað; bæði á grundvelli laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. (hér eftirgþl.) sem og á kröfulýsingu stefnda. Stefnandi hafi gert réttmæta kröfu umafhendingu bréfanna þann 10. janúar 2011 en við þeirri kröfu varð stefndi ekki.Þess í stað hafi stefndi leitað fullnustu í skuldabréfunum og ráðstafað þeim ánnokkurs samráðs við stefnanda. Beri stefnda því að standa stefnanda skil áverðmæti bréfanna miðað við það tímamark er stefnandi krafðist afhendingarbréfanna, en að frádreginni kröfu stefnda. Stefnandi byggir á að samkvæmt 1. mgr.72. gr. gþl. komi fram sú meginregla að við uppkvaðningu úrskurðar um að búskuldara sé tekið til gjaldþrotaskipta, þá taki þrotabú hans við öllumfjárhagslegum réttindum sem hann naut eða átti við uppkvaðningu úrskurðarins.Undantekning sé gerð ef annað megi leiða af réttarreglum, eðli réttindanna eðalöggerningi sem ekki verður hnekkt vegna gjaldþrotaskiptanna. Í 2. mgr. sömugreinar sé að finna samsvarandi reglu að því er varðar fjárhagslegar skyldurþrotamanns. Reglum þessum sé einkum ætlað að tryggja jafnræði kröfuhafa ogverði þess vegna allar undantekningar frá þeim að vera skýrar og ótvíræðar. Stefnandi vísaði til þess aðskiptastjóra sé falið víðtækt ákvörðunarvald um það hvernig eignum og réttindumþrotabús verði ráðstafað, þar á meðal hvernig og hverjum þær verði seldar oggegn hvaða verði, sbr. 124. gr. gþl. Jafnframt hvort kröfu verði haldið uppi,mál verði höfðað um hana eða hún gefin eftir. Ákvæði 129. gr. laganna setjivaldi skiptastjóra aftur á móti skorður að því er varðar eignir sem bundnar eruveðréttindum eða öðrum tryggingarréttindum og duga ekki til fullnægju þeirrakrafna er þær eiga að tryggja. Í slíkum tilvikum sé gert ráð fyrir ríkariíhlutun þeirra er eiga lögvarinna hagsmuna að gæta. Samkvæmt framangreindum ákvæðum gþl.hafi stefnda borið að afhenda slitastjórn stefnanda skuldabréfin til umráða ogjafnframt að fela stjórninni að ákveða ráðstöfun þeirra. Sérstakar ástæður ogótvíræðar heimildir þurfti til að víkja frá lögbundinni framkvæmd gþl.Stefnandi byggir á því að slíkum aðstæðum hafi ekki verið til að dreifa, endahafi stefndi ekki borið það fyrir sig. Stefnandi byggir jafnframt á því aðstefndi hafi með kröfulýsingu sinni bundið rétt sinn til einhliða ráðstöfunarskuldabréfanna ákveðnum takmörkunum. Í XVII. kafla laga um gþl. sé að finnareglur sem mæla fyrir um meðferð krafna á hendur þrotabúi. Stefnandi vísar íþessu sambandi til 117. gr. laganna, en þar sé meginregla um efni ogframsetningu kröfulýsinga. Í kröfulýsingu Seðlabankans, semstefndi leiði rétt sinn frá, dags. 3. nóvember 2009, hafi þess verið krafist aðkröfufjárhæðin yrði greidd af eignum búsins til lögmannsstofu stefnda, ísamræmi við úthlutun úr búinu og lýsta réttarstöðu kröfunnar. Enginn áskilnaðurhafi þannig verið gerður um fullnustu á grundvelli handveðréttar eða vísað tilannarra tryggingarráðstafana. Með kröfulýsingunni hafi slitastjórn stefnandaþvert á móti verið falin umsjá hinna veðsettu bréfa og krafist úthlutunar afverðmæti þeirra sem og annarra eigna stefnanda. Þótt stefndi hafi átt handveð ískuldabréfunum og jafnvel notið fullnustuheimilda samkvæmt lögum nr. 46/2005 umfjárhagslegar tryggingarráðstafanir hafi kröfulýsingin takmarkað rétt stefndatil að ganga að skuldabréfunum. Seðlabankinn hafi haft forræði á kröfunni ogkaus að lýsa henni og réttindum sínum með ákveðnum hætti í bú stefnanda. Viðþað sé stefndi bundinn. Í 6. mgr. 117. gr. gþl. komi fram að kröfulýsingu fyrirskiptastjóra fylgi sömu réttaráhrif og ef mál hefði verið höfðað um kröfuna áþeirri stund sem hún barst honum. Samkvæmt þeim meginreglum sem búi að baki116. og 117. gr. gþl. og í samræmi við réttarframkvæmd hafi kröfulýsingin ogmeðferð skiptastjóra á kröfunni samsvarandi réttaráhrif og ef einkamál hefurverið rekið um kröfuna. Stefnandi byggir á því að með samþykki á kröfu stefndaá skiptafundi þann 26. ágúst 2010 hafi endanlega og með bindandi hætti fyriraðila verið leyst úr kröfunni og meðferð hennar sömuleiðis slegið fastri.Stefnandibyggir á því að Seðlabankinn hafi kosið að lýsa kröfunni með þeim hætti aðslitastjórn stefnanda væru falin umráð skuldabréfanna. Það endurspeglist íótvíræðum texta kröfulýsingarinnar; að fjárhæð kröfunnar óskist „... greidd afeignum búsins ... í samræmi við úthlutun úr búinu og lýsta réttarstöðu kröfunnar.“Stefnandi telur að sú tilhögun hafi verið nærtæk. Fyrir stefnanda starfi fólksem hafi víðtæka þekkingu og reynslu af viðskiptum með skuldabréf á markaði.Auk þess hafi stefndi séð um að lýsa kröfum í bú viðskiptabankanna þriggja ágrundvelli skuldabréfa sem stefnandi hafði lagt fram til tryggingar meðsambærilegum hætti og þau skuldabréf sem eru til umfjöllunar í þessu máli.Stefnandi hafnar því framkomnum mótbárum stefnda í þá veru að textikröfulýsingarinnar hafi verið staðlaður og ekki ætlað að ákvarða meðferðskuldabréfanna. Stefnandi bendir jafnframt á að í kröfulýsingunni var aðeinskrafist dráttarvaxta af kröfunni frá gjalddaga og til og með dagsetninguhennar, 3. nóvember 2009. Engin áskilnaður hafi verið uppi um áfallandidráttarvexti. Stefnandi hafnar því þess vegna alfarið, sem stefndi hefur haldiðfram, að ráðstöfun skuldabréfanna hafi komið í veg fyrir uppsöfnun dráttarvaxtaog þannig verið öðrum kröfuhöfum til hagsbóta. Stefnandi byggir á að slitameðferðstefnanda feli í sér sameiginlega fullnustugerð allra lánardrottna stefnanda oger meginreglan um jafnræði kröfuhafa grundvöllur hennar. Slitastjórn stefnandatelur sig hafa verið bundna af kröfulýsingu Seðlabankans eins og hún var settfram af hans hálfu og staðfest á skiptafundi 26. ágúst 2010. Í henni hafiskilmerkilega verið tekið fram hver væri fjárhæð kröfunnar, hvaða veð stæðu tiltryggingar henni og hvernig Seðlabankinn sem kröfuhafi óskaði eftir að krafanyrði greidd. Seðlabankanum hafi verið í lófa lagið að orða kröfulýsingu sínameð öðrum hætti eða tilkynna stefnanda að bankinn áskildi sér rétt til að leitafullnustu í skuldabréfunum. Það hafi stefndi ekki gert og látið nægja aðkrefjast úthlutunar af eignum stefnanda í heild. Stefndi verði því að sætaþeirri tilhögun. Stefnandi bendir á þá meginreglu skuldaskilaréttar sem leiðamá af framannefndum ákvæðum gþl. að kröfuhafi beri sjálfur ábyrgð á því aðútbúa kröfulýsingu sína og þar af leiðandi þeim takmörkunum sem hann kann aðsetja réttindum sínum. Það væri enda andstætt meginreglunni um jafnræðikröfuhafa ef einn eða fleiri kröfuhafar gætu einhliða ákveðið að virða aðvettugi þann farveg sem slitameðferð hefur markað réttindum þeirra. Ef fallist verður á heimild stefnda tileinhliða ráðstöfunar skuldabréfanna upp í kröfu sína byggir stefnandisjálfstætt á því að þeirri heimild hafi fylgt samsvarandi ábyrgð stefnda.Stefndi hafi ráðstafað skuldabréfunum á eigin áhættu og án samráðs viðstefnanda. Því beri stefndi ábyrgð á því gagngjaldi sem hann áskildi sér fyrirbréfin. Stefnandi vísar til framangreindra meginreglna um að þrotabú taki viðöllum fjárhagslegum réttindum skuldara og að skiptastjóri hafi ákvörðunarvaldum hvernig eignum og réttindum þrotabús verði ráðstafað. Þá leiði það af eðlimáls að kröfuhafi sem ákveður einhliða að leita fullnustu í eignum þrotabúsberi ábyrgð á þeirri hagsmunaskerðingu sem það kann að valda öðrum kröfuhöfum. Eins og að framan er rakið krafðistslitastjórn í bréfi 10. janúar 2011 afhendingar skuldabréfanna gegn greiðslu ákröfu stefnanda að fjárhæð 13.890.010.109 kr. Með bréfi 24. s.m. hafnaðistefndi kröfunni og kvað bréfin ekki lengur í sinni vörslu. Krafa stefnanda er á því reist aðstefnda beri, úr því skuldabréfin verða ekki afhent, að standa stefnanda skil áfjárhæð sem svarar til verðmætis skuldabréfanna auk greiðslna sem stefndi tókvið á grundvelli þeirra en að frádreginni kröfu hans. Kröfur stefnandasundurliðist með eftirfarandi hætti en stefnandi muni jafnframt leggja framfrekari útreikninga, byggða á gögnum. Aðalkrafa stefnanda byggist ámarkaðsverðmæti skuldabréfanna þann 10. janúar 2011, þ.e. á því tímamarki erstefnandi krafðist afhendingar bréfanna úr hendi stefnda. Verðmæti skuldabréfaútgefinna af Íbúðalánasjóði var 16.472.949.382 kr. en auk þess hafi stefndifengið greiddar 267.500.000 kr. fyrir skuldabréf í flokki RIKB 10 0317. Stefndifékk enn fremur greiðslur á grundvelli bréfanna að fjárhæð 1.151.582.498 kr.frá kröfulýsingu stefnda 3. nóvember 2009 til 10. janúar 2011. Ekki sé reiknaðmeð frádrætti vegna kostnaðar þar sem bréfin voru inni á vörslureikningiSeðlabankans. Verðmætin sem stefndi fékk voru því samtals að fjárhæð17.892.031.880 kr. Samþykkt krafa stefnda var, auk umkrafinna dráttarvaxta til3. nóvember 2009, samtals að fjárhæð 13.890.010.109. Mismunurinn er4.002.021.771 kr. sem er stefnufjárhæðin. Vaxtakrafa stefnanda er á því byggð aðstefnda beri að greiða stefnanda vexti af andvirði þeirra verðmæta sem hann tóktil sín, að því leyti sem það var umfram kröfu stefnda og því oftekið.Stefnandi krefst dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu (hér eftir „vxl.“) frá því tímamarki er stefnandi krafðistafhendingar skuldabréfanna. Dráttarvextirséu lögbundnar bætur vegna tjóns sem almennt má ætla að kröfuhafi verði fyrirvegna greiðsludráttar. Stefnandi byggir á því að sama gildi um oftekið fé, einsog hér er ástatt, og því beri krafan dráttarvexti frá kröfu stefnanda umafhendingu. Varakrafa stefnanda er studd öllumsömu forsendum og aðalkrafa að frátalinni vaxtakröfu sem gengur skemur. Verðiekki fallist á að stefnandi eigi rétt á dráttarvöxtum allt frá því er hanngerði kröfu um afhendingu 10. janúar 2011 er á því byggt að stefnandi hefði íöllu falli getað ávaxtað kröfufjárhæðina með vöxtum samkvæmt 4. gr. vxl. Erþess vegna gerð krafa um að þeir leggist á fjárhæðina frá 10. janúar 2011 enaðeins í mánuð þar sem stefnandi á ótvíræðan rétt á dráttarvöxtum skv. 1. mgr.6. gr. vxl. frá því tímamarki, sbr. 3. mgr. 5. gr. laganna. Þrautavarakrafa stefnanda byggist ámarkaðsverðmæti skuldabréfanna þann 28. maí 2010 þegar stefndi leitaðifullnustu í skuldabréfunum. Verðmæti skuldabréfa útgefinna af Íbúðalánasjóðivar 16.069.679.199 kr. en auk þess hafði stefndi fengið greiddar 267.500.000kr. fyrir skuldabréf í flokki RIKB 10 0317 eins og áður greinir. Stefndi hafðiþegið greiðslur á grundvelli bréfanna að fjárhæð 440.059.447 kr. frákröfulýsingu stefnda 3. nóvember 2009 til 28. maí 2010. Verðmætin sem stefndifékk voru því samtals að fjárhæð 16.777.238.646 kr. Samþykkt krafa stefnda var,auk umkrafinna dráttarvaxta til 3. nóvember 2009, samtals að fjárhæð13.890.010.109 kr. Mismunurinn er 2.887.228.537 kr. sem er þrautavarakrafastefnanda. Vaxtakrafa stefnanda er á því byggð aðstefnda beri að greiða stefnanda vexti af andvirði þeirra verðmæta sem hann tóktil sín, að því leyti sem það var umfram kröfu stefnda og því oftekið.Stefnandi krefst dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. vxl. frá því tímamarki erstefndi leitaði fullnustu í bréfunum 28. maí 2010. Vísað er til rökstuðningsfyrir dráttarvöxtum í aðalkröfu að breyttu breytanda. Þrautaþrautavarakrafa stefnanda er studd sömu forsendum ogþrautavarakrafa að frátalinni vaxtakröfu sem gengur skemur. Stefnandi byggir áþví að hann hefði a.m.k. getað ávaxtað kröfufjárhæðina með vöxtumsamkvæmt 4. gr. vxl. ef hann hefðifengið hana afhenta þann 28. maí 2010. Er af þeim sökum gerð krafa um að þeirleggist á fjárhæðina frá 28. maí 2010 og fram til 11. febrúar 2011, þegarmánuður var liðinn frá því stefnandi sannanlega gerði kröfu um afhendingubréfanna, en krafan beri dráttarvexti frá því tímamarki, sbr. 3. mgr. 5. gr.laganna. Að öðru leyti er byggt á sömu röksemdum og færðar eru fyrir vöxtum ogdráttarvöxtum í varakröfu að breyttu breytanda. Kröfur stefnanda eru byggðar ámeginreglum gþl., m.a. um jafnræði kröfuhafa og bindandi réttaráhrifkröfulýsinga, sbr. einkum 72., 116., 117., 124. og 129. gr. laganna. Þá ervísað til XII. kafla laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, einkum að því ervarðar slit fjármálafyrirtækja. Jafnframt er vísað til meginreglu kröfuréttarum endurgreiðslu ofgreidds fjár og efndir samninga. Kröfur stefnanda um vexti ogdráttarvexti eru reistar á II. og III. kafla nr. 38/2001, um vexti ogverðtryggingu. Krafa stefnanda um málskostnað byggistá XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Þá er gerð krafa um 25,5%virðisaukaskatt á dæmdan málskostnað. Stefnandi þessa máls er ekkivirðisaukaskattskyldur og er honum því nauðsyn að fá skattinn tildæmdan úrhendi stefnda. Málið er höfðað fyrir HéraðsdómiReykjavíkur með vísan til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991, sbr. og ákvæðihandveðsyfirlýsingar, dags. 19. febrúar 2008.Málsástæðurog lagarök stefnda Stefndi vísar til þess að í stefnuvirðist stefnandi aðallega byggja á því að stefnda hafi borið að afhendaslitastjórn stefnanda umráð þeirra skuldabréfa sem mál þetta lýtur þegarstefnandi var tekinn til slitameðferðar á grundvelli laga nr. 161/2002 umfjármálafyrirtæki („ffl.“), sbr. lög nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.(„gjþl.“). Jafnframt byggi stefnandi á því að stefndi hafi borið sömu skyldutil afhendingar skuldabréfanna vegna orðalags kröfulýsingar stefnda. Þá byggistefnandi á því að stefndi skuli bera ábyrgð á að hafa ráðstafað skuldabréfunumupp í kröfu sína á hendur stefnanda. Aðalkrafa, varakrafa, þrautavarakrafa ogþrautaþrautavarakrafa stefnanda byggi allar á framangreindum forsendum, en þóþannig að viðmiðunarverðmæti skuldabréfanna sé mismunandi, auk þess sem vaxtaog dráttarvaxta er krafist frá mismunandi tímum. Stefndi fellst ekki á framangreindarmálsástæður stefnanda. Hann byggir aðallega á því að óháð því hvort stefnandieigi réttmæta kröfu á hendur honum, þá sé slík krafa í öllum tilvikum fyrnd. Þábyggir stefndi á því að hann hafi notið handveðréttar í umræddum skuldabréfumog honum hafi því ekki borið nein skylda til að afhenda þau til stefnanda, óháðþví hvort stefnandi hafi verið tekinn til slitameðferðar eða hvernig orðalagikröfulýsingar Seðlabanka Íslands hafi verið háttað. Stefndi mótmælir jafnframtútreikningum stefnanda, bæði hvað varðar fjárhæð kröfu hans og verðmætifullnustueignanna. Þá byggir stefndi á því að honum hafi ávallt verið heimiltað ráðstafa öllu verðmæti fullnustueignanna til greiðslu skulda stefnanda viðsig, enda hafi fullnustueignirnar staðið til tryggingar öllum skuldum stefnandavið Seðlabanka Íslands og þeirra aðila sem leiða rétt sinn frá honum. Eignirnarhafi þannig ekki einungis staðið til tryggingar kröfu merktri nr. 189, heldureinnig kröfu merktri nr. 190 í kröfuskrá stefnanda. Stefndi telur aðmálatilbúnaður stefnda eigi ekki við rök að styðjast efnislega. Jafnframtbendir stefndi á að jafnvel þó svo að litið væri svo á að skylda hefði stofnasttil afhendingar veðanna til slitastjórnar stefnda, hvort sem er á grundvellilaga eða vegna kröfulýsingar stefnda, þá væri hvers kyns fjárkrafa á grundvellislíkrar skyldu þegar fyrnd. Í þessu sambandi bendir stefndi á aðskv. 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda er almennurfyrningarfrestur kröfuréttinda fjögur ár. Skv. 2. gr. sömu laga reiknistfyrningarfrestur frá þeim degi sem kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda.Upphaf slitameðferðar stefnanda miðast við þann 22. apríl 2009, sbr. lög nr.44/2009, en slitastjórn stefnanda var skipuð þann 19. maí 2009. Þá lýstiSeðlabanki Íslands kröfu sinni í slitameðferðina með kröfulýsingu þann 3.nóvember 2009. Í báðum tilvikum er um að ræða atburði sem áttu sér stað meiraen fjórum árum áður en stefna í máli þessu var birt þann 19. maí 2014.Fyrningarfrestur hverrar slíkrar kröfu hafi því þegar verið liðinn er mál þettavar höfðað. Stefndi mótmælir því sem virðist megaráða af stefnu að upphafstími meintrar kröfu stefnanda miðist við það tímamarkþegar hann hafi krafið stefnda um afhendingu skuldabréfanna þann 10. janúar2011 eða við tilkynningu um fullnustu veðanna þann 28. maí 2010. Hefði stefndaá annað borð verið skylt að afhenda umrædd skuldabréf til stefnanda á þeimgrundvelli sem vísað er til í stefnu telur stefndi ljóst að slík skylda, ogmeint fjárkrafa á grundvelli hennar, hefði þá stofnast mun fyrr, þ.e.a.s. viðtöku stefnanda til slitameðferðar eða í síðasta lagi við dagsetningukröfulýsingar stefnda. Dráttur slitastjórnar stefnanda á að óska eftirafhendingu skuldabréfanna getur að áliti stefnda ekki leitt til þess aðfyrningarfrestur meintrar kröfu stefnanda framlengist, enda reiknastfyrningarfrestur frá þeim degi sem kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda. Að mati stefnda er óumdeilt að opinbertmarkaðsvirði þeirra skuldabréfa sem tilgreind voru í kröfulýsingu hafi ávalltverið meira virði en lýst kröfufjárhæð skv. kröfu nr. 189. Stefndi byggir á þvíað stefnanda hafi þannig strax mátt vera ljóst frá dagsetningu kröfulýsingarSeðlabanka Íslands þann 3. nóvember 2009 að hann kynni að eiga kröfu á hendurSeðlabanka Íslands vegna þess umframverðmætis veðanna m.v. lýsta kröfufjárhæð.Þannig hafi 3. nóvember 2009 verið sá dagur sem stefnandi gat fyrst átt rétttil efnda mismunar á kröfufjárhæð Seðlabanka Íslands og verðmætis veðanna semdeilt er um í þessu máli. Fyrningarfrestur skv. 3. gr., sbr. 2. gr. laga nr.150/2007, framlengist ekki þótt slitastjórn stefnanda hafi ekki gripið tilneinna aðgerða til þess að innheimta umræddan mismun heldur beðið þess aðstefndi lýsti einhliða yfir fullnustu skuldabréfanna á tímamarki sem hann taldihagstætt. Með vísan til framangreinds, og í ljósiþess að ekki verður annað ráðið af málatilbúnaði stefnanda en að greiðsluskyldustefnda megi rekja til meintrar skyldu hans til að afhenda umrædd skuldabréftil slitastjórnar stefnanda, byggir stefndi á því að hver sú fjárkrafa sembyggir á þeirri meintu skyldu sé óhjákvæmilega fyrnd á grundvelli framangreindraákvæða laga nr. 150/2007. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda af öllumkröfum stefnanda í máli þessu. Verði ekki fallist á að hverjar þærkröfur sem stefnandi kann að eiga á hendur stefnda séu fyrndar, sbr. umfjöllunað ofan, byggir stefndi á því að honum hafi ekki borið skylda til að afhendaskuldabréfin til stefnanda. Eins og greinir að ofan byggirmálatilbúnaður stefnanda í stefnu öðrum þræði á því að reglur ffl. og gjþl.leiði til þess að stefnda hafi borið að afhenda slitastjórn stefnandaverðbréfin til umráða við töku stefnanda til slitameðferðar og jafnframt felaslitastjórninni að ákveða ráðstöfun þeirra. Stefndi mótmælir þessum málatilbúnaðistefnanda og bendir á að hann hafi notið handveðréttar yfir öllum verðbréfumskráðum á VS-reikningi nr. 32290 til tryggingar öllum skuldum stefnanda, sbr.yfirlýsingu um veðsetningu VS-reiknings, dags. 19. febrúar 2008. Óumdeilt sé ímálinu að umrædd verðbréf voru skráð á framangreindum VS-reikningi og varveðréttur stefnda yfir þeim viðurkenndur af slitastjórn stefnanda, sbr.tilkynningu til kröfuhafa Sparisjóðabanka Íslands hf. dags. 10. ágúst 2010. Þásé jafnframt óumdeilt að veðréttur stefnda hafi verið handveðréttur. Stefndi mótmælir því að taka stefnandatil slitameðferðar og skipan slitastjórnar hafi haft nokkur áhrif tilbreytingar á veðrétti hans eða hafi leitt til stofnunar skyldu hans tilafhendingar skuldabréfanna til slitastjórnar enda breyti tilvísuð ákvæði ffl.og gjþl. í stefnu ekki þeirri réttarvernd sem handveðhafar njóta. Stefndibyggir á því að viðurkennt sé í íslenskum rétti, sem og hjá öðrumNorðurlandaþjóðum, að gjaldþrot handveðsala, eða eftir atvikum taka tilslitameðferðar, hafi engin áhrif á rétt handveðsala til að ganga að hinuveðsetta. Ástæður þessa séu m.a. hið sérstaka eðli réttarverndar handveðhafa,sem fæst við að svipta veðsala umráðum hins veðsetta. Þessa réttarvernd þurfihandveðhafi aldrei að gefa eftir, m.a. með því að afhenda hið veðsetta tilskipaðs skiptastjóra eða slitastjórnar. Stefndi byggir á því að honum, semhandveðhafa, hafi þannig verið heimilt að fullnusta umrædd skuldabréf tilgreiðslu allra þeirra krafna sem þau stóðu til tryggingar fyrir, algjörlegaóháð slitameðferð stefnanda. Seðlabanka Íslands, eða stefnda, hefði þannigraunverulega ekki verið nauðsynlegt að lýsa kröfu í slitameðferð stefnanda efslíkar kröfur hefðu greiðst að fullu með fullnustu handveðsettra eigna. Meðvísan til framangreinds telur stefndi ljóst að honum hafi ekki borið neinskylda að lögum til að afhenda umrædd skuldabréf og gefa þannig eftirhandveðrétt sinn. Stefndi vísar til þess að málatilbúnaðar stefnanda um skyldu stefnda til afhendingar hinnaveðsettu eigna byggi einnig á því að Seðlabanki Íslands hafi með kröfulýsingusinni í slitameðferð stefnanda bundið rétt sinn til einhliða ráðstöfunarskuldabréfanna ákveðnum takmörkunum. Í þessu sambandi vísi stefnandi til þessað í kröfulýsingu Seðlabanka Íslands segi að kröfufjárhæðin óskist greidd afeignum búsins í samræmi við úthlutun úr búinu og lýsta réttarstöðu kröfunnar ogþað hafi falið í sér að slitastjórn stefnanda hafi verið falin umsjá hinnaveðsettu skuldabréfa. Stefndi mótmælir þessum málatilbúnaði stefnanda. Stefndi mótmælir því sem fram kemur ístefnu, að texti kröfulýsingarinnar sé ótvíræður um það að slitastjórnstefnanda hafi verið falin umráð skuldabréfanna, og bendir á að ekki sé meðneinum hætti vísað til þess að Seðlabanki Íslands fæli, eða hygðist fela,slitastjórn stefnanda umsjá hinna veðsettu skuldabréfa. Afsal umráðaréttar yfir skuldabréfunumtil slitastjórnar stefnanda hefði haft í för með sér að Seðlabanki Íslandshefði raunverulega afsalað sér handveðsrétti sínum með afhendingu verðmætannatil slitastjórnar stefnanda. Slíkt afsal réttinda hefði verið langt umframskyldu Seðlabankans að lögum og hefði takmarkað verulega möguleika hans tilfullnustu kröfu sinnar. Stefndi telur að slíkt afsal réttinda hefði þurft aðkoma fram með skýrum og ótvíræðum hætti ef sú hefði verið ætlunin. Stefndi mótmælir einnig því sem haldiðer fram í stefnu að máli skipti að enginn áskilnaður hafi verið gerður umfullnustu á grundvelli handveðréttar eða vísað hafi verið til annarratryggingarráðstafana. Í kröfulýsingu hafi skilmerkilega verið vísað til þeirra eignasem stóðu til tryggingar kröfu Seðlabankans. Þannig var sérstaklega vísað tilveða sem stefnandi hafði lagt fram til tryggingar í lánsviðskiptum viðSeðlabanka Íslands, auk þess sem byggt var á yfirlýsingu um veðsetninguVS-reiknings sem sýndi fram á frekari veðrétt í öllum verðbréfum á VS-reikninginr. 32290. Þá hafi verið lagðir fram almennir skilmálar um viðskiptifjármálafyrirtækja við Seðlabanka Íslands sem stefnandi hafði undirgengist. Íbæði yfirlýsingu um veðsetningu framangreinds VS-reiknings og almennumskilmálum um viðskipti fjármálafyrirtækja var að finna heimild til fullnustuveðsettra eigna, auk þess sem slík fullnusta hefði verið Seðlabanka Íslands, ogsíðar stefnda, heimil á grundvelli laga nr. 46/2005 um fjárhagslegartryggingarráðstafanir. Stefndi hafnar því þannig alfarið að stefnandi hafi máttætla að Seðlabanki Íslands hefði falið honum umráð skuldabréfanna og hygðistekki fullnusta þau. Hvergi sé í kröfulýsingu fallið frá rétti til fullnustuveðanna, en réttur veðhafa til fullnustu þeirra komi skýrlega fram í ýmsumfylgigögnum með kröfulýsingunni, þ.m.t. almennu skilmálunum og yfirlýsingunnium handveð. Þá bendir stefndi á að sá skilningursem stefnandi vill leggja í kröfulýsingu stefnda sé ekki í neinu samræmi við þáatburði sem raunverulega áttu sér stað. Skuldabréfin voru, sem fyrr segir,vörsluð á VS-reikningi hjá Seðlabanka Íslands en ekki var gripið til neinnaráðstafana af hálfu Seðlabanka Íslands til að fela slitastjórn stefnanda umráðskuldabréfanna. Þá hafi slitastjórn stefnanda ekki gert skýra kröfu umafhendingu skuldabréfanna fyrr en með bréfi sínu þann 11. maí 2011, eða umátján mánuðum eftir dagsetningu umræddrar kröfulýsingar og fjórum mánuðum eftirað slitastjórn hafði tekið afstöðu til kröfunnar og samþykkt hana sem veðkröfuað því marki sem veðin dugðu til með endanlegum hætti. Verður þannig ekki séðað slitastjórn stefnanda hafi sjálf talið kröfulýsinguna fela í sér slíkayfirlýsingu um að hún skyldi fara með umráð skuldabréfanna, en ella hefði veriðum stórkostlegt hirðuleysi af hálfu slitastjórnarinnar að ræða að hlutast ekkitil um afhendingu eigna að verðmæti rúmlega 15 ma. kr. um svo langt skeið. Með vísan til alls framangreinds telurstefndi ljóst að honum hafi ekki borið nein skylda til að gefa eftirhandveðrétt sinn í umræddum skuldabréfum á grundvelli orðalags kröfulýsingarSeðlabanka Íslands. Framangreindu til viðbótar bendirstefndi á að í bréfi stefnanda frá 10. janúar 2011 er boðin fram greiðsla aðfjárhæð 13.890.010.109 kr. gegn afhendingu stefnda á umræddum skuldabréfum.Stefndi fær ekki skilið orðalag umrædds bréfs öðruvísi en svo að í því hafifalist loforð um greiðslu framangreindrar fjárhæðar þegar veðin yrðu afhent.Slíkt boð stefnanda virðist hins vegar vera í ósamræmi við þann rétt semstefnandi taldi sig eiga til skilyrðislausrar afhendingar skuldabréfanna oghaldið er fram í stefnu. Stefndi bendir hins vegar á aðstefnanda hefði verið ómögulegt að standa við slíkt loforð um greiðslu því skv.yfirliti yfir fjárhag stefnanda í skýrslu til kröfuhafa í mars 2011 (dómskjal23) átti stefnandi einungis tæplega kr. 7,5 ma. í reiðufé í innlendum gjaldeyrií árslok 2010. Stefnandi átti þannig ekki nægilegt reiðufé í innlendumgjaldeyri til að greiða kröfu stefnda eins og boðið var í bréfi stefnanda þann10. janúar 2011. Fyrrgreind dagsetning hafi því enga réttarverkun í för með sérí máli þessu. Stefndi telur að af þeim sökum hafihonum enn síður borið skylda til afhendingar skuldabréfanna, enda hefði hann þágefið eftir handveðrétt sinn án þess að fá greiðslu skuldar sinnar. Stefndi telur málatilbúnað stefnandaum að stefndi hafi borið ábyrgð á fullnustu handveðsettu eignanna vanreifaða.Stefnandi byggi sjálfstætt á því að heimild stefnda til einhliða ráðstöfunarskuldabréfanna upp í kröfu sína hafi fylgt samsvarandi ábyrgð stefnda. Í þessusambandi byggi stefnandi á því að stefndi beri ábyrgð á því gagngjaldi sem hannáskildi sér fyrir bréfin og að kröfuhafi sem einhliða ákveði að leita fullnustuí eignum þrotabús beri ábyrgð á þeirri hagsmunaskerðingu sem það kann að valdaöðrum kröfuhöfum. Stefndi telur málatilbúnað stefnanda að þessu leyti hvorkiglöggan né skýran. Stefnandi vísi til þess að fullnustu stefnda á hinumveðsettu eignum fylgi samsvarandi ábyrgð, en lýsir ekki í hverju sú ábyrgð kannað felast. Í stefnu komi hvorki fram með hvaða hætti stefnandi varð fyrir tjónivegna ráðstafana stefnda né leitast við að sanna slíkt tjón með nokkrum hætti. Án þess að gera sérstaka kröfu umfrávísun málsins af þessum sökum leggur stefndi það heldur í hendur dómsins aðmeta hvort þetta varði frávísun málsins frá dómi án kröfu. Stefndi byggir á því að umrædd skuldabréf hafi staðið tiltryggingar öllum kröfum stefnda á hendur stefnanda. Stefnandi átti margsinnis ílánsviðskiptum við Seðlabanka Íslands. Stefnandi lagði fram ýmis verðbréf tiltryggingar kröfum Seðlabanka Íslands á hverjum tíma. Samkvæmt yfirlýsingu umhandveð VS-reiknings veðsetti stefnandi Seðlabanka Íslands „VS-reikning nr. 32290 við SeðlabankaÍslands ásamt allri þeirri verðbréfaeign sem á hverjum tíma er skráð áreikninginn [...] til tryggingar á öllum fjárskuldbindingum sem veðsali tekst áhendur gagnvart Seðlabankanum hvort sem er vegna viðskipta eða vegna tryggingaí stórgreiðslukerfi Seðlabanka Íslands.“Óumdeilt sé í málinu að umrædd skuldabréf voru skráð á framangreindumVS-reikningi og stóðu þau þannig til tryggingar öllum skuldbindingum stefnandavið Seðlabanka Íslands. Eins og lýst hefur verið hafi kröfumSeðlabanka Íslands á hendur stefnanda verið skipt upp þannig að hluti þeirravar framseldur ríkissjóði Íslands m.v. 31. desember 2008. Þannig hafiríkissjóður Íslands lýst kröfulýsingu í slitameðferð stefnanda vegna hinsframselda hluta hinna upphaflegu krafna og hlaut sú krafa númerið 190 íkröfuskrá stefnanda. Seðlabanki Íslands lýsti þeim hluta upphaflegra krafna semekki höfðu verið framseldar til ríkissjóðs og hlaut sú kröfulýsing númerið 189í kröfuskrá stefnanda. Báðar framangreindar kröfur, nr. 189 og 190 í kröfuskrástefnanda, voru síðar framseldar til stefnda sem er einkahlutafélag í eiguSeðlabanka Íslands og hefur þann tilgang að meðhöndla og innheimta eignir ogkröfur Seðlabanka Íslands vegna falls gömlu bankanna. Framangreind framsöl voru hluti afinnri tilfæringum krafna ríkissjóðs Íslands sem ráðist var í til þess að réttavið efnahag Seðlabanka Íslands. Stefndi bendir sérstaklega á að við umræddframsöl voru kröfurnar framseldar ásamt veðréttindum, en þetta eigi bæði við umupphaflegt framsal hluta krafna Seðlabanka Íslands til ríkissjóðs og síðariframsöl til stefnda. Hvað sem því líður bendir stefndi á að ekki skipti máli gagnvartstefnanda hvernig framsal krafnanna var en réttarstaða stefnanda gagnvartkröfuhöfum sínum var óbreytt þrátt fyrir framsalið. Ekki liggur neitt fyrir ímálinu sem gefur til kynna að Seðlabanki Íslands, eða þeir aðilar sem leiðaréttindi sín frá honum, hafi gefið eftir nein réttindi tengd kröfunum gagnvartstefnanda við framsal þeirra sín á milli Þau skuldabréf sem tilgreind eru ístefnu stóðu þannig ekki einungis til tryggingar kröfu nr. 189 í kröfuskrástefnanda, heldur einnig kröfu nr. 190 í sömu kröfuskrá sem lýst var fyrir höndríkissjóðs Íslands, að fjárhæð 201.204.380.942 kr., og síðar framseld tilstefnda þann 9. febrúar 2010. Framangreindu til stuðnings bendir stefndi á að íkröfulýsingu vegna kröfu nr. 190 í lánabeiðni stefnanda til Seðlabanka Íslands,sem var fylgiskjal 4 með kröfulýsingunni, var vísað til framlagðra tryggingavegna lánsins en meðal þeirra voru þau skuldabréf sem mál þetta snýst um. Allt umframverðmæti þeirra veða semtilgreind eru í kröfulýsingu nr. 189 skuli þannig, skv. upphaflegum samningumSeðlabanka Íslands við stefnanda, ganga upp í kröfu nr. 190. Í þessu sambandibendir stefndi sérstaklega á að ekki skipti máli hvernig veðin voru tilgreind íkröfulýsingum í slitameðferð stefnanda, en í báðum tilvikum var vísað tilfyrrnefndrar yfirlýsingar um handveð yfir VS-reikningi sem er grundvöllurallsherjarveðs stefnda. Þá var stefnda heimilt að fullnusta veðin óháðslitameðferð stefnanda á grundvelli handveðréttarins. Í ljósi þess að óumdeilt er að stefndiá gríðarlegar ógreiddar kröfur á hendur stefnanda telur stefndi fullljóst aðstefnandi eigi enga kröfu á hendur honum vegna fullnustu veðanna. Stefndibendir á að slíkt sé í samræmi við upphaflega skjalagerð vegna lánsviðskiptastefnanda við Seðlabanka Íslands. Engin gögn liggja fyrir í málinu sem gefa tilkynna að nokkurn tímann hafi verið ætlunin að breyta eða takmarka þann veðréttog þær tryggingar sem stóðu að baki skuldum stefnanda og stefnanda hafi aldreiverið gefið tilefni til að ætla að sú hefði verið raunin. Með vísan til framangreinds telurstefndi liggja fyrir að enginn mismunur hafi verið á fullnustuverðmæti veðannaog skuldar stefnanda við stefnda sem stefnda bæri að standa stefnanda skil á.Þvert á móti skuldi stefnandi stefnda enn a.m.k. um 150–160 ma. kr. að teknutilliti til veða. Dómkröfur stefnanda geri þannig ráð fyrir því að hann hagnistverulega á kostnað stefnda sem er eignarhaldsfélag í eigu ríkissjóðs og leiðiröll kröfuréttindi sín frá Seðlabanka Íslands sem var upphaflegur kröfuhafiallrar kröfufjárhæðarinnar og upphaflegur veðhafi. Með vísan til framangreindsverði ekki hjá því komist að sýkna stefnda af dómkröfum stefnanda í máli þessu. Verði ekki fallist á framangreindsjónarmið stefnda um að honum hafi verið heimilt að fullnusta skuldabréfin tilgreiðslu annarra skulda stefnanda við hann byggir hann á því að stefnandi eigienga kröfu á hendur honum, enda væri þá um óréttmæta auðgun stefnanda að ræða.Stefndi byggir á því að yrði niðurstaða máls þessa sú að stefnda, sem leiðirallan rétt sinn frá Seðlabanka Íslands og lánsviðskiptum hans við stefnanda,yrði gert að greiða stefnanda mismun fullnustuverðmætis veðanna og kröfufjárhæðkröfu nr. 189, meðan ljóst er að stefnandi skuldaði Seðlabanka Íslands, ogsíðar stefnda, engu að síður a.m.k. um 150–160 ma. kr., væri bersýnilega um aðræða óréttmæta auðgun stefnanda á kostnað stefnda. Stefndi byggir á því að stefnandi hafialdrei getað átt von á öðru en að verðmæti þeirra veða sem hann lagði fram tiltryggingar öllum skuldbindingum sínum við Seðlabanka Íslands yrði varið tiluppgreiðslu þeirra skuldbindinga. Hvað þetta varðar geti ekki skipt máli þó svoað Seðlabanki Íslands og ríkissjóður hafi sammælst um framsal hluta krafnanna,ásamt veðum, sín á milli og kröfurnar hafi síðan verið framseldar til stefnda.Ef stefndi verði dæmdur til greiðslu dómkrafna stefnanda muni það hafa í förmeð sér að stefndi, einkafélag í einkaeigu Seðlabanka Íslands, sem hefur þaðeina hlutaverk að fara með eignir og kröfur sem áður tilheyrðu SeðlabankaÍslands og sem leiðir allan rétt sinn frá honum, verði greiðsluskyldur gagnvartaðila á grundvelli lánsviðskipta hans við Seðlabanka Íslands, þrátt fyrir ogburt séð frá því að sá aðili hafi skuldað Seðlabanka Íslands, og skuldi nústefnda a.m.k. 150–160 ma.kr. Stefndi byggir á að ef honum verði gertað greiða stefnanda mismun kröfufjárhæðar kröfu nr. 189 og fullnustuverðmætisveðanna muni stefnandi, án réttmætrar ástæðu, auðgast sem nemur þeirri fjárhæðá kostnað stefnda. Þannig myndu aðrir kröfuhafar stefnanda hagnast á kostnaðstefnda en slíkt færi gegn öllum meginreglum gjaldþrotaskiptalaga um jafnræðikröfuhafa. Sem fyrr segir gat stefnandi aldrei átt von á því að eiga rétt tilgreiðslu slíkra fjármuna úr hendi hvorki Seðlabanka Íslands né stefnda, endaskuldaði hann umtalsverðar fjárhæðir og framlögð veð stóðu til tryggingar öllumþeim skuldum. Hvorki Seðlabanki Íslands né stefndi hafi nokkurn tímann gefiðtil kynna að framlagðar tryggingar væru að einhverju leyti gefnar eftirgagnvart stefnanda. Auðgun stefnanda á kostnað stefnda væri þannig óréttmæt, enstefndi yrði fyrir samsvarandi tjóni og yrði að greiða dómkröfu stefnanda þráttfyrir gríðarlegar kröfur hans á hendur honum. Með vísan til framangreinds telurstefndi að stefnandi geti ekki átt kröfu á hendur honum, enda byggðist nokkursú krafa á óréttmætri auðgun stefnanda og samsvarandi tjóni stefnda. Verði ekki fallist á framangreindarmálsástæður stefnda og talið að stefnandi eigi kröfu á hendur honum, lýsirstefndi hér með yfir skuldajöfnuði gagnvart stefnanda með vísan til 1. mgr. 28.gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndi bendir á að hann sé kröfuhafiað umtalsverðum fjárhæðum í slitameðferð stefnanda eins og að framan hafi veriðrakið. Kröfurnar megi rekja til lánsviðskipta stefnanda hjá Seðlabanka Íslandseins og nánar er lýst í málsatvikakafla að ofan. Kröfurnar séu samrættar, enþær megi allar rekja til sömu aðstöðu, þ.e. lánsviðskipta við Seðlabanka Íslands.Stefndi telur ljóst að alla jafna væru öll skilyrði skuldajafnaðar uppfyllt, enkröfurnar eru á milli sömu aðila, eru í sama gjaldmiðli og hæfar til að mætasthvað varðar gjalddaga. Hins vegar sé hér til þess að líta að stefnandi sé íslitameðferð og takmarkast réttur til skuldajafnaðar þannig af ákvæðum gjþl. Í þessu sambandi bendir stefndi á að100. gr. gjþl. mælir fyrir um að hver sem skuldi þrotabúi geti dregið það frásem hann á hjá því, hvernig sem skuld og gagnkröfu sé varið. 100. gr. gjþl.setur þó nánar tilgreind skilyrði fyrir skuldajöfnuði, þ.e. að lánardrottinnhafi eignast kröfuna áður en þrír mánuðir voru til frestdags, hann hafi hvorkivitað né mátt vita að þrotamaður átti ekki fyrir skuldum og ekki fengið kröfutil að skuldajafna. Stefndi telur að framangreind 100. gr. gjþl. standi þó ekkií vegi fyrir skuldajöfnuði eins og máli þessu er háttað. Frestdagur í slitameðferð stefnanda sé15. desember 2008. Þann 15. desember 2008 var heildarskuld stefnanda viðSeðlabanka Íslands a.m.k. 150 ma. kr. Á þeim tíma var þannig aðeins um að ræðaeinn kröfuhafa og stóðu öll framlögð veð til tryggingar skulda stefnanda viðþann kröfuhafa. Það var síðan ekki fyrr en 31. desember 2008, eftir frestdag,sem Seðlabanki Íslands framseldi til ríkissjóðs hluta framangreindra krafna,ásamt öllum réttindum sem þeim fylgdu. Í slíkum framseldum réttindum fólsteinnig réttur til skuldajafnaðar gagnvart skuldaranum ef til kæmi. Takmörkunum100. gr. gjþl. er ætlað að koma í veg fyrir að skuldari þrotamanns fáiframseldar kröfur í aðdraganda gjaldþrotaskipta og öðlist þannig rétt tilskuldajafnaðar gagnvart þrotabúinu og njóti þannig betri réttar en aðrirkröfuhafar þrotamanns. Hér segir stefndi að ekki sé um slíka aðstöðu að ræða.Hér snúist málið um uppgjör skulda í samræmi við upphaflega skjalagerð aðila ogþær tryggingar sem lagðar voru fram vegna skuldanna. Eins og áður greinir varSeðlabanki Íslands eini kröfuhafi að umræddum skuldum stefnanda, jafnt fyrirfrestdag og eftir. Framsal hluta heildarskuldar stefnanda við SeðlabankaÍslands átti sér ekki stað fyrr en eftir frestdag í slitameðferð stefnanda. Stefndi byggir á því að 100. gr. gjþl.geti ekki tekið til aðstæðna þessara, enda hafi öll kröfuréttindi verið á einnihendi við frestdag og skuldajöfnuður ekki komið til álita með neinum hætti,enda þá verið ljóst að stefnandi átti enga kröfu á hendur Seðlabanka Íslands.Þá eignaðist stefndi ekki kröfu sína á hendur stefnanda á tímabilinu þremurmánuðum fyrir frestdag, eins og 100. gr. gjþl. gerir ráð fyrir. Með vísan tilframangreinds og eðlisraka á bak við 100. gr. gjþl. telur stefndi ljóst að 100.gr. geti ekki staðið skuldajöfnuði í vegi í máli þessu. Þar sem ljóst sé að stefndi eigikröfur á hendur stefnanda sem eru miklum mun hærri en dómkröfur stefnanda telurstefndi að beri að sýkna hann af öllum kröfum stefnanda í málinu. Verði ekki fallist á aðalkröfu stefndaum sýknu gerir stefndi kröfu um lækkun á kröfufjárhæðinni. Varakröfu sínabyggir stefndi á því að annars vegar sé fjárhæð kröfu hans á hendur stefnanda,nr. 189 í kröfuskrá, vanreiknuð í stefnu, og hins vegar að verðmætifullnustueignanna sé ofmetið. Þá er öllum útreikningum á kröfufjárhæð stefnandaharðlega mótmælt sem ósönnuðum og röngum. Í stefnu sé vísað til þess að krafastefnanda nr. 189 í slitameðferð stefnanda hafi verið að fjárhæð 13.890.010.109kr. Framangreind fjárhæð byggi á þeirri fjárhæð sem tilgreind var íkröfulýsingu Seðlabankans, dags. 3. nóvember 2009 Þá kemur fram að íkröfulýsingunni hafi aðeins verið krafist dráttarvaxta frá gjalddaga og til ogmeð dagsetningu kröfulýsingarinnar, 3. nóvember 2009, en enginn áskilnaður hafiverið uppi um áfallandi vexti eftir þann tíma. Virðist þannig sem stefnandihafni því að stefndi eigi rétt til dráttarvaxta af kröfu sinni eftir tímamarkkröfulýsingarinnar, en slíkan skilning megi einnig ráða af útreikningumstefnufjárhæðar í stefnu. Stefndi mótmælir þessum málatilbúnaði stefnanda ogtelur að krafa hans hafi notið dráttarvaxta frá kröfulýsingardegi, 3. nóvember2009, og til fullnustudags, þann 28. maí 2010. Í þessu sambandi bendir stefndi á aðskv. 5. gr. laga nr. 38/2001 leggjast dráttarvextir á ógreiddar peningakröfurfrá og með gjalddaga og fram að fullnustudegi. Þá sé sérstaklega mælt fyrir umí 1. mgr. 15. gr. reglna 35/2008 um viðskipti fjármálafyrirtækja við SeðlabankaÍslands að standi fjármálafyrirtæki ekki í skilum með greiðslu á skuldbindingumsínum frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi skuli greiða dráttarvexti afvanskilaskuldinni sbr. 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá gjalddaga tilgreiðsludags. Stefndi telur þannig að hann hafi að lögum átt rétt tildráttarvaxta á kröfu sína án þess að sérstaklega hafi verið nauðsynlegt að geraáskilnað um slíka vexti í kröfulýsingu. Stefndi bendir á að í 1. tölul. 1. mgr.114. gr. gjþl. sé mælt fyrir um að „kröfur um vexti, verðbætur, gengismun ogkostnað af innheimtu kröfu skv. 112. og 113. gr. sem hafa fallið til eftir aðúrskurður gekk um að búið sé tekið til gjaldþrotaskipta“ skuli standa að bakikröfum skv. 109.-113. gr. í réttindaröð. Með gagnályktun frá tilvísuðu ákvæðitelur stefndi ljóst að vextir sem falla til eftir úrskurðardag njóti ekkirétthæðar skv. 114. gr., heldur falli þeir undir 111. gr., þó að því leyti semþeim verður fullnægt af andvirði veðsins. Stefndi telur því ljóst að krafahans, sem lýst var í réttindaröð skv. 111. gr., hafi notið dráttarvaxta allttil fullnustudags, án þess að sérstaklega hafi þurft að gera áskilnað um slíktí kröfulýsingu, enda hafi andvirði hinna veðsettu skuldabréfa nægt til greiðsluslíkra dráttarvaxta. Framangreindu til viðbótar byggirstefndi á því að hann hafi notið handveðréttar í umræddum skuldabréfum tiltryggingar öllum kröfum stefnanda við sig, þ.m.t. kröfum vegna dráttarvaxta.Eins og gerð hafi verið grein fyrir að framan stóð handveðréttur stefndaóhaggaður þrátt fyrir töku stefnanda til slitameðferðar og var stefnda heimiltað fullnusta veðin til greiðslu kröfu sinnar í heild sinni. Þar semSeðlabankanum, eða stefnda, hefði ekki verið nauðsynlegt að lýsa kröfu íslitameðferð stefnanda yfirleitt, að því marki sem andvirði hinna handveðsettueigna hrökk til, telur stefndi ekki fá staðist að Seðlabankinn verði talinnhafa fallið frá rétti til dráttarvaxta frá kröfulýsingardegi og tilfullnustudags þar sem ekki var vikið sérstaklega að slíkum vöxtum íkröfulýsingunni. Við kröfulýsingu Seðlabankans þann 3.nóvember 2009 nam fjárhæð kröfu stefnda 13.890.010.109 kr. Dráttarvextir afþeirri fjárhæð til fullnustudags, 28. maí 2010, séu 1.292.556.304 kr. en tilfrádráttar koma innborganir á tímabilinu 3. nóvember 2009 til 28. maí 2010,samtals að fjárhæð 707.214.841 kr. Heildarkrafa stefnda, vegna veðlána sem hinhandveðsettu skuldabréf stóðu m.a. til tryggingar á, hafi þannig verið14.475.351.572kr. þegar gengið var að húsbréfunum þann 28. maí 2010. Stefndi byggir á því aðframangreind fjárhæð, 14.475.351.572 kr. sé sú sem miða skuli við þegar meintkrafa stefnanda er reiknuð, en ekki 13.890.010.109 kr. eins og haldið sé fram ístefnu. Varðandi viðmiðunarverðmæti hinnafullnustuðu veða sé í stefnu aðallega haldið fram að miða beri verðmæti þeirratrygginga sem stefndi gekk að til fullnustu kröfum sínum við þá dagsetninguþegar stefnandi gerði fyrst kröfu um afhendingu skuldabréfanna, eða þann 10.janúar 2014. Þessum málatilbúnaði stefnanda er mótmælt, en stefndi telur enginrök standa til þess að stefnandi geti með þessum hætti valið sér tímasetningutil verðmats á skuldabréfunum. Framangreindu til viðbótar bendir stefndi á aðfullyrðingar stefnanda um markaðsverðmæti skuldabréfanna á umræddum degi séualgjörlega ósannaðar en engin gögn liggi fyrir í málinu um ætlað verðmætiskuldabréfanna á neinum tímapunkti. Í fyrsta lagi bendir stefndi á að hanntelur óeðlilegt að ákvarða viðmiðunarverðmæti þeirra skuldabréfa sem gengið varað til fullnustu skulda stefnanda við opinberlega skráð gengi þeirra á hverjumtíma. Í þessu sambandi bendir stefndi á að um verulegt magn skuldabréfa var aðræða, eða rúmlega 15 ma. kr. Stefndi byggir á því að ekki sé hægt að selja svomikið magn einsleitra skuldabréfa í einu án þess að slíkt hafi veruleg áhrif áopinbert verð skuldabréfanna til lækkunar. Í þessu sambandi telur stefndi mjögvarlega áætlað að miða við að raunmarkaðsvirði skuldabréfanna geti aldreitalist meira en 99% af opinberlega skráðu virði, en þá sé tekið tillit tilþeirra áhrifa sem sala svo margra skuldabréfa í einu hefði í för með sér áverðið. Stefndi mótmælir þeim fullyrðingumstefnda að miða skuli verðmæti skuldabréfanna við þann dag er hann kveðst fyrsthafa krafist afhendingar skuldabréfanna, þann 10. janúar 2011. Í þessu sambandibendir stefndi á að hann hafði lýst kröfu sinni í slitameðferð stefnanda rúmumfjórtán mánuðum áður, þann 3. nóvember 2009, þar sem skuldabréfin vorutilgreind sem tryggingar fyrir kröfu hans. Þá hafði stefndi jafnframt um áttamánuðum áður, þann 30. maí 2010, tilkynnt stefnanda að hann hefði fullnustaðveðin til greiðslu skulda stefnanda við sig. Í ljósi framangreinds sé óskiljanlegthvernig 10. janúar 2011, sá dagur er stefnandi loks kaus að aðhafast vegnahinna veðsettu skuldabréfa, geti talist rétt tímasetning til mats á verðmætiveðanna. Verði fallist á málatilbúnað stefnanda um að sá dagur er hann kveðsthafa krafist afhendingar skuldabréfanna skuli notaður til viðmiðunar umverðmæti þeirra, gefur það stefnanda í raun sjálfdæmi um við hvaða tímamarkverðmæti trygginga skuli miðað, þrátt fyrir að umræddar tryggingar hafi þegarverið fullnustaðar og seldar þriðja aðila. Stefndi telur að slíkt fáist ekkistaðist og engin rök standi til þess að miða skuli viðmiðunarverðmætitrygginganna við 10. janúar 2011. Varðandi það hvaða tímamark stefnditelur að miða skuli verðmæti skuldabréfanna við byggir hann aðallega á því aðeðlilegt sé að miða við markaðsverðmæti skuldabréfanna við kröfulýsingu kröfunr. 189 í kröfuskrá stefnanda, en þá þegar hafi mátt vera ljóst að verðmætihinna tilgreindu veða var hærra en lýst kröfufjárhæð. Strax á því tímamarkihafi stefnanda því mátt vera ljóst að hann kynni að eiga kröfu á hendurstefnda. Stefndi byggir á því að hann eigi ekki að bera hallann af því aðstefnandi hafi haldið að sér höndum um langt skeið og beðið þess að stefndikæmi umræddum veðum í verð, í stað þess að hlutast sjálfur til um slíkarráðstafanir og greiða kröfu stefnda. Stefndi telur þannig að miða eigi viðmarkaðsverðmæti skuldabréfanna þegar stefnandi átti þess fyrst kost að hlutasttil um sölu þeirra til fullnustu lýstri kröfu stefnda, eða þann 3. nóvember2009. Opinberlega skráð markaðsverð umræddra húsbréfa þann dag var15.256.966.034 kr. en 99% þeirrar fjárhæðar reiknast 15.104.396.373 kr. og erþað sú fjárhæð sem stefndi telur eðlilegt að lögð sé til grundvallar semviðmiðunarverðmæti veðanna. Verði ekki fallist á framangreindanmálatilbúnað stefnda um að miða skuli við dagsetningu kröfulýsingar hans byggirstefndi á því að í öllu falli verði ekki miðað við síðara tímamark en þegarhann sannanlega gekk að veðunum, seldi þau til þriðja aðila og tilkynntistefnanda fullnustuna. Eftir að stefndi hafði nýtt samningsbundna og lögákveðnaheimild sína til að fullnusta veðin og hafði tilkynnt stefnanda fullnustunavoru veðin ekki lengur í hans vörslu og getur hann ekki borið ábyrgð á þróunverðmætis þeirra eftir það tímamark. Stefndi telur þannig að síðasta tímamarksem sem hægt sé að miða fullnustuverðmæti veðanna við sé sá dagur þegar veðinvoru sannanlega fullnustuð og seld þriðja aðila, 28. maí 2010. Opinberlegaskráð markaðsverð umræddra húsbréfa þann dag hafi verið 16.075.598.406 kr., en99% þeirrar fjárhæðar er kr. 15.914.842.422, og er það hæsta fjárhæð semstefndi telur að hægt sé að miða verðmæti veðanna við. Með vísan til þess sem að framan hefurverið rakið um fjárhæð kröfu stefnda nr. 189 í kröfuskrá stefnanda ogviðmiðunarverðmæti trygginganna telur stefndi ljóst að dómkröfur stefnanda séuof háar. Stefndi byggir aðallega á því að sé miðað við lýsta kröfufjárhæð hans,auk dráttarvaxta til 28. maí 2010, 14.475.351.572 kr., og viðmiðunarverðmætitrygginganna miðað við 99% af opinberu verðmæti þeirra við dagsetningukröfulýsingar hans, 15.104.396.373 kr., sé ljóst að stefndi geti aldrei átthærri kröfu á hendur stefnda en 629.044.801 kr. Verði ekki fallist á framangreint,heldur notast við lýsta kröfufjárhæð stefnda, auk dráttarvaxta til 28. maí2010, 14.475.351.572 kr., og viðmiðunarverðmæti ákvarðað 99% af opinberuverðmæti trygginganna á fullnustudegi, þann 28. maí 2010, þ.e. 15.914.842.422kr., sé hámarkskrafa stefnanda á hendur stefnda þrátt fyrir það aldrei hærri en1.439.490.850 kr. Um lagarök vísar stefndi til laga nr.36/2001 um Seðlabanka Íslands, einkum 7. gr. þágildandi reglna nr. 808/2008 umviðskipti fjármálafyrirtækja við Seðlabanka Íslands, einkum 13. gr., laga nr. 150/2007 um fyrningukröfuréttinda, einkum 3. gr., sbr. 2. gr., laga nr. 46/2005 um fjárhagslegar tryggingarráðstafanir,einkum 6. og 8. gr., meginreglna veðréttar, einkum um réttarvernd handveðshafa,ólögfestra meginreglna um ólögmæta auðgun, og 100. gr. laga nr. 21/1991 umgjaldþrotaskipti o.fl. Krafan um málskostnað styðst við 1.mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.IV.Niðurstaða Stefnandi byggir aðallega á því aðstefnda hafi borið að afhenda slitastjórn stefnanda umráð þeirra verðbréfa semstefnandi lagði fram til tryggingar veðlánaviðskiptum við Seðlabanka Íslands ogmál þetta lýtur að. Varðandi skyldu stefnda byggir stefnandi á lögum nr.21/1991 um gjaldþrotaskipti og orðalagi kröfulýsingar stefnda. Stefnandi hafigert kröfu um afhendingu bréfanna þann 10. janúar 2011 en stefndi hafi ekkiorðið við þeirri kröfu og hann hafi leitað fullnustu í skuldabréfunum ográðstafað þeim án samráðs við stefnanda. Stefnda hafi því borið að standastefnanda skil á verðmæti bréfanna, miðað við það tímamark er stefnandikrafðist afhendingar bréfanna, að frádreginni kröfu stefnda. Stefnandi hafði þann 19. febrúar 2008vegna viðskipta sinna við Seðlabanka Íslands ritað undir Almennaskilmála um viðskipti fjármálafyrirtækja við Seðlabanka Íslands. Skuldabréfinvoru vistuð í samræmi við 8. gr. almennu skilmálanna. Þann 19. febrúar 2008 undirritaði stefnandi yfirlýsingu um veðsetninguVS-reiknings þar sem stefnandi veðsetti Seðlabanka Íslands „VS-reikning nr.32290 við Seðlabanka Íslands ásamt allri þeirri verðbréfaeign sem á hverjumtíma er skráð á reikninginn“. Þar segir jafnframt að veðið sé sett „tiltryggingar á öllum fjárskuldbindingum sem veðsali tekst á hendur gagnvartSeðlabankanum hvort sem er vegna viðskipta eða vegna trygginga í stórgreiðslukerfiSeðlabanka Íslands“. Þá segir að Seðlabankanum sé heimilt að taka hina veðsettuverðbréfaeign til eignar eða nota andvirði hins veðsetta, í heild eða að hluta,til fullnustu þeirra skuldbindinga og kostnaðar sem veðið á að tryggja, ánsérstaks fyrirvara, án atbeina yfirvalda og án þess að fylgt sé formlegrimálsmeðferð, sbr. ákvæði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 46/2005. Til tryggingar láni að fjárhæð 13.226.886.153 kr. til 7 daga, semstefnandi óskaði eftir frá Seðlabanka Íslands þann 18. mars 2009, lagðistefnandi fram þau verðbréf sem um er deilt í máli þessu, samtals að markaðsverðmæti13.957.283.046 kr., og að nafnverði 11.532.661.054 kr., sbr. dómskjal 20.Það var síðan þann 3. nóvember 2009 að Seðlabanki Íslands lýsti kröfum íslitameðferð stefnanda vegna þess hluta krafna sinna sem ekki hafði veriðframseldur ríkissjóði og fékk kröfulýsingin númerið 189 í kröfuskrá stefnanda.Í kröfulýsingunni er gerð grein fyrir kröfu vegna lánsviðskiptanna að fjárhæð13.890.010.109 kr. og kröfunni lýst sem veðkröfu. Í kröfulýsingunni erutilgreind skuldabréf sem sett höfðu verið til tryggingar kröfunni. Semfylgiskjal með kröfulýsingunni fylgdi handveðssamningur yfir verðbréf áVS-reikningi. Nafnverð þessara skuldabréfa var samtals að fjárhæð11.434.661.054 kr. Kröfunni var hafnað af slitastjórn stefnanda þann 19.nóvember 2009. Stefndi varð síðan kröfuhafi samkvæmt kröfu nr. 189 þann 9.febrúar 2010, en þá framseldi Seðlabanki Íslands kröfuna til stefnda með öllumréttindum sem henni fylgdi, þar með töldum veðréttindum. Krafan var síðansamþykkt sem veðkrafa skv. 111. gr. laga um gjaldþrotaskipti þann 11. ágúst2010.Handveðsréttur yfir umræddum veðbréfum stofnaðist með gildum hætti og þóbú stefnanda hafi verið tekið til slitameðferðar breytir það ekki réttarstöðuaðila og handveðhafi hefur almennt heimild til að leita fullnustu í veðinu ántillits til skiptanna nema önnur atriði leiði til annarrar niðurstöðu.Þó litið yrði svo á að staðlað orðalag í kröfulýsingu Seðlabanka Íslandsum að framangreind kröfufjárhæð óskaðist greidd af eignum búsins, í samræmi viðúthlutun úr búinu og lýsta réttarstöðu kröfuhafa, hafi falið það í sér aðfallið væri frá handveðsrétti sem kröfuhafi naut yfir verðbréfum skráðum áVS-reikningi nr. 32290 og slitastjórn stefnanda hafi þannig verið falin umsjáhinna veðsettu skuldabréfa, þá verður fyrst litið til þess hvort meintar kröfurstefnanda séu fyrndar eins og aðalkrafa stefnda byggir á.Eins og rakið var byggir stefnandi kröfur sínar aðallega á því að aðstefnda hafi borið að afhenda stefnanda umrædd skuldabréf og felaslitastjórninni ráðstöfun þeirra þó dómkrafa stefnanda í máli þessu sé síðankrafa um greiðslu þeirrar fjárhæðar sem stefndi fékk í hendur við fullnustubréfanna að frádreginni kröfu hans í bú stefnanda ásamt vaxtakröfum eins oggreinir í stefnu. Dómurinn telur að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum málsins liggi fyrir aðopinbert markaðsverð þeirra skuldabréfa sem tilgreind voru í kröfulýsingu hafiávallt verið hærra en lýst kröfufjárhæð skv. kröfu nr. 189. Dómkröfur stefnandaí máli þessu styðja ótvírætt þessa niðurstöðu. Þannig verður að telja aðstefnanda hafi mátt vera ljóst allt frá dagsetningu kröfulýsingar SeðlabankaÍslands þann 3. nóvember 2009 að hann kynni að eiga kröfu á hendur SeðlabankaÍslands vegna þeirrar fjárhæðar sem var umfram verðmæti veðanna miðað við lýstakröfufjárhæð, en slitastjórn stefnanda var skipuð þann 19. maí 2009.Samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda er almennurfyrningafrestur kröfuréttinda fjögur ár og samkvæmt 2. gr. laganna reiknastfyrningarfrestur frá þeim degi sem kröfuhafi gat fyrst átt til efnda. Efkröfuhafi hefur öðlast rétt til efnda byrjar fyrningarfrestur að líða. Íathugasemdum við 2. gr. laganna í frumvarpi því er varð að lögum nr. 150/2007kemur fram að reglur ákvæðisins um upphaf frestsins séu hlutlægar. Ef kröfuhafihafi öðlast rétt til efnda byrji fyrningarfrestur að líða og breyti þá enguhvort hann hafði á því tímamarki tök á því að framfylgja kröfu sinni eða vissium tilvist kröfunnar eða önnur atvik. Ekki verður fallist á að upphafstími fyrningarfrestskröfu stefnanda miðist við það tímamark þegar hann krafði stefnda um afhendinguskuldabréfanna eða við tilkynningu um fullnustu veðanna þann 19. maí 2014.Dráttur slitastjórnar stefnanda á að krefjast afhendingar skuldabréfanna geturekki leitt til þess að fyrningarfrestur framlengist. Dómurinn telur aðstefnandi hafi fyrst átt möguleika á að knýja fram afhendingu verðbréfanna eðaumframverðmætis eftir móttöku kröfulýsingar 3. nóvember 2009 og á þeim tíma séupphaf fyrningarfrests. Stefna var birt í málinu þann 19. maí 2014 og var þáfjögurra ára fyrningarfrestur slíkrar kröfu þegar liðinn og kröfur stefnandafyrndar, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007, sbr. 2. gr. sömu laga. Þegar af þessariástæðu verður að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Að fenginni þessari niðurstöðu ber meðvísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að dæmastefnanda til að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn eins ogkveðið er á um í dómsorði.Þórður Clausen Þórðarson héraðsdómari kveður upp dóminn.Dómsorð:Stefndi, Eignasafn Seðlabanka Íslands ehf., er sýkn af kröfum stefnanda,SPB hf. Stefnandi greiði stefnda 2.000.000 kr. í málskostnað.
|
Mál nr. 265/2005
|
Skaðabætur Vinnuslys Líkamstjón Sakarskipting Gjafsókn
|
S reisti skaðabótakröfu sína á hendur K á því, að K hafi lagt til gallaðan verkpall til afnota við verk sem S vann við annan mann sem starfsmaður P ehf., en K hafði fengið P ehf. að vinna tiltekið verk í starfsstöðvum sínum. S slasaðist við framkvæmd verksins. Talið var sýnt að röraverkpallur sá er S og samstarfsmanni hans var lagður til afnota við verkið hafi verið haldinn ágöllum og ekki í samræmi við þær kröfur sem bæri að gera. Lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglur settar samkvæmt þeim geri einnig ráð fyrir því að sá, sem lánar eða leigir búnað til notkunar við atvinnurekstur, beri ábyrgð á því að hann standist þær kröfur sem beri að gera, en ekki eingöngu atvinnurekendur. K hafi borið að ganga úr skugga um að umræddur pallur væri ekki haldinn ágöllum, áður en hann lánaði hann til verksins. Var talið að brot K á þessum reglum, sem honum hafi átt að vera kunnar, fælu í sérsaknæma og ólögmæta háttsemi af hans hálfu og bæri hann skaðabótaábyrgð á tjóni, sem af því leiddi. Slys það er S varð fyrir hafi orsakast af umræddum ágalla á pallinum og var því fallist á að K bæri skaðabótaábyrgð á tjóni S. S, sem var pípulagningameistari með meira en þrjátíu ára starfsreynslu í iðngreininni, hafði orðið var við að pallurinn væri laus í sér, en ekki tilkynnt það vinnuveitanda sínum, svo sem honum þó bar að gera samkvæmt áðurnefndum lögum. Var hann látinn bera tjón sitt að hálfu leyti sjálfur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson prófessor. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. júní 2005. Hann krefst þess að viðurkennt verði að stefndi sé skaðabótaskyldur vegna vinnuslyss sem áfrýjandi varð fyrir 15. maí 2002. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Áfrýjandi var starfsmaður Pípulagna Finnboga Guðmundssonar ehf., en stefndi hafði samið við félagið sem verktaka um að vinna fyrir sig tiltekið verk í lofti anddyris starfstöðvar sinnar að Austurstræti 5, Reykjavík. Áfrýjandi og samstarfsmaður hans framkvæmdu verkið á vegum félagsins og varð áfrýjandi við það fyrir slysi sem er tilefni máls þessa. Slysið varð þegar hann hugðist fara niður af röraverkpalli, er hann og samstarfsmaður hans höfðu sett saman. Pallurinn sem var um það bil 190 cm hár var í eigu stefnda og lánaður verktakanum til afnota við verkið. Atvik að slysinu eru ekki að fullu upplýst. Af gögnum málsins má ráða að slysið hafi orðið með þeim hætti að áfrýjandi, sem virðist hafa setið á pallgólfi annars enda verkpallsins, hafi stutt sig við enda hans er hann hugðist fara af honum og á stiga er þar var. Við það hafi festingar á gagnstæðum enda pallgólfsins lyfst eða dregist af þverslá þeirri er þær tengdust og þá hafi hinn gagnstæði endi fallið niður á gólf og áfrýjandi runnið niður eftir pallgólfinu og lent á gólfinu. Í skýrslu Vinnueftirlits ríkisins, sem þegar var tilkynnt um slysið, segir meðal annars að verkpallinum hafi ekki verið vel við haldið og að orsök slyssins hafi verið sú, að krækjur á endum pallgólfsins hafi að hluta til verið uppréttar, þannig að lyfta hafi mátt pallgólfi upp án þess að opna læsingar krækjanna. Var frekari notkun verkpallsins bönnuð þangað til bætt hefði verið úr þessum ágöllum hans. Lögregla var einnig kvödd á slysstað þegar eftir slysið. Í skýrslu lögreglu 21. maí 2002 segir meðal annars að við skoðun á gólfborði pallsins hafi komið í ljós að festing öðru megin hafi verið orðin tærð og héldi því ekki lengur gólfborðinu föstu við átak. Í slysinu hlaut áfrýjandi nokkur meiðsl sem samkvæmt gögnum málsins hafa varanlegar afleiðingar fyrir hann. II. Bú Pípulagna Finnboga Guðmundssonar ehf., var tekið til gjaldþrotaskipta 19. apríl 2004 og hefur áfrýjandi lýst skaðabótakröfu vegna líkamstjóns síns í þrotabúið. Kröfu sína um skaðabótaábyrgð vinnuveitanda á tjóni hans rökstyður hann þannig að notaður hafi verið gallaður verkpallur við framkvæmd verksins. III. Áfrýjandi reisir skaðabótakröfu sína á hendur stefnda á því, að hann hafi lagt til gallaðan verkpall til afnota við verkið og beri ábyrgð á tjóni hans sem af því leiðir á grundvelli sakarreglunnar. Sýknukröfu sína reisir stefndi einkum á því, að ekki sé haldið fram í málinu að pallurinn hafi verið notaður samkvæmt fyrirmælum hans, heldur hafi það verið ákvörðun áfrýjanda og samstarfsmanns hans að nota verkpallinn. Leggur stefndi áherslu á að áfrýjandi geri ekki grein fyrir því í hverju hin ætlaða saknæma háttsemi hans hafi falist. Er því andmælt að skýrlega komi fram í héraðsdómsstefnu að það hafi verið saknæmt af hálfu stefnda að lána verktakanum pallinn. IV. Þótt á skorti, að lýsing áfrýjanda á málsástæðum þeim og öðrum atvikum, sem hann reisir kröfur sínar gegn stefnda á sé nægilega skýr í héraðsdómsstefnu, kemur þar fram að stefndi hafi átt verkpall þann, sem málið varðar, og hafi verið notaður við framkvæmd verksins. Pallurinn hafi verið gallaður og beri stefndi því ábyrgð á tjóni áfrýjanda sem af því leiði. Við aðalmeðferð málsins í héraði var aðdragandi þess að verkpallur í eigu stefnda var notaður við verkið upplýstur nánar. Þannig kemur fram í vitnaskýrslu Unnars Jónssonar fyrir héraðsdómi, en hann var forstöðumaður eignaumsýslu stefnda, er atvik málsins gerðust, að verkpallurinn hafi verið í geymslu í eigu stefnda og verið lánaður verktökum til afnota við slíkar minni háttar verkframkvæmdir. Hann upplýsir að samist hafi svo með honum og fyrirsvarsmanni verktakans, vinnuveitanda áfrýjanda, að hann fengi afnot af pallinum við verkið. Bifreiðastjóri á vegum stefnda sótti svo einingar verkpallsins í geymsluna og kom þeim fyrir á verkstað, þar sem áfrýjandi og samstarfsmaður hans settu þær saman. Greinir vitnið einnig frá því, að stefndi hafi ætlast til að verkpallurinn væri notaður við slík verk, enda keyptur í því skyni. Í 1. mgr. 2. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 er mælt fyrir um að þau lög gildi um alla starfsemi, þar sem einn eða fleiri menn vinna, hvort sem um sé að ræða eigendur fyrirtækja eða starfsmenn. Undantekningar sem gerðar eru á gildissviði laganna eiga ekki við í máli þessu og telst sá staður, er áfrýjandi slasaðist, vinnustaður hans í skilningi 41. gr. þeirra. Meginregla 13. gr. laga nr. 46/1980 mælir fyrir um, að það sé atvinnurekandi sem tryggja skal að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, við framkvæmd vinnu og um vélar, tækjabúnað og fleira. Í 46. gr. laganna er meðal annars mælt fyrir um að áhöld tæki og annar búnaður skuli þannig úr garði gerður að gætt sé fyllsta öryggis og að fylgja skuli ákvæðum laga og reglugerða að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi. Af 6. gr. reglna nr. 331/1989 um röraverkpalla, sem settar eru meðal annars með stoð í 47. gr. laga nr. 46/1980, leiðir að efni í slíkum verkpöllum skuli vera samkvæmt viðurkenndum stöðlum og ekki skemmt af ryði, annars konar tæringu eða af öðrum ástæðum. Þá segir í 7. gr. í reglunum að gengið skuli svo frá verkpallsgólfi að ekki sé hætta á að einstök borð eða gólfhlutar sporðreisist. Loks segir í 12. gr. reglnanna að öllum hlutum röraverkpalls skuli halda við með fullnægjandi hætti og fyrir hverja notkun skuli helstu hlutar hans yfirfarnir og endurnýjaðir ef þörf er á. Við samanburð á reglum þessum og skýrslum Vinnueftirlits ríkisins og lögreglu verður ekki dregin önnur ályktun en sú, að röraverkpallur sá er áfrýjanda og samstarfsmanni hans var lagður til afnota við verkið hafi verið haldinn ágöllum og ekki í samræmi við þær kröfur sem ber að gera. Þótt lög nr. 46/1980 geri ráð fyrir sem meginreglu að það sé atvinnurekandi, sem beri ábyrgð á því að fyrirmælum laganna og reglum sem settar eru samkvæmt þeim sé fylgt, leggja lögin einnig skyldur á aðra. Í 29. gr. laganna er mælt fyrir um að sá sem selur afhendir eða sýnir meðal annars verkfæri áhöld, tæki og annað það sem ætlað er til notkunar við atvinnurekstur skuli tryggja að það, sem hér um ræðir sé, þegar það er sýnt eða afhent til notkunar, útbúið með tilskildum hlífðar- og öryggisbúnaði og notkun þess leiði ekki af sér slysa- eða sjúkdómshættu, sbr. VII. kafla laganna. Í 3. mgr. 29. gr. segir, að ef einhver búnaður, sem talinn er upp í 1. mgr. greinarinnar og tilbúinn er til notkunar, sé afhentur áfram, endurseldur, lánaður út eða leigður, gildi þær reglur, sem að framan greinir. Samkvæmt þessum reglum ber sá, sem lánar eða leigir búnað til notkunar við atvinnurekstur einnig ábyrgð á því að hann standist þær kröfur, sem gerðar eru í lögunum eða reglum settum samkvæmt þeim. Röraverkpallur sá, sem stefndi lánaði til verksins, stóðst ekki þær kröfur sem gera verður til hans þar sem festingar pallgólfsins voru tærðar og komu því ekki í veg fyrir að annar endi þess lyftist eða drægist af þverslá þeirri sem hann var festur við. Stefnda bar að ganga úr skugga um að búnaður þessi væri ekki haldinn þeim ágöllum sem um ræðir áður en hann lánaði hann til slíkra verka. Brot stefnda á þessum reglum, sem honum áttu að vera kunnar, felur í sér saknæma og ólögmæta háttsemi af hans hálfu og ber hann skaðabótaábyrgð á því tjóni, sem af því leiðir. Slys það er áfrýjandi varð fyrir orsakaðist af þeim ágalla á pallinum sem að framan er lýst og er því fallist á að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjanda. V. Áfrýjandi, sem er menntaður pípulagningamaður, lýsir því í aðilaskýrslu sinni fyrir héraðsdómi að hann hafi meistararéttindi í iðninni og auk þess meira en þrjátíu ára starfsreynslu í iðngreininni. Hann setti röraverkpallinn saman ásamt samstarfsmanni sínum, sem einnig er pípulagningamaður, með langa reynslu af því starfi. Ekki er upplýst hvor þeirra fór með verkstjórn. Áfrýjanda var ljóst, að verkpallurinn var gamall. Hann lýsir því einnig í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að verkpallurinn hafi verið eitthvað laus í sér þannig að unnt hefði verið að jaga honum til. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980 bar honum, er hann varð var við ágalla eða vanbúnað á pallinum, sem leitt gátu til skerts öryggis við framkvæmd verksins, að tilkynna það vinnuveitanda sínum. Þessari skyldu sinnti hann ekki heldur notaði pallinn þrátt fyrir ástand hans. Auk þess gætti hann ekki fullrar varúðar þegar hann hugðist fara niður af verkpallinum með því að taka í eða styðja sig við enda hans með þeim afleiðingum að pallgólfið dróst til og féll niður. Í ljósi þess hve pallurinn var laus í sér verður að gera þær kröfur til áfrýjanda að hann gætti sín sérstaklega. Þar sem áfrýjandi lét undir höfuð leggjast að gæta þessara skyldna sinna verður hann látinn bera tjón sitt að hálfu leyti sjálfur. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda verður staðfest. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir. Stefndi verður dæmdur til að greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti í ríkissjóð eins og í dómsorði segir. Dómsorð: Viðurkennt er að stefndi, Kaupþing banki hf., beri skaðabótaábyrgð á helmingi þess tjón sem áfrýjandi, Svavar Guðmundsson, varð fyrir í slysi í starfstöð stefnda að Austurstræti 5, Reykjavík, 15. maí 2002. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað. Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 250.000 krónur. Stefndi greiði í ríkissjóð málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti samtals 600.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 7. apríl 2005. I Mál þetta var höfðað 15. september 2004 og dómtekið þann 14. mars 2005. Stefnandi er Svavar Guðmundsson, kt. 220747-2559, Tunguseli 109, Reykjavík, en stefndu eru Kaupþing Búnaðarbanka hf., kt. 560882-0419, Borgartúni 19, Reykjavík og Þrotabú Pípulagna Finnboga Guðmundssonar ehf., kt. 441193-2709, Hátúni 6 a, Reykjavík. Stefndi, Þrotabú Finnboga Guðmundssonar ehf., hélt ekki uppi vörnum í málinu og í þinghaldi 14. mars 2005 féll stefnandi frá kröfum á hendur honum. Dómkrafa stefnanda er að stefndi, Kaupþing Búnaðarbanki hf., verði dæmdur til að greiða stefnanda 9.340.203 krónur ásamt 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 af 1.211.680 krónum frá 15. maí 2002 til 15. október 2002 og af 9.340.203 krónum frá þeim degi til 16. október 2004 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti eins og mál þetta sé ekki gjafsóknarmál en stefnandi fékk leyfi til gjafsóknar 8. desember 2003. Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda en til vara krefst hann verulegrar lækkunar á dómkröfum. Þá krefst hann þess að stefnandi greiði honum málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti. Að ósk stefnda, Kaupþings Búnaðarbanka hf., var ákveðið að skipta sakarefni málsins með vísan til 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991. Eru dómkröfur stefnanda því í þessum þætti málsins þær að viðurkennt verði með dómi að stefndi, Kaupþing Búnaðarbanki hf., sé skaðabótaskyldur vegna vinnuslyss stefnanda 15. maí 2002. Þá krefst hann málskostnaðar auk virðisaukaskatts eins og mál þetta sé ekki gjafsóknarmál. Stefndi krefst þess að vera sýknaður af kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða honum málskostnað að viðbættum virðisaukaskatti. II Stefnandi lenti í vinnuslysi þann 15. maí 2002 er hann var að vinna sem starfsmaður Pípulagna Finnboga Guðmundssonar ehf. við að setja upp ofn fyrir ofan dyr inngangs í fordyri stefnda, Kaupþings Búnaðarbanka hf., hér eftir nefndur stefndi, þar sem fallið hefur verið frá kröfum á hendur stefnda, þrotabúi Pípulagna Finnboga Guðmundssonar ehf. Pípulagnir Finnboga Guðmundssonar ehf. tók að sér verk þetta sem verktaki og höfðu árum saman unnið ýmiss konar verk fyrir stefnda. Um verkið sáu starfsmenn félagsins, stefnandi og Óskar Baldursson. Vettvangur slyssins var umrætt fordyri sem er í húsinu nr. 5 við Austurstræti Reykjavík. Við verkið notuðu stefnandi og samstarfsmaður hans vinnupall sem var í eigu stefnda og var nýttur í slík verkefni. Þegar þeir höfðu lokið við verkið og stefnandi hugðist fara niður af vinnupallinum virðist sem pallurinn hafi sporðreist með þeim afleiðingum að stefnandi datt niður á gólfið og slasaðist illa. Var hann í kjölfarið fluttur á slysadeild með sjúkrabíl. Kallað var á lögreglu sem kom á staðinn og í lögregluskýrslu er haft eftir samstarfsmanni stefnanda að gólfborð pallsins hafi sporðreist og við það hafi stefnandi fallið niður af pallinum. Kemur fram í skýrslunni að við skoðun á gólfborði pallsins hafi komið í ljós að festing öðru megin hafi verið orðin tærð og því ekki haldið gólfborðinu föstu við átak. Lögreglan kallaði á Vinnueftirlit ríkisins sem kom á staðinn og er atvikinu þar lýst þannig að stefnandi hafi sest á enda pallgólfsins og við það hafi gagnstæður endi þess lyfst og gólfið við það hrunið niður. Þá kemur fram í skýrslu Vinnueftirlitsins, undir kaflanum tæki og búnaður, að umræddum palli hafi ekki verið haldið vel við og meðal annars hafi verið gat á pallgólfinu sem hægt hafi verið að stíga í gegnum auk þess sem ekki hafi verið á honum handrið. Orsök slyssins kveður Vinnueftirlitið vera að krækjur á endum pallgólfsins hafi að hluta til verið uppréttar, þannig að lyfta hafi mátt pallgólfinu upp án þess að opna læsingar krækjanna. Vísaði Vinnueftirlitið í reglur nr. 331/1989 um rörapalla og bannaði frekari notkun vinnupallsins uns bætt hefði verið úr ágöllum hans, eða hann tekinn úr notkun. Stefnandi kveðst hafa verið lengi að jafna sig eftir slysið og aldrei náð fullri heilsu. Hann kveðst vera með óþægindi í vinstri úlnlið. Þá sé hann með verki í hálsi og herðum sem leiði í framhandleggi. Auk þess sé hann með mikla verki í baki og sé ljóst að hann geti ekki unnið framar sem pípulagningarmaður. Þá sé hann þunglyndur vegna afleiðinga slyssins og hafi hugleitt að svipta sig lífi. Að ósk stefnanda mat Atli Þór Ólason læknir líkamstjón stefnanda af völdum slyssins og var niðurstaða hans í matsgerð, dagsettri 7. júní 2004, að tímabundið atvinnutjón stefnanda frá 15. maí 2002 til 14. október 2002 væri 100%, og að stefnandi hafi verið batnandi án þess að vera rúmliggjandi á sama tímabili. Þá mat hann stöðugleikapunkt vera 14. október 2002. Varanlegur miski væri 20%, varanleg örorka 30% og hefðbundin varanleg læknisfræðileg örorka 20%. Eins og rakið hefur verið var tekin sú ákvörðun að skipta sakarefni málsins, sbr. 31. gr. laga nr. 91/1991 og er í þessum þætti málsins eingöngu til úrlausnar hvort stefndi er skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda vegna slyssins. III Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á því að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni því sem hann varð fyrir vegna umrædds slyss og beri honum því að greiða stefnanda fullar skaðabætur í samræmi við ákvæði skaðabótalaga nr. 50/1993. Kveður stefnandi að notkun pallsins sem hann hafi dottið af hafi orðið honum til stórfells tjóns og á grundvelli sakarreglunnar beri stefndi ábyrgð á tjóni stefnanda enda öll skilyrði sakarreglunnar uppfyllt í málinu. Engar hlutlægar eða huglægar ábyrgðarleysisreglur eigi við og því fari fjarri að um óhappatilvik hafi verið að ræða þar sem slysið verði einungis rakið til ónothæfs vinnupalls. Í íslenskum skaðabótarétti hafi verið talið að eigandi og/eða notandi gallaðs vinnutækis beri ábyrgð á því tjóni sem hljótist af notkun þess og hafi þetta verið staðfest í fjölda dóma Hæstaréttar. Orsök slyssins hafi verið gallaður vinnupallur í eigu stefnda og sé það bæði staðfest í lögregluskýrslu og skýrslu Vinnueftirlitsins. Við mat á sök verði sérstaklega að líta til þess að stefnandi hafi ekki ráðið hvaða verk hann skyldi vinna eða hvernig. Hann hafi fengið skipanir frá sínum vinnuveitanda, Pípulögnum Finnboga Guðmundssyni ehf. Þá verði að líta til hættueiginleika starfsins vegna þeirra vinnubragða sem viðhöfð hafi verið. Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á reglum skaðabótaréttarins. Sé byggt á sakarreglunni varðandi vanbúnað vinnupallsins. Þá sé byggt á reglum um húsbóndaábyrgð, einkum reglunni um ábyrgð vinnuveitanda á tjóni sem beinlínis megi rekja til bilaðs og eða gallaðs tækis sem notað sé í starfsemi vinnuveitanda. Enn fremur sé byggt á reglunni um ábyrgð eiganda bilaðs og/eða gallaðs tækis á tjóni sem af því hljótist. Þá sé vísað til laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Um varnarþing vísar stefnandi til 33. gr. laga nr. 91/1991 og um málskostnað til 21. kafla laga nr. 91/1991 og um virðisaukaskatt af málskostnaði til laga nr. 50/1988. IV Stefndi kveðst eiga erfitt með að svara málsástæðum stefnanda þar sem framsetning þeirra sé óljós. Einkum eigi þetta við varðandi tilgreiningu bótagrundvallar. Þar komi fram að notkun vinnupallsins hafi leitt til stórfells tjóns og að á grundvelli sakarreglunnar beri stefndi skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda. Af þessu verði dregin sú ályktun að stefnandi byggi á því að um sök sé að ræða. Hins vegar skorti algerlega að greina frá því í hverju sökin sé fólgin. Hver hafi verið sú háttsemi sem stefndi, eða menn sem hann beri ábyrgð á, hafi viðhaft og leitt hafi til tjóns stefnanda. Þess sé í engu getið í stefnu heldur aðeins byggt á að í íslenskum skaðabótarétti hafi verið talið að eigandi og/eða notandi gallaðs vinnutækis beri ábyrgð á því tjóni sem kunni að hljótast af notkun þess og sagt að þessi regla hafi verið staðfest í fjölmörgum dómum Hæstaréttar og loks fullyrt að orsök slyss stefnanda hafi verið sú að vinnupallur í eigu stefnda hafi verið gallaður. Megi af orðalagi þessu ráða að grundvöllur bótakröfu stefnanda á hendur stefnda byggist á eignarhaldi á gölluðum vinnupalli. Geti hér ekki verið átt við annað en hlutlæga bótareglu. Verði engar ályktanir dregnar af stefnu um hver sök stefnda sé. Verði því ekki annað séð en að bótagrundvöllurinn gagnvart honum sé hlutlæg ábyrgð sem byggist þá á þeirri forsendu að nægilegt sé að tjón verði rakið til notkunar gallaðs tækis til að fella ábyrgð á eiganda þess. Stefndi mótmælir því að slíkri réttarreglu sé fyrir að fara samkvæmt íslenskum lögum. Til þess að til slíkrar bótaábyrgðar geti stofnast þurfi stefndi að hafa notað viðkomandi tæki í eigin rekstri og sú notkun leitt til tjóns. Því sé mótmælt að regla um hlutlæga ábyrgð eiganda gallaðs tækis hafi verið staðfest í fjölda dóma Hæstaréttar. Staðreyndin sé sú að í þeim dómum þar sem ábyrgð án sakar hafi verið lögð á eiganda gallaðs tækis sé eignarhald tækisins ekki meginforsenda við úrlausnina og í þeim fáu dómum sem hafi gengið um þetta atriði hafi aðstæður verið hættulegri og sérstæðari en í máli þessu. Hér sé aðstaðan sú að um hafi verið að ræða vinnupall sem sé aðeins 190 cm á hæð sem stefnandi hafi sjálfur sett saman. Gat hafi verið á gólfi pallsins og ástand hans þannig að stefnandi hafi mátt sjá að ekki væri öruggt að starfa við hann. Megi telja fráleitt að stefnandi hafi sýnt fram á að skilyrði hlutlægrar ábyrgðar séu fyrir hendi í málinu. Stefndi byggir á því að hann hafi ráðið fagmenn sem verktaka til að vinna fyrir sig tiltekið verk. Það hafi verið unnið án nokkurs samráðs við hann og án þess að hann hafi haft nokkuð um framgang verksins að segja eða framkvæmd. Starfsmenn Pípulagninga Finnboga Guðmundssonar ehf. hafi komið á verkstað og kosið að notast við verkpall í eigu stefnda. Hafi stefnandi og samstarfsmaður hans sett saman pallinn en starfsmenn stefnda ekkert komið þar nærri eða borið ábyrgð á því. Af gögnum málsins verði ráðið að stefnandi sé pípulagningarmeistari og hafi yfir 30 ára starfsreynslu sem slíkur. Geri stefndi ráð fyrir því að í störfum sínum þurfi stefnandi að notast við vinnupalla eins og þann sem hér um ræðir og eigi því að þekkja til uppsetningar slíkra vinnutækja. Reynsla stefnanda sé mun meiri en starfsmanna á vegum stefnda. Í skýrslu Vinnueftirlitsins komi fram að gat hafi verið á gólfi umrædds verkpalls og galli talinn vera á festingum hans. Sé byggt á því af hálfu stefnda að ágallar þessa vinnupalls hefðu átt að vera augljósir kunnáttumanni eins og stefnanda og því hafi honum mátt vera ljóst að notkun pallsins gæti fylgt hætta. Stefnandi kaus samt að nota pallinn. Telur stefndi að þótt komist yrði að þeirri niðurstöðu að eignarhald á gölluðum vinnupalli feli í sér saknæma háttsemi og leiði til bótaskyldu stefnda verði að telja að reglur um áhættutöku og eigin sök leiði hvorar fyrir sig til algers brottfalls bótaréttar. Eins og kunnugt sé eigi slíkar reglur við þótt bótaskylda byggi á sakarlíkindareglu eða sé jafnvel byggð á hlutlægum grunni. Um lagarök byggir stefnandi á meginreglum skaðabótaréttar. Um málskostnað vísar stefndi til 130. gr. laga nr. 91/1991 og um virðisaukaskatt á málskostnað á lögum nr. 50/1988. V Eins og rakið hefur verið er einungis til umfjöllunar hvort stefndi beri ábyrgð á tjóni stefnanda sem hann varð fyrir er hann féll af vinnupalli 15. maí 2002. Óumdeilt er að umræddur vinnupallur var í eigu stefnda og verkið unnið af verktakanum, Pípulögnum Finnboga Guðmundssonar ehf., sem stefnandi vann hjá. Stefnandi var því ekki starfsmaður stefnda við verkið og enginn starfsmaður stefnda kom að þessu verki nema að því leyti að ráða verktakann til starfsins og upplýsa hvað gera þyrfti. Verður stefndi því ekki skaðabótaskyldur á þeim forsendum að starfsmenn hans hafi valdið stefnanda tjóni á saknæman hátt. Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á hendur stefnda á sakarreglunni og þar sem notkun pallsins sem stefnandi féll af hafi orðið stefnanda til stórfells tjóns beri stefndi ábyrgð á tjóninu enda öll skilyrði sakarreglunnar uppfyllt. Ekki er þessi fullyrðing rökstudd neitt frekar og ekki ljóst af málatilbúnaði stefnanda í hverju stefndi sýndi af sér saknæma háttsemi sem leiddi til tjóns stefnanda. Stefnandi byggir á því að orsök slyssins hafi verið gallaður vinnupallur og hafi verið talið í íslenskum skaðabótarétti að eigandi og/eða notandi gallaðs vinnutækis beri ábyrgð á tjóni sem hljótist af notkun þess. Af þessu verður ráðið að stefnandi byggi kröfur sínar á því að stefndi beri hlutlæga ábyrgð á tjóni stefnanda sem eigandi vinnupallsins. Ekki er deilt um að slysið varð þegar annar endi gólfs vinnupallsins lyftist upp og hrundi niður með þeim afleiðingum að stefnandi féll niður af vinnupallinum. Um örsök slyssins verður að líta til skýrslu Vinnueftirlits ríkisins sem hefur samkvæmt 81. gr. laga nr. 46/1980 lögbundnu hlutverki að gegna að rannsaka orsakir slysa sem þessa. Í skýrslu Vinnueftirlitsins eru orsakir slyssins sagðar vera þær að krækjur á endum pallgólfsins hafi verið að hluta til uppréttar, þannig að lyft hafi mátt gólfinu upp án þess að opna læsingar krækjanna. Ekkert kemur fram í skýrslu Vinnueftirlitsins um að festing væri tærð eins og fullyrt er í lögregluskýrslu og ekkert liggur fyrir um það í málinu hvers vegna krækjur á endum pallgólfsins voru að hluta til uppréttar. Af skýrslu Vinnueftirlitsins verður ráðið að ágallar á vinnupallinum hafi verið þeir að honum hafi ekki verið vel við haldið, gat hafi verið á gólfi hans sem hægt hafi verið að stíga í gegnum og ekki hafi verið á honum handrið. Samkvæmt framansögðu var ýmsu ábótavant varðandi vinnupallinn sem stefnandi notaði við vinnu sína umrætt sinn og fullnægði hann ekki þeim reglum sem settar hafa verið um slíka vinnupalla eins og rakið er í skýrslu Vinnueftirlitsins. Notkun hans var hins vegar á ábyrgð vinnuveitanda stefnanda, Pípulagna Finnboga Guðmundssonar ehf. Stefnandi er þaulreyndur pípulagningamaður og vanur því að setja saman vinnupalla. Verður að gera þær kröfur til hans sem fagmanns að hann gæti þess að setja pallinn rétt saman og ef hann var í einhverjum vafa um að pallurinn væri öruggur bar honum að tilkynna það ef hann taldi óforsvaranlegt að nota hann. Öðru vísi gat stefndi ekki haft vitneskju um að pallurinn væri haldinn ágöllum. Það er talin almenn regla í íslenskum rétti að vinnuveitandi beri hlutlæga bótaábyrgð gagnvart starfsmanni sínum ef hann slasast í starfinu vegna bilunar eða galla tækis sem vinnuveitandinn á og verður að ætla að sú regla eigi aðeins við verði slys rakið til bilunar eða galla í tækinu en gildi almennt ekki um slys af völdum notkunar tækis. Í þessu máli eru aðstæður aðrar þar sem stefnandi var ekki starfsmaður stefnda og hefur stefnandi engin haldbær rök fært fram fyrir því að eignarhald vinnupallsins út af fyrir sig geri stefnda skaðabótaskyldan, jafnvel þótt slysið verði rakið til vanbúnaðar hans. Ákvörðun um að nota pallinn var alfarið á ábyrgð vinnuveitanda hans. Þá hefur skýrslu Vinnueftirlits ríkisins ekki verið hnekkt og samkvæmt henni verða orsakir slyssins raktar til þess að krækjurnar voru ekki læstar og er ekki loku fyrir það skotið að þess hafi ekki verið gætt við uppsetningu vinnupallsins en ábyrgð á því báru stefnandi og samstarfsmaður hans, sem settu pallinn saman. Þykir stefnandi ekki hafa lagt fram haldbær gögn sem staðfesta svo óyggjandi sé að slys hans verði rakið til þess að umræddur vinnupallur hafi verið haldinn ágöllum. Að öllu því virtu sem nú hefur verið rakið verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þrátt fyrir þá niðurstöðu þykir rétt að málskostnaður verði felldur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda að fjárhæð krónur, 790.200 krónur, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, sem þykir hæfilega ákveðin 650.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði. Af hálfu stefnanda flutti málið Grímur Sigurðarson hdl. en af hálfu stefnda flutti málið Gestur Jónsson hrl. Greta Baldursdóttir héraðsdómari kveður upp dóminn. D Ó M S O R Ð Stefndi, Kaupþing Búnaðarbanka hf., er sýknaður af öllum kröfum stefnanda, Svavars Guðmundssonar. Málskostnaður fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda að fjárhæð 790.200 krónur, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, sem þykir hæfilega ákveðin 645.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 41/2003
|
Skaðabótamál Fasteign Líkamstjón
|
S, sem runnið hafði til í hálku á tröppum við vinnustað sinn, krafðist bóta af Í vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir við fallið. Talið var að aðstæður hafi ekki verið með þeim hætti að lögð yrði bótaábyrgð á vinnuveitanda S, en rekja mætti slysið til óhappatilviljunar. Var Í því sýknað af öllum kröfum S.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. janúar 2003. Hún krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.794.345 krónur með 2% ársvöxtum af 2.913.210 krónum frá 31. október 1996 til 23. febrúar 2000, af 1.794.345 krónum frá þeim degi til 15. september 2000, en dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar úr hendi áfrýjanda fyrir Hæstarétti, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Rétt er að aðilarnir beri hvort sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 29. október 2002. Mál þetta er höfðað 21. maí 2001 og dómtekið 3. október sl. Stefnandi er Stefanía Hákonardóttir, til heimilis að Heiðarbakka 7, Keflavík. Stefndi er íslenska ríkið. Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða stefnanda 1.794.345 krónur með 2% ársvöxtum af 2.913.210 krónum frá 31.10.1996 til 23.02.2000, en með 2% ársvöxtum af stefnufjárhæðinni frá þeim degi til 15. 09. 2000 en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi er taki mið af því að stefnandi er eigi virðisaukaskattsskyldur aðili. Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfu stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi hans að mati réttarins, en til vara að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar og málskostnaður látinn falla niður. Málvextir Mál þetta á rót sína að rekja til slyss er stefnandi varð fyrir 31. október 1996 en hún starfaði þá á skrifstofu Varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Stefnandi var á leið til hádegisverðar frá vinnustað sínum og gekk út um suðurdyr byggingarinnar eftir steyptum gangstíg í átt að bílastæði við húsið. Á leiðinni eru þrjár tröppur. Stefnandi rann til í hálku á tröppunum að eigin sögn, datt út af gangstígnum og lenti með hægri öxl á steinsteyptum vatnsstokk, sem liggur undir og til hliðar við tröppurnar. Hlaut hún af þessu upphandleggsbrot undir hægri öxl. Farið var með stefnanda á slysadeild Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja, þar sem meiðsli hennar voru meðhöndluð. Þann 20. nóvember 1996 hóf stefnandi sjúkraþjálfun til 30. apríl 1997. Stefnandi var óvinnufær frá 31. október 1996 til 21. janúar 1997 og síðan að hálfu leyti til 1. febrúar 1997. Hún leitaði til bæklunarlæknis á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja þann 30. september 1999 og sýndu röntgenmyndir óreglu í brotinu í upphandlegg og fékk stefnandi bólgustillandi lyf. Sigurjón Sigurðsson læknir framkvæmdi örorkumat á stefnanda, dags. 22. nóvember 1999. Í niðurstöðu matsins segir: ,,Hér er um að ræða konu sem lendir í því að detta á hálku þegar hún var á leið í hádegismat. Hún bar fyrir sig hægri hendi og lenti síðan á hægri öxl og hlaut við þetta upphandleggsbrot (collum kirugigum fractura). Nú hefur brotið gróið með dálítilli þykknun og þrátt fyrir ýmiss konar meðferð svo sem sjúkraþjálfun hefur hún mjög skertar hreyfingar í öxlinni sem há henni til flestra verka”. Í áverkavottorði Gunnars Gunnarssonar, dags. 6. október 2001, segir að stefnandi hafi vaxandi óþægindi frá meiðsli í öxl og broti. Í vottorðinu segir orðrétt: ,,Hún hefur afleiðingar tveggja áverka, annars vegar brot á öxl, þar sem afleiðingin er líklega að upphandleggsbeinið rekst undir herðablaðið og þar af leiðandi brengli það þar undir. Óljóst er hversu mikið þetta háir henni. Alla vega hefur hún ekki leitað til að fá sprautu í öxlina síðan hún var hjá undirrituðum. Auk þess ökklabrotnaði hún og er með skrúfu í ökklanum, sem rætt hefur verið um að fjarlægja, en hefur ekki verið framkvæmt. Þar sjást einnig teikn um lækkað liðbil í ökklanum, það er að um einhvers konar brjóskeyðingu sé að ræða. Getur það þýtt að ökklinn sé hægt versnandi og getur þurft á aðgerðum síðar meir að halda “ Í mati örorkunefndar, dags. 26. mars 2002, segir, að örorkunefnd telji að eftir 1. apríl 1997 hafi stefnandi ekki getað vænst frekari bata sem máli skipti af afleiðingum slyssins, sem hún varð fyrir 31. október 1996. Í niðurstöðu segir: „Tjónþoli var á slysadegi 46 ára gömul og starfaði við skrifstofustörf. Hún hefur ekki treyst sér að vinna sama starf áfram í fullri vinnu og varð sér úti um léttara starf, sem jafnframt er hlutastarf. Örorkunefnd telur að afleiðingar slyssins dragi úr getu tjónþola til að vinna við skrifstofustörf og að hún muni í framtíðinni hafa minna úthald til slíkrar vinnu og annarra álagsbundna vinnu í framtíðinni. Er varanleg örorka tjónþola vegna afleiðinga slyssins metin 15 af hundraði“. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi reisir kröfur sínar á því að Varnarliðið á Keflavíkurflugvelli beri skaðabótaábyrgð á vinnubrögðum starfsmanna sinna samkvæmt ólögfestri reglu íslensks skaðabótaréttar. Þá er vísað til bótareglna skaðabótaréttar og reglna skaðabótaréttar um ábyrgð vinnuveitanda á aðstæðum á vinnustað. Stefndi beri ábyrgð á greiðslu skaðabótakröfu stefnanda á grundvelli laga nr. 110/1951 um lagagildi varnarsamnings milli Íslands og Bandaríkjanna. Stefnandi telur í ljós leitt að aðstæður á leið stefnanda til vinnustaðar, einkum á göngustíg og tröppum þeim sem stefnandi féll í, hafi verið óforsvaranlegar og hættulegar og líkamstjón stefnanda sé bein afleiðing þess. Vindasamt sé á svæðinu auk þess sem snjór safnist þar gjarnan fyrir á vetrum. Fjöldi fólks hafi meitt sig og slasast áður í sömu tröppum og stefnandi féll í og við svipaðar aðstæður. Hafi starfsfólk Varnarliðsins ítrekað komið á framfæri beiðni um úrbætur við yfirmenn sína, svo sem að mokað yrði betur frá göngustígum og tröppum og þar yrði borið á salt eða sandur, síðast en ekki síst að sett yrði upp handrið við tröppurnar til að varna því að fólk dytti fram af þeim. Yfirmönnum stefnanda hafi verið fullkunnugt um hættuna, en þeir hafi skellt skollaeyrum við að sinna úrbótum. Þau viðbrögð séu ámælisverð þegar höfð eru í huga þau slys sem orðið höfðu áður með sama eða sambærilegum hætti og slys stefnanda. Stefnanda og öðrum starfsmönnum í byggingunni hafi verið uppálagt að fara um göngustíginn að og frá vinnu þrátt fyrir að fyrri slys höfðu sýnt að hætta var því samfara. Af hálfu stefnanda er á það bent að lítið hefði kostað að setja upp handrið á tröppurnar auk þess sem reglulegur snjómokstur, salt eða sandur hefði gert sama gagn. Vanrækslu yfirmanna Varnarliðsins á því að gæta að öryggi stefnanda hafi m.a. falist í broti gegn byggingarreglugerð nr. 441/1998, einkum 202.14 grein. Þá vísar stefnandi til ákvæða 199.3 greinar og annarra almennra ákvæða í 10. kafla nefndrar reglugerðar. Málsástæður og lagarök stefnda. Af hálfu stefnda er því eindregið vísað á bug að slys stefnanda verði rakið til vanbúnaðar eða vanrækslu af hálfu vinnuveitenda hennar og sé ósannað að stefnandi hafi dottið í tröppunum sem koma við sögu í máli þessu. Stefnandi hafi verið tvísaga um það hvort henni hafi skrikað fótur í tröppunum eða neðar á göngustígnum. Í skýrslugjöf stefnanda fyrir lögreglu hinn 4. desember 1996 lýsi stefnandi atvikum svo, að snjóföl hafi verið á jörðu, laus í sér, hafi hún verið að ganga upp tröppurnar þegar hún missti skyndilega fótanna vegna hálkunnar og datt. Í skýrslugjöf hjá lögreglu 24. febrúar 2000 lýsi stefnandi atvikum þannig, að hún hafi verið að koma eftir stéttinni í átt að bifreiðastæðinu og nýbúin að ganga upp þessar tröppur þegar hún hafi allt í einu misst fótana og fallið og út af stéttinni og oltið á stéttarstokk, sem liggur þvert undir stéttinni, en nokkru neðar. Segir hún að mikil hálka hafi verið og mikill vindstrengur, en enginn snjóruðningur heldur föl með svelli undir. Glögglega megi sjá af ljósmyndum að vatnsstokkurinn liggi um það bil miðja vegu milli þrepa og bílastæðis undir göngustígnum sjálfum, en ekki undir og við hlið trappnanna. Það fái ekki þannig staðist að stefnandi hafi getað dottið úr tröppunum á vatnsstokkinn. Ekki sé unnt að fallast á að skortur á handriði við tröppurnar hafi brotið gegn ákvæðum skipulags- og byggingalaga en reglugerð nr. 441/1998 hafi ekki verið í gildi er slysið varð og þau ákvæði sem stefnandi vísar til eigi ekki við. Myndir sem fylgdu lögregluskýrslu beri ekki annað með sér en að leið sú sem stefnandi fór hafi verið greiðfær leið við venjulegar aðstæður. Megi vísa til framburðar Margrétar Jónsdóttur hjá lögreglu en hún minntist þess ekki að það hafi verið snjór á stéttinni, en taldi að það hefði getað verið hált. Af vottorði Veðurstofu verði ráðið að jörð hafi verið auð að morgni 31. október en kl. 12 hafi vindur verið N 10,8 m/s, lítilháttar snjóél en úrkoma ekki mælanleg og frost 3 stig. Klukkan 15.00 hafi vindur verið NNA 10,3 m/s snjó- eða slydduél á síðustu klukkustund en ekki mælanleg úrkoma og frost 3,5 stig. Ósannað sé að hálka, sem stefnandi lýsi, hafi verið meiri en annars staðar á gönguleiðum í þéttbýli eða að slysið verði rakið til vanbúnaðar eða vanrækslu af hálfu vinnuveitanda stefnanda. Þannig fáist það ekki séð að slys stefnanda verði rakið til annars en eigin vangæslu hennar sjálfrar eða óhappatilviljunar. Verði því að sýkna stefnda af öllum kröfum hennar í málinu. Verði ekki á það fallist er þess krafist að stefnukröfur verði stórlega lækkaðar. Í því sambandi er á því byggt að vangæsla stefnanda sjálfs leiði að minnsta kosti til þess að henni verði gert að bera tjón sitt að einhverju sjálf verði ekki á það fallist að eigin sök hennar leiði til sýknu. Við aðalmeðferð gaf stefnandi skýrslu fyrir dómi svo og Haukur Örn Jóhannesson öryggismálafulltrúi Varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Niðurstaða. Umdeilt slys varð þann 31. október 1996 kl. 13.15. Lögregla var ekki kölluð á vettvang en Vinnueftirliti ríkisins tilkynnt um slysið 4. nóvember 1996. Tekin var lögregluskýrsla af stefnanda 4. desember 1996 auk þess sem lögreglurannsókn fór fram fyrri hluta árs 2000 þar sem skýrsla var tekin af stefnanda og samstarfsfólki hennar. Stefnandi kvaðst fyrir dóminum hafa starfað á umræddum vinnustað frá 1994. Tvær aðkomuleiðir hafi verið inn í húsið og hafi hún notast við þá aðkomu sem ætluð sé starfsmönnum á þeirri skrifstofu sem hún starfaði í. Annars hefði hún þurft að ganga í gegnum ferðaskrifstofu í húsinu og hafi það ekki verið vel séð. Hún lýsti atvikum fyrir dómi svo, að hún hafi umrætt sinn verið komin upp efstu tröppuna þegar hún datt á hálku og út af stéttinni. Hún hafi lent á steinsteyptum stokki skammt frá tröppunum. Föl hafi verið á jörðu, mjög hált og hvasst. Ekki hafi verið búið að bera á salt eða sand og ekkert hafi verið til að halda sér í. Vitnið, Haukur Örn, kvaðst hafa fengið tilkynningu um slysið sama dag og farið á vettvang. Hálkublettir hafi verið á stígnum. Ekki hafi verið talið nauðsynlegt að gera úrbætur á stígnum en fyrir um ári síðan hafi verið sett upp handrið við stíginn að frumkvæði Varnarliðsins. Þess beri að geta að þetta sé ekki aðalinngangur í húsið, en um hann sé gengið beint út á bílastæðið, heldur svokallaður neyðarútgangur. Beri starfsfólki að nota aðalinngang einkum þegar hvasst sé. Þá kvað hann engar upplýsingar fyrirliggjandi um slys á staðnum þrátt fyrir mikla notkun á stígnum fyrir þennan tíma þegar önnur starfsemi var í húsinu. Í málinu liggja frammi ljósmyndir af vettvangi sem teknar voru við lögreglurannsókn. Þar getur að líta inngang þann sem stefnandi notaði umrætt sinn og merktum sem starfsmannainngangur. Enn fremur má sjá annan inngang í bygginguna sem sagður er ætlaður starfsmönnum „Tour Office“. Telur dómurinn ekki unnt að fallast á með vitninu, Hauki Erni, að inngangur sá er stefnandi notaði umrætt sinn hafi eingöngu verið neyðarinngangur heldur hafi hann almennt verið notaður af starfsfólki sem starfaði þarna megin í húsinu. Þykir það styrkja framburð stefnanda um notkun á þessum inngangi að nú hefur verið sett upp grindverk fram með öllum stígnum samkvæmt ljósmyndum sem frammi liggja í málinu. Af vottorði veðurstofu að dæma hafði umræddan dag verið vægt frost og lítils háttar snjóél um kl. 12. Vindur var þá 10,8 m/s, sem telst kaldi, og fór lægjandi eftir því sem á daginn leið. Allhvasst var þó í einstaka hviðum. Af hálfu stefnanda hefur ekki verið sýnt fram á að byggingarreglugerð hafi verið brotin með umbúnaði á tröppunum sem hér um ræðir. Kemur þá til skoðunar hvort vinnuveitandi stefnanda hafi brotið einhverjar sérstakar öryggisráðstafanir við gerð trappnanna eða gangstígsins til að koma í veg fyrir slys af því tagi er hér varð. Í framburði einstakra starfsmanna hjá lögreglu kemur fram að slys hafi áður orðið á gangstígnum en engin gögn eru til um það samkvæmt framburði vitnisins Hauks Arnar. Stefnandi ber að hún hafi verið komin upp efstu tröppuna þegar hún datt og lenti á stokki. Ljósmyndum af vettvangi sýna að nokkur skref eru frá umræddum tröppum að stokknum. Þykir því nokkur vafi leika á því hvar stefnandi féll. Það er mat dómsins að ekki hafi verið ljós slysahætta af stígnum eða tröppum þeim sem hér um ræðir þannig að viðhafa þyrfti sérstakan umbúnað af þeim sökum til að varna slysum. Stefnandi hafði starfað á vinnustaðnum frá árinu 1994 og gjörþekkti því aðstæður. Umræddan dag var kaldi og allhvasst í mestu vindkviðum. Þá var lítilsháttar föl á jörðu og vægt frost. Mátti henni því vera ljóst að búast mátti við hálkublettum á leiðinni auk vinds. Við þær aðstæður hefði því verið eðlilegra að nýta aðalinngang hússins enda hefur stefnandi borið fyrir dóminum að hún hafi ætíð haft vara á ef veður var leiðinlegt þar sem vindasamt var á svæðinu. Aðstæður voru því ekki með þeim hætti að lögð verði ábyrgð á slysinu á Varnarliðið á Keflavíkurflugvelli en rekja má það til óhappatilviljunar. Verður bótaskylda vegna tjóns stefnanda því ekki lögð á vinnuveitenda stefnanda í málinu og ber að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. Valtýr Sigurðsson héraðsdómari kvað upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð : Stefndi, íslenska ríkið, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 34/2014
|
Líkamstjón Kjarasamningur Slysatrygging Tómlæti
|
A höfðaði mál gegn V hf. og krafðist viðurkenningar á rétti sínum til greiðslu bóta úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega hjá V hf. vegna vinnuslyss sem hún varð fyrir sem starfsmaður skóla. Talið var ósannað að V hf. hefði verið kunnugt um slysið fyrr en liðinn var ársfrestur samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga. V hf. var því sýknað af kröfum A.
|
Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. janúar 2014. Hún krefst þess að viðurkenndur verði réttur sinn til greiðslu bóta úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega hjá stefnda vegna vinnuslyss sem hún varð fyrir 20. janúar 2009 sem starfsmaður […] í Kópavogi. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Í 1. mgr. 124. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 er kveðið á um að sá sem rétt eigi til bóta samkvæmt slysatryggingu, sjúkratryggingu eða heilsutryggingu með eða án uppsagnarréttar glati þeim rétti ef krafa er ekki gerð um bætur til félagsins innan árs frá því að hann fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á. Áfrýjandi gekkst á slysdegi, 20. janúar 2009, undir skoðun á slysadeild og greindist þá með brot á hægri ökkla með nokkurri „valgus“ stöðu, en tiltölulega lítil aðlögun var í brotinu að öðru leyti. Áfrýjandi var sett í göngugips, en við endurkomu fjórum og hálfri viku síðar fann hún til töluverðra eymsla og þá var bólga í ökklanum sem og óbreytt lega í brotinu. Var talið rétt að áfrýjandi yrði í gipsi tvær vikur í viðbót og að hún færi í sjúkraþjálfun eftir það. Hún leitaði 4. nóvember 2009 til B, sérfræðings í bæklunarskurðlækningum, og samkvæmt vottorði hans 11. desember sama ár um skoðunina var hún erfið þar sem ökklinn var mjög þrútinn. Voru þá liðnir rúmlega níu mánuðir frá því slysið átti sér stað. Að framansögðu virtu verður að telja að áfrýjandi hafi fengið vitneskju um þau atvik, sem krafa hennar er reist á, þegar hún leitaði til fyrrgreinds sérfræðings. Samkvæmt almennum sönnunarreglum hvílir á áfrýjanda að sýna fram á hvenær tilkynning um slys það, sem mál þetta er sprottið af, barst stefnda. Gegn andmælum stefnda er ósannað að honum hafi verið kunnugt um slysið fyrr en 27. júní 2011, er lögmaður áfrýjanda spurðist fyrir um hjá stefnda hvort það hefði verið tilkynnt honum. Var þá liðinn sá ársfrestur sem kveðið er á um í 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 17. október 2013. Mál þetta, sem dómtekið var 11. september sl., er höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 17. desember 2012 og þingfestri 8. janúar 2013. Stefnandi er A, […], en stefndi er Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær að viðurkennt verði með dómi að hún eigi rétt til greiðslu bóta úr kjarasamningsbundinni slysatryggingu launþega frá stefnda vegna vinnuslyss sem hún varð fyrir hinn 20. janúar 2009 sem starfsmaður […] í Kópavogi. Þá krefst stefnandi málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi, að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins. I. Helstu málsatvik eru þau að stefnandi starfaði sem skólaliði hjá […] í Kópavogi og slasaðist við störf sín hinn 20. janúar 2009. Tildrög slyssins voru þau að nemandi skólans renndi sér á snjóþotu og lenti á fæti stefnanda með þeim afleiðingum að hún féll en stefnandi sinnti þá útigæslu í frímínútum. Vinnuveitanda stefnanda var strax kunnugt um slysið en stefnandi leitaði m.a. til skólahjúkrunarfræðings. Stefnandi fór strax í kjölfarið á slysadeild Landspítala háskólasjúkrahúss og við skoðun kom í ljós að hún hafði ökklabrotnað á hægri ökkla. Var stefnandi með ökklann í gipsi fram í byrjun mars 2009 og var síðan send í sjúkraþjálfun. Í málinu liggur frammi tilkynning til Vinnueftirlitsins um vinnuslys, dagsett 21. janúar 2009. Þar kemur fram að umrætt atvik hafi átt sér stað kl. 11:30 hinn 20. sama mánaðar. Er tildrögum slyssins lýst þannig að starfsmaðurinn hafi staðið „við á“ gangstíg við norðurhorn skólans og fylgst með nemendum þegar einn nemandi hafi komið niður brekku á snjóþotu og lent á starfsmanninum. Við það hafi starfsmaðurinn fallið og við skoðun og eftir myndatöku hafi komið í ljós að starfsmaðurinn hafði brotnað á hægri ökkla. Samkvæmt framlögðu læknisvottorði vegna slyss, dagsettu 26. janúar 2010, var stefnandi óvinnufær frá slysdegi til 14. apríl 2009. Stefnandi leitaði til dr. B bæklunarskurðlæknis 4. nóvember 2009 vegna óþæginda frá hægri ökkla, sem hún rakti til umrædds slyss. Fram kemur í vottorði framangreinds bæklunarskurðlæknis, dagsettu 11. desember 2011, að skoðun hans á ökklum stefnanda hafi verið erfið þar sem þeir hafi verið mjög þrútnir. Hreyfigeta og stöðugleiki hafi þó verið innan eðlilegra marka. Stefnandi leitaði aftur til bæklunarskurðlæknis vegna ökklans í júní og september 2010 og í mars, júlí og september 2011. Samkvæmt framangreindu læknisvottorði bæklunarskurðlæknisins varð ekki teljandi bati, hvorki af sprautum né sjúkraþjálfun. Samkvæmt læknabréfi sama læknis var síðasta meðferð hjá honum 9. mars 2011 og er það mat læknisins að á þeim tímapunkti hafi stefnanda mátt vera ljóst að um varanlegar afleiðingar ökklaáverkans væri að ræða. Í málinu liggur frammi afrit af svonefndri tilkynningu um slys innanlands, á eyðublaði frá stefnda, dagsettu 3. mars 2009. Tilkynningin er undirrituð af C, skólastjóra […] í Kópavogi og er óumdeilt að tilkynningin var send Sjúkratryggingum Íslands og móttekin þar í janúar 2010. Af hálfu stefnda er því haldið fram að framangreind tilkynning hafi aldrei borist honum. Þá liggur frammi svonefnd tilkynning um slys önnur en sjóslys, á eyðublaði frá Sjúkratryggingum Íslands, dagsett 22. janúar 2010 og undirrituð af framangreindum skólastjóra. Ber sú tilkynning með sér að hafa verið móttekin af Sjúkratryggingum Íslands 28. janúar 2010. Jafnframt var slysið tilkynnt til Vinnueftirlits ríkisins hinn 21. janúar 2009. Með bréfi, dagsettu 3. febrúar 2010, féllust Sjúkratryggingar Íslands á að umrætt slys væri bótaskyldur atburður. Eftir að stefnandi leitaði til lögmanns í júnímánuði 2011 var aflað upplýsinga um tilkynningar um slysið til Sjúkratrygginga Íslands og tryggingarfélagsins. Kom þá í ljós að stefndi kannaðist ekki við að hafa fengið tilkynningu vegna slyssins og kveðst hann ekki hafa fengið þær upplýsingar fyrr en með tölvupósti frá lögmanni stefnanda 27. júní en afrit af tilkynningum, sem sendar voru Sjúkratryggingum Íslands í ársbyrjun 2010, hafi borist honum í tölvupósti 1. júlí sama ár. Ný tilkynning um slys innanlands á eyðublaði frá stefnda er undirrituð af stefnanda 23. nóvember 2011. Er óumdeilt að sú tilkynning ásamt fylgigögnum var móttekin af stefnda. Í bréfi stefnda til lögmanns stefnanda, dagsettu 20. ágúst 2011, kemur fram sú niðurstaða stefnda að umrætt vinnuslys stefnanda sé ekki bótaskylt úr slysatryggingu Kópavogsbæjar hjá stefnda. Segir þar jafnframt að stefnanda hafi í síðasta lagi verið kunnugt um afleiðingar slyssins hinn 20. febrúar 2009 og því bæri að miða upphaf tilkynningarfrests samkvæmt 124. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, við það tímamark. Stefnandi skaut ákvörðun stefnda til Úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum sem komst hinn 2. ágúst 2012 að sömu niðurstöðu og stefndi og taldi stefnanda ekki eiga rétt á bótum úr slysatryggingu Kópavogsbæjar hjá stefnda. Ágreiningslaust er að vinnuveitandi stefnanda var, á þeim tíma sem slysið varð, með gilda slysatryggingu launþega hjá stefnda. II. Stefnandi byggir viðurkenningarkröfu sína á því að stefndi beri sönnunarbyrðina fyrir því að slys stefnanda hafi ekki verið tilkynnt innan rétts tímamarks. Vísar stefnandi því til stuðnings til þess að ljóst sé að vinnuveitandi stefnanda hafi fyllt út tjónstilkynningu til stefnda 3. mars 2009, sem móttekin hafi verið hjá Sjúkratryggingum Íslands 14. og 28. janúar 2010, og þá sé á tilkynningunni einn annar stimpill en ekki er hægt að sjá hverjum hann sé merktur. Samkvæmt upplýsingum frá bæjarlögmanni Kópavogsbæjar mæli reglur bæjarins fyrir um að senda beri tilkynningar um slys strax til tryggingarfélags bæjarins. Séu þannig löglíkur fyrir því að stefndi hafi sjálfur misfarið með tilkynninguna og verði það ekki metið stefnanda til tjóns. Þá kveður stefnandi það ekki vera vinnureglu hjá stefnda að staðfesta móttöku slysatilkynninga með sannanlegum hætti. Sönnunarbyrðina fyrir því að slysið hafi ekki verið tilkynnt fyrr en með aðkomu lögmanns verði því, eins og hér standi á, að leggja á stefnda. Stefnandi tekur fram að í bréfi sínu frá 20. ágúst 2011 miði stefndi árstímamarkið við 20. febrúar 2009 en á þeim tímapunkti hafi mánuður verið liðinn frá slysi stefnanda, auk þess sem stefnandi hafi þá enn verið í gipsi og því í algjörri óvissu um áhrif slyssins á heilsu sína. Verði ekki fallist á framangreint byggir stefnandi á því að stefnanda hafi fyrst hinn 9. mars 2011 mátt vera það ljóst að umrætt slys hefði varanlegar afleiðingar. Beri því að miða upphaf tímamarks tilkynningarskyldu við þann dag. Vísar stefnandi að þessu leyti til þess, sem fram kemur í læknisvottorði B bæklunarskurðlæknis frá 7. maí 2012, að 9. mars 2011 sé sá tímapunktur sem stefnanda hafi mátt vera ljóst að um varanlegar afleiðingar væri að ræða og að honum finnist það vera „eðlilegur tímapunktur“. Þá hafi lögmaður stefnanda haft samband við stefnda vegna slyssins í júní 2011 og því sé ljóst að tilkynning um slysið hafi borist innan þeirra tímafresta sem 124. gr. laga nr. 30/2004 kveði á um. Þá liggi fyrir að samkvæmt mati meðferðarlæknis stefnanda hafi stefnandi ekki haft vitneskju um varanlegar afleiðingar slyssins fyrr en í marsmánuði 2011. Stefnandi kveðst hafa verið félagsmaður í Eflingu-stéttarfélagi á því tímabili þegar krafa hennar stofnaðist. Vísar hún til meginreglu vinnu-, kröfu- og samningaréttar. Samkvæmt 7. kafla í kjarasamningi Eflingar-stéttarfélags við launanefnd sveitarfélaga, sem verið hafi í gildi er slysið varð, skuli starfsmenn slysatryggðir fyrir dauða eða varanlegri örorku. Vísast um réttindi stefnanda að öðru leiti til ákvæða kjarasamningsins. Jafnframt vísar stefnandi til laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, og laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks o.fl., aðallega 1. gr. Viðurkenningarkrafa stefnanda er byggð á 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, og málskostnaðarkrafa á XXI. kafla sömu laga, einkum 129. gr. og 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt er gerð á grundvelli laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, þar sem lögmönnum er gert að innheimta og skila virðisaukaskatti af tekjum. Stefnandi kveðst ekki vera virðisaukaskattskyldur aðili og beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir þessum hluta kröfu sinnar úr hendi stefnda. Um varnarþing vísast til 33. gr. laga nr. 91/1991. III. Stefndi bendir á að ágreiningslaust sé að umrætt vinnuslys hafi verið bótaskylt úr slysatryggingu launþega, sem þá hafi verið í gildi. Eingöngu sé deilt um það, hvort stefnandi hafi tilkynnt slysið nægilega tímanlega til stefnda til að bætur úr þeirri tryggingu kæmu til álita. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að honum hafi fyrst með tölvupósti stefnanda frá 27. júní 2011 orðið kunnugt um að stefnandi hefði orðið fyrir slysi við vinnu og hinn 1. júlí 2011 hefði honum borist tilkynning þess efnis, þ.e. um tveimur og hálfu ári eftir slysið. Tilkynningarfrestur 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 hafi því verið liðinn þegar tilkynningin um vinnuslys var send, hvort sem miðað sé við tölvupóstinn eða formlega tilkynningu á eyðublaði stefnda, dagsetta 23. nóvember 2011. Stefndi hafnar því að framlögð tilkynning á eyðublaði frá stefnda, sem útfyllt hafi verið af vinnuveitanda stefnanda hinn 3. mars 2009 og send Sjúkratryggingum Íslands eingöngu, geti skoðast sem tilkynning um slys til stefnda sem fáist bætt úr slysatryggingu launþega. Til að gera kröfu um bætur úr þeirri slysatryggingu, hefði þurft að skila inn þar til gerðu eyðublaði til stefnda, útfylltu af vinnuveitanda þar sem tilkynnt væri um vinnuslys. Það hafi hins vegar misfarist þar sem tilkynningin hafi ekki borist stefnda fyrr en um mitt ár 2011. Tilkynning, sem send sé annað en til stefnda, geti ekki talist tilkynning til stefnda um slys sem fáist bætt úr slysatryggingu launþega, jafnvel þótt tilkynningin sé á eyðublaði stefnda. Hafi stefndi því hvorki haft vitneskju um slysið né að stefnandi kynni hugsanlega að eiga rétt á bótum úr þeirri tryggingu. Stefndi bendir á, að það hafi verið lögmaður stefnanda sem óskað hafi eftir upplýsingum frá stefnda um það, hvort vinnuveitandi stefnda hefði tilkynnt um vinnuslys. Hafi stefnandi séð ástæðu til þess að senda sérstaka tilkynningu til stefnda og því sjálf ekki litið svo á að tilkynningin til Sjúkratrygginga þjónaði sem tilkynning til stefnda um vinnuslys, þótt hún væri á eyðublaði stefnda. Verði því að líta svo á að túlkun stefnanda að þessu leyti sé sambærileg túlkun stefnda. Stefnandi vísi í stefnu sinni til þess að hjá stefnda hafi ekki verið í gildi vinnureglur um móttöku tilkynninga. Þá byggi stefnandi á því, að þar sem vinnureglur Kópavogsbæjar mæli fyrir um að strax eigi að senda tilkynningar um slys til tryggingarfélags bæjarins, beri stefndi sönnunarbyrðina fyrir því að slysið hafi ekki verið tilkynnt innan rétts tímamark. Byggi stefnandi jafnframt á því að löglíkur séu fyrir því að stefndi hafi sjálfur misfarið með tilkynninguna. Stefndi hafnar þessari málsástæðu stefnanda sem rangri og ósannaðri, enda gildi hér almennar sönnunarreglur. Af þeim leiði að stefnanda beri að sanna að slysið hafi verið tilkynnt innan lögbundins frests, enda breyti vinnureglur Kópavogsbæjar ekki sönnunarreglum skaðabótaréttar. Þar sem engar staðfestingar liggi fyrir um að stefndi hafi móttekið tilkynningu um umrætt slys, hvorki tölvupóstsamskipti né móttökustimpill á tilkynningu, sé ósannað að slysið hafi verið tilkynnt fyrr en sumarið 2011. Í afriti af skírteini slysatryggingu launþega, sem Kópavogsbær hafi fengið sent frá stefnda, sé skýrt kveðið á um að sá sem eigi rétt til bóta glati honum ef hann tilkynni ekki félaginu um kröfu innan árs frá því að hann vissi um þau atvik sem hún er reist á. Ekki séu löglíkur fyrir því að slysið hafi verið tilkynnt vegna vinnureglna bæjarins. Þvert á móti bendi málsgögn til þess að tilkynningin hafi misfarist og að hún hafi verið send með öðrum gögnum til Sjúkratrygginga Íslands en ekki til stefnda. Á þeim mistökum verði stefnda aldrei gert að bera ábyrgð, heldur sé það vinnuveitandi stefnanda sem það geri, enda séu mistökin hans. Þar að auki telur stefndi að stefnandi hafi sjálf mátt vita af umræddri tryggingu þar sem hún var hluti af umsömdum ráðningarkjörum hennar. Á stefnanda sjálfri hafi því hvílt sú skylda að kanna rétt sinn hjá vinnuveitanda sínum, þ.m.t. hvort slysið hefði verið tilkynnt, og verði hún að bera hallann af því að hafa ekki gert það. Stefndi mótmælir þeim skilningi stefnanda að ársfrestur 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 hafi ekki byrjað að líða fyrr en 9. mars 2011 þar sem stefnandi hafi ekki fyrr en þá fengið vitneskju um þau atvik, sem krafa hennar um bætur úr slysatryggingu launþega sé reist á, og því hafi slysið verið tilkynnt innan ársfrestsins. Stefndi vísar til þess að ákvæði 1. mgr. 124. gr. framangreindra laga hafi að geyma ófrávíkjanlega reglu um réttaráhrif tómlætis vátryggingartaka. Tjónþoli, þ.e. sá sem á rétt til bóta í skilningi 1. mgr. 124. gr., hljóti að teljast hafa vitneskju um þau atvik, sem leiða af sér rétt til bóta úr ákveðnum vátryggingum, þegar afleiðingar slyss séu kunnar. Í því sambandi sé ekki átt við tímamark þegar ljóst er að varanlegar afleiðingar séu að fullu komnar fram, líkt og ráða megi af málatilbúnaði stefnanda. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi fengið vitneskju um þau atvik, sem leiða af sér rétt til bóta úr tryggingunni, strax á slysdegi þegar stefnandi ökklabrotnaði. Hafi henni þá þegar verið kunnar afleiðingar slyssins. Stefndi byggir á því að stefnanda hafi í síðasta lagi mátt vera ljós atvik, sem hún byggi kröfu sína á, tveimur mánuðum eftir tjónsdag. Um það vísar stefndi til upplýsinga, sem fram komi í framlagðri beiðni um sjúkraþjálfun, dagsettri 20. febrúar 2009, um að stefnandi verði 1-2 mánuði að ná upp eðlilegu göngulagi. Af málsgögnum megi hins vegar ráða að hún hafi ekki náð upp eðlilegu göngulagi á þeim tíma og því hafi hún þá haft vitneskju um þau atvik sem gátu leitt til bóta úr slysatryggingunni. Byggir stefndi á því að í ljósi áverkans og þess að stefnandi náði ekki upp eðlilegu göngulagi 1-2 mánuðum eftir slysið, hafi stefnandi fengið umrædda vitneskju um þau atvik sem leiði af sér rétt til bóta úr slysatryggingunni. Verði ekki fallist á að miða beri við framangreint tímamark, byggir stefndi á því að stefnandi hafi a.m.k. haft vitneskju um atvik, sem bótakrafa hennar sé reist á, þegar hún leitaði til dr. B bæklunarskurðlæknis 4. nóvember 2009 vegna óþæginda frá hægri ökkla. Hafi ársfresturinn því byrjað að líða eigi síðar en á því tímamarki. Stefndi kveður ósannað að stefnandi hafi ekki fyrr en 9. mars 2011 fengið vitneskju um þau atvik, sem leiða til bótaréttar úr slysatryggingunni, og hvíli sönnunarbyrðin á stefnanda. Stefndi mótmælir því að framlagt gagn frá B lækni, sem hafi verið aflað einhliða, hafi sönnunargildi í því sambandi. Í samræmi við skýrt orðalag 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004, hafi stefnanda borið að tilkynna stefnda innan árs frá því að henni var kunnugt um atvikin, hygðist hún krefjast bóta vegna tjónsins úr slysatryggingu launþega. Slík krafa hafi ekki verið tilkynnt stefnda fyrr en 1. júlí 2011 og þá fyrst hafi stefndi fengið vitneskju um hver væri vinnuveitandi stefnanda og að til staðar væri slysatrygging launþega, sem gerð væri krafa um bætur úr. Hafi ársfresturinn þá verið löngu liðinn, hvaða tímamark sem miðað sé við. Um lagarök vísar stefndi til laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, og meginreglna vátryggingaréttar. Þá vísar stefndi jafnframt til laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. IV. Við aðalmeðferð málsins gáfu vitnaskýrslur C, skólastjóri […], og dr. B bæklunarskurðlæknir. Verða skýrslur þeirra raktar eins og þurfa þykir. Ágreiningslaust er að stefnandi slasaðist við störf sín hjá […] og ökklabrotnaði, svo sem lýst er í stefnu. Fyrir liggur að stefnandi fór samdægurs í kjölfar slyssins á slysadeild Landspítala-háskólasjúkrahúss og leiddi skoðun í ljós að hún var ökklabrotin á hægra fæti. Þá er óumdeilt í málinu að umrætt slys er bótaskylt úr slysatryggingu launþega sem var í gildi þegar slysið varð. Hins vegar lýtur ágreiningur málsaðila að því, hvort stefnandi hafi tilkynnt framangreint slys innan þess ársfrests, sem áskilinn er í 2. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga. Þá er jafnframt um það deilt, við hvaða tímamark eigi að miða upphaf ársfrestsins. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að tilkynningarfrestur samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 hafi verið liðinn þegar stefnda varð fyrst kunnugt um framangreint slys stefnanda, þ.e. þegar stefnda barst tölvupóstur frá lögmanni stefnanda 27. júní 2011. Þá byggir stefndi jafnframt á því að líta verði svo á að stefnandi hafi strax á slysdegi fengið vitneskju um atvik, sem bótakrafa stefnanda er reist á. Viðurkenningarkrafa stefnanda byggist í fyrsta lagi á því, að löglíkur séu fyrir því að framlögð tjónstilkynning til stefnda, dagsett 3. mars 2009, hafi borist stefnda en síðan misfarist af völdum stefnda sjálfs. Beri stefndi því sönnunarbyrðina fyrir því að tilkynningin hafi ekki borist honum og þar sem sú sönnun hafi ekki tekist, verði að líta svo á að tilkynning um slysið hafi borist stefnda innan ársfrests samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004. Í öðru lagi byggist sýknukrafan á því að miða eigi við 9. mars 2011, við ákvörðun upphafs ársfrests samkvæmt 124. gr. laga nr. 30/2004, enda sé það í samræmi við mat dr. B bæklunarskurðlæknis, sem fram komi í vottorði hans, dagsettu 1. maí 2010, á því hvenær stefnanda hafi mátt vera ljóst að um varanlegar afleiðingar slyssins væri að ræða. Í 124. gr. laga nr. 30/2004 er mælt fyrir um að sá sem á rétt til bóta samkvæmt slysatryggingu glati þeim rétti ef bótakrafa er ekki gerð á hendur vátryggingarfélaginu „innan árs frá því að hann fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á“. Samkvæmt orðanna hljóðan ræðst upphaf frestsins af því tímamarki þegar tjónþoli fær vitneskju um atvik, sem bótakrafa hans er reist á. Er því ekki unnt að líta svo á að ávallt skuli miðað við þann dag, þegar tjónsatburður verður, enda hefði löggjafanum verið í lófa lagið að taka það fram berum orðum í ákvæðinu ef sú hefði verið ætlunin við lagasetninguna. Í athugasemdum með ákvæðinu er vísað um skýringar til athugasemda við 51. gr. frumvarpsins en þar segir að upphaf frestsins miðist við þann tíma þegar vátryggður fékk upplýsingar um þau atvik sem eru tilefni kröfu hans um vátryggingarbætur. Af gögnum málsins er ljóst að stefnandi leitaði á slysadeild sama dag og hún varð fyrir umræddu slysi. Við skoðun kom í ljós að hún hafði ökklabrotnað á hægri fæti og mun hún hafa verið í gipsi í sex vikur. Þá var stefnandi óvinnufær að fullu frá slysdegi til 14. apríl 2009. Samkvæmt framlögðu læknisvottorði dr. B bæklunarskurðlæknis, dagsettu 11. desember 2011, leitaði stefnandi til hans 4. nóvember 2009 vegna óþæginda frá hægri ökkla sem hún rakti til umrædds slyss. Segir í vottorðinu að skoðun á ökklum stefnanda hafi verið erfið þar sem þeir hafi verið mjög þrútnir en hreyfigeta og stöðugleiki hafi þó verið innan eðlilegra marka. Síðan segir að stefnandi hafi leitað aftur til sama bæklunarlæknis 9. júní 2010 vegna verkja frá hægri ökkla og hafi skoðun verið svipuð og áður, góð hreyfigeta en eymsli verið um innanverðan ökklann. Hafi þá verið ákveðið að gera segulómrannsókn á ökklanum og loks hafi verið sprautað tvisvar í ökklann vegna verkja, þ.e. hinn 21. september 2010 og 9. mars 2011. Í skýrslu sinni hér fyrir dóminum kvað dr. B stefnanda hafa verið með óþægindi í hægri fæti frá því að hún varð fyrir umræddu slysi. Að þessu virtu, og þegar litið er til þess að óumdeilt er að tjón stefnanda verður rakið til þess að nemandi […] renndi sér á snjóþotu á fót stefnanda hinn 20. janúar 2009 með þeim afleiðingum að hún brotnaði á ökkla á hægri fæti, þykir ekki komið fram tilefni til að miða upphaf ársfrestsins samkvæmt 124. gr. laga nr. 30/2004 við annað tímamark en þá dagsetningu, þ.e. þegar tjónsatburður varð. Eins og málið liggur fyrir, þykir engu breyta um þá niðurstöðu þótt í læknisvottorði dr. B bæklunarlæknis, dagsettu 1. maí 2012, komi fram það mat læknisins að honum finnist eðlilegt að miða við að stefnanda hafi mátt vera ljóst að um varanlegar afleiðingar væri að ræða þegar hún kom í síðustu meðferð til læknisins hinn 9. mars 2011. Samkvæmt gögnum málsins var Vinnueftirlitinu tilkynnt um slys stefnanda hinn 21. janúar 2009 og tilkynning um slysið til Sjúkratrygginga Íslands er dagsett 22. janúar 2010. Eins og áður er rakið liggur jafnframt frammi í málinu tilkynning um slysið á eyðublaði frá stefnda, dagsettu 3. mars 2009. Óumdeilt er að sú tilkynning barst Sjúkratryggingum Íslands og bera móttökustimplar með sér að hún hafi verið móttekin í sama mánuði og slysið varð. Af hálfu stefnda hefur því verið mótmælt að honum hafi borist þessi tilkynning og er af hans hálfu byggt á því að hann hafi fyrst verið upplýstur um að stefnandi hefði orðið fyrir vinnuslysi þegar honum barst fyrirspurn lögmanns stefnanda, dagsett 27. júní 2011, um það, hvort slysið hefði verið tilkynnt til félagsins. Af hálfu stefnanda er á því byggt að löglíkur séu fyrir því að umrædd tilkynning hafi verið send stefnda og móttekin af honum og beri stefndi því sönnunarbyrðina fyrir því að svo hafi ekki verið. Vísar stefnandi því til stuðnings m.a. til framlagðs tölvupósts frá Kópavogsbæ um að reglur bæjarins mæli fyrir um að senda eigi slíkar slysatilkynningar til tryggingafélagsins strax og slys verða. Í upphafi vitnaskýrslu sinnar við aðalmeðferð málsins kvaðst C, skólastjóri […], hins vegar ekki muna til þess að hafa haft samband við stefnda vegna slyssins og tók hún fram að verklagsreglum skólans vegna slysatilkynninga hafa verið breytt í kjölfar þessa atviks. Nánar aðspurð, taldi vitnið líklegt að hún hefði sent stefnda umrædda tilkynningu á eyðublaði frá stefnda en tók fram að hún gæti þó ekki fullyrt neitt um það. Að þessu virtu og jafnframt þegar litið er til yfirlýsingar stefnda um að honum hafi ekki borist tilkynningin og þess að óumdeilt er að umrædd tilkynning var send Sjúkratryggingum Íslands, verður ekki fallist á það með stefnanda að löglíkur séu fyrir því að tilkynningin hafi borist stefnda. Þegar litið er til framlagðra gagna þykir því verða að miða við að stefndi hafi fyrst verið upplýstur um að stefnandi hefði orðið fyrir umræddu vinnuslysi með framangreindri fyrirspurn lögmanns stefnanda 27. júní 2011. Var þá liðið meira en ár frá því tímamarki, sem hér að framan var talið rétt að miða við að þessu leyti, þ.e. frá því að slysið varð. Er það því niðurstaða dómsins að stefnandi eigi ekki rétt á bótum úr slysatryggingu launþega hjá stefnda. Verður því, þegar af framangreindum ástæðum, að sýkna stefnda af viðurkenningarkröfu stefnanda. Eftir atvikum og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þykir rétt að málskostnaður falli niður. Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan. D ó m s o r ð: Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af viðurkenningarkröfu stefnanda, A, í máli þessu. Málkostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 27/2010
|
Rán Þjófnaður Hlutdeild Ávana- og fíkniefni Reynslulausn Skilorðsrof
|
V var ásamt samverkamanni gefið að sök brot gegn 2. mgr. 226. gr., 231.gr. og 252. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa ruðst inn á heimili A til að stela verðmætum, ráðist þar á hann þegar hann kom óvænt heim, bundið hann og krafið um upplýsingar um hvar tiltekin verðmæti væri að finna, tekið þar úr, skartgripi o.fl. og skilið A svo eftir á gólfi í fjötrum, en við þetta hafi A hlotið skrámur, mar og önnur eymsli. Þá var AK sakaður um hlutdeild í broti gegn 244. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa skipulagt innbrot og þjófnað á heimili A fyrrgreint sinn, gefið V og samverkamanni fyrirmæli og leiðbeiningar, tekið síðan við þýfi, sem hafi verið afrakstur ránsins og komið því í hendur óþekkts manns. Fallist var á að ásetningur V hefði upphaflega ekki staðið til annars en að brjótast inn í íbúðarhús A og fremja þar þjófnað. A hefði á hinn bóginn komið að V stuttu eftir að hann hafði brotið sér leið inn í húsið og áður en nokkru hafði þar verið stolið, en þá hefði V veist að A. Sannað þótti að V hefði slegið A hnefahögg í andlitið, þvingað hann til að liggja á gólfi, fjötrað hann síðan með límbandi á höndum og fótum og skilið hann loks eftir þannig einan í húsinu. Meðan á þessu stóð lét samverkamaður V greipar sópa og viðurkenndu þeir að hafa haft á brott með sér umtalsverð verðmæti. Var talið að háttsemi V varðaði við 252. gr. almennra hegningarlaga, sem tæmdi hér sök gagnvart 2. mgr. 226. gr. og 231. gr. sömu laga. Þá var talið sannað að AK hefði skipulagt innbrot í húsakynni A, þjófnað á tilteknum verðmætum þar og tekið við þeim úr höndum V og samverkamanni, en með því gerðist AK sekur um brot gegn 244. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar varð að gæta að því að brot V og AK tóku til verulegra verðmæta og var þar um að ræða samverknað fjögurra manna að undangengnum rækilegum undirbúningi, sem AK hafði öðrum fremur á hendi og laut meðal annars að því hvers konar muni ætti að taka við fyrirhugaðan þjófnað. Hvorugur þótti eiga sér neinar málsbætur. V var einnig ákveðin refsing vegna fjögurra annarra brota, sem hann hafði verið sakfelldur fyrir. Þótti refsing V hæfilega ákveðin fangelsi í þrjú ár, en refsing AK fangelsi í tvö og hálft ár. Þá voru A dæmdar 800.000 krónur í miskabætur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 30. desember 2009 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að héraðsdómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu að öðru leyti en því að brot ákærða Viktors Más Axelssonar samkvæmt 1. lið ákæru ríkissaksóknara 13. júlí 2009 verði talið varða við 2. mgr. 226. gr. og 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, auk 252. gr. laganna sem sakfellt var fyrir í héraðsdómi. Þá er þess krafist að refsing beggja ákærðu verði þyngd. Ákærði Axel Karl Gíslason krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð. Ákærði Viktor Már Axelsson krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af háttsemi, sem varði við 252. gr. almennra hegningarlaga samkvæmt áðurgreindum lið í ákæru 13. júlí 2009, en án tillits til þess krefst hann að refsing verði milduð og komi til frádráttar henni gæsluvarðhaldsvist hans í 104 daga. Þá krefst hann að fjárhæð einkaréttarkröfu, sem A var dæmd í héraði, verði lækkuð. I Eins og greinir í héraðsdómi var mál þetta höfðað með þremur ákærum. Þá fyrstu gaf lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu út 12. maí 2009 á hendur ákærða Viktori Má ásamt Sævari Frey Höskuldssyni fyrir að hafa brotið gegn 244. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa 13. október 2008 brotist inn í nánar tiltekna verslun í Kópavogi og stolið þaðan tveimur fartölvum, svo og á hendur þeim fyrrnefnda einum fyrir að hafa brotið gegn 2. gr., sbr. 5. gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni og reglugerðum, settum samkvæmt þeim lögum, með því að hafa 14. sama mánaðar haft í vörslum sínum 0,44 g af amfetamíni. Aðra ákæru gaf sami lögreglustjóri út 13. júlí 2009 á hendur ákærða Viktori Má fyrir að hafa brotið gegn 244. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa 31. maí 2009 annars vegar ruðst og hins vegar brotist inn í tvö tiltekin íbúðarhús í Hafnarfirði og stolið þar fartölvu, blikkljósi, bílavarahlutum og ýmsum skjölum. Þriðja ákæran var einnig gefin út 13. júlí 2009, en af ríkissaksóknara. Hún beindist að báðum ákærðu ásamt Jóhanni Kristni Jóhannssyni og Marvini Kjarval Michelsen. Í henni voru ákærði Viktor Már og Marvin bornir sökum um brot gegn 2. mgr. 226. gr., 231. gr. og 252. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa 25. maí 2009 ruðst inn á heimili fyrrnefnds A að [...] á [...] til að stela verðmætum, ráðist þar á hann þegar hann kom óvænt heim, bundið hann og krafið um upplýsingar um hvar tiltekin verðmæti væri að finna, tekið þar úr, skartgripi og fleira að andvirði samtals um 2.095.000 krónur og skilið hann svo eftir á gólfi í fjötrum, en við þetta hafi hann hlotið skrámur, mar og eymsli svo sem nánar var tilgreint í ákærunni. Í annan stað var ákærði Axel Karl sakaður um hlutdeild í broti gegn 244. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa skipulagt innbrot og þjófnað á heimili A fyrrgreint sinn, gefið ákærða Viktori Má og Marvin fyrirmæli og leiðbeiningar, tekið síðan við þýfi, sem hafi verið afrakstur ránsins, og komið því í hendur óþekkts manns. Loks var Jóhanni Kristni gefin að sök hlutdeild í broti gegn 244. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa ekið ákærða Viktori Má og Marvini að heimili A með vitneskju um áform þeirra, beðið eftir þeim og ekið með þá brott eftir að þeir komu í bifreiðina með þýfi. Þáttur Sævars Freys Höskuldssonar samkvæmt ákæru 12. maí 2009 var skilinn frá málinu að öðru leyti og var honum gerð refsing með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 26. maí 2009, sem ekki var skotið til Hæstaréttar. Ákærði Viktor Már játaði fyrir dómi sakir samkvæmt fyrrnefndum ákærum lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá 12. maí og 13. júlí 2009 og var hann með hinum áfrýjaða dómi sakfelldur fyrir þargreind brot. Að því er varðar 1. lið ákæru ríkissaksóknara 13. júlí 2009 neitaði ákærði Viktor Már að hafa slegið A, eins og honum var gefið að sök, og bar því einnig við að upphafleg ætlun sín hafi verið að brjótast inn í íbúðarhús A og stela, en ekki að fremja rán. Marvin neitaði því að hafa átt hlut að því að hafa bundið A eða að hafa lagt á hann hendur. Að öðru leyti lýstu þeir báðir þennan lið ákærunnar réttan. Ákærði Axel Karl neitaði allri sök samkvæmt 2. lið sömu ákæru. Þá kvaðst Jóhann Kristinn ekki hafa vitað um áform ákærða Viktors Más og Marvins um þjófnað og taldi því 3. lið ákærunnar rangan. Í hinum áfrýjaða dómi voru ákærði Viktor Már og Marvin sakfelldir fyrir þá háttsemi, sem þeim var gefin að sök í 1. lið ákærunnar, en hún þótti þó aðeins varða við 252. gr. almennra hegningarlaga. Þá voru ákærði Axel Karl og Jóhann Kristinn sakfelldir fyrir brot, sem þeir voru bornir sökum um í 2. og 3. lið ákærunnar. Marvin og Jóhann Kristinn undu báðir við niðurstöðu héraðsdóms og svo var einnig af hálfu ákæruvaldsins að því er þá varðar. II Niðurstaða héraðsdóms um sakir ákærða Viktors Más samkvæmt ákærum lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu frá 12. maí og 13. júlí 2009 eru ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti og koma þær því ekki til frekari athugunar hér nema varðandi ákvörðun refsingar ákærða. Svo sem orðalagi er háttað í 1. lið ákæru ríkissaksóknara 13. júlí 2009 verður að fallast á með héraðsdómi að ásetningur ákærða Viktors Más og fyrrnefnds samverkamanns hans hafi upphaflega ekki staðið til annars en að brjótast inn í íbúðarhús A 25. maí 2009 og fremja þar þjófnað. Eins og nánar greinir í héraðsdómi kom A á hinn bóginn að ákærða Viktori Má stuttu eftir að hann hafði brotið sér leið inn í húsið og áður en nokkru hafði þar verið stolið, en þá veittist ákærði að A. Staðfesta ber niðurstöðu héraðsdóms um að sannað sé að ákærði hafi slegið A hnefahögg í andlitið, þvingað hann til að liggja á gólfi, fjötrað hann síðan með límbandi á höndum og fótum og skilið hann loks eftir þannig einan í húsinu. Meðan á þessu stóð lét samverkamaður ákærða greipar sópa og hafa þeir viðurkennt að hafa haft á brott með sér verðmæti eins og í ákæru greinir. Ofbeldi það, sem ákærði beitti A, var órjúfanlegur þáttur í auðgunarbrotinu, sem framið var á þennan hátt og fellur undir 252. gr. almennra hegningarlaga, enda eru engin efni til að fallast á þá málsvörn ákærða að líta eigi svo á að háttsemi hans varði aðeins annars vegar við 217. gr. og hins vegar 245. gr. sömu laga sökum þess að hann hafi ekki beitt A valdi í öðrum tilgangi en til að tefja fyrir að sá síðarnefndi gæti leitað aðstoðar lögreglu. Frelsissviptingin, sem ákærði beitti A, kom ekki til fyrr en auðgunarbrot hans var hafið og leið hún á skömmum tíma undir lok eftir að hann yfirgaf vettvang, þótt A hafi þá enn um sinn verið í fjötrum. Húsbrot ákærða var jafnframt þáttur í auðgunarbroti hans. Að þessu virtu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að háttsemi ákærða Viktors Más varði við 252. gr. almennra hegningarlaga, sem tæmi hér sök gagnvart 2. mgr. 226. gr. og 231. gr. sömu laga. Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi lýsti Marvin Kjarval Michelsen því við aðalmeðferð málsins í héraði að ákærði Axel Karl hafi fengið sig og ákærða Viktor Má til að fara inn á heimili A 25. maí 2009 og taka þaðan muni, sem ákærði Axel Karl hafi tilgreint nánar hverjir ættu að vera. Sá síðastnefndi hafi í helstu atriðum lagt á ráðin um hvernig standa ætti að verki og tekið síðan við þeim verðmætum, sem Marvin og ákærði Viktor Már hafi tekið af heimili A. Fyrir dómi könnuðust hvorki ákærði Viktor Már né Jóhann Kristinn Jóhannsson, sem ók ákærða og Marvini á vettvang og þaðan brott, við að ákærði Axel Karl hafi átt þennan hlut að máli. Á hinn bóginn verður að gæta að því að fyrir dómi var borin undir ákærða Axel Karl frásögn hans í lögregluskýrslu 29. maí 2009 um að hann tengdist ekki máli þessu á annan hátt en þann að hann hafi tekið „við þýfinu“, sem hafi verið taska full af skartgripum og armbandsúrum, og látið hana í hendur manns, sem hann vildi ekki segja hver væri. Ákærði var spurður hvort þetta væri rétt, sem hann hafi sagt hjá lögreglu, og svaraði hann því án orðalenginga játandi. Samkvæmt þessu hefur ákærði gengist við því, sem hér var getið, fyrir dómi, en ekki einvörðungu fyrir lögreglu, svo sem lagt var til grundvallar í héraðsdómi. Að því virtu og með stoð í skýrslu Marvins fyrir dómi verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sannað sé að ákærði Axel Karl hafi skipulagt innbrot í húsakynni A, þjófnað á tilteknum verðmætum þar og tekið við þeim úr höndum Marvins og ákærða Viktors Más, en með því gerðist ákærði Axel Karl sekur um brot gegn 244. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. III Við ákvörðun refsingar beggja ákærðu verður að gæta að því að brot þeirra samkvæmt ákæru ríkissaksóknara 13. júlí 2009 tóku til verulegra verðmæta og var þar um að ræða samverknað fjögurra manna að undangengnum rækilegum undirbúningi, sem ákærði Axel Karl hafði öðrum fremur á hendi og laut meðal annars að því hvers konar muni ætti að taka við fyrirhugaðan þjófnað. Eins og ákæru er háttað í málinu verður að leggja til grundvallar að ákærðu hafi ekki reiknað með að nokkur myndi hittast þar fyrir, þótt fram sé komið að ákærði Viktor Már hafi haft meðferðis á vettvang límband, sem hann notaði síðan til fjötra þar húsráðanda. Þar veittist ákærði Viktor Már með ofbeldi að húsráðandanum á áttræðisaldri, sem ákærða gat ekki dulist að væri alls ófær um að veita mótspyrnu, og skildi hann eftir í fjötrum án þess að skeyta nokkru um hvernig honum myndi reiða af. Í þessum þætti málsins á hvorugur ákærða sér neinar málsbætur, en að því verður þó einnig að gæta að refsimörk þeirra ákvæða almennra hegningarlaga, sem háttsemi hvors þeirra varðar við, eru ekki þau sömu. Ákærði Axel Karl, sem er fæddur 1989, hlaut á árunum 2004 til 2006 í fimm skipti dóma fyrir brot gegn almennum hegningarlögum, þar af fjórum sinnum fyrir auðgunarbrot, meðal annars rán. Hann var einnig á árunum 2006 og 2008 dæmdur tvívegis fyrir fíkniefnalagabrot. Áðurnefnd auðgunarbrot ákærða voru framin áður en hann varð fullra 18 ára og gætir því ekki ítrekunaráhrifa af þeim, sbr. 1. mgr. 71. gr. almennra hegningarlaga, en til sakaferils hans verður þó allt að einu litið við ákvörðun refsingar nú. Með brotinu, sem ákærði er hér sakfelldur fyrir, rauf hann reynslulausn, sem honum var veitt 26. október 2007 í tvö ár á 390 daga eftirstöðvum fyrri fangelsisdóma, og jafnframt skilorð, sem eins mánaðar fangelsi var bundið samkvæmt dómi á hendur honum 10. janúar 2008, en refsing verður nú ákveðin í einu lagi, sbr. 60. og 77. gr. almennra hegningarlaga. Hún er hæfilega ákveðin fangelsi í tvö og hálft ár. Ákærði Viktor Már, sem einnig er fæddur 1989, hefur ekki svo að kunnugt sé áður gerst sekur um refsiverða háttsemi. Honum er nú ákveðin refsing vegna fyrrnefndra fimm brota. Eins og getið er í héraðsdómi framdi ákærði tvö þeirra, sem fólust í þjófnaði úr íbúðarhúsnæði, tveimur dögum eftir að hann losnaði úr gæsluvarðhaldi vegna rannsóknar á ráninu, sem hann gerðist sekur um 25. maí 2009. Ákærða verður að öllu virtu gert að sæta fangelsi í þrjú ár, en til frádráttar þeirri refsingu skal koma gæsluvarðhald, sem hann hefur sætt og stóð samkvæmt því, sem óumdeilt var við málflutning fyrir Hæstarétti, í 104 daga. Ákvæði héraðsdóms um bætur handa A og sakarkostnað verða staðfest. Ákærðu verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjenda sinna, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði Axel Karl Gíslason sæti fangelsi í 2 ár og 6 mánuði. Ákærði Viktor Már Axelsson sæti fangelsi í 3 ár, en til frádráttar þeirri refsingu komi gæsluvarðhaldsvist hans í 104 daga. Héraðsdómur skal að öðru leyti vera óraskaður. Ákærðu greiði hvor fyrir sig málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, hæstaréttarlögmannanna Jóhannesar Ásgeirssonar og Kristjáns Stefánssonar, 376.500 krónur í hlut hvors. Annan áfrýjunarkostnað málsins, 37.013 krónur, greiði ákærðu óskipt. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 26. október 2009. Málið er höfðað í þrennu lagi. Í fyrsta lagi er það höfðað með ákæru ríkissaksóknara, dagsettri 13. júlí sl. á hendur ákærðu, Axel Karli Gíslasyni, kennitala 250389-2569, Seljalandi 3, Reykjavík, Jóhanni Kristni Jóhannssyni, kennitala 010587-2559, Hólabergi 80, Reykjavík, Marvini Kjarval Michelsen, kennitala 100189-2599, Kríuhólum 4, Reykjavík og Viktori Má Axelssyni, kennitala 110989-2599, Vesturbergi 118, Reykjavík, „1. Gegn ákærðu Viktori Má og Marvini Kjarval fyrir húsbrot, rán og frelsissviptingu með því að hafa að kvöldi mánudagsins 25. maí 2009 í heimildarleysi ruðst inn á heimili A að [...], [...], í því skyni að stela verðmætum. Þegar A kom óvænt heim réðist ákærði Viktor að honum, sló hann með hnefum í andlitið og neyddi hann til að leggjast á gólfið þar sem ákærðu bundu A á höndum og fótum með límbandi og kröfðu hann upplýsinga um hvar verðmæti væri að finna. Stóð ákærði Viktor yfir A á meðan meðákærði Marvin safnaði saman verðmætum en ákærðu höfðu á brott með sér fjölda úra, skartgripi, silfurskeiðar, verkfæri og vasaútvarp allt að verðmæti um 2.095.000 krónur Er ákærðu fóru af vettvangi skildu þeir A eftir á gólfi vaskahúss í fjötrum og tókst honum með herkjum að losa sig úr þeim að tuttugu mínútum liðnum. Við atlöguna hlaut A skrámur og mar við vinstra auga og á nefi, eymsli á gagnaugasvæði og ofan við eyra vinstra megin, á handleggjum og fótleggjum. Telst þetta varða við 2. mgr. 226. gr., 231. gr. og 252. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. 2. Gegn ákærða Axel Karli fyrir hlutdeild í þjófnaðarbroti með því að hafa skipulagt innbrot og þjófnað á heimili A, sbr. ákærulið 1, og gefið ákærðu Viktori og Marvin fyrirmæli og leiðbeiningar um að fara þangað og stela verðmætum, einkum úrum, og fyrir að hafa tekið við þýfinu sem var afrakstur ránsbrotsins í 1. ákærulið og afhenda það ónafngreindum aðila. Telst þetta varða við 244. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara við 254. gr. sömu laga. 3. Gegn ákærða Jóhanni Kristni fyrir hlutdeild í þjófnaðarbroti með því að hafa ekið ákærðu Viktori og Marvin á vettvang að [...], þrátt fyrir vitneskju um þjófnaðaráform þeirra, beðið eftir þeim á meðan þeir létu greipar sópa á heimili A og ekið síðan brott af vettvangi eftir að meðákærðu komu inn í bifreiðina með þýfið. Telst þetta varða við 244. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara við 254. gr. sömu laga. Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. Einkaréttarkrafa: A, kennitala [...], krefst skaðabóta úr hendi ákærðu Viktors og Marvins að fjárhæð kr. 1.000.000 ásamt vöxtum skv. 8. gr., sbr. 4. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá 25. maí 2009 til þess dags er mánuður er liðinn frá því að kærðu var birt krafan en með dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags auk málskostnaðar við að halda kröfunni fram.“ Í öðru lagi er málið höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsettri 12. maí sl. á hendur ákærða Viktori Má „fyrir eftirtalin hegningar- og fíkniefnalagabrot: I. Á hendur ákærðu Viktori og Sævari fyrir þjófnað, með því að hafa í félagi að kvöldi mánudagsins 13. október 2008 brotisti inn í verslunina [...] við Hamraborg í Kópavogi og stolið þaðan tveimur fartölvum, með því að brjóta rúðu í versluninni, fara inn og taka tölvurnar og síðan lagt á flótta af vettvangi. Telst þetta varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. II. Á hendur ákærða Viktori fyrir fíkniefnalagabrot, með því að hafa þriðjudaginn 14. október 2008 í herbergi í fjölbýlishúsi að [...] í Kópavogi, haft í vörslum sínum 0,44 g af amfetamíni sem lögregla fann við leit í herberginu. Telst þetta varða við 2. gr., sbr. 5. gr., laga um ávana og fíkniefni nr. 65/1974, sbr.lög nr. 13/1985 og lög nr. 68/2001, og 2. gr., sbr. 1. mgr. 14. gr. reglugerðar um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni nr. 233/2001, sbr. reglugerð nr. 848/2002. Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og alls sakarkostnaðar.“ Loks er málið höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, dagsettri 13. júlí sl. á hendur ákærða Viktori Má „fyrir eftirtalin hegningarlagabrot: I. Fyrir þjófnað, með því að hafa síðdegis sunnudaginn 31. maí 2009 í heimildarleysi ruðst inn í íbúðarhúsnæði að [...] í Hafnarfirði, í því skyni að stela verðmætum og stolið þaðan fartölvu af tegundinni IBM Thinkpad T42 að óþekktu verðmæti, sem ákærði síðan missti í gólfið er hann flúði af vettvangi. Telst þetta varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. II. Fyrir þjófnað, með því að hafa síðdegis sunnudaginn 31. maí 2009 brotist inn í íbúðarhúsnæði að [...] í Hafnarfirði með því að slíta í sundur stormjárn á glugga á neðri hæð hússins og stolið þaðan blikkljósi af vinnuvél og ýmsum bílavarahlutum auk ýmissa gagna og pappíra merktum [...] að óþekktu verðmæti, en lögregla fann munina í vörslum ákærða þegar hann var handtekinn. Telst þetta varða við 244. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“ I. Ákæra ríkissaksóknara Málavextir Mánudagskvöldið 25. maí sl., kl. 20.35, barst lögreglu tilkynning um það að brotist hefði verið inn í húsið nr. [...] við [...] á [...], sem er einbýlishús, og ráðist þar á húsráðandann og hann rændur. Þegar Rafn Hilmar Guðmundsson lögreglumaður kom á vettvang hitti hann fyrir húsráðandann, A úrsmið, kt. [...], og son hans, B. Samkvæmt staðfestri skýrslu lögreglumannsins skýrði A svo frá að hann hefði komið heim um áttaleytið þetta kvöld og verið einn á ferð. Hefði hann heyrt þrusk úr svefnherberginu. Þegar hann ætlaði að fara þangað inn að aðgæta með þetta hafi hurðin verið opnuð innan frá og maður komið út. Hefði hann þegar ráðist á sig með öskrum og látum og slegið sig í höfuðið og kvaðst hann annað hvort hafa fallið við höggið eða það að maðurinn hrinti honum. Hefði maðurinn svo vafið hendur hans og fætur með límbandi og hann og annar maður til hefðu skipað honum að liggja kyrrum. Hefðu mennirnir spurt hvar úrin væru og hefði hann sagt þeim að þau væru í vinnustofu á neðri hæð hússins. Menn þessir hefðu talað íslensku og hefði annar verið kallaður Marri. Hefðu mennirnir farið niður þangað en hann legið eftir hreyfingarlaus. Eftir nokkra stund, þegar ekki heyrðist lengur til mannanna, hefði hann árætt að hreyfa sig og tekist að lokum að losna úr böndunum. Hefði hann hringt í ættingja sína sem hefðu þegar komið til hans. A leitaði á slysadeild Fossvogsspítala og er í málinu staðfest vottorð Steinunnar G.H. Jónsdóttur læknis þar. Segir þar að A hafi verið í miklu uppnámi og virst örþreyttur. Hafi hann sagt menn hafa ráðist á sig og bundið á höndum og fótum. Hann hefði verið með verið skrámur og mar við vinstra auga en þar kvað hann gleraugu hafa verið brotin á sér. Þá hafi A kvartað um eymsli yfir gagnaugasvæði og ofan við eyrað vinstra megin þar sem hann sagðist hafa verið sleginn. Einnig hafi hann sagst vera aumur á höndum og fótum eftir að hafa losað sig úr fjötrum. 4 gullhringar, verðmæti u.þ.b. 80.000 krónur Fullur bakki af gömlum armbandsúrum sem ég hef safnað á löngum tíma c.a. 45 stk. Lágmarksverð u.þ.b. 1 milljón króna. Vasaútvarp, Sony verðmæti u.þ.b. 15.000 kr. Silfurskeiðar að verðmæti u.þ.b. 30.000 kr. 4 nýleg armbandsúr að verðmæti u.þ.b. 50.000 kr. Verkfæri af verkstæði, ýmsar tangir og sérhæft áhöld, verðmæti u.þ.b. 180.000 kr. Úr í viðgerð 2 stk. verðmæti u.þ.b 140.000 kr. Skemmdir á glugga. Smiður er langt kominn með viðgerðir og áætlar kostnað við útkall og síðan lagfæringar u.þ.b. 30.000 krónur. Skemmdir á parketti í svefnherbergi eftir að gluggi/gluggakappi datt á það við innbrotið. Erfitt að gera við nema með mikilli fyrirhöfn. Rifin peysa og buxur eftir árásina u.þ.b. 40.000 kr. Mölbrotin tvískipt gleraugu u.þ.b. 160.000 kr. Auk þess var stolið 65 herraúrakeðjum og 42 dömuúrakeðjum sem skilað var aftur rispuðum og þvældum. Auk þess var skilað nokkrum ónýtum úrum og verðlitlu drasli sem tekið hafði verið.“ Við eftirgrennslan lögreglu beindist grunur að ákærðu í málinu. Voru þeir handteknir næstu daga á eftir og yfirheyrðir hjá lögreglu. Ákærði Viktor Már neitaði að öllu leyti sök hjá lögreglu þegar hann var yfirheyrður. Ákærði Axel Karl neitaði að nokkru sök hjá lögreglu í yfirheyrslu sem fram fór að viðstöddum verjanda hans. Hann kvaðst ekki tengjast þessu máli nema fyrir það að hafa tekið við þýfinu í [...], tösku sem full hefði verið af úrum, úrfestum og skartgripum, og hefði hann látið félaga sinn fá þetta í hendur. Þegar hann svo hefði lesið um málið í blöðunum og séð hversu gróft það var hefði hann beðið félagann um að skila þessu í hendur lögreglunni. Ákærði Marvin Kjarval sagði frá því í skýrslu, sem hann gaf hjá lögreglu að viðstöddum verjanda sínum, að Axel Karl hefði sent þá Viktor Má til þess að brjótast inn í húsið sem um ræðir og sagt þeim að stela þar tilteknum verðmætum. Hefði Axel Karl komið á kynnum þeirra Viktors Más 2 eða 3 vikum fyrir atburðinn. Hann hefði sagt þeim að húsið væri mannlaust og væri búið að prófa það með því að hringja í heimasímann. Hefði hann sagt þeim að stela þar armbandsúrum en engu öðru. Hann hefði sagt þeim hvar herbergið væri í húsinu þar sem úrin væru geymd. Þegar þangað kom hefðu þeir farið á bak við húsið og þar hefði Viktor rykkt upp glugga og farið inn. Hefði Viktor Már svo opnað fyrir sér svaladyrnar. Þegar hann kom inn hefði hann séð að Viktor var með gamlan, hræddan mann sem hann skipaði að leggjast á gólfið. Hefði Viktor Már skipað sér að hafa gætur á manninum meðan hann fór niður á neðri hæðina að leita að vinnuherberginu þar sem úrin áttu að vera. Hann hafi komið upp aftur án þess að hafa fundið herbergið. Kvaðst ákærði þá hafa farið niður að leita en Viktor Már hefði gætt mannsins á meðan. Hefði hann fundið herbergið og gengið þar að verðmætunum sem hann setti í tösku. Hefðu þetta verið fjölmörg úr, úrfestar og einhverjir gullhringar. Hefði hann ekki verið nema 5 10 mínútur að þessu. Þegar hann kom upp aftur hefði Viktor verið búinn að fjötra manninn með límbandi þannig að hendur hans voru fyrir aftan bak og fætur hans beygðir um hné. Voru hendur og fætur að auki bundin saman með bandinu. Hefði maðurinn aðeins getað hreyft sig, þrátt fyrir þetta. Hann kvaðst hafa, að beiðni Viktors, haldið við hendur mannsins meðan hann var að festa þær. Hann kvaðst hafa tekið út með þessu því maðurinn hefði minnt sig á afa sinn og ekkert gert á þeirra hlut. Hefði hann ekki átt skilið að lenda á ræflum eins og þeim tveimur. Þeir hefðu svo farið út um svaladyrnar og Viktor borið töskuna með þýfinu. Skammt frá húsinu hefði bíll beðið eftir þeim og ökumaðurinn, Jói, hefði ekið þeim að Reykjavíkurflugvelli þar sem þeir hefðu hitt ákærða Axel Karl. Hefði Axel Karl sent þá í þennan leiðangur og lagt við hótanir. Kvaðst ákærði hafa verið skuldugur honum fyrir fíkniefni. Ákærði kvaðst ekki hafa séð að gamli maðurinn væri sleginn en hann hefði þó séð áverka á honum undir öðru auganu. Þá hefði hann ekki heyrt að manninum væri hótað með piparúða. Hann hefði hins vegar séð Viktor Má draga manninn til og svo hafa heyrt hann skipa manninum að leggjast niður. Hann kvaðst hafa heyrt manninn biðja um að hringt væri á sjúkrabíl en ekki að hann bæði um vatn. Ákærði Jóhann Kristinn skýrði frá því í yfirheyrslu hjá lögreglu og að viðstöddum verjanda sínum að hann hafi verið skuldugur vegna fíkniefna og eitt sinn hefði Axel Karl Gíslason hringt í sig og boðið honum að fíkniefnaskuld, um 100 þúsund krónur, yrði gerð upp með því að hann tæki að sér að aka tveim tilteknum mönnum, Marvin og Viktor, á milli tiltekinna staða. Hefði honum verið útvegaður bíll til þess arna. Hann hefði sótt þá þar sem þeir voru við Krónuna í Seljahverfi. Hefði hann ekki gert sér grein fyrir að þeir væru að fara í einhvern þjófnaðarleiðangur en talað um að Marvin og Viktor myndu sækja tösku á tiltekinn stað, sennilega fara inn í hús og koma síðan aftur í bílinn með tösku sem ætti að vera í anddyri viðkomandi húss. Aðspurður hvort hann hefði ekki haldið að þeir ætluðu sér að fara að stela sagði hann: „Jú en samt ekki “ Hann skýrði þetta nánar með því að segja að hann hefði álitið að þetta væri í tengslum við einhver viðskipti þeirra og að þeir ættu að taka þessa tösku og ef til vill hlaupa með hana á brott. Hefði hann ekið þeim út á [...] eftir leiðsögn Marvins, án þess að spyrja nokkurs, og numið staðar við ákveðna götu þar sem þeir tveir fóru úr bílnum og sögðust koma aftur eftir smástund. Hefði Marvin verið með bakpoka á bakinu. Á meðan hann beið hefði Axel Karl hringt og spurt hvar hann væri og hvort hann væri ekki á leiðinni. Eftir um20 mínútur hefðu þeir Marvin og Viktor komið skokkandi yfir opið svæði og sest inn í bílinn. Hefðu þeir virst vera nokkuð rólegir og voru með tvo bakpoka eða töskur Ekki hefði hann séð hvað var í bakpokunum. Hann myndi að Marvin hefði sagt við Viktor: „Sagðir þú nafn mitt þarna inni?" og svaraði Viktor: „Já, ég kallaði þig gælunafni." Hefði Marvin þá sagt við Viktor að ef málið kæmist upp, þá ætti hann „feitt" inni hjá Viktori. Hann kvaðst ekki hafa vitað að þeir Marvin og Viktor hefðu verið að gera neitt ólöglegt þarna og þeir ekki sagt neitt hvað þeir hefðu gert. Þessi orðaskipti þeirra hefðu þó orðið til þess að hann hefði spurt þá hvort eitthvað hefði gerst en þeir neitað því. Hann hefði svo farið með þá að flugstöðinni á Reykjavíkurflugvelli og lagt bílnum fyrir aftan annan bíl á bílastæðinu þar. Þar hefði verið ókunnugur maður, stór og feitur, sem tók við töskunum af þeim Marvin og Viktori og setti í svartan bíl. Ekki kvaðst hann hafa séð Axel Karl þarna en áleit að hann væri í svarta bílnum.Honum hefði svo verið sagt að aka strákunum áleiðis upp í Breiðholt þar sem hann lagði bílnum fyrir utan hjá sér. Hefði hann ekki viljað aka þeim alla leið þar sem hann var sviptur ökurétti. Verður nú gerð grein fyrir því sem fram hefur komið í aðalmeðferð málsins. Ákærði Viktor Már hefur sagt að upphaflega hafi verið ætlunin að brjótast inn til þess að stela en ekki til þess að ræna á [...]. Þá tekur hann einnig fram að hann hafi ekki slegið A. Að öðru leyti segir ákærði ákæruna vera rétta. Hann segir þá Marvin hafa ákveðið sameiginlega að fara að [...] og brjótast þar inn. Hafi þeir valið húsið af handahófi og ekki átt von á því að þar fyndust sérstaklega mikil verðmæti. Hann kveðst hafa sagt Jóhanni Kristni til vegar en tekur það svo aftur að hann hafi gert það og er á honum að skilja að það hafi verið tilviljun að þeir lentu á þessu húsi. Hann kveðst ekki hafa átt nein samskipti við Axel Karl áður en þetta gerðist og ekki vita um slíkt. Kveðst hann hafa farið inn um glugga á húsinu og þá komið í flasið á manninum. Hafi maðurinn gripið í sig en hann þá tekið í manninn og ýtt honum eins fast og hann gat í gólfið. Geti maðurinn hafa meiðst í andliti við það að detta á andlitið. Hann segist aðspurður hafa beðið manninn afsökunar á þessu. Hafi hann sagt manninum að liggja þar og vera rólegur. Hann hafi svo opnað dyrnar fyrir Marvin. Kveðst ákærði hafa farið að leita að verðmætum í húsinu en ekkert fundið. Þeir hafi spurt manninn hvar verðmæti væri að finna. Kveðst hann hafa beðið Marvin að leita og á meðan hafi hann gætt mannsins. Eitthvað hafi þeim manninum farið á milli á meðan en ekki muni hann hvað það var. Muni hann þó að maðurinn bað um eitthvað undir höfuðið og kveðst ákærði hafa sett einhverja tusku undir höfuð honum. Ekki muni hann að maðurinn hafi beðið um að hringt yrði á sjúkrabíl. Hafi hann bundið manninn laust með breiðu límbandi áður en þeir fóru út og hugsunin hafi verið sú að maðurinn gæti losað sig sjálfur eftir nokkrar mínútur. Hafi þeir skilið manninn eftir á eldhúsgólfinu, að hann minnir, og farið af staðnum með úrin. Jóhann Kristinn hafi beðið eftir þeim í bílnum og ekið þeim á stað þar sem þeir afhentu ókunnum manni þýfið, á stað sem ákærði vill ekki tilgreina. Hann neitar einnig að lýsa manni þessum. Þá neitar ákærði að segja hvernig þeir hafi verið í sambandi við mann þennan. Þá viti hann ekkert um þátt Axels Karls í þessu máli. Hann segir þýfið hafa verið í tösku sem hann segist halda að þeir hafi komið með á innbrotsstaðinn. Hann kveðst ekki hafa skoðað fenginn allan. Ákærði segist hafa tekið sig á eftir þennan atburð. Hafi hann sótt fundi og hafið skólanám. Þá hafi hann unnið hluta af sumrinu. Hann segist vera að reyna að ljúka námi og koma undir sig fótunum. Ákærði Marvin Kjarval neitar sök að því leyti að hann kveðst ekki hafa bundið A eins og segir í 1. tl. ákærunnar. Kveðst hann ekki hafa lagt hendur á manninn. Að öðru leyti kveður hann ákæruna vera rétta. Hann hefur skýrt frá því að ákærði Axel Karl hafi fengið þá meðákærða Viktor Má, sem hélt til heima hjá ákærða, til þess að fara á staðinn og brjótast þar inn og stela úrum fyrir einhverja aðra. Eigi Axel Karl mjög létt með að fá menn til slíkra verka en hann segist hafa verið félítill og efnafíknin hafi einnig rekið á eftir. Hann segir þá hafa fengið nákvæmar leiðbeiningar hjá Axel Karli að fara eftir til þess að finna úrin. Axel Karl hafi áður farið með þeim og sýnt þeim húsið og sagt þeim hvar herbergið væri þar sem þeir ættu að leita að þýfinu. Hafi strákur, sem ákærði veit ekki deili á, ekið þeim í þessari ferð. Hann kveður Jóhann Kristin svo hafa ekið þeim Viktori á vettvang í ferðinni þegar brotist var inn. Hann kveður Axel Karl ekki hafa sagt Jóhanni Kristni allan sannleikann um ferðina og látið hann halda að sækja ætti illa fengnar tölvur. Hafi þetta verið til þess að ekki þyrfti að greiða Jóhanni Kristni eins mikið fyrir ómakið og þeim hinum. Lítið hafi verið talað í bílnum á leiðinni út á [...] en þeir Viktor Már hafi farið úr bílnum nokkuð frá húsinu og þurft að ganga yfir autt svæði að því. Þegar honum er sýndur uppdráttur af þessu svæði segir hann að þeir hafi farið úr bílnum á [...] og hafi það verið samkvæmt leiðbeiningum Axels Karls að bílnum var lagt þar. Hann kveðst svo hafa hjálpað Viktori Má til þess að komast upp í gluggann þar sem hann fór inn. Hann hafi svo heyrt læti út og þegar búið var að opna svaladyrnar fyrir honum hafi hann séð gamlan, hræddan mann liggjandi á gólfinu fyrir innan og með áverka í andliti. Hafi Viktor Már staðið yfir manninum, sem hann hafði dregið að svaladyrunum, og sagt honum að vera kyrrum og ýtt á axlir manninum. Viktor Már hafi fyrst farið að leita að verðmætunum en sjálfur hafi hann staðið yfir manninum á meðan. Viktor hafi komið aftur og sagt að hann fyndi þetta ekki og kveðst ákærði þá hafa farið að leita og fundið verðmætin strax, úr, keðjur og fleira. Kveðst hann hafa sett þetta í tösku. Þegar hann kom aftur frá því að finna úrin hafi Viktor verið búinn að fjötra manninn á höndum og fótum með límbandi og hafi hendur og fætur mannsins verið bundin saman fyrir aftan bak þannig að maðurinn lá á grúfu. Hafi maðurinn beðið um að hringt yrði á sjúkrabíl og kveðst ákærði hafa sagt að þeir myndu gera það. Hafi manninum liðið illa og sjálfur hafi hann verið miður sín því hann segir gamla manninn hafa minnt sig á afa sinn. Hann segist ekki muna eftir orðaskiptum Viktors og gamla mannsins eftir að hann kom til baka með þýfið. Hann segir það geta verið rétt að maðurinn hafi beðið um vatn að drekka. Þá segist hann hafa tekið eftir því að maðurinn var með klæði af einhverju tagi undir höfðinu. Viktor hafi tekið góssið og farið með það út og kveðst ákærði hafa fylgt á eftir. Hafi þeir farið í bílinn til Jóhanns aftur og hann ekið þeim á fundarstaðinn sem Axel hafði ákveðið og var hjá flugstöðinni á Reykjavíkurflugvelli. Þar hafi Axel Karl, sem var þar með öðrum manni, tekið við þýfinu og farið með það. Hafi hann sagst mundu hitta þá á eftir og greiða þeim laun fyrir þetta. Ekki muni hann hver sú greiðsla hafi verið. Það sem hann hafi sagt hjá lögreglu um fíkniefnaskuld og ofbeldishótanir af hálfu Axels Karls hafi verið tilbúningur sem hann hafi haldið að gæti flýtt fyrir því að hann losnaði úr haldi lögreglu. Hann segir Jóhann svo hafa ekið þeim Viktori Má upp í Breiðholt. Ákærði er spurður út í það sem hann sagði hjá lögreglunni, að hann hafi að beiðni Viktors haldið við hendur mannsins meðan Viktor var að festa þær. Segir hann hugsanlegt að hann hafi „lagt fingur á hann“ en hann segist ekki muna eftir þessu. Hann segist ekki vita neitt um afdrif þess sem stolið var. Ákærði Axel Karl kveðst þekkja meðákærðu en neitar að segja hversu vel hann þekki þá. Þá neitar hann að tjá sig um það hvort hann hafi tekið við þýfi frá þeim Marvin og Viktori. Hann segir það vera rétt sem haft er eftir honum í lögregluskýrslunni. Ákærði Jóhann Kristinn segist hafa skutlað þeim Marvin og Viktori út á [...] í greiðaskyni við Marvin. Hann kveðst þekkja Axel Karl frá barnæsku. Hann kannast ekki við það að Axel Karl hafi fengið hann til þessa aksturs. Hann muni ekki eftir því að hafa sagt þetta í yfirheyrslu hjá lögreglunni. Hann neitar að svara því hvort það sem hann sagði þá sé rangt, en það var tekið upp á mynddisk. Hann svarar því ekki heldur hvort Marvin hafi verið sá sem hringdi og bað hann að aka. Hann segist einskis hafa spurt um tilganginn með förinni og ekkert hafa um hann vitað. Hafi lítið verið talað á leiðinni. Hann segist hafa sagt lögreglunni að þetta hefði hann gert vegna fíkniefnaskuldar, sjálfsagt af hræðslu við það að fara í gæsluvarðhald. Hann segir að skuldin sé enn til staðar. Hann segist ekki hafa verið með ökuréttindi á þessum tíma. Hann segist ekki vilja svara neinu um bílinn sem farið var á. Þeir hafi komið til baka í bílinn úr leiðangri sínum eftir um 10 - 20 mínútur með tösku. Hann segist ekki vilja segja hvert hann ók þeim eftir þetta nema að hann hafi farið heim til sín á bílnum. Taskan hafi verið afhent einhverjum strák þetta kvöld sem hafi átt hana. Hafi hann ekki vitað hvað í henni var. Meira vill hann ekki segja um töskuna. Undir ákærða er borið það sem hann sagði frá í lögregluskýrslunni um hringinguna frá Axel Karli. Segist hann ekki vilja svara til um það. Hann segir það rangt sem segi í lögregluskýrslunni að Axel Karl hafi fengið sig til þess að aka með þá hina tvo. Ákærði segist búa með barnsmóður sinni. Hann segir þau vera flutt til Danmerkur þar sem hann sé að setjast í skóla. Vitnið A hefur skýrt frá því að hann hafi verið nýkominn heim í umrætt sinn og verið einn heima. Hafi hann heyrt skarkala úr svefnherberginu og ætlað að opna inn en í þeim svifum hafi dyrnar opnast innan frá og grímuklæddur maður komið fram á móti honum. Segir A manninn hafa öskrað upp þegar hann varð sín var og slegið sig tvisvar hnefahögg í andlitið svo að gleraugu hans brotnuðu. Kveðst hann hafa meiðst undan þessu höggi. Hafi maðurinn rifið í hálsmálið á fötum hans og skellt honum í gólfið á bakið. Kveðst hann því ekki hafa meiðst í andlitinu við það að vera settur í gólfið. Hafi maðurinn sagt að hann skyldi þegja, annars myndi hann líma fyrir munninn á honum með breiðu límbandi. Hafi hann bundið hann með límbandi á höndum og fótum og bundið saman hendur og fætur með því beygja fæturna aftur um hnén. Eftir þetta hafi hann einnig hótað því að sprauta piparúða í augun. Hann segist hafa orðið þess var að annar maður var þarna einnig, en hann hafi ekki séð hann og engin samskipti átt við hann, svo hann muni. Hafi sá maður leitað að verðmætum um allt hús. Hafi hann kallað upp af neðri hæðinni þar sem vinnustofan sé að hann fyndi engin úr. Þá hafi sá sem var uppi spurt sig höstuglega um úrin og kveðst hann hafa sagt honum það. Hafi maðurinn þá kallað: „Marri, þau eru þarna niðri!“ A kveðst hafa beðið um að fá vatn að drekka en þá hafi maðurinn sem hjá honum var farið í kranann og fengið sér að drekka en ekki gefið honum að drekka. Hann segir þó að þessi maður hafi sett tusku undir höfuð hans til þæginda fyrir hann. Hann kveðst hafa beðið mennina um að hringja fyrir sig á sjúkrabíl því hann óttaðist að þurfa annars að liggja bundinn svo dögum skipti, en eiginkona hans hafi verið erlendis. Hann kveðst ekki minnast þess að maðurinn hafi sagt að hann ætlaði ekki að berja hann eða meiða. Hann segist þó ekki vilja fortaka það en þar sem þetta sé haft eftir honum í lögregluskýrslu hljóti það að vera rétt. Hann kveður þetta allt hafa gengið nokkuð fljótt fyrir sig, 10 mínútur eða svo, þar til þeir fóru aftur út. Hafi hann þá farið að reyna að losa sig og það reynt mjög á hann en þó hafi það tekist nokkuð fljótt, einkum að losa fæturna því límbandið var utan um buxur hans. Ver hafi gengið með hendurnar sem hafi verið harðlega bundnar. Eftir það hafi hann átt í erfiðleikum með að hringja því gleraugu hans voru brotin. Hafi hann þó getað hringt í son sinn sem hafi komið fljótlega. Hann segir að utan á húsinu sé skilti þar sem standi „[...]“. Það sjáist hins vegar ekki fyrr en komið sé að húsinu. Hann kveður úrin sem hurfu hafa verið úr sem hann hafði safnað meðan hann starfaði við úrsmíði. Þar á meðal hafi verið safn af sérstæðum vasaúrum í kassa. Hafi þau öll verið tekin. Þá hafi verið þarna nokkrir gullhringar og leifar úr versluninni sem hann hélt úti. Mikið af þýfinu hafi svo skilað sér, einkum það sem lítil verðmæti voru í, svo sem úrfestar. A segir það athyglisvert að eitt vasaúrið, sem honum þótti vænt um og tilgreint er á listanum, hafi ekki skilað sér aftur. Það úr hafi verið í góðu lagi. Þess í stað hafi verið skilað úri sömu tegundar en það hafi verið ónýtt. Kveður hann þetta benda til þess að þarna hafi kunnáttumaður um vélað. Hann segir verðmæti þess sem rænt var vera varlega reiknað, enda geti gömul úr verið mjög verðmæt. Hann segist hafa jafnað sig á líkamlegu áverkunum á nokkrum dögum en þessi atburður hafi skilið eftir sig önnur spor. Þannig finni hann oft til óöryggis, heyri hann óvæntan hávaða. Hann segist hafa óttast um líf sitt þarna og liðið illa meðan á þessu stóð. Hann segist þurfa að taka lyf við háum blóðþrýstingi og hafa fundið fyrir hjartslætti meðan hann var þarna fangi mannanna. Þá getur hann þess að barnabörn hans þori tæpast að koma í heimsókn lengur og vilji ekki gista hjá afa sínum og ömmu. Niðurstaða 1. Sannað er með framburði ákærðu, Viktors Más og Marvins Kjarval, að þeir brutust inn í húsið [...] í umrætt sinn. Þeir hafa báðir sagst hafa staðið í þeirri trú að enginn væri þar heima og að ásetningur þeirra hafi einungis verið að stela úrum sem þeim hafði verið sagt að væru þar, en ekki að ræna íbúana þar. Ekkert er komið fram í málinu sem bendir til annars en að þetta sé rétt hjá ákærðu og verður þessu slegið föstu. Þá er sannað með játningu Viktors Más, sem studd er vætti A, að þegar þeir A hittust þar óvænt í svefnherbergisdyrunum hafi ákærði veist að A, sett hann í gólfið og látið hann liggja þar og auk þess hleypt meðákærða inn um svaladyrnar. Ákærði Viktor Már hefur neitað því að hafa slegið A en með framburði A, læknisvottorðinu, sem grein var gerð fyrir, svo og ljósmyndum af A, telst vera sannað að ákærði hafi slegið hann tvö hnefahögg í andlitið. Þá er það sannað með framburði ákærðu beggja, sem studdur er vætti A, að þeir skiptust á um að gæta hans og leita að verðmætunum. Þá er sannað með framburði ákærðu beggja, sem stuðning hefur af vætti A, að Viktor Már fjötraði A á höndum og fótum með sterku límbandi eins og rakið hefur verið og að Marvin Kjarval liðsinnti honum lítillega við það. Loks er sannað með játningu ákærðu og vætti A að ákærði Marvin Kjarval fann verðmætin, sem taka átti og tilgreind eru í ákærunni, setti þau í tösku og ákærðu höfðu þau á brott með sér. Ákærðu hafa með þessu orðið sekir um rán og brotið gegn 252. gr. almennra hegningarlaga. Ekki verður séð að 2. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga sé ætlað að taka til verknaðar af því tagi sem ákærðu eru orðnir sekir um. Þá tæmir auðgunarbrotið sök gagnvart 231. gr. almennra hegningarlaga. 2. Ákærði Axel Karl neitar sök. Hann viðurkenndi þó í skýrslu hjá lögreglu, að viðstöddum verjanda sínum, að hafa tekið við tösku með úrum, úrkeðjum og skartgripum sem hann svo hlutaðist til um að komið var til skila eftir á. Hann hefur neitað að tjá sig um þetta atriði fyrir dómi þótt hann staðfesti þessa skýrslu sína. Viktor Már hefur sagt að honum sé ókunnugt um þátt Axels Karls í þessu máli en kannast þó við að þeir hafi farið með ránsfenginn á stað, sem hann vill ekki tiltaka, og afhent hann þar ókunnum manni. Aftur á móti hefur Marvin Kjarval borið það, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi, að Axel Karl hafi fengið þá Viktor Má til þess að fara að [...], brjótast þar inn og stela úrum. Þá segir hann Axel Karl hafa tekið við góssinu þegar þeir komu þaðan og hittu hann á Reykjavíkurflugvelli. Í lögregluyfirheyrslu, sem tekin var upp, sagði Jóhann Kristinn Axel Karl hafa fengið sig til þess að aka þeim hinum út á [...] og þaðan á Reykjavíkurflugvöll þar sem hann hefði einnig tekið við töskunni. Þá sagði hann Karl Axel hafa hringt í sig meðan hann beið í bílnum eftir þeim hinum. Fyrir dómi hefur hann dregið þennan framburð til baka og sagst hafa tekið að sér að gera þetta fyrir Marvin Kjarval en jafnframt kannast við það að þeir Karl Axel hafi þekkst frá barnæsku. Dómurinn lítur svo á að engin trúverðug eða viðhlítandi ástæða sé fyrir þessum breytta framburði Jóhanns Kristins um hlut ákærða Axels Karls að málinu og verður hér byggt á skýrslu hans hjá lögreglunni um hann. Þá verður einnig byggt á játningu ákærða hjá lögreglu um það að hann hefði tekið við töskunni með ránsfengnum. Með þessu tvennu og eindregnum framburði Marvins Kjarvals um þátt ákærða telur dómurinn það vera sannað að hann hafi skipulagt innbrot á [...] og þjófnað á úrum þar svo og að hafa í framhaldinu tekið undir sig þau verðmæti sem þar voru tekin. Ásetningur ákærða tók ekki til frekara brots en þjófnaðar, frekar en þeirra Viktors Más og Marvins Kjarval, og verður hann því einungis sakfelldur fyrir hlutdeild í þjófnaði og broti gegn 244. gr., sbr. 22. gr. almennra hegningarlaga. 3. Ákærði Jóhann Kristinn neitar því að hafa vitað að til stæði að stela verðmætum þegar hann ók þeim Viktori Má og Marvin Kjarval út á [...]. Ákærði gaf ítarlega skýrslu hjá lögreglunni að viðstöddum verjanda sínum. Ber henni í flestum atriðum saman við frásögn þeirra Marvins Kjarvals og Viktors Más um ökuferðina út á [...] og þaðan á Reykjavíkurflugvöll og atvik sem tengjast því ferðalagi. Þá hefur breyttur framburður ákærða fyrir dómi enga trúverðuga eða viðhlítandi ástæðu, eins og fyrr sagði. Ber að byggja á skýrslu ákærða hjá lögreglu um þessi atvik öll. Þannig liggur það fyrir að ákærði fór þessa ferð fyrir beiðni Axels Karls á bíl sem honum var útvegaður og þótt hann væri sviptur ökurétti. Þá beið ákærði eftir þeim tveimur meðan þeir brugðu sér frá með tösku og hann ók þeim, eftir að hann sá þá koma skokkandi með hana yfir [...], á Reykjavíkurflugvöll þar, sem aðrir tóku við henni. Þegar gengið var á ákærða hjá lögreglu um tilganginn með ferðinni bendir svar hans svo sterklega til þess að hann hafi vitað að þetta væri innbrotsleiðangur að stappar nærri játningu. Er því óhætt að telja það sannað að ákærði hafi hlotið að vita að farþegarnir voru að fara til þess að stela og að þeir höfðu með sér fenginn þegar hann ók þeim á Reykjavíkurflugvöll. Ber að sakfella hann fyrir hlutdeild í þjófnaði og brot gegn 244. gr., sbr. 22. gr. almennra hegningarlaga. II. Ákæra lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, 12. maí sl. Ákærði hefur skýlaust játað þjófnað og fíkniefnabroti sem hann er saksóttur fyrir með þessari ákæru. Hefur hann orðið sekur um athæfi það sem lýst er í ákærunni og réttilega er þar fært til refsiákvæða. III. Ákæra lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, 13. júlí sl. Ákærði hefur skýlaust játað þá þjófnaði sem hann er saksóttur fyrir með þessari ákæru. Hefur hann orðið sekur um athæfi það sem lýst er í ákærunni og réttilega er þar fært til refsiákvæðis. Refsing, skaðabætur og sakarkostnaður Ákærði Axel Karl á að baki verulegan sakaferil, þrátt fyrir ungan aldur. Hann hefur til þessa hlotið sjö refsidóma fyrir ýmisleg brot, einkum hegningarlagabrot og þar á meðal líkamsárás og rán. Ákærði hlaut reynslulausn 26. október 2007 af 390 fangelsisdögum og 10. janúar 2008 var hann dæmdur í mánaðarlangt skilorðsbundið fangelsi fyrir fíkniefnalagabrot. Ákærði hefur rofið skilorð bæði reynslulausnar þessarar og dómsins og ber að dæma upp skilorðið og gera honum refsingu í einu lagi. Þykir hún hæfilega ákveðin fangelsi í 20 mánuði. Ákærði Jóhann Kristinn hefur ekki fyrr gerst sekur um hegningarlagabrot. Refsing hans þykir hæfilega ákveðin fangelsi í 3 mánuði. Rétt þykir að fresta framkvæmd refsingarinnar og ákveða að hún falli niður að liðnum 3 árum frá dómsuppsögu, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði Viktor Már hefur ekki áður gerst sekur um refsilagabrot og hann hefur auk þess að mestu játað ránsbrotið fyrir dómi. Þá ber að hafa í huga að ásetningur til ráns kom ekki upp í huga hans fyrr en hann var kominn inn í húsið og rakst þar á húsráðandann. Á hinn bóginn verður að líta til þess að verknaður ákærða var gríðarleg misgerð við persónu og heimilisfrið aldraðs manns. Þá er ekki unnt að horfa fram hjá því að ákærði braust tvisvar sinnum inn og stal tveimur dögum eftir að hann var laus úr gæsluvarðhaldi vegna ránsins. Þykir refsing hans vera hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár. Frá refsingunni ber að draga gæsluvarðhald í 103 daga. Ákærði Marvin Kjarval hefur ekki áður gerst sekur um refsilagabrot. Brot ákærða á [...] var verulegt þótt athæfi hans þar verði ekki jafnað við verknað Viktors Más. Á hinn bóginn verður að hafa hliðsjón af því að hann játaði strax brot sitt og ljóstraði upp um aðra sakborninga. Þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 12 mánuði. Frá refsingunni ber að draga tveggja daga gæsluvarðhaldsvist. Ekki er gerð krafa um upptöku fíkniefnis í ákærunni 12. maí sl. og verður upptaka því ekki dæmd. Af hálfu A hefur þess verið krafist að ákærðu, Viktor Már og Marvin Kjarval, verði dæmdir til þess að greiða honum 1.000.000 krónur í miskabætur ásamt almennum vöxtum samkvæmt 8., sbr. 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38, 2001, frá 25. maí 2009 til þess er mánuður var liðinn frá því að þeim var birt krafan en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 6. gr. laganna til greiðsludags. Með hliðsjón af þeirri miklu meingerð við A, sem ákærðu eru sekir um, ber að dæma þá til þess að greiða honum óskipt 800.000 krónur í miskabætur. Þá ber að dæma ákærðu til þess að greiða almenna vexti af fjárhæðinni frá 25. maí 2009 til 21. september 2009 en eftir það dráttarvexti til greiðsludags. Dæma ber ákærða Axel Karl til þess að greiða verjanda sínum, Jóhannesi Ásgeirssyni hrl., 224.000 krónur í málsvarnarlaun, ákærða Jóhann Kristin til þess að greiða verjanda sínum, Jóni Höskuldssyni hrl., 237.048 krónur í málsvarnarlaun, ákærða Marvin Kjarval til þess að greiða verjanda sínum, Brynjólfi Eyvindssyni hdl., 278.880 krónur í málsvarnarlaun og ákærða Viktor Má til þess að greiða málsvarnarlaun verjendum sínum, þeim Stefáni Karli Kristjánssyni hdl., 630.829 krónur ásamt kostnaði, Erlendi Þór Gunnarssyni hdl., 97.610 krónur og Agnari Þór Guðmundssyni hdl., 83.664 krónur. Loks ber að dæma ákærðu Marvin Kjarval og Viktor Má óskipt til þess að greiða Ólafi Garðarssyni hrl. 150.000 krónur í réttargæslulaun að meðtöldum 14.000 króna kostnaði. Málsvarnar- og réttargæslulaunin dæmast með virðisaukaskatti. Annan sakarkostnað, 38.850 krónur, ber að dæma ákærðu Marvin Kjarval og Viktor Má til þess að greiða óskipt. Pétur Guðgeirsson héraðsdómari kvað upp dóminn. DÓMSORÐ: Ákærði, Axel Karl Gíslason, sæti fangelsi í 20 mánuði. Ákærði, Jóhann Kristinn Jóhannsson, sæti fangelsi í 3 mánuði. Frestað er því að framkvæma refsingu þessa og fellur hún niður að liðnum 3 árum frá dómsuppsögu, haldi ákærði almennt skilorð. Ákærði, Marvin Kjarval Michelsen, sæti fangelsi í 12 mánuði. Frá refsingunni dregst tveggja daga gæsluvarðhaldsvist. Ákærði, Viktor Már Axelsson, sæti fangelsi í tvö ár. Frá refsingunni dregst 103 daga gæsluvarðhald. Ákærðu, Marvin Kjarval og Viktor Már, greiði A 800.000 krónur í miskabætur ásamt almennum vöxtum frá 25. maí 2009 til 21. september 2009 en eftir það með dráttarvöxtum til greiðsludags. Ákærði Axel Karl greiði verjanda sínum, Jóhannesi Ásgeirssyni hrl., 224.000 krónur í málsvarnarlaun, ákærði Jóhann Kristinn greiði verjanda sínum, Jóni Höskuldssyni hrl., 237.048 krónur í málsvarnarlaun, ákærði Marvin Kjarval greiði verjanda sínum, Brynjólfi Eyvindssyni hdl., 278.880 krónur í málsvarnarlaun, ákærði Viktor Már greiði verjendum sínum málsvarnarlaun, þeim Stefáni Karli Kristjánssyni hdl., 630.829 krónur, Erlendi Þór Gunnarssyni hdl., 97.610 krónur og Agnari Þór Guðmundssyni hdl., 83.664 krónur. Loks greiði ákærðu Marvin Kjarval og Viktor Már óskipt Ólafi Garðarssyni hrl. 150.000 krónur í réttargæslulaun og kostnað. Annan sakarkostnað, 38.850 krónur, greiði ákærðu Marvin Kjarval og Viktor Már óskipt.
|
Mál nr. 598/2017
|
Líkamstjón Endurupptaka bótaákvörðunar Miski Uppgjör
|
A varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi á árinu 2005. Í desember 2006 greiddi S hf. honum bætur á grundvelli álitsgerðar læknis og lögmanns sem þá lá fyrir. Síðar taldi A að ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu sinni vegna slyssins og höfðaði mál gegn S hf. til heimtu frekari bóta. Byggði A kröfu sína á matsgerð dómkvaddra manna sem hann hafði aflað af því tilefni. Deildu aðilar um hvort skilyrði endurupptöku samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga væru fyrir hendi og hvort krafa A væri fyrnd. Þá deildu aðilar jafnframt um hvort, og þá að hvaða leyti, bætur til A skyldu sæta frádrætti vegna greiðslna frá almannatryggingum. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að skilyrði endurupptöku væru til staðar og að krafa A væri ófyrnd. Þá taldi dómurinn að draga bæri bæði frá miskabótum og bótum fyrir varanlega örorku þær greiðslur sem A kynni að eiga rétt á frá almannatryggingum. Með því að enn lægi ekki fyrir hvort og þá hve háar greiðslur A ætti rétt á í þeim efnum, var S hf. sýknað að svo stöddu af kröfum hans með vísan til 2. mgr. 26. gr. laga um meðferð einkamála. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að skilyrði endurupptöku væru fyrir hendi og að krafa A væri ófyrnd. Þá taldi rétturinn sömuleiðis að bæði miskabætur A og bætur hans vegna varanlegrar örorku skyldu sæta frádrætti vegna greiðslna frá almannatryggingum. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu, meðal annars með vísan til nýrra gagna sem lögð höfðu verið fyrir réttinn, að þær greiðslur sem A ætti rétt á frá almannatryggingum væru hærri en þær bætur sem hann ætti rétt á frá S hf. Var félagið því sýknað af kröfum hans.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur BörkurÞorvaldsson og Viðar Már Matthíasson og Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor.Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. september2017. Hann krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér aðallega12.981.923 krónur, til vara 11.973.873 krónur, að því frágengnu 1.512.075 krónur,en að öðrum kosti 504.025 krónur, í öllum tilvikum með 4,5% ársvöxtum af nánar tilgreindumfjárhæðum frá 17. júní 2005 til 25. mars 2014, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1.mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi tilgreiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti ántillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 20.desember 2017. Hann krefst sýknu af kröfum aðaláfrýjanda og málskostnaðar íhéraði og fyrir Hæstarétti.IAðaláfrýjandi slasaðist íumferðaróhappi 17. júní 2005, en hann var þá farþegi í framsæti bifreiðar semekið var á mikilli ferð út af þjóðvegi í Öxnadal. Bifreiðin mun hafa farið margarveltur og gereyðilagst. Auk aðaláfrýjanda voru þrír aðrir í bifreiðinni og létutveir þeirra lífið af völdum áverka, sem þeir hlutu í slysinu. Aðaláfrýjandivar fluttur á sjúkrahús til aðhlynningar, en hann reyndist viðbeinsbrotinn, meðmar á brjóstkassa og hægra lunga, auk þess sem hann var með sár í andliti. Hanndvaldi í tvo sólarhringa á sjúkrahúsi en fékk að því búnu að fara til sínsheima. Gagnáfrýjandi, sem veitt hafði lögboðna ábyrgðartryggingu vegnabifreiðarinnar, og aðaláfrýjandi óskuðu sameiginlega skriflegs álits tveggjasérfræðinga, læknis og lögmanns, á afleiðingum umferðarslyssins. Álit þeirra láfyrir 9. desember 2006 og var niðurstaðan sú að aðaláfrýjandi hefði veriðóvinnufær frá slysdegi til batahvarfa, sem verið hafi 17. mars 2006, tímabilþjáningabóta hefði verið frá slysdegi til sama dags. Varanlegur miski vartalinn 40 stig og var það vegna eftirstöðva áverka á hægra axlarsvæði,eftirstöðva háls- og baktognunar, tognunar í hné og eftirstöðva heilahristings.Auk þess byggi aðaláfrýjandi við nokkra sjónsviðsskerðingu sem rekja mætti tilslyssins, hann bæri merki eftirstöðva áverka á tönnum og hefði ör í andliti ogá hálsi. Jafnframt byggi hann við taugasálfræðilega veikleika sem raktir yrðutil umferðarslyssins og loks var talið að líkamstjónið hefði haft í för með sérsérstaka erfiðleika í lífi hans í skilningi 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993umfram það sem fælist í því mati sem fram hafi farið á grundvelli læknisfræðilegrasjónarmiða. Varanleg örorka aðaláfrýjanda var talin 35% og var það einkum rakiðtil líkamlegra og taugasálfræðilegra afleiðinga af slysinu. Þá sagði að afleiðingarþeirra heilaáverka, sem aðaláfrýjandi hlaut í slysinu, myndu geta háð honum viðflest störf. Í kjölfar þeirrar niðurstöðuum afleiðingar umferðarslyssins fyrir aðaláfrýjanda, sem getur að framan, fórfram uppgjör á skaðabótum til hans 19. desember 2006 og nam útreiknuð fjárhæðbóta ásamt vöxtum 16.000.768 krónum. Af læknisfræðilegum gögnum ímálinu má sjá að aðaláfrýjandi leitaði læknisaðstoðar af ýmsum ástæðum á árunum2006 til 2012. Hann leitaði meðal annars aðstoðar geðlækna vegna þunglyndis. Hannsendi 21. febrúar 2012 umsókn um örorkubætur til Tryggingastofnunar ríkisins enþeirri umsókn var hafnað þar sem endurhæfing hefði ekki verið reynd. Á árinu2012 leitaði aðaláfrýjandi bæði til bæklunarskurðlækna og sálfræðings, semgerði á honum taugasálfræðilegt mat. Aðaláfrýjandi beiddistdómkvaðningar matsmanna 15. apríl 2013 til þess að reisa á kröfu sína umendurupptöku bótaákvörðunarinnar, sem áður greinir, en hann taldi að skilyrðum11. gr. skaðabótalaga fyrir endurupptöku væri fullnægt. Aðaláfrýjandi óskaðisvara matsmanna við þremur spurningum. Í fyrsta lagi hver væri varanlegur miskivegna slyssins, sbr. 4. gr. skaðabótalaga, í öðru lagi hver væri varanlegörorka, sbr. 5. gr. sömu laga, og í þriðja lagi, ef breyting hefði orðið áheilsu aðaláfrýjanda frá því sem lagt var til grundvallar bótauppgjöri, semrekja mætti til umferðarslyssins, hvort þær breytingar hefðu veriðófyrirsjáanlegar í skilningi 11. gr. laganna. Í matsgerð dómkvaddra manna17. febrúar 2014 var komist að þeirri niðurstöðu að varanlegur miskiaðaláfrýjanda vegna slyssins væri 45 stig. Sú niðurstaða var á því reist aðafleiðingar slyssins fælust í vitrænni skerðingu eftir heilaskaða, vægrisjónsviðsskerðingu til beggja hliða, áfallastreituröskun, talsvert áberandi örihægra megin á hálsi og öðru við hægra eyra, eftirstöðvum eftir viðbeinsbrot ogaxlaráverka og vægum einkennum eftir tognun í hægra hné og hægri ökkla.Matsmenn tóku fram að í álitsgerðinni 9. desember 2006 hefði verið gengið útfrá því að aðaláfrýjandi hefði hlotið tognun í hálsi og baki í slysinu, en þeirværu því ósammála og teldu slík einkenni ekki verða rakin til slyssins 17. júní2005. Þá töldu þeir heldur ekki rök til þess að hækka varanlegan miska umframþað sem leiddi af læknisfræðilegu mati, eins og gert var í álitsgerðinni frá2006, en þá hækkun töldu þeir hafa verið um 5 stig. Í matsgerðinni kom fram aðmatsmenn teldu varanlegan miska hafa verið ofmetinn um minnst 10 stig íálitsgerðinni vegna tognunaráverkanna. Þar sem þeirra niðurstaða, þegar litiðværi framhjá framangreindum tveimur atriðum, væri að varanlegur miski vegnaslyssins væri 45 stig þá fæli það í sér aukningu um 15 stig. Þessa aukninguröktu matsmenn til meiri einkenna frá heilaskaða en áður var talið og tölduþeir jafnframt að þessi aukning hefði verið ófyrirsjáanleg við gerðálitsgerðarinnar í desember 2006. Matsmenn töldu varanlega örorku vera 70%, semfæli í sér tvöföldun frá fyrra mati, en ástæða þess væri að afleiðingar heilaskaðaværu mun meiri en áður var talið. Munurinn væri þó enn meiri ef tekið væritillit til þess að áður var mat á varanlegri örorku einnig byggt á tognunareinkennumfrá hálsi og baki. Matsmenn létu þessar ástæður þó ekki leiða til hækkunar ámati sínu á varanlegri örorku frá því sem fram kom í álitsgerðinni. Að fengnum þessumniðurstöðum krafðist aðaláfrýjandi endurupptöku á bótaákvörðuninni semuppgjörið 19. desember 2006 var reist á. Beindi hann á þessum grundvelli kröfuá hendur gagnáfrýjanda, sem hann leitar dóms um í þessu máli, 1.512.075 krónurfyrir 15 stiga varanlegan miska og 11.469.848 krónur vegna 35% varanlegrarörorku eða samtals 12.981.923 krónur auk vaxta. Útreikningurinn miðar viðbatahvörf 17. mars 2006. Aðaláfrýjandi höfðaði málið 16. júní 2015, degi áðuren 10 ár voru liðin frá slysdegi. Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrirágreiningi málsaðila um það hvort áfrýjandi fullnægi skilyrðum til þess að eigarétt til örorkulífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins vegna afleiðingaumferðarslyssins. Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt bréf stofnunarinnar 4.október 2017 þar sem fram kom að aðaláfrýjandi uppfylli læknisfræðileg skilyrðium hæsta örorkustig. Gildistími örorkumats var sagður frá 1. febrúar 2017 til31. janúar 2020, en í þeim mánuði ætti endurmat að fara fram. Gagnáfrýjandihefur aflað útreiknings tryggingastærðfræðings 6. nóvember 2017 áeingreiðsluverðmæti þess örorkulífeyris miðað við batahvörf sem áfrýjandi hefurfengið greiddan og getur vænst þess að fá greiddan frá Tryggingastofnunríkisins til 67 ára aldurs. Niðurstaðan er sú að eingreiðsluverðmætið að teknutilliti til frádráttar vegna ætlaðs tekjuskatts nemi 14.605.767 krónum. Ekki ertölulegur ágreiningur um þennan útreikning.IIGagnáfrýjandi reisir vörnsína í fyrsta lagi á því að aðaláfrýjandi hafi ekki sannað að skilyrðiendurupptöku samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga séu fyrir hendi. Auk þess semfullnaðaruppgjör hafi farið fram, án fyrirvara af hálfu aðaláfrýjanda. Í öðrulagi, ef aðaláfrýjandi teljist hafa átt kröfu um frekari bætur, sé sú krafafyrnd samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Í þriðja lagi telurgagnáfrýjandi að aðaláfrýjandi hafi ekki gætt þeirrar skyldu að takmarka tjónsitt. Hann hafi lengi fullnægt, samkvæmt áliti sérfræðilæknis, skilyrðum þessað njóta réttar til örorkulífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins vegnaafleiðinga slyssins, 17. júní 2005, óháð því hvort fleiri sjúkdómar eðaheilsuvandamál hrjái hann. Eins og að framan greinir hafi hann nú öðlast rétttil örorkulífeyris og sé eingreiðsluverðmæti hans miðað við 17. mars 2006, aðfrádregnum ætluðum tekjuskatti, 14.605.767 krónur, sem sé hærri fjárhæð enkrafa aðaláfrýjanda í málinu. Í þessu sambandi deila málsaðilar um það hvorteinungis sé heimilt, sbr. 4. mgr. 4. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, aðdraga greiðslur vegna örorkulífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins frá kröfu umbætur fyrir varanlega örorku, eða hvort einnig megi draga þær frá kröfu umbætur fyrir varanlegan miska. Þá teflir gagnáfrýjandi fram þeirri málsvörn aðhvað sem öðru líði séu vextir, sem aðaláfrýjandi geri kröfu um frá 17. júní2005 til greiðsludags, fyrndir að því leyti sem þeir hafa fallið til meira enfjórum árum áður en málið var höfðað.IIIMeð vísan til forsendna hinsáfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að skilyrði 11. gr.skaðabótalaga fyrir endurupptöku bótaákvörðunar 19. desember 2006 hafi veriðfyrir hendi. Krafa aðaláfrýjanda, semhann reisir á ófyrirséðum og verulega auknum afleiðingum líkamstjónsins, sætirfyrningu samkvæmt 99. gr. umferðarlaga. Staðfest verður sú niðurstaðahéraðsdóms að aðaláfrýjanda hafi fyrst mátt vera ljóst að hann ættiviðbótarkröfu um skaðabætur þegar matsgerð dómkvaddra manna lá fyrir 17.febrúar 2014. Eins og greinir í dóminum var málið höfðað 16. júní 2015 og varþað áður en 10 ára fyrningarfresti 99. gr. lauk. Verður sú niðurstaða dómsinsstaðfest að krafa aðaláfrýjanda, sem hann hefur uppi í máli þessu, hafi ekkiverið fyrnd er það var höfðað.Fyrir Hæstarétt hafa, einsog fram er komið, verið lögð gögn um rétt aðaláfrýjanda til fullsörorkulífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins og útreikningurtryggingastærðfræðings á eingreiðsluverðmæti hans miðað við batahvörf aðfrádregnum ætluðum tekjuskatti. Málið liggur að þessu leyti öðruvísi fyrirHæstarétti en héraðsdómi, sem sýknaði gagnáfrýjanda að svo stöddu með vísan til2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa aðaláfrýjanda,11.469.848 krónur, um bætur fyrir varanlega örorku, auk vaxta sætir samkvæmt 4.mgr. 5. gr. skaðabótalaga, eins og þau voru á slysdegi 17. júní 2005, frádrættivegna greiðslna sem hann fær ,,frá almannatryggingum“. Lagt verður tilgrundvallar samkvæmt framansögðu að aðaláfrýjandi eigi rétt til greiðslna ,,fráalmannatryggingum“ sem nemi 14.605.767 krónum. Sú fjárhæð er á því reist aðhann njóti til frambúðar og allt til 67 ára aldurs örorkulífeyris fráTryggingastofnun ríkisins, en ekki aðeins til 31. janúar 2020 eins og stofnuninhefur lýst yfir í bréfi sínu. Með vísan til dóma Hæstaréttar 20. október 2005 ímáli nr. 119/2005 og 13. júní 2013 í máli nr. 20/2013 verður miðað við að þóttréttur aðaláfrýjanda til greiðslna úr almannatryggingum geti verið háður óvissu,að því leyti að endurmeta eigi örorku hans í janúar 2020, verður lagt hér tilgrundvallar að þetta mat muni ekki breytast í þeim mæli í framtíðinni að ekkisé unnt að draga reiknaðar örorkubætur, sem áður eru tilgreindar, frá metnumskaðabótum vegna varanlegrar örorku. Verður gagnáfrýjandi því sýknaður af kröfuaðaláfrýjanda um skaðabætur fyrir varanlega örorku.Gagnáfrýjandi krefst þess aðsú fjárhæð sem eftir stendur, 3.135.919 krónur, þegar metnar skaðabætur vegnavaranlegrar örorku hafa verið dregnar frá eingreiðsluverðmæti þess örorkulífeyrissem lagt er til grundvallar að aðaláfrýjandi njóti og muni njóta fráTryggingastofnun ríkisins, verði dregin frá kröfu um bætur fyrir varanleganmiska 1.512.075 krónur. Aðaláfrýjandi telur á hinn bóginn að örorkulífeyrir semsé í raun greiðsla bóta fyrir fjárhagslegt tjón geti aðeins komið tilfrádráttar kröfu um skaðabætur vegna fjárhagslegs tjóns, hér kröfu um bæturfyrir varanlega örorku. Krafa um miskabætur samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga sékrafa um bætur fyrir ófjárhagslegt tjón og frá henni verði ekki dreginnörorkulífeyrir frá Tryggingastofnun ríkisins. Reglum 4. mgr. 4. gr.skaðabótalaga, sbr. 4. mgr. 5. gr. laganna, var breytt með lögum nr. 37/1999,sem tóku gildi 1. maí 1999. Þeim var aftur breytt með lögum nr. 53/2009, semtóku gildi 1. maí 2009. Hæstiréttur hefur í dómum sínum er varða skaðabætur,vegna slysa sem urðu á síðastgreindu tímabili, fjallað um ágreiningsefni sambærilegtþví, sem hér er til úrlausnar. Í dómi réttarins 14. febrúar 2008 í máli nr.252/2007 var niðurstaðan sú að bætur úr slysatryggingu launþega ogörorkulífeyrir frá Tryggingastofnun ríkisins skyldu meðal annars dragast frákröfu tjónþola um bætur fyrir varanlegan miska. Í dómi réttarins 15. nóvember2012 í máli nr. 192/2012 var einnig talið að meðal annars skyldi draga bætur úrslysatryggingu launþega frá bótum fyrir varanlegan miska. Verður því fallist ámeð gagnáfrýjanda að aðaláfrýjandi skuli sæta því að örorkulífeyrir fráTryggingastofnun ríkisins komi til frádráttar kröfu hans um bætur fyrirvaranlegan miska, 1.512.075 krónur.Með vísan til allsframangreinds verður gagnáfrýjandi sýknaður af kröfu aðaláfrýjanda.Ákvæði héraðsdóms ummálskostnað og gjafsóknarkostnað verður staðfest. Rétt er að málskostnaðurfyrir Hæstarétti falli niður. Gjafsóknarkostnaðuraðaláfrýjanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, semákveðst eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Gagnáfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., ersýkn af kröfum aðaláfrýjanda, A.Ákvæði héraðsdóms um málskostnað oggjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrirHæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknun lögmanns hans, 1.000.000krónur.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 26. júní2017. Þetta mál, sem var endurflutt ogdómtekið 20. júní 2017, höfðar A, kt. [...],[...], Reykjavík, með stefnu,birtri 16. júní 2015, á hendurSjóvá-Almennum tryggingum hf., kt. [...], Kringlunni 5, Reykjavík, til heimtu skaða- og miskabóta, auk vaxta,dráttarvaxta og málskostnaðar. Stefnandikrefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til aðgreiða stefnanda 12.981.923 kr. ásamt 4,5% vöxtum, samkvæmt 16. gr.skaðabótalaga, nr. 50/1993, af 1.512.075 kr. frá 17. júní 2005 til 17. mars2006 og af 12.981.923 kr. frá þeim degi til 25. mars 2014, en meðdráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vextiog verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandikrefst þess til vara að stefndiverði dæmdur til að greiða stefnanda 11.973.873 kr. ásamt 4,5% vöxtum, samkvæmt16. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, af 504.025 kr. frá 17. júní 2005 til 17.mars 2006 og af 11.973.873 kr. frá þeim degi til 25. mars 2014, en meðdráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vextiog verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandikrefst þess til þrautavara aðstefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.512.075 kr. ásamt 4,5% vöxtum,samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, frá 17. júní 2005 til 25. mars2014, en með dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr.38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandikrefst þess til þrautaþrautavara aðstefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 504.025 kr. ásamt 4,5% vöxtum, samkvæmt16. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, frá 17. júní 2005 til 25. mars 2014, en meðdráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001, um vextiog verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags. Stefnandikrefst í öllum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt fram lögðummálskostnaðarreikningi eða mati réttarins, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.Þá er þess krafist að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiðavirðisaukaskatt af málflutningsþóknun, þar sem stefnandi er ekkivirðisaukaskattsskyldur aðili. Stefndikrefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndamálskostnað. Tilvara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði stórlega lækkaðar og málskostnaður milli aðila falliniður.Málavextir Þettamál varðar bætur stefnanda fyrir varanlegar afleiðingar hans af umferðarslysi.Ágreiningurinn varðar einungis lagaatriði og réttaráhrif matsgerða en hvorkiatvikið sjálft né afleiðingar þess fyrir stefnanda. Stefnandilenti í alvarlegu umferðarslysi fyrir 12 árum, 17. júní 2005, í Öxnadal. Hannvar farþegi í framsæti bifreiðar, sem fór út af veginum, fór margar veltur oggjöreyðilagðist. Tveir aðrir farþegar voru í bílnum, auk ökumanns. Tveir voruúrskurðaðir látnir á slysstað. Beita þurfti klippum til þess að ná stefnandaúr bifreiðinni. Hann var fluttur á slysadeild Fjórðungssjúkrahússins áAkureyri strax í kjölfar slyssins. Hann hlaut fjöláverka í slysinu. Auk þesshefur hann glímt við verulegar andlegar afleiðingar slyssins. Málsaðilar,stefnandi og tryggingafélag sem tryggði bifreiðina, öfluðu sameiginlegamatsgerðar um afleiðingar slyssins fyrir stefnanda (fyrri matsgerð). B læknirog C hrl., luku mati sínu 9. desember 2006. Það var niðurstaða þeirra aðtímabundið atvinnutjón stefnanda væri 100% frá 17. júní 2005 til 17. mars 2006,tímabil þjáningabóta væri níu mánuðir, þar af tveir dagar rúmliggjandi,varanlegur miski stefnanda væri 40 stig og varanleg örorka hans næmi 35%.Það var jafnframt niðurstaða matsmanna að stefnandi hefði ekki getað vænstfrekari bata eftir 17. mars 2006. Að fenginni matsgerðinni sendilögmaður stefnanda stefnda kröfubréf 12. desember. Tjónið var gert upp vikusíðar, 20. desember 2006, á grundvelli matsgerðarinnar. Stefndi tekur fram að lögmaðurstefnanda hafi ritað undir uppgjörið án þess að setja nokkurn fyrirvara viðþað. Síðarfór að koma í ljós, að taugasálfræðileg og geðræn einkenni sem stefnandihlaut vegna höfuðhöggsins í slysinu, voru ekki komin fyllilega í ljós þegarfyrrgreint mat fór fram. Því lágu fullnægjandi gögn um þær afleiðingar ekkifyrir þegar matið var unnið. Stoðkerfiseinkenni stefnanda versnuðu sömuleiðiseftir að matið var unnið. Afþeim sökum óskaði stefnandi, með vísan til IX. og XII. kafla laga nr. 91/1991,um meðferð einkamála, sbr. einnig 11. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, eftir endurmati dómkvaddra matsmanna, meðbeiðni dagsettri 15. apríl 2013. Dómkvaddir voru D, sérfræðingur íheila- og taugasjúkdómum og mati á líkamstjóni, og E hdl., sem afhentu matsgerðdagsetta 17. febrúar 2014 (seinni matsgerð). Í mati sínu lögðu matsmenn til grundvallar aðvaranlegar heilsufarslegar afleiðingar slyssins fyrir stefnanda væru vitrænskerðing eftir heilaskaða, væg sjónsviðsskerðing til beggja hliða,áfallastreituröskun, talsvert áberandi ör hægra megin á hálsi með kláða ogskertu húðskyni og annað minna áberandi ör við hægra eyra, eftirstöðvar eftirviðbeinsbrot og áverkar á öxl hægra megin og væg einkenni eftir tognun í hægrahné og hægri ökkla. Þeirfundu því ekki stað í frumgögnum málsins að stefnandi hefði tognað í hálsi ogbaki í slysinu og álitu einkenni hans frá hálsi og baki ekki verða rakin tilþess, ólíkt þeim sem unnu fyrri matsgerðina. Að auki töldu þeir tjón í þessuslysi ekki þess eðlis að það valdi sérstökum erfiðleikum í lífi stefnanda semástæða væri til að meta til miska umfram miska sem metinn er samkvæmt miskatöflu.Varanlegan miska vegna þessara þátta töldu þeir því ofmetinn í fyrrimatsgerðinni. Dómkvaddirmatsmenn komust að þeirri niðurstöðu að munurinn á miskamati þeirra og í fyrramati lægi í mati á einkennum vitrænnar skerðingar vegna heilaskaða og áfallastreituröskunar.Þeir töldu líklegt, miðað við þróun einkenna vegna heilaskaðans, að í fyrramati hefði miskamatið miðað við lýsingu miskataflna um heilkenni eftir höfuðáverka(IE) eða „let posttraumatisk belastningreaktion (J.1.1.)“. Niðurstaða þeirravar að þessi einkenni hefðu versnað og vísuðu til samanburðar til taugasálfræðilegramata sem höfðu verið gerð á stefnanda. Að mati dómkvaddra matsmanna var líklegtað einkennin vegna heilaskaða hefðu í fyrra mati verið metin 10 stig en þeirmátu einkennin í febrúar 2014 25 stig. Þeir töldu að matsmenn sem unnu fyrramatið hefðu ekki getað séð þessa 15 stiga breytingu fyrir og hefðu því ekkigert ráð fyrir henni. Því hefðu orðið ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsustefnanda frá fyrra mati. Þar eð miski vegna tognunar á hálsi og baki ogsérstaks miska var talinn með í fyrri matsgerðinni hækkaði miskamatið í heildþó einungis úr 40 stigum í 45 stig. Dómkvaddirmatsmenn töldu mun á varanlegri örorku á milli mata liggja í því að afleiðingarheilaskaða væru miklu meiri en gert hafi verið ráð fyrir í eldra mati og varanlegörorka stefnanda því helmingi hærri, það er 70% í stað 35%. Munurinn væri ennmeiri væri tekið tillit til þess að mat á örorku í eldra mati byggði einnig ávaranlegum einkennum frá hálsi og baki. Lögmaðurstefnanda sendi stefnda matsgerð dómkvaddra matsmanna ásamt kröfu 25. febrúar2014. Stefndi bendir á að lögmaðurinn hafi í kröfubréfinu einungis krafistbóta vegna þess 5 stiga miska sem bættist við heildarmiskamatið með seinni matsgerðinni. Áþessum tíma hafði stefnandi ekki fengið neinar greiðslur frá Tryggingastofnunþar eð beiðnum hans um örorkulífeyri og endurhæfingarlífeyri hafði veriðvísað frá eða hafnað. Aflaðvar álits B læknis á því hvort stefnandi ætti rétt til greiðslna úralmannatryggingum sem draga mætti frá bótum frá stefnda, skv. 4. mgr. 5. gr.skaðabótalaga eins og hún var orðuð á slysdegi. Læknirinn kynnti sér viðkomandigögn, hitti stefnanda, ræddi við hann, og skoðaði og mat á sama hátt og gert erfyrir umsókn um örorkulífeyri hjá TR. Í greinargerð sinni dags. 4. júní 2014komst læknirinn að þeirri niðurstöðu að stefnandi fengi 12 stig á fyrrihluta staðals Tryggingastofnunar og 10 stig á seinni hluta hans. Þar meðuppfylli stefnandi skilyrði almannatrygginga um örorkulífeyri því honumnægi að fá sex stig á hvorum hluta staðalsins um sig. Aðfengnu mati læknisins var óskað eftir útreikningi F tryggingarstærðfræðingsá eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris sem stefnandi ætti rétt á ætti hann rétttil bótagreiðslna frá Tryggingastofnun, miðað við niðurstöðu B og núgildandireglur. Þar eð stefnandi hafði þá ekki notið slíkra greiðslna var miðað við aðhann myndi fyrst sækja bætur frá 1. júní 2014. Meðtölvuskeyti 30. júní 2014 tilkynnti stefndi að eingreiðsluverðmæti ætlaðs bótaréttarstefnanda til framtíðar hjá TR og þar með frádrátturinn, næmi að teknutilliti til skattgreiðslna samtals 12.813.952 kr. sem væri hærri fjárhæð enútreiknaðar bætur vegna miska og örorku samkvæmt ofangreindri kröfu. Með vísantil þessa féllst stefndi ekki á frekari greiðslur vegna slyssins þrátt fyrirniðurstöðu örorkumatsins í febrúar 2014. Stefnandisótti fyrst um örorkubætur hjá Tryggingastofnun 21. febrúar 2012, tæpum sjöárum eftir slysið. Umsókninni fylgdi læknisvottorð G, dagsett 8. febrúar 2012.Í svarbréfi tryggingalæknis, 15. mars 2012, segi að ekki virðist tímabært aðtaka afstöðu til örorku þar eð endurhæfing hafi að hans mati ekki veriðreynd. Örorkumati var því vísað frá. Stefnandisótti um endurhæfingarlífeyri hjá Tryggingastofnun rúmu ári síðar, 24. júní2013. Umsókninni fylgdi, eins og áður, læknisvottorð G, dags. 19. apríl 2013,og endurhæfingaráætlun læknis. Í bréfi stofnunarinnar, dagsettu 15. júlí2013, segir að endurhæfingarhópur TR telji endurhæfingaráætlun læknisinshvorki nógu skýra né markvissa til að byggja umsækjanda upp fyrir þátttöku áatvinnumarkaði og réttlæti hún því ekki veitingu endurhæfingarlífeyris.Því var beiðni stefnanda synjað. Stefnandisótti um örorkulífeyri árið 2014. Í svari dagsettu 27. október 2014 segir aðekki sé tímabært að taka afstöðu til örorku stefnanda þar eð endurhæfing hafiekki verið fullreynd. Í bréfinu var óskað eftir því að endurhæfingaráætlun yrðilögð fram innan fjögurra vikna. Af fram lögðum gögnum verður ekki séð aðstefnandi hafi orðið við þeirri beiðni. Stefnandi sótti um örorkulífeyri11. júní 2015 og höfðaði jafnframt þetta mál með því að birta stefnu 16. júní2015. Stefnandifór í endurhæfingu á Reykjalundi í desember 2015 og sótti um endurhæfingarlífeyrií febrúar 2016. Tryggingastofnun samþykkti 12. febrúar 2016 að stefnandifengi endurhæfingarlífeyri í þrjá mánuði frá 1. janúar til 31. mars 2016með það markmið að hann næði betri líðan og kæmist í vinnu, hugsanlega hlutastarf.Stofnunin samþykkti 29. mars að hann fengi endurhæfingarlífeyri til 30. júní2016 í sama skyni og áður. Stefnandivar í endurhæfingu á Reykjalundi til 7. apríl 2016. Þegar hann útskrifaðistþaðan var lagt til að hann færi í sjálfboðavinnu við garðyrkju sem honumbauðst um sumarið til þess að hann gæti náð reglubundnum takti í líf sitt ogeinnig til þess að tækifæri gæfist til að meta vinnufærni hans. Sumarið2016 starfaði stefnandi við garðyrkju og fékk greitt fyrir það starf en fékkeinnig endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun. Í nóvember og desember 2016starfaði hann í hlutastarfi hjá byggingarverktaka og fékk einnig greitt fyrirþað starf. Tryggingastofnunsamþykkti endurhæfingarlífeyri fyrir stefnanda frá 1. október 2016 til 31.janúar 2017. Í endurhæfingaráætlun sem lá til grundvallar þeirri ákvörðun ertekið fram að stefnandi hafi verið í eftirfylgd á Reykjalundi og hafi smámsaman tekið framförum. Áhersla hafi verið á að hann fylgi föstum venjum oghreyfi sig reglubundið. Hann sé ekki orðinn vinnufær nema að litlu leyti entalið sé réttara að láta reyna á frekari endurhæfingu en að sækja umörorku. Síðan segir að stefnandi sé í vinnuþjálfun og markmiðið sé að hannverði kominn í 70-80% starf sumarið 2017. Vegnaafstöðu stefnda til greiðslu bóta á grundvelli matsgerðar dómkvaddra matsmannatelur stefnandi ekki hjá því komist að höfða mál til heimtu kröfu sinnar. Hanntelur stefnda óheimilt að draga frá áætlaðar greiðslur á meintum bótaréttistefnanda hjá Tryggingastofnun því óvissa sé um þær. Þá telur stefnandi ennfremur, hvað sem öllu öðru líður, að óheimilt sé að draga meintar örorkulífeyrissgreiðslurTR frá varanlegum miska stefnanda. Málsástæðurog lagarök stefnandaAlmenntum grundvöll bótaábyrgðar og aðild málsins Stefnandibyggir á því að stefnda, Sjóvá Almennum tryggingum ehf., beri að greiða honumfullar skaðabætur vegna tjóns sem hann hlaut í umferðarslysi 17. júní 2005. Í1. mgr. 88. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987, segi að sá sem beri ábyrgð á skráningarskylduvélknúnu ökutæki skuli bæta það tjón sem hlýst af notkun þess enda þótt tjóniðverði ekki rakið til bilunar eða galla á tækinu eða ógætni ökumanns. Í 1. mgr.90. gr. laganna segi að skráður eða skráningarskyldur eigandi vélknúinsökutækis beri ábyrgð á því og sé fébótaskyldur samkvæmt 88. gr. og 89. gr.laganna. Bótaskyldasé skýr og hið stefnda vátryggingafélag sé greiðsluskylt, skv. 1. mgr. 91. gr.,sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987. Ágreiningur málsins lúti aðfjárhæð bóta og bótauppgjöri í kjölfar endurupptöku skaðabótamáls ágrundvelli 11. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993. Máliðsé höfðað á hendur Sjóvá-Almennum tryggingum hf. sem vátryggði ökutækið semstefnandi var farþegi í á slysdegi, sbr. 1. mgr. 97. gr. umferðarlaga. Þar eðskráður eigandi bifreiðarinnar lést í umferðarslysinu 17. júní 2005 sétryggingafélaginu einu stefnt til varnar kröfum stefnanda með vísan til 44.gr. og 1. mgr. 45. gr. laga nr. 30/2004, um vátryggingasamninga, og niðurstöðuHæstaréttar, 30. september 2009, í máli nr. 683/2009.Öllskilyrði fyrir endurupptöku skv. 11. gr. skaðabótalaga uppfyllt Stefnandibyggir kröfur sínar á 11. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, og byggir á því aðskilyrði til að taka fyrri bótaákvörðun upp að nýju á grundvellilagagreinarinnar séu uppfyllt. Samkvæmt 11. gr. sé það skilyrðiþeirrar kröfu tjónþola að tekin verði upp að nýju ákvörðun um bætur fyrirvaranlegan miska eða örorkubætur, að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðiðá heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulegahærra en áður var talið. Stefnandibyggir á því að dómkvaddir matsmenn, D, sérfræðingurí heila- og taugasjúkdómum og mati á líkamstjóni, og E hdl., hafi komist aðþeirri niðurstöðu að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu hans fráþví að fyrra matið var gert 9. desember 2006. Jafnframt hafi dómkvaddir matsmenn metið þær ófyrirsjáanlegubreytingar sem hafi orðið á heilsufari og starfsorku hans, frá því að fyrra matvar gert, þannig að varanlegur miski hafi hækkað um 15 stig, úr 10 í 25, ogvaranleg örorka hafi hækkað um 35%. Stefnandi telur því ljóst að bæðimiskastig og örorkustig sé verulega hærra en áður var talið. Það sé niðurstaða dómkvaddramatsmanna að munurinn á miskamati þeirra (síðari matsgerð) og fyrra mati(dags. 9. desember 2006) liggi í mati á einkennum vitrænnar skerðingar vegnaheilaskaða og áfallastreituröskunar og að þessi einkenni hafi versnað frá þvíað fyrra matið var gert. Matsmennirnirhafi jafnframt talið varanlega örorku tvisvar sinnum hærri en í fyrra mati oghafi rakið þá aukningu til þess að afleiðingar heilaskaða væru miklu meiri engert hafi verið ráð fyrir í fyrra mati. Stefnanditelur sig eiga rétt til bóta sem nemi þeirri ófyrirsjáanlegu breytingu sem hafiorðið á heilsufari hans og starfsorku frá fyrra mati að mati dómkvaddra matsmanna,þ.e. 15 stig vegna varanlegs miska og 35% vegna varanlegrar örorku. Hannbyggir á því að leggja eigi til grundvallar þá ófyrirsjáanlegu breytingu semdómkvaddir matsmenn telji að hafi orðið á varanlegum miska og varanlegri örorkufrá fyrra mati en ekki til heildarmats dómkvaddra matsmanna. Heildarmat dómkvaddramatsmanna hafi hækkað varanlegan miska um 5 stig frá fyrra mati þrátt fyrir aðþeir hafi komist að þeirri niðurstöðu að ófyrirsjáanlegar breytingar á varanlegummiska stefnanda séu 15 stigum hærri en talið var í fyrra mati. Það að heildarmatdómkvaddra matsmanna hækki fyrra mat á varanlegum miska einungis um 5 stig enekki um 15 stig, skýrist af því að dómkvaddir matsmenn hafi endurmetið í heildþær varanlegu afleiðingar sem stefnandi hlaut af slysinu. Þeir hafi meðalannars verið ósammála matsmönnum fyrra matsins um orsakatengsl millieftirstöðva háls- og baktognunar og slyssins. Stefnandibyggir á því að málsaðilar séu bundnir af bótauppgjörinu sem fór fram 20.desember 2006. Til grundvallar því bótauppgjöri hafi verið forsendur og niðurstöðurmatsgerðar B læknis og C hrl., dags. 9. desember 2006. Í þeirri matsgerð hafimeðal annars verið lögð til grundvallar, við mat á varanlegum miska,einkenni vegna háls- og baktognunar. Þótt dómkvaddir matsmenn tengi þaueinkenni ekki við slysið 17. júní 2005, þar eð þeir hafi ekki fundið því stað ífrumgögnum málsins, breyti það ekki þeirri niðurstöðu, að mati stefnanda, aðaðilar málsins hafi verið sammála um að leggja þá niðurstöðu til grundvallarbótauppgjöri árið 2006. Þá hafi öll frumgögn málsins legið fyrir. Stefnanditelji því ótækt að horfa á heildarmat hinna dómkvöddu matsmanna sem leiði eingöngutil 5 stiga hækkunar á varanlegum miska. Þess í stað beri að líta til þeirraófyrirsjáanlegu breytinga sem hafi orðið á heilsufari hans frá fyrra mati,þ.e. breytinga sem nemi 15 stigum fyrir varanlegan miska og 35% vegna varanlegrarörorku. Málisínu til stuðnings vísar stefnandi til þess að Hæstiréttur hafi túlkað 11. gr.skaðabótalaga þannig að mat á varanlegum miska eða varanlegri örorku samkvæmtákvæðinu eigi að réttu lagi eingöngu að lúta að því að metnar séu þær breytingarsem orðið hafa á heilsufari tjónþola eða starfsorku hans frá því að fyrra matvar unnið. Með sama hætti eigi nýtt mat réttilega að lúta að þessum breytingumen almennt ekki að fela í sér nýtt heildarmat á þeim varanlegu afleiðingum semtjónþoli hafi hlotið af slysi, sbr. rökstuðning Hæstaréttar í máli nr. 286/2013frá 14. nóvember 2013.Stefnandiá ekki bótarétt hjá Tryggingastofnun ríkisins sem kemur til frádráttar Stefnandiáréttar að stefndi byggi á því að stefnandi eigi að öllum líkindum rétt álífeyrisgreiðslum frá Tryggingastofnun, sem eigi að koma til frádráttar bótakröfuhans samkvæmt 4. gr. og 5. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, eins og þær voru orðaðarþegar atvik málsins gerðust. Máli sínu til stuðnings hafi stefndi annars vegarlagt fram greinargerð B læknis, sem telji stefnanda uppfylla skilyrðialmannatrygginga um örorkulífeyri, og hins vegar útreikning tryggingarstærðfræðingsstefnda um eingreiðsluverðmæti meints og ætlaðs bótaréttar stefnanda tilframtíðar hjá TR. Með hliðsjón af þessum gögnum telji stefndi að frádrátturinnþurrki út bótakröfu stefnanda og hafi hafnað að greiða stefnanda frekaribætur þrátt fyrir þær ófyrirsjáanlegu breytingar sem hafi orðið á heilsufarihans frá fyrra mati. Stefnandihafnar því alfarið að stefnda sé heimilt að draga frá áætlaðar greiðslur ámeintum bótarétti stefnanda hjá Tryggingastofnun. Það sé bæði rangt og ósannaðað hann eigi bótarétt hjá stofnuninni sem geti komið til frádráttar. Stefnandivísar aðallega til þess að hann hafi þegar málið var höfðað ekki fengið krónufrá Tryggingastofnun sem gæti komið til frádráttar bótagreiðslu samkvæmtskaðabótalögum, eins og þau voru þá orðuð, þrátt fyrir ítrekaðar umsóknirstefnanda um örorkubætur frá stofnuninni. Tryggingastofnun telji greinilegaað endurhæfing geti skilað stefnanda þeim árangri að örorkubætur frástofnuninni þurfi ekki að koma til. Meðhliðsjón af því að Tryggingastofnun hafi í þrígang hafnað umsókn stefnanda umörorkubætur byggi stefnandi á því að hann eigi ekki rétt til örorkubóta hjáhenni. Það sé í besta falli talsverðum vafa undirorpið hvort hann eigi yfirhöfuðnokkurn rétt á bótum hjá TR sem geti komið til frádráttar skaðabótum hanssamkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, eins og hún var orðuð á slysdegi. Þásýni afgreiðsla TR einnig að fyrirliggjandi greinargerð B hafi ekkert gildivarðandi rétt hans hjá stofnuninni enda hefði TR átt að samþykkja umsóknstefnanda um örorku án nokkurs fyrirvara tæki TR mark á niðurstöðum ígreinargerð B. Stefnandileggur áherslu á að á stefnda hvíli sönnunarbyrðin fyrir réttmæti frádráttarfrá bótum, sem hann er réttilega krafinn um, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr.471/2005 frá 6. apríl 2006. Þábendir stefnandi á að með 1. gr. laga nr. 53/2009 hafi 4. mgr. 5. gr. skaðabótalagaverið breytt þannig að til frádráttar skaðabótum komi aðeins eingreiddarörorkubætur úr almannatryggingum. Eftir gildistöku þeirrar breytingar, 1. maí2009, taki regla 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga ekki lengur til lífeyrisgreiðslnaúr almannatryggingum. Samkvæmt lögskýringargögnum með því frumvarpi sem varðað lögum nr. 53/2009 sé ljóst að löggjafarvaldið hafi talið lagabreytingunamikið réttlætismál og mikla réttarbót fyrir þá sem höfðu misst heilsu sínaog vinnugetu í slysum. Meðal annars sé vísað til sanngirnissjónarmiða íathugasemdum við frumvarpið sjálft. Alþingismenn, sem tjáðu sig umlagabreytinguna við afgreiðslu þess á þinginu, hafi getið þess að skaðabótalöginfrá 1999 hefðu reynst „gölluð að ýmsu leyti“, að með frumvarpinu væru„leiðrétt þau mistök sem voru gerð á sínum tíma við setningu skaðabótalaga1999 […]“ og að með samþykkt frumvarpsins „heyrir þessi ósanngirni sögunnitil gagnvart fólki sem verður fyrir tjóni og á um afskaplega sárt að binda“.Í ljósi þess að löggjafarvaldið hafi nú afnumið þá reglu sem stefndi byggirhöfnun sína á, meðal annars með vísan til þess að reglan hafi á sínum tímaverið ósanngjörn og beinlínis mistök, telur stefnandi að túlka beri reglunaþröngt og að eingöngu beri að beita henni í undantekningartilvikum. Stefnandibyggir á því að í fyrirliggjandi útreikningi stefnda á frádrætti hafi tryggingarstærðfræðingurstefnda ekki tekið tillit til áhrifa fjármagnstekna af ávöxtun slysabótastefnanda til skerðingar á meintum áætluðum tekjutengdum bótum frá TR. DómafordæmiHæstaréttar sýni að við útreikning á frádrætti á bótum úr almannatryggingumsamkvæmt þágildandi 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga beri að taka tillit tilþess að tekjutengdar bætur frá TR skerðist vegna fjármagnstekna stefnanda afþeim bótum sem hann hafi fengið og muni fá frá stefnda. Farisvo að dómurinn leggi til grundvallar að stefnandi yrði metinn til örorku hjáTR byggir hann einnig sérstaklega á því að hann eigi ekki rétt tilheimilisuppbóta hjá TR. Af þessu sé ljóst að ótækt sé að leggja útreikningtryggingarstærðfræðings stefnda til grundvallar frádrætti í máli þessu. Fallistdómurinn á þá málsástæðu stefnda að stefnandi eigi rétt til bóta hjá TR, semkomi til frádráttarkröfu stefnanda um varanlega örorku, byggir stefnandi einnigá því að slíkur réttur sé háður óvissu svo og að ekki liggi fyrir hvaða réttstefnandi kynni að hafa öðlast til greiðslna úr almannatryggingum vegnaafleiðinga slyssins 17. júní 2005 einu út af fyrir sig. Fyrirliggjandi gögnsýni að fyrra heilsufar stefnanda myndi hugsanlega hafa áhrif á niðurstöðuörorkumats hjá TR, eins og það hefur haft áhrif á niðurstöður fyrirliggjandimatsgerðar um varanlegar afleiðingar slyssins. Alltframangreint sýni að slíkur vafi leiki á því hvort stefnandi eigi yfirhöfuðrétt til bóta úr almannatryggingum, og þá hvaða rétt, í hve langan tíma og aðhve miklu leyti slíkur réttur tengist beinlínis slysinu, að ekki sé annað hægten að hafna frádrætti stefnda. Til þess að slíkur frádráttur sé heimill þurfiréttur stefnanda til greiðslna frá TR að vera skýr og hafinn yfir allan vafa.Nánarum aðalkröfu stefnanda Aðaldómkrafastefnanda byggist á því að skilyrði endurupptöku skv. 11. gr. skaðabótalagaséu uppfyllt og að stefnda beri að greiða stefnanda fullar skaðabætur vegnalíkamstjóns hans. Skaðabætur skuli taka mið af matsgerð dómkvaddra matsmanna,D læknis og E hdl. (fyrri matsgerð), þar sem fram komi að ófyrirsjáanlegarbreytingar hafi orðið á heilsu stefnanda frá fyrra mati. Að mati dómkvaddramatsmanna hafi munurinn á breytingu frá fyrra mati verið 15 stig í miska og35% í varanlegri örorku. Aðaldómkrafa stefnanda um fullar bætur miðast við þániðurstöðu og sundurliðast svo:Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl. (15 stig)5% af 10.080.500 kr. (4.000.000 x 8.271/3.282).512.075 kr.-Varanleg örorka skv. 5. gr. skbl. (35%)Árslaun 1.801.000 kr.*18,196*35%1.469.848 kr.Heildarbætur:2.981.923 kr. Bæturfyrir varanlegan miska eru reiknaðar á grundvelli 4. gr. skaðabótalaga, sbr.15. gr. laganna. Bætur fyrir varanlega örorku eru reiknaðar á grundvellilágmarkslauna skv. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga (1.200.000 kr. * 4.926/3.282 =1.801.000). Útreikningur kröfu vegna varanlegrar örorku tekur mið afmargföldunarstuðli 6. gr. skaðabótalaga. Stefnandikrefst 4,5% vaxta, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga, vegna varanlegs miska frátjónsdegi 17. júní 2005 til 17. mars 2006 þegar batahvörfum (stöðugleikapunkti)var náð og einnig vegna varanlegrar örorku frá batahvörfum til 25. mars 2014,þegar mánuður var liðinn frá því að krafa stefnanda var send stefnda ásamtmatsgerð dómkvaddra matsmanna. Þá er krafist dráttarvaxta skv. 9. gr. laganr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, vegnaallra bótaliða frá 25. mars 2014, þegar mánuður var liðinn frá þeim degi erkrafa stefnanda var send stefnda ásamt matsgerð dómkvaddra matsmanna, og tilgreiðsludags.Nánarum varakröfu stefnanda Varakrafastefnanda byggist á því að skilyrði endurupptöku skv. 11. gr. skaðabótalagaséu uppfyllt og að stefnda beri að greiða stefnanda fullar skaðabætur vegna líkamstjónshans. Skaðabætur skuli taka mið af matsgerð dómkvaddra matsmanna, D læknis og Ehdl. Í henni komi fram að varanleg örorka stefnanda vegna slyssins sé 70% ogvaranlegur miski 45 stig og að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið áheilsu stefnanda frá fyrra mati, sbr. fyrri umfjöllun. Stefndi hafði áður greittstefnanda bætur vegna afleiðinga slyssins á grundvelli matsgerðar B læknis ogC hrl., (dags. 9. desember 2006), sem mátu varanlegan miska 40 stig ogvaranlega örorku 35%. Í matsgerð dómkvaddra matsmanna felist hækkun á miskaum 5 stig og örorku um 35% frá fyrra mati, sé miðað við heildarmat matsmannaí stað þess að miða eingöngu við hvaða ófyrirsjáanlegar breytingar höfðuorðið á heilsufari stefnanda frá fyrra mati og hvað dómkvaddir matsmenn mátuþær breytingar til miska og örorku, eins og gert er í aðalkröfu. Stefnandikrefst því bóta vegna hækkunar á framangreindum liðum. Varadómkrafa stefnandasundurliðast svo:Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl. (5 stig)5% af 10.080.500 kr. (4.000.000 x 8.271/3.282)504.025 kr.Varanleg örorka skv. 5. gr. skbl. (35%)Árslaun 1.801.000 kr.*18,196*35%1.469.848 kr.Heildarbætur:1.973.873 kr. Bæturfyrir varanlegan miska eru reiknaðar á grundvelli 4. gr. skaðabótalaga, sbr.15. gr. laganna. Bætur fyrir varanlega örorku eru reiknaðar á grundvelli lágmarkslaunaskv. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga (1.200.000 * 4.926/3.282 = 1.801.000).Útreikningur kröfu vegna varanlegrar örorku taki mið af margföldunarstuðli 6.gr. skaðabótalaga. Stefnandikrefst 4,5% vaxta, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga, vegna varanlegs miska frátjónsdegi 17. júní 2005 til 17. mars 2006 þegar batahvörfum (stöðugleikapunkti)var náð og einnig vegna varanlegrar örorku frá batahvörfum (stöðugleikapunkti)til 25. mars 2014, þegar mánuður var liðinn frá því að krafa stefnanda var sendstefnda ásamt matsgerð dómkvaddra matsmanna. Þá er krafist dráttarvaxta skv.9. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömulaga, vegna allra bótaliða frá 25. mars 2014, þegar mánuður var liðinn frá þeimdegi er krafa stefnanda var send stefnda, og til greiðsludags.Nánarum þrautavarakröfu stefnanda Komistdómurinn að þeirri niðurstöðu að áætlað eingreiðsluverðmæti meints bótaréttarstefnanda hjá Tryggingastofnun eigi að koma til frádráttar bótakröfu stefnandaá hendur stefnda byggir stefnandi á því, til þrautavara, að frádrátturinn getieingöngu komið til frádráttar fjárhagslegu tjóni stefnanda, það er varanlegriörorku hans, en ekki ófjárhagslegu tjóni hans, það er varanlegum miska. Stefnandibyggir á því að greiðslur frá almannatryggingum geti eingöngu komið tilfrádráttar varanlegum miska, skv. þágildandi 4. mgr. 4. gr. skaðabótalaga, aðþví leyti sem þær greiðslur séu miskabætur. Þær áætlaðar greiðslur frá stofnuninnisem stefndi telur að koma eigi til frádráttar teljast hins vegar ekki miskabæturheldur séu það greiðslur vegna fjárhagslegs tjóns, varanlegrar örorku. Málisínu til stuðnings vísar stefnandi til þess að í almennum athugasemdum við þaðlagafrumvarp sem varð að lögum nr. 37/1999 og breytti 4. mgr. 5. gr. skaðabótalagaog heimilaði frádrátt vegna lífeyrisgreiðslna frá almannatryggingum, segi orðrétt:Samkvæmt frumvarpinu eru helstubreytingar frá gildandi lögum þessar:[...]4. Reglum um frádrátt fráskaðabótakröfu vegna varanlegrar örorku er breytt þannig að auk þeirragreiðslna sem nú dragast frá koma greiðslur frá almannatryggingum tilfrádráttar og hluti örorkulífeyris frá lífeyrissjóði. Íathugasemdum við 4. gr. frumvarpsins, sem varð að lögum nr. 37/1999 og breytti4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, sé sérstaklega tekið fram að samkvæmt þeim lögumsem giltu fyrir lagabreytinguna hafi verið óheimilt að draga bætur frá almannatryggingumfrá bótum fyrir varanlega örorku. Af lögskýringargögnum sé ljóst að tilgangurlagabreytingarinnar hafi verið að breyta því réttarástandi og heimila tjónvaldiað draga bætur frá almannatryggingum frá bótum vegna varanlegrar örorku, enekki frá bótum vegna varanlegs miska. Ífræðiritum sé tekið fram að vegna varanlegs miska, komi ekki til álita miklargreiðslur frá þriðja aðilja. Greiðslur frá almannatryggingum geti komið tilfrádráttar, að því leyti sem þær séu miskabætur, en fátítt yrði þó, aðgreiðslur frá almannatryggingum hefðu áhrif á rétt tjónþola til miskabóta,sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 340/1998. Meðhliðsjón af framansögðu byggist þrautavarakrafa stefnanda á því að skilyrðiendurupptöku samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga séu uppfyllt og að meint réttindistefnanda til örorkulífeyris hjá TR geti ekki komið til frádráttar varanlegummiska stefnanda skv. 4 .gr. skaðabótalaga. Stefnandi krefst því fullra bótafyrir varanlegan miska. Stefnandikrefjist til þrautavara bóta vegna breytingar á varanlegum miska frá fyrramati, þ.e. sama miskabótakrafa og í aðalkröfu sem sundurliðist svo:Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl. (15 stig)5% af kr. 10.080.500 (4.000.000 x 8.271/3.282).512.075 kr.Heildarbætur:.512.075 kr. Bæturfyrir varanlegan miska eru reiknaðar á grundvelli 4. gr. skaðabótalaga, sbr.15. gr. laganna. Stefnandi krefjist 4,5% vaxta, samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga,vegna varanlegs miska frá tjónsdegi 17. júní 2005 til 25. mars 2014, þegarmánuður var liðinn frá því að krafa stefnanda var send stefnda ásamt matsgerðdómkvaddra matsmanna. Hann krefst einnig dráttarvaxta, samkvæmt 9. gr. laganr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá 25.mars 2014, þegar mánuður var liðinn frá þeim degi er krafa stefnanda var sendstefnda, og til greiðsludags.Þrautaþrautavarakrafa Þrautaþrautavarakrafastefnanda byggist á því að skilyrði endurupptöku samkvæmt 11. gr.skaðabótalaga séu uppfyllt og að meint réttindi stefnanda til örorkulífeyrishjá TR geti ekki komið til frádráttar varanlegum miska stefnanda skv. 4. gr.skaðabótalaga, eins og í þrautavarakröfu stefnanda. Stefnandi krefst því bótafyrir varanlegan miska. Stefnandikrefst til þrautaþrautavara bóta vegna hækkunar á varanlegum miska frá fyrramati og er miðað við heildarmat dómkvaddra matsmanna sem hækkuðu matið um 5stig, úr 40 stig í 45 stig, þ.e. sama miskabótakrafa og í varakröfu stefnandasem sundurliðast svo:Varanlegur miski skv. 4. gr. skbl. (5 stig)5% af 10.080.500 kr. (4.000.000 x 8.271/3.282)504.025 kr.Heildarbætur:504.025 kr. Bæturfyrir varanlegan miska séu reiknaðar á grundvelli 4. gr. skaðabótalaga, sbr.15. gr. laganna. Stefnandi krefst 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga,vegna varanlegs miska frá tjónsdegi, 17. júní 2005, til 25. mars 2014, þegarmánuður var liðinn frá því að krafa stefnanda var send stefnda ásamt matsgerðdómkvaddra matsmanna. Stefnandi krefst enn fremur dráttarvaxta skv. 9. gr.laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga,frá 25. mars 2014, þegar mánuður var liðinn frá þeim degi er krafa stefnandavar send stefnda, og til greiðsludags.Málskostnaður Stefnandikrefst málskostnaðar úr hendi stefnda í öllum tilvikum eins og málið væri eigigjafsóknarmál. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili. Hins vegarsé lögmönnum gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni og því séstefnanda nauðsynlegt að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnda. Umbótaábyrgð er vísað til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 11. gr. lagannaum endurupptöku, og almennra reglna skaðabótaréttar. Stefnandi vísar einnig tilþágildandi 4. mgr. 4. gr. og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga sem var síðar breyttmeð lögum nr. 53/2009. Hann vísar til umferðarlaga, nr. 50/1987, einkum 88. gr.þeirra og XIII. kafla. Krafa hans um vexti byggist á 16. gr. skaðabótalaga, nr.50/1993, og krafa um dráttarvexti byggist á lögum nr. 38/2001, um vexti ogverðtryggingu. Aðildstefnda styður stefnandi við 44. gr. og 1. mgr. 45. gr. laga nr. 30/2004, umvátryggingasamninga, III. kafla laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991 og 1.mgr. 97. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987. Um varnarþing vísast til ákvæða V.kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Kröfu um málskostnað styðurstefnandi við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafa umvirðisaukaskatt á málskostnað byggir á ákvæðum laga nr. 50/1988. Málsástæðurog lagarök stefndaAðalkrafa um sýknu Stefndibyggir kröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að krafa stefnanda sé fyrnd, íöðru lagi á því að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga til endurupptöku séu ekkiuppfyllt og stefnandi hafi þegar fengið að fullu greiddar þær bætur, sem hanná rétt á samkvæmt lögum. Stefndi mótmælir öllum málsástæðum stefnanda. Sönnunarbyrðium rétt stefnanda til frekari skaðabóta úr hendi stefnda hvíli á stefnanda.Honum hafi ekki tekist að sanna að fyrir hendi séu atvik sem eigi að leiða tilfrekari bótaskyldu stefnda og því beri að sýkna.I.Fyrning Stefndiáréttar að á stefnanda hvíli sönnunarbyrðin fyrir því að krafa hans sé ófyrnd.Stefndi krefst sýknu á grundvelli þess að viðbótarbótakrafa stefnanda vegna líkamstjóns,sem má rekja til umferðarslyss 17. júní 2005, hafi verið fyrnd þegar mál umhana var höfðað með birtingu stefnu 16. júní 2015. Bótakrafan sé reist áákvæðum XIII. kafla umferðarlaga, nr. 50/1987, en um fyrningu slíkra krafnagildir sérákvæði 99. gr. laganna. Samkvæmt ákvæðinu fyrnist bótakröfursamkvæmt XIII. kafla laganna gagnvart þeim sem ábyrgð ber, ogvátryggingafélagi, á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs, sem kröfuhafifékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustuhennar. Ímatsgerð D og E, dags. 17. febrúar 2014, sé ekki tekin afstaða til þess hvenærheilsufar stefnanda hafi verið orðið stöðugt þannig að stefnandi hefði áttþess kost að leita fullnustu. Í útreikningum sínum í stefnu og málatilbúnaðiöllum hafi stefnandi miðað við 17. mars 2006, það er batahvörf (stöðugleikapunkt)samkvæmt matsgerð B og C. Byggt á málatilbúnaði stefnanda sjálfs hafifyrningarfresturinn hafist 1. janúar 2007 og krafa stefnanda hafi því veriðfyrnd 1. janúar 2011. Það sé stefnanda að sýna fram á að hann hafi á síðaratímamarki fengið vitneskju sem rétt sé að miða upphaf fyrningarfrests við.II.Fullnaðaruppgjör hefur farið fram Stefndireisir kröfu sína um sýknu einnig á því að fram hafi farið fullnaðaruppgjörmilli stefnanda og stefnda, 20. desember 2006. Enginn fyrirvari hafi veriðgerður við uppgjörið. Á skaðabótakvittuninni sé tekið fram að bótafjárhæðinsé fullnaðar- og lokagreiðsla vegna slyssins og að með greiðslunni sé lokiðöllum kröfum á hendur félaginu vegna slyssins. Stefndi telur að ekki sé unntað taka upp bótauppgjör stefnanda vegna umrædds umferðarslyss nemaendurupptaka sé heimil samkvæmt skaðabótalögum. Á stefnanda hvílisönnunarbyrðin fyrir því að þröng skilyrði endurupptöku séu uppfyllt, sbr.11. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993.III.Skilyrði 11. gr. laga nr. 50/1993 fyrir endurupptöku ekki uppfyllt Þábyggir stefndi á því að stefnandi hafi ekki sannað að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga,nr. 50/1993, um endurupptöku séu uppfyllt. Ákvæði2. málsliðar 11. gr. hljóði svo:Skilyrði endurupptöku er að ófyrirsjáanlegarbreytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastigeða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið. Stefnandanægi ekki, til að axla sönnunarbyrðina fyrir því að skilyrði ákvæðisins séuuppfyllt, að afla matsgerðar um hærra örorku- og miskastig en áður, heldurþurfi að afla sönnunar fyrir því að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið fráfyrra mati og að þær breytingar leiði til verulega hærra miska- og örorkustigs. Stefnditelji skilyrðið um ófyrirsjáanlegar breytingar ekki hafa verið uppfyllt. Fyrirliggi í taugasálfræðilegri athugun H sálfræðings, sem sé grundvallargagn íseinni matsgerðinni og raunar það gagn sem sé grundvöllur niðurstöðumatsmannanna, að ætla megi að uppgjöf ogvanlíðan eigi sinn þátt í slakri útkomu nú til viðbótar við afleiðingarheilaáverka og heilaskaða. Þá mæli H með því í skýrslu sinni að leitað verði eftir sérhæfðu læknisfræðileguáliti á því hvort líffræðilegar ástæður geti skýrt slakari útkomu nú að meiraeða minna leyti. Stefnandi hafi ekki aflað slíks læknisfræðilegs álits ogþví sé alfarið ósannað að ástæða slakari útkomu úr taugasálfræðiathuguninnitengist slysinu. Íseinni matsgerðinni, þ.e. í matsgerð D og E, komist matsmennirnir að þeirriniðurstöðu að einkenni frá hálsi og baki hafi verið ofmetin í fyrrimatsgerðinni, þ.e. matsgerð B og C, dags. 9. desember 2006. Í fyrrimatsgerðinni hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að slysið hafi valdiðstefnanda sérstökum erfiðleikum í skilningi 4. gr. skaðabótalaga. Í fyrra matisé varanlegur miski stefnanda talinn 40 stig en sé ekki sundurgreindur. Enguað síður gefi D og E sér í seinna matinu hversu mörg miskastig fyrri matsmenngáfu tilteknum einkennum en það sé byggt á getgátum einum. Á grundvelliþessara vangaveltna telji matsmennirnir sig geta slegið því fram að líklegahafi einkenni vegna heilaskaðans í fyrra matinu verið metin sem 10 stig enséu í síðara matinu metin sem 25 stig. Stefndi mótmælir sérstaklega þessarinálgun í matsgerð D og E og telur að það sé engan veginn á færi þeirra aðgiska á hvernig sundurgreina megi miskann í matsgerð B og C. Það eina semliggi fyrir sé að miskinn samkvæmt fyrra mati hafi veri 40 stig ósundurgreintog samkvæmt því síðara sé miskinn 45 stig. Stefndi mótmælir því sérstaklegaað varanlegur miski hafi breyst um 15 stig, þ.e. að miski vegna heilaskaðasamkvæmt eldra mati hafi verið 10 stig en sé samkvæmt nýrra mati 25 stig. Þaðsé algjörlega ósannað og getgátur einar hver miskinn fyrir heilaskaða var ífyrra mati. Þetta komi raunar skýrt fram í matsgerð D og E þar sem segi: Í eldra mati er miskinn ekki sundurgreindurog því ekki hægt að segja með fullri vissu hvað framangreind einkenni frábaki og hálsi auk sérstaks miska voru metin hátt. og [l]íklegt er að einkennin vegna heilaskaða hafi í eldra mati veriðmetin 10 stig. Kjarnimálsins sé að samkvæmt seinni matsgerðinni hafi miski stefnanda verið metinn 5stigum hærri en samkvæmt fyrri matsgerð. Stefnandi hafi, óháð einkennum, þegarfengið bætur fyrir 40 stiga miska og yrði fallist á aðalkröfu stefnanda fengihann bætur vegna 55 stiga miska og þar með bætur umfram tjón. Meginreglurskaðabótaréttar og sanngirnisrök standi ekki til þess að stefnandi fáibætur umfram það tjón sem hann hlaut. Stefndi telur að líta beri til heildarmiskanssem bótauppgjör var reist á annars vegar og hins vegar þess heildarmiska semslysið var síðar talið hafa leitt til og að ekki skipti mála hvernig einstakirþættir í matinu kunni að hafa breyst eða séu taldir mismunandi. Stefnandihafi þegar fengið bætur vegna 40 stiga miska og 5 stiga breyting sé óveruleg.Þessu til stuðnings vísar stefndi einnig til kröfubréfs stefnanda dags. 25.febrúar 2014, sem var sent stefnda eftir að síðari matsgerðin lá fyrir. Íbréfinu krefjist stefnandi einungis bóta vegna 5 miskastiga enda sé þaðeina mögulega krafan sem stefnandi hafi ekki þegar fengið bætta. Hækkunmiska á milli fyrri matsgerðar og seinni sé 5 stig og samkvæmt matsgerð D og Ehafi breytingin verið ófyrirsjáanleg. Samkvæmt skýrum fordæmum Hæstaréttarsé ljóst að 5 stiga hækkun miska telst ekki vera verulega hærra en áður vartalið og skilyrði 11. gr. skaðabótalaga því ekki uppfyllt.IV.Mat á varanlegri örorku of hátt Stefnditelur mat D og E á varanlegri örorku hafi verið of hátt. Hann mótmælir þvísérstaklega að misnotkun stefnanda á áfengi og vímuefnum verði rakin tilslyssins.Varakrafa stefnda umverulega lækkun krafna stefnanda Verðiekki fallist á aðalkröfu stefndu um sýknu og komist dómstóllinn að þeirriniðurstöðu að krafa stefnanda sé ekki fyrnd og skilyrði 11. gr. skaðabótalagaséu uppfyllt krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulegaog raunar svo mikið að stefnda beri ekki að greiða stefnanda neitt. Stefnditelur, með vísan til þess sem að framan greinir, að hvorki sé unnt að fallastá þá kröfu stefnanda að hann fái bætur fyrir 15 stiga miska, né þá kröfu aðhann fái bætur fyrir 5 stiga miska. Stefnandi hafi þegar fengið greiddar fullarbætur fyrir 40 stiga miska. Hækkun til viðbótar um 5 stig sé ekki verulegahærri miski í skilningi 11. gr. skaðabótalaga og uppfyllir því ekki þröngskilyrði 11. gr. skaðabótalaga um endurupptöku eftir fullnaðaruppgjöraðila. Stefndimótmælir því enn fremur harðlega að frádráttur vegna bótaréttar frá þriðjaaðila eigi einungis að koma til frádráttar á bótum vegna varanlegrar örorku enekki bótum vegna varanlegs miska. Fjallað sé um frádrátt frá miskabótum í 4.mgr. 4. gr. skaðabótalaga. Þar segi einfaldlega: Um greiðslur frá þriðja manni fer eftir 4. mgr. 5. gr. Þessi greinhafi komið inn í skaðabótalögin með breytingalögum nr. 37/1999, þ.e. fyrirslysið sem varð árið 2005. Stefndi vísar til skýrra dóma Hæstaréttar um það aðsamkvæmt 4. mgr. 5. gr., sbr. 2. mgr. 3. gr. og 4. mgr. 4. gr. skaðabótalaga,eins og þeim var breytt með lögum nr. 37/1999 og þau hljóðuðu á slysdegi, beriað draga frá skaðabótakröfu vegna líkamstjóns verðmæti greiðslna til stefnandafrá almannatryggingum og lífeyrissjóðum sem séu beinlínis greiddar vegna samaslyss og skaðabæturnar voru greiddar fyrir. Stefndimótmælir tilvísunum stefnanda til breytingalaga nr. 53/2009 sem breyttuþágildandi 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Stefnandi hafi lent í slysinu árið2005, löngu áður en lög nr. 53/2009 tóku gildi. Ótvírætt verði að haga ákvörðunskaðabóta eftir þeim lögum sem voru í gildi á slysdegi. Í lögum nr. 53/2009 séhvorki stoð fyrir því að lögin taki til uppgjörs skaðabótakröfu sem hafistofnast fyrir gildistöku þeirra, né verði slík niðurstaða leidd af öðrumréttarreglum og óhjákvæmilega væri þörf á skýrri lagaheimild til að ljálagareglu afturvirk áhrif. Stefnandihafi samkvæmt fyrirliggjandi gögnum ekki, þegar málið var höfðað, fengiðgreiðslur frá Tryggingastofnun. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum virðist hannfyrst hafa sótt um örorkubætur frá stofnuninni í febrúar 2012. Í gögnum málsinssé læknisvottorð vegna umsóknar um örorkubætur frá G, lækni á heilsugæslunnií Efra Breiðholti. Hins vegar séu ekki lögð fram svör stefnanda við spurningalistavegna færnisskerðingar né sjálf umsókn stefnanda um örorkubætur. Með bréfi Itryggingalæknis, 15. mars 2012, hafi örorkumati á stefnanda verið vísað fráþar sem [e]kki virðist tímabært að takaafstöðu til örorku þar sem endurhæfing hefur ekki verið reynd. Stefnandivirðist hafa sótt um endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun 24. júní 2013þótt umsóknin sé ekki meðal gagna málsins. Umsókninni fylgdi vottorð frá fyrrgreindriG lækni og endurhæfingaráætlun sem ekki liggur fyrir í málinu. Með bréfi,dags. 15. júlí 2013, hafi beiðni stefnanda um endurhæfingarlífeyri verið hafnaðá þeim grundvelli að núverandi[endurhæfingar]áætlun þykir ekki nógu skýr eða markviss til að byggjaumsækjanda undir þátttöku á atvinnumarkaði og réttlætir því ekki veitinguendurhæfingarlífeyris. Áárinu 2014 virðist stefnandi aftur hafa sótt um örorkulífeyri þótt umsóknin ogfylgigögn með henni séu ekki lögð fram. Í bréfi frá TR, dags. 27. október2014, segir: Til að unnt sé að afgreiðaumsókn þína er nauðsynlegt að lögð séu fram frekari upplýsingar og gögn.Þá er í bréfinu sérstaklega óskað eftir því að lögð verði fram endurhæfingaráætlun. Þettasýni að stefnandi hafi fengið að vita í júlí 2013 að endurhæfingaráætlun hansfullnægði ekki þeim kröfum Tryggingastofnunar. Stefnandi hafi aftur sótt umörorkulífeyri 2014 og hafi þá ekkert gert til að bæta úr fyrri endurhæfingaráætluninniheldur sækir um aftur og láti endurhæfingaráætlun ekki einu sinni fylgja með.Tryggingastofnun hafi óskað eftir slíkri áætlun í október 2014. Ekki liggifyrir í gögnum málsins hvort stefnandi hafi orðið við þeirri beiðni. Affyrirliggjandi gögnum að dæma virðist stefnandi því ekki hafa fengið neinargreiðslur frá Tryggingastofnun þegar málið var höfðað. Stefndi telur það ekkivera vegna þess að hann eigi ekki þau réttindi heldur vegna þess að stefnandihafi ekki sinnt því að afhenda TR umbeðin gögn og mögulega ekki sinntendurhæfingu sinni á fullnægjandi hátt. Á stefnanda hvíli rík skylda til aðtakmarka tjón sitt. Í því felist meðal annars að sinna eðlilegri endurhæfinguog sækja þann bótarétt sem hann eigi hjá þriðja aðila, þar á meðal TR. Stefnditelur að á meðan stefnandi hafi ekki sinnt nægjanlega endurhæfingu að matiTryggingastofnunar og þannig ekki uppfyllt þau skilyrði sem hún setur fyrirþví að örorkumat geti farið fram, hafi stefnandi ekki sinnt tjónstakmörkunarskyldusinni á viðhlítandi hátt. Ríflega 10 ár séu liðin frá slysinu og á þeim tímahefði stefnandi hæglega átt að geta fullreynt endurhæfingu í samráði viðlækna og aðra meðferðaraðila og í kjölfarið sótt bótarétt sinn hjá TR.Stefnandi verði sjálfur að bera hallann af því að vanrækja skyldur sínar svoverulega. Stefnandi hafi hvorki fengið endanlega höfnun á endurhæfingarlífeyriné örorkulífeyri. Einungis hafi verið óskað eftir fyllri upplýsingum oggögnum sem stefnandi hafi ekki sinnt að veita. Stefndi hafi aflað álitsgerðarB læknis. Það sé álit hans að stefnandi uppfylli skilyrði örorkustaðals TRþótt eingöngu sé litið til afleiðinga slyssins. Sinnuleysi og skortur ávilja stefnanda til endurhæfingar virðist því vera það eina sem standi í vegibótaréttar hans frá TR. Ífyrrgreindri álitsgerð B komi skýrt fram að stefnandi uppfylli skilyrðialmannatrygginga um örorkulífeyri vegna afleiðinga slyssins eingöngu. Samkvæmtálitsgerðinni fengi stefnandi 12 stig á fyrri hluta staðalsins og 10 stig áþeim seinni. Samkvæmt skilyrðum almannatrygginga þurfi að fá a.m.k. 6 stig áhvorum hluta staðalsins til að uppfylla skilyrði almannatrygginga umörorkulífeyri. Í álitsgerðinni sé tekið fram að sé tekið tillit til þess aðdómkvaddir matsmenn töldu afleiðingar slyssins ekki vera einkenni frá bakidragist 3 stig frá fyrra hluta og stefnandi fengi því 9 stig. Eins mætti færarök fyrir að draga ætti 2 stig af síðari hlutanum þar sem stefnandi hafi fyrrisögu um einbeitingartruflun. Þannig fengi stefnandi 8 stig á síðari hlutanum.Jafnvel þótt tekið yrði tillit til ofangreindra þátta liggi fyrir að afleiðingarslyssins eingöngu nægi til að stefnandi uppfylli skilyrði almannatrygginga umörorkulífeyri. Það sé rangt sem stefnandi haldi fram að ekki liggi fyrirhvaða rétt hann hafi öðlast til greiðslna úr almannatryggingum vegnaafleiðinga slyssins einu út af fyrir sig. Þetta komi skýrt fram í álitsgerð Bog það er stefnanda að reyna að hnekkja því mati kjósi hann það. Meðvísan til álitsgerðar B telur stefndi að allur réttur stefnanda til bóta fráTryggingastofnun skuli koma til frádráttar bótum hans frá stefnda þar eð afleiðingarslyssins einar og sér nægi til að uppfylla skilyrði TR. Komist dómurinn aðþeirri niðurstöðu að rekja megi hluta af rétti stefnanda til greiðslna til einkennasem ekki tengjast slysinu krefjist stefndi þess að bætur verði lækkaðar að þvíleyti sem greiðslur séu taldar eiga rót að rekja til slyssins. Stefndihafi einnig aflað útreiknings F tryggingastærðfræðings áeingreiðsluverðmæti örorkulífeyris stefnanda. Í útreikningum hafi verið reiknaðmeð greiðslum til stefnanda frá 1. júní 2014 og til 67 ára aldurs stefnanda.Frá júní 2014 sé reiknað með atvinnutekjum sem nemi 30% af viðmiðunarlaunumstefnanda í samræmi við metna varanlega örorku. Samkvæmt útreikningum F sé eingreiðsluverðmætivið batahvörf (stöðugleikapunkt) að teknu tilliti til skatta 12.813.952 kr. Súfjárhæð ætti að koma til frádráttar bótum til handa stefnanda. Stefndi hafiekki bent á sérstaka annmarka á útreikningi F. Frádrátturvegna greiðslna frá þriðja aðila byggist alltaf á áætluðum bótarétti til framtíðar,þ.e. þeim bótum sem stefnandi eigi rétt á að gefnum ákveðnum forsendum og lífsaldri.Þar eð stefnandi hafi ekki sinnt því að afhenda Tryggingastofnun gögn liggiekki fyrir nákvæmlega hver bótaréttur hans hjá stofnuninni sé nú og því þurfiað áætla hann. Það sé ljóst að stefnda sé rétt að krefjast frádráttar á þeimbótarétti hjá þriðja aðila sem stefnandi eigi rétt á óháð því hvort hann hafisinnt því að sækja þann rétt, hvort mögulega einhver hluti réttarins sé fyrndureða jafnvel þótt stefnandi hefði afsalað sér réttinum. Stefnandi geti ekkivanrækt að sækja bótarétt sinn til TR og í stað þess krafið stefnda um allafjárhæðina. Allur vafi um nákvæmlega hver réttur stefnanda sé hjáTryggingastofnun sé á ábyrgð stefnanda þar sem hann hafi ekki sinnt tjónstakmörkunarskyldusinni nægjanlega. Stefnandikrefjist vaxta frá slysdegi, þ.e. 17. júní 2005, en ljóst sé að bróðurhlutivaxtakröfunnar sé fyrndur. Stefndi mótmælir sem fyrndum vöxtum, sem hafi falliðtil meira en fjórum árum frá því að greiðslu var krafist. Þá er því sérstaklegamótmælt að bætur fyrir 15 stiga miska beri dráttarvexti frá 25. mars 2014 endahafi einungis verið krafist 5 stiga miska í kröfubréfinu frá 25. febrúar semvaxtakrafan miðast við. Stefndi mótmælir vaxtakröfu og dráttarvaxtakröfu stefnandafrá fyrri tíma en dómsuppsögudegi. Kröfumsínum til stuðnings vísar stefndi einkum til umferðarlaga, nr. 50/1987, skaðabótalaga,nr. 50/1993, með síðari breytingum, meðal annars þeim sem urðu með lögum nr.37/1999, og meginreglna skaðabótaréttar um sönnun tjóns, sönnunarbyrði og skyldutjónþola til að takmarka tjón sitt. Þá vísar stefndi sérstaklega til 99. gr.umferðarlaga, nr. 50/1987, vegna fyrningar kröfunnar og til 4. mgr. 4. gr.og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999, vegnafrádráttar frá dæmdum skaðabótum. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla laganr. 91/1991, um meðferð einkamála.Niðurstaða Stefnandislasaðist alvarlega í bílslysi 17. júní 2005. Matsmenn sem unnu mat áafleiðingum slyssins fyrir hann árið 2006 töldu varanlegan miska hans afslysinu vera 40 stig og varanlega örorku 35%. Á grundvelli þess mats greiddistefndi, tryggingafélag ökumanns bifreiðarinnar, stefnanda bætur í lok árs2006. Aðnokkrum árum liðnum varð ljóst að afleiðingar slyssins fyrir stefnanda vorumeiri en þær sem voru komnar fram þegar matið var unnið árið 2006. Af þeimsökum voru dómkvaddir tveir matsmenn sem unnu nýtt mat, árið 2014, áófyrirséðum afleiðingum slyssins fyrir stefnanda. Að þeirra mati nam miskistefnanda vegna heilaskaða 25 stigum en hafði áður numið 10 stigum.Heildarmiskamatið hækkaði þó einungis úr 40 stigum í 45 stig þar eð dómkvaddirmatsmenn töldu að í fyrra mati hefði verið tekið tillit til einkenna stefnandasem yrðu ekki rakin til bílslyssins. Enn fremur töldu þeir hann ekki búa viðsérstakan miska vegna slyssins eins og talið var í fyrra mati. Varanlegaörorku stefnanda, sem hafði áður verið talin 35%, mátu þeir 70%. Þaðer óumdeilt að ábyrgð á greiðslu bóta vegna afleiðinga slyssins hvílir ástefnda þar eð félagið tryggði bifreiðina sem stefnandi var farþegi í áslysdegi. Gegn fjárkröfu stefnanda færir stefndi fyrst þau rök að krafan séfyrnd. Því til stuðnings vísar hann til þess að í mati dómkvaddra matsmanna ífebrúar 2014 hafi batahvörf ekki verið endurmetin og því beri að miða við 17.mars 2006 eins og í sameiginlega matinu í desember 2006. Fjögurra árafyrningarfrestur kröfunnar hafi því hafist í lok þess árs. Hún hafi því veriðfyrnd 1. janúar 2011. Þegarafstaða er tekin til fyrningar kröfu sem byggist á umferðarlögum þarf að greinaað tvö atriði: annars vegar slysið og hins vegar afleiðingar þess. Hið fyrrastofnar rétt til bóta en hið síðara ræður fjárhæð bótanna. Tjónþolieignast rétt til bóta úr henditjónvalds eða tryggingafélags hans á slysdegi. Hafi ekkert tjón hlotist afslysinu reynir ekkert á þennan bótarétt. Reynist tjón hafa hlotist af slysinugetur tjónþoli krafist fjár úr hendi tjónvalds á grundvelli þessa bótaréttarí samræmi við umfang tjóns síns. Hversu mikið líkamstjónið verður er sjaldnastvitað á slysdegi, heldur síðar þegar heilsufar tjónþola er orðið stöðugt ogekki er að vænta frekari bata, það er við batahvörf. Þá fyrst verða varanlegarafleiðingar metnar og lagður grundvöllur að fjárkröfu á hendur tjónvaldi. Oftastnær greiðir tjónvaldur eða tryggingafélag hans tjónþola skaðabætur skömmueftir að umfang tjónsins hefur verið staðreynt. Í11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er gert ráð fyrir þeim tilvikum að við batahvörfhafi ekki komið fram allar afleiðingar slyss heldur kunni mun meiri ófyrirséðarafleiðingar að koma í ljós síðar. Samkvæmt lagaákvæðinu veita þessar aðstæðurtjónþola heimild til þess að fá fyrri bótaákvörðun tekna upp og bætur reiknaðarút frá þeim varanlegu afleiðingum slyssins sem þá eru komnar fram í heildsinni. Fjárkrafastefnanda grundvallast á því að verulegar og ófyrirsjáanlegar breytingar áheilsu hans hafi komið í ljós eftir að honum voru greiddar bætur 2006. Stefndihefur fallist á það sjónarmið vegna varanlegrar örorku stefnanda. Af þessumsökum verður að hafna því að fyrningarfrestur fjárkröfu stefnanda vegna aukinnaafleiðinga slyssins hefjist við batahvörf. Þegarumfang tjónsins reynist verulega meira en hægt var að sjá fyrir við batahvörfveitir 11. gr. skaðabótalaga tjónþola með öðrum orðum rétt til þess að hækkafjárkröfu sína á hendur tjónvaldi og fá bætur frá honum sem samrýmast þeimvaranlegu afleiðingum sem þá eru komnar fram. Dómurinntelur að líta verði svo á að rétturinnsem tjónþoli á til bóta hafi afmarkaðan líftíma, sjálfstæðan fyrningarfrest,í þessu tilviki tíu ár frá slysdegi samkvæmt 99. gr. umferðarlaga, nr.50/1987. Fjárkrafan sem byggist áþessum rétti, en ræðst þó af því hversu alvarlegar varanlegar afleiðingartjónþoli hlýtur af slysinu, hefur annan og skemmri fyrningarfrest. Í þessutilviki fjögur ár frá lokum þess almanaksárs sem tjónþoli fékk vitneskju umkröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar, samkvæmt 99.gr. umferðarlaga. Fyrningarfresturer ekki annað en það lögboðna, tímabundna svigrúm sem rétthafi, hér tjónþoli,hefur til athafna. Annars vegar lifir réttur hans til bóta úr hendi tjónvaldseinvörðungu í tíu ár frá slysdegi og hins vegar hefur hann fjögur ár til aðkrefjast fullnustu fjárkröfu á grundvelli þess réttar þegar honum er ljóstumfang hennar og hún telst gjaldkræf. Þegarljóst er að réttilega metnar bætur eiga að vera mun hærri en þær sem áður höfðuverið greiddar er eðlilegt að tjónþoli hafi sambærilegt ráðrúm til þess aðkrefjast fullnustu viðbótarfjárhæðarinnar, enda er ráðrúmið sem hann hafðitil að heimta fyrri hluta bótanna, fyrningarfresturinn, löngu liðið. Stefnandi fékk ekki staðfestinguþess að varanlegar afleiðingar slyssins fyrir hann væru meiri en áður var taliðfyrr en hann fékk matsgerð dómkvaddra matsmanna dagsetta 17. febrúar 2014. Frálokum þess almanaksárs hafði hann fjögur ár til að krefjast bóta. Hann höfðaðimálið með birtingu stefnu 16. júní 2015, áður en liðin voru 10 ár frá því aðréttur hans til bóta úr hendi tjónvalds eða tryggingarfélags hans stofnaðist.Það var jafnframt langt innan sjálfstæðs fyrningarfrests viðbótarfjárkröfunnar.Fjárkrafa hans á hendur stefnda vegna aukinna afleiðinga slyssins fyrir hannvar því ekki fyrnd þegar málið var höfðað. Gegnfjárkröfu stefnanda færir stefndi næst fram þau rök að skilyrði 11. gr. laganr. 50/1993 séu ekki uppfyllt vegna varanlegs miska stefnanda. Fullnaðaruppgjörhafi því farið fram þegar bætur voru greiddar á grundvelli matsgerðar ídesember 2006. Hæstirétturhnykkti á því, í dómi í máli nr. 286/2013, að mat, sem er unnið í því skyni aðtaka megi afstöðu til þess hvort uppfyllt sé það skilyrði 11. gr. að verulegarbreytingar hafi orðið á heilsu tjónþola frá fyrra mati, á að snúast um þærbreytingar en í því á ekki að felast nýtt heildarmat á varanlegum afleiðingumtjónþola af slysinu. Ákvæði11. gr. tryggir eingöngu tjónþola rétt til endurupptöku en ekki hinum bótaskylda.Stefndi áréttar þá meginreglu að bætur eigi að samsvara tjóni en það eigihvorki að vera van- né ofbætt. Engu að síður gerir ákvæðið, með því að útilokaendurupptöku bótagreiðanda, ráð fyrir því að tjónþoli geti fengið hærribætur en sem nema tjóni hans, reynist það síðar minna en talið var þegar bæturvoru greiddar. Hafi stefndi sætt sig við það mat B og C, sem unnu fyrra matið,að hluti af miska stefnanda yrði rakinn til einkenna vegna tognunar í hálsi ogbaki verður við það að sitja. Stefndi getur ekki fengið það mat þeirra endurupptekiðþótt dómkvaddir matsmenn telji þann miska ekki verða rakinn til slyssins.Sama gildir um sérstakan miska sem slysið var talið hafa valdið stefnanda samkvæmtfyrra mati en ekki í mati dómkvaddra matsmanna. Tilþess að geta séð hversu miklar breytingar höfðu orðið á tilteknum afleiðingumslyssins fyrir stefnanda frá árinu 2006 urðu matsmenn, sem voru dómkvaddir tilað vinna síðari matsgerðina, að greina hversu mörg miskastig tilteknir þættirhöfðu fengið í fyrra matinu. Út frá þeirri greiningu komust þeir að því að einkennistefnanda vegna heilaskaða hafi í fyrra mati verið metin til 10 stiga. Þau einkennihafi aukist svo mikið frá fyrra mati að þau hafi borið, þegar síðara matið varunnið, að telja til 25 stiga. Teljistefndi hina dómkvöddu matsmenn ekki hafa greint réttilega hversu mörg miskastigþeir sem unnu fyrra matið gáfu einkennum stefnanda vegna tiltekinna afleiðingaslyssins fyrir hann, verður stefndi að fá því mati hnekkt með yfirmati. Hannhefði í það minnsta getað leitt þá sem unnu fyrra matið fyrir dóm og innt þáeftir því hversu mörgum miskastigum þeir töldu tiltekna áverka og önnur einkennistefnanda samsvara, þegar þeir unnu matið. Til þess að hrekja greiningu dómkvaddramatsmanna á sundurliðun miska í fyrra mati nægir stefnda ekki að segja að sundurliðuninsé hrein ágiskun. Dómkvaddir matsmenn kváðust hafa lagt til grundvallargreiningu sinni á miskastigi hvers þáttar, huglæg og hlutlæg einkenni semvar lýst í fyrra mati. Þeir höfðu jafnframt undir höndum öll þau læknisfræðilegugögn sem þeir sem unnu fyrra matið byggðu á. Að mati dómsins hefur stefndi þvíekki hnekkt því mati dómkvaddra matsmanna að miski stefnanda vegna heilaskaðahafi verið metinn 10 stig árið 2006 en hafi verið orðinn 25 stig í febrúar2014. Þessabreytingu á einkennum stefnanda vegna heilaskaða töldu dómkvaddir matsmenn aðþeir sem unnu sameiginlega matið hefðu ekki getað séð fyrir og því ekki gertráð fyrir að hún yrði. Breyting á einkennum stefnanda vegna heilaskaða sé þvíófyrirsjáanleg. Þeirsem unnu fyrra matið töldu varanlega örorku stefnanda nema 35%. Dómkvaddirmatsmenn mátu varanlega örorku hans tvöfalt hærri eða 70%. Það viðbótartjónskýrist af því að afleiðingar heilaskaðans reyndust miklu meiri en komið varfram þegar fyrra matið var unnið. Eins og áður segir töldu þeir að fyrrimatsmenn hefðu ekki getað séð þá breytingu fyrir. Aðmati dómsins er því ótvírætt að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsustefnanda frá því að fyrra matið var unnið. Það er jafnframt veruleg breytingþegar miski vegna tiltekins þáttar hækkar úr 10 stigum í 25 stig, svo og þegarvaranleg örorka tvöfaldast og hækkar úr 35% í 70%. Að mati dómsins eru því bæðiskilyrði 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 uppfyllt og upptaka bótaákvörðunarþar með heimil. Dómurinntelur því að fullnaðaruppgjör hafi ekki farið fram þegar stefndi greiddistefnanda bætur á grundvelli þess mats sem var unnið árið 2006. Gegnfjárkröfu stefnanda færir stefndi loks fram þau rök að stefnandi eigi rétt tilbóta frá Tryggingastofnun sem megi draga frá þeim bótum sem stefnandi á rétt áúr hendi stefnda, á grundvelli síðari matsgerðarinnar, sbr. 4. mgr. 4. gr.og 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Átjónvaldi, eða þeim sem er sóttur til að greiða bætur vegna tjóns sem hannhefur valdið, hvílir sönnunarbyrði fyrir réttmæti þess frádráttar sem hannheldur fram. Tjónþola er hins vegar skylt að leita eftir slíkum greiðslum ogupplýsa um þær. Stefnditelur sig hafa axlað sönnunarbyrði sína með áliti B læknis, dags. 4. júní 2014,sem hafi komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi uppfylli skilyrði staðalsTryggingastofnunar fyrir því að fá örorkulífeyri frá stofnuninni. Stefnandihöfðaði þetta mál 16. júní 2015 til þess að rjúfa 10 ára fyrningarfrest 2. málsliðar99. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987. Ástefnanda hvílir tjónstakmörkunarskylda. Hann reyndi í þrígang að fá bætur fráTryggingastofnun; fyrst í febrúar 2012, næst í júní 2013 og svo hausið 2014.Beiðni hans var fyrst vísað frá, þar eð endurhæfing hafði ekki verið reynd. Næstvar henni hafnað, þar eð endurhæfingaráætlun var ekki fullnægjandi og í þriðjaskiptið var ekki talið tímabært að taka afstöðu til örorku fyrr en stefnandilegði fram fullnægjandi gögn. Eftirað málið var höfðað afhenti hann stofnuninni loks vottorð og endurhæfingaráætlunsem hún taldi viðunandi. Samkvæmt fram lögðum gögnum hefur stefnandi fengið,frá því að hann lagði fram fullnægjandi endurhæfingaráætlun, greiddan endurhæfingarlífeyrifrá 1. janúar 2016 til og með 31. janúar 2017. Hvorki er vitað hvort hann hafifengið frekari endurhæfingarlífeyri né hvaða árangri hann náði í endurhæfingunni. Reglugerðnr. 379/1999, um örorkumat, var sett með stoð í lögum nr. 117/1993, umalmannatryggingar. Þau lög voru endurútgefin og fengu þá númerið 100/2006 enveittu reglugerðinni áfram lagastoð. Í 1. gr. hennar segir að þeir sem erumetnir til a.m.k. 75% örorku til langframa [...] eigi rétt á örorkulífeyri aðöðrum skilyrðum uppfylltum. Samkvæmt ákvæðinu er einnig heimilt að greiðaþeim, sem eru metnir til 50-74% örorku, örorkustyrk, að öðrum skilyrðum uppfylltum.Samkvæmt 2. gr. er það tryggingayfirlæknir sem metur örorku þeirra sem sækjaum örorkubætur frá Tryggingastofnun út frá staðli sem er byggður á læknisfræðilegaviðurkenndum sjúkdómum og fötlun. Í 2. gr. segir enn fremur að tryggingayfirlæknisé heimilt að setja það skilyrði að umsækjandi gangist undir sérhæft mat ámöguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu, áður en tilörorkumats kemur, sbr. nú 2. mgr. 18. gr. laga nr. 100/2006. Einsog komið er fram var stefnandi þar til fyrir skemmstu, og er hugsanlega enn, íendurhæfingu. Samhliða henni vann hann hlutastarf í garðyrkju og síðar hlutastarfí byggingarvinnu. Hann bar að hann og félagsráðgjafi hans ynnu að því að komahonum í virka atvinnuleit. Markmiðið samkvæmt nýjustu endurhæfingaráætluninnivar að stefnandi yrði kominn í 70-80% starf sumarið 2017. Þegarendurhæfing er hafin og jafnframt virk atvinnuleit tjónþola hlýtur það að lokumað vera tryggingayfirlæknir sem metur það hvort tjónþoli á rétt til bóta svo ogtil hversu mikilla bóta, þrátt fyrir álit sjálfstætt starfandiendurhæfingarlæknis á rétti hans til örorkulífeyris frá stofnuninni. Hvorkieru upplýsingar um starfsgetu stefnanda eftir endurhæfingu né endanlegafstaða stofnunarinnar. Það liggur því ekki fyrir hvort og þá hvaða réttstefnandi kann að eiga til bóta frá almannatryggingum sem ber að draga fráþeim bótum sem hann á rétt til úr hendi stefnda, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga,nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999. Stefndaverður ekki heimilað að draga frá þeim bótum, sem honum ber að greiðastefnanda, fjárhæð sem ekki er víst að stefnandi fái frá þriðja manni. Sá frádrátturer honum ekki heimill fyrr en fyrir liggur hvort stefnandi fái greiðslur fráþriðja manni svo og hversu háa fjárhæð. Ennsem komið er liggur því ekki fyrir hvort stefnda beri að efna þá skyldu sem áhonum hvílir að lögum eða hvort greiðslur frá almannatryggingum leysi hannundan henni að öllu leyti eða að hluta, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991,um meðferð einkamála. Vara-og þrautavarakrafa stefnanda byggjast á því að bætur frá þriðja manni verðiekki dregnar frá skaðabótum fyrir varanlegan miska. Skaðabótumer ætlað að gera tjónþola eins settan fjárhagslega og hefði tjónið ekki orðið.Þótt miski sé nefndur ófjárhagslegt tjón er hann engu að síður metinn tilfjár. Ætla verður að skaðabótakrafa vegna líkamstjóns, sem getið er í 4. mgr.5. gr. laga nr. 50/1993, vísi bæði til fjárkröfu vegna miska og fjárkröfuvegna varanlegrar örorku sem líkamstjón hefur valdið. Þegar litið er til þeirraheildarbreytinga sem voru gerðar, með lögum nr. 37/1999, á útreikningi bótasamkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993 verður að telja að draga megi greiðslur,sem tjónþoli fær frá þriðja manni, frá skaðabótum fyrir varanlegan miskanemi þær hærri fjárhæð en skaðabætur fyrir varanlega örorku. Þaðer því niðurstaða dómsins að fjárkrafa stefnanda á hendur stefnda, sem stofnaðist[...], hafi ekki verið fyrnd þegar hann höfðaði þetta mál til greiðslu frekaribóta 16. júní 2015. Dómurinn telur jafnframt uppfyllt þau skilyrði 11. gr. laganr. 50/1993, að breytingar sem urðu á heilsu stefnanda frá því að mat var unniðá afleiðingum slyssins fyrir hann 2006 þar til unnið var nýtt mat á þeimafleiðingum 2014, hafi verið verulegar og ófyrirsjáanlegar þegar fyrra matiðvar unnið. Þareð krafan sé ekki fyrnd og skilyrði 11. gr. uppfyllt beri stefnda að greiðastefnanda skaðabætur í samræmi við aukið fjártjón hans. Dómurinntelur jafnframt að draga beri frá bæði miskabótum og bótum fyrir varanlegaörorku það fé sem stefnandi kann að eiga rétt á frá almannatryggingum. Þóttstefnandi hafi farið í endurhæfingu og fengið endurhæfingarlífeyri í rúmtár liggur ekki enn fyrir hvaða rétt tryggingayfirlæknir telur hann eiga á grundvellilaga um almannatryggingar. Af þeim sökum er enn óljóst hvort stefnandi fáigreiðslur frá Tryggingastofnun sem komi til frádráttar þeirri skaðabótakröfusem hann á á hendur stefnda, svo og hversu háar þær kunna að verða. Því liggurekki fyrir hvort stefnandi geti krafið stefnda um greiðslu skaðabótanna. Afþeim sökum, og með vísan til 2. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991, verður stefndisýknaður af fjárkröfu stefnanda að svo stöddu. Réttþykir að málskostnaður milli málsaðila falli niður. Stefnandavar, með bréfi innanríkisráðuneytisins 25. mars 2013, veitt gjafsókn til þessað reka þetta mál fyrir héraðsdómi. Gjafsóknarkostnaður hans, þar með talinmálflutningsþóknun lögmanns hans, Erlings Daða Emilssonar hdl., sem þykir aðteknu tilliti til virðisaukaskatts hæfilega ákveðin 1.365.000 kr., greiðistúr ríkissjóði. Ingiríður Lúðvíksdóttir, setturhéraðsdómari, kveður upp þennan dóm.DÓMSORÐ: Stefndi,Sjóvá-Almennar tryggingar hf., erað svo stöddu sýkn af kröfum stefnanda, A. Málskostnaðurmilli aðila fellur niður.Gjafsóknarkostnaður stefnandagreiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hans, Erlings Daða Emilssonarhdl., 1.365.000 krónur.
|
Mál nr. 770/2016
|
Kröfugerð Tryggingarbréf Veðleyfi Ógilding samnings
|
K höfðaði mál á hendur L hf. og krafðist þess að ógiltur yrði veðréttur L hf. í eignarhluta hennar í fasteign sem hún átti með eiginmanni sínum í jöfnum hlutföllum. Deildu aðilar um hvort K hefði með undirritun sinni á tryggingarbréf sem eiginmaður hennar gaf út, samþykkt veðsetningu síns eignarhluta í fasteigninni eða einungis samþykkt veðsetningu eignarhluta eiginmanns síns. Fyrir lá að K hafði ritað nafn sitt í reit fyrir samþykki maka skuldara og maka þinglýsts eiganda, en ekki var gert ráð fyrir undirritun hennar sem þinglýsts eiganda fasteignarinnar í bréfinu. Héraðsdómur féllst á kröfu K um ógildingu veðréttarins, meðal annars með vísan til þess að undirritun K á tryggingarbréfið bæri ekki með sér að hún hefði samþykkt veðsetningu síns eignarhluta í fasteigninni og þá veittu önnur gögn málsins ekki vísbendingu um að það hefði verið ætlun hennar. Hins vegar bæri undirritun hennar með sér að hún hefði samþykkt veðsetningu eignarhluta eiginmanns síns samkvæmt ákvæðum hjúskaparlaga. Hæstiréttur staðfesti dóm héraðsdóms með þeirri athugasemd að þó nær hefði verið að krefjast viðurkenningar á því að veðréttur hefði ekki stofnast í öndverðu hefði kröfugerð K ekki valdið vandkvæðum fyrir L hf. að taka til varna í málinu.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ÞorgeirÖrlygsson, Greta Baldursdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. nóvember 2016. Hann krefst sýknuaf kröfum stefndu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms ogmálskostnaðar fyrir Hæstarétti.Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómireisir stefnda málatilbúnað sinn á því að hún hafi ekki samþykkt að setja sinneignarhluta í fasteigninni Lyngbraut 11, Garðiað veði með undirritun sinni á tryggingarbréf útgefnu 27. apríl 2006 að fjárhæð74.000 svissneskir frankar, 6.700.000 japönsk jen, 47.000 evrur og 363.000norskar krónur. Að því gættu að tryggingarbréf þetta hvílir á 1. veðréttieignarinnar verður talið að stefnda geti leitað eftir ógildingu veðréttarins íeignarhluta sínum. Er einnig til þess að líta að þessi kröfugerð stefndu hefurekki valdið vandkvæðum fyrir áfrýjanda að taka til varna í málinu þótt nær lagihefði verið að krefjast viðurkenningar á því að veðréttur hefði ekki stofnast íöndverðu. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til hins áfrýjaðadóms verður hann staðfestur.Áfrýjandi greiði stefndu málskostnað fyrirHæstarétti eins og greinir í dómsorði.Dómsorð:Héraðsdómurskal vera óraskaður.Áfrýjandi,Landsbankinn hf., greiði stefndu, Kolfinnu Snæbjörgu Magnúsdóttur, 800.000krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 3.október 2016Mál þetta,sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 5. september 2016, er höfðaðmeð stefnu sem árituð var um birtingu 4. apríl sama ár.Stefnandier Kolfinna Snæbjörg Magnúsdóttir, Brekadal 8, Reykjanesbæ, en stefndi erLandsbankinn hf., Austurstræti 11, Reykjavík.Dómkröfurstefnanda eru þær að ógiltur verði með dómi veðréttur stefnda í eignarhlutastefnanda í fasteigninni Lyngbraut 11, Garði, með fastanúmer 209-5624, samkvæmttryggingarbréfi nr. 1109-63-202988, útgefnu 27. apríl 2006, að fjárhæð 74.000svissneskir frankar (CHF), 6.700.000 japönsk jen (JPY), 47.000 evrur (EUR) og363.000 norskar krónur (NOK), áhvílandi á 1. veðrétti eignarinnar. Þá krefsthann málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu, að mati dómsins og að teknutilliti til skyldu stefnanda til greiðslu virðisaukaskatts afmálflutningsþóknun. Stefndikrefst sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati dómsins, aukvirðisaukaskatts af málflutningsþóknun. MálsatvikEiginmaðurstefnanda, Stefán Friðrik Einarsson, gaf út tryggingarbréf í erlendri mynt tilSparisjóðsins í Keflavík 27. apríl 2006 að fjárhæð 74.000 svissneskir frankar (CHF), 6.700.000 japönsk jen (JPY), 47.000evrur (EUR) og 363.000 norskar krónur (NOK). Tryggingarbréfið var tiltryggingar á öllum skuldum Stefáns Friðriks við sparisjóðinn á hvaða tíma semer, en að sögn stefnanda virðist bréfið þó fyrst og fremst hafa átt að tryggjaefndir á lánssamningi í erlendri mynt, sem Stefán Friðrik gerði viðsparisjóðinn sama dag. Samkvæmt þeim samningi viðurkenndi Stefán Friðrik aðskulda sparisjóðnum 67.000 svissneskafranka (CHF), 6.040.000 japönsk jen (JPY), 42.500 evrur (EUR) og 329.000norskar krónur (NOK). StefánFriðrik undirritaði lánssamninginn sem skuldari, en stefnandi undirritaði hannekki. Í formi lánssamningsins er sýnilega ekki gert ráð fyrir öðrumundirritunum en skuldara og tveggja vitundarvotta.Meðtryggingarbréfinu var fasteignin að Lyngbraut11, Garði, fastanúmer 209-5624, sett að veði með 2. veðrétti oguppfærslurétti, en tryggingarbréfið hvílir nú á 1. veðrétti fasteignarinnar.Fasteignin var þinglýst eign stefnanda og Stefáns Friðriks í jöfnum hlutföllum.Tryggingarbréfið er tvær blaðsíður. Efst á seinni blaðsíðunni, fyrir ofan þartil gerða reiti fyrir undirritanir, er svohljóðandi feitletraður texti:„Fullnægt er skilyrðum 64. gr., sbr. 60. gr., l. nr. 31/1993 um heimild tilveðsetningar án samþykkis maka:“ Þar fyrir neðan er lína sem ekkert er ritaðvið. Stefán Friðrik ritaði undir tryggingarbréfið sem skuldari, en stefnandisamþykkti veðsetninguna með undirritun sinn sem maki skuldara. Fyrir neðan þartil gerða reiti fyrir undirritun skuldara og maka skuldara er svohljóðanditexti: ,,VEÐHEIMILD: Ég undirritaður hef kynnt mér efni tryggingarbréfsins oggeri mér grein fyrir í hverju ábyrgð mín er fólgin og tel hana samrýmastgreiðslugetu minni. Jafnframt hef ég kynnt mér upplýsingabækling um ábyrgðir ogefni samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember2001.“ Þar fyrir neðan ritaði Stefán Friðrik nafn sitt í reit meðyfirskriftinni ,,Samþ. framangreinda veðsetningu sem þinglýstur eigandi“ ogstefnandi ritaði nafn sitt í reit með yfirskriftinni „Samþ. maka þinglýsts eiganda“.Í formi tryggingarbréfsins er sýnilega ekki gert ráð fyrir að fleiri en einnriti undir til samþykkis á veðsetningu sem þinglýstur eigandi og makiþinglýsts eiganda. Tryggingarbréfið var innfært í þinglýsingabók 28. apríl2006, án athugasemda. Ekkimun vera ágreiningur um að fyrrnefnt lán eiginmanns stefnanda var notað til aðgreiða upp lán sem stefnandi og eiginmaður hennar höfðu tekið hjáÍbúðalánasjóði 28. janúar 2005 í tengslum við kaup þeirra sama dag áfasteigninni að Lyngbraut 11 í Garði.Skilmálumumrædds láns var breytt 10. maí 2007, 11. september 2008, 20. febrúar 2009, 1.september 2009, 24. febrúar 2010 og 30. júlí 2010. Stefán Friðrik undirritaðiallar skilmálabreytingarnar sem skuldari. Stefnandi ritaði einnig undirsíðastnefndu skilmálabreytinguna, í reit með yfirskriftinni ,,Undirskriftskuldara“. Málsaðilar eru þó sammála um að Stefán Friðrik er einn skuldarilánsins.Óumdeilter að stefndi hefur tekið við réttindum og skyldum Sparisjóðsins í Keflavíksamkvæmt umræddu tryggingarbréfi.Hinn6. október 2015 hafði lögmaður stefnanda samband við stefnda með tölvuskeytiog kvað undirritun stefnanda á umrætt tryggingarbréf ekki fullnægjandi. Nokkursamskipti áttu sér í kjölfarið stað milli lögmannsins og stefnda, en með tölvuskeyti5. nóvember 2015 hafnaði stefndi því að fella niður veðsetningu á eignarhlutastefnanda samkvæmt tryggingarbréfinu.Málsástæður og lagarök stefnandaStefnandibyggir á því að hún hafi einungis ritað undir tryggingarbréf nr. 1109-63-202988 sem maki þinglýsts eiganda.Hún hafi með undirritun sinni því einungis samþykkt að eiginmaður hennar,Stefán Friðrik Einarsson, veðsetti sinn hluta hjúskapareignar þeirra.Stefnandi hafi ekki veitt veð í sínum hluta fasteignarinnar, enda hafi nafnhennar ekki verið ritað þar sem gert sé ráð fyrir undirritun þinglýsts eigandaeða skuldara. Ekki hafi verið staðfest með undirritun á bréfið að fullnægt væriskilyrðum 64. gr., sbr. 60. gr., hjúskaparlaga, nr. 31/1993, um heimild tilveðsetningar án samþykkis maka.Undirforskráða textann ,,VEÐHEIMILD“ sé gert ráð fyrir undirritun þinglýstra eigendatil að veita heimild til veðsetningar eignar eða eignarhluta þeirra. Stefnandihafi einungis ritað nafn sitt sem maki þinglýsts eiganda. Tryggingarbréfið sé ástöðluðu formi sem sé upphaflega samið af stefnda og geri ráð fyrir samþykkimaka skuldara og þinglýsts eiganda í sérstökum aðskildum reitum. Átryggingarbréfinu sé ekki gert ráð fyrir undirritun fleiri en eins þinglýstseiganda. Það sé til þess fallið að gera tryggingarbréfið sem grundvöllveðréttar óljóst, nema stefndi hafi aðeins ætlast til að eignarhlutur annarsþinglýsts eiganda væri veðsettur. Það hafi fyrst og fremst verið á ábyrgðstefnda sem lánveitanda að tryggja sér þau veðréttindi sem hann hafi talið nauðsynleg.Hafi ætlun stefnda verið að tryggja veð í allri fasteigninni hefði stefnda semfjármálafyrirtæki borið að veita stefnanda og eiginmanni hans fullnægjandi leiðbeiningarum rétta undirritun tryggingarbréfsins. Stefndi hafi hinsvegar fyrirvaralausttekið við tryggingarbréfinu og hafi því borið fulla ábyrgð á frágangi þess.Hafi gallar verið á frágangi tryggingarbréfsins séu þeir á ábyrgð stefnda.Stefnandiog eiginmaður hennar hafi verið sameigendur að fasteigninni. Undirritunstefnanda á umrætt tryggingarbréf hafi verið í samræmi við 60. gr. hjúskaparlaga.Í athugasemdum við 60. gr. frumvarps sem varð að hjúskaparlögum sé tekið framað séu hjón sameigendur fasteigna eða fasteignaréttinda þurfi atbeina þeirrabeggja til að bæði verði samningsaðilar ef ráðstafa eigi eigninni, en það hjónasem samþykki löggerning samkvæmt 60. gr. verði ekki aðili hans og beri ekkiábyrgð á efnd hans. Stefnandi telur að samkvæmt þessu hafi ekki veriðnauðsynlegt að taka fram í umræddu tryggingarbréfi að veðsetningin næðieinungis til 50% eignarinnar. Tryggingarbréfsé skilgreint sem veðskjal sem ekki sé jafnframt skuldabréf, en veitiveðtryggingu fyrir skuldum sem þegar séu til eða síðar verði stofnað til.Tryggingarbréf teljist því sjálfstætt skjal að því er varði veðsetningu fasteignar,en vísi til annarra skuldbindinga. Texti tryggingarbréfsins beri með sér aðeinungis eiginmaður stefnanda hafi sett umrædda fasteign að veði. Fram kom hjálögmanni stefnanda við aðalmeðferð málsins að Hæstiréttur Íslands hafi tekiðfram í dómum um gengistryggingu skuldabréfa og annarra fjármálagerninga að viðmat á þeim skuldbindingum sem felist í viðkomandi bréfi eða lánssamningi beriað leggja til grundvallar texta bréfsins eða lánssamningsins. Þessiréttarframkvæmd Hæstaréttar gefi skýrt til kynna að sama gildi um undirritanir,þannig að ekki felist í þeim annað en það sem forskráður texti geri ráð fyrir.Tryggingarbréfið beri því ekki með sér að stefnandi hafi samþykkt veðsetningusíns eignarhluta. Veðsetning eignarinnar geti því einungis náð til eignarhlutaeiginmanns stefnanda. Sama niðurstaða fáist við skoðun á öðrum gögnum málsins.Að baki tryggingarbréfinu hafi staðið lánssamningur, dags. 27. apríl 2006, semeiginmaður stefnanda hafi einn gefið út.Þákomi fram í 24. og 25. gr. þinglýsingalaga, nr. 39/1978, að sá einn geti ráðstafaðeign með löggerningi sem hafi til þess þinglýsta heimild eða samþykki þess semnjóti slíkrar heimildar. Eiginmanni stefnanda hafi því verið óheimilt að setjaalla fasteignina að veði, enda hafi hann einungis verið skráður eigandi aðhelmingi hennar.Umlagarök vísar stefnandi til 60. og 64. gr. hjúskaparlaga, nr. 31/1993 og 24. og25. gr. þinglýsingalaga, nr. 39/1978. Jafnframt vísar stefnandi til almennrareglna kröfuréttar og veðréttar. Málsástæður og lagarök stefndaStefndibyggir á því að umþrætt tryggingarbréf séfullgilt og veiti honum veðrétt í allri fasteigninni Lyngbraut 11, Garði, með fastanúmer 209-5624. Tryggingarbréfinuhafi verið þinglýst án athugasemda og sé framangreindur veðréttur skráður ástefnda.Stefnandiog Stefán Friðrik Einarsson hafi átt umrædda fasteign í óskiptri sameignsamkvæmt afsali frá 1. maí 2005. Í meginmáli tryggingarbréfsins sé feitletraðað veðsett sé fasteignin ,,Lyngbraut 11, Garður, fasteignamatsnúmer 209-5624“.Þetta orðalag styðji þá skýringu að veðréttinum hafi ekki aðeins verið ætlað aðná til eignarhluta Stefáns Friðriks, heldur allrar eignarinnar og þar meðeignarhluta stefnanda. Bæði stefnanda og Stefáni Friðriki hafi verið þettaljóst eða mátt vera ljóst, enda hafi þau engum mótmælum hreyft viðveðsetningunni, hvorki við undirritun tryggingarbréfsins né skilmálabreytingavið það, fyrr en stefndi hafi byrjað innheimtu hjá stefnanda. Stefnandi hafiundirritað lánssamning hjá Íbúðalánasjóði 28. janúar 2005 sem skuldari ogveðsali þar sem stefnandi hafi sett að veði bæði eignarhluta sinn og StefánsFriðriks í hans umboði. Seljandi eignarinnar hafi samþykkt veðsetninguna semþinglýstur eigandi eignarinnar, sbr. 25. gr. þinglýsingalaga, nr. 39/1978, oghafi eiginmaður seljanda staðfest veðsetninguna með undirritun sinni. Viðundirritun afsalsins hafi stefnandi staðfest að hafa kynnt sér veðbókarvottorðeignarinnar þar sem veðréttur Íbúðalánasjóðs hafi komið fram. Stefnandi hafiþví vitað eða mátt vita að Sparisjóðurinn í Keflavík myndi fara fram á að fáveðrétt í allri eigninni fyrir útgáfu fasteignalánsins þegar lánið hjáÍbúðalánasjóði hafi verið greitt upp.Ekkisé deilt um að stefndi eigi framangreinda fjárkröfu á hendur Stefáni Friðriki ágrundvelli tryggingarbréfsins, sem sé ógreidd. Það hafi verið meginforsendafyrir lánveitingunni að sparisjóðurinn fengi 1. veðrétt í allri fasteigninni.Líta verði svo á að með undirskrift sinni á tryggingarbréfið hafi stefnandiekki einvörðungu verið að skrifa undir sem maki skuldara heldur einnig semeigandi veðsins og með því samþykkt veðsetninguna fyrir sitt leyti. Ganga verðiút frá því að stefnandi hafi kynnt sér efni skilmála tryggingarbréfsins áður enhún skrifaði þar undir. Þá beri öll gögn málsins með sér að það hafi verið tilgangurstefnanda.Fullyrðingstefnanda um að hún hafi eingöngu skrifað undir sem maki skuldara og ekki veittheimild fyrir veðsetningu á sínum eignarhluta, sé langsótt og ótrúverðug oggeti ekki hnekkt gildum veðrétti stefnda á grundvelli tryggingarbréfsins. Meðundirskrift sinni hafi stefnandi gefið gilt loforð um veðsetninguna og hefðihún þurft að gera fyrirvara ef til hefði staðið að undanskilja hennareignarhluta. Hefði stefnandi gert það hefðu hún og Stefán Friðrik ekki fengiðsvo háa lánafyrirgreiðslu þar sem þau hefðu ekki haft fullnægjandi tryggingarfyrir greiðslu lánsins. Stefnandi hafi því vitað eða mátt vita að meðundirritun sinni á tryggingarbréfið veitti hún stefnda veðrétt í sínumeignarhluta. Tryggingarbréfið beri sömuleiðis með sér að það hafi verið ætlunstefnanda þar sem fram komi að öll fasteignin sé sett að veði.Stefnandihafði hag af útgáfu tryggingabréfsins þar sem lánið sem það tryggði hafifjármagnað fasteignakaup hennar. Verði fallist á kröfu stefnanda verði stefndifyrir tjóni, en stefnandi myndi hagnast að sama skapi. Sú auðgun sé óréttmætenda hafi það ekki verið tilgangur Sparisjóðsins í Keflavík að veita stefnandaog Stefáni Friðriki lán án fullnægjandi trygginga. Það hafi ekki samræmstskyldum sparisjóðsins samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 að veitalán án fullnægjandi trygginga, sbr. meðal annars 19. gr. laganna um eðlilega ogheilbrigða viðskiptahætti og ákvæði laganna um útlánaáhættu.Stefndimótmælir því að líta beri á réttarframkvæmd Hæstaréttar í málum um gengistryggðlán við mat á gildi tryggingarbréfsins. Í þeim málum sé lagt mat á eðlilánveitingarinnar, það er hvort lánveitandi hafi veitt lántaka erlent lán eðagengistryggt lán bundið við gengi erlendra gjaldmiðla. Aðstæður séu ekkisambærilegar í þessu máli, en hér verði að leggja mat á tilgang og markmiðlántaka og veðsala við veðsetningu eignarinnar. Þar sem Sparisjóðurinn íKeflavík hafi fjármagnað kaup stefnanda og eiginmanns hennar á allri eigninnihafi verið eðlilegt að sparisjóðurinn fengi að tryggingu 1. veðrétt í allrieigninni. Stefnandi hafi því ekki haft réttmætar væntingar um að eignarhluturhennar væri undanþeginn veðsetningunni.Verðifallist á sjónarmið stefnanda um að líta beri til forms samningsins bendistefndi á það komi skýrt fram í tryggingarbréfinu að veðrétturinn nái tilallrar eignarinnar án fyrirvara. Þá sé eðlilegt að Stefán Friðrik sé einnútgefandi tryggingarbréfsins þar sem hann hafi einn tekið fasteignalánið ogbreyti það ekki gildum veðrétti stefnda í allri eigninni.Einsog atvikum sé háttað í máli þessu feli undirritun stefnanda og eiginmannshennar á tryggingarbréfið og skilmálabreytingar í sér gilda yfirlýsingu um aðtryggingarbréfið veiti stefnda 1. veðrétt í allri eigninni Lyngbraut 11 og aðbréfið skuli vera til tryggingar skuld Stefáns Friðriks við stefnda. Um sé aðræða gilt loforð um veðsetningu, gefið af aðilum sem hafi haft heimild til aðráðstafa veði. Sjónarmið stefnanda um að bréfin hafi verið útbúin afbankastofnun sem hafi sérfræðinga á þessu sviði og að skjöl frá slíkri stofnuneigi að vera nákvæm og skýr, séu ekki til þess fallin að víkja til hliðarveðrétti stefnda í eignarhluta stefnanda.Umlagarök vísar stefndi til laga um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002, einkum 19.gr., laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga nr. 7/1936, ogþinglýsingalaga nr. 39/1978, einkum 25. gr. Stefndi vísar einnig tilmeginreglna kröfu- og samningaréttar um samningsábyrgð, réttmætar væntingar ogað samninga skuli halda og sjónarmiða um óréttmæta auðgun. Krafa stefnda ummálskostnað byggir á 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, ogkrafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum umvirðisaukaskatt nr. 50/1988. Stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur og berihonum því nauðsyn til að fá dóm fyrir þessum skatti úr hendi stefnanda.NiðurstaðaÍþessu máli deila málsaðilar um hvort öll fasteignin að Lyngbraut 11, Garði, með fastanúmer 209-5624, hafi verið sett að veði meðtryggingarbréfi sem Stefán Friðrik Einarsson, eiginmaður stefnanda, gaf út tilSparisjóðsins í Keflavík 27. apríl 2006. Ífyrrgreindu tryggingarbréfi kemur fram að fasteignin Lyngbraut 11, Garði, með fastanúmer 209-5624, sé sett að veði tiltryggingar greiðslu á skuldum Stefáns Friðriks við sparisjóðinn.Tryggingarbréfið bar þannig með sér að öll fasteignin hefði verið sett að veði,ekki aðeins eignarhluti Stefáns Friðriks. Fyrir liggur að stefnandi og StefánFriðrik áttu umrædda fasteign í jöfnum hlutföllum. Þrátt fyrir það ritarstefnandi einungis nafn sitt í reiti fyrir samþykki maka skuldara og samþykkimaka þinglýsts eiganda, en í formi tryggingarbréfsins er ekki gert ráð fyrirundirritun stefnanda sem þinglýsts eiganda fasteignarinnar. Þessi aðstaða erálík þeim sakarefnum sem voru til umfjöllunar í dómum Hæstaréttar Íslands ímálum nr. 111/2001, 162/2009, 345/2013 og 758/2014. Umræddir dómar veita þóekki skýrt fordæmi fyrir úrlausn þessa máls.Einsog áður greinir ber undirritun stefnanda á tryggingarbréfið ekki skýrt með sérað hún hafi samþykkt veðsetningu síns eignarhluta í fasteigninni og önnur gögnmálsins veita ekki vísbendingu um að sú hafi verið ætlun stefnanda. Stefnandiritar ekki undir aðrar skilmálabreytingar en þá síðustu, sem dagsett er 30.júlí 2010, en í þeirri skilmálabreytingu er hvergi minnst á fyrrgreinttryggingarbréf eða veðsetningu umræddrar fasteignar. Samþykki stefnanda fyrirveðsetningu síns eignarhluta var þó nauðsynlegt samkvæmt þeirri meginregluþinglýsingalaga nr. 39/1978 að sá einn geti ráðstafað eign með löggerningi semtil þess hefur þinglýsta heimild eða samþykki þess er slíkrar heimildar nýtur,sbr. 24. gr. og 25. gr. laganna. Á hinn bóginn ber undirritun stefnanda átryggingarbréfið með sér að hún hafi samþykkt veðsetningu eignarhluta StefánsFriðriks í fasteigninni, sbr. 60. og 64. gr. hjúskaparlaga, nr. 31/1993. Stefndi er fjármálastofnun og er ekki annaðleitt í ljós en að umrætt tryggingarbréf hafi verið samið einhliða af forverahans, Sparisjóðnum í Keflavík. Gera verður þá kröfu til fjármálastofnana að þærvandi til skjalagerðar og að réttilega sé gengið frá skjölum er lúta aðmikilvægum ráðstöfunum eins og um er að ræða í máli þessu og að þær tryggi sérskýrar og ótvíræðar sannanir fyrir veðréttindum. Óskýrleika hvað þetta varðarverður að skýra stefnda í óhag. Er það því niðurstaða dómsins að ekki hafistofnast til gilds veðréttar í eignarhluta stefnanda í fasteigninni að Lyngbraut 11, Garði, með fastanúmer 209-5624.Málástæður stefnda um fyrri lántökustefnanda og Stefáns Friðriks hjá Íbúðalánasjóði og um óréttmæta auðgunstefnanda fá ekki breytt þessari niðurstöðu, en ekki er deilt um aðeignarhlutur Stefáns Friðriks í fasteigninni stendur eftir sem áður tiltryggingar umræddu tryggingarbréfi. Hefur stefndi því ekki leitt líkur að þvíað hann verði fyrir tjóni. Samkvæmt ofanrituðu er niðurstaða dómsins sú að fallast ber á kröfu stefnanda umógildingu veðréttar stefnda íeignarhluta stefnanda í fasteigninni, eins og nánar greinir í dómsorði. Meðvísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 ber stefnda aðgreiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 500.000 krónur.IngimundurEinarsson dómstjóri kvað upp dóminn.D Ó M S O R Ð :Ógilturer veðréttur stefnda, Landsbankans hf., í eignarhluta stefnanda, KolfinnuSnæbjargar Magnúsdóttur, í fasteigninni Lyngbraut 11, Garði, með fastanúmer209-5624, samkvæmt tryggingarbréfi nr. 1109-63-202988, útgefnu 27. apríl 2006,að fjárhæð 74.000 svissneskir frankar (CHF), 6.700.000 japönsk jen (JPY),47.000 evrur (EUR) og 363.000 norskar krónur (NOK), áhvílandi á 1. veðréttieignarinnar.Stefndi greiði stefnanda 500.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 378/2012
|
Skuldamál Málsástæða
|
M krafði K, fyrrverandi sambýliskonu sína, aðallega um endurgreiðslu fjárhæðar sem var söluandvirði fasteignar sem keypt hafði verið á sambúðartíma þeirra en var þinglýst eign K. Óumdeilt var að M hefði lagt til fé við kaup á fyrri fasteign sem einnig var þinglýst eign K, og að söluandvirði þeirrar fasteignar hefði runnið til kaupa á þeirri fasteign sem um var deilt í málinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom m.a. fram að M hefði hvorki lagt fram gögn því til sönnunar að munnlegt samkomulag hefði verið milli aðila um að söluverð fasteignarinnar ætti að koma í hans hlut né að um lán til K hefði verið að ræða. Sú ráðstöfun M að afhenda K fé til kaupa á fasteign sem skráð hefði verið á nafn hennar án þess að sérstakar ráðstafanir yrðu gerðar renndi stoðum undir það að um gjöf hefði verið að ræða. Var K því sýknuð af kröfu M.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Greta Baldursdóttir og Helgi I. Jónsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. maí 2012. Hann krefst þess aðallega að stefndu verði gert að greiða sér 26.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 23.000.000 krónum frá 26. október 2010 til 15. desember sama ár, en af 24.500.000 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2011, en af 26.500.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að stefndu verði gert að greiða sér 25.900.000 krónur, en að því frágengnu aðra lægri fjárhæð, í báðum tilvikum með dráttarvöxtum líkt og í aðalkröfu greinir. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I Aðilar málsins kynntust á árinu 1999 og tóku síðar upp sambúð sem mun hafa lokið í janúar 2010. Sambúðin var ekki skráð opinberlega auk þess sem aðilum ber saman um að þau hafi verið með aðskilinn fjárhag. Í málinu er ekki til úrlausnar ágreiningur um skipti við fjárslit milli aðila vegna sambúðarslita heldur er málið höfðað sem almennt einkamál til heimtu skuldar. Með kaupsamningi 30. janúar 2003 keypti stefnda einbýlishúsið nr. [...] við A í Mosfellsbæ. Kaupverðið var 20.000.000 krónur og greiddust 19.000.000 krónur við undirritun kaupsamningsins og 1.000.000 krónur við útgáfu afsals. Kaupverðið var allt greitt með peningum. Óumdeilt er að áfrýjandi lét stefndu í té fjármuni til kaupanna, þótt ekki liggi fyrir haldbær gögn um hvort hann lagði henni til allt kaupverðið, svo sem hann heldur fram, eða að hluta en stefnda hefur haldið því fram að hún hafi sjálf lagt til hluta þess. Fasteignin var þinglýst eign stefndu frá upphafi. Með kaupsamningi 17. febrúar 2005 seldi hún hana aftur. Söluverðið var 30.500.000 krónur sem greiddist þannig að við undirritun kaupsamnings voru greiddar 3.000.000 krónur og við afhendingu fasteignarinnar 22.500.000 krónur. Með kaupsamningi 1. mars 2005 keypti stefnda íbúð að B [...] í Reykjavík. Kaupverðið var 25.900.000 krónur sem greitt var með peningum annars vegar við undirritun kaupsamnings 8.000.000 krónur og hins vegar 17.900.000 krónur 15. maí 2005. Íbúðin var þinglýst eign stefndu og seldi hún hana 28. október 2010 á 26.500.000 krónur. Aðalkrafa áfrýjanda er á því reist að hann eigi rétt á að fá söluverð íbúðarinnar að B [...] að fjárhæð 26.500.000 krónur greitt þar sem hann hafi verið raunverulegur eigandi hennar. Hafi aðilar samið um að áfrýjandi fengi allt söluandvirði íbúðarinnar þegar hún yrði seld. Varakrafa hans byggist á því að hann eigi rétt á að fá greitt kaupverð þessarar fasteignar sem var 25.900.000 krónur þar sem hann hafi greitt það og má af málatilbúnaði hans ráða að hann telji sig hafa lánað stefndu þá fjármuni. Þrautavarakrafan gerir ráð fyrir greiðslu lægri fjárhæðar að álitum. II Þrautavarakröfu áfrýjanda var vísað frá héraðsdómi. Áfrýjandi kærði ekki til Hæstaréttar frávísunarákvæði hins áfrýjaða dóms innan lögboðins frests. Ekki er á færi réttarins að taka efnislega afstöðu til kröfu sem vísað hefur verið frá héraðsdómi. Á hinn bóginn ber að líta til þess að krafa þessi er um greiðslu lægri fjárhæðar en felst í aðal- og varakröfu áfrýjanda og byggð á sömu málsástæðum. Getur hún því eftir atvikum komið til skoðunar við úrlausn málsins. Fyrir Hæstarétti byggir áfrýjandi meðal annars á því að forsenda kaupanna á umræddum fasteignum hafi verið sú að aðilar hafi ætlað að búa þar og hafa þar griðastað. Hafi sambúðarslit ekki verið á dagskrá í huga áfrýjanda, hann hafi treyst stefndu og það hafi verið ástæða fyrir því að hann hafi látið skrá fasteignirnar á hennar nafn. Má ráða af málatilbúnaði áfrýjanda hér fyrir réttinum að við sambúðarslitin hafi þessar forsendur brostið. Á þessari málsástæðu var ekki byggt í héraði. Er því um að ræða nýja málsástæðu sem er of seint fram komin, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Kemur hún því ekki til álita við úrlausn málsins. Almennt verður að telja þinglýsingu eignarheimilda yfir fasteignum sterka vísbendingu um raunveruleg eignarráð yfir þeim. Þar sem stefnda var þinglýstur eigandi fasteignarinnar að B [...] þegar á árinu 2005 hvílir það á áfrýjanda að sýna fram á að hann hafi verið raunverulegur eigandi hennar. Áfrýjandi byggir á því að munnlegt samkomulag hafi verið milli aðila um að hann fengi allt söluandvirði fasteignarinnar þegar hún yrði seld. Um ástæðu þess að fasteignirnar báðar hafi verið skráðar á stefndu kveður áfrýjandi hafa verið þá að hann hafi af hagkvæmnisástæðum gert þetta þar sem hann hafi ætlað að tryggja að þær stæðu ekki til fullnustu vegna hugsanlegra krafna á hendur honum vegna lögreglurannsóknar. Áfrýjandi hefur engan reka gert að því að leggja fram gögn þessu til stuðnings. Þá hefur hann engin haldbær gögn lagt fram til stuðnings fullyrðingu sinni um að aðilar hafi gert með sér munnlegt samkomulag þess efnis að hann ætti að fá söluverð fasteignarinnar að B [...] þegar hún yrði seld. Verður hann að bera hallann af þeim sönnunarskorti. Áfrýjandi byggir á því til vara að hann hafi lánað stefndu fjármuni og því eigi hann rétt á að fá andvirði kaupverðs fasteignarinnar að B [...]. Af gögnum málsins verður ráðið að áfrýjandi lagði stefndu til meginhluta kaupverðs fasteignarinnar að A [...] á árinu 2003. Þá er óumdeilt að söluverð þeirrar fasteignar rann til kaupa á fasteigninni að B [...]. Engin gögn liggja fyrir í málinu um skilmála hins ætlaða láns eða fjárhæð þess. Þá er ákveðin mótsögn í málatilbúnaði áfrýjanda þegar hann annars vegar heldur því fram að fasteignirnar hafi verið skráðar á nafn stefndu af hagkvæmnisástæðum og hins vegar að hann hafi veitt henni lán til kaupanna. Áfrýjanda var í lófa lagið að tryggja sér sönnun um ætlaða lánveitingu en það hefur hann ekki gert. Var það sérstaklega brýnt þar sem stefnda var þinglýstur eigandi beggja fasteignanna og aðilar voru með aðskilinn fjárhag. Hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að aðkoma hans að kaupum á fasteigninni að B [...] hafi verið með þeim hætti sem hann sjálfur lýsir þannig að stefnda sé skuldbundin til að greiða honum kaupverð þeirrar fasteignar. Eins og atvikum máls þessa er háttað hefur áfrýjandi hvorki gert viðhlítandi grein fyrir grundvelli kröfu sinnar um greiðslu úr hendi stefndu vegna óréttmætrar auðgunar hennar né með hvaða hætti hann kunni að eiga kröfu á hendur henni á grundvelli almennra skaðabótareglna. Sú ráðstöfun áfrýjanda að afhenda stefndu fjármuni til kaupa fasteignarinnar að A [...], sem skráð var á nafn stefndu og gera engar ráðstafanir þá eða síðar þegar B [...] var keypt, rennir á hinn bóginn stoðum undir þá fullyrðingu stefndu að um gjöf hafi verið að ræða af hans hálfu til hennar. Að öllu framangreindu virtu verður stefnda sýknuð af kröfum áfrýjanda. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest. Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Stefnda, K, er sýknuð af kröfum áfrýjanda, M. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað. Áfrýjandi greiði stefndu 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 26. apríl 2012. Mál þetta, sem dómtekið var 30. mars sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af M, til heimilis að [...], gegn K, til heimilis að [...], með stefnu birtri 29. ágúst 2011. Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði dæmd til greiðslu 26.500.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 23.000.000 kr. frá 26. október 2010 til 15. desember 2010 en af 24.500.000 kr. frá þeim degi til 1. febrúar 2011 en af 26.500.000 kr. frá þeim degi til greiðsludags og leggist dráttarvextir við höfuðstól skuldarinnar á 12 mánaða fresti í fyrsta sinn þann 26. október 2011, sbr. 12. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Til vara er þess krafist að stefnda verði dæmd til greiðslu 25.900.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um nr. 38/2001 af 23.000.000 kr. frá 26. október 2010 til 15. desember 2010 en af 24.500.000 kr. frá þeim degi til 1. febrúar 2011 en af 25.900.000 kr. frá þeim degi til greiðsludags og leggist dráttarvextir við höfuðstól skuldarinnar á 12 mánaða fresti í fyrsta sinn þann 26. október 2011, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001. Til þrautavara gerir stefnandi þá kröfu að stefnda verði dæmd til greiðslu annarrar og lægri fjárhæðar en 25.900.000 kr. samkvæmt mati dómsins, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 af 23.000.000 kr. frá 26. október 2010 til 15. desember 2010 en af 24.500.000 kr. frá þeim degi til 1. febrúar 2011 en af 25.900.000 kr. frá þeim degi til greiðsludags og leggist dráttarvextir við höfuðstól skuldarinnar á 12 mánaða fresti í fyrsta sinn þann 26. október 2011, sbr. 12. gr. laga nr. 38/2001. Einnig er í öllum tilvikum krafist málskostnaðar úr hendi stefndu samkvæmt mati dómsins auk 25.5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknun en stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur. Af hálfu stefndu er þess krafist hún verði sýknuð af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Þá er gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnanda samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi auk virðisaukaskatts á málflutningsþóknun. Málavextir Stefnandi og stefndi kynntust á árinu 1999 og byrjuðu fljótlega í sambúð sem stóð með einhverjum hléum þar til í janúar 2010. Sambúð þeirra var aldrei skráð opinberlega. Sambúð málsaðila hófst í C [...], Reykjavík. Samkvæmt kaupsamningi, dagsettum 30. janúar 2003, keypti stefnda einbýlishús að A [...], Mosfellsbæ, og bjuggu málsaðilar þar uns stefnda seldi fasteignina þann 17. febrúar 2005. Samkvæmt kaupsamningi, dagsettum 1. mars 2005, keypti stefnda íbúð merkta [...] að B [...], Reykjavík, en þangað fluttu málsaðilar úr fasteigninni að A. Aðila málsins greinir á um það hver var ástæða þess að stefnda var skráður kaupandi fasteignarinnar að A og síðar íbúðarinnar að B. Stefnandi byggir málatilbúnað sinn á því að hann hafi verið raunverulegur eigandi fasteignarinnar að A og hafi lagt fram fé til kaupa á henni en ástæða þess að eignin var þinglýst sem eign stefndu hafi verið sú að hann hafði réttarstöðu sakbornings í máli sem til rannsóknar var hjá lögreglu og óttaðist fjárkröfur vegna þess. Af hálfu stefndu er á því byggt að stefnandi hafi gefið henni það fé sem hann lagði til kaupanna. Hún sagði stefnanda hafa beitt hana ofbeldi og hafi samband þeirra verið komið í óefni um áramótin 2002/2003. Stefnandi hafi þá lofað bót og betrun og lofað að láta af ofbeldi gagnvart henni. Jafnframt hafi hann lofað því að leggja fram fé með stefndu til kaupa á íbúð. Með þessu hafi verið ætlunin að tryggja hag stefndu ef illa færi. Því hafi fasteignin að A verið keypt. Málsaðilum ber saman um að íbúðin að B hafi verið keypt fyrir söluverð fasteignarinnar að A. Stefnda seldi íbúðina að B með kaupsamningi dagsettum 28. október 2010 og var söluverð hennar 26.500.000 kr. Stefnandi byggir kröfu sína á því að honum hafi borið sú greiðsla þar sem íbúðin hafi raunverulega verið hans eign þrátt fyrir að vera þinglýst eign stefndu. Þegar sambúð aðila hófst átti stefnda bifreið ásamt föður sínum auk innbús og hafði hún þá búið í leiguíbúð ásamt föður sínum og syni. Stefnandi átti þá íbúð í kjallara að C [...]. Hann lýsti því í stefnu að hann hafi fengið andvirði 11.000.000 kr. frá móðursystur sinni við sölu á íbúð að [...], Reykjavík, sem var seld árið 2000. Þeir peningar hafi gengið til að fjármagna kaup og endurbætur á allri eigninni C [...], en stefnandi keypti þá hæð og ris hússins en fyrir hafi hann átt kjallara hússins. Einnig átti stefnandi nýja [...] bifreið. Loks hafi stefnandi fengið greiddar tjónabætur vegna slyss sem hann varð fyrir árið 1999 en það ár fékk hann greiddar 5.000.000 kr. og síðar árið 2006 10.232.000 kr. Einnig hafi hann selt fasteignina að C [...]. Þessir fjármunir hafi að stórum hluta verið notaðir til að fjárfesta í fasteigninni að A. Stefnandi virðist hafa verið að mestu leyti í [...] frá árinu 2008 og hafi stefnda í einhverjum tilvikum farið þangað til hans í heimsókn. Í desember 2009 komu upp atvik sem urðu til þess að stefnda sleit sambandi við stefnanda sem var þá erlendis. Stefnandi kom til landsins í janúar 2010. Þegar hann kom að íbúðinni að B reyndist stefnda vera búin að skipta um „sílender“ í hurð íbúðarinnar. Áttu málsaðilar samtal í íbúðinni skömmu eftir að stefnandi kom þangað en þeim ber ekki saman um það hvað fór þeim á milli að öðru leyti en því að stefnandi hafi þá lagt hendur á stefndu. Málsástæður og lagarök stefnanda Aðalkrafa stefnanda byggist á því að stefndu beri að greiða stefnanda allt söluverð íbúðarinnar að B [...], Reykjavík, fastanr. [...], þar sem stefndi keypti eignina og greiddi öll gjöld, skatta og skyldur, eins og nánar verður vikið að undir kaflanum málsástæður. Dráttarvaxta er krafist miðað við greiðslu kaupverðs og miðað við að greiðsluskylda stefndu hafi stofnast um leið og hún fékk greitt frá kaupanda við sölu eignarinnar. Varakrafan er sú að stefnda verði dæmd til greiðslu 25.900.000 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 23.000.000 kr. frá 26. október 2010 til 15. desember 2010 en af 24.500.000 kr. frá þeim degi til 1. febrúar 2011 en af 25.900.000 kr. frá þeim degi til greiðsludags og leggist dráttarvextir við höfuðstól skuldarinnar á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn þann 26. október 2011, sbr. 12. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Þessi dómkrafa byggist á því að stefnda endurgreiði stefnanda það sem hann greiddi við kaup íbúðarinnar og eru dráttarvextir miðaðir við þann dag sem stefnda fékk greitt við sölu íbúðarinnar samkvæmt kaupsamningi. Dráttarvaxta er krafist miðað við greiðslu kaupverðs og miðað við að greiðsluskylda stefndu stofnist um leið og hún fékk greitt frá kaupanda við sölu eignarinnar. Einnig er bæði hvað varðar aðalkröfu og varakröfu krafist málskostnaðar úr hendi stefndu samkvæmt mati dómsins auk 25,5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknun en stefnandi er ekki virðisaukaskattsskyldur. Stefnandi byggir á því að hann hafi keypt íbúðina að B, greitt allt kaupverð íbúðarinnar og greitt skatta og skyldur af íbúðinni svo og vegna viðhalds og sameiginlegs viðhalds á vegum húsfélagsins að B [...]. Stefnandi telur því að hann hafi í raun verið eigandi eignarinnar og beri að fá söluandvirði eignarinnar þó að stefnda hafi verið skráð kaupandi og þinglýstur eigandi af ástæðum sem stefnandi taldi hagkvæmara. Stefnandi greiddi allt kaupverð íbúðarinnar eins og að ofan greinir og öðlaðist með þeim greiðslum eignarráð yfir íbúðinni þó að stefnda væri skráð sem kaupandi og síðar þinglýstur eigandi íbúðarinnar. Stefnda greiddi ekki neitt vegna kaupa af íbúðinni og öðlaðist því ekki eignarráð yfir íbúðinni. Komi til þess að stefnda mótmæli þeirri staðhæfingu stefnanda að hann hafi greitt allt kaupverð eignarinnar og allar greiðslur af íbúðinni mun stefnandi sýna fram á það með vætti vitna sem og skjallegum sönnunargögnum. En komi til þess að stefnda fullyrði að hún hafi greitt kaupverð íbúðarinnar að B, að öllu leyti eða hluta, þá er skorað á stefndu að sýna fram á það og leggja fram gögn sem sýna með hvaða hætti og hvernig hún greiddi kaupverð íbúðarinnar og hvaðan fjármunirnir voru komnir sem greitt var með. Stefnandi byggir á því að hann og stefnda hafi komið sér saman um að hagkvæmara væri að stefnda væri skráð kaupandi og eigandi eignarinnar vegna persónulegra aðstæðna stefnanda, en það hafi aldrei farið á milli mála í samskiptum aðila að stefnandi hefði keypt og ætti íbúðina að B og fengi söluverð hennar þegar íbúðin yrði seld, fyrr en við sambúðarslit aðila þann 8. janúar 2010. Stefnandi byggir á því að stefnda hafi í raun aldrei verið raunverulegur eigandi að íbúðinni að B þó hún væri formlega skráð sem slík, en öll skilyrði til að öðlast eignarráð eignarinnar hafi skort þar sem stefnda hvorki greiddi, né fékk íbúðina gefna eða öðlaðist eignarráð hennar með nokkrum þeim hætti sem það er unnt að eignarréttarlegum ákvæðum og skilyrðum. Stefnda hafði hins vegar formleg eignarráð eignarinnar sem þinglýstur eigandi hennar, en hafði aldrei gert neitt til að öðlast raunveruleg eignarráð og allt kaupverðið, og greiðslur vegna íbúðarinnar, var komið frá stefnanda eins og ítrekað hefur komið fram. Stefnandi byggir á því að um það hafi verið samið milli hans og stefndu að stefnandi tæki allt söluverð íbúðarinnar að B þegar hún yrði seld með sama hætti og gerðist við sölu á fasteignarinnar að A, sem stefnda var skráð fyrir sem kaupandi og þinglýstur eigandi, en stefnandi átti með sama hætti og af sömu ástæðum og íbúðina að B. Þegar fasteignin að A var seld þá var enginn ágreiningur um það milli stefnanda og stefndu að allt söluverð eignarinnar að A [...] skyldi ganga til stefnanda sem raunverulegs eiganda eignarinnar enda greiddi stefnandi allt kaupverð A [...] þegar eignin var keypt. Stefnandi byggir á því að hann hafi tekið hluta þeirra fjármuna sem fengust út úr sölu fasteignarinnar A og fjárfest í íbúðinni í B og hafi enginn ágreiningur verið um það milli aðila að stefnandi hefði fullan ráðstöfunarrétt á þeim fjármunum sem raunverulegur eigandi fasteignarinnar að A þó að stefnda væri skráð kaupandi og afsalshafi með sama hætti og gert var varðandi íbúðina að B. Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því að hann hafi verið raunverulegur eigandi eignarinnar og því beri honum að fá greitt allt söluverð íbúðarinnar ásamt dráttarvöxtum frá því að kaupsamningsgreiðslur voru inntar af hendi til þess tíma að stefnda greiði honum. Varakröfu sína byggir stefnandi á því verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda, að hann hafi greitt allt kaupverð íbúðarinnar að B þegar hann keypti íbúðina og hún var skráð á stefndu og beri honum að fá þá fjármuni sem hann greiddi vegna íbúðarkaupanna á greiðsludögum samkvæmt kaupsamningi um íbúðina. Enda yrði þá einungis um endurgreiðslu að ræða af hálfu stefndu. Stefnandi byggir á því að hann hafi viljað hafa þann hátt á að stefnda væri skráð fyrir kaupum á fasteigninni að A og íbúðinni að B vegna ótta við að fjárkröfum yrði beint gegn sér vegna rannsóknar lögreglu á fjárskiptum sínum og móðursystur sinnar. Jafnvel þó að stefnandi teldi það afar ólíklegt vildi hann hafa allan vara á og var það því sammæli milli stefnanda og stefndu að hún yrði skráður kaupandi og þinglýstur eigandi, fyrst að fasteigninni að A og síðar að íbúðinni að B. Stefnandi mun sýna fram á það með gögnum og vætti vitna að hann greiddi kaupsamningsgreiðslur vegna eignanna að A og B og hafi því í raun verið eigandi þeirra. Stefnandi byggir á því að aldrei hafi komið til tals milli aðila að stefnda fengi ofangreindar eignir gefins í heild eða hluta eða ætti þær. Þá byggir stefnandi á því að stefndu hafi verið algjörlega ljóst þegar kaup voru gerð á fasteigninni að A og íbúðinni að B að stefnandi væri eigandi þeirra. Þá byggir stefnandi á því, að stefnda hafi aldrei nokkru sinni talið sig eiganda eða „farið með“ þessar eignir fyrr en eftir sambúðarslit aðila. Þá hafi stefnda tekið þá ákvörðun að stela réttmætri eign stefnanda, íbúðinni að B, þar sem stefnda hafi talið sig geta það vegna þess að hún var þinglýstur eigandi eignarinnar. Þetta hefði stefnda greinilega ákveðið þó henni væri allan tímann ljóst að hún hefði aldrei greitt kaupverð eignarinnar eða fengið þær að gjöf frá stefnanda. Stefnandi byggir á því verði ekki á það fallist að hann hafi í raun verið eigandi íbúðarinnar að B [...], að þá beri honum að fá endurgreitt það sem hann greiddi vegna eignarinnar í samræmi við varakröfuna í málinu og ber þá að líta á þá greiðslu stefnanda sem lán til stefndu vegna kaupanna, sem gjaldféll við sölu íbúðarinnar. Stefnandi gerir sér grein fyrir að stefnda var hinn formlegi eigandi íbúðarinnar að B, sbr. lög nr. 40/2002, í samræmi við það ákvæði laganna að skriflegt form sé gildisskilyrði kaupsamnings um fasteign. Hins vegar, eins og að ofan greinir, þá hafi hann greitt allar greiðslur vegna eignarinnar og þar af leiðandi byggir hann á því að hann eigi endurgreiðslukröfu á grundvelli varakröfunnar í málinu þar sem hann hafi greitt kaupverð íbúðarinnar að B [...] og eigi rétt á að fá það endurgreitt um leið og íbúðin var seld. Þá byggir stefnandi á því að hann hafi lagt stefndu til fjármuni vegna kaupa á íbúðinni að B [...] og báðum aðilum hafi verið ljóst að þar var ekki um gjöf til stefndu að ræða heldur bæri að endurgreiða kaupverð eignarinnar þegar íbúðin seldist. Stefnandi byggir á þeirri almennu reglu kröfuréttarins, að sá sem afhendir öðrum aðila fjármuni til kaupa án þess að gefa honum þá fjármuni eigi rétt á að endurkrefja viðtakanda greiðslunnar um endurgreiðslu hennar eins og stefnandi gerir með kröfugerð í máli þessu. Stefnandi byggir á því að stefnda haldi frá honum fjármunum hans með ólögmætum hætti þar sem hún neitar að endurgreiða stefnanda það sem stefnandi lagði fram við íbúðarkaupin og umræddir fjármunir séu í kröfuréttarlegu tilliti réttmæt eign hans og eigi hann því réttmæta kröfu um greiðslu í samræmi við kröfugerð í málinu á grundvelli almennra reglna kröfuréttarins. Þá byggir stefnandi á því að stefnda hafi valdið honum tjóni með því að endurgreiða honum ekki þá fjármuni sem hann lagði fram við kaup á íbúðinni að B sem stefndu beri að bæta stefnanda á grundvelli almennu sakarreglu skaðabótaréttarins í samræmi við varakröfu stefnanda í málinu. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem nemur kaupverði íbúðarinnar að B þar sem hann greiddi kaupverðið en stefnda neiti að bæta honum tjón sitt með því að greiða honum þá fjármuni sem hann lagði fram við kaupin. Stefnandi byggir á því að með þessu háttalagi hafi stefnda valdið honum tjóni sem nemi varakröfunni og eigi hann kröfu á þeim grundvelli til greiðslu úr hendi hennar í samræmi við það. Stefnandi byggir á því að munnlegur samningur hafi verið milli aðila um að stefnandi fengi allt söluverð íbúðarinnar að B þegar hún seldist og þar sem stefnda hafi ekki greitt, og neiti að greiða honum í samræmi við munnlegan samning aðila, sé um skaðbótaskyldu stefndu innan samninga að ræða. Til vara byggir stefnandi á því að stefnda haldi ranglega fyrir honum söluverði íbúðarinnar að B og verði ekki fallist á að um munnlegan samning hafi verið að ræða byggir stefnandi á því að hann eigi kröfu á hendur stefndu um skaðabætur utan samninga þar sem stefnda hafi valdið honum fjártjóni með því að taka til sín réttmæta og raunverulega eign stefnanda sem er söluverð íbúðarinnar að B. Þá byggir stefnandi á því að atferli stefndu sé ólögmæt auðgun þar sem stefnda sé að slá eign sinni á þá fjármuni sem í raun tilheyri stefnanda. Stefnda lagði aldrei til fjármuni til kaupa á íbúðinni að B eða annarra fjárfestinga. Vilji stefnda byggja á því að hún hafi lagt fram fjármuni til kaupa á íbúðinni að B eða fasteigninni A er skorað á hana að sýna fram á það með hvaða hætti hún gerði það og hvaða fjármunir það voru sem hún lagði fram við íbúðakaupin. Stefnandi byggir á því að staðreynd málsins sé sú að stefnda hafi aldrei lagt neina fjármuni fram vegna fasteignakaupa eða annarrar fjármunamyndunar og því sé háttalag stefndu nú að taka til sín söluverð íbúðarinnar að B ekkert annað en tilraun til ólögmætrar auðgunar. Stefnandi byggir einnig á því að það hafi verið huglæg afstaða stefndu að stefnandi ætti fasteignina að A og íbúðina að B allt til þess tíma að stefnda tók þá ákvörðun að gera tilraun til að auðgast ólöglega með því að draga sér þá fjármuni sem stefnandi sannanlega greiddi vegna kaupa á íbúðinni að B. Stefnandi byggir á meginreglum eignarréttarins, kröfuréttarins og skaðabótaréttarins. Stefnandi vísar einnig til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum XXI. kafla laganna varðandi málskostnað. Málsástæður og lagarök stefndu Af hálfu stefndu er gerð krafa um sýknu. Er sýknukrafan á því reist, að stefnda skuldi stefnanda ekkert. Stefnandi og stefnda gerðu með sér samkomulag um að stefnda yrði eigandi að fasteigninni að A. Tilgangur og ástæða þess var að stefnda féllst á að taka upp sambúð á ný með stefnanda og einnig það loforð stefnanda að hann myndi ekki beita stefndu ofbeldi. Gekk það eftir uns stefnandi brást ítrekað því skilyrði að beita stefndu ekki ofbeldi. Lauk sambúð aðila í árslok 2009. Allan sambúðartíma aðila var ágreiningslaust að stefnda ætti fasteignina að A og síðan íbúðina að B. Engar aðfinnslur eða athugasemdir komu fram af hálfu stefnanda við sölu og ráðstafanir stefndu á eignunum. Stefnandi var töluvert á ferðalögum og kom og fór inn og út af heimili aðila meðan á sambúð stóð. Af hálfu stefndu er bent á, að ef stefnandi hefði ekki ætlað stefndu að eiga fasteignina að A var honum í lófa lagið að skrá eignina t.a.m. á dóttur sína eða ef, um lán var að tefla eins og á er byggt, að þinglýsa skuldaviðurkenningu eða skuldabréfi inn á eignina. Slíkt var ekki gert enda alls ekki um neina lánveitingu frá stefnanda eða eignarhlutdeild hans að ræða í fasteigninni heldur gjafaframlag eins og áður var lýst. Rétt er að víkja að kröfugerð stefnanda, málsástæðum og lagarökum í stefnu. Mál þetta er rekið af hálfu stefnanda sem skuldamál en skilja má framsetningu þess svo af kröfugerð. Ljóst verður að telja að sönnunarfærsla fyrir kröfum sé á hendi stefnanda. Í málinu virðist vera á því byggt að stefnandi hafi lánað stefndu fé. Engum gögnum eða rökstuðningi er til að dreifa í málinu, sem renna stoðum undir slíkar kröfur. Stefnda greiddi sjálf kaupverðið vegna fasteignarinnar að A og íbúðarinnar að B og hefur kvittanir fyrir því. Engin gögn eru lögð fram til sönnunar því að stefnandi hafi lánað stefndu fé og er það ósannað. Þá er ljóst að til þess að málið verði rekið sem skuldamál verður að hafa stofnast til skuldar eftir þann 8. september 2007 til þess að áhrifa laga um fyrningu kröfuréttinda gæti ekki en almennar kröfur fyrnast á fjórum árum. Því er mótmælt sem tilhæfulausu að söluverð íbúðarinnar að B ætti að „endurgreiðast“ stefnanda. Af hálfu stefndu er enn fremur byggt á því að um tómlæti sé að tefla af hálfu stefnanda. Þá er mótmælt ávirðingum í greinargerð lögmanns stefnanda í garð stefndu að um ólögmæta auðgun sé að tefla af hálfu stefndu eða hún haldi fyrir stefnanda einhverjum fjármunum. Rétt er að víkja að málsástæðum stefnanda eins og þær eru fram settar í stefnu en af hálfu stefndu eru gerðar athugasemdir jafnharðan. 1. Það er rangt sem haldið er fram að stefnandi „hafi keypt íbúðina í B [...], og greitt allt kaupverð íbúðarinnar og skatta og skyldur...“. Vísast um þetta til framlagðra reikninga vegna greiðslu fasteignagjalda, reikninga frá Orkuveitunni o.fl. 2. Þá segir svo: „Stefnandi telur að hann hafi í raun verið eigandi eignarinnar...“ Þessu er mótmælt sem röngu og tilhæfulausu, sbr. afsal, dags. 13. apríl 2009. Þá segir svo: „Stefnandi greiddi allt kaupverð íbúðarinnar að B...“ Þessu er enn mótmælt sem röngu, og vísað því til stuðnings til eftirfarandi gagna sem lögð hafa verið fram, áðurnefnds afsals, bréfs stefndu til Kaupþing banka, dags. 13. apríl 2005, þar sem hún óskar eftir því að bankinn millifæri um átján milljónir króna af reikningi hennar sem sé lokagreiðsla vegna kaupa á íbúðinni að B og kvittun fasteignasölunnar [...], dagsett sama dag, þar sem staðfest er að stefnda hafi greitt þinglýsingarkostnað vegna íbúðarinnar, en með framlagningu þessara gagna er orðið við áskorun í stefnu. 3. Stefnda mótmælir því, að þau sjónarmið og skýringar stefnanda, að „heppilegra“ væri að stefnda væri skráður eigandi að eigninni hafi komið til álita. Það sé rangt og engin tilraun er gerð til að færa rök fyrir þessu. Þá sé rangt að aðilar hafi gert með sér samning um „að stefnandi tæki allt söluverð íbúðarinnar að B [...] þegar hún yrði seld með sama hætti og gerðist við sölu á húsinu að A [...]“. Þessu er mótmælt sem tilhæfulausu. Við sölu fasteignarinnar að A gekk andvirðið til stefndu en ekki stefnanda. 4. Í stefnu kemur fram sú fullyrðing, að stefnandi „hafi tekið hluta þeirra fjármuna sem fengust út úr fasteigninni A „...og fjárfest í íbúðinni í B [...]...“. Þetta er rangt og tilbúningur eins og framan er rakið. 5. Í stefnu segir enn fremur svo: „Stefnandi byggir aðalkröfu sína á því, að hann hafi verið raunverulegur eigandi eignarinnar og því beri honum að fá greitt allt söluverð íbúðarinnar ásamt dráttarvöxtum frá því að kaupsamningsgreiðslur voru inntar af hendi til þess tíma að stefnda greiði honum.“ Stefnandi hefur sönnunarbyrði fyrir kröfuréttarlegum forsendum sínum. Raunverulegur eigandi íbúðarinnar var stefnda en ekki stefnandi, sbr. afsal, dags. 13. apríl 2005. Eignarheimildin á stoð í skjallegum gerningum, skriflegum og þinglýstum heimildum en ekki öðrum sjónarmiðum eða vangaveltum stefnanda um „formlega“, „óformlega“ eða „raunverulega“ eignarheimild stefnanda. Það sem við blasir er, að stefnda var raunverulegur eigandi íbúðarinnar og er ljóst að stefnandi getur ekki reist fjárkröfur sínar á þessari málsástæðu og ber að sýkna stefndu. 6. Í stefnu segir svo: „Varakröfu sína byggir stefnandi á því verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda, að hann hafi greitt allt kaupverð íbúðarinnar að B [...] þegar hann keypti íbúðina og hún var skráð á stefndu og beri honum að fá þá fjármuni úr hendi stefndu, sem hann greiddi vegna íbúðarkaupanna á greiðsludögum samkvæmt kaupsamningi um íbúðina. Enda yrði þá einungis um endurgreiðslu að ræða af hálfu stefndu.“ Fyrir liggur að stefnandi hvorki greiddi kaupverð eignarinnar né keypti eignina eins og haldið er fram. Þegar af þeirri ástæðu ber að hafna varakröfu stefnanda og sýkna stefndu. Af hálfu stefndu er mótmælt rakalausum fullyrðingum í stefnu, að stefndu hafi verið algerlega ljóst, þegar kaup voru gerð á fasteigninni að A og íbúðinni að B að stefnandi væri eigandi þeirra. Þá er óhjákvæmilegt að mótmæla órökstuddum fullyrðingum í stefnu um hvað stefnda hafi talið eða ekki varðandi eignarheimild sína. Í stefnu eru ósæmilegar dylgjur og ávirðingar, þar sem stefnda er umbúðalaust þjófkennd. Er þessu mótmælt sem röngu, en full ástæða er til að lögmaður stefnanda dragi málsástæður þessar til baka af sjálfsdáðum. Á bls. 8-9 í stefnu gefur að líta málsástæður, sem ekki eiga við rök að styðjast, hvorki í veruleika né verða studdar lagarökum. Af hálfu stefndu er á því byggt að stefnandi hafi á sínum tíma, samkvæmt samkomulagi sem áður er rakið, staðið ásamt stefndu að kaupum á fasteigninni að A og þau hafi flutt inn í þá eign. Eigninni hafi verið þinglýst á nafn stefndu vegna þess að henni var ætlað að eiga fasteignina, sbr. það sem áður greinir. Sú eign var seld og stefnda fékk andvirðið og keypti sjálf íbúðina að B. Engar athugasemdir voru gerðar af hálfu stefnanda við þessa tilhögun, en hefði verið ágreiningur eða vafi um eignarhald stefndu gat stefnandi komið fram með andmæli, athugasemdir eða t.d. skráð eignina á nafn dóttur sinnar eða þá gert ráðstafanir með veðsetningu, t.d. tryggingarbréfi, ef vakað hefði fyrir stefnanda að tryggja einhvern meintan rétt sinn. Þá er augljóst að með sama hætti gat stefnandi látið gera skjallegan samning við stefndu um einhverja eignatilhögun. Ekkert af þessu gerði stefnandi vegna þess að stefnda var réttur og löglegur eigandi fasteignarinnar og framlag stefnanda var gjafaframlag í þágu stefndu. Þetta eru staðreyndir, sem liggja fyrir. Því er mótmælt sem röngu og ósönnuðu, að aðilar hafi gert með sér munnlegan samning um greiðsluloforð við sölu á íbúðinni að B. Í stefnu tekur stefnandi sérstaklega fram að það hafi aldrei komið til greina af hans hálfu að gefa stefndu ofangreindar eignir eða hluta þeirra. Hið rétta er að stefnda eignaðist fasteignina að A. Íbúðin að B var einkaeign stefndu, enda greiddi stefnda sjálf fyrir eignina að öllu leyti. Því er mótmælt sem tilhæfulausu sem haldið er fram í stefnu, að stefnda hafi aldrei nokkru sinni talið sig eiganda að fasteigninni og sérstaklega er því mótmælt að stefnda hafi stolið réttmætri eign stefnanda, íbúðinni að „B [...], Reykjavík“. Er þessari röksemd og málsástæðu enn mótmælt, sem tilhæfulausri, rangri og ósæmilegri. Sjónarmiðum stefnanda, þar sem því er haldið fram í stefnu, að stefnda hafi gerst sek um ólögmæta auðgun, er mótmælt sem tilhæfulausum og röngum. Í máli þessu er í reynd ekki tekist á um það hvort stefnda sé réttur, löglegur, skráður eigandi að íbúðinni að B eða ekki. Enda þótt stefnandi vilji ekki kannast við það nú var fullt samkomulag á milli aðila um að stefnda eignaðist fasteignina að A með framlagi beggja aðila. Það breytir þó í raun engu en stefnandi á sönnunarbyrði um að svo sé ekki. Málatilbúnaður stefnanda er reistur á því að framlag stefnanda hafi ekki verið gjafaframlag heldur lán til stefndu. Er sá ágreiningur til úrlausnar fyrir dóminum. Í máli þessu liggur ekkert fyrir að um misneytingu, nauðung eða ólögmæta auðgun sé að tefla af hálfu stefndu. Af hálfu stefnanda hefur verið lögð fram skilagrein vegna skaðabóta sem stefnandi fékk greiddar og gögn um að þær hafi verið greiddar inn á reikning stefndu. Þessi greiðsla varðar í engu ágreining aðila en er væntanlega lögð fram til að sýna fram á einhverjar peningalegar eignir en stefnandi þáði örorkustyrk sér til framfærslu. Hins vegar var þessi greiðsla yfirfærð af stefndu að fyrirmælum stefnanda eins og sjá má á yfirliti yfir greiðslu sem sendar voru erlendis vegna stefnanda eða samtals 14.683.997 kr. Eins og að framan er rakið veittist stefnandi ítrekað að stefndu með ofbeldi, síðast í janúar árið 2010. Fyrir liggur einnig að í janúar 2002, og ítrekað á því ári, mun hann einnig hafa ráðist á stefndu með ofbeldi. Ákváðu þau, eins og að framan er rakið, að halda áfram sambúð sinni en það var vegna þeirrar ákvörðunar stefnanda að tryggja framtíð stefndu með því að eigna henni fasteignina að A. Stefnda telur ljóst að kröfur stefnanda og málabúnaður á hendur sér séu af því sprottnar að stefnandi vilji nú ná sér niðri á henni vegna ofbeldiskæru og slita á samvistum. Af hálfu stefndu er vísað til meginreglna eignarréttarins og samningaréttarins og enn fremur til laga um fasteignakaup nr. 40/2002, þinglýsingarlaga nr. 39/1978, laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda o.fl. Þá er vísað til 1. mgr. 130. gr. og 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála varðandi málskostnað og laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt með áorðnum breytingum. Niðurstaða Í máli þessu gerir stefnandi þá kröfu að stefndu, fyrrverandi sambýliskonu hans, verði gert að greiða honum söluandvirði íbúðarinnar að B [...], Reykjavík. Aðalkrafa stefnanda byggist á því að stefnandi hafi keypt íbúðina að B, greitt kaupverð hennar og greitt af henni öll gjöld þrátt fyrir að íbúðin væri þinglýst eign stefndu. Hagkvæmisrök hafi legið að baki því að skrá eignina á stefndu og hafi hún aldrei verið raunverulegur eigandi íbúðarinnar þó að hún hafi haft formleg eignarráð sem þinglýstur eigandi. Til vara gerir stefnandi þá kröfu að honum verði endurgreitt það fé sem hann lagði til kaupa á íbúðinni og til þrautavara að stefnda endurgreiði honum aðra lægri fjárhæð en 25.900.000 kr., samkvæmt mati dómsins. Stefnandi byggir á því að um það hafi verið samið munnlega á milli aðila að stefnandi fengi allt söluverð íbúðarinnar þegar hún yrði seld með sama hætti og gerst hafi við sölu á fasteigninni að A [...] sem stefnda var þinglýstur eigandi að. Ekki sé ágreiningur um það milli málsaðila að söluandvirði þeirrar fasteignar hafi átt að renna til stefnanda sem raunverulegs eiganda. Hluta þeirra fjármuna hafi stefnandi notað til að kaupa íbúðina að B. Fyrir liggur afsal og kaupsamningur, dagsettur 30. janúar 2003, þar sem fasteigninni að A var afsalað til stefndu. Af kvittun er fylgdi skjalinu má ráða að kaupverð fasteignarinnar hafi verið 19.000.000 kr. Einnig liggur fyrir kaupsamningur, dagsettur 17. febrúar 2005, þar sem stefnda selur eignina á 30.500.000 kr. og kaupsamningur, dagsettur 1. mars 2005, vegna kaupa stefndu á íbúðinni að B fyrir 25.900.000 kr. Ekki er ágreiningur um það með aðilum að stefnandi lagði fram fé til kaupa á fasteigninni að A sem síðar rann áfram til kaupa á íbúðinni að B eftir að fasteignin að A hafði verið seld en um flest annað eru aðilar ósammála. Mismunur á söluverði fasteignarinnar og kaupverði íbúðarinnar að B er 4.600.000 kr. Fyrir dómi sagði stefnda að hún greitt hluta í húsbifreið sem hún keypti með stefnanda með þessum peningum. Stefnandi sagði í skýrslu sinni fyrir dómi að afgangur af því fé sem fékkst við sölu fasteignarinnar í A hafi verið eyðslufé en þau hafi m.a. ferðast mikið. Stefnandi heldur því fram að hann hafi lagt til allt fé til kaupa á þessum fasteignum en af hálfu stefndu er því haldið fram að hún hafi einnig lagt eitthvað fé til kaupanna í upphafi þegar fasteignin að A var keypt. Í stefnu er skorað á stefndu að sýna fram á með hvaða hætti hún lagði fé til kaupa á fasteigninni að A eða íbúðinni að B og hvaða fjármunir það séu sem hún lagði fram við kaupin. Stefnda lýsti því í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins að auk þess sem stefnandi lagði fé til kaupanna á fasteigninni að A þá hafi hún lagt til fé sem hún átti annars vegar vegna slysabóta sem hún hafði fengið greiddar og hins vegar fé sem hún hafði safnað. Jafnframt hefur hún lagt fram gögn sem sýna að lokagreiðsla að fjárhæð 17.895.678 kr. vegna kaupa á íbúðinni að B var millifærð af bankareikningi hennar og kvittun þar sem hún er tilgreindur greiðandi þinglýsingarkostnaðar vegna þinglýsingu afsals vegna kaupanna. D fasteignasali gaf skýrslu fyrir dóminum og lýsti því þá að stefnandi hefði komið með kaupsamningsgreiðslu vegna kaupa fasteignarinnar að A í peningum. Ágreiningurinn í máli þessu varðar það hvort það fé sem stefnandi lagði til fasteignakaupanna hafi verið gjöf til stefndu eða hvort ætlunin hafi verið sú að stefnda endurgreiddi honum þessa fjármuni. Stefnandi byggir á því að samkomulag hafi verið á milli þeirra um að hann yrði raunverulegur eigandi þessara tveggja eigna. Ástæðuna segir hann hafa verið þá að hann óttaðist fjárkröfur á hendur sér vegna opinberrar rannsóknar sem þá hafi verið í gangi. Af hálfu stefnanda hafa engin gögn verið lögð fram um nefnda rannsókn. Stefnandi sagði í framburði sínum við aðalmeðferð málsins að rannsóknin hafi hafist á árinu 2000 en hann hafi fyrst vitað af henni á árinu 2002. Stefnandi sagðist ekki hafa fengið í hendur bréf þar sem tilkynnt væri um lok rannsóknar en hann hafi átt símtal við lögreglumann sem kom að rannsókn málsins sem hafi sagt honum að þetta væri bara „stormur í vatnsglasi“. Bæði stefnandi og stefndi hafa borið um að hafa farið í skýrslutöku til lögreglu vegna rannsóknarinnar. Stefnda sagði í skýrslu sinni fyrir dóminum við aðalmeðferð málsins að það hafi ekki komið til tals að ástæða þess að fasteignin að A hafi verið skráð á hennar nafn hafi verið þessi rannsókn. Stefnda sagði stefnanda aldrei hafa véfengt að hún ætti fasteignina og aldrei krafið hana um endurgreiðslu, né heldur hafi um það verið samið þeirra á milli að hún mundi endurgreiða stefnanda það fé sem hann lagði í fasteignakaupin. Hún sagði stefnda hafi gefið sér fé til kaupa á fasteigninni að A í því skyni að tryggja fjárhagsstöðu hennar og framtíð hennar og sonar hennar svo þau ættu það ekki á hættu að lenda á götunni. Þetta hafi verið hluti af samkomulagi sem varð milli þeirra eftir að hún ákvað að vera áfram í sambandi við stefnanda eftir að hann hafði beitt hana ofbeldi. Stefnda lýsti í framburði sínum því ofbeldi sem hún taldi sig hafa orðið fyrir af hálfu stefnanda. Stefnandi viðurkenni einnig í sínum framburði fyrir dómi að hafa beitt hana ofbeldi, á heimili hennar í janúar 2010, eftir að sambandi þeirra lauk og eftir að stefnda hafi sagt honum að hún mundi ekki endurgreiða honum féð. Stefnda hefur lýst þessum samskiptum þeirra á annan hátt. Hún sagði endurgreiðslu ekki hafa komið til tals en stefnandi hafi ráðist á hana í kjölfar þess að hún ítrekaði við hann að samband þeirra væri búið. Fyrir liggur læknisvottorð þar sem fram kemur að stefnda leitaði á slysadeild Landspítalans þann 12. janúar 2002. Þar kemur fram að ástæða komu hennar sé sú að hún hafi orðið fyrir ofbeldi af hálfu sambýlismanns síns. Eru þar skráðar eftir stefndu lýsingar á því ofbeldi sem hún varð fyrir og lýst áverkum sem hún reyndist vera með á andliti, höfði og hálsi. Í framburði stefnanda kom fram að tvisvar hafi verið rætt um að selja íbúðina að B og hafi það verið með vitund stefndu. Stefnda staðfesti að þetta hafi verið rætt en hún hafi ekki viljað selja íbúðina. E fasteignasali gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins og kom þar fram að á árinu 2009 hafi verið uppi hugmyndir um að selja íbúðina. Vitnið sagði að stefnda hafi ekki afhent honum söluumboð og því hafi ekkert orðið af sölunni. Einnig liggur fyrir tölvupóstur milli stefnanda og vitnisins frá því í ágúst 2009 þar sem þeir tala um fyrirhugaða skoðun á eigninni. Almennt verður að líta á þinglýsingu eignarheimilda yfir fasteignum sem sterka vísbendingu um raunveruleg eignarráð yfir þeim. Það hvílir á stefnanda að sanna að hann hafi verið eigandi íbúðarinnar þrátt fyrir að þinglýst eignarheimild kveði á um að stefnda væri eigandi hennar. Stefnandi byggir á því að munnlegt samkomulag hafi verið gert á milli þeirra um að stefnandi fengi allt söluverð íbúðarinnar að B þegar hún yrðu seld. Stefnandi byggir á því að hann hafi rætt við stefndu um endurgreiðslu á því fé sem hann lagði í íbúðarkaupin þegar þau höfðu slitið samvistum og sagði hann stefndu hafa neitað því. Jafnframt byggir stefnandi því að hann hafi greitt skatta og skyldur af þessum tveimur fasteignum en það gerir stefnda einnig. Fyrir liggur greiðsluseðill vegna greiðslu á iðgjaldi fyrir brunatryggingar vegna íbúðarinnar að B. Samkvæmt seðlinum er stefnandi greiðandi vegna stefndu sem er vátryggingartaki. Seðillinn ber ekki með sér hvort hann hafi verið greiddur. Einnig liggur fyrir fjöldi greiðsluseðla sem benda til þess að stefnda hafi greitt m.a. reikninga frá Orkuveitu en stefnda hefur borið um það að greitt hafi verið af fasteignunum af hennar reikningi. Aðilar málsins voru í sambúð á þeim tíma sem fasteignirnar voru keyptar. Í skýrslum þeirra fyrir dómi kom fram að stefnda hafi í einhverju tilvikum, á sambúðartíma þeirra, haft fé stefnanda í vörslum sínum og m.a. sent til hans þegar hann var erlendis. Í skýrslu stefndu kom fram að stefnandi hafi rætt við hana símleiðis eftir að sambandi þeirra lauk og hafi hann þá viljað vera áfram í sambúð með henni. Í þessum símtölum hafi hann ekki verið með neinar fjárkröfur á hendur henni utan þess að hann bað hana að greiða sér 2.000.000 kr. sem hún hafði geymt á reikningi sínum og var í hans eigu og það hafi hún gert. Framburður vitnisins F, dóttur stefnanda, við aðalmeðferð málsins, um að henni hafi virst sem málsaðilar hafi keypt fasteignirnar saman, getur ekki gefið vísbendingu um hvað málsaðilum gekk til með að skrá eignina á stefndu eða hvað hafi farið á milli þeirra þegar stefnandi greiddi kaupverð fasteignarinnar að A eða hluta þess enda gat vitnið ekki borið um þau samskipti. G, bróðir stefnanda, gaf einnig skýrslu við aðalmeðferð málsins. Af framburði hans verður ekki ráðið að hann hafi haft vitneskju um það á hvern hátt aðilar sömdu sín á milli þegar stefnandi afhenti fé til fasteignakaupanna. Ekkert hefur komið fram sem styður það að ætlunin hafi verið sú að stefnda endurgreiddi stefnanda það fé sem hann lagði í fasteignakaupin við sambúðarslit eða á öðru tímamarki. Stefnandi gerði engar ráðstafanir til að tryggja sér endurgreiðslu, t.d. með skriflegu samkomulagi eða annars konar tryggingu. Einnig er ekki hægt að líta fram hjá því að hafi ætlun stefnda verið sú að tryggja að eignirnar stæðu ekki til fullnustu vegna krafna út af hugsanlegu refsimáli þá hafði hann aðra möguleika til að ná því markmiði. Áðurnefnt vitni, G, sagði í skýrslu sinni að hann hefði varað stefnanda við því að skrá eignina á stefndu. Það er mat dómarans að stefnanda hafi ekki tekist að sýna fram á að milli hans og stefndu hafi verið gerður munnlegur samningur þess efnis að stefnandi yrði eigandi fasteignarinnar að A og síðan íbúðarinnar að B þrátt fyrir að eignirnar væru þinglýstar eignir stefndu. Né heldur hefur stefnanda tekist að sýna fram á að ætlun aðila hafi verið sú, þegar stefnandi lagði fé til kaupa á fasteigninni að A eða síðar, að stefnda mundi endurgreiða stefnanda það fé sem hann lagði til kaupanna á einhverju tímamarki. Stefnandi byggir á því að atferli stefndu sé tilraun til ólögmætrar auðgunar þar sem stefnda sé að slá eign sinni á þá fjármuni sem í raun tilheyri stefnanda. Til að svo sé þarf að sýna fram á að ætlun viðkomandi sé sú að auðgast á óréttmætan hátt á kostnað stefnanda. Ágreiningur málsins varðar ástæðu þess að stefnandi lagði fé til íbúðakaupanna. Eins og ofangreind niðurstaða ber með sér hefur stefnanda ekki tekist að sanna að ætlunin hafi verið sú að stefnda endurgreiddi féð. Af hálfu stefnanda hefur því ekki verið sýnt fram á að um tilraun til ólögmætrar auðgunar sé að ræða. Með vísan til þess sem rakið hefur verið ber að sýkna stefndu af aðalkröfu stefnanda. Varakrafa stefnanda byggir á því að stefndu beri að endurgreiða honum það fé sem hann hafi greitt við kaup íbúðarinnar. Byggist varakrafa stefnanda á sömu málsástæðum og aðalkrafa og ber því einnig að sýkna hann af þeirri kröfu. Við aðalmeðferð málsins gerði stefnandi þá kröfu til þrautavara að stefnda yrði dæmd til greiðslu annarrar og lægri fjárhæðar en 25.900.000 kr., samkvæmt mati dómsins, auk dráttarvaxta eins og nánar hefur verið rakið. Af hálfu stefndu var kröfunni mótmælt sem of seint fram kominni. Tekið er undir það með stefndu að krafan er of seint fram komin og ber því að vísa henni frá dómi. Eftir þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 ber stefnanda að greiða stefndu málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 700.000 kr. og hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Sigríður Elsa Kjartansdóttir, settur héraðsdómari, kvað upp dóminn. D Ó M S O R Ð Stefnda, K, er sýknuð af aðal- og varakröfu stefnanda M, en þrautavarakröfu hans er vísað frá dómi. Stefnandi greiði stefndu 700.000 kr. í málskostnað.
|
Mál nr. 443/2017
|
Lausafjárkaup Galli Afsláttur Upplýsingaskylda Skoðunarskylda
|
J ehf. og B ehf. keyptu í mars 2015 alla eignarhluti S ehf. í SH hf. en um var að ræða 25% af heildarhlutafé þess félags. Í málinu deildu aðilar um það hvort J ehf. og B ehf. ættu rétt til afsláttar af kaupverðinu á þeim grundvelli að fyrirsvarsmaður S ehf. hefði vanrækt upplýsingaskyldu sína og hefði kaupverðið því verið hærra en ella. Byggðu J ehf. og B ehf. á því að fyrirsvarsmaður S ehf. hefði hvorki upplýst um fjárhagslega stöðu Í ehf. sem var einn af stærri viðskiptaaðilum SH hf. og átti í verulegum rekstrarerfiðleikum né um kostnað við samning félagsins við B hf. um aðgang að bókunarkerfi þess félags. Héraðsdómur taldi að ekki væri hægt að draga þá ályktun að fyrirsvarsmaður S ehf. hefði vitað annað um fjárhagsstöðu Í ehf. en J ehf. og B ehf. höfðu sjálfir upplýsingar um við kaupin. Í ljósi þess að þeir væru sérfræðingar á sviði fjármála og reksturs fyrirtækja í líkum rekstri yrði að gera ríkar kröfur til þeirra um skoðun á félaginu fyrir kaupin á grundvelli 20. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Þá féllst héraðsdómur ekki á með J ehf. og B ehf. að ónákvæmar upplýsingar sem þeim voru veittar um samning við B ehf. veitti þeim rétt til afsláttar af kaupverði. Var S ehf. því sýknað af kröfu J ehf. og B ehf. í héraði. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms með vísan til forsendna og þess að kaupverð hinna seldu hluta hefði verið ákveðið með því að að aðilar sammæltust um verðið og væri ekkert fram komið í málinu um að aðrar forsendur hefðu legið til grundvallar ákvörðun um það.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson og GretaBaldursdóttir og Ingveldur Einarsdóttir landsréttardómari. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 10. júlí 2017. Þeir krefjast þessað stefndi greiði þeim 16.436.171 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6.gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. október 2015 tilgreiðsludags. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dómsen til vara að krafa áfrýjenda verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðarfyrir Hæstarétti. Með kaupsamningi 11. mars 2015 keyptuáfrýjendur alla eignarhluti stefnda í hlutafélaginu Straumhvarfi en um var aðræða 25% af heildarhlutafé þess. Kaupverðið var 87.500.000 krónur. Dómkrafaáfrýjenda er á því reist að þeir eigi rétt til afsláttar af kaupverðinu vegnagalla á hinu selda. Samkvæmt framburði fyrirsvarsmanns stefnda fyrir héraðsdómióskaði hann eftir framangreindu verði fyrir hlut sinn sem hann kvað hafa tekiðmið af síðasta gengi á hlutabréfum í félaginu áður en til sölu á bréfunum kom.Af framburði fyrirsvarsmanna beggja áfrýjenda fyrir héraðsdómi verður ráðið aðfyrirsvarsmaður stefnda hafi óskað eftir þessu verði fyrir hlutina og um þaðhafi samist með aðilum. Kaupverð hinna seldu hluta var samkvæmt framangreinduákveðið með því að aðilar sammæltust um verðið og er ekki fram komið í málinuað aðrar forsendur hafi legið til grundvallar ákvörðun um það. Að þessu gættuen að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hannstaðfestur. Áfrýjendur verða dæmdir til að greiðastefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal veraóraskaður. Áfrýjendur, JTG ehf. og Bakkagrandiehf., greiði óskipt stefnda, Sumardal ehf., 750.000 krónur í málskostnað fyrirHæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur þriðjudaginn 11. apríl 2017Mál þetta var höfðað með stefnubirtri 28. október 2015 og dómtekið að lokinni aðalmeðferð þann 14. febrúar2017. Stefnendur eru JTG ehf. og Bakkagrandi ehf. Hrefnugötu 5 í Reykjavík ogstefndi er Sumardalur ehf., Barónsstíg 59 í Reykjavík. Stefnendurkrefjast þess að stefnda verði gert að greiða þeim sameiginlega 16.436.171krónu og dráttarvexti af þeirri fjárhæð, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr.38/2001, frá 30. október 2015 til greiðsludags. Auk þess krefjast stefnendurþess að stefnda verði gert að greiða hvorum um sig málskostnað að skaðlausu.Stefndi krefst aðallega sýknu afkröfum stefnenda en til vara að kröfur þeirra verði lækkaðar verulega. Í báðumtilvikum krefst hann greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnenda.I.Þann 11. mars 2015 keyptu stefnendurallt hlutafé stefnda í Straumhvarfi hf., sem nam um fjórðungi alls hlutfjár ífélaginu. Kaupverðið var 87.500.000 krónur og skyldi greitt í fjórum hlutum svosem nánar var kveðið á um í 3. gr. kaupsamnings aðila, dagsettum sama dag.Starfsemi félagsins er á sviði ferðaþjónustu ýmiss konar undir merkinu ArcticAdventures. Áðuren gengið var til kaupanna höfðu stefnendur kannað rekstur og efnahagStraumhvarfs hf., þ. á m. skoðuðu þeir tiltekna þætti í rekstri dótturfélagsþess Jöklamönnum ehf.. Voru sérfræðingar Ernst & Young hf. fengnir til aðrannsaka ákveðna þætti í rekstrinum og liggur fyrir vinnuskýrsla frá þeimdagsett 27. febrúar 2015, gerð af Guðjóni Norðfjörð og Ragnari Oddi Rafnssyni.Kveða stefnendur að við rannsókn Ernst & Young hafi m.a. verið stuðst viðupplýsingar sem Torfi G. Yngvason, forsvarsmaður stefnda og þáverandiframkvæmdastjóri Straumhvarfs hf., hafi veitt. Í 5. gr. kaupsamningsins er vikið aðskilyrðum og forsendum kaupanna. Í 3. mgr. 5. gr. segir: „Kaupendur byggjakaupin m.a. á skoðun Ernst & Young á félaginu og á því að Torfi Yngvason,stjórnarmaður seljanda og fráfarandi framkvæmdastjóri félagsins hafi veittErnst & Young allar upplýsingar sem gætu haft áhrif á verðmæti félagsins.“Þá er í 2. mgr. 6. gr. samningsins svohljóðandi ákvæði um ábyrgð á upplýsingumum félagið: „Seljandi ábyrgist að seljandi og/eða Torfi Yngvason búi ekki yfirneinum þeim upplýsingum við gerð samnings þessa sem kaupendur búa ekki yfir oggætu haft neikvæð áhrif á verðmæti félagsins, sbr. til dæmis að viðskiptamennhyggist segja upp samningum við félagið.“Stefnendur telja að komið hafi íljós, fljótlega eftir að kaupin voru gerð, að ýmis atriði í rekstri og efnahagfélagsins hafi ekki verið í samræmi við það sem þeir hafi mátt vænta ágrundvelli þeirra upplýsinga sem Torfi hafi veitt þeim. Hafa þeir af þessariástæðu krafið stefnda um afslátt af kaupverðinu en stefndi hefur hafnað þeirrikröfu.Fyrir dómi gáfu aðilaskýrslu þeir JónÞór Gunnarsson, fyrirsvarsmaður JTG ehf., Styrmir Bragason, fyrirsvarsmaðurBakkagranda, og Torfi G. Yngvason, fyrirsvarsmaður Sumardals ehf. Þá gáfuskýrslu vitnin Laurent Philippe Joseph Jegu, starfsmaður Straumhvarfs hf., ogRagnar Oddur Rafnsson, sérfræðingur hjá Ernst & Young. Loks gaf BenediktKjartan Magnússon, sviðstjóri hjá KPMG og dómkvaddur matsmaður, skýrslu fyrirdómi. Framburður þeirra er rakinn í niðurstöðu dómsins eftir því sem tilefni ertil.II.Stefnendur reisa kröfu sína á því aðfélagið sem þeir keyptu hafi verið haldið galla og gallanum megi jafna tilvanefnda af hálfu stefnda. Eigi þeir af þessum sökum rétt til afsláttar ákaupverðinu sem nemi stefnufjárhæð málsins. Stefnendurvísa til 3. mgr. 5. gr. og 2. mgr. 6. gr. í kaupsamningi aðila, þar semforsendum og skilyrðum kaupanna sé lýst. Þar sé kveðið á um ríkaupplýsingaskyldu Torfa Yngvasonar, forsvarsmanns stefnda, og ábyrgðar hans áþví að ekkert sé dregið undan sem geti haft áhrif á verðmæti félagsins.Jafnframt vísa stefnendur til 18. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup,varðandi upplýsingaskyldu hans. Stefnendur byggja á því að Torfi hafi vanræktupplýsingaskyldu sína sem leitt hafi til þess að kaupverð félagsins hafi orðiðhærra en annars hefði verið.Þær upplýsingar sem stefnendur byggjaá að Torfi hafi búið yfir en leynt þeim, eða látið hjá líða að upplýsa um,varða annars vegar fjárhagslega stöðu félagsins Íslensk ævintýri ehf., sem hafiverið einn af stærri viðskiptaaðilum Straumhvarfs hf. auk þess sem félagið átti30% hlut í því, og hins vegar kostnað við samning félagsins við Bókun hf., umaðgang að bókunarkerfi þess fyrirtækis. Hvað fyrra atriðið varðar, hafifljótlega eftir kaup stefnanda á Straumhvarfi hf. komið í ljós að Íslenskævintýri ehf. áttu í verulegum rekstrarerfiðleikum og að mikil hætta væri á þvíað það yrði af verulegum viðskiptum. Torfi Yngvason hafi verið stjórnarmaður ífélaginu og stöðu sinnar vegna haft upplýsingar um þessa erfiðleika án þess aðupplýsa stefnendur um þá. Erfiðleikana hafi mátt rekja til rekstrarerfiðleikafranska félagsins Beyond Traveling Sarl., sem hafi verið stór viðskiptavinurÍslenskra ævintýra ehf. Það fyrirtæki hafi rekið ferðaþjónustu undirvörumerkingu Green Aventure, hafi lent í vanskilum við félagið og síðar hættviðskiptum og orðið gjaldþrota. Kröfur Íslenskra ævintýra ehf. á hendur BeyondTraveling Sarl. hafi tapast við gjaldþrot þess síðarnefnda sem aftur leiddi tilþess að rekstrargrundvöllur þess fyrrnefnda brast. Af þessum sökum hafiStraumhvarf hf. orðið af viðskiptum sem nemi um 7,6% af veltu þess en árið 2014hafi Íslensk ævintýri ehf., sem milligönguaðili með viðskipti við GreenAventure, keypt vörur og þjónustu af Straumhvarfi hf. fyrir tæplega 70milljónir króna. Þá hafi Straumhvarf hf. tapað hlutdeild sinni í Íslenskum ævintýrumehf. þegar það félag komst í greiðsluþrot, en í ársreikningi þess árið 2014hafi hlutur Straumhvarfs hf. verið metinn liðlega fjórar milljónir króna. Varðandi viðskiptin við Bókun hf.,byggja stefnendur á því að Torfi hafi sagt þeim að í gildi væri samningur viðþað fyrirtæki sem kvæði á um að Straumhvarf hf. hefði aðgang að bókunarkerfiBókunar og greiddi 100.000 krónur á mánuði fyrir þann aðgang. Eftir að gengiðhafi verið frá kaupum stefnenda á Straumhvarfi hf. hafi hins vegar komið í ljósað slíkur samningur hafi ekki verið fyrir hendi og að greiða hafi þurft 250.000krónur á mánuði fyrir aðganginn, sem síðar hækkaði í 300.000 krónur.Rekstrarkostnaður félagsins hafi hækkað sem þessu nam og haft áhrif á arðsemifélagsins og þar með verðmæti þess.Byggja stefnendur á því aðframangreint feli í sér galla á félaginu sem þeir keyptu af stefnda þar semþessi atriði rýri verðgildi þess. Hefðu þeir haft réttar upplýsingar undirhöndum við samningsgerðina hefðu þeir ekki fallist á það kaupverð sem samiðhafi verið um. Þess vegna eigi þeir rétt til afsláttar á kaupverðinu. Rökstyðjastefnendur kröfu sína með því að lýsa því hvaða áhrif framangreind atriði hafihaft á forsendur útreikninga á verðmæti félagsins með eftirfarandi hætti:EBITDA félagsins hafi í reynd ekki verið 98.318.858 krónur, svo sem forsendurkaupverðs byggðu á, heldur 89.808.242 krónur, skuldir umfram veltufé hafi numið170.414.366 krónum en ekki 147.756.138 krónum svo sem lagt hafi verið tilgrundvallar útreikningi á verðmæti félagsins. Þetta leiði til þess, sé sömuforsendum beitt við útreikninga á verðmæti hlutarins sem stefnendur keyptu, aðverðmæti hans sé 16.436.171 krónu lægra en þeir greiddu í raun. Til stuðningskröfu um afslátt vísa stefnendur til V. kafla laga nr. 50/2000, umlausafjárkaup, og almennra reglna kröfuréttar um vanefndir ogvanefndaheimildir. III.Stefndi reisir sýknukröfu sína ámeginreglu samningaréttar um að samninga skuldi halda. Reglunni verði ekkivikið til hliðar nema sá sem krefjist þess sanni að skilyrði til þess séu fyrirhendi. Því beri stefnendur sönnunarbyrðina fyrir því að skilyrði þess að veitaskuli afslátt af kaupverði séu fyrir hendi. Stefndi byggir á því að sönnunstefnenda um það atriði hafi ekki tekist. Þá sé verðmatið, sem í stefnu sé sagtað hafi verið lagt til grundvallar við ákvörðun um kaupverð félasins,þýðingarlaust fyrir úrlausn málsins. Þær forsendur sem stefnendur kveði aðverðmatið byggi á séu stefnda óviðkomandi. Hann hafi ekki komið að gerð þeirra,þær hafi ekki legið til grundvallar við samningsgerð aðila og þeirra sé hvergigetið í kaupsamningi um félagið. Stefndi byggir á því að við verðmat á hinuselda félagi beri að miða við fleira en stöðu þess við áhættuskiptin í mars2015. Stefnendur hafi keypt fjórðungshlut í félagi sem stundi rekstur. Verðmætislíks félags liggi í veltu og tekjum eftir að kaupin eigi sér stað en ekkifyrir þann tíma. Samkvæmt upplýsingum stefnda hafi rekstur Straumshvarfs hf.gengið mjög vel árið 2015, velta þess hafi aukist mikið og viðskipti dótturfélagavið félagið stóraukist, jafnvel margfaldast. Tekjur Straumhvarfs hf. hafi þvístóraukist og hafi skilað, eða muni skila, hluthöfum félagsins mun meiri arðien rekstur þess árið 2014 gaf tilefni til þess að ætla. Í ljósi þessa væri afarsérstætt ef stefndi yrði dæmdur til þess að veita stefnendum afslátt með vísantil galla á hinu selda.Á stefnendum hafi hvílt skylda til aðskoða hið keypta fyrir kaupin. Það hafi þeir gert. Því geti þeir ekki boriðfyrir sig galla sem þeir vissu eða máttu vita um þegar kaupin voru gerð, sbr.1. mgr. 20. gr. laga nr. 50/2000, um lausafjárkaup. Rannsóknar- ogaðgæsluskylda þeirra sé enn ríkari í ljósi þess að þeir byggðu kaupverð sitt ásérstakri skoðun sérfræðinga á hinu selda sbr. 2. mgr. sömu greinar. Auk þessséu forsvarsmenn stefnenda, þeir Jón Þór Gunnarsson og Styrmir Þór Bragason,þrautreyndir fagfjárfestar sem búi yfir áratuga langri reynslu af verðmati oggreiningu fyrirtækja, kaupum og sölu á félögum og hafi að auki mikla reynslu afbanka- og fjármálastarfsemi og fjárfestingum í ferðaþjónustufyrirtækjum. Þeimséu mætavel ljós áhrif þess á fjárhag fyrirtækja þegar afskrifa þurfi bókfærðakröfu eða þegar rekstrarkostnaður hækki. Þrátt fyrir það hafi ekki verið gerðurneinn fyrirvari í kaupsamningi aðila um að slík atriði hefðu áhrif á efnisamningsins. Stefndi mótmælir því sem röngu ogósönnuðu að hann hafi veitt stefnendum ófullnægjandi eða rangar upplýsingar viðsamningsgerðina. Hvað varðar viðskipti Straumhvarfs hf. við Íslensk ævintýriehf. þá byggir stefndi á því að stefnendur hafi verið að fullu upplýstir um þaðað stærsti einstaki viðskiptavinur þess félags, Beyond Traveling Sarl. (GreenAventure), hafi ekki staðið að fullu við greiðslur vegna viðskipta á árinu2014. Stefnendur hafi engan fyrirvara gert vegna þeirra upplýsinga og eratvikalýsing í stefnu röng hvað þetta atriði varðar. Jafnframt hafi stefnendumverið kunnugt um skuldastöðu Íslenskra ævintýra ehf. við Straumhvarf hf. og ennfremur að hana mætti rekja til vanskila Beyond Traveling Sarl. við fyrstnefndafyrirtækið. Hafi stefnendur talið það forsendu kaupverðsins að kröfur á hendurÍslenskum ævintýrum ehf. fengjust að fullu greiddar, hafi þeim borið að kannaástæður skuldarinnar og greiðslugetu félagsins. Stefnendum megi vera ljóst aðávallt sé einhver óvissa í viðskiptum, ekki síst þegar þau snúa að kaupum áhlutabréfum í óskráðu félagi. Þá áhættu verði samningsaðilarnir að axla.Meginhluti rekstrartekna Straumhvarfs hf. komi af sölu ferðaþjónustu. Sámarkaður sé afar sveiflukenndur og ekki hægt að ganga út frá því að viðskiptieinstakra samstarfsaðila verði jafnmikil frá ári til árs. Því sé engin tryggingfyrir því að tilteknir samstarfssamningar gefi jafnmiklar tekjur frá einu áritil þess næsta, sérstaklega ekki þegar um fyrirtæki eins og Íslensk ævintýriehf. sé að ræða sem hafi boðið upp á fáar tegundir ferða. Stefndi hafi hvorkiábyrgst að kröfur á hendur Íslenskum ævintýrum ehf. fengjust greiddar né heldurað það félag fengi kröfur á hendur sínum viðskiptamönnum greiddar. Því sémótmælt sem ósönnuðu að rekstrargrundvöllur Íslenskra ævintýra ehf. sé brostinneða að félagið hafi orðið gjaldþrota. Engin gögn þar að lútandi hafi verið lögðfram í málinu.Þá byggir stefndi á því að áhættan afhinu selda hafi flust yfir á stefnendur við afhendingu, þ.e. undirritunkaupsamningsins þann 11. mars 2015 og stefnendur hafi borið ábyrgð á hinuselda, þ. á m. kostnaði við bókunarkerfið, frá þeim tíma. Krafa stefnenda umafslátt á grundvelli hærri rekstrarkostnaðar bókunarkerfis sé órökstudd ogvanreifuð. Ekki liggi fyrir hver kostnaður af þessum rekstarlið hafi veriðfyrir kaupsamning aðila og heldur ekki eftir að hann var gerður. Gögn málsinsstyðji ekki staðhæfingar stefnenda um þessi atriði. Þá hafi stefndi ekkiábyrgst með nokkrum hætti kostnað vegna þessa rekstarliðar og ekki veitt þeimneinar upplýsingar sem hafi gefið þeim ástæðu til að ætla að hann yrði sá semhaldið er fram í stefnu. Sé staðhæfingum í stefnu um þessi atriði mótmælt semröngum og ósönnuðum auk þess sem algerlega sé vanreifað á hvaða forsendumstefnda, sem seldi stefnendum 25% hlut í félagi, beri að greiða þeim allanviðbótarkostnað sem stefnendur kveða að félagið hafi haft af rekstribókunarkerfis.Varakröfu sína um verulega lækkunstefnukrafna byggir stefndi á sömu sjónarmiðum og að framan er lýst varðandisýknukröfuna að því leyti sem við á. Verði fallist á að stefnda beri að veitastefnendum afslátt beri að taka tillit til þess að stefndi seldi stefnendum 25%hlut í félagi. Því geti afsláttur af kaupverði vegna tjóns félagsins vegna tapaðrakrafna á dótturfélag þess ekki numið meira en fjórðungi af því tjóni semfélagið hafi orðið fyrir vegna þessa. Á sama hátt geti ætlað tjón stefnendavegna breytinga á rekstrarkostnaði hins selda félags ekki verið meira enfjórðungur af hækkuninni. Beri því í öllu falli að lækka kröfur stefnenda semþessu nemi. Jafnframt mótmælir stefndi kröfu um dráttarvexti frá fyrri tíma endómsuppsögu. Varðandi lagarök vísar stefndi tillaga um meðferð einkamála nr. 91/1991, laga um lausafjárkaup nr. 50/2000 sem ogalmennra reglna samninga- og kröfuréttar, einkum til sjónarmiða umskuldbindingargildi samninga, efndir og lok kröfuréttinda. Þá vísast til ákvæðalaga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, einkum III. kafla þeirra. Krafa ummálskostnað styðst við XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála,aðallega 129. og 130. gr.IV.Í máli þessu gera stefnendur kröfu umað stefndi greiði þeim liðlega 16,4 milljónir króna í afslátt af kaupverði 25%hlutafjár í Straumhvarfi hf., sem stefnendur keyptu af stefnda 15. mars 2015með kaupsamningi sem gerður var sama dag. Fyrir liggur að kaupverðið í heild,87.500.000 krónur, hefur nú verið innt af hendi í samræmi við ákvæðikaupsamningsins. Krafa stefnenda er reist á því að hiðselda hafi verið haldið galla þegar viðskiptin áttu sér stað sem leiði til þessað verðmæti þess hafi í raun verið lægra sem nemur fjárhæð kröfu þeirra. Þegarhefur verið gerð grein fyrir því hvernig stefnendur rökstyðja nánar fjárhæðkröfunnar. Byggja þeir á því að forsvarsmaður stefnda, Torfi G. Yngvason, hafibúið yfir upplýsingum um rekstur Straumhvarfs hf. sem honum hafi borið aðupplýsa forsvarsmenn stefndu um áður en gengið var til kaupanna. Fyrir liggurað Torfi var framkvæmdastjóri Straumhvarfs hf. þar til hann seldi stefnendum sinnhlut í félaginu auk þess sem hann sat í stjórn Íslenskra ævintýra ehf., semStraumhvarf átti 30% hlut í á móti 70% hlut Laurent Joseph Jegu, sem jafnframtvar annar af tveimur starfsmönnum félagsins. Annars vegar byggja stefnendur á þvíað þegar kaupin fóru fram hafi franska fyrirtækið Beyond Traveling Sarl. veriðí miklum vanskilum við Íslensk ævintýri ehf. sem líkur hafi verið á að hefðiáhrif á möguleika síðarnefnda félagsins til að standa í skilum við Straumhvarfhf. Þetta hafi forsvarsmanni stefnda verið ljóst og hann látið hjá líða aðsegja stefnendum frá því. Með því hafi hann brotið gegn upplýsingaskyldu sinnisamkvæmt kaupsamningi aðila sem fram komi í grein 5.3 og 6.3 en efni þessaraákvæða eru rakin í atvikalýsingu dómsins. Ekki liggja fyrir í málinu skrifleggögn varðandi það hvaða upplýsingar Torfi veitti skoðunarmönnum en bæði Torfiog Ragnar Oddur Rafsson, annar skoðunarmanna Ernst & Young, báru fyrir dómiað þeir hefðu a.m.k. átt einn fund snemma á árinu 2015 í tengslum við skoðuninaá Straumhvarfi. Stefndi mótmælir því að fjárhagsstaða Beyond Traveling Sarl.hafi verið eins alvarleg og stefendur staðhæfa þegar salan á hans hluti íStraumhvarfi fór fram og mótmælir því auk þess eindregið að hafa búið yfirvitneskju um það.Til að leysa úr þessu ágreiningsefnier fyrst til þess að taka að stefnendur bera sönnunarbyrði fyrir staðhæfingumsínum, m.a. um hver raunveruleg fjárhagsstaða Beyond Traveling Sarl. var oghver vitneskja forsvarsmanns stefnda um hana hafi verið þegar kaup þeirra á hlutstefnda fóru fram 11. mars 2015. Ekki er um það deilt að Beyond Traveling Sarl.er nú gjaldþrota og Íslensk ævintýri ehf. lýsti kröfu að fjárhæð liðlega233.000 evrur í þrotabúið þann 16. september 2015. Ekkert fékkst greitt afþeirri kröfu. Þá upplýstu forsvarsmenn stefnenda, Jón Þór Gunnarsson og StyrmirBragason, í skýrslu fyrir dómi að Íslensk ævintýri ehf. hefði hætt starfsemi ogStraumhvarf yfirtekið rekstur þess.Ekki er um það deilt að skuldÍslenskra ævintýra ehf. við Straumhvarf hf. um áramótin 2014-15 hafi verið um14 milljónir króna og að stefnendum hafi verið kunnugt um skuldastöðuna þegarkaupin fóru fram. Jafnframt er óumdeilt að helsta ástæða þess að Íslenskævintýri gátu ekki staðið í skilum var sú að Beyond Traveling Sarl. var ívanskilum við félagið.Endurskoðunarfyrirtækið Ernst &Young var fengið til að rannsaka fjárhag Straumhvarfs hf. í aðdraganda kaupannaog fyrir liggja nokkuð ítarleg gögn frá þeim um stöðu félagsins. Í skýrslufyrir dómi bar Ragnar Oddur Rafnsson, sem stýrði skoðun Ernst & Young áfélaginu, að hún hefði í upphafi verið gerð í tengslum við fyrirhuguð kaup JónsÞórs Gunnarssonar og Landsbréfa á 75% hlut annarra en stefnda í Straumhvarfiehf. Skoðunin hefði hafist síðla 2014 og niðurstöður hennar birst í skýrslu semnefnd er vinnuskýrsla, dagsett 27. febrúar 2015. Í skýrslunni eru m.a.upplýsingar um stöðu skammtímakrafna um ármótin 2014-15, sem sagðar eru veratæplega 55 milljónir króna. Sú athugasemd er gerð í skýrslunni að gera megi séráð fyrir að einhverjar þeirra muni tapast og jafnframt tekið fram að samkvæmthefðbundnum útreikningi skuli niðurfæra kröfurnar um 9,4 milljónir eða 17%. Þáer jafnframt meðal gagna málsins sundurliðun á kröfu Straumhvarfs hf. á hendurÍslenskum ævintýrum ehf. um sömu áramót. Þar er skuldin sögð nema 14.425.140krónum, þar af hafi ógjaldfallin skuld numið 4.792.557 kr., 5.396.176 kr. veriðinnan við 30 daga gömul skuld og 4.056.407 kr. verið 30-60 daga gömul skuld. Þáer meðal gagna málsins yfirlit yfir stöðu skulda Íslenskra ævintýra ehf. viðStraumhvarf frá upphafi árs 2012 til ársloka 215. Af því yfirliti má sjá aðskuld félagsins eykst ár frá ári, er um 150.000 krónur í janúar 2012, 1.320.000kr. í lok janúar 2013 en rúmlega 12 milljónir í lok þess árs. Eins og áðursegir nam skuld félagsins ríflega 14 milljónum króna um áramótin 2013-2014.Hvað stöðu Beyond Traveling Sarl.gagnvart Íslenskum ævintýrum ehf. varðar liggur fyrir í málinu að fyrrnefndafélagið var í vanskilum við síðarnefnda félagið á árinu 2014. Af fundargerðstjórnarfundar Íslenskra ævintýra ehf. 26. september 2014, sem er undirrituð afforsvarmanni stefnda og Laurent Jegu, sem báðir áttu sæti í stjórn félagsins,má sjá að skuldastaða franska félagsins hafi verið rædd. Er greint frá því ífundargerðinni að félagið hafi greitt inn á skuld sína að undaförnu þannig aðskuldin sé hætt að vaxa og hafi verið lítillega greidd niður. Það sé þó ekkinóg og lagt hafi verið til að félagið greiddi 20.000 evrur vikulega inn á eldriskuld til viðbótar við greiðslu útgefinna reikninga. Beðið sé eftir viðbrögðumvið þessari tillögu. Í tölvupósti Laurent Jegu 31. október 2014 til Torfa,upplýsir Laurent um að borist hafi greiðslur að fjárhæð 25.000 evrur frá BeyondTraveling Sarl. sama dag og að nokkrum dögum seinna sé líklegt að 20.000 evrurtil viðbótar verði greiddar auk þess sem félagið lofi að greiða 75.000 til100.000 evrur 14. nóvember og 25.000 evrur á viku frá og með vikunni þar áeftir. Í skýrslu fyrir dómi lýsti vitniðLaurent Jegu því að Beyond Traveling Sarl. hefði í upphafi viðskipta félagannastaðið í skilum en hafi farið að safna skuldum þegar leið á viðskiptasambandþeirra. Aðrar upplýsingar um þróun skuldastöðu Beyond Traveling Sarl. viðÍslensk ævintýri ehf. liggja ekki fyrir né heldur upplýsingar um það hve lengiviðskiptasamband félaganna stóð. Í óendurskoðuðum ársreikningi Íslenskraævintýra ehf. fyrir árið 2014 kemur fram að félagið hafi verið rekið með tapiupp á 5,3 milljónir það ár, samanborið við 4 milljóna króna hagnað árið áundan. Þá kemur fram í ársreikningum að útistandandi kröfur á hendurskuldunautum nemi tæplega 13 milljónum króna. Gera verður ráð fyrir því aðstærstur hluti þeirra krafna hafi verið á hendur Beyond Traveling Sarl. þó aðekki liggi fyrir í málinu gögn því til staðfestingar. Að öðru leyti liggja ekkifyrir upplýsingar um það hvernig skuldastaða franska félagsins þróaðist fram aðþeim tíma þegar stefnendur keyptu Straumhvarf hf. í mars 2015 en fyrir liggurað krafa Íslenskra ævintýra ehf. í þrotabú þess nam þann 16. september 2015liðlega 230.000 evrum eða um 33,5 milljónum íslenskra króna miðað við gengiþess dags. Í skýrslu fyrir dómi báru forsvarsmenn beggja stefndu og LaurentJegu að sá síðastnefndi hefði gert þeim grein fyrir greiðsluerfiðleikum franskafyrirtækisins á fyrstu dögum þeirra í starfi hjá Straumhvarfi hf. en þeirkveðast hafa tekið til starfa hjá félaginu um leið og gengið hafði verið frákaupunum. Í kjölfarið hefðu þeir haft samband við eigendur franska félagsins ogeftir viðræður við þá hefði þeim verið ljóst að þessu félagi yrði ekki bjargaðfrá gjaldþroti. Hafi félaginu þó verið gefinn lokafrestur til að greiðaviðskiptaskuld sína en engar greiðslu hefðu borist.Framangreind gögn tala sínu máli umþróun skuldastöðu Íslenskra ævintýra ehf. við Straumhvarf hf. Verður af framlögðumgögnum og vitnisburði aðila og vitna fyrir dómi ekki dregin ályktun um aðforsvarsmaður stefnda hafi búið yfir öðrum upplýsingum en stefnendum var eðamátti vera kunnugt um. Af áðurnefndri fundargerð stjórnar Íslenskra ævintýrafrá 26. september 2014 og tölvuskeyti Laurent til Torfa nokkrum vikum eftirfundinn, er ekki hægt að draga þá ályktun að Torfi hafi vitað annað en það semendurspeglast í skuldastöðu Íslenskra ævintýra ehf. við Straumhvarf um áramótin2014-2015 og stefnendur sjálfir höfðu upplýsingar um við kaupin. Er því ósannaðað hann hafi leynt stefnendur einhverjum upplýsingum sem hann hafi búið yfir áþeim tíma þegar kaupin fóru fram. Þá verður einnig, með hliðsjón af því aðstefnendur nutu ekki einungis aðstoðar sérfræðings við mat á virði félagins,heldur er óumdeilt að þeir sjálfir eru sérfræðingar á sviði fjármála ogreksturs fyrirtækja í líkum rekstri, að gera ríkar kröfur til þeirra um skoðuná félaginu fyrir kaupin, sbr. 20. gr. laga nr. 50/2000. Stefnendur hafa ekkimótmælt staðhæfingum stefnda um að þeir sjálfir og skoðunarmenn Ernst &Young, sem voru trúnaðarmenn þeirra, hafi haft aðgang að öllum gögnum sem máliskipta um rekstur Straumhvarfs hf. og dótturfélaga þess áður en þeir gengu tilkaupanna. Af skýrslu Ernst & Young má sjá að sérstaklega hafi verið skoðuðstaða Jöklamanna ehf., sem Straumhvarf hf. átti 50% hlut í en engarvísbendingar eru um að samsvarandi skoðun hafi farið fram á Íslenskum ævintýrumehf., sem var í 30% eigu Straumhvarfs. Með hliðsjón af framangreindu verður aðtelja að stefnendur hafi vanrækt skoðunarskyldu sína, sem var sérstaklega rík íljósi sérþekkingar þeirra og sérfræðilegrar aðstoðar sem þeir nutu. Sérstaklegavar brýnt að þeir skoðuðu stöðu Íslenskra ævintýra ehf., í ljósi þess aðrekstur þess var nátengdur rekstri Straumhvarfs hf. og að þeirra eigin sögn íraun rekið eins og söludeild innan Straumhvarfs hf. fyrir viðskipti við franskaviðskiptavini.Síðari málsástæða stefnenda lýtur aðþví að samningar Straumhvarfs hf. við Bókun ehf. hafi ekki reynst vera þessefnis sem forsvarsmaður stefnda upplýsti skoðunarmenn Ernst & Young um. Íáðurnefndir skýrslu Ernst & Young frá 27. febrúar 2015 segir að Bókun ogStraumhvarf hafi gert með sér samning um að Straumhvarf aðstoði Bókun við þróunákveðinna þátta í kerfi sínu og fái í staðinn að nota kerfið endurgjaldslaustþar til þessir eiginleikar séu orðnir virkir. Að því loknu eigi Straumhvarf hf.að greiða 100.000 kr. á mánuði fyrir notkun kerfisins. Í tölvuskeytistarfsmanns Ernst & Young til lögmanns stefnenda 19. ágúst 2015 segir aðþessar upplýsingar hafi verið fengnar á fundi með forsvarsmanni stefnda enjafnframt er tekið fram að þeir hafi ekki fengið afhentan skriflegan samningþessa efnis við Bókun. Í tölupóstsamskiptum Bókunar við lögmann stefnanda 18.júní 2015 kemur fram að forsvarsmenn Bókunar hf. telja engan samning um þessafjárhæð vera fyrir hendi. Í einu skeytanna segir Ólafur Gauti Guðmundsson hjáBókun að hann muni eftir því að Torfi hafi lagt til að Straumhvarf greiddiþessa fjárhæð, þ.e. 100.000 kr. á mánuði, fyrir aðgang að kerfi Bókunar en aðþeim hafi fundist upphæðin of lág og hafnað því. Þá liggur fyrir tölvuskeytifrá Bókun frá 2. júlí 2015 þar sem segir að samningur hafi náðst við nýjaeigendur Straumhvarfs hf. um eitt verð fyrir móðurfélagið og fimm nánar greindfélög sem tengjast því, um að greiða 250.000 kr. á mánuði auk virðisaukaskattsfyrir aðgang að bókunarkerfinu og að gjaldið muni hækka eftir eitt ár í 300.000krónur. Jafnframt má af skeytinu ráða að af heildargreiðslunni, þ.e. 250.000krónum, séu 90.000 kr. vegna dótturfélaga Straumhvarfs.Fyrir dómi bar forsvarsmaður stefnda,Torfi Yngvason, að hann hefði talið að samkomulag hefði tekist við Bókun um aðStraumhvarf hf. greiddi 100.000 kr. á mánuði fyrir aðgang að kerfi Bókunar hf.og 20.000 kr. að auki fyrir hvert dótturfélag eða tengt félag. Hann kveðstaldrei hafa sagt að til væri skriflegur samningur þessa efnis.Af framangreindu má ráða að þærupplýsingar um verð fyrir þjónustu Bókunar sem byggt er á í skýrslu Ernst &Young eru byggðar á upplýsingum frá Torfa. Jafnframt liggur fyrir að enginnskriflegur samningur lá fyrir við Bókun. Jafnvel þótt fallast megi á það meðstefnendum að þær upplýsingar sem Torfi veitti um viðskiptin við Bókun hafi aðminnsta kosti verið ónákvæmar, miðað við það sem hann bar í skýrslu fyrir dómi,er ekki á það fallist að þetta atriði veiti þeim rétt til afsláttar afkaupverðinu. Er í því efni fyrst til þess að líta að hafi samningurinn viðBókun verið forsenda fyrir því kaupverði sem stefnendur féllust á að greiða,verður að telja að stefnendum hafi, með hliðsjón af almennri skoðunarskyldusinni, borið að kanna með einhverjum hætti hvert efni samnings við Bókun væri.Hvorki skoðunarmenn Ernst & Young né forsvarsmenn stefnenda virðast hafa gertreka að því að afla upplýsinga um efni samningsins, s.s. með því að kalla eftirskriflegum samningum eða óska staðfestingar Bókunar á efni hans. Þá er með ölluósannað að grundvöllur kaupverðs hlutar stefnda í Straumhvarfi hf. hafi veriðákveðið sem margfeldi af EBIDTA félagsins, svo sem stefnendur byggjaafsláttarkröfu sína á. Loks verður ekki hjá því komist að horfa til þess að sásamningur sem deilt er um varðar litlum fjárhæðum hvort sem miðað er viðkaupverð umdeildra viðskipta, veltu félagsins eða rekstarkostnað þess. Því erósannað að þetta atriði eitt og sér hafi rýrt verðmæti hins selda sem neinunemi.Með framangreindum rökstuðningi erekki fallist á að hið selda félag hafi verið haldið galla sem veiti stefnendumrétt til afsláttar af kaupverðinu úr hendi stefnda. Verður stefndi því sýknaðuraf öllum kröfum stefnenda.Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laganr. 91/1991 verður stefnendum gert að greiða stefnda óskipt málskostnað semþykir hæfilega ákveðinn 850.000 krónur. Ingibjörg Þorsteinsdóttir héraðsdómarikvað upp þennan dóm.D ó m s o r ð :Stefndi Sumardalur ehf. er sýkn afkröfum stefnenda, JTG ehf. og Bakkagranda ehf. Stefnendur greiði stefnda óskipt850.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 421/2002
|
Almannatryggingar Slysatrygging Íþrótt
|
J slasaðist er hann tók þátt í knattspyrnumóti á vegum sýslumannsembættisins á Akureyri. Til leiks mættu bæði lögreglumenn sem voru á vakt og þeir sem ekki voru á vakt meðan mótið fór fram. Var varanleg örorka J metin 10% eftir slysið. T hafnaði beiðni J um bætur vegna slyssins. Í máli sem J höfðaði á hendur T af þessu tilefni krafðist hann að viðurkenndur yrði réttur sinn til bóta á grundvelli 22. gr. laga nr. 117/1993 um almannatryggingar, aðallega vegna slyss við vinnu, sbr. a. lið 1. mgr. 24. gr. laganna, en til vara slyss við íþróttaiðkun, sbr. e. lið sömu lagagreinar. Aðalkröfu J var hafnað á þeirri forsendu að hann hafi ekki verið í vinnu í skilningi tilvitnaðs ákvæðis er hann slasaðist. Skipti ekki máli að mótið var haldið á vegum sýslumannsembættisins og að í kjarasamningi lögreglumanna væri mælt fyrir um að lögreglumenn skyldu teljast að störfum er þeir stunduðu íþróttir o.fl. á vegum félaga lögreglumanna. Þá var varakröfu J hafnað með vísan til þess að umrætt ákvæði almannatryggingalaga nái aðeins til þeirra sem verða fyrir slysum við iðkun íþrótta undir handleiðslu þjálfara innan vébanda skipulagðra íþróttahreyfinga.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Gunnlaugur Claessen og Ingibjörg Benediktsdóttir. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 9. september 2002. Hann krefst þess að viðurkenndur verði réttur sinn til bóta samkvæmt 22. gr. laga nr. 117/1993 um almannatryggingar vegna slyss, sem hann varð fyrir 14. janúar 1999, aðallega vegna slyss við vinnu, sbr. a. lið 1. mgr. 24. gr. laganna, en til vara slyss við íþróttaiðkun, sbr. e. lið sömu lagagreinar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og sér dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 25. júní 2002. Mál þetta, sem dómtekið var 29. maí sl., var höfðað með stefnu, áritaðri um birtingu 27. júní 2001. Stefnandi er Jóhannes Sigfússon, kt. 030563-34419, Grundargerði 7b, Akureyri. Stefndi er Tryggingastofnun ríkisins, kt. 660269-2669. Dómkröfur stefnanda: Að viðurkenndur verði réttur stefnanda til bóta vegna slyss við vinnu skv. 22. grein, sbr. a lið 1. mgr. 24. gr. III. kafla laga nr. 117/1993 um almannatryggingar vegna slyss sem hann varð fyrir þann 14. janúar 1999. Til vara er þess krafist að viðurkenndur verði réttur stefnanda til bóta vegna slyss við íþróttaiðkun skv. 22. gr., sbr. e lið 1. mgr. 24. gr. III. kafla laga nr. 117/1993 um almannatryggingar vegna slyss sem hann varð fyrir þann 14. janúar 1999. Í báðum tilfellum er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað auk virðisaukaskatts. Dómkröfur stefnda: Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu. Upphaflega krafðist stefndi frávísunar varakröfu stefnanda. Með úrskurði, uppkveðnum 30. janúar sl., var frávísunarkröfunni hafnað. Málavextir Hinn 14. janúar 1999 var stefnandi að keppa í árlegri vaktakeppni í innanhússknattspyrnu á vegum sýslumannsembættisins á Akureyri. Keppnin var háð í íþróttasal KA-heimilisins að Dalsbraut á Akureyri á föstum æfingatíma lögregluembættisins en sýslumannsembættið greiddi fyrir leigu á salnum. Þátttakendur í keppninni voru starfsmenn embættisins og til leiks mættu bæði lögreglumenn sem voru á vakt og aðrir sem ekki voru á vakt meðan keppnin fór fram. Stefnandi var ekki á vakt þegar keppni þessi fór fram. Í keppninni slasaðist stefnandi á hægra hné er hann lenti í samstuði við annan leikmann. Við áreksturinn fann stefnandi til mikils sársauka í hnénu og féll í gólfið. Hann var fluttur á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri þar sem búið var um hægra hné hans og hann boðaður til frekari rannsókna síðar. Við hnéspeglun þann 21. janúar 1999 kom í ljós að stefnandi var með slitið krossband í hné. Þann 16. mars 1999 var gerð krossbandsaðgerð á stefnanda á bæklunardeild Fjórðungssjúkrahúss Austurlands og var stefnandi útskrifaður af sjúkrahúsinu 19. sama mánaðar. Eftir það var stefnandi í sjúkraþjálfun fram í júlí 1999. Hinn 22. maí 2000 skilaði Atli Þór Ólason dr.med. örorkumati stefnanda vegna slyss þessa. Niðurstaða læknisins var að stefnandi hefði hlotið 10% varanlega örorku vegna slyssins. Slysið var tilkynnt til Tryggingastofnunar ríkisins 24. janúar 1999. Í reit 12 á eyðublaði tilkynningarinnar var gerð grein fyrir dagsetningu slyssins, tíma og merkt við að slysið hefði orðið utan vinnutíma/í frítíma. Með bréfi stefnda, dags. 2. febrúar 1999, var umsókn stefnanda um slysbætur hafnað á þeirri forsendu að slys í frítíma falli ekki undir slysatryggingar almannatryggingalaga. Með bréfi yfirlögregluþjónsins á Akureyri, dags. 1. mars 1999, til stefnda var aðstaða stefnanda skýrð. Slysatryggingadeild stefnda hafnaði áfram umsókn stefnanda. Með bréfi, dags. 27. apríl 1999, kærði lögmaður stefnanda höfnun stefnda til tryggingaráðs. Úrskurðarnefnd almannatryggingalaga kvað upp úrskurð 14. júlí 1999 þar sem synjun stefnda var staðfest. Málsástæður og rökstuðningur stefnanda Stefnandi byggir kröfu sína á því að við þátttöku í kappleik í innanhúss-knattspyrnu 14. janúar 1999 hafi hann talist vera í vinnu hjá embætti sýslumannsins á Akureyri þar sem hann hafi verið að sinna skyldu sem á honum hvíli sem lögreglumanni til að stunda líkamsæfingar. Stefnandi telji sig því eiga rétt til bóta samkvæmt III. kafla laga nr. 117/1993 um almannatryggingar. Höfnun Tryggingastofnunar ríkisins á kröfu hans sé ólögmæt og ekki í samræmi við ákvæði laga og langa venju hjá stofnuninni. Í 22. gr. laga nr. 117/1993 komi fram að slysatryggingar laganna taki til slysa sem verði við vinnu og síðan sé nánar kveðið á um hvenær maður teljist vera við vinnu. Í lögunum sé kveðið á um réttindi einstaklinga sem ákvarðist út frá mjög breytilegum aðstæðum. Sé ákvæðinu aðeins beitt eftir orðalagi þess og það túlkað þröngt sé ljóst að það taki alls ekki til allra þeirra starfa sem stefnanda beri sem lögreglumanni að inna af hendi en verulegur hluti af starfi lögreglumanna fari fram utan lögreglustöðva sem séu þeirra vinnustaður. Ekki sé því hægt að fallast á að lög nr. 117/1993 séu skýrð með jafnþröngum hætti og stefndi hafi gert í máli stefnanda heldur verði að túlka þau með tilliti til þeirra réttinda og skyldna sem ríkissjóður hafi gengist undir gagnvart lögreglumönnum á grundvelli þeirrar sérstöðu sem starf þeirra hafi. Þegar lögreglumaður slasist við íþróttaiðkun á vegum embættis síns verði því að líta til þeirra sérstöku tengsla sem séu milli líkamsþjálfunar og starfs hans en þau séu frábrugðin því sem gerist hjá flestum öðrum starfsstéttum enda sé það hluti af starfsskyldum lögreglumanna að halda sér í góðu líkamlegu formi. Ástæðu fyrir þessum sérstöku skyldum lögreglumanna megi rekja til eðils starfs þeirra enda sé í lögreglulögum nr. 90/1996 að finna heimildir þeirra til að beita valdi við framkvæmd skyldustarfa sinna, sbr. 14. og 15. grein. Þessar skyldur sínar geti þeir aðeins framkvæmt ef þeir séu vel á sig komnir líkamlega enda beri skilyrði fyrir inngöngu í lögregluskólann í 38. gr. lögreglulaga merki um þær kröfur sem gerðar séu í þessum efnum. Til að gera lögreglumönnum kleift að uppfylla þessar starfsskyldur sínar hafi þeim verið uppálagt að stunda líkamsæfingar sem hluta af starfi sínu og verði að túlka ákvæði 22. gr. laganna í samræmi við þessar saðreyndir. Í 3. mgr. 22. greinar segi að slys teljist ekki verða við vinnu ef það hljótist af athöfnum slasaða sjálfs sem ekki standi í neinu sambandi við vinnuna. Íþróttakeppnin 14. janúar 1999 hafi verið skipulögð af íþróttafélagi sýslumannsembættisins á Akureyri sem hafi haldið utan um íþróttaiðkun lögreglumanna á vegum embættisins. Stefnandi hafi því verið að uppfylla starfsskyldu sína með þátttöku í umræddum kappleik og hafi keppnin verið í beinum tengslum við vinnu hans og hluti af starfsskyldum hans sem lögreglumanns. Þær sérstöku reglur, sem gildi um réttindi lögreglumanna vegna slysa við íþróttaæfingar, byggi á því mati ríkisvaldsins að mikilvægt sé að þeir sem gegna almennum löggæslustörfum séu í góðu líkamlegu ástandi. Lögreglumenn hafi því verið hvattir af vinnuveitendum sínum til að stunda reglulegar líkamsæfingar og ákvæði sett í kjarasamninga sem eigi að auðvelda lögrelgumönnum að uppfylla þessa starfsskyldu sína. Sýslumannsembættið á Akureyri hafi í þessum tilgangi tekið á leigu og greitt fyrir tíma í KA-heimilinu við Dalbraut. Þesssir íþróttatímar séu á fyrirfram ákveðnum dögum og því tilviljunum háð hvort þá beri upp á vaktadaga einstakra lögreglumanna eða frítíma þeirra. Þá verði íþróttaæfingum ekki alltaf viðkomið á vinnutíma vegna mikilla anna. Lögreglumenn hafi því mætt til íþróttaæfinga og keppni á vegum embættisins utan vakta þegar öðru hafi ekki verið við komið. Af þessu sé ljóst að það sé vinnuveitandi stefnanda og starfsmenn á hans vegum sem standi fyrir, skipuleggi og greiði kostnað vegna þeirra æfinga sem stefnandi hafi verið á þegar hann slasaðist. Þessi háttur sé hafður á líkamsæfingum lögreglumanna vegna fjárskorts embættanna og aðstöðuleysis. Í kjarasamningi fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Landsambands lögreglumanna sé kveðið á um starfsskyldur lögreglumanna og komi þar skýrt fram að lögreglumenn skuli teljast að störfum þegar þeir stunda lögregluæfingar, íþróttir og kappleiki á vegum félaga lögreglumanna, sbr. m.a. grein 7.5.2 í samningnum. Sú staðreynd að það sé sérstaklega tekið fram í kjarasamningi við íslenska ríkið að lögreglumenn skuli teljast að störfum við þessar aðstæður eigi sér þá einföldu skýringu að með því hafi verið ætlun að tryggja lögreglumönnum rétt til bóta úr slysatryggingu almannatrygginga ef þeir slösuðust við þessar aðstæður. Lögreglumenn séu eins og aðrir ríkisstarfsmenn slysatryggðir allan sólarhringinn en vegna þeirrar sérstöku skyldu sem vinnuveitandi þeirra, íslenska ríkið, hafi lagt á þá til líkamsæfinga, umfram aðra starfsmenn, sé það eðlileg krafa að þeir séu eðlilega tryggðir við framkvæmd þeirra skylduverka eins og annarra verkefna sem þeim sé gert að fást við. Tryggingastofnun ríkisins hafi um margra ára skeið viðurkennt íþróttaæfingar lögreglumanna sem hluta af vinnu þeirra og greitt bætur vegna slysa sem oðið hafa á íþróttaæfingum eins og þeirri sem stefnandi slasaðist á. Skyndileg breyting á afstöðu Tryggingastofnunar ríkisins sé órökstudd og ekki í samræmi við afgreiðslu mála annarra lögreglumanna sem slasast hafi við sambærilegar aðstæður og brjóti því gegn jafnræðisreglu stjónsýslulaga. Þá feli afstaða stefnda í sér að meðferð sambærilegra mála geti orðið mismunandi eftir því hvort viðkomandi lögreglumaður hafi verið vakt eða á frívakt þegar hann slasist á æfingu. Slík mismunun á réttarstöðu feli einnig í sér óheimila mismunun og brjóti gegn jafnræðisreglu. Verði ekki á það fallist að stefnandi eigi rétt til bóta úr almannatryggingum vegna þess að hann hafi verið að sinna starfsskyldum sínum þegar hann slasaðist þá sé þess krafist að viðurkenndur verði réttur hans til bóta skv. III. kafla laga nr. 117/1993 vegna íþróttaslyss. Í 1. mgr. 22. gr. laga nr. 117/1993 komi fram að slysatryggingar laganna taki til slysa sem verði við hvers konar íþróttaæfingar, íþróttasýningar og íþróttakeppni. Þá segi í e-lið 1. mgr. 24. gr. laganna að íþróttafólk sem taki þátt í íþróttaiðkunum, hvort heldur er æfingum, sýningum eða keppni og orðið er 16 ára, sé slysatryggt skv. ákvæðum laganna. Stefnandi hafi verið á skipulagðri íþróttaæfingu á vegum vinnuveitanda síns og íþróttafélags lögreglumanna á Akureyri þegar hann slasaðist. Æfingin hafi farið fram í umsjón yfirmanns og falist í keppni milli vakta embættis sýslumannsins á Akureyri. Þessar æfingar séu haldnar reglulega. Ekki verði annað séð en stefnandi eigi rétt til bóta eftir skýru orðalagi ákvæða 22. og 24. gr. almannatryggingalaga. Í lögunum komi fram að heimilt sé að kveða nánar á um gildissvið ákvæðisins en sú reglugerðarheimild muni ekki hafa verið nýtt. Því liggi beinast fyrir að skýra ákvæðið eftir orðanna hljóðan og þar sem stefnandi hafi án nokkurs vafa verið við íþróttaiðkun í samræmi við orðalag þess verði að fallst á kröfu hans um að viðurkenndur verði réttur til bóta skv. þessu ákvæði. Af hálfu stefnanda er vísað til laga nr. 117/1993, sérstaklega III. kafla. Þá er vísað til viðurkenndra meginreglna stjórnsýsluréttar um jafnræði, sbr. 11. gr. laga nr. 27/1993. Málsástæður og rökstuðningur stefnda Að mati stefnda er slys það sem stefnandi varð fyrir ekki bótaskylt á grundvelli ákvæða í lögum nr. 117/1993. Beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu. Stefndi geti ekki svarað fyrir hugsanlegan samningsbundinn rétt stefnanda til greiðslu slysabóta á grundvelli kjarasamningsbundinnar slysatryggingar en þess misskilnings virðist gæta í stefnu að enginn munur sé á Tryggingastofnun ríkisins og fjármálaráðuneytinu að þessu leyti. Í 1. mgr. 22. gr. almannatryggingalaga segi að slysatryggingar taki til slysa við vinnu, iðnnám, björgunarstörf, hvers konar íþróttaæfingar, íþróttasýningar og íþróttakeppni enda sé sá sem fyrir slysi verður tryggður samkvæmt ákvæðum 24. eða 25. gr. Í 2. mgr. sé tilgreint hvenær maður teljist vera við vinnu en það sé: 1. Þegar hann sé á vinnustað á þeim tíma sem honum sé ætlað að vera að störfum, svo og í matar- og kaffitímum. 2. Í sendiferð í þágu atvinnurekstrar o.s.frv. Í starfsemi stefnda hafi ákvæði þetta ávallt verið túlkað svo að sé aðili ekki í vinnunni, þ.e. ekki á vinnustað eða á vakt ef því er að skipta, þá njóti hann ekki þeirrar slysatryggingar sem 22. gr. mælir fyrir um. Ráðist sú túlkun af efni ákvæðisins sjálfs og lögskýringargögnum en taki ekki mið af þeim skyldum sem ríkisvaldið í rúmri merkingu kunni að hafa tekið á sig af einhverjum ástæðum gagnvart starfsmönnum sínum. Hafa verði í huga að t.d. fjármálaráðuneytinu væri alls óheimilt að leggja þá skyldu á Tryggingastofnun ríkisins að greiða tilteknum þjóðfélagshópi slysabætur þótt hann félli ekki undir skilyrði laga þar að lútandi. Hafi fjármálaráðuneytið tekið á sig skyldu til greiðslu bóta til lögreglumanna vegna slysa utan vinnutíma, þá beri fjármálaráðuneytið ábyrgð á efndum þeirrar skyldu en ekki stefndi í þessu máli. Stefndi mótmælir því sérstaklega að einhverjir utanaðkomandi aðilar geti fellt greiðsluskyldu á Tryggingastofnun ríkisins á grundvelli samninga sem stofnunin eigi enga aðild að. Ekki verði séð af kjarasamningi fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Landssambands lögreglumanna að sú skylda hvíli á lögreglumönnum að stunda líkamsæfingar. En hvernig sem því sé farið, er því mótmælt að rúm skilgreining í kjarasamningi á því hvenær lögreglumenn teljist vera í vinnu geti haft einhver áhrif á það hvort lögreglumaður eigi rétt til slysabóta á grundvelli ákvæða í almannatryggingalögum. Sé kjarasamningur fjármálaráðherra við Landssamband lögreglumanna skoðaður komi enda í ljós að ekki sé gert ráð fyrir því að slysabætur vegna slysa við íþróttaæfingar í frítíma fáist greiddar úr slysatryggingu almannatrygginga. Þannig segi í ákvæði 7.1.11.: "Lögreglumenn sem starfa í þjónustu ríkissjóðs, skulu slysatryggðir skv. almennum slysatryggingaskilmálum og í samræmi við slysatryggingu ríkisstarfsmanna með eftirfarandi viðbótarréttindum: 1. 9. gr. - aðrar takmarkanir á bótaskyldu-, a) og f) liður eru ekki undanþegnir bótaskyldu þegar lögreglumaður gegnir störfum. 2. 5. gr., -íþróttir og flugferðir-, verði ekki undanþegin bótaskyldu vegna íþróttaæfinga á vegum lögreglumanna svo og vegna íþróttakappleikja á vegum samtaka lögreglumanna. Ábyrgð þessi er í gildi meðan lögreglumaður er á launaskrá ríkisins og skal ríkissjóði frjálst að kaupa slíka tryggingu eða hafa ábyrgð í eigin hættu." Í lið 7.4.1. á dskj. 13 komi fram að ríkið bæti lögreglumanni þau útgjöld sem hann kunni að verða fyrir af völdum slyss á vinnustað og slysatryggingar almannatrygginga bæti ekki skv. 27. gr. laga nr. 117/193. Í lið 7.5.2 í kjarasamningi þar sem fjallað er um skaðabótaskyldu ríkissjóðs segi svo að lögreglumenn skuli teljast að störfum auk venjulegrar vinnuskyldu þegar þeir eru á leið í eða úr vinnu, sitja lögregluskóla og lögreglunámskeið eða stunda lögregluæfingar, íþróttir og kappleiki á vegum félaga lögreglumanna. Hér sé því gert ráð fyrir því að viðsemjandi Landssambands lögreglumanna kaupi þá viðbótartryggingarvernd sem lögreglumönnum beri réttur til samkvæmt framangreindu ákvæði eða hafi hana í eigin áhættu. Hvergi sé gert ráð fyrir því að lögreglumenn séu slysatryggðir þegar þeir séu ekki við störf í hefðbundnum skilningi þess orðs á grundvelli ákvæða almannatryggingalaga. Stefndi hafi fallist á að greiða slysabætur vegna slysa sem lögreglumenn verða fyrir við íþróttaæfingar ef: 1. Slys verður í vinnutíma hins slasaða. 2. Íþróttaæfing er stunduð með samþykki yfirmanns (hluti af starfsskyldum). 3. Um er að ræða íþróttaæfingu á vegum lögreglunnar sem hluta af líkamsrækt þeirra. Engin breyting sé fyrirhuguð á þessari afstöðu en eins og gögn málsins beri með sér hafi stefnandi ekki uppfyllt framangreind skilyrði. Rýmri túlkun að þessu leyti eigi sér enga stoð í ákvæðum almannatryggingalaga né lögskýringargögnum með þeim. Væri málatilbúnaður stefnanda á rökum reistur gætu opinberar stofnanir og ráðuneyti fellt greiðsluskyldu á stefnda með því einu að veita tilteknum aðilum slík réttindi í samningum þeirra í millum. Slík niðurstaða fái engan veginn staðist enda myndu þau ótæpilegu útgjöld sem af því leiddu kippa rekstrargrundvelli algjörlega undan stefnda. Til frekari skýringar vísar stefndi m.a. til úrskurðar tryggingaráðs í máli nr. 298/1999. Þar var um að ræða lögreglumann sem slasaðist við íþróttaæfingu í frítíma sínum. Hinn slasaði hafði fengið annan lögreglumann til að sinna þeirri vakt sem hann átti að vera á þegar slysið varð. Umsókn um slysabætur hafi verið hafnað, m.a. af þeim sökum. Af hálfu stefnda er vakin athygli á bréfi aðalvarðstjóra lögreglunnar í Reykjavík, dags. 14. mars 1997. Þar geti að líta sérstaka staðfestingu lögreglunnar í Reykjavík á því að lögreglumenn sem starfi í almennri deild lögreglunnar þar í borg hafi heimild til að stunda íþróttaæfingar í vinnutíma að fengnu samþykki stjórnenda vaktanna. Þetta staðfesti þá framkvæmd sem ávallt hafi verið höfð til hliðsjónar vegna slysamála lögreglumanna, þ.e. að séu þeir á íþróttaæfingu í vinnutíma, samkvæmt samþykki yfirmanns sem staðfesti að umrædd íþróttaæfing teljist hluti af starfsskyldum viðkomandi lögreglumanns, þá fáist greiddar slysabætur, annars ekki. Úrskurður tryggingaráðs í máli nr. 137/1999 beri með sér að slasist lögreglumaður við íþróttaæfingu sem yfirmaður telur ekki vera hluta af starfsskyldum sé ekki um bótarétt að ræða frá stefnda og skipti þá engu hvernig réttindum lögreglumanna að þessu leyti er fyrir komið í kjarasamningum þeirra. Af hálfu stefnda er því mótmælt að synjun stefnda á beiðni stefnanda um slysabætur fari gegn langri venju hjá stefnda. Sambærilegt ákvæði og 1. mgr. 22. gr. almannatryggingalaga hafi verið í lögum allt frá því að slík lög voru fyrst sett hér á landi, þ.e. lög nr. 74/1937 um alþýðutryggingar. Hafi ákvæðið frá öndverðu verið túlkað svo að verði slys utan vinnutíma sé það ekki bótaskylt sem vinnuslys. Af hálfu stefnda er því mótmælt að synjun stefnda á greiðslu slysabóta til stefnanda feli í sér brot á jafnræðisreglu. Á dskj. 29-31 séu lögð fram dæmi um afgreiðslu á umsóknum þriggja lögreglumanna. Þeir BE og HS fengu greiddar slysabætur enda hafi þeir verið á vakt þegar slys varð. SA hafi fengið greiddar slysabætur enda þótt slys hafi átt sér stað í frítíma. Hér sé um mistök að ræða og hefði umræddur lögreglumaður ekki átt að fá greiddar slysabætur í þessu tilfelli. Ekki sé vitað um að fleiri hafi fengið greiddar slysabætur við þessar aðstæður heldur virðist vera um einangruð mistök að ræða. Bótaréttur verði ekki reistur á slíkum mistökum á grundvelli þess að um brot á jafnræði sé að ræða. Því er mótmælt að sú venjubundna aðferð Tryggingastofnunar að miða bótaskyldu við það hvort lögreglumaður hafi verið á vakt eða ekki brjóti í bága við jafnræðisreglur. Þegar meta skuli hvort lögreglumaður hafi verið við vinnu sína á ákveðnum tímapunkti hljóti eðlilegast og í raun eina tæka viðmiðunin að vera sú hvort viðkomandi lögreglumaður hafi verið á vakt. Af hálfu stefnda er vakin athygli á ákveðnum misskilningi sem fram komi hjá stefnanda við afgreiðslu málsins fyrir úrskurðarnefnd almannatrygginga. Þar komi fram af hálfu stefnanda að verði synjun um greiðslu slysabóta til hans staðfest feli það í sér að lögreglumaður sem grípi til lögregluaðgerða að eigin frumkvæði utan vinnutíma ætti ekki rétt á slysabótum. Þetta sé rangt því samkvæmt d-lið 1. mgr. 24. gr. almannatryggingalaga séu þeir slysatryggðir sem vinna að björgun manna úr lífsháska eða vörnum gegn yfirvofandi meiri háttar tjóni á verðmætum. Í mörgum tilfellum myndi lögreglumaður njóta slysatryggingar á grundvelli þessa ákvæðis. Að öðru leyti eigi sömu rök við hér og endranær að viðbótartryggingarvernd sú sem lögreglumenn njóti á grundvelli kjarasamnings síns, geti ekki haft nein áhrif á það hvernig ákvæði almanntryggingalaga eru túlkuð. Í því sambandi skipti máli að skv. kjarasamningi Landssambands lögreglumanna við fjármálaráðherra teljist lögreglumaður vera að störfum og því að fullu slysatryggður við framangreindar aðstæður. Verði því ekki séð að hagsmunir hans séu í neinu skertir þótt viðurkennd verði afstaða stefnda til þessa álitaefnis. Ástæða sé til að hafa í huga að ósannað sé að stefnandi hafi í raun orðið fyrir útgjöldum eða einhvers konar óbættu tjóni vegna slyssins sem hann varð fyrir. Í því sambandi bendir stefndi á þann rétt til greiðslna í veikindaforföllum sem leiði af ákvæði 2.8. í kjarasamningi lögreglumanna. Þá er einnig vakin athygli á að skv. 5. mgr. 28. gr. almannatryggingalaga renni dagpeningagreiðslur í slysaforföllum til vinnuveitanda ef hann hefur greitt hinum slasaða laun á þeim tíma. Verði ekki betur séð af gögnum málsins en að þannig hátti til um mál stefnanda. Með hliðsjón af þessu verði hvað sem öðru líður ekki séð að stefnandi eigi að svo stöddu rétt til frekari bóta frá stefnda. Einu raunverulegu málsástæðurnar sem stefnandi hafi fært fram í málinu séu þær að Landssamband lögreglumanna hafi samið við fjármálaráðuneytið um rétt til slysabóta. Stefndi gerir ekki ágreining við stefnanda um það en bendir á að slíkt geti ekki, án þess að eitthvað annað og meira komi til, fellt greiðsluskyldu á Tryggingastofnun ríkisins. Ekki hafi verið sýnt fram á neitt slíkt af hálfu stefnanda. Beri því að sýkna stefnda af aðalkröfu stefnanda. Vegna varakröfu stefnanda um viðurkenningu réttar til bóta vegna slyss við íþróttaiðkun skv. 22. grein, sbr. e lið 1. mgr. 24. gr. III. kafla laga nr. 117/1993 um almannatryggingar er því hafnað af hálfu stefnda að e liður 24. gr. laga nr. 117/1993 eigi við í því tilfelli sem hér um ræðir. Fráleitt væri að túlka lagaákvæðið svo að allir þeir sem stunduðu íþróttir með einhverjum hætti væru tryggðir samkvæmt ákvæðinu enda slíkt í engu samræmi við markmið lagasetningarinnar. Lagaákvæðið hafi alla tíð verið túlkað svo að það eigi við um íþróttaiðkun sem stunduð sé á vegum íþróttafélaga þar sem fram fari skipulögð íþróttastarfsemi undir handleiðslu þjálfara. Á þessa túlkun hafi umboðsmaður Alþingis fallist í áliti sínu nr. 2304/1997, dags. 5. ágúst 1999. Kappleikurinn sem hér um ræði hafi hvorki farið fram undir handleiðslu þjálfara né hafi hann verið á vegum íþróttafélags í skilningi laganna og í raun sé ósannað að nein ofangreind skilyrði séu uppfyllt í málinu. Í áliti umboðsmanns segi: "-- að ætlun löggjafans hafi verið sú að allir þeir sem stunda íþróttir sem skipulögð eru af hálfu íþróttahreyfingarinnaar séu slysatryggðir samkvæmt almannatryggingalögum." Íþróttasamband Íslands, ÍSÍ, sé æðsti aðili um frjálsa íþróttastarfsemi áhugamanna á landinu. Íþróttafélag lögreglumanna á Akureyri og Íþróttafélag sýslumannsembættisins á Akureyri séu hins vegar ekki innan ÍSÍ og falli því ekki innan skilgreiningar laganna. Beri því að sýkna stefnda af varakröfu stefnanda. Af hálfu stefnda er sýknukrafa fyrst og fremst reist á ákvæðum III. kafla almannatryggingalaga með síðari breytingum. Jafnframt er byggt á meginreglum fjármunaréttar um aðild að kröfusambandi. Krafa um málskostnað er reist á XXI. kafla laga nr. 91/1991, sbr. aðallega 129. og 130. gr. Niðurstaða Þá er stefnandi slasaðist í vaktakeppni í innanhússknattspyrnu hinn 14. janúar 1999 var hann ekki á vakt. Þegar af þeirri ástæðu telst stefnandi ekki hafa verið við vinnu í skilningi laga um almannatryggingar þá er hann slasaðist, sbr. a. og b. lið 22. gr. laga nr. 117/1993. Ekki skiptir máli í þessu sambandi að vaktakeppnin var skipulögð af íþróttafélagi sýslumannsembættisins á Akureyri og þá ekki heldur ákvæði 7.5.2 í kjarasamningi fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs og Landssambands lögreglumanna. Í ákvæði þessu kemur fram að lögreglumenn skuli m.a. teljast að störfum þá er þeir stunda lögregluæfingar, íþróttir og kappleiki á vegum félaga lögreglumanna. Ákvæði í kjarasamningum skuldbindur aðila að hlutaðeigandi samningi en hefur ekki áhrif á réttindi samkvæmt lögum um almannatryggingar. Ekki hefur verið sýnt fram á að vinnuveitandi lögreglumanna hafi lagt á þá sérstakar skyldur til líkamsæfinga enda þótt ljóst megi vera að mikilvægt getur verið við framkvæmd starfa lögreglumanna að þeir séu vel á sig komnir. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að synjun stefnda á viðurkenningu á bótarétti stefnanda vegna slyssins 14. jan. 1999 feli í sér brot á jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Meðal skjala málsins er úrskurður tryggingaráðs frá 5. mars 1999 þar sem staðfest var synjun slysatryggingadeildar stefnda á umsókn lögreglumanns um slysabætur vegna slyss sem umsækjandi varð fyrir við íþróttaæfingu á vegum íþróttafélags lögreglunnar á Ísafirði. Einnig hafa verið lagðir fram tveir úrskurðir úrskurðarnefndar almannatrygginga. Sá fyrri er dags. 14. júlí 1999. Þar var staðfest synjun slysatryggingadeildar stefnda á umsókn lögreglumanns um slysabætur vegna slyss sem umsækjandi varð fyrir í íþróttakeppni á vegum sýslumannsembættisins í Keflavík. Seinni úrskurðurinn er dags. 9. maí 2001. Þar voru atvik svipuð og í hinum tveim úrskurðunum og niðurstaða sú sama. Í greinargerð stefnda kemur fram að í einu tilviki hafi lögreglumaður fengið bætur enda þótt slys hafi átt sér stað í frítíma. Þar hafi verið um mistök að ræða. Ekki hefur verið sýnt fram á fleiri tilvik en þetta eina þar sem lögreglumenn, sem hafa slasast þegar þeir voru ekki í vinnu, hafi fengið bætur. Verður því ekki á það fallist með stefnanda að stefndi hafi með afgreiðslu sinni á erindi stefnanda brotið jafnræðisreglu. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið er aðalkröfu stefnanda hafnað. Varakrafa stefnanda er á því byggð að stefnandi hafi verið á skipulagðri íþróttaæfingu á vegum vinnuveitanda síns og íþróttafélags lögreglumanna á Akureyri þá er hann slasaðist. Æfingin hafi farið fram í umsjón yfirmanns og falist í keppni milli vakta embættis sýslumannsins á Akureyri. Slík keppni sé haldin reglulega. Í e lið 24. gr. laga um almannatryggingar er kveðið á um slysatryggingu íþróttafólks sem tekur þátt í íþróttaiðkunum, hvort heldur er æfingum, sýningum eða keppni, og orðið er 16 ára. Í grein þessari segir jafnframt að með reglugerðarákvæði megi ákveða nánar gildissvið þessa ákvæðis. Ekki mun hafa orðið af setningu reglugerðar um þetta efni. Slysatryggingadeild stefnda hefur túlkað ákvæði þetta svo að ákvæðið næði til íþróttamanna sem orðnir eru 16 ára og að um sé að ræða reglubundna ástundun íþrótta hjá íþróttafélagi undir handleiðslu þjálfara, oftast með það að markmiði að taka þátt í keppni eða sýningum. Slys sem verða í íþróttatímum skóla, íþróttakeppni starfsmanna fyrirtækja, við ýmis konar þjálfun á eigin vegum eða í keyptum námskeiðum hjá hinum ýmsu aðilum sem slíka þjónustu selja hafi hins vegar ekki verið talin bótaskyld. Slys stefnanda varð í keppni starfsmanna sýslumannsembættisins á Akureyri og fellur samkvæmt því ekki undir það sem slysatryggingadeild stefnda hefur talið skilyrði bótaréttar. Þegar til þess er litið sem fram kemur í greinargerð með frumvarpi að almannatryggingalögum varðandi vanda íþróttahreyfingarinnar þykir sem ætlun löggjafans hafi með setningu framangreinds ákvæðis verið að tryggja að þeir sem yrðu fyrir slysum við iðkun íþrótta undir handleiðslu þjálfara innan vébanda skipulagðra íþróttahreyfinga, nytu tryggingar samkvæmt almannatryggingalögum. Því er ómótmælt að keppnin sem stefnandi slasaðist í hafi ekki farið fram undir handleiðslu þjálfara og ekki fór keppnin fram á vegum íþróttafélags í skilningi almannatryggingalaga. Ber því að sýkna stefnda af varakröfu stefnanda. Eftir atvikum þykir rétt að fella málskostnað niður. Auður Þorbergsdóttir héraðsdómari dæmir málið. D ó m s o r ð: Stefndi, Tryggingastofnun ríkisins, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Jóhannesar Sigfússonar, í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 273/2010
|
Ráðningarsamningur Laun Tómlæti
|
S höfðaði mál gegn Í hf. og krafðist launa fyrir yfirvinnu á tilteknu tímabili auk orlofs af yfirvinnulaunum. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að í skýrslu S fyrir dómi hefði komið fram að honum hefði verið ljóst þegar hann hefði áður starfað fyrir Í hf. að greiðsla fyrir yfirvinnu væri innifalin í umsömdum heildarlaunum, svo og að eins færi um launakjör hans á því tímabili sem málið varðaði. Þrátt fyrir þetta hefði S ekki gert athugasemdir við forráðamenn Í hf. um að hann teldi að sér bæri að fá greitt sérstaklega fyrir yfirvinnu. Loks var talið að S hefði ekki sýnt fram á að heildarlaun hans á tímabilinu svöruðu ekki til lágmarkskjara samkvæmt kjarasamningi fyrir launþega í starfsgrein hans, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda með áorðnum breytingum. Í hf. var því sýknað af kröfum S.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 23. febrúar 2010. Ekki varð að fyrirhugaðri þingfestingu þess 7. apríl 2010 og áfrýjaði hann öðru sinni 4. maí sama ár. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 15.022.246 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 1. maí 2005 til 31. janúar 2009, en af 15.022.246 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Svo sem nánar greinir í héraðsdómi lýtur ágreiningur aðila að kröfu áfrýjanda, sem er byggingafræðingur, á hendur stefnda vegna launa fyrir yfirvinnu á tímabilinu frá apríl 2005 til október 2008, auk orlofs af yfirvinnulaunum. Áfrýjandi ber því við að stefndi hafi ekki greitt sér fyrir yfirvinnu, en ráðningarsamningur hans við stefnda 8. febrúar 2005 hafi einungis tekið til mánaðarlauna fyrir „fullt starf“, sem hann telji svara til dagvinnu. Stefndi heldur því aftur á móti fram að laun samkvæmt ráðningarsamningnum hafi tekið mið af fastlaunakerfi hjá sér fyrir stjórnendur, á sama hátt og gert hafi verið í samningi um ráðningu áfrýjanda til starfa hjá dótturfélagi stefnda, sem staðið hafi frá 1998 til 2004. Í því kerfi felist að greidd séu föst laun fyrir alla vinnu hvort sem um dagvinnu eða yfirvinnu sé að ræða. Sú fasta fjárhæð sem áfrýjandi hafi fengið greidda mánaðarlega hafi tekið reglubundnum hækkunum og numið 600.000 krónum á mánuði þegar hann lét af störfum í lok janúar 2009. Heimilt sé að ákveða í ráðningarsamningi að greidd séu föst heildarlaun fyrir alla vinnu, sem taki bæði til dagvinnu og yfirvinnu, svo framarlega sem heildarkjör starfsmannsins nái þeim lágmarkskjörum sem kjarasamningar kveði á um, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda með áorðnum breytingum. Laun áfrýjanda hafi ætíð verið hærri en nemi þeim lágmarkskjörum og því hafi aðilum verið heimilt að semja um að yfirvinna væri innifalin í heildarlaunum og ekki yrði greitt sérstaklega fyrir hana. Í skýrslu áfrýjanda fyrir héraðsdómi kom fram að honum hafi verið ljóst þegar hann starfaði hjá dótturfélagi stefnda frá 1998 til 2004 að greiðsla fyrir yfirvinnu væri innifalin í umsömdum heildarlaunum, svo og að eins færi um launakjör hans samkvæmt ráðningarsamningnum við stefnda frá 8. febrúar 2005. Fyrir liggur í málinu að áfrýjandi gerði aldrei fyrir starfslok sín athugasemdir við forráðamenn stefnda um að hann teldi þrátt fyrir þetta að sér bæri að fá greitt sérstaklega fyrir yfirvinnu. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að heildarlaunin, sem hann fékk frá stefnda á tímabilinu frá apríl 2005 til janúar 2009, hafi ekki svarað til lágmarkskjara samkvæmt kjarasamningi fyrir launþega í starfsgrein hans, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980. Að þessu virtu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 24. nóvember 2009. Mál þetta, sem höfðað var 26. maí 2009, var dómtekið 10. nóvember sl. Stefnandi er Sverrir Þór Kristjánsson, Orrahólum 3, Reykjavík. Stefndi er Ístak hf., Engjateigi 7, Reykjavík. Stefnandi gerir þær dómkröfur að stefndi greiði stefnanda kr. 15.022.246,-, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur af kr. 70.826,- frá 01.05.2005 til 01.06.2005, af kr. 191.915,- frá 01.06.2005 til 15.06.2005, af kr. 213.409,- frá 15.06.2005 til 01.07.2005, af kr. 1.019.908,- frá 01.07.2005 til 01.08.2005, af kr. 1.575.090,- frá 01.08.2005 til 01.09.2005, af kr. 1.952.066,- frá 01.09.2005 til 01.10.2005, af kr. 2.493.540,- frá 01.10.2005 til 01.11.2005, af kr. 2.993.889,- frá 01.11.2005 til 01.12.2005, af kr. 3.443.975,- frá 01.12.2005 til 01.01.2006, af kr. 4.241.335,- frá 01.01.2006 til 01.02.2006, af kr. 4.508.645,- frá 01.02.2006 til 01.03.2006, af kr. 4.954.785,- frá 01.03.2006 til 01.04.2006, af kr. 5.221.472,- frá 01.04.2006 til 01.05.2006, af kr. 5.403.417,- frá 01.05.2006 til 01.06.2006, af kr. 5.550.469,- frá 01.06.2006 til 15.06.2006, af kr. 6.148.220,- frá 15.06.2006 til 01.07.2006, af kr. 6.559.466,- frá 01.07.2006 til 01.08.2006, af kr. 6.601.837,- frá 01.08.2006 til 01.10.2006, af kr. 7.067.916,- frá 01.10.2006 til 01.11.2006, af kr. 7.319.648,- frá 01.11.2006 til 01.12.2006, af kr. 7.506.578,- frá 01.12.2006 til 01.01.2007, af kr. 7.598.797,- frá 01.01.2007 til 01.02.2007, af kr. 7.870.469,- frá 01.02.2007 til 01.03.2007, af kr. 8.208.968,- frá 01.03.2007 til 01.04.2007, af kr. 8.657.548,- frá 01.04.2007 til 01.05.2007, af kr. 8.836.430,- frá 01.05.2007 til 01.06.2007, af kr. 9.031.824,- frá 01.06.2007 til 15.06.2007, af kr. 9.354.788,- frá 15.06.2007 til 01.08.2007, af kr. 9.649.255,- frá 01.08.2007 til 01.11.2007, af kr. 10.174.892,- frá 01.11.2007 til 01.12.2007, af kr. 10.183.148,- frá 01.12.2007 til 02.01.2008, af kr. 10.494.127,- frá 02.01.2008 til 01.03.2008, af kr. 10.877.334,- frá 01.03.2008 til 01.04.2008, af kr. 11.110.997,- frá 01.04.2008 til 01.05.2008, af kr. 11.425.663,- frá 01.05.2008 til 01.06.2008, af kr. 11.734.098,- frá 01.06.2008 til 15.06.2008, af kr. 12.000.580,- frá 15.06.2008 til 01.07.2008, af kr. 12.259.167,- frá 01.07.2008 til 01.09.2008, af kr. 13.084.775,- frá 01.09.2008 til 01.10.2008, af kr. 14.321.629,- frá 01.10.2008 til 01.12.2008, af kr. 14.673.681,- frá 01.12.2008 til 31.01.2009,og af kr. 15.022.246,- frá 31.01.2009 til greiðsludags. Stefnandi krefst þess að stefndi greiði málskostnað stefnanda að skaðlausu ásamt virðisaukaskatti. Stefndi gerir þær dómkröfur að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hans hendi að mati dómsins. I Stefnandi, sem er menntaður byggingafræðingur, hóf störf hjá Fossvirki, sameignarfélagi í eigu stefnda o.fl., í apríl árið 1998. Í ráðningarsamningi, dags. 26. maí 1998, kemur fram að laun stefnanda skuli vera 208.000 krónur á mánuði miðað við fullt starf. Þá er einnig tekið fram að stefnandi skuli aukalega fá greitt „útitillegg“ að fjárhæð 105.000 krónur fyrir vinnu í Sultartanga. Stefnandi starfaði samfellt hjá félaginu til ársins 2004 er hann sagði upp störfum. Kveðst stefnandi hafa sagt upp vegna óánægju og álags. Stefnandi hóf síðan störf hjá stefnda í febrúar 2005. Kveðst stefnandi hafa gert það í von um minna vinnuálag. Gerður var skriflegur ráðningarsamningur dags. 8. febrúar 2005 milli aðila. Í samningnum kemur fram að fyrsti starfsdagur stefnanda sé 11. febrúar 2005 og að laun miðað við fullt starf skuli vera kr. 440.000,-. Þá kemur fram að vegna vinnu á Grænlandi skuli stefndi greiða stefnanda útitillegg/dagpeninga kr. 100.000,-. Einnig kemur þar fram að um réttindi og skyldur aðila að öðru leyti skuli fara skv. gildandi kjarasamningi. Stefnanda var síðan sagt upp störfum með bréfi, dags. 31. október 2008, með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Stefndi kveður launauppbyggingu hjá tæknimönnum, verkstjórum og öðrum stjórnendum hafa verið þannig hjá stefnda í áratugi að greidd séu föst laun, svokallað fastlaunakerfi, fyrir alla vinnu hvort sem um er að ræða dagvinnu eða yfirvinnu. Hafi stefnandi verið starfsmaður í fastlaunakerfi stefnda allan þann tíma sem hann vann hjá stefnda, það er allt frá árinu 1998. Umræddir starfsmenn séu í dag yfir 100 talsins, allir með föst laun, og sú yfirvinna sem unnin sé falli undir þessi föstu laun. Nær einu umframgreiðslur til starfsmanna í fastlaunakerfi séu uppbætur, dvelji starfsmenn fjarri heimilum sínum í nokkurn tíma, svo sem á virkjunarsvæðum. Öllum starfsmönnum stefnda sé gerð grein fyrir launakerfi stefnda við upphaf starfa. Stefnandi sé þar engin undantekning. Í hverjum mánuði fékk stefnandi greidda fasta fjárhæð sem miðaðist við fullt starf en sú fjárhæð, sem upphaflega var kr. 440.000,- hækkaði upp í kr. 480.000,- um áramótin 2005-2006, síðan í kr. 530.000,- um áramótin 2006-2007 og loks í kr. 600.000,- um áramótin 2007-2008. Stefnandi fékk einnig greiddar uppbætur vegna dvalar fjarri heimili sínu. Þá fékk stefnandi greiddar 200.000 krónur í júlí 2006. Kveðst stefnandi hafa fengið greiðsluna í kjölfar samtala við yfirmenn sína um mikið vinnuálag án greiðslu fyrir yfirvinnu. Stefndi kveðst hins vegar hafa ákveðið að greiða stefnanda bónus í júlí 2006 vegna mikillar helgarvinnu. Samkvæmt vinnuskýrslum stefnanda vann stefnandi að meðaltali um 222 klst. á mánuði hjá stefnda. Stefnandi kveður vinnuskýrslurnar hafa verið samþykktar af stefnda. Fyrirsvarsmaður stefnda kveður vinnuskýrslur ekki hafa verið skoðaðar. Hann hafi því ekki skoðun á því hvort þær séu réttar. Þann 11. febrúar 2009, 11 dögum eftir að vinnusambandi aðila lauk, sendi lögmaður stefnanda bréf til stefnda, þar sem stefnda er gerð grein fyrir kröfu stefnanda vegna yfirvinnu á tímabilinu frá apríl 2005 til október 2008, auk orlofsgreiðslna vegna yfirvinnu. Var sú krafa á því byggð að samkvæmt vinnuskýrslum hefði stefnandi unnið umtalsverða yfirvinnu, þ.e. umtalsvert fleiri vinnutíma en gert sé ráð fyrir í „fullu starfi“, en að launaseðlar bæru ekki með sér að stefnandi hefði fengið greitt fyrir þá yfirvinnu. Bréfi lögmanns stefnanda var svarað með bréfi, dags. 18. febrúar 2009, þar sem kröfu stefnanda var mótmælt sem rangri og ósannaðri. Var í fyrsta lagi tekið fram að þar sem yfirvinna væri hluti af fastalaunum stefnanda ætti hann ekki kröfu um greiðslu frekari launa úr hendi stefnda. Þá var því einnig haldið fram að stefnandi hefði sýnt af sér tómlæti með því að gera fyrst kröfu um greiðslu yfirvinnu í febrúar 2009, eftir að hafa verið hluti af fastlaunakerfi stefnda í mörg ár. Var á það bent að slíkt tómlæti hefði í för með sér niðurfall greiðsluskyldu atvinnurekanda, hefði hún einhvern tíma verið til staðar. Að lokum var útreikningi launa og dráttarvaxta mótmælt sem röngum og ósönnuðum. II Stefnandi byggir kröfur sínar á skyldu vinnuveitanda samkvæmt meginreglum vinnuréttar og samningaréttar til að greiða starfsfólki laun fyrir það vinnuframlag sem starfsfólk innir af hendi í þágu vinnuveitanda. Fullt starf Í ráðningarsamningi stefnanda við stefnda hafi aðilar samið um fasta launafjárhæð fyrir fullt starf. Í samningnum sé ekki skilgreint nánar hvað teljist fullt starf en þess í stað sé vísað í gildandi kjarasamning. Stefnandi sé menntaður byggingafræðingur. Í kjarasamningi milli Félags ráðgjafarverkfræðinga annars vegar og Stéttarfélags verkfræðinga og Kjarafélags Tæknifræðingafélags Íslands hins vegar komi fram í grein 2.1.2. að dagvinna teljist 38 klst. á viku og skemmri vinnuskylda teljist hlutastarf samkvæmt grein 2.1.7. Af ákvæðum kjarasamningsins leiði að fullt starf teljist vera 38 klst. á viku eða 164,5 klst. á mánuði. Þá teljist öll vinna umfram dagvinnu yfirvinna samkvæmt kjarasamningnum, grein 2.2.1. Af framansögðu leiði að í ráðningarsamningi stefnanda við stefnda hafi aðilar samið um greiðslu kr. 440.000,- fyrir 164,5 klst. á mánuði vegna vinnu á árinu 2005. Stefnanda hafi verið falið að annast eftirlit með framleiðslu á þeim starfsstöðum sem hann var sendur á. Stefnandi hafi sinnt þeim verkefnum sem honum voru falin og skilað vinnuskýrslum til skrifstofu stefnda með tölvupósti í lok hvers mánaðar. Í vinnuskýrslum stefnanda komi fram að í 37 mánuði af þeim 43 sem hann starfaði hjá stefnda á tímabilinu hafi vinnustundir stefnanda verið fleiri en 164,5 klst. Samtals hafi yfirvinnustundir stefnanda verið 2582,5 eða að meðaltali 69,8 klst. á hverjum yfirvinnumánuði. Ekki komi fram í ráðningarsamningi hvað stefnda beri að greiða fyrir vinnu umfram fullt starf. Í gildandi kjarasamningi komi fram í grein 8.3.2. að tímakaup fyrir yfirvinnu sé 1,0385% af mánaðarlaunum starfsmanns. Á árinu 2005 hafi stefnda því borið að greiða stefnanda kr. 4.569,- fyrir hverja klukkustund umfram dagvinnu, fjárhæðin hafi hækkað í kr. 4.985,- árið 2006; í kr. 5.504,- árið 2007 og í kr. 6.231,- árið 2008. Samtals beri stefnda að greiða stefnanda kr. 13.464.983,- fyrir vinnu umfram fullt starf á árunum 2005 til og með 2008. Orlof á yfirvinnu Stefnandi krefji stefnda um greiðslu á orlofslaunum vegna yfirvinnu. Í tilvitnuðum kjarasamningi komi fram í grein 4.2.4. að vinnuveitanda beri að greiða orlofsfé 11,2% á laun fyrir yfirvinnu. Hlutfallið hafi breyst í 13,04% í júní 2008, sbr. grein 4.2.4 kjarasamnings Félags ráðgjafarverkfræðinga sem tók þá gildi. Þá komi fram í 1. gr. laga um orlof nr. 30/1987 að allir þeir sem starfi í þjónustu annarra gegn launum eigi rétt á orlofi og orlofslaunum. Í 2. mgr. 2. gr. laganna segi að samningur um minni rétt til handa launþegum en kveðið sé á um í lögunum sé ógildur. Samkvæmt framansögðu eigi stefnandi rétt til greiðslu orlofslauna samtals að fjárhæð kr. 1.557.263,-. Fastlaunakerfi Stefndi hafi borið því við að stefnandi hafi verið grandsamur um það kerfi sem í gildi var hjá stefnda um að yfirvinna væri hluti af föstum launum stefnanda. Þá hafi verið um það almenn vitneskja meðal starfsmanna. Stefnandi hafi starfað hjá stefnda í 6 ár áður en hann hætti störfum vegna óánægju og álags. Stefnandi hafi aftur hafið störf hjá stefnda og þá í von um minna álag. Á þeim tíma hafi verið gerður skýr skriflegur samningur milli aðila um laun sem miðuðust við fullt starf en réttindi að öðru leyti samkvæmt gildandi kjarasamningi. Samningurinn sé gerður á stöðluðu eyðublaði merktu stefnda og beri því að túlka allan vafa sem kunni að leiða af samningnum stefnanda í hag. Samningur aðila gefi stefnanda réttmætt tilefni til að líta svo á að óskað verði eftir vinnuframlagi stefnanda í 164,5 vinnustundir á mánuði og fyrir þær vinnustundir fái stefnandi greiddar kr. 440.000,-. Telji stefndi að stefnandi hafi samið um kr. 440.000,- í laun á mánuði miðað við fullt starf og yfirvinnu þá hefði stefnda verið í lófa lagið að bæta því við hið staðlaða samningsform sem aðilar undirrituðu til staðfestu á ráðningarsambandi eða gera skilmerkilega grein fyrir þeirri forsendu, sérstaklega í ljósi þess að stefnandi hafði áður hætt störfum hjá stefnda vegna álags og óánægju. Hið stefnda félag sé stórt fyrirtæki með hundruð starfsmanna og því verði að gera ríkar kröfur til þess að staðlaðir ráðningarsamningar félagins séu skýrir og skilmerkilegir þannig að starfsfólki megi vera ljóst hver réttindi þeirra og skyldur séu. Hafi það verið ætlun stefnda að greiða fastlaunastarfsfólki ekki sérstaklega fyrir yfirvinnu þá teljist það hluti af ábyrgri stjórnun félagsins að kveða skýrt á um slíka takmörkun í ráðningarsamningum. Stefndi beri því sönnunarbyrðina fyrir staðhæfingum um að hjá félaginu sé í gildi fastlaunakerfi sem feli það í sér að starfsfólki sé ekki greitt fyrir þá vinnu sem unnin sé umfram dagvinnu. Þá verði stefnandi ekki bundinn af slíku kerfi þó allir aðrir starfsmenn stefnda telji sig bundna af því. Telji stefndi að milli aðila hafi verið munnlegur samningur eða þögult samkomulag um launakerfi sem ekki sé tilgreint í skriflegum samningi aðila beri stefndi enn fremur sönnunarbyrðina fyrir tilvist slíks samkomulags. Tómlæti Stefndi hafi borið því við að krafa stefnanda sé fallin niður fyrir tómlæti þar sem stefnandi hafi kosið að leggja ekki fram kröfu fyrr en tæplega 11 árum eftir að hann hóf störf hjá stefnda. Stefnandi krefjist í máli þessu greiðslu vegna vinnu á síðara starfstímabili hjá stefnda, þ.e. frá febrúar 2005 til janúar 2009. Fyrra starfstímabil stefnanda hjá stefnda sé máli þessu óviðkomandi að öðru leyti en því að á þeim tíma starfaði stefnandi undir miklu vinnuálagi hjá stefnda og hafi hann þá gert stefnda grein fyrir óánægju sinni með það fyrirkomulag. Stefnandi hafi gert athugasemdir við yfirmenn sína um það launafyrirkomulag og vinnuálag sem hann var látinn sæta er hann tók aftur við starfi hjá stefnda. Um mitt sumar 2006 hafi stefnandi fengið greiddar kr. 200.000,- fyrir aukna helgarvinnu samkvæmt launaseðli en sú greiðsla hafi átt rætur að rekja til athugasemda stefnanda. Greiðslan beri vott um að stefnandi hafi á þeim tíma gert kröfu um greiðslu fyrir vinnu umfram dagvinnu auk þess sem stefndi hafi með greiðslunni viðurkennt að stefnandi hafi í raun ekki verið ráðinn inn í meint fastlaunakerfi stefnda. Starfmaður sé undir boðunar- og skipunarvaldi vinnuveitanda síns á meðan vinnusamband aðila sé í gildi. Sú krafa verði ekki lögð á stefnanda, í svo veikri stöðu gagnvart stefnda, að leggja formlega fram kröfur um vangreiðslu launa umfram það sem stefnandi gerði. Því síður verði gerð sú krafa að starfsmaður höfði mál gagnvart vinnuveitanda sínum til greiðslu eða viðurkenningar á réttindum áður en vinnusambandi aðila sé lokið. Vinnusambandi aðila hafi lokið 31. janúar 2009. Bréf lögmanns stefnanda til stefnda hafi verið dagsett 11 dögum síðar. Stefnandi telji fráleitt að greiðsluskylda stefnda hafi fallið niður vegna tómlætis. Stefndi ber sönnunarbyrðina fyrir slíkri fullyrðingu. Ósamþykktar vinnustundir Stefndi hafi borið því við að stefndi hafi ekki samþykkt þá tíma sem stefnandi vann og skráði. Stefndi hafi ávallt lagt hart að starfsfólki að vinnuskýrslum væri skilað til skrifstofu félagsins. Stefndi sæki upplýsingar í vinnuskýrslur starfsmanna til skráningar í bókhald er tengist einstökum verkefnum og launum starfsmanna. Stefnandi hafi reglulega skilað til stefnda vinnuskýrslum þar sem fram komi þær unnu vinnustundir sem byggt sé á í málinu. Þrátt fyrir vitneskju um orðalag hins staðlaða ráðningarsamnings, þar sem miðað sé við fullt starf og tilvísun í gildandi kjarasamning, hafi stefndi aldrei gert athugasemdir við þær vinnustundir sem stefnandi vann. Þvert á móti megi ætla að stefndi hafi í einhverjum tilvikum krafið viðskiptavini sína um greiðslu fyrir þann fjölda vinnustunda sem stefndi vann að einstöku verkefni og skráði að beiðni stefnda. Stefndi hafi talið að ekki sé um greiðsluskyldu að ræða þar sem stefnandi hafi sjálfur ráðið vinnutíma sínum svo lengi sem hann sinnti starfi sínu. Yfirvinnu hefði verið haldið í lágmarki, og stjórnað af ábyrgri stjórnun félagsins, ef ætlunin hefði verið að greiða fyrir hana. Stefnanda hafi verið falin verkefni af staðarstjórum á hverjum vinnustað. Í verkefnum stefnanda hafi falist að hafa eftirlit með framleiðslu á vinnustaðnum. Stefnanda hefði ekki verið unnt að sinna þeirri eftirlitsskyldu sem honum var falin ef vinnudagur hans hefði ekki verið lengri en sem nemi dagvinnutímum. Sú framleiðsla sem stefnanda hafi verið falið að hafa eftirlit með átti sér stað utan dagvinnu. Stefnandi hafi því haft þá valkosti að sinna ekki því verkefni sem honum var falið hluta úr degi og bera þá ábyrgð á eftirlitslausri framleiðslu eða sinna þeim verkefnum sem honum voru falin eins vel og honum var kostur. Af þeim sökum sé því mótmælt að stefnandi hafi ráðið því sjálfur hvort hann ynni mikið eða lítið enda gat stefnandi ekki stjórnað því á hvaða tímum dagsins framleiðsla átti sér stað. Stefnanda hafi ekki verið unnt að sinna þeim verkefnum sem honum voru falin einungis á dagvinnutímum. Stefnandi geti ekki borið ábyrgð á því ef hin ábyrga stjórnun stefnda hafi ekki falið í sér takmörkun á vinnuframlagi í ljósi þess að í ráðningarsamningi stefnanda hafi aðeins verið samið um laun fyrir dagvinnu en ekki yfirvinnu. Telji dómurinn sannað að í samningi aðila teljist fullt starf dagvinna ásamt yfirvinnu byggi stefnandi kröfu sína um greiðsluskyldu á 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 þar sem sú niðurstaða feli í sér að tímakaup stefnanda á umræddu tímabili hafi að meðaltali verið um kr. 2.000,-. Stefnandi sé háskólamenntaður og hafi verið á 45. aldursári er samningur aðila var undirritaður, hann hafi haft rúmlega 20 ára starfsreynslu, þar af 6 ár hjá sama vinnuveitanda. Stefnandi telji að meint samningsákvæði eða samkomulag um föst laun fyrir dagvinnu og yfirvinnu stefnanda leiði til svo ósanngjarnar og óeðlilegrar niðurstöðu fyrir stefnanda að víkja beri slíku ákvæði eða samkomulagi til hliðar. Ráðningarsamningi skuli þá breyta enda verði samningurinn ólögmætur og ógildanlegur skv. 1. gr. laga nr. 55/1980 og þar með ekki unnt að efna hann án greiðsluskyldu stefnda fyrir vinnuframlag stefnanda. Útreikningur kröfu stefnanda hefur verið útskýrður að ofan. Krafan sundurliðast með eftirfarandi hætti: Krafa stefnanda um upphafsdag dráttarvaxta byggi á meginreglu vinnuréttar sem einnig komi fram í grein 8.5.1. í tilvitnuðum kjarasamningi. Laun og aðrar greiðslur til starfsmanns greiðist eftir á, þann fyrsta næsta mánaðar. Krafist sé dráttarvaxta af orlofslaunum frá 15. júní hvers árs. Stefnandi byggi kröfur sínar á meginreglum vinnuréttar, samningaréttar og kröfuréttar, gildandi kjarasamningum milli Félags ráðgjafarverkfræðinga annars vegar og Stéttarfélags verkfræðinga og Kjarafélags Tæknifræðingafélags Íslands hins vegar, lögum nr. 55/1980, einkum 1. gr., lögum nr. 30/1987 og lögum nr. 7/1936, einkum 36. gr. og 36. gr. a.-c. Kröfur um dráttarvexti styðji stefnandi við ákvæði laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og beri honum því nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnda. Varðandi varnarþing vísist til 33. gr. laga nr. 91/1991. III Sýknukrafa stefnda sé á því byggð að stefnandi eigi enga fjárkröfu á hendur stefnda, enda hafi laun og orlof verið gert upp að fullu við starfslok. Nánar tiltekið séu málsástæður stefnda eftirfarandi. Í fyrsta lagi sé á því byggt að kröfur stefnanda séu byggðar á misskilningi, röngum grunni og þær séu alfarið ósannaðar. Í bréfi stefnanda, dags. 11. febrúar 2009, séu kröfur byggðar á því að í fullu starfi séu 173,3 vinnustundir á mánuði. Í stefnu hafi stefnandi skipt um skoðun og telji nú að í fullu starfi séu 164,5 klukkustundir á mánuði. Byggi hann alla kröfugerð sýna á kjarasamningi milli Félags ráðgjafarverkfræðinga annars vegar og Stéttarfélags verkfræðinga og Kjarafélags Tæknifræðingafélags Íslands hins vegar. Ekki sé það skýrt í stefnu af hverju stefnandi kjósi að miða við umræddan kjarasamning. Því sé alfarið mótmælt af hálfu stefnda. Stefndi sé ekki aðili að Félagi ráðgjafarverkfræðinga. Fyrirtækin sem aðilar séu að kjarasamningnum sinni að meginstefnu til verkfræðiráðgjöf en stefndi starfi á verktakamarkaði við mannvirkjagerð. Kjarasamningurinn taki samkvæmt hljóðan orða sinna aðeins til fyrirtækja sem aðild eigi að Félagi ráðgjafarverkfræðinga. Falli stefndi því ekki undir kjarasamninginn og teljist ekki vinnuveitandi í skilningi hans. Stefndi sé aðili að Samtökum atvinnulífsins og því bundinn samkvæmt kjarasamningum þeirra samtaka. Engin ákvæði í lögum skyldi stefnda til þess að vera aðili að kjarasamningum sem gerðir séu milli aðila vinnumarkaðarins. Þótt kjarasamningar hafi samkvæmt lögum víðtæk réttaráhrif mæli þau ekki fyrir um að kjarasamningar á einu sviði vinnumarkaðar gildi um önnur svið. Því sé þess vegna alfarið mótmælt að stefnandi geti byggt nokkurn rétt á hendur stefnda á umræddum kjarasamningi. Sé málatilbúnaður stefnanda því marklaus, enda grundvöllur hans rangur. Þess beri einnig að geta að stefnandi sé menntaður byggingafræðingur. Á heimasíðu Félags byggingafræðinga, www.bfi.is, komi fram að byggingafræðingar séu ekki aðilar að kjarasamningi. Sé þar bent á að „eðlilegt“ sé að miða við kjarasamninga sambærilegra stétta, svo sem arkitekta og verkfræðinga. Það sé þó ljóst að byggingafræðingar séu hvorki arkitektar né verkfræðingar og því geti kjarasamningar þeirra starfstétta ekki átt við um kjaramál byggingafræðinga, enda menntun þeirra ekki sambærileg. Stefndi telji einsýnt, með vísan til framangreinds, að umræddur kjarasamningur falli ekki undir það að vera almennur kjarasamningur í skilningi 1. greinar laga nr. 55/1980 og geti stefnandi því ekki byggt rétt sinn gagnvart stefnda á honum. Þar sem kröfur stefnanda séu alfarið og eingöngu byggðar á umræddum kjarasamningi teljist kröfur stefnanda ósannaðar og því beri að sýkna stefnda. Í öðru lagi sé á því byggt, verði litið svo á að kjarasamningurinn gildi samt sem áður um ráðningarsamband stefnanda við stefnda, að stefnandi eigi ekki kröfu um greiðslu frekari launa úr hendi stefnda þar sem stefnandi hafi verið hluti af fastlaunakerfi stefnda og yfirvinna því hluti af föstum launum hans. Eins og áður hafi komið fram felist í fastlaunakerfi stefnda að starfsmenn séu með föst laun og unnin yfirvinna falli undir þessi föstu laun. Vinna umfram skilgreinda dagvinnu sé því ekki greidd sérstaklega, að undanskildum uppbótum vegna dvalar starfsmanna fjarri heimilum sínum. Stefnandi hafi verið hluti af fastlaunakerfi stefnda allan þann tíma er hann vann fyrir stefnda, þ.e. allt frá árinu 1998, og hafi yfirvinna verið hluti af fastlaunum hans. Stefnandi hafi því haft fulla vitneskju um launafyrirkomulag stefnda, en hafi þrátt fyrir það aldrei gert kröfu um að fá yfirvinnu greidda sérstaklega. Í stefnu sé því haldið fram að fyrra starfstímabil stefnanda hjá stefnda sé máli þessu óviðkomandi að öðru leyti en því að á þeim tíma hafi stefnandi starfað undir miklu vinnuálagi hjá stefnda og þá gert stefnda grein fyrir óánægju sinni með það. Þessu sé alfarið mótmælt sem röngu. Það liggi í hlutarins eðli að líta beri til alls þess tíma sem stefnandi starfaði hjá stefnda, en ekki bara þess tíma sem þóknist stefnanda, þegar metið sé hvort stefnandi hafi haft vitneskju um vinnufyrirkomulag stefnda og samþykkt það. Því sé að auki alfarið mótmælt að stefndi hafi gert stefnanda grein fyrir óánægju sinni með fyrirkomulagið. Stefnda sé spurn af hverju stefnandi hafi hafið á ný störf hjá honum ef hann var svona óánægður með starfsaðstöðu, álag og kjör. Í stefnu sé því haldið fram að stefnandi hafi gert athugasemdir við yfirmenn sína um launafyrirkomulagið er hann tók aftur til starfa hjá stefnda. Þessu mótmæli stefndi sem röngu og ósönnuðu. Þá verði að telja að með því að skrifa undir síðari ráðningarsamninginn, og hefja aftur störf hjá stefnda, vitandi hvernig launafyrirkomulagið var, hafi stefnandi samþykkt að fá ekki greitt fyrir yfirvinnu sérstaklega. Fullyrðingum stefnanda um að síðari ráðningarsamningur aðila hafi gefið stefnanda réttmætt tilefni til að ætla að hann fengi greiddar 440.000 krónur fyrir einungis dagvinnu, sé því alfarið hafnað. Stefndi eigi erfitt með að skilja hvernig stefnandi komist að þessari niðurstöðu, enda lítið frábrugðið við ráðningarsamninga stefnanda fyrir fyrra og síðara tímabilið, auk þess sem enginn starfsmaður stefnda, hvorki stefnandi né nokkur annar á svipuðu sviði, fái greitt sérstaklega fyrir yfirvinnu. Þetta sé starfsfyrirkomulag sem hafi verið við lýði í áratugi hjá stefnda og vandséð hvernig það geti hafa farið fram hjá stefnanda eftir áratugs starf án nokkurra athugasemda. Því sé með vísan til framangreinds alfarið mótmælt þeirri fullyrðingu stefnanda að stefndi hafi sönnunarbyrði fyrir því að hjá stefnda sé í gildi fastlaunakerfi sem feli það í sér að starfsfólki sé ekki greitt fyrir þá vinnu sem unnin er umfram dagvinnu. Hið rétta sé að starfsfólki er greitt fyrir vinnu umfram dagvinnu, en sú vinna sé hluti fastra launa. Stefnandi sé eini starfsmaður stefnda, fyrr og síðar, sem hafi haldið öðru fram. Beri hann því sönnunarbyrði fyrir fullyrðingu sinni um að fastlaunakerfi sé ekki til staðar hjá stefnda. Megi við þetta bæta, með vísan til þess að stefnandi telji ráðningarsamninga stefnda ekki skýra og skilmerkilega, að stefnandi sé eini starfsmaður stefnda í umræddu kerfi sem ekki er ljóst, að minnsta kosti eftir starfslok, hver réttindi og skyldur hans voru. Verður því að telja stefnda hafi komið því skilmerkilega á framfæri innan félagsins hvað felist í fastlaunakerfinu. Stefnandi hafi sönnunarbyrði fyrir öðru. Þá sé því einnig haldið fram í stefnu að sú greiðsla sem stefnandi fékk frá stefnda í júlí 2006 vegna aukinnar helgarvinnu beri vott um að stefnandi hafi á þeim tíma gert kröfu um greiðslu fyrir yfirvinnu. Þessu hafni stefndi alfarið. Í málinu liggi ekkert fyrir um það að þessi bónusgreiðsla hafi komið til vegna kröfu stefnanda um greiðslu launa vegna yfirvinnu. Og þó svo að stefnandi hafi hugsanlega látið í ljós óánægju vegna vinnuálags á þessum tíma, þá leiði það ekki til þess að hann hafi með því gert kröfu um að fá frekari greiðslur vegna yfirvinnu, enda hún innifalin í föstum launum. Í raun sé ekkert í málinu sem bendi til þess að stefnandi hafi ekki talið sig vera hluta af fastlaunakerfi stefnda eða að hann hafi gert kröfu um frekari greiðslur en hann fékk. Að lokum hafni stefndi alfarið fullyrðingum stefnanda um að með því að greiða stefnanda umrædda uppbót hafi stefndi viðurkennt að stefnandi væri ekki hluti af fastlaunakerfinu. Fastlaunakerfi stefnda bjóði upp á að atvinnurekendur umbuni starfsmönnum sínum með aukagreiðslum og bónusum, þar sem yfirvinna sé hluti fastra launa. Í slíkum bónusgreiðslum felist að sjálfsögðu alls engin viðurkenning á því að öll yfirvinna skuli greidd sérstaklega. Að halda slíku fram sé fráleitt. Af öllu framangreindu sé ljóst að stefnandi hafi, með því að vinna eftir fastlaunakerfi stefnda í öll þessi ár án þess að gera kröfu um að fá greidd frekari laun en hann fékk, skilið og samþykkt launafyrirkomulag stefnda. Sé slíkt samþykki fyllilega gilt þar sem það brjóti ekki í bága við ákvæði almennra kjarasamninga, enda launakjör stefnanda langt umfram lögbundin lágmarkskjör. Fallist dómurinn á að stefnandi eigi rétt á launum vegna yfirvinnu, byggi stefndi sýknukröfu sína í þriðja lagi á því að krafan sé fallin niður vegna tómlætis stefnanda. Eins og rakið hafi verið hér að framan hafi stefnandi unnið eftir fastlaunakerfi stefnda allt frá árinu 1998 til starfsloka í janúar 2009, án þess að gera kröfu um að fá greitt sérstaklega fyrir yfirvinnu. Stefnandi hafi verið fullkomlega grandsamur um launafyrirkomulag stefnda en kosið þrátt fyrir það að leggja ekki fram kröfu fyrr en tæplega ellefu árum eftir að hann fyrst hóf störf hjá stefnda. Áhrif tómlætis séu mikil í vinnurétti og ríkar kröfur gerðar til starfsmanna. Gera verði þá kröfu að starfsmenn upplýsi atvinnurekanda um þau kjarasamningsbundnu réttindi sem þeir telji sig eiga og geri kröfu um þau, en vinni ekki eftir ákveðnu fyrirkomulagi í áratug án þess að koma fram með kröfu á hendur atvinnurekanda. Teljist það því tómlæti af hálfu stefnanda að hafa ekki farið fram á greiðslu fyrir yfirvinnu fyrr en um ellefu árum eftir að hann fyrst hóf störf hjá stefnda. Hafi slíkt tómlæti í för með sér niðurfall greiðsluskyldu stefnda, hafi hún á annað borð einhvern tíma verið til staðar. Þeirri réttlætingu stefnanda að krafa verði ekki lögð á starfsmann að leggja formlega fram kröfur um vangreiðslu launa í áratug umfram það sem stefndi gerði, það er að koma með athugsemd eftir starfslok, sé alfarið hafnað. Fráleitt sé að halda því fram að starfsmenn séu ekki í þeirri stöðu að geta kvartað við vinnuveitanda sinn fái þeir ekki greidd umsamin laun, hvað þá þegar starfsmenn telji sig eiga rétt á greiðslu fyrir yfirvinnu en láti hjá leggjast að krefjast hennar í áratug. Við þetta megi bæta að á undanförnum árum hafi verið um starfsmannamarkað að ræða sem þýði að ef stefnandi hefði verið ósáttur hefði hann hæglega getað fengið vinnu annars staðar. Að mati stefnda verði tómlæti í vinnurétti varla skýrara. Í fjórða lagi mótmæli stefndi útreikningi launa og dráttarvaxta sem ósönnuðum, enda hafi stefnandi ekki lagt fram staðfestar vinnuskýrslur heldur einungis óstaðfest yfirlit yfir vinnuskýrslur. Þess beri að geta að stefndi samþykkti aldrei tímaskráningu stefnanda. Þar sem um fastlaunakerfi hafi verið að ræða hafi fjöldi skráðra tíma hjá stefnanda engin réttaráhrif haft, enda hafi mæting til vinnu og viðvera verið það sem skipti máli, en ekki fjöldi skráðra óstaðfestra yfirvinnustunda. Í raun sé það svo að sumir starfsmenn í þessu kerfi skrá aðeins „x“ við hvern og einn dag, enda viðvera það sem skipti máli. Þá sé einnig vert að taka fram að hefði það verið ætlun stefnda að greiða starfsmönnum fyrir yfirvinnu sérstaklega þá hefði að sjálfsögðu verið fylgst vel með skráningu yfirvinnutíma og reynt að halda þeim í lágmarki, það hefði verið hluti af ábyrgri stjórnun félagsins. Það staðfestist, með vísan til áskorunar í stefnu, að verkkaupar hafi ekki verið rukkaðir á grundvelli skráðra tíma hjá stefnanda. Hvað varðar kröfu stefnanda um greiðslu orlofs þá sé henni alfarið hafnað á sömu forsendum og að framan greinir. Hafi stefnandi ekki átt rétt á greiðslu fyrir yfirvinnu, líkt og stefndi haldi fram, eigi hann heldur ekki rétt til greiðslu orlofs af sömu yfirvinnu. Þá hafni stefndi því einnig að víkja beri ráðningarsamningi aðila til hliðar og breyta honum með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Það sé í engu rökstutt í stefnu af hverju umrædd lagagrein ætti að eiga við um ráðningarsamband aðila. Engin gögn séu lögð fram sem sýni fram á hvert jafnaðarkaup stefnanda var, auk þess sem ekki er sýnt fram á hvort meðaltímakaup að fjárhæð 2.000 krónur teljist sanngjarnt eða ekki. Er stefnandi hóf störf hjá stefnda að nýju í febrúar 2005 hafi hann verið með 440.000 krónur í föst laun á mánuði en þau hækkað og verið 600.000 krónur á mánuði er hann lét af störfum í janúar 2009. Þessi laun geti ekki talist ósanngjörn, þrátt fyrir að yfirvinna hafi verið hluti þeirrar greiðslu. Því eigi 36. gr. laga nr. 7/1936 ekki við í þessu máli. Stefndi byggi kröfur sínar á almennum reglum samninga- og vinnuréttar. Krafa um málskostnað sé byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. IV Stefnandi, sem er byggingarfræðingur, byggir kröfur sínar um greiðslu fyrir yfirvinnu auk orlofsgreiðslna, á skyldu vinnuveitanda samkvæmt meginreglum vinnuréttar og samningaréttar til að greiða starfsfólki laun fyrir það vinnuframlag sem það innir af hendi í þágu vinnuveitanda. Fyrir liggur að samkvæmt ráðningarsamningi stefnanda við stefnda, dags. 8. febrúar 2005, var samið um tiltekna launafjárhæð á mánuði fyrir fullt starf. Í ráðningarsamningnum, sem er í stöðluðu formi, er ekkert frekar skráð um launakjörin. Þannig er t.d. eyða þar sem gert er ráð fyrir að skráð sé hvað greiða beri fyrir hverja unna klukkustund í yfirvinnu. Í samningnum kemur fram að um réttindi og skyldur starfsmanns og vinnuveitanda skuli að öðru leyti fara samkvæmt gildandi kjarasamningi. Stefnandi byggir á kjarasamningi milli Félags ráðgjafarverkfræðinga annars vegar og Stéttarfélags verkfræðinga og Kjarafélags Tæknifræðingafélags Íslands hins vegar. Fyrir liggur að byggingarfræðingar eru ekki aðilar að kjarasamningi og stefnandi rökstyður ekki hvers vegna hann byggir á umræddum kjarasamningi. Þá liggur fyrir að stefndi er ekki aðili að Félagi ráðgjafarverkfræðinga, en samningurinn tekur samkvæmt orða sinna hljóðan aðeins til fyrirtækja sem aðild eiga að Félagi ráðgjafarverkfræðinga. Stefndi kveðst vera aðili að Samtökum atvinnulífsins og því bundinn samkvæmt kjarasamningum þeirra samtaka. Samkvæmt framangreindu verður ekki talið sýnt að á umræddum kjarasamningi verði byggt í málinu. Heimilt er að semja um föst mánaðarlaun starfsmanns í ráðningarsamningi þar sem tilgreind eru heildarlaun hans vegna starfa í þágu vinnuveitanda. Stefnandi kveðst greiða laun samkvæmt svokölluðu fastlaunakerfi, þ.e. að yfirvinna sé hluti af föstum launum starfsmanna. Stefnandi hafi fengið greitt samkvæmt fastlaunakerfinu allan þann tíma sem hann hafi unnið fyrir stefnda eða frá árinu 1998. Fyrir liggur að stefnandi starfaði fyrst hjá stefnda, nánar tiltekið félagi í eigu stefnda o.fl., á árunum 1998 til 2004 og þáði laun samkvæmt téðu fastlaunakerfi. Þá liggur fyrir að stefnandi hóf störf hjá stefnda á ný í febrúar 2005 og að hann starfaði hjá stefnda þangað til honum var sagt upp störfum með bréfi, dags. 31. október 2008, með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Á þeim tíma fékk stefnandi greidd laun samkvæmt ráðningarsamningi kr. 440.000,- sem hækkuðu upp í kr. 480.000,- um áramótin 2005-2006, og í kr. 530.000,- um áramótin 2006-2007 og í kr. 600.000,- um áramótin 2007-2008 og voru þau sú upphæð á mánuði er hann hætti störfum. Fékk stefnandi þannig á starfstímanum greidd laun fyrir vinnu sína, sem ekki tók mið af skráðum fjölda yfirvinnustunda hans, heldur var ákveðin sem mánaðarlaun. Auk þess sem hann fékk greiddar bætur vegna dvalar fjarri heimili. Stefnandi heldur því fram að hann hafi fengið 200.000 króna greiðslu í júlí 2006 í kjölfar samtala við yfirmenn sína um mikið vinnuálag. Hann kveðst hins vegar aldrei hafa farið fram á greiðslu fyrir yfirvinnu. Stefndi heldur því fram að ákveðið hafi verið að greiða stefnanda upphæðina vegna mikillar helgarvinnu. Þar sem annarra gagna nýtur ekki við um greiðsluna verður að telja ósannað að hún hafi verið innt af hendi vegna yfirvinnu. Þegar framangreint er virt verður að telja að stefnanda hafi ekki tekist að sína fram á að samningar milli hans og stefnda hafi staðið til þess að honum bæru greiðslur fyrir vinnu sína umfram hin föstu mánaðarlaun samkvæmt ráðningarsamningi aðila og þær uppbætur sem fyrir liggur að hann fékk greiddar. Stefnandi byggir á því að ef að dómurinn kemst að þeirri niðurstöðu að í samningi aðila felist fullt starf ásamt yfirvinnu beri að víkja samningnum til hliðar og breyta honum með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Rökstyður stefnandi það einungis með því að tímakaup hans á umræddu tímabili hafi verið að meðaltali um kr. 2.000 en líta þykir verða svo á að hann telji það allt of lágt kaup miðað við menntun hans, aldur og starfsreynslu. Hins vegar færir stefnandi ekki fram nein gögn til stuðnings því að umrætt tímakaup teljist ósanngjarnt. Verður því þegar af þeirri ástæðu að telja að ekki komi til álita að samningnum verði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Samkvæmt öllu framangreindu verður ekki hjá því komist að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu. Þorgerður Erlendsdóttir héraðsdómari kveður upp dóminn. Dómsorð: Stefndi, Ístak hf., er sýkn af öllum kröfum stefnanda, Sverris Þórs Kristjánssonar, í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 246/2014
|
Kærumál Aðför Innsetning Fjármögnunarleiga
|
L hf. krafðist þess að félaginu yrði með beinni aðfarargerð afhentir nánar tilgreindir munir sem I ehf. hafði í sínum vörslum samkvæmt fjármögnunarleigusamningum aðila. Ágreiningur aðilanna laut öðrum þræði að því hvort samningarnir teldust hafa verið um leigu eða lán og þar með háðir banni 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 og vexti og verðtryggingu við því að fjárhæð láns í íslenskum krónum verði bundin við gengi erlends gjaldmiðils. Talið var að þeir fjármögnunarleigusamningar, sem um væri deilt í málinu, væru sambærilegir þeim samningum sem fjallað hefði verið um í ákveðnum dómum Hæstaréttar og af þeim yrði ráðið að um leigusamninga væri að ræða en ekki lánssamninga. Ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 stæðu því þannig ekki í vegi að aðilunum hefði verið heimilt að semja um að leigugjald í viðskiptum þeirra tæki mið af breytingum á gengi erlendra gjaldmiðla. Þá lægi fyrir að sóknaraðili hefði verið í slíkum vanskilum að varnaraðila hefði verið heimilt að rifta samningunum. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um heimild L hf. til að fá munina tekna úr vörslum I ehf.
|
Dómur Hæstaréttar Íslands í máli nr. 652/2011 hafi ekkert fordæmisgildi fyrir úrlausn þessa máls. Eignar- og eignaleiga sé og hafi ávallt verið lánastarfsemi að íslenskum rétti. Engu breyti þar um þótt notuð séu hugtökin leigutaki og leigusali um samningsaðila. Þessi hugtök séu bein þýðing úr ensk-amerísku lagamáli á orðunum lessor og lessee, sem eigi ekkert sameiginlegt við hugtökin leigusali og leigutaki samkvæmt íslenskum leigurétti. Þau íslensku lagahugtök eigi m.a. samsvörun í ensku lagahugtökunum landlord og tenant þegar um húsaleigu sé að ræða. Samningar aðila séu á stöðluðum formum sem starfsmenn sóknaraðila hafi samið. Við skýringu samninganna verði að horfa til þess að sóknaraðili sé stórfyrirtæki með fjölda sérfræðinga í vinnu, m.a. lögfræðinga. Óumdeilt sé að sóknaraðili hafi kosið að hafa samninga sína við varnaraðila gengistryggða. Við samningsgerðina hafi sóknaraðili gert greiðsluáætlun fyrir hvern samning. Hún geymi spá sóknaraðila um þróun hinna gengistryggðu lána á lánstímanum og greiðslubyrði varnaraðila. Varnaraðili byggi enn fremur á því að sóknaraðili hvorki eigi né hafi nokkru sinni átt kröfu til þess að varnaraðili greiddi þá hækkun afborgana, sem hafi leitt af gengistryggingu lánasamninga aðila og sóknaraðili hafi krafið varnaraðila um. Varnaraðili hafi alltaf verið fús til að leysa málin og hann hafi innt af hendi síðustu greiðslu vegna sölu á tveimur vinnuvélum í júlí 2012. Auk þess hafi varnaraðili gert upp ýmsa aðra lánasamninga við sóknaraðila, þar sem sóknaraðili hafi krafist greiðslna á gengistryggðum höfuðstól. Varnaraðili eigi því fé inni hjá sóknaraðila vegna oftekinna greiðslna. Samkvæmt útreikningum KPMG fyrir varnaraðila nemi skuld sóknaraðila 28.141.994 krónum. Meðan endurútreikningur sóknaraðila á kröfum hans á hendur varnaraðila liggi ekki fyrir eigi sóknaraðili enga kröfu á hendur varnaraðila, sem geti orðið grundvöllur riftunar lánasamninga þeirra. Skilyrði riftunar samkvæmt 28. gr. samninganna hafi því ekki verið til staðar þegar sóknaraðili lýsti yfir riftun. Sóknaraðili hafi ekki lagt fram gögn sem sanni að varnaraðili sé eða hafi verið í vanskilum með lögmætar afborganir lána sóknaraðila. Skuldin sem sóknaraðili tilgreini í aðfarabeiðni sé byggð á því að gengistrygging lánasamninga sóknaraðila við varnaraðila sé lögmæt. Varnaraðili aftri ekki sóknaraðila með ólögmætum hætti að neyta þess réttar sem hann eigi samkvæmt lánasamningum sínum. Allt sé á huldu um hver réttur sóknaraðila á hendur varnaraðila sé. Hafna beri kröfu um innsetningu verði talið varhugavert að gerðin nái fram að ganga á grundvelli þeirra sönnunargagna sem heimilt er að afla í innsetningarmálum. Samningar aðila séu ólögmætir að efni til og hafi verið dæmdir svo af Hæstarétti. Varnaraðili eigi kröfu á hendur sóknaraðila um endurgreiðslu ofgreiðslu, bæði af þeim samningum sem hér sé deilt um og eins öðrum uppgerðum samningum. Þá kröfu megi varnaraðili nota til skuldajöfnuðar við kröfu sóknaraðila. Í öllum lánasamningum sóknaraðila sé sérstakt uppgjörsákvæði í 30. gr., sem sóknaraðili hljóti að verða að fara eftir. Verði sóknaraðila heimiluð innsetningargerð verði varnaraðili verr settur gagnvart sóknaraðila og geti þurft að höfða mál til endurheimtu oftekinna greiðslna, sem algjör óvissa sé um að sóknaraðili geti nokkru sinni greitt vegna bágrar fjárhagstöðu sinnar. Niðurstaða Í 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför er manni, sem með ólögmætum hætti er aftrað að neyta réttinda sinna, heimilað að beina til héraðsdómara beiðni um að skyldu þess efnis sem getur í 72. eða 73. gr. laganna verði fullnægt með aðfarargerð þótt aðfararheimild samkvæmt 1. gr. laganna liggi ekki fyrir. Samkvæmt 3. mgr. 83. gr. laganna skal að jafnaði hafna aðfararbeiðni, ef varhugavert verður talið að gerðin nái fram að ganga á grundvelli þeirra sönnunargagna, sem heimilt er að afla samkvæmt 1. mgr. sömu greinar. Í þessu máli verður þar af leiðandi einungis leyst úr því hvort réttur sóknaraðila til umráða yfir þeim tækjum sem krafa sóknaraðila lýtur að sé nægilega skýr til þess að krafa hans verði tekin til greina, en ekki verður tekin afstaða til réttarsambands aðila að öðru leyti. Aðilar málsins gerðu samtals 17 samninga um þau tæki sem krafa sóknaraðila snýst um. Ekki er um það deilt að varnaraðili átti frumkvæði að gerð samningsins, valdi umrædd tæki og leitaði til sóknaraðila um fjármögnun þeirra. Aðilar málsins eru einnig sammála um að þar af voru 14 samningar gengistryggðir og allar fjárhæðir hvers samnings bundnar við gengi þeirra erlendu gjaldmiðla sem tilgreindir eru í hverjum samningi. Ágreiningur málsaðila lýtur að því hvort um leigusamninga er að ræða, eins og sóknaraðili byggir á, eða lánssamninga sem sóknaraðili hafi kosið að klæða í búning leigusamninga, eins og varnaraðili heldur fram. Samningar nr. 114853-54 og 152960 eru í íslenskum krónum og verðtryggðir miðað við vísitölu neysluverðs og samningur nr. 153724 er í íslenskum krónum og óverðtryggður. Samkvæmt útprentum úr ökutækjaskrá er sóknaraðili skráður eigandi ökutækjanna EG-179, VJ-864, DT-588, TL-581, VV-190, RO-B59, BG-J39, VX-559 og OG-167, en varnaraðili er skráður umráðamaður þeirra. Samkvæmt útprentum úr vinnuvélaskrá er sóknaraðili skráður eigandi vinnuvélanna EB-0917, EB-0883, GB-0629, GB-0616, EB-1364, EB-1563 og EB-1428. Fram kemur í samningum aðila að sóknaraðili sé leigusali annarra tækja sem krafa hans tekur til. Í 3. tl. 1. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki er eignaleiga skilgreind þannig að átt sé við leigustarfsemi með lausafé eða fasteignir þar sem leigusali selur leigutaka hið leigða gegn umsömdu leigugjaldi í tiltekinn lágmarksleigutíma. Í athugasemdum við 3. gr. frumvarps sem varð að lögum nr. 161/2002 segir m.a. um þennan tölulið að úr skilgreiningu á eignaleigu sé fellt brott ákvæði um skilmála um eignar- og afnotarétt að lágmarksleigutíma liðnum þar sem í sumum formum eignaleigu skuli skila hinu leigða skilyrðislaust í lok leigutíma. Eignaleigu sé gjarnan skipt í þrennt: fjármögnunarleigu, kaupleigu og rekstrarleigu. Í fjármögnunarleigu haldist eignarréttur hjá leigusala. Lagt sé til að starfsemin nefnist eignaleiga í stað eignarleigu. Eignarleiga sé ekki réttnefni fyrir þá starfsemi sem orðið á að lýsa. Eignarleiga merki leigu á einhverju sem leigutaki eignist síðan. Eignaleiga merki hins vegar leigu á eign, óháð því hvort leigutaki eignist hið leigða í lok samningstíma. Í dómi Hæstaréttar Íslands 20. október 2011 í máli nr. 282/2011 var leyst úr ágreiningi aðila um það hvort samningur þeirra, sem bar yfirskriftina fjármögnunarleigusamningur, væri lánssamningur eða leigusamningur. Rétturinn taldi að þegar ákvæði sérstakra og almennra skilmála samningsins væru virt í heild yrði að telja að þótt samningurinn væri nefndur fjármögnunarleigusamningur væri það heiti nafnið tómt. Yrði að líta svo á að í raun hefði verið veitt lán til kaupa á vinnuvél, sem lánveitandi hefði kosið að klæða í búning leigusamnings. Í dómi Hæstaréttar Íslands 24. maí 2012 í máli nr. 652/2011 var sömuleiðis leyst úr ágreiningi um það hvort fjármögnunarleigusamningur sem sóknaraðili, sem var áfrýjandi málsins, hafði gert við stefnda þess máls, væri lánssamningur eða leigusamningur. Í dómi Hæstaréttar er því slegið föstu að samningurinn sé í ýmsum atriðum frábrugðinn þeim samningi, sem fjallað var um í dómi réttarins í máli nr. 282/2011. Í dóminum segir að stöðluð ákvæði samningsins í því máli séu skýr og eigi eingöngu við um fjármögnunarleigusamninga. Þá sé í samningnum fjallað um leigu og sé áfrýjandi málsins þar ítrekað nefndur leigusali. Nokkur ákvæði í samningnum séu þó hliðstæð samningnum sem dómur í máli nr. 282/2011 tók til. Milli þessara tilvika skilji þó um það meginatriði að gagnstætt því, sem var í máli nr. 282/2011, sé ósannað í þessu máli að samið hafi verið um að stefndi málsins myndi eignast hið leigða gegn ákveðinni greiðslu við lok leigutímans og liggi því ekki annað fyrir en að á því tímamarki stofnist ótímabundinn leigumáli gegn verulega lægra gjaldi, sem stefnda sé heimilt að segja upp með eins mánaðar fyrirvara ásamt því að skila hinu leigða. Sé því ekki annað leitt í ljós en að samningurinn sé um fjármögnunarleigu. Af þeim sökum girði ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu ekki fyrir að aðilunum hafi verið heimilt að semja um að leigugjald í viðskiptum þeirra taki mið af breytingum á gengi erlendra gjaldmiðla. Afrit samningsins, sem deilt var um í síðarnefndum dómi Hæstaréttar, er meðal gagna málsins. Sá samningur er greinilega á sama staðlaða samningsformi og þeir samningar sem aðilar þessa máls gerðu, fyrir utan samninga nr. 114863-54 og 118714. Fyrstu tíu greinar samningsins sem deilt var um í síðarnefndum dómi Hæstaréttar bera sömu fyrirsagnir og eru fylltar út með sambærilegum hætti. Þá eru greinar 11 til 35 þess samnings samhljóða þessum samningum málsaðila. Að mati dómsins hefur umræddur dómur Hæstaréttar ótvírætt fordæmisgildi um úrlausn þessa máls, hvað varðar aðra samninga en nr. 114863-54 og 118714. Verður því ekki á það fallist með varnaraðila að ákvæði samninga aðila, annarra en nr. 114863-54 og 118714, ein og sér bendi til þess að um lánssamninga sé að ræða sem sóknaraðili hafi kosið að klæða í búning leigusamninga. Þessi ályktun fær einnig skýra stoð í fyrrnefndum 3. tl. 1. gr. laga nr. 161/2002 og áður tilvitnuðum athugasemdum við það ákvæði, þar sem skýrlega kemur fram að með eignaleigu sé átt við tiltekna tegund leigustarfsemi. Varnaraðili hefur að eigin sögn gert eignaleigusamninga við sóknaraðila frá því félagið var stofnað 1998, og þar áður fyrirsvarsmaður hans frá árinu 1994. Varnaraðili segir að þessir samningar nemi tugum. Verður ekki annað ráðið af þessari lýsingu varnaraðila en að hann sé þaulvanur gerð samninga sömu gerðar og þeirra samninga sem um er deilt í þessu máli. Tilvísun varnaraðila til munar á stöðu aðila getur því ekki hnekkt þeirri ályktun að ákvæði samninga aðila, annarra en nr. 114863-54 og 118714, ein og sér bendi til þess að um leigusamninga sé að ræða. Samkvæmt 12. tl. 2. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga er með alþjóðlegum reikningsskilastaðli átt við reikningsskilastaðla (IAS/IFRS) samkvæmt skilgreiningu 2. gr. reglugerðar (EB) nr. 1606/2002 sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur samþykkt samkvæmt 3. gr. reglugerðar (EB) nr. 1606/2002. Fram kemur í 1. mgr. 3. gr. laga nr. 3/2006 að félög samkvæmt 1. gr. laganna skuli semja ársreikning í samræmi við lögin, reglugerðir og settar reikningsskilareglur eftir því sem við eigi, og samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laganna skal ársreikningur gefa glögga mynd af afkomu, efnahag og breytingu á handbæru fé. Í 1. mgr. 88. gr. laganna segir að ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1606/2002 frá 19. júlí 2002, um beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla, skuli hafa lagagildi hér á landi í samræmi við bókun I um altæka aðlögun við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, sbr.lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, þar sem bókunin sé lögfest. Í 90. til 92. gr. er fjallað um skyldu og heimild félaga til þess að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við gerð samstæðureiknings og ársreiknings. Markmið alþjóðlegs reikningsskilastaðals IAS 17 kemur fram í 1. lið og er ,,að mæla fyrir um viðeigandi reikningsskilaaðferðir sem skal beita og upplýsingagjöf í reikningsskilum leigutaka og leigusala vegna leigusamnings“. Í 20. lið staðalsins segir m.a. að í upphafi leigutíma skuli ,,leigutakar færa fjármögnunarleigusamninga sem eignir og skuldir í efnahagsreikningi sínum með fjárhæðum sem eru jafnvirði gangvirðis leigðu eignarinnar eða, ef þær eru lægri, með lágmarksleigugreiðslum á núvirði, sem hver um sig er ákvörðuð þegar leigusamningurinn er gerður“. Í 21. lið staðalsins, sem er í kafla um leigusamninga í reikningsskilum leigutaka, er hins vegar tekið fram að ,,Viðskipti og aðrir atburðir eru færðir og settir fram í samræmi við efni þeirra og efnahagslegan veruleika en ekki eingöngu í samræmi við lagalegt form þeirra. Þó að lagalegt form leigusamnings geti verið með þeim hætti að leigutaki öðlist ekki eignarrétt yfir leigðu eigninni er efnið og efnahagslegur raunveruleiki með þeim hætti, þegar um er að ræða fjármögnunarleigu, að leigutakinn fær efnahagslega ávinninginn af notkun leigðu eignarinnar megnið af hagrænum endingartíma hennar gegn því að skuldbinda sig til að greiða fyrir þennan rétt fjárhæð sem svarar, þegar leigusamningurinn er gerður, u.þ.b. til gangvirðis eignarinnar og tengds fjármagnskostnaðar.“ Af þessu leiðir ljóslega að ekki þarf að vera samræmi á milli þess hvernig samningur er færður í reikningsskilum leigutaka samkvæmt staðlinum og þess hvort viðkomandi samningur telst að lögum vera leigusamningur eða kaupsamningur. Geta ákvæði staðalsins því ekki komið til skoðunar við mat á því hvort samningar aðila, aðrir en nr. 114863-54 og 118714, teljist leigusamningar eða kaupsamningar. Sú málsástæða varnaraðila að því hafi verið haldið að viðskiptavinum sóknaraðila, þar á meðal varnaraðila, að bæði kaupleigusamningar og fjármögnunarleigusamningar væru lán, er ekki studd gögnum og gegn mótmælum sóknaraðila er hún ósönnuð. Hið sama á við um þá málsástæðu varnaraðila að samningar aðila hafi án tillits til heitis verið færðir í bókhaldi sóknaraðila sem lán. Við munnlegan flutning málsins mótmælti lögmaður sóknaraðila þeirri fullyrðingu lögmanns varnaraðila að sóknaraðili hefði auglýst fjármögnunarleigu til ársins 2010 þannig að leigutakar gætu valið á milli kaupa við lok leigutíma eða áframhaldandi leigu, sem nýrri málsástæðu. Þessi málsástæða kemur ekki fram í greinargerð varnaraðila og er hún því of seint fram komin. Verður því ekki á henni byggt. Þegar litið er til efnis samninga aðila er það niðurstaða dómsins að samningar aðila, aðrir en nr. 114863-54 og 118714, teljist vera leigusamningar en ekki kaupsamningar, sem klæddir hafi verið í búning leigusamninga. Málsástæður varnaraðila sem að framan eru reifaðar geta ekki breytt þeirri niðurstöðu. Ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 girða þar af leiðandi ekki fyrir að aðilunum hafi verið heimilt að semja um að leigugjald í viðskiptum þeirra taki mið af breytingum á gengi erlendra gjaldmiðla. Samkvæmt gögnum málsins féllu umkrafðar leigugreiðslur fyrst í vanskil í júlí 2010. Í a-lið 28. gr. allra samninga aðila er mælt fyrir um að sóknaraðila sé heimilt án fyrirvara að rifta samningi ef leigutaki m.a. innir ekki af hendi tilskildar greiðslur á umsömdum gjalddögum og vanskil vara lengur en 15 daga. Þá er í d-lið sömu greinar mælt fyrir um að sóknaraðila sé heimilt að rifta samningi ef m.a. öðrum eignaleigusamningum milli sóknaraðila og leigutaka er rift. Riftun sóknaraðila á þessum samningum 4. október 2012 var því lögmæt og umráðaréttur varnaraðila yfir þeim tækjum sem krafa sóknaraðila tekur til því niður fallinn. Skilyrði 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför eru þar af leiðandi uppfyllt. Verður krafa sóknaraðila því tekin til greina. Ákvæði 3. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 hefur í réttarframkvæmd verið túlkað til samræmis við þau ummæli sem fram koma í athugasemdum við 84. gr. frumvarps sem varð að þeim lögum, á þann veg að sú regla eigi við tilvik þar sem hagsmunir gerðarþola af málefni eru ófjárhagslegs eðlis og tjón hans yrði ekki bætt með fégreiðslu, ef gerðin yrði framkvæmd í kjölfar úrskurðar og æðri dómur kæmist síðar að gagnstæðri niðurstöðu við héraðsdómara. Þeir hagsmunir sem varnaraðili hefur af því að gerðinni verði frestað þar til Hæstiréttur hafi komist að niðurstöðu í málinu eru einvörðungu fjárhagslegs eðlis. Eru því ekki skilyrði til þess að fallast á varakröfu varnaraðila. Eftir þessum úrslitum verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað sem þykir, eftir atvikum og með hliðsjón af umfangi málsins, vera hæfilega ákveðinn 250.000 krónur og er þá tekið tillit til virðisaukaskatts. Ásbjörn Jónasson, settur héraðsdómari, kveður upp þennan úrskurð. Vegna mikilla anna dómarans hefur uppkvaðning úrskurðarins dregist fram yfir lögbundinn frest samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, en dómari og lögmenn aðila töldu endurflutning óþarfan. Ú r s k u r ð a r o r ð: Sóknaraðila, Lýsingu hf., er heimilt að fá eftirtalin tæki tekin með beinni aðfarargerð úr vörslum varnaraðila, Ingileifs Jónssonar ehf., og fengin sóknaraðila: - Man H29, fastanr. EG 179, árg. 2004. - Mercedes Benz Sprinter ásamt álpalli, fastanr. VJ 864, árg. 2006. - Hitachi ZX 280 beltagrafa, skráningarnr. EB 0917, forskr. 2005. - Hitachi ZX 460 LC beltagrafa, skráningarnr. EB 0883, forskr. 2005. - Fleygur F70LN, serialnr. 1129. - Liebherr PR 724, jarðýta, skráningarnr. GB 0629, forskr. 2006. - Fleygur F100LN serialnr. 1034. - Man H29, fastanr. DT 588, árg. 2006. - Undirtönn Lumex AT-200, raðnúmer 1077. - Caterpillar D8T, skráningarnr. GB 0616, forskr. 2005. - Volvo A35D, fastanr. TL 581, árg. 2007. - Komatsu PC 350LC-8 beltagrafa, skráningarnr. EB 1364, forskr. 2007. - Miller Mill-PC340-BUG, hraðtengi, verksmiðjunr. 111110. - Miller Mill-PC340-MB600S skófla, verksmiðjunr. 113879. - Volvo A35D, fastanr. VV 190, árg. 2007. - Volvo A35D, fastanr. RO B59, árg. 2007. - Volvo A35D, fastanr. BG J39, árg. 2007. - Komatsu PC210LC-8 beltagrafa, skráningarnr. EB 1563, forskr. 2008. - Hitachi ZX 210 beltagrafa, skráningarnr. EB 1428, forskr. 2007 ásamt hraðtengi, skóflu og smurkerfi. - Toyota Hilux, fastanr. VX 559, forskr. 2006. - Man H72, fastanr. OG 167, árg. 2006 ásamt undirtönn, kastplóg, palli og fylgihlutum. Málskot til æðra dóms frestar ekki aðför samkvæmt þessum úrskurði. Varnaraðili greiði sóknaraðila 250.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 93/2017
|
Eignarréttur Fasteign Þjóðlenda Gjafsókn Aðfinnslur
|
J eigandi jarðarinnar Stóradals í Eyjafjarðarsveit höfðaði mál gegn Í og krafðist þess aðallega að ógilt yrði ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að landsvæðið Djúpidalur „utan grjótgarðs“ og Þverdalur ásamt Mælifelli eða Mælifellsseli væri þjóðlenda með nánar tilgreindum merkjum, en í afréttareign J. Til vara krafðist hann þess að framangreint ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar yrði ógilt að því er varðaði hluta landsvæðisins, sem tæki til lands eyðijarðarinnar Mælifells. Reisti J kröfu sína á því að landið væri háð beinum eignarrétti hans. Hæstiréttur vísaði til þess að af texta Landnámabókar yrðu engar beinar ályktanir dregnar um hvort beinn eignarréttur hefði stofnast með námi lands á svæðinu sem um ræddi. Á hinn bóginn yrði að líta til þess að Í hefði ekki dregið í efa fyrir óbyggðanefnd að beinn eignarréttar væru að víðáttumiklum svæðum í og upp af Djúpadal og nokkrum þeim dölum sem hann greindist í. Hlytu þau eignarréttindi að hafa orðið til með námi. Landsvæðið sem um var deilt í málinu lægi að hluta að löndum þriggja jarða sem svo háttaði um og hefðu bæjarhús á þeim öllum verið nærri merkjum við landsvæðið. Þótt mjög takmarkað láglendi væri á landsvæðinu mæltu aðstæður ekki gegn því að líkur gætu einnig staðið til að telja það að minnsta kosti að hluta hafa orðið háð beinum eignarrétti með námi. Því næst vék Hæstiréttur að því að í riti um skráningu fornleifa á svæðinu væru talin upp býli sem getið hefði verið um í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns frá 1712 og svonefndri Eyðibýlaskrá Olaviusar frá 1777, þar á meðal Mælifell, og sagt að tóftir bentu til að búseta þar hefði verið aflögð löngu fyrir 1700. Taldi Hæstiréttur að nægilega hefðu verið leiddar líkur að því að býli, sem hefði verið nokkurt að umfangi og borið heitið Mælifell, hefði á fyrri tímum verið innan hins umdeilda landsvæðis. Ekki væri ástæða til að ætla að býlið hefði orðið til án þess að landið hefði verið háð beinum eignarrétti sem að lögum gat ekki stofnast á annan hátt en með námi. Þrátt fyrir þetta yrði að gæta að því að ekki lægju fyrir beinar heimildir um afdrif þess réttar eftir að býlið á Mælifelli fór í eyði. Um það yrði að draga ályktanir af skjalfestum gögnum og öðru því sem lá fyrir í málinu. Af tveimur tilgreindum máldögum yrði ráðið að tiltekin réttindi í Djúpadal hefðu áskotnast Saurbæjarkirkju á tímabilinu frá 1318 til 1394. Kynni þetta að gefa til kynna að Mælifell hefði þegar verið komið í eyði á 14. öld. Í landamerkjabréfum fyrir Stóradal frá 1890 og 1921 hefði komið fram að Stóridalur ætti allt land eyðihjáleigunnar Mælifells með tilteknum merkjum. Í gögnum málsins hefði fyrst verið rætt um Mælifell sem eyðihjáleigu Stóradals í jarðamati 1804 og hefði það sama komið fram í öðru jarðamati frá 1849 og jarðatali frá 1847. Þau ummæli ættu sér ekki stoð í eldri heimildum heldur stönguðust á við heimildir sem tilgreindu tvær hjáleigur Stóradals, Ytra-Dalsgerði og Syðra-Dalsgerði. Taldi Hæstiréttur því að nægileg stoð yrði ekki fundin í eldri heimildum fyrir staðhæfingum í landamerkjabréfum Stóradals um að landið væri hluti af þeirri jörð, til þess að landamerkjabréfin gætu haft sönnunargildi hvað þetta varðaði. Þá yrði ekki viðhlítandi stoð fundin fyrir því í eldri gögnum að beinn eignarréttur yfir Mælifelli hefði flust í hendur annarra eftir að býlið fór í eyði. Hnigju gögn að því að eftir að byggð lagðist þar af hefði landið verið í einskis eignarráðum og hefðu þá forráðamenn kirkjunnar á Saurbæ og eigendur Stóradals hvorir fyrir sitt leyti lagt undir sig hluta landsins til afnota. Slíkt gæti ekki að lögum leitt til yfirfærslu beinna eignarréttinda. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ÞorgeirÖrlygsson, Helgi I. Jónsson, Markús Sigurbjörnsson og Viðar Már Matthíasson ogIngveldur Einarsdóttir héraðsdómari.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. febrúar 2017. Hann krefst þessaðallega að fellt verði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar 19. júní 2009í máli nr. 2/2008 um að landsvæði, sem afmarkað er á eftirfarandi hátt, séþjóðlenda: „Frágrjótgarði þeim sem liggur á móts við Kambfell er dregin lína til suðausturs íMælifellshnjúk og þaðan til suðvesturs á milli þriggja tinda, í 1178, 1041 og1184 m hæð yfir sjávarmáli. Frá hinum syðsta þessara tinda er miðað viðvatnaskil að sveitarfélagamörkum Eyjafjarðarsveitar gagnvart Akrahreppi. Áðurnefndurgrjótgarður er einnig viðmið til norðausturs, þar sem Djúpadalsá er fylgt þaðanog niður að ármótum við Strjúgsá. Síðan er Strjúgsá fylgt upp að ármótum viðSneisará og svo Sneisará áfram, eins langt sem hún nær. Þegar ánni sleppir ermiðað við kröfulínur gagnaðila ríkisins vegna Stóradals, allt aðsveitarfélagamörkum Eyjafjarðarsveitar gagnvart Akrahreppi. Á milli framangreindratveggja punkta á sveitarfélagamörkum er miðað við þau mörk.“ Til varakrefst áfrýjandi þess að úrskurðurinn verði felldur úr gildi að því leyti, semþar er kveðið á um að landsvæði innan svofelldra merkja sé þjóðlenda: „Frágrjótgarði þeim sem liggur á móts við Kambfell út í Djúpadalsá en ánni fylgt þaðanog niður að ármótum við Strjúgsá. Síðan er Strjúgsá fylgt upp að ármótum viðSneisará. Þaðan er dregin lína í Mælifellshnjúk og þaðan í fyrstnefndangrjótgarð.“ Bæði í aðalkröfu og varakröfu krefst áfrýjandi þess einnig aðviðurkennt verði að innan þeirra merkja, sem þar er lýst, sé engin þjóðlenda.Hann krefst jafnframt málskostnaðar fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar,sem honum hefur verið veitt.Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms ogmálskostnaðar fyrir Hæstarétti.Dómendur fóru á vettvang 1. september 2017.ISamkvæmt ákvæðum laga nr. 58/1998 um þjóðlendurog ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta tók óbyggðanefnd 29. mars2007 til meðferðar landsvæði á vestanverðu Norðurlandi, sem náði yfir allafyrrum Eyjafjarðarsýslu, Skagafjarðarsýslu og Austur-Húnavatnssýslu austanBlöndu ásamt Hofsjökli. Að beiðni stefnda ákvað nefndin 28. desember sama ár aðskipta svæðinu í tvennt og taka að svo stöddu einungis til meðferðar syðrihluta þess. Sá hluti svæðisins var nánar afmarkaður þannig að til norðursfylgdi hann norðurmörkum fyrrum Bólstaðarhlíðarhrepps og Seyluhrepps, Norðuráog Norðurárdal, Öxnadalsheiði og Öxnadalsá þar til hún fellur í Hörgá og síðanþeirri á til ósa í Eyjafirði. Austurmörk fylgdu Fnjóská frá ósum í sama firðitil suðurs þar til hún sker sveitarfélagamörk Eyjafjarðarsveitar að austan, enþaðan var farið eftir þeim mörkum áfram til suðurs í Fjórðungakvísl. Að sunnanréðst svæðið af suðurmörkum Eyjafjarðarsveitar og suðurjaðri Hofsjökuls, en tilvesturs var Blöndu fylgt sunnan frá upptökum hennar í Hofsjökli til norðurmarkafyrrum Bólstaðarhlíðarhrepps.Óbyggðanefnd bárust 14. mars 2008 kröfur stefndaum þjóðlendur á þessum syðri hluta svæðisins og birti hún þær samkvæmt 2. mgr.10. gr. laga nr. 58/1998 ásamt því að skora á þá, sem teldu þar til eignarréttinda,að lýsa kröfum sínum. Nefndinni bárust af því tilefni fjölmargar kröfur, en íframhaldi af því ákvað hún að fjalla um syðri hluta svæðisins í fimm aðskildummálum. Meðal þeirra var mál nr. 2/2008, sem náði til Eyjafjarðarsveitar vestanEyjafjarðarár. Það mál tók meðal annars til landsvæðis, sem áfrýjandi, eigandijarðarinnar Stóradals í Eyjafjarðarsveit, taldi heyra til jarðarinnar og þannigháð beinum eignarrétti sínum, en stefndi taldi það til þjóðlendu. Í úrskurðióbyggðanefndar 19. júní 2009 var svæðið kennt við Djúpadal „utan grjótgarðs“ ogÞverdal ásamt Mælifelli eða Mælifellsseli og var það afmarkað á þann hátt, semfram kemur í fyrrgreindri aðalkröfu áfrýjanda hér fyrir dómi. Um þessi merki erekki deilt í málinu, en í úrskurði nefndarinnar var komist að þeirri niðurstöðuað svæðið væri þjóðlenda í afréttareign eiganda Stóradals, sbr. 5. gr. og c.lið 7. gr. laga nr. 58/1998.Áfrýjandi höfðaði mál þetta 20. janúar 2010 og erekki ágreiningur um að það hafi verið gert innan þess frests, sem um ræðir í 1.mgr. 19. gr. laga nr. 58/1998. Í héraði gerði áfrýjandi sömu dómkröfur og hannhefur uppi fyrir Hæstarétti, en með hinum áfrýjaða dómi var stefndi sýknaður afþeim.IIJörðin Stóridalur, sem áður fyrr bar heitiðDjúpidalur, er í Eyjafjarðarsveit nokkru sunnan við það svæði, þar semDjúpidalur greinir sig í suðvestur frá Eyjafjarðardal. Til suðausturs liggurjörðin að Djúpadalsá, sem fellur eftir Djúpadal þar til hún rennur síðar saman viðEyjafjarðará á mótum dalanna tveggja. Frá bæjarhúsum á Stóradal eru nærri 25 kmí beinni loftlínu norður til sjávar í Eyjafirði við Akureyri. Fyrir norðvestanDjúpadalsá eru næstu jarðir við Stóradal til norðurs Syðra-Dalsgerði,Ytra-Dalsgerði og Hvassafell og munu þær tvær síðastnefndu vera í byggð eins ogStóridalur. Sömu megin við Djúpadalsá liggja suðvestur frá Stóradal tværeyðijarðir, Litlidalur og síðan Kambfell, en handan árinnar er land eyðijarðarinnarStrjúgsár, sem áður mun ýmist hafa verið nefnd Þrjúgsá eða Þrúgsá.Sunnan og suðaustan við lönd Litladals ogKambfells, sem óumdeilt er að háð séu beinum eignarrétti, eru fjögur landsvæði,sem að miklu leyti eru á fjöllum en þó með láglendi í dölum inn á milli. Þaðnyrsta af þessum svæðum hefur verið nefnt Hvassafellsdalur og er það afmarkað aðnorðan frá landi Kambfells af Hrauná, sem rennur frá upptökum í norðaustureftir Hraunárdal, en að sunnan ráðast merki þess af Djúpadalsá, sem fellur ísömu átt frá upptökum eftir Hvassafellsdal. Árnar tvær mætast skammt suðvestanvið þann stað, þar sem bæjarhús Kambfells stóðu áður, og eru á ármótunum merkiþessa svæðis til norðausturs. Í úrskurði óbyggðanefndar í máli nr. 2/2008 varlandsvæðið Hvassafellsdalur talið þjóðlenda, en um þá niðurstöðu er fjallað ídómi Hæstaréttar í máli nr. 94/2017, sem kveðinn er upp samhliða dómi í þessumáli. Fyrir sunnan og suðaustan þetta fyrstnefndasvæði eru tvö önnur samliggjandi, sem markast til norðurs að mestu afDjúpadalsá, þar sem hún fellur eins og áður segir norðaustur eftirHvassafellsdal en síðan eftir Djúpadal, sem tekur við eftir að Hvassafellsdalurrennur saman við Hraunárdal. Til norðurs liggja þessi svæði vestast að landisunnan við Bakkasel í Hörgárbyggð, sem telst þjóðlenda samkvæmt úrskurði óbyggðanefndar19. júní 2009 í máli nr. 3/2008, en sú niðurstaða var látin standa óröskuð ídómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 15. október 2013. Því næst liggja þau að landsvæðinuHvassafellsdal, síðan að landi Kambfells og loks að landi Litladals til mótaDjúpadalsár og Strjúgsár. Norðan við þau ármót stóðu bæjarhús Litladals ogsunnan við þau bæjarhús jarðarinnar Strjúgsár. Að suðaustan markast þessi tvösvæði að mestu af Sneisará, þar sem hún fellur frá upptökum eftir Þverdal norðausturtil ármóta við Strjúgsá, en síðan að austan af síðarnefndu ánni tilDjúpadalsár. Frá mótum Sneisarár og Strjúgsár og norður til Djúpadalsár liggjasvæðin tvö að jörðinni Strjúgsá. Til suðurs ná svæðin á stuttu bili aðvestanverðu að eignarlandi jarðarinnar Syðri-Villingadals, en að vestan aðsveitarfélagamörkum Eyjafjarðarsveitar. Handan þeirra í Akrahreppi í Skagafirðieru eyðijarðirnar Merkigil og Ábær, sem háðar eru beinum eignarrétti samkvæmtúrskurði óbyggðanefndar 19. júní 2009 í máli nr. 4/2008. Landið, sem hér hefurverið afmarkað í einu lagi, skiptist í tvennt á þann hátt að frá grjótgarði,sem liggur að Djúpadalsá um 5 km suðvestan við mót hennar og Strjúgsár skammt fráþeim stað þar sem bæjarhús Kambfells stóðu áður handan Djúpadalsár, er dreginbein lína um 1,5 km til suðausturs í Mælifellshnjúk. Frá honum eru síðandregnar beinar línur samtals um 11 km í suðvestur eftir þremur fjallstindum í1178, 1041 og 1184 m hæð allt til sveitarfélagamarka Eyjafjarðarsveitar og Akrahrepps.Það nyrðra af þessum tveimur svæðum var í úrskurði óbyggðanefndar í máli nr.2/2008 nefnt Djúpidalur „innan grjótgarðs“ og taldist þjóðlenda í afréttareignstefnda sem eiganda jarðarinnar Saurbæjar í Eyjafjarðarsveit, en hún liggurfyrir austan Stóradal handan Djúpadalsár. Það syðra af þessum svæðum var íúrskurði nefndarinnar nefnt Djúpidalur „utan grjótgarðs“ og talið þjóðlenda íafréttareign áfrýjanda sem eiganda Stóradals, en um þá niðurstöðu er mál þettarekið. Er um 1,5 km frá merkjum þessa síðarnefnda svæðis að norðaustan tilmerkja Stóradals, sem næst liggja.Loks er það fjórða af þessum svæðumafmarkað að norðvestan af Sneisará frá upptökum hennar og eftir Þverdal, en aðsuðaustan af Strjúgsá, þar sem hún fellur eftir Strjúgsárdal. Í norðaustri nærþetta svæði að mótum Sneisarár og Strjúgsár og liggur það að austan ogsuðaustan að landi jarðarinnar Strjúgsár. Auk norðurmerkja liggja vesturmörkþessa svæðis á hinn bóginn að landinu, sem deilt er um í máli þessu. Þettasvæði, sem nefnt hefur verið Sneis, er samkvæmt úrskurði óbyggðanefndar í málinr. 2/2008 þjóðlenda í afréttareign stefnda sem eiganda Saurbæjar.Landið á svæðinu, sem mál þetta varðar, næreins og áður segir til norðurs að Djúpadalsá og mun það vera þar í um 300 m hæðyfir sjávarmáli. Eins mun vera háttað landi að suðaustanverðu meðfram Strjúgsáog í Þverdal. Upp frá dölunum tveimur rís landið á hinn bóginn skarpt upp íMælifellshnjúk og Mælifell, sem eru í 1147 og 1178 m hæð, en þar eru um 3 km ámilli dalanna. Í úrskurði óbyggðanefndar var hálendi á svæðinu lýst svo að þaðsé gróðursnautt með litlum stöðuvötnum og fönnum á stöku stað.IIIÍ máldögum Auðunar biskups rauða Þorbergssonar fyrirHólabiskupsdæmi frá 1318 var kafli með fyrirsögninni: „Diupadals kẏrkia“, entexti hans mun að öðru leyti hafa glatast. Í sömu máldögum var kafli umkirkjuna í Saurbæ, þar sem sagði að hún ætti „hälft häls land. hälfan skog jkallbak. heimaland medur aullum fridendum. vallaland allt. og sandhola landallt.“ Ekki var getið um aðrar landareignir eða ítök hennar.Í máldögum Péturs biskups Nikulássonar, frá 1394 og síðar, komfram að „peturs kẏrckia“ í Djúpadal ætti ýmislegt lausafé, en ekki var þar rættum lönd eða ítök í eigu hennar. Þar sagði einnig að Saurbæjarkirkja ætti meðalannars „halfann diupadal.“ Eftir gögnum málsins mun ekki hafa þótt leika vafi áað þessi ummæli hafi átt við dalinn sem slíkan, en ekki samnefnda jörð. Aðþessu leyti var umfjöllun um kirkjurnar tvær á sama veg í máldögum Ólafsbiskups Rögnvaldssonar um Hólabiskupsdæmi frá 1461 og síðar og jafnframt ísvonefndum elsta hluta Sigurðarregisturs frá 1525 að því er varðar kirkjuna áSaurbæ, en þar var ekki vikið að eignum Djúpadalskirkju. Er þess jafnframt aðgeta að í báðum þeim heimildum kom fram að meðal eigna Saurbæjarkirkju værijörðin Strjúgsá, sem ekki var nefnd í eldri máldögum. Í reikningsskaparbréfikirkjunnar í Djúpadal frá 3. júní 1547 og reikningi hennar frá 5. desember 1569voru taldar upp eignir hennar og var þar einskis annars getið en lausafjár. Í úrskurði óbyggðanefndar kom fram að í vísitasíum vegnakirkjunnar í Djúpadal frá 1605, 1662, 1695, 1718, 1727, 1735 og 1749 hafi ekkiverið minnst á lönd eða ítök hennar, en um þetta liggja ekki að öðru leytifyrir gögn í málinu. Í úrskurðinum var einnig lýst ýmsum vísitasíum varðandikirkjuna á Saurbæ frá árabilinu 1582 til 1868 og var þeim samkvæmt því meðalannars öllum sammerkt að henni var eignuð jörðin Strjúgsá, svo og hálfurDjúpidalur. Um þennan helming Djúpadals mun í vísitasíu frá 29. apríl 1685 hafaverið vitnað í „máldaga bok Herra Gudbrands Thorlakssonar“ um aðSaurbæjarkirkja ætti „allann diupadal austann framm allt fra griot garde ogframm J Jókul“, en í vísitasíu 13. júlí 1868 sagt að kirkjan ætti „hálfanDjupadal (nefnl. öðrumegin)“.Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns frá 1712 var jörðin„Diupedalur, kallast almennilega Storedalur“ sögð vera 80 hundruð að dýrleikaog í eigu fjórtán nafngreindra manna, sem bjuggu þó engir á henni. Þar sagðieinnig: „Selför með tilliggjandi landi á jörðin austan framm á Djúpadal, ámillum Strjúgsár og Merkisgarðs með hálfum Þverdal, og brúkast jafnlega ...Mælefell kallast sel heimajarðarinnar fram á Djúpadal. Það eru munnmæli, að þarhafi í fyrndinni bygð verið, sjást þess og nokkur merki af fornum garðlögumhjer í kríng. Ekki má hjer aftur byggja fyrir heyskaparleysi.“ Í umfjöllun umStóradal var getið um tvær hjáleigur, „Dalsgerdar sydre“, sem hafi verið byggð„fyrir manna minni í úthögum út frá staðnum, afdeild að túni og útslægjumeinasta“, og „Dalsgerdar ytre, önnur hjáleiga út frá hinni“, sem það sama ættivið um. Þá er þess að geta að um kirkjustaðinn Saurbæ sagði meðal annars íjarðabókinni: „Selför á staðurinn með tilliggjandi landi á Djúpadal austanfram,fram frá Stóradals landi.“ Þar voru einnig kaflar um jarðirnar Litladal ogKambfell, sem báðar voru í einstaklingseigu, en samkvæmt framlagðri samantekt,sem Þjóðskjalasafnið mun hafa gert fyrir óbyggðanefnd um sögu jarða íEyjafjarðarsveit, virðast elstu ritheimildir um fyrrnefndu jörðina vera bréf umjarðaskipti frá 15. október 1544 og um þá síðarnefndu kaupbréf 7. febrúar 1491.Á manntalsþingi 7. maí1723 var „upplesed Attest Sislumannsens Monsr Ara Thorkielssonar“frá 15. desember 1722, þar sem hann „efter Begiering Monsr EinarsEinarssonar, vitnar, ad á þeim 16 ára tijma sem hann i Eyafyrde uppalest ogfullalra dvalest hafe, hafe hann einge tvimæl heirt leika á þvj ad JordennStóredalur være ad Kauphluta og Dijrleika med sinum tveimur hiáleigum ogafbylum 100 h“.Í bókun frá manntalsþingi27. apríl 1729 sagði meðal annars: „Var upplesenn logfesta Prestsens SraÞorlaks Grimssonar fyrer hans leigu jordu Stóradal i Eijafyrde med þeimLandamerkium sem þar eru tiltekenn, So sem hun af Rettenum uppáskrifud sierljkast hermer ... Upplesenn logfesta Profastsens Sra EyreksÞorsteinssonar fyrer Saurbæar Beneficii Lande, og þess underliggianndeafrettum, Þrugstungu og Diupadal, til þeirra Landa Merkia Sem Þar eru tiltekennog logfestann med Sier ber af Rettenum uppáskrifud“. Þá var á manntalsþingi 5.maí 1733 lesin upp lögfesta fyrir Stóradal „ad tilteknumm takmorkumm“. Í enguþessara tilvika var nánari lýsing á merkjunum, sem um ræddi.Á manntalsþingi 17. maí1775 var eftirfarandi fært til bókar: „Vídara hvad áhrærer Jardnæde handaGuðmunde Benedicsyne, þá er tiltal um Mælefells Sel, ad hann þángad víke.“ Ekkivar þetta skýrt þar nánar. Þá var eftirfarandi bókað á manntalsþingi 8. maí1780: „Syslumadurenn uppbjdar fyrir Rettenum Eyde Jardernar Widernes ogMælefels-Sel hverium frómum manni sem med þarf, i filgin af firre Kóngl.forordning af 15da April 1776, og framm gaf sig eingenn, semþvi bodi sæta vilde“.Í jarðamati 1804 sagðimeðal annars um Stóradal að jörðin ætti „en Afret hvori om Sommeren indtagesLam til Græsning fra 2 Jorder“, en í mati á jörðinni væri „Den öde HialejeMælefell ... indbefattet.“ Þess var einnig getið í Jarðatali J. Johnsens frá1847 að í mati á Stóradal frá 1802 hafi „eyðihjáleigan Mælifell“ verið talinmeð. Þá kom fram um Stóradal í jarðamati 1849 að afréttur væri „rúmlega tilHeimilisins“, jörðin ætti selstöðu „á afréttinum Djúpadal, þar sem HjáleiganMælifell firir laungu í eidi komin, staðið hefur, og hvar jardirnar Ytri ogSydridalsgérdi ásamt Stóradal, eiga í tak í nefndre afrétt.“ Ætti Stóridalureinnig „tiltölu í afréttunum Þverdal og Branda, á móte hinum ádur nefndujördum“, en öll „þesse afrétta lönd eru fram hlaupinn, grítt og gras lítil.“Svohljóðandi landamerkjabréfvar gert fyrir Stóradal 19. maí 1890 og þinglesið 20. sama mánaðar: „Að sunnanræður Brandabúðará merkjum allt það er Brandabúðardalur nær, en þar ofan fráeru merkin beina stefnu niður úr gljúfrum til Djúpadalsár, út þaðan liggjamerkin eptir Djúpadalsá undir Laughólum, og þaðan beina stefnu út íGerðahólagilið. Beitarland heima jarðarinnar er óskipt við hjáleigurnar Ytri-og Syðri-Dalsgerði í svokölluðum Gerðahólum. Einnig á Stóridalur austanmeginDjúpadalsár allan Þverdal af Mælisfellshálsi fram á fjöll, og allt landeyðihjáleigunnar Mælifells. Þar ræður merkjum að utan bein stefna úrÞrúgsárgilinu ofan Þrúgsáreyrar í Djúpadalsá, fram þaðan liggja merkin eptirDjúpadalsá vestan megin Mælifellshólma að grjótgarði þeim er liggur til austursupp frá ánni gegnt Kambfelli. Ítök jarðarinnar í Saurbæjarlandi eru þessi: Vetrarbeití Varmhaga fyrir 60 fjár í 8 vikur eða 120 fjár í 4 vikur. Selstaða í Djúpadalfyrir framan grjótgarð á móti Kambfelli. Ítök sem Ytri- og Syðri Dalsgerði eigaí Stóradalslandi: Upprekstur á sumrum fyrir sitt eigið geldfje og trippi íÞverárdal og selstöðu búfjárbeit í Mælifellslandi.“ Bréfið var áritað umsamþykki fyrir hönd Saurbæjar, Litladals og Ytra-Dalsgerðis. Fundur var haldinn 15.febrúar 1890 fyrir sáttanefnd Saurbæjarhrepps, en prestur á Saurbæ mun hafakært ábúendur á Stóradal, Syðra-Dalsgerði og Ytra-Dalsgerði vegna nota þeirraaf hluta af Djúpadal. Deilusvæðinu var lýst í sáttabók sem þeim „hlutaDjúpadals, er Saurbæjarkirkja á fram frá grjótgarði þeim, er liggur mótiKambfelli.“ Þar sagði síðan: „Sættist Beneficiarius upp á það að ábúendurofannefndra jarða megi halda búsmala sínum á þessum hluta Djúpadals um selstöðutíman, en jafnframt skulu þeir veita fyristöðu trippum þeim, er látin eru ádalinn á sumrin að svo miklu leyti, sem þeir geta, meðan haft er í selinu.“Í lýsingu, sem gerð var áStóradal 22. nóvember 1916 vegna fasteignamats 1916-1918, sagði meðal annars aðjörðinni fylgdi afrétturinn Þverdalur og hálfur Djúpidalur, en tvær aðrarjarðir ættu þar frían upprekstur fyrir geldfé og trippi.Landamerkjabréf var afturgert fyrir Stóradal 23. desember 1921 og mun það hafa verið þinglesið ámanntalsþingi á árinu 1922. Þar sagði eftirfarandi: „Að sunnan rædurBrandabúðardalsá merkjum alt það, er Brandabúðardalur nær, en þar ofan frá erumerkin niður úr gljúfrinu til Djúpadalsár beina stefnu á fornarbeitarhúsatóftir í Strjúgsárlandi. Út þaðan liggja merkin eftir Djúpadalsáundir langhólum og þaðan beina stefnu í Gerðahólagilið. Að norðan liggja merkinúr Djúpadalsá eftir grjótvörðum á fjall upp. Merkjalína þessi liggur skamtfyrir norðan svo nefndan „Alviðruhól“. Síðan liggja merkin vestur fjalliðvestur fyrir dragið á Brandabúðardal. Einnig á Stóridalur land austan meginDjúpadalsár, Þverdal allan fram á fjall og alt land eyðihjáleigunnar„Mælifells“. Þar ræður merkjum að austan Sneisará og Strjúgsá, að norðan beinstefna úr Strjúgsárgilsmynninu niður undir Djúpadalsá. Eftir línu, sem úr gljúfrunumstefnir á Stekkjartóft í Litladalslandi norðan við svonefnda Stóruskriðu. Aðvestan liggja merkin frá síðastnefndri línu fram Djúpadalsáreyrar í beinnistefnu milli Strjúgsárbæjar vestanverðs og Skiphóls, þá fylgja merkinDjúpadalsánni frá Skiphól að grjótgarði þeim, sem liggur uppfrá ánni gegntKambfelli og eftir honum á fjall upp. Ítök jarðarinnar í Saurbæjarland eruþessi: Vetrarbeit í Varmhaga fyrir 60 fjár í 8 vikur eða 120 fjár í 4 vikur.Selstöðu á Djúpadal fyrir framan grjótgarð á móti Kambfelli, gegn því aðábúandi Stóradals veiti tryppum þeim, er þangað eru rekin, fyrirstöðu sem hanngetur, að þau fari ekki til bygða á meðan selstöðutíminn stendur yfir. Ítakþað, er Syðra Dalsgerði og Ytra-Dalsgerði eiga í land jarðarinnar er, að þær jarðireiga upprekstrarrjett á afrjettarland á Þverdal fram, fyrir sitt eigið fje,tryppi og folaldahryssur, er í afrjett eiga að ganga um lengri tíma, gegn þvíað þeir annist fyrirstöðu að jöfnu við ábúanda Stóradals.“ Bréfið var áritað umsamþykki fyrir Strjúgsá, Ytra-Dalsgerði, Litladal og Saurbæ.Í skrá, sem virðist hafaverið gerð hjá embætti sýslumannsins í Eyjafjarðarsýslu á árinu 1979, var kaflium afrétti „á Djúpadölum“, þar sem sagði meðal annars: „3. Þverdalur vestanÞverdalsár og Djúpidalur fram að garði í Stóruskriðu. Heyrir undir Stóradal.“Í bréfi, sem oddvitiSaurbæjarhrepps ritaði félagsmálaráðuneytinu 8. janúar 1990 í tilefni affyrirspurn þess frá 20. febrúar 1989, sagði að engin afréttarlönd væru íhreppnum „önnur en fjallshlíðarnar ofan við girt heimalönd og dalskorur semganga inn í hálendið út frá byggðum dölum“, en þau væru öll „í einkaeigu“.IVÍ Landnámabók var greint frá því að Helgi hinn magri hafinumið „allan Eyjafjǫrð milli Sigluness ok Reynisness“. Eftir fyrstu tvo veturnaá Íslandi hafi hann fært bú sitt að Kristnesi, en síðan „tóku menn at byggja ílandnámi Helga at hans ráði.“ Nánar um þetta sagði meðal annars að Helgi hafigefið Hámundi mági sínum „land milli Merkigils ok Skjálgdalsár“ og hafi hannbúið að „Espihóli enum syðra“. Sú jörð mun síðar hafa fengið nafnið Litlihóllog er bærinn þar um 11 km norðan við Stóradal, en Skjálgdalsá mun nú heitaSkjóldalsá og fellur hún úr vestri í Eyjafjarðará um 6 km fyrir sunnan Litlahól.Einnig hafi Helgi gefið Þóru dóttur sinni og Gunnari manni hennar Úlfljótssyni„land upp frá Skjálgdalsá til Háls“ og hafi þau búið „í Djúpadal.“ Bærinn áHálsi stendur í Eyjafjarðardal, nánast miðju vegu milli Djúpadalsár ogEyjafjarðarár, um 2,5 km austan við bæinn á Stóradal. Helgi hafi jafnframtgefið dóttur sinni Helgu og manni hennar Auðuni rotin Þórólfssyni „land upp fráHálsi til Villingadals“ og hafi þau búið að Saurbæ. Sá bær er í Eyjafjarðardal um3 km fyrir austan Stóradal og 1 km sunnan við Háls, en Villingadalur gengur inní landið til suðvesturs frá Eyjafjarðardal um 13 km fyrir sunnan Saurbæ.Ekki verður annað ráðið en að framangreindlýsing hafi tekið til lands í Eyjafjarðardal, en ekki í Djúpadal sem slíkum aðöðru leyti en því að þar kom fram að Þóra Helgadóttir og Gunnar Úlfljótssonhafi búið í dalnum eða á býli, sem dró heiti sitt af honum. Hvað sem líðurheimildargildi Landnámabókar verða þannig engar beinar ályktanir dregnar aftexta hennar um hvort beinn eignarréttur eigi að hafa stofnast með námi lands ásvæðinu, sem málið varðar, hvað þá um umfang slíks landnáms. Fram hjá þvíverður á hinn bóginn ekki litið að fyrir óbyggðanefnd dró stefndi ekki í efa aðfyrir hendi væri beinn eignarréttur að víðáttumiklum svæðum, þar á meðal áhálendi, í og upp af Djúpadal og nokkrum þeim dölum, sem hann greinist í tilvesturs og suðvesturs. Á það við um Hagárdal á báða vegu, sem liggur í óumdeildueignarlandi Litladals og Kambfells, Hraunárdal fyrir norðvestan Hrauná, sem áundir Kambfell, og Strjúgsárdal austan við ána, sem hann dregur heiti sitt af,en ekki er ágreiningur um að það land eigi undir jörðina Strjúgsá. Eróhjákvæmilegt að líta svo á að þau eignarréttindi hljóti þá að hafa orðið tilmeð námi. Landsvæðið, sem mál þetta varðar, liggur að hluta að löndum þessaraþriggja jarða og voru bæjarhús á þeim öllum nærri merkjum þess, en þau merkiráðast með náttúrulegum hætti af Djúpadalsá og Strjúgsá, sem virðast þar lítt getatálmað för. Þótt mjög takmarkað láglendi sé á landsvæði þessu mælaframangreindar aðstæður að öðru leyti ekki gegn því að líkur gætu einnig staðiðtil að telja það að minnsta kosti að hluta hafa orðið háð beinum eignarréttimeð námi.Í málinu liggur fyrir hluti rits um skráningu fornleifa íSaurbæjarhreppi sunnan Djúpadalsár og vestan Eyjafjarðarár, sem mun hafa fariðfram á árinu 1998. Þar voru meðal annars talin upp nokkur býli, sem getið hafiverið um í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns frá 1712 og svonefndriEyðibýlaskrá Olaviusar frá 1777, þar á meðal Mælifell, og sagt að tóftir þarbentu „til búsetu sem hefur verið aflögð löngu fyrir 1700“. Einnig var vísaðtil örnefnalýsingar, þar sem þess hafi verið getið að vestan Þverdalshóla ensunnan Strjúgsáreyra hafi verið fornt eyðibýli með heitinu Mælifell og væruStrjúgsá og Djúpadalsá að mestu búnar að brjóta engjar þess, en eftir munnmælumhafi þar „verið 18 hurðir á járnum, þegar bærinn var í blóma sínum.“ Því varlýst að rústir mannvirkja á Mælifelli væru „á um 1 ha svæði vestan (eða norðan)undir hálsinum sem aðgreinir Þverdal frá Djúpadal, niðri við áreyrarnar, fastvið þar sem eyrar Strjúgsár ýta Djúpadalsá til vesturs ... Undirlendi ersáralítið framan við Mælifell en fjallshlíðin er vel grösug neðantil allt framað Stóruskriðu. Svæðið er samtals 110x100 m.“ Væru þar á annan tug tófta, semsamkvæmt lýsingu í ritinu hafa verið margvíslegar að lögun og stærð, sumar áannað hundrað fermetra að flatarmáli. Utan við þetta svæði væru einnigselstóftir um „200-300 m fyrir ofan (austan) áreyrarnar, innan við 200 m norðanvið Mælifell og heldur ofar í ásnum“ og væru þær í þyrpingu „alls 18x12 m aðutan ... á litlum hól sem gæti verið eldri byggingaleifar.“ Af uppdrætti íritinu verður ráðið að tóftir eftir býli á Mælifelli séu skammt sunnanvið Djúpadalsá, um 1,5 km suðvestan við áðurnefnd mót hennar og Strjúgsár ognærri miðja vegu milli bæjarhúsa á Kambfelli og Litladal handan Djúpadalsár.Án tillits til þess að ekki verði séð affyrirliggjandi gögnum að uppgröftur hafi farið fram eða gerð hafi verið önnurfrekari könnun á fornminjum, sem að framan er getið, verður á þessum grunni aðganga út frá því að nægilega hafi verið leiddar líkur að því að býli, sem hafiverið nokkurt að umfangi og borið heitið Mælifell, hafi á fyrri tímum veriðinnan svæðisins, sem deilt er um í málinu. Ekki er ástæða til að ætla að þettabýli geti hafa orðið til án þess að landið, sem það stóð á, hafi verið háðbeinum eignarrétti. Að lögum gat sá réttur ekki hafa stofnast á annan hátt enmeð námi.Þótt byggja verði samkvæmt framansögðu á því við úrlausnmálsins að land á svæðinu, sem það snýst um, hafi að minnsta kosti að einhverjuleyti verið háð fullkomnum eignarrétti á fyrri öldum verður að gæta að því að ekkiliggja fyrir beinar heimildir um afdrif þess réttar eftir að býlið á Mælifelli fórí eyði. Um þetta verður því að leitast við að draga ályktanir af skjalfestumgögnum og öðru því, sem liggur fyrir í málinu og áður hefur verið rakið.Í fyrrnefndum máldögum frá 1461 var getið um Strjúgsá sem sjálfstæðajörð og á sama hátt var fjallað um Kambfell og Litladal í elstu heimildum umþær, annars vegar kaupbréfi frá 1491 og hins vegar jarðaskiptabréfi frá 1544.Að minnsta kosti frá þeim tíma hefur þannig landið norðan og austan við þann stað,þar sem býlið á Mælifelli stóð, verið hluti af þessum þremur jörðum og bendirekkert til annars en að svo hafi lengur verið. Má því ætla að líklegra sé enekki að Mælifell hafi einnig verið sjálfstæð jörð, en hafi landið þar á hinnbóginn heyrt undir aðra er nærtækast að sú hafi verið einhver þeirra þriggja,Strjúgsár, Kambfells eða Litladals, sem einar áttu aðliggjandi land. Í fyrrnefnduriti um skráningu fornleifa var greint frá því að minjar eftir býli á Mælifellibentu til að búseta þar hafi lagst af „löngu fyrir 1700“ og í jarðabók frá 1712var vísað til munnmæla um að „þar hafi í fyrndinni bygð verið“. Í fyrrgreindummáldögum frá 1394 kom fram að kirkjan á Saurbæ ætti „halfann diupadal“, en ítalningu eigna hennar og réttinda í máldögum frá 1318 var þessa í engu getið.Verður þannig að ganga út frá því að réttindi í Djúpadal hafi áskotnastSaurbæjarkirkju á tímabilinu, sem leið milli þess að máldagarnir tvennu vorugerðir. Þótt ekki sé fyllilega ljóst við hvaða land hafi verið átt með ummælumí máldögunum frá 1394 um „halfann diupadal“ hlýtur það að hafa verið í dölunumfyrir suðaustan Djúpadalsá og eftir atvikum á hálendinu upp frá þeim. Á þeimslóðum stóð einnig býlið á Mælifelli, sem bersýnilegt má telja að búið hafi viðlandþrengsli og það jafnvel þótt býlið hefði einnig haft full not af landinu,sem Saurbæjarkirkja eignaði sér réttindi yfir frá 14. öld. Kann þetta að bendatil að Mælifell hafi þegar á þessum tíma verið komið í eyði, en án tillits tilþess liggur ekkert fyrir eftir gögnum málsins um hvernig land í Djúpadal hafikomist undir kirkjuna á Saurbæ. Að því verður að gæta að jörðin Saurbær er ínokkurri fjarlægð frá þessu svæði og liggja þar á milli aðrar jarðir, en þegargetið var um réttindi kirkjunnar yfir landi í Djúpadal í heimildum allt frámáldögunum 1394 var það að öðru jöfnu ýmist gert í samhengi við ítaksréttindi hennareða landið nefnt afréttur eða afréttarland Saurbæjar, þar á meðal ílandamerkjabréfum jarðarinnar frá 12. maí 1890 og 6. júní 1922. Svo sem áðurkom fram var það jafnframt niðurstaða óbyggðanefndar í úrskurði í máli nr.2/2008 að landsvæðið Djúpidalur „innan grjótgarðs“ væri þjóðlenda íafréttareign Saurbæjar.Í landamerkjabréfum fyrir Stóradal frá 19.maí 1890 og 23. desember 1921 var sem fyrr segir tekið fram að jörðin ætti alltland eyðihjáleigunnar Mælifells með nánar tilgreindum merkjum. Í gögnum málsinser ekki að finna eldri heimild um tengsl Stóradals við land á því svæði, þarsem býlið á Mælifelli stóð, en áðurgreind ummæli í jarðabók frá 1712 um að þarætti Stóridalur selför og að selið kallaðist Mælifell. Í áðurnefndum bókunumfrá manntalsþingi á árunum 1775 og 1780 var rætt um Mælifellssel, annars vegarí óútskýrðu samhengi við hugsanlegan bústað fyrir nafngreindan mann og hinsvegar í tengslum við árangurslausa tilraun sýslumanns til að leita einhvers,sem þar vildi taka undir sig land á grundvelli tilskipunar 15. apríl 1776 umfríheit fyrir þá, sem vilja upp taka eyði-jarðir og óbygð pláz á Íslandi.Hvorugt af þessu tvennu getur stutt að land á þessu svæði hafi verið háð beinumeignarrétti. Á hinn bóginn var eftir fyrirliggjandi gögnum fyrst rætt umMælifell sem eyðihjáleigu í jarðamati 1804, þar sem hún var sögð talin með ímatsverði Stóradals, og var til þess vitnað í jarðatali frá 1847 að svo hafiverið gert í jarðamati 1802. Aftur var í jarðamati 1849 í tengslum við Stóradalrætt um Mælifell sem hjáleigu, fyrir löngu í eyði komna, og sagt að hún hafistaðið „á afréttinum Djúpadal“, þar sem Stóridalur ætti selstöðu. Ummæli þessium Mælifell sem hjáleigu Stóradals eiga sér enga stoð í eldri heimildum, heldurstangast þau ef eitthvað er á við það að í jarðabókinni frá 1712 var rætt umtvær hjáleigur Stóradals, sem voru Ytra-Dalsgerði og Syðra-Dalsgerði, þóttMælifells hafi þar einnig verið getið í öðru samhengi varðandi selstöðuStóradals. Að auki er til þess að líta að á manntalsþingi á árinu 1723 varlesin upp áðurnefnd yfirlýsing nafngreinds sýslumanns um að hann hafi á sextánára tímabili „einge tvimæl heirt leika á“ dýrleika Stóradals „med sinum tveimurhiáleigum og afbylum“, sem hljóta þá eins og eftir jarðabókinni ellefu árumfyrr að hafa verið Ytra-Dalsgerði og Syðra-Dalsgerði. Í þessu sambandi verðurheldur ekki horft fram hjá því að hjáleiga gæti ekki hafa byggst nema íheimalandi jarðar, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 20. mars 2017 í máli nr.566/2016, en hvergi verður fundin heimild fyrir því að heimaland Stóradals hafiá nokkrum tíma talist ná yfir svæðið, þar sem býlið á Mælifelli stóð, með landjarðarinnar Litladals að auki þar á milli. Að þessu öllu gættu er ekki unnt aðlíta svo á að nægileg stoð verði fundin í eldri heimildum fyrir staðhæfingum ílandamerkjabréfum Stóradals 19. maí 1890 og 23. desember 1921 um að landið, semmál þetta varðar, sé hluti af þeirri jörð, svo sem áskilja verður samkvæmtdómaframkvæmd Hæstaréttar, sbr. einkum dóm réttarins 21. október 2004 í málinr. 48/2004, til þess að landamerkjabréf geti haft sönnunargildi um efni semþetta.Í samræmi við það, sem áður sagði, hefur núverið litið til gagna og upplýsinga, sem liggja fyrir í málinu, til að leitastvið að draga ályktanir um hver hafi orðið afdrif beins eignarréttar yfir landi,þar sem býlið Mælifell stóð á öldum fyrr. Í ljósi þess, sem að framan er rakið,verður engin viðhlítandi stoð fundin fyrir því að sá réttur hafi flust í hendurannarra eftir að Mælifell fór á ókunnum tíma í eyði. Gagnstætt því hnígafyrirliggjandi gögn að því að eftir að byggð lagðist þar af hafi landið verið íeinskis eignarráðum og hafi þá forráðamenn kirkjunnar á Saurbæ og eigendurStóradals hvorir fyrir sitt leyti lagt undir sig hluta landsins til afnota. Slíkumráðataka gæti ekki að lögum hafa leitt til yfirfærslu beinna eignarréttinda. Aðþví er Stóradal varðar fæst ekki séð að landið hafi verið háð frekari réttindumen lýst var með þeim orðum í jarðamati frá 1849 að þar ættu Ytra-Dalsgerði ogSyðra-Dalsgerði „ásamt Stóradal ... í tak í nefndre afrétt“, svo sem ítrekaðvar í lýsingu á jörðinni 22. nóvember 1916 þegar sagt var að henni fylgdiafrétturinn hálfur Djúpidalur. Að þessu öllu gættu verður staðfest niðurstaðahins áfrýjaða dóms.Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstaréttifalli niður, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda hér fyrir dómi fer eins og í dómsorðigreinir.Það athugast að mál þetta var þingfest íhéraði 21. janúar 2010, en stefndi tók til varna í því með greinargerð, semlögð var fram 8. apríl 2010, og fékk hann síðan frest til frekari gagnaöflunar,sem lokið var í þinghaldi 27. maí sama ár. Málið var næst tekið fyrir ádómþingi nærri þremur árum og fimm mánuðum síðar, 25. október 2013, en þá varfært til bókar að farið hafi verið á vettvang 3. sama mánaðar, málið hafi veriðmunnlega flutt og það dómtekið. Aftur var málið tekið fyrir meira en tveimurárum síðar, 27. nóvember 2015. Var þá fært í þingbók að munnlegur málflutningurhafi farið fram á ný „þar sem dómsuppsaga dróst“ og var málið dómtekið að nýju.Enn var málið tekið fyrir meira en hálfu ári síðar, 8. júní 2016, og það samabókað og í næsta þinghaldi á undan. Loks að tæpum fimm mánuðum liðnum var máliðtekið fyrir 1. nóvember 2016 með sömu skýringu í þingbók og fyrr. Hinn áfrýjaðidómur var svo kveðinn upp 11. nóvember 2016, sex árum og nærri tíu mánuðumeftir að málið var þingfest. Þessi málsmeðferð er óforsvaranleg og harðlegavítaverð.Dómsorð:Héraðsdómur skal vera óraskaður.Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellurniður.Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda,Jóhanns H. Jónssonar, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talinmálflutningsþóknun lögmanns hans, 1.000.000 krónur.Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 11. nóvember 2016.Mál þetta, sem vardómtekið 1. nóvember sl. var höfðað 20. janúar 2010.Stefnandi er JóhannH. Jónsson, Stóradal, Eyjafjarðarsveit.Stefndi er íslenskaríkið.Stefnandi krefstþess að felldur verði úr gildi úrskurður óbyggðanefndar í máli nr. 2/2008,Eyjafjarðarsveit vestan, dagsettur 19. júní 2009, að því leyti sem hann varðiþjóðlendu á landsvæði innan neðangreindra marka:Frá grjótgarði þeimsem liggur á móts við Kambfell er dregin lína til suðausturs í Mælifellshnjúkog þaðan til suðvesturs á milli þriggja tinda, í 1178, 1041 og 1184 m hæð yfirsjávarmáli. Frá hinum syðsta þessara tinda er miðað við vatnaskil aðsveitarfélagamörkum Eyjafjarðarsveitar gagnvart Akrahreppi. Áðurnefndurgrjótgarður er einnig viðmið til norðausturs, þar sem Djúpadalsá er fylgt þaðanog niður að ármótum við Strjúgsá. Síðan er Strjúgsá fylgt upp að ármótum viðSneisará og svo Sneisará áfram, eins langt sem hún nær. Þegar ánni sleppir ermiðað við kröfulínur gagnaðila ríkisins vegna Stóradals, allt aðsveitarfélagamörkum Eyjafjarðarsveitar gagnvart Akrahreppi. Á milliframangreindra punkta á sveitarfélagamörkum er miðað við þau mörk.Stefnandi krefst ogviðurkenningar á því að innan framangreindra merkja sé engin þjóðlenda.Til vara er þesskrafist að felldur verði úr gildi úrskurður óbyggðanefndar í málinuEyjafjarðarsveit vestan, 19. júní 2009, að því er varðar þjóðlendu innanneðangreindra marka:Frá grjótgarði þeimsem liggur á móts við Kambfell út í Djúpadalsá en ánni fylgt þaðan og niður aðármótum við Strjúgsá. Síðan er Strjúgsá fylgt upp að ármótum við Sneisará.Stefnandi krefst ogviðurkenningar á því að innan framangreindra merkja sé engin þjóðlenda.Í báðum tilvikum erkrafist málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.Stefndi krefstsýknu og málskostnaðar, en til vara sýknu og að málskostnaður falli niður.IMeð bréfi dagsettu29. mars 2007 tilkynnti óbyggðanefnd fjármálaráðherra f.h. stefnda að hún hefðiákveðið að taka til meðferðar tiltekið landsvæði á Norðurlandi, hið sjöunda íröðinni hjá nefndinni. Að ósk ráðherra var umfjöllun skipt, þannig að fyrstyrði einungis syðri hluti þess til meðferðar. Fékk sá hluti, vestanvert Norðurland,syðri hluti, númerið 7A. Fjallaði nefndin um hann og fleira í máli nr. 2/2008,Eyjafjarðarsveit vestan Eyjafjarðarár. Kröfulýsingar stefnda voru sendaróbyggðanefnd 14. mars 2008. Gerði stefndi kröfu um að viðurkennt yrði semþjóðlenda nánar tiltekið svæði, þ.á m. það sem hér er til umfjöllunar. Nefndinbirti tilkynningu um meðferð á svæðinu í Lögbirtingablaði 28. mars 2008 ogsíðan í fleiri blöðum. Stefnandi sem er þinglýstur eigandi Stóradals gerðikröfu um að nefndin hafnaði kröfum stefnda og viðurkenndi eignarrétt hans aðöllu landi jarðarinnar innan þinglýstra merkja.Hinn 19. júní 2009kvað nefndin upp úrskurð í máli nr. 2/2008. Var niðurstaða hennar að á svæðinuætti að vera þjóðlenda í afréttareign stefnanda sem eiganda Stóradals.IIStefnandi kveðsttelja landið eignarland í skilningi 1. gr. laga nr. 58/1998, þar sem eignarlandsé skilgreint þannig að eigandi fari með öll venjuleg eignarráð innan þeirramarka sem lög segi til um á hverjum tíma.Stefnandi kveðsthalda því fram að hið umdeilda svæði hafi verið hluti landnáms Helga hins magraog hafi það verið staðfest í úrskurði óbyggðanefndar. Samkvæmt Landnámu hafiDjúpadalslönd, á milli Skjálgdalsár og Háls, fylgt Þóru dóttur Helga, þegar húnhafi verið gefin Gunnari Úlfljótssyni. Þau hafi búið í Djúpadal.Stefnandi kveðstbyggja á því að hið umdeilda land hafi frá öndverðu fylgt jörðinni og notiðstöðu jarðar að lögum. Telji hann það hafa verið meginforsendu fyrir niðurstöðuóbyggðanefndar að jörðin Litlidalur sé á milli umdeilds og óumdeilds lands.Virðist sem nefndin hafi ekki tekið tillit til þess að hið umdeilda land hafiverið hluti landnámsjarðarinnar Djúpadals, en við landskipti hafi mál skipastþannig að einstakar jarðir innan torfunnar séu tvískiptar og skýrist það aflandsháttum. Telur hann að væru landsvæðin ekki aðgreind hefði niðurstaðanefndarinnar orðið sér í hag. Tekur hann fram að raunar virðist svo semlandsvæði, sem hafi verið úrskurðuð þjóðlendur á svæði 7A, séu öll því markibrennd að vera aðskildir hlutar jarða og virðist sem það eitt og sér nægi tilþess að land sé úrskurðað þjóðlenda, jafnvel þó heimildir um eignarhald ognýtingu hafi í sumum tilfellum verið að minnsta kosti jafn góðar og þær semhafi verið til umfjöllunar í máli Hæstaréttar nr. 448/2006, þar sem rétturinn hafikomist að því að Stórhöfði í Mýrdal hafi verið háður beinum eignarrétti semheiðaland jarðar, allt frá landnámi.Þá sé í tilfelliLeynings í Eyjafjarðarsveit til dómur frá 1571, þar sem segi um Leyningsdal að,,...þessi dalur sem hjá Leyningi liggur og selið í stendur hafi verið haldinnlögleg eign jarðarinnar oft nefnds Leynings aðkallslaust og átölulaust meira ení sextíu ár, eður mun lengur, því allt í guðs nafni amen og eftir þessum vitnumsvo og að öllu svo prófuðu máli og fyrir mig komnu þá úrskurða ég nú með ljósumlagaverknað þennan dal er selið frá Leynings jörðu í stendur, löglega eign oftnefndrar jarðar Leynings.“ Segi í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalínsfrá 1712 að jörðin Leyningur eigi selstöðu með tilliggjandi landi á Leyningsdal,sem liggi fram frá Villingadalslandi fyrir framan Svartá. Segir stefnandi aðsömu tilgreiningu sé að finna í Jarðabókinni um hið umdeilda land, þ.e.selstöðu með tilliggjandi landi. Kveðst stefnandi halda því fram að slíktilgreining taki til þess að landið þar sem selið standi sé beinum eignarréttiundirorpið, sbr. dóm Landsyfirréttar í máli nr. 11/1896 um Hellistungur íBorgarfirði.Þá kveðst stefnandieinnig vísa til þess að stefndi hafi fallið frá kröfum varðandiHóladal/Steinsstaðadal undir meðferð máls nr. 3 á svæði 7A, en hann séaðskilinn frá heimajörðinni af landi Þverár.Samkvæmt þessutelur stefnandi að úrskurður óbyggðanefndar sé í ósamræmi við dóm Hæstaréttar ímáli nr. 448/2006, jafnræðisreglu og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Stefnandi tekurfram að fyrirliggjandi heimildir beri allar með sér að hið umdeilda land hafialla tíð fylgt jörðinni við aðilaskipti og ekki hafi verið gerður greinarmunurá því og öðru landi hennar. Hafi það verið metið til verðs, greidd af því tíundog síðar fasteignaskattur. Sé það afmarkað í landamerkjabréfum sem hafi veriðgerð fyrir jörðina og sé því mótmælt að um annað en landamerkjabréf fyrir jörðsé að ræða. Eigandi Kambfells hafi skrifað upp á landamerkjabréf jarðarinnar ogtelur stefnandi það staðfesta að lönd jarðanna hafi náð saman.Þá segir stefnandiað óbyggðanefnd virðist ganga út frá því að hið umdeilda landsvæði hafi veriðsamnotaafréttur frá fornu fari. Kveðst stefnandi mótmæla þessu með vísan tilfyrrnefndra gagna, auk svars hreppstjóra Saurbæjarhrepps við fyrirspurnfélagsmálaráðuneytisins, dags. 8. janúar 1990, sem og skrá yfir afrétti íSaurbæjarhreppi sem liggi frammi í málinu. Ekkert í þessum gögnum bendi tilþess að um samnotaafrétt hafi verið að ræða, heldur þvert á móti.Einnig segir stefnandiað óbyggðanefnd vísi til þeirra almennu röksemda að hið umdeilda land sémisjafnlega gróið og hluti þess sé gróðursnautt. Kveðst hann minna á aðstaðhættir og gróðurfar sé með öðrum hætti en þegar landið hafi verið tekið tileignar.Þá segir stefnandi aðlitið hafi verið til þess í sambærilegum málum að réttmætar væntingar eigandaum eignarrétt sinn, eins og þær sem að framan greini, njóti verndar 72. gr.stjórnarskrárinnar, sbr. einnig 1. gr. 1. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu,sbr. lög nr. 62/1994. Verði eigandi ekki sviptur þeim fjárhagslegu hagsmunumsem nánar greini í umræddum eignarréttarákvæðum. Athugasemdir við frumvarp semhafi orðið að lögum nr. 58/1998 beri skýrlega með sér að það hafi ekki veriðætlun löggjafans að svipta landeigendur eignarheimildum sem þeir hafi aflað ognotið athugasemdalaust um aldalangt skeið, með því að gera þeim að sýna fram áórofna sögu eignarréttar frá landnámi og láta þá bera hallann af vafa um þettaefni. Stefnandi hafi þannig í gegnum tíðina haft réttmætar ástæður til að ætlaað land innan þinglýstra landamerkja jarðarinnar væri undirorpið fullkomnumeignarrétti og hafi aðgerðir stefnda fram til þessa aðeins styrkt landeigendurí þeirri trú.Samkvæmt ölluframangreindu séu þeir annmarkar á úrskurði óbyggðanefndar að varði ógildinguhans.Varakröfuna kveðststefnandi byggja á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkröfuna. Munurinn áumfangi krafnanna skýrist af því að varakrafan taki einungis til landseyðijarðarinnar Mælifells. Kveðst stefnandi staðhæfa að land þeirrar jarðarhafi verið beinum eignarrétti undirorpið frá öndverðu, sem hlutiDjúpadalstorfunnar og komist í eigu Stóradals einhvern tíma fyrir árið 1712.Byggir hann á því að heimildir frá árinu 1775 og 1780 taki af allan vafa um aðMælifell hafi frá öndverðu notið stöðu jarðar að lögum. Árið 1780 hafi veriðskorað opinberlega á hreppsbúa að taka Mælifell til ábúðar, sem og jörðinaVíðines á grundvelli ákvæða tilskipunar um fríheit fyrir þá sem vildu taka uppeyðijarðir eða óbyggð pláss á Íslandi. Áskorun af þessu tagi geti einungis hafakomið frá eigendum jarðarinnar, þar sem allt annan og ólíkan formála hafi þurfttil að byggja jarðir í eigendalausu landi, afréttum eða almenningum.Eignarréttarleg staða Víðiness sem hafi verið auglýst samtímis, staðfesti þannskilning stefnanda að Mælifell hafi þá sem nú notið stöðu jarðar að lögum.Stefnandi kveðstbyggja á því að lög nr. 58/1998 verði ekki skýrð á þá leið að hann þurfi aðsýna frekar fram á, en þegar hafi verið gert, að umrætt landsvæði sé eignarlandog þar með utan þjóðlendu. Ekki ráði úrslitum í þessu máli þótt víða íheimildum sé notað orðið afréttur um hið umdeilda land. Afréttur geti veriðheimaafréttur og ekki eingöngu notaður til sumarbeitar sauðfjár. Þá ráði ekkiúrslitum um eignarhald þótt land sé aðeins notað til sumarbeitar.Stefnandi kveðstvísa til þess að stefndi hafi ekki sýnt fram á að hann eigi nokkurn rétt tilumrædds landssvæðis. Til að stefndi geti öðlast þann rétt sem sé skilgreindur íþjóðlendulögum verði að sýna fram á að heimildir um landamerki séu rangar ogsömuleiðis þinglesnar landamerkjaskrár, en það hafi hann á engan hátt gert. Þáþurfi stefndi að sýna fram á að afréttur sé samnotaafréttur en ekkieinkaafréttur eða hluti jarðar, sem hann hafi ekki gert og hafi það mikið að segjavið ákvörðun um inntak eignarréttarins.Stefnandi kveðstbyggja á því að verði eignarréttur hans ekki viðurkenndur á grundvelliþinglýstra eignarheimilda hafi hann öðlast eignarrétt að hinu umdeildalandsvæði fyrir hefð og vísar hann til 1. mgr. 2. gr. og 1. mgr. 6. gr. laganr. 46/1905. Stefnandi og fyrri eigendur hafi í góðri trú haft öll umráðlandsins í aldaraðir. Fullnægt sé öllum skilyrðum um hefðartíma, virk umráð oghuglæga afstöðu. Samkvæmt því verði að telja, án tillits til uppruna og sögueignarheimilda fyrir jörðinni að hefð hafi unnist, sbr. 2. gr. laga nr.46/1905. Með hliðsjón af afstöðu eigenda á hverjum tíma og nýtingar þeirraverði að telja að sú hefð hafi verið til eignar á landinu en ekki aðeins náðtil takmarkaðra afnota eða ítaksréttinda.Stefnandi vísar til25. og 26. gr. laga nr. 39/1978, 72. gr. stjórnskipunarlaga, sbr. 1. gr. 1.viðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá er vísað tilóskráðra reglna eignarréttar um beinan eignarrétt, 1. gr. laga nr. 58/1998 og1. gr. laga nr. 41/1919 um landamerki, sbr. eldri lög um sama efni. Þá er vísaðtil laga nr. 14/1905, venjuréttar, meginreglna einkamálaréttarfars umsönnunargildi dóma, sbr. nú 116. gr. laga nr. 1991 og málsmeðferðarreglnastjórnsýsluréttar, sbr. lög nr. 371993.IIIStefndi kveðstaðallega byggja á því að landsvæði sem þetta mál varðar og hafi verið nefnt,,afréttur Stóradals“, eða ,,Djúpidalur utan grjótgarðs“, sé svæði utaneignarlanda og teljist því þjóðlenda í samræmi við úrskurð óbyggðanefndar, sbr.1. og 2. gr. laga nr. 58/1998. Telur hann ljóst af heimildum að svæðið hafialdrei verið undirorpið beinum eignarrétti og að nýting þess hafi ekki veriðmeð þeim hætti. Hvíli sönnunarbyrði á stefnanda um annað.Þá tekur stefndifram að óbyggðanefnd hafi byggt úrskurð sinn á umfangsmikilli upplýsingaöflunog rannsóknum. Sé niðurstaðan byggð á kerfisbundinni leit nefndarinnar aðgögnum og á framlögðum skjölum frá málsaðilum. Þá hafi verið byggt á skýrslumsem hafi verið gefnar fyrir nefndinni. Hafi óbyggðanefnd talið að svæðið væriþjóðlenda og úrskurðað að ,,Djúpidalur utan grjótgarðs“ væri í afréttareignstefnanda. Kveðst stefndistyðja sýknukröfu við niðurstöður nefndarinnar auk annarra málsástæðna sinna.Stefndi vísar tilþess að í tveimur landamerkjabréfum fyrir Stóradal sé lýst tveimur aðskildumlandsvæðum, þar af sé annað austan Djúpadalsár og sé það hið umdeilda svæði íþessu máli. Þótt svæðið sé innan lýstra merkja beri við mat á gildi slíkrabréfa að gæta að því að þau feli fyrst og fremst í sér lýsingu merkja millieigna, en í því felist á engan hátt að allt land innan merkja skuli veraóskorað eignarland. Þrátt fyrir að bréfinu hafi verið þinglýst, sé ekki hægt aðþinglýsa meiri rétti en viðkomandi eigi. Með því að gera landamerkjabréf hafimenn ekki getað einhliða aukið við land sitt eða annan rétt, sbr. m.a.niðurstöðu Hæstaréttar Íslands í málinu nr. 48/2004.Þá segir stefndi aðalmennt skipti það máli hvort um sé að ræða jörð í eignarréttarlegum skilningi,eða annað landsvæði. Þekkt sé að landamerkjabréf hafi ekki eingöngu verið gerðfyrir jarðir, heldur einnig önnur svæði, svo sem afréttarsvæði, sem ekkitengist sérstaklega tiltekinni jörð. Almennt feli landamerkjabréf fyrir jörð ísér ríkari sönnun fyrir því að um eignarland sé að ræða, þó með hliðsjón afeldri heimildum, enda verði við slíkt mat að meta gildi hvers landamerkjabréfssérstaklega. Þar sem landamerkjabréf kunni að afmarka óbein eignarréttindi,ekki síður en bein, mótmæli stefndi þeirri málsástæðu að áritun eigendaKambfells á landamerkjabréf Stóradals feli í sér sönnun um að land jarðarinnarStóradals hafi legið að Kambfelli. Við mat á gildi landamerkjabréfanna verði aðhorfa til þess að ágreiningssvæðið sé landfræðilega aðskilið frá jörðinniStóradal og afmarkað sérstaklega í landamerkjabréfunum. Telur stefndi að slíktdragi úr líkum á að hið aðskilda svæði sé háð beinum eignarrétti.Þá bendir stefndi áað því sé ekki lýst í Landnámu hversu langt inn til lands landnám á þessu svæðihafi náð. Verði að teljast ólíklegt að umdeilda svæðið hafi verið numið íöndverðu, einkum með hliðsjón af staðháttum gróðurfari, víðáttu og því að þaðer hálent.Í samræmi viðdómafordæmi teljist heimildarskortur um þetta leiða til þess að álitið verðiósannað að heiðalönd eða öræfasvæði hafi verið numin í öndverðu. Verði afdómafordæmum ráðin sú regla að að sé deilt um upphaflegt nám lands verði aðeinsstuðst við glöggar landfræðilegar heimildir, en heimildarskortur leiði til þessað álitið verði ósannað að slík svæði hafi verið numin í öndverðu. Hvíli sönnunarbyrðinum slíka stofnun eignarréttar á þeim sem haldi henni fram.Ekki verði annaðráðið af heimildum en að svæðið hafi eingöngu verið nýtt með afar takmörkuðumhætti. Þá séu dalirnir sem liggi að ágreiningssvæðinu þjóðlendur, bæði aðnorðvestanverðu og suðaustanverðu samkvæmt úrskurði óbyggðanefndar.Verði talið aðsvæðið hafi verið numið í öndverðu hafi það ekki verið numið til eignar, heldureingöngu til takmarkaðra nota, svo sem afréttarnota. Frá upphafi Íslandsbyggðarhafi menn ekki eingöngu helgað sér landsvæði sem hafi verið háð beinumeignarrétti, heldur einnig ítök, afrétti og öll önnur réttindi sem einhverjaþýðingu hafi getað haft fyrir afkomu þeirra. Meðan landsvæði hafi gefiðeitthvað af sér hafi legið hagsmunir til að halda við merkjum réttindanna,hvers eðlis sem þau hafi verið.Verði hins vegartalið að svæðið kunni að hafa að hluta eða öllu leyti verið innan landnáms eðaundirorpið beinum eignarrétti, kveðst stefndi byggja á til vara, að allar líkurséu á því að slíkt eignarhald hafi fallið niður, en svæðið hafi verið tekið tiltakmarkaðra nota, svo sem afréttarnota. Þó að talið yrði að til beinseignarréttar hafi stofnast í öndverðu, liggi ekkert fyrir um að sá réttur hafihaldist í gegnum aldirnar.Engin gögn sé umþað að finna að svæðið hafi nokkru sinni verið nýtt til annars en sumarbeitarfyrir búfé. Í úrskurði óbyggðanefndar komi fram sú afstaða nefndarinnar að afheimildum megi ráða að ágreiningssvæðið hafi haft stöðu afréttar samkvæmtþeirri eignarréttarlegu flokkun lands sem almennt hafi verið miðað við fram aðgildistöku þjóðlendulaga. Stefndi kveðst sammála þeirri afstöðu og telur þaðbenda til að svæðið hafi einungis verið undirorpið óbeinum eignarréttindum.Sýni heimildir að réttindasvæði á Djúpadal hafi frá fornu fari skipst milliDjúpadals/Stóradals annars vegar og Saurbæjar hins vegar. Yngri heimildir sýniað mörk þar á milli liggi að norðaustanverðu um grjótgarð sem liggi til austursupp frá Djúpadalsá gegnt Kambfelli, sbr. m.a. landamerkjabréf Stóradals. Íþessu máli sé deilt um ,,Djúpadal utan Grjótgarðs“. Stefndi vísar til þess aðjarðamat 1804 segi að Stóridalur eigi afrétt sem tvær aðrar jarðir nýti séryfir sumartímann. Auk þess tilheyri eyðihjáleigan Mælifell jörðinni. Þá komifram í jarðamati 1849 að Stóridalur eigi selstöðu í afréttinum Djúpadal þar semeyðihjáleigan Mælifell hafi eitt sinn staðið og Ytra og Syðra- Dalsgerði eigiítak ásamt Stóradal í afréttinn. Eigi bæði Dalsgerðin selstöðu á Djúpadal ogfrían upprekstur á afrétt. Þá segi fasteignamatið 1916-1918 að Stóradal fylgiafrétturinn ,,Þverdalur“ og hálfur Djúpidalur. Tvær aðrar jarðir eigi þarupprekstur fyrir geldfé og trippi.Stefndi kveðsttelja að ekki verði ráðið af landamerkjabréfum Stóradals að ágreiningssvæðiðhafi haft stöðu jarðar að lögum. Telur stefndi að framangreindar heimildirbendi eindregið til þess að þar hafi verið afréttarland, tilheyrandiDjúpadal/Stóradal en utan marka jarðarinnar, en að í því hafi ekki falist annaðog meira en tilheyrsla óbeinna réttinda, afréttareign.Þá verði ekki taliðað skilyrði eignarhefðar séu fyrir hendi, m.a. með vísan til framanritaðrasjónarmiða um nýtingu lands, staðhætti og eldri heimildir. Í aldanna rás hafisvæðið verið nýtt með afar takmörkuðum hætti, svo sem til sumarbeitar fyrirsauðfé. Hefðbundin afréttarnot eða önnur takmörkuð nýting lands geti hins vegarekki stofnað til beinna eignarréttinda yfir landi.Þá kveðst stefndihafna því að réttmætar væntingar geti verið grundvöllur fyrireignarréttartilkalli á svæðinu, þegar svo hátti til að heimildir, staðhættir,gróðurfar og nýting lands bendi ekki til beins eignarréttar. Landslög þurfi tilráðstöfunar landsvæða utan eignarlanda og fasteigna ríkisins. Athafnir eðaathafnaleysi starfsmanna stjórnsýslunnar geti ekki leitt af sér slík yfirráðnema sérstök lagaheimild hafi verið fyrir hendi, þar með talið að þjóðlendahafi verið látin af hendi. Réttmætar væntingar geti því ekki stofnast á þeimgrundvelli sem haldið sé fram. Þar að auki verði væntingarnar einnig að veraréttmætar. Geti menn ekki vænst þess að öðlast meiri og frekari réttindi enþeir geti mögulega átt rétt á.Ef svo hátti til,líkt og hér, að m.a. heimildir, staðhættir, gróðurfar og nýting lands bendiekki til beins eignarréttar, geti réttmætar væntingar ekki stofnað til slíkraréttinda.Þinglýsingheimildarskjals feli ekki í sér sönnun um tilvist beins eignarréttar, sbr. þámeginreglu eignarréttarins að menn geti ekki með eignayfirfærslugerningi öðlastbetri rétt en seljandi hafi átt.Stefndi segir kröfuum sýknu af varakröfunni byggða á sömu rökum og að framan greini og einnigeftirfarandi málsástæðum.Í nokkrum heimildumum Stóradal sé vísað til ,,selsins“ eða ,,eyðihjáleigunnar“ Mælifells, t.d. íJarðabók Árna og Páls. Telur stefndi að sú heimild mæli eindregið gegn því aðMælifell hafi notið stöðu jarðar að lögum, þar sem talað sé um það sem sel ogheimildir um byggð einungis reistar á munnmælum. Eldri heimildir geti ekki umMælifell. Telur stefndi þetta allt benda til þess að sú byggð sem í fyrndinnikunni að hafa verið á Mælifelli hafi verið stopul og hverfandi líkur séu á þvíað hún eigi rætur að rekja allt aftur til landnáms. Sé það í það minnstaósannað. Segir stefndi að eftir að Jónsbók var lögtekin hafi tæpast verið hægtað nema ný lönd til eignar svo gilt væri að lögum nema á grundvelli sérstakrarlagaheimildar. Hafi það fyrst verið unnt með tilkomu nýbýlatilskipunarinnar frá15. apríl 1776. Sýslumaður hafi auglýst Mælifellssel laust til búsetu ágrundvelli hennar, en enginn sýnt áhuga. Sé ekkert fram komið um að stofnaðhafi verið til nýbýlis. Stefndi kveðst vísa til túlkunar óbyggðanefndar áheimildum um Mælifell. Einnig kveðst stefndi telja rétt að líta til þess aðsvæðið liggi á milli afréttarsvæða sem talin séu hafa tilheyrt Saurbæjarafréttiog séu þjóðlendur samkvæmt úrskurði óbyggðanefndar.Stefndi tekur framað landsvæði geti verið þjóðlenda og afréttur án þess að um samnotaafrétt sé aðræða.Stefndi vísar tilalmennra reglna eignarréttar, nánar greindra meginreglna hans og tilþjóðlendulaga nr. 58/1998. Þá vísar hann til 72. gr. stjórnskipunarlaga nr.33/1944. IVEkki er ágreiningurmilli aðila um afmörkun svæðisins sem þetta mál varðar.Eins og segir íúrskurði óbyggðanefndar er Djúpadals getið í Landnámu. Er rakið hér að framanað Djúpadalslönd milli Skjálgdalsár (sem nú heitir Skjóldalsá) og Háls hafifylgt Þóru dóttur Helga magra er hún var gefin Gunnari Úlfljótssyni. Verður aðmiða við að svæðið sem þetta mál tekur til hafi verið hluti þessa landnáms, enhins verður að gæta, sem einnig kemur fram í úrskurði óbyggðanefndar að ekkertliggur fyrir um afmörkun eða yfirfærslu þeirra beinu eignarréttinda sem þarkann að hafa verið stofnað til og að beinn eignarréttur kann að hafa falliðniður og landsvæðið í kjölfarið verið tekið til takmarkaðra nota annarra.Hér að framan ergetið dóms Orms Sturlusonar frá 1571. Fallast má á það með stefnanda aðlanglíklegast verði að telja að þar sé fjallað um Leyningsdal, sérstaklega meðtilliti til þess að þar er vísað til selsins frá Leyningsjörð, sem í honumstandi. Þótt Ormur úrskurði þarna dalinn löglega eign Leynings, verður að lítatil þess að ekki verður á því byggt að þar hafi verið um meira enafnotaréttindi að ræða, þ.e. selstöðu og beitarréttindi, einkum þegar litið ertil yngri heimilda. Þannig segir í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalínsað jörðin eigi selstöðu með tilliggjandi landi á dalnum, en hafi ekki veriðnotuð í mörg ár nema til beitar. Verður dómur Orms ekki talinn hafa sérstaktfordæmisgildi um þetta svæði.Þótt Djúpadalslöndkunni að hafa verið numin sem ein heild í öndverðu verður ekki fram hjá þvíhorft að það skiptir máli að það svæði sem hér er deilt um er nú aðskilið frálandi jarðarinnar Stóradals og hefur svo verið lengi. Hefur það ekki verið tilannarra nota eftir að hætt var að hafa í seli, en til sumarbeitar fyrir búfé.Jafnvel þótt sá afnotaréttur hafi tilheyrt stefnanda verður einnig að líta tilþess að svæðið hefur ekki verið varið fyrir ágangi búpenings annarra. Í Jarðabók ÁrnaMagnússonar og Páls Vídalíns frá 1712 segir að Stóridalur eigi selför meðtilliggjandi landi austan fram á Djúpadal með hálfum Þverdal og brúkistjafnlega (þ.e. að jafnaði). Síðar segir að sel heimajarðarinnar fram á Djúpadalkallist Mælifell. Séu munnmæli að þar hafi í fyrndinni verið byggð og sjáistþess og nokkur merki af garðlögum. Ekki megi byggja þarna aftur fyrirheyskaparleysi.Í landamerkjabréfiStóradals frá 1890 segir að Stóridalur eigi einnig austanmegin Djúpadalsárallan Þverdal af Mælifellshálsi fram á fjöll og allt land eyðihjáleigunnarMælifells. Þar ráði merkjum að utan bein stefna úr Þrúgsárgilinu ofanÞrúgsáreyrar í Djúpadalsá. Fram þaðan ráði Djúpadalsá vestan meginMælifellshólma að grjótgarði þeim sem liggi til austurs upp frá ánni gegntKambfelli. Yngra bréfið, frá 1921, lýsir merkjum með svipuðum hætti.Þrátt fyrir þessalýsingu verður að fallast á það með stefnda að við mat á gildi slíkra bréfaverði að líta til þess að þau feli fyrst og fremst í sér lýsingu á merkjum, ení því felist ekki að allt land innan merkja sé óskorað eignarland. Þá verðureinnig að líta til þess að jarðamötin frá 1804 og 1849 segja að Stóridalur eigiafrétt á svæðinu og sé hann einnig nýttur af öðrum. Enn fremur segir ífasteignamatinu frá 1916-1918 að Stóradal fylgi afrétturinn Þverdalur og hálfurDjúpidalur. Þegar þetta er virtverður fallist á það með stefnda að ekki hafi verið sýnt fram á meðlandamerkjabréfum að svæðið samkvæmt aðalkröfu stefnanda hafi í heild haftstöðu jarðar að lögum. Þá verður ekki fallist á að beinn eignarréttur að þvíhafi unnist með hefð, miðað við þau takmörkuðu not sem stefnandi hefur haft afþví. Ekki er heldur unnt að fallast á að stefnandi hafi mátt hafa réttmætarvæntingar til að hann ætti að því beinan eignarrétt, þegar litið er tilstaðhátta, gróðurfars og nýtingar svæðisins. Verður að líta svo á að svæðið sélandsvæði utan byggðar, sem að staðaldri hafi verið notað til sumarbeitar fyrirbúfé, þ.e. afréttur í skilningi 1. gr. laga nr. 58/1998. Stefndi unir þeirriniðurstöðu að það sé í afréttareign stefnanda.Svo sem áðurgreinir segir í Jarðabók Árna og Páls að munnmæli séu um að sel Stóradals,Mælifell, hafi verið byggt í fyrndinni. Einnig er tekið fram að ekki sé hægt aðbyggja þar aftur. Ljóst er að árið 1775 hefur sýslumaður þó verið þeirrarskoðunar að svo mætti gera, því þá lét hann færa til bókar á manntalsþingi aðhvað frekar áhrærði jarðnæði handa Guðmundi Benediktssyni, þá væri tiltal umMælifellssel að hann viki þangað. Aftur reyndi hann á manntalsþingi 1780 aðkoma Mælifellsseli í byggð, er hann bauð upp eyðijarðirnar Víðines og Mælifellsselhverjum frómum manni sem með þyrfti, með vísan til konunglegrar tilskipunar frá13 apríl 1776 og gaf sig enginn fram. Samkvæmt þessari tilskipun varð stofnaðtil býla á óyrktum víðáttum í byggðum sveitum, þ.e. landi háðu eignarrétti,landi í afréttaralmenningum og óbyggðum landplássum fyrir ofan byggðir og ennfremur með jarðaupptöku í þeim byggðum sem að fornu hefðu verið niður lagðar oglátnar í eyði. Segir tilskipunin um síðastnefndu landsvæðin að eigi sévæntanlegt að neinn eftir svo langan tíma geti gefið sig fram sem eiganda eðaerfingja þar til, heldur verði að líta á þau sem uppgefna (fyrirlátna) eign ogengum tilheyrandi.HólmgeirÞorsteinsson frá Hrafnagili ritaði í Heimdraga (1972) að hann teldi líklegt aðMælifell hefði lagst í eyði í einhverri plágunni sem yfir landið gekk. Þessværi ekki getið í manntali 1703 en í manntali 1756 væri talinn gjaldskyldur íMælifelli Ásmundur nokkur. Um þennan Ásmund og tengsl hans við Mælifell liggjaengar aðrar heimildir fyrir dómnum.Eins og málið liggurfyrir samkvæmt þessu voru aðeins munnmæli um byggð í Mælifelli árið 1712. Ekkiliggur fyrir að tilraunir sýslumanns á 18. öld til að byggja það á ný hafileitt til nokkurs árangurs. Um nefndan Ásmund eru heimildir óljósar. Sú myndsem birtist af Mælifelli samkvæmt þessu er að þar hafi einhvern tíma veriðbyggð, en verði að ,,...álítast sem fyrirlátin eign og engum tilheyrandi.“Samkvæmt þessuverður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda.Málskostnaðurfellur niður. Um gjafsóknarkostnað fer eins og segir í dómsorði.ErlingurSigtryggsson kveður upp dóminn.DÓMSORÐStefndi, íslenskaríkið, á að vera sýkn af kröfum stefnanda, Jóhanns H. Jónssonar í þessu máli.Málskostnaðurfellur niður.Gjafsóknarkostnaður stefnandagreiðist úr ríkissjóði, þar með talin gjafsóknarlaun lögmanns hans, FriðbjörnsE. Garðarssonar hrl., 900.000 krónur.
|
Mál nr. 762/2017
|
Kærumál Nauðungarsala Kæruleyfi Frávísun frá héraðsdómi
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem frumvarpi sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu til úthlutunar á söluverði tiltekinnar fasteignar við nauðungarsölu var breytt á þá leið að úthlutun til M var hækkuð. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt skýlausum fyrirmælum 2. mgr. 73. gr. laga nr. 90/1991 bar M að lýsa því yfir á fundi hjá sýslumanni, þar sem mætt var af hans hálfu, að leitað yrði úrlausnar héraðsdóms um ákvörðunina sem sýslumaður tók þar um ágreining varðandi úthlutun söluverðs. Í þeim efnum væri ófullnægjandi að gefa til kynna að tekið yrði til athugunar hvort ágreiningnum yrði síðar vísað til dóms. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.
|
DómurHæstaréttar.Mál þettadæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Benedikt Bogason og Viðar MárMatthíasson.Sóknaraðiliskaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. nóvember 2017 að fengnu kæruleyfi, enkærumálsgögn bárust réttinum 5. desember sama ár. Kærður er úrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 20. nóvember 2017 þar sem frumvarpi sýslumannsins áhöfuðborgarsvæðinu 14. desember 2016 til úthlutunar á söluverði fasteignarinnarað Tröllateigi 41 í Mosfellsbæ við nauðungarsölu var breytt á þá leið að úthlutuntil varnaraðila skyldi hækka um 432.795 krónur. Kæruheimild var í 1. mgr. 79.gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að áðurgreintfrumvarp sýslumanns verði látið standa óbreytt. Þá krefst hann málskostnaðar íhéraði og kærumálskostnaðar.Varnaraðili hefurekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.Í kjölfarnauðungarsölu á fyrrgreindri fasteign 30. ágúst 2016 gerði sýslumaðurinn áhöfuðborgarsvæðinu 14. desember sama ár frumvarp til úthlutunar á söluverði hennar.Með bréfi 27. þess mánaðar mótmælti varnaraðili frumvarpinu og krafðist að þvíyrði breytt þannig að úthlutun til sín yrði hækkuð um 432.795 krónur.Sýslumaður boðaði til fundar 17. janúar 2017 til að fjalla um mótmælin og tókþar ákvörðun um að frumvarpið skyldi standa óbreytt. Af hálfu varnaraðila varmætt á fundinn og því lýst yfir að það yrði „skoðað að kæra ákvörðun sýslumannstil dómstóla.“ Í kjölfarið sendi varnaraðili tölvupóst 24. janúar 2017 tilsýslumanns þar sem fram kom að látið yrði „reyna á kæru í þessu tilviki.“ Meðbréfi varnaraðila 31. sama mánaðar til Héraðsdóms Reykjavíkur var síðan krafistúrskurðar dómsins vegna ágreinings um úthlutun söluverðsins.Samkvæmt 1.mgr. 52. gr. laga nr. 90/1991 getur aðili að nauðungarsölu, sem ekki vill unaákvörðun sýslumanns um úthlutun söluverðs, leitað úrlausnar héraðsdóms áágreiningi um ákvörðunina eftir ákvæðum XIII. kafla laganna. Samkvæmt 2. mgr.73. gr. þeirra skal sá, sem vill á þann hátt leita úrlausnar héraðsdóms, lýsaþví yfir við fyrirtöku sýslumanns á nauðungarsölunni, þar sem sú ákvörðun kemurfram sem leita á úrlausnar um. Ef hlutaðeigandi hefur ekki verið við hanastaddur má hann þó að tilteknum skilyrðum fullnægðum koma yfirlýsingu sinnifram bréflega til sýslumanns innan viku frá því honum var kunnugt umákvörðunina. Komi yfirlýsing fram við fyrirtöku skal bókað um hana í gerðabókásamt því sem hlutaðeigandi kveðst munu gera kröfu um fyrir dómi. Einnig skalbókað um viðhorf annarra til ágreiningsins og kröfur þeirra að því leyti semhann getur varðað þá. Að svo búnu skal sýslumaður, svo fljótt sem unnt er,afhenda þeim sem hyggst leita úrlausnar héraðsdóms staðfest eftirrit framlagðragagna og endurrit út gerðabók að því leyti sem þau varða ágreiningsefnið, sbr.3. mgr. 73. gr. laganna. Í framhaldi af því skal sá sem leitar úrlausnarhéraðsdóms tafarlaust senda honum málsgögnin, sbr. 5. mgr. sömu greinar.Eftirskýlausum fyrirmælum 2. mgr. 73. gr. laga nr. 90/1991 bar varnaraðila að lýsa þvíyfir þegar á fundinum 17. janúar 2017, þar sem mætt var af hans hálfu, aðleitað væri úrlausnar héraðsdóms um ákvörðunina sem sýslumaður tók þar umágreining varðandi úthlutun söluverðs. Í þeim efnum var ófullnægjandi að gefatil kynna að tekið yrði til athugunar hvort ágreiningnum yrði síðar vísað tildóms, sbr. dóm Hæstaréttar 23. mars 1994 í máli nr. 105/1994, sem birtur er ídómasafni þess árs á bls. 625. Samkvæmt þessu hefur málið ekki réttilega veriðlagt fyrir héraðsdóm og verður af þeim sökum að vísa því þaðan án kröfu.Málskostnaðurí héraði og kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð:Máli þessuer vísað frá héraðsdómi.Málskostnaðurí héraði og kærumálskostnaður fellur niður. ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 20. nóvember 2017. Mál þetta, sem barst dóminumþann 3. febrúar sl., var þingfest þann 3. febrúar sl. og tekið til úrskurðar aðloknum munnlegum málflutningi þann 23. október sl. Dómarinn fékk mál þetta tilmeðferðar þann 1. júní sl. og hafði engin afskipti haft af því fyrir þann tíma,en með bréfi dómstólaráðs dags. þann 30. maí sl. var dómaranum falið mál þettatil meðferðar. Aðalmeðferð hafði upphaflega verið ákveðin þann 2. maí sl. enféll niður vegna veikinda dómara. Sóknaraðili er Mosfellsbær, kt. [...],Þverholti 2, Mosfellsbæ. Varnaraðili er Tollstjóri, kt. [...],Tryggvagötu 19, Reykjavík. Í kröfu sóknaraðila um úrskurðhéraðsdóms voru fleiri taldir upp sem varnaraðilar en undir rekstri málsins varákveðið að einungis Tollstjóri skyldi vera til varnar í málinu. Dómkröfur sóknaraðila eru þæraðallega að frumvarpi sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, sem dagsett er 30.ágúst 2016(svo), um úthlutun uppboðsandvirðis af Tröllateigi 41 í Mosfellsbæ,verði breytt þannig að hann fái allar kröfur sínar vegna fasteignagjalda 2014,skv. kröfulýsingu nr. 0101-2566, greiddar af uppboðsandvirðinu samkvæmtkröfulýsingu hans hjá sýslumanni dagsettri 30. ágúst 2016, alls að fjárhæð432.795 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 30. ágúst 2016 til greiðsludags.Til vara er gerð krafa um að greiðslan af nauðungarsöluandvirðinu til sóknaraðilahækki um lægri fjárhæð er gert er ráð fyrir í aðalkröfu. Þá krefst sóknaraðilimálskostnaðar samkvæmt reikningi. Dómkröfur varnaraðila eru þær aðöllum kröfum sóknaraðila verði hafnað og að frumvarp sýslumannsins áhöfuðborgarsvæðinu dags. 14. desember 2016 vegna úthlutunar á söluverðifasteignarinnar Tröllateigs 41, fnr. 228-6708, Mosfellsbæ, verði óbreytt lagttil grundvallar. Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins. Það athugast að frumvarpsýslumanns að úthlutunargerð er dagsett 14. desember 2016 en ekki 30. ágústsama ár eins og í kröfugerð sóknaraðila greinir.Málavextir. Málavextir eru þeir aðþinglýstir eigendur fasteignarinnar Tröllateigs 41 í Mosfellsbæ, sem munu veraþau A og B, munu ekki hafa staðið skil á greiðslum fasteignagjalda tilsóknaraðila álagningarárin 2010 til og með 2016. Vegna vanskilanna munsóknaraðili hafa krafist nauðungarsölu á fasteigninni þann 9. desember 2011 oghafi þá verið gert ráð fyrir að nauðungarsölumeðferð lyki innan árs í samræmivið meginreglu 2. mgr. 27. gr. laga nr. 90/1991. Henni hafi hins vegar ítrekaðverið frestað án samþykkis sóknaraðila, bæði með stjórnvaldsfyrirmælum vegnaumsóknar gerðarþola um greiðsluaðlögun og ákvarðana um frestun á framhaldssölusem gerðar hafi verið með tímabundnum breytingum á lögum um nauðungarsölu. Hafivanskil því safnast upp og í samræmi við vinnulag sýslumannsembættisins á þeimtíma hafi ekki verið sendar nauðungarsölubeiðnir vegna vanskila eftir aðgerðarþolar hafi leitað eftir greiðsluaðlögun, enda hafi sóknaraðili fengiðendursendar sams konar beiðnir sem sendar hafi verið eftir að greiðsluskjólhafi komist á. Hafi meðferð nauðungarsölubeiðninnar lokið með framhaldssölueignarinnar þann 30. ágúst 2016 þar sem Arion banki hf. hafi verið hæstbjóðandiog hafi sóknaraðili lýst kröfum vegna gjaldfallinna lögveðskrafna áranna 2010til og með 2016 og móttekið í framhaldinu tillögu sýslumanns að úthlutunargerðþar sem ekki hafi verið fallist á allar kröfur. Hafi kröfum sóknaraðila vegnaáranna 2012, 2013 og 2014 verið hafnað með vísan til þess að lögveð krafnannahafi verið fyrnd þar sem ekki hafi verið gerð sérstök nauðungarsölubeiðni vegnaþeirra hverrar og einnar og þá hafi gjöld fallið utan greiðsluaðlögunartímabilsgerðarþola. Hafi sóknaraðili fallist á sjónarmið sýslumanns varðandi árin 2012og 2013 en mótmælt því að lögveð fyrir gjöldum ársins 2014 hefðu verið fyrndvið nauðungarsöluna. Hafi sóknaraðili sent mótmæli vegna frumvarps aðúthlutunargerð vegna eignarinnar með bréfi dagsettu 27. desember 2016, ensamkvæmt gögnum málsins er frumvarp að úthlutunargerð dagsett 14. desember2016. Ekki mun hafa tekist að leysa ágreininginn á fundi hjá sýslumanni þann17. janúar 2017 og hafi sýslumaður ákveðið að frumvarpið skyldi standa óbreyttog skyldi það lagt til grundvallar við úthlutun uppboðsverðsins. Hafi lögmaðursóknaraðila lýst því í tölvupósti þann 24. janúar 2017 að úrlausnar héraðsdómsyrði leitað um ákvörðun sýslumanns. Samkvæmt gögnum málsins mun kröfusóknaraðila hafa verið lýst með dráttarvöxtum frá 15. janúar 2014.Málsástæður og lagarök sóknaraðila. Sóknaraðili byggir á því aðkrafa hans samkvæmt umræddri kröfulýsingu eigi að koma til greiðslu afnauðungarsöluandvirðinu þegar af þeirri ástæðu að gerð hafi verið krafa umnauðungarsölu á eigninni vegna vanskila ársins 2014 þann 5. febrúar 2016 oghafi hún verið skráð móttekin hjá sýslumanni þann 12. febrúar sama ár. Hafigerðarþolar þá verið í greiðsluskjóli samkvæmt lögum nr. 101/2010, en samkvæmt11. gr. þeirra laga hafi kröfuhöfum ekki verið heimilt að krefjast eða taka viðgreiðslum frá skuldara, gjaldfella skuld, gera fjárnám fyrir skuld, fá búskuldara tekið til gjaldþrotaskipta eða ráðast í hvers konar aðgerðir tilinnheimtu krafna. Hafi greiðsluaðlögun verið þinglýst á fasteignina þann 18.febrúar 2011 og hafi greiðsluskjóli gerðarþola fyrst lokið þann 1. desember2016 þegar málinu hafi lokið án samnings um greiðsluaðlögun og frestungreiðslna. Hafi sóknaraðila sem kröfuhafa því verið óheimilt að gjaldfellaskuldina á hendur gerðarþolum á þessu tímabili. Sóknaraðili byggir ennfremur áþví að kröfum hans hafi réttilega verið haldið við vegna lögveðsréttarfasteignagjalda í eign gerðarþola með nauðungarsölubeiðni þann 5. febrúar 2016.Þótt litið sé á fasteignagjöld hvers árs sem eina kröfu sé greiðslunni skiptniður á nokkra gjalddaga, eða níu gjalddaga frá 15. janúar til 15. september ogsé eindagi þeirra þrjátíu dögum eftir gjalddaga skv. 5. mgr. 4. gr. laga nr.4/1995. Greiðslufall hafi ekki orðið fyrr en við vanskil á eindaga og því hafiöll gjöld ársins ekki verið fallin í eindaga. Fyrsta mögulegagjaldfellingartímamark skuldarinnar hafi verið þann 15. febrúar 2014 og fyrstvið það tímamark hefði verið hægt að gjaldfella í heild skuld vegna ársins2014. Hafi tveggja ára fyrningartími lögveðsréttar ekki verið liðinn þegarsóknaraðili hafi lýst kröfu sinni. Beri því að úthluta lýstum lögveðskröfumvegna ársins 2014. Verði ekki fallist á úthlutun ársins 2014 að öllu leyti ségerð varakrafa um að öll gjöld ársins 2014 að undanskildum janúargjaldaga komitil úthlutunar, enda hafi gjöld sem verið hafi með gjalddaga í febrúar 2014 ogsíðar sannarlega verið gjaldfallin á næstliðnum 2 árum fyrirnauðungarsölubeiðni sem rofið hafi fyrningu lögveðsréttar viðkomandi kröfu. Sóknaraðili bendir sérstaklega áþað að sóknaraðili sé stjórnvald og beri sem slíkur að hafa í heiðri reglurstjórnsýsluréttar og viðhafa vandaða stjórnsýsluhætti. Beri sóknaraðila að hafaí heiðri meðalhófsregluna og beita ekki íþyngjandi úrræðum gegn íbúum nema aðþví marki sem nauðsynlegt sé. Beri að líta til þeirra sjónarmiða við innheimtufasteignagjalda og að gjaldfella ekkigjöld nema nauðsyn krefji. Þá renni fasteignagjöld til samfélagslegraþarfa og samreksturs sveitarfélags ogséu fasteignagjöld mikilvægur þáttur í tekjuöflun sveitarfélaga á sama tíma ogþeim sé skylt að ganga eins skammt og mögulegt sé við innheimtu. Sóknaraðili vísar til VIII. ogXIV. kafla laga nr. 90/1991, 7. gr. laga nr. 4/1995 og 11. gr. laga nr.101/2010 og ákvæða laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, einkum IV.kafla. Málsástæður og lagarök varnaraðila. Varnaraðili byggir á því aðfasteignagjöldum fylgi lögveðsréttur sem fyrnist á 2 árum, sbr. 7. gr. laga nr.4/1995. Þegar greiðslufall hafi orðið á fyrstu greiðslu hafi öll gjöld ársinsgjaldfallið og miðist upphaf fyrningarfrests við það tímamark. Samkvæmt 5. mgr.4. gr. laganna falli öll gjöld ársins í gjalddaga við vanskil og gjalddagiþeirra sé því 15. janúar 2014. Hafi því verið meira en 2 ár frá gjalddaga þegarnauðungarsölubeiðni sóknaraðila hafi borist embætti sýslumanns þann 12. febrúar2016 og lögveðsréttur sóknaraðila því ekkilengur fyrir hendi. Þá lýsi sóknaraðili kröfunni í einu lagi og virðistútreikningur dráttarvaxta miðast við 15. janúar 2014 líkt og fram komi ífylgiskjali kröfulýsingar en ekki við 15. febrúar sama ár. Virðist hann þvíbyggja á því sjálfur að gjalddagi gjaldanna sé 15. janúar 2014. Gjöld ársins2014 hafi ekki fallið undir greiðsluaðlögun gerðarþola við nauðungarsöluna enheimild til hennar hafi verið veitt þann 16. febrúar 2011. Sjónarmið um að 1.mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010 hafi vægi í málinu séu því röng. Kröfur semverði til eftir að heimild til að leita greiðsluaðlögunar sé veitt séuundanskildar greiðslufresti, sbr. 3. mgr. 11. gr. laganna. Af því leiði að þærkröfur sem stofnist eftir 16. febrúar 2011 hafi aldrei getað fallið undir frestskv. 1. mgr. 11. gr. laganna. Umsókn gerðarþola um greiðsluaðlögun hafi þvíekki verið hindrun fyrir því að hægt væri að krefjast nauðungarsölu vegnavangoldinna gjalda ársins 2014. Þá telur varnaraðili að sjónarmið um aðsóknaraðili sé stjórnvald hafi ekki þýðingu fyrir úrlausn málsins. Varnaraðili vísar um málskostnaðtil XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Niðurstaða. Þinglýstir eigendurfasteignarinnar að Tröllateigi 41 í Mosfellsbæ stóðu ekki skil á greiðslumfasteignagjalda til sóknaraðila álagningarárin 2010 til og með 2016, ensamkvæmt 7. gr. laga nr. 4/1995 fylgir lögveð í fasteign þeirri, semfasteignaskattur er lagður á, og skal hann ásamt dráttarvöxtum í tvö ár frágjalddaga ganga fyrir öllum öðrum veðkröfum er á eigninni hvíla. Eigendureignarinnar leituðu greiðsluaðlögunar samkvæmt lögum nr. 101/2010 og var þeimveitt slík heimild þann 16. febrúar 2011 og var henni þinglýst tveimur dögumsíðar. Greiðsluskjóli sem fylgdi þeirri heimild mun hafa lokið þann 1. desember2016. Samkvæmt 3. mgr. 11. gr. sömu laga nær frestun greiðslna ekki til krafnasem verða til eftir að heimild til að leita greiðsluaðlögunar hefur veriðveitt. Sóknaraðili krefst þess að krafahans vegna fasteignagjalda fyrir árið 2014 samkvæmt kröfulýsingu hans frá 30.ágúst 2016 eigi að koma til greiðslu af nauðungarsöluandvirðinu þegar af þeirriástæðu að gerð hafi verið krafa um nauðungarsölu á eigninni vegna vanskilaársins 2014 þann 5. febrúar 2016 og hafi hún verið skráð móttekin hjásýslumanni þann 12. febrúar sama ár. Varnaraðili byggir á því að meira en 2 árhafi verið liðin frá gjalddaga fasteignagjaldanna þann 15. janúar 2014 þegarnauðungarsölubeiðni sóknaraðila hafi borist embætti sýslumanns þann 12. febrúar2016 og lögveðsréttur sóknaraðila sé því fyrndur. Samkvæmt 5. mgr. 4. gr. laga nr.4/1995 er eindagi fasteignaskatts þrjátíu dögum eftir gjalddaga og fellur allurskattur ársins í gjalddaga ef vanskil verða. Ágreiningur aðila í máli þessusnýst um það hvort greiðslufall hafi orðið þegar fyrsta afborgun með gjalddaga15. janúar 2014 var ekki innt af hendi eða hvort miða eigi við eindaga þrjátíudögum síðar, eða þann 15. febrúar sama ár. Hugtakið eindagi hefur ílagaframkvæmd verið skilið þannig að frá gjalddaga og fram að því tímamarki séskuldara heimilt að inna greiðslu af hendi án nokkurra afleiðinga, t.d. eralkunna að dráttarvextir reiknast ekki fyrr en eftir eindaga. Verður því aðskilja hugtakið vanskil í 5. mgr. 4. gr. sömu laga svo að ekki verði talið aðgreiðslufall hafi orðið á fasteignaskatti fyrr en að honum ógreiddum að loknumeindaga. Var krafa sóknaraðila því ófyrnd þegar beiðni um nauðungarsölu áumræddri eign barst sýslumanni þann 12. febrúar 2016, sbr. 2. mgr. 12. gr. laganr. 90/1991. Verða kröfur sóknaraðila því teknar til greina eins og nánargreinir í úrskurðarorði. Eftir þessum úrslitum verður varnaraðila gert aðgreiða sóknaraðila 600.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti. Hjörtur O. Aðalsteinssonhéraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.Úrskurðarorð: Frumvarpi sýslumannsins áhöfuðborgarsvæðinu, sem dagsett er 14. desember 2016, um úthlutunuppboðsandvirðis af Tröllateigi 41 í Mosfellsbæ, er breytt þannig aðsóknaraðili, Mosfellsbær, fær allar kröfur sínar vegna fasteignagjalda 2014,skv. kröfulýsingu nr. 0101-2566, greiddar af uppboðsandvirðinu samkvæmtkröfulýsingu hans hjá sýslumanni dagsettri 30. ágúst 2016, alls að fjárhæð432.795 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 30. ágúst 2016 til greiðsludags. Varnaraðili, Tollstjóri, greiðisóknaraðila 600.000 krónur í málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.
|
Mál nr. 559/2008
|
Kærumál Kæruheimild Málsóknarumboð Lögbann Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta
|
Héraðsdómur vísaði frá kröfu félagasamtakanna S á hendur I og SL, þess efnis að viðurkennt yrði að I og SL væri óheimilt að starfrækja vefsíðu, sambærilega nánar tilgreindri vefsíðu sem þeir höfðu starfrækt. Þá var einnig vísað frá héraðsdómi kröfu S um staðfestingu lögbanns. S kærði úrskurð héraðsdóms og krafðist þess að honum yrði hrundið. I og SL kærðu einnig úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og kröfðust þess m.a. að vísað yrði frá héraðsdómi öðrum kröfuliðum en gert hafði verið í hinum kærða úrskurði. Þá kærðu þeir einnig úrskurð héraðsdóms um að ákvörðun um málskostnað biði dóms. Vísað var frá Hæstarétti kröfum I og SL varðandi kröfu þeirra um frávísun annarra kröfuliða S, en vísað hafði verið frá í hinum kærða úrskurði, þar sem ekki væri heimild í lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála, til að kæra til Hæstaréttar synjun héraðsdóms um að vísa máli frá dómi í heild eða hluta. Einnig skorti kæruheimild til að krefjast málskostnaðar í héraði og var því þeirri kröfur I og SL vísað frá dómi. Í málinu lágu fyrir umboð til samtakanna frá um 150 félagsmönnum til S. Með hliðsjóna af fyrri fordæmum Hæstaréttar, og efni umboðanna, var talið að félagsmenn S hefðu veitt samtökunum málsóknarumboð til að fara með kröfu um staðfestingu lögbanns, og felldi Hæstiréttur því úr gildi frávísun héraðsdóms á kröfu um staðfestingu á því. Hæstiréttur staðfesti hins vegar úrskurð héraðsdóms um að vísa frá dómi kröfu S, um að viðurkennt yrði að I og SL væri óheimilt að starfrækja vefsíðu, sambærilega þeirri sem þeir höfðu starfrækt.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 7. október 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 26. september 2008, þar sem vísað var frá dómi kröfu sóknaraðila um að viðurkennt yrði að varnaraðilum væri óheimilt að starfrækja vefsíðu, sambærilega vefsíðunni www.torrent.is, sem geri notendum hennar kleift að fá þar aðgang að og deila innbyrðis hljóð- og myndefni sem umbjóðendur sóknaraðila eiga höfundarrétt að, án samþykkis rétthafa. Einnig var kröfu sóknaraðila um staðfestingu lögbanns, sem sýslumaðurinn í Hafnarfirði lagði 19. nóvember 2007 við því að varnaraðilar starfræktu vefsíðuna www.torrent.is vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Varnaraðilar kærðu úrskurðinn fyrir sitt leyti 10. október 2008. Þeir krefjast þess að fyrsta kröfulið sóknaraðila verði vísað frá dómi í heild sinni, en með honum krefst sóknaraðili að viðurkennt verði með dómi að varnaraðilum sé óheimilt að starfrækja vefsíðuna www.torrent.is, eða aðra sambærilega vefsíðu, sem gerir notendum hennar kleift að fá þar aðgang að og deila innbyrðis hljóð- og myndefni sem umbjóðendur sóknaraðila eigi höfundarrétt að, án samþykkis rétthafa. Í öðru lagi krefjast þeir staðfestingar á úrskurði héraðsdóms þar sem kröfu sóknaraðila um staðfestingu lögbanns var vísað frá dómi. Í þriðja lagi krefjast varnaraðilar þess að úrskurði héraðsdóms um að hafna öðrum frávísunarkröfum þeirra verði hrundið. Í fjórða lagi er þess krafist af hálfu varnaraðila að hrundið verið úrskurði héraðsdóms þess efnis að ákvörðun um málskostnaðar bíði dóms, og þess krafist að varnaraðilum verði dæmdur málskostnaður í héraði úr hendi sóknaraðila. Loks krefjast varnaraðilar kærumálskostnaðar. Um kæruheimild vísa varnaraðilar til g. og j. liða 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991. I Samkvæmt j. lið 143. gr. laga nr. 91/1991 má kæra til Hæstaréttar úrskurð héraðsdóms um að máli sé vísað frá dómi. Í lögum er hins vegar ekki heimild til að kæra til Hæstaréttar synjun héraðsdóms um að um að vísa máli frá dómi í heild eða að hluta. Breytir engu í þessu efni þótt máli hafi að hluta verið vísað frá héraðsdómi og gagnaðili nýti sér kæruheimild í fyrrnefndum j. lið 143. gr. varðandi þá kröfuliði sem frá var vísað. Endurskoðun á úrskurði héraðsdóms verður að þessu leyti aðeins við komið í tengslum við áfrýjun á efnisdómi í málinu, sbr. 1. mgr. 151. gr. laga nr 91/1991. Því er vísað frá Hæstarétti kröfum varnaraðila um frávísun annarra kröfuliða en vísað var frá héraðsdómi með hinum kærða úrskurði. Samkvæmt g. lið 143. gr. laga nr. 91/1991 má kæra til Hæstaréttar úrskurð héraðsdómara um ómaksþóknun, málskostnað eða gjafsóknarlaun, enda sé ekki kveðið á um annað í úrskurði. Varnaraðila brestur því einnig kæruheimild til að krefjast málskostnaðar í héraði úr hendi sóknaraðila. Er þeirri kröfu því einnig vísað frá Hæstarétti. II Málvöxtum og málsástæðum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar er rakið hefur menntamálaráðherra veitt sóknaraðila lögformlega viðurkenningu samkvæmt 23. höfundalaga nr. 73/1972, sbr. B-deild Stjórnartíðinda nr. 215/1996, þar sem í 1. mgr. 23. gr. nefndra laga er skilyrði að samtök annist gæslu hagsmuna fyrir verulegan hluta íslenskra höfunda. Þá liggur fyrir að sóknaraðili hefur gert gagnkvæma samninga um hagsmunagæslu við erlend systursamtök í fjölmörgum ríkjum. Hann getur því farið með hagsmunagæslu í eigin nafni í skjóli málsóknarumboðs að því er varðar kröfur um greiðslu fyrir nýtingu á höfundarétti á viðkomandi sviði, sbr. forsendur dóms Hæstaréttar 11. apríl 2008 í máli nr. 146/2008, og átt í eigin nafni aðild fyrir dómi að kröfum er lúta að vernd hagsmuna höfunda sem tengst geta greiðslum fyrir slíkan höfundarétt, þar með talið um lögbann og staðfestingu á því, enda hafi höfundar veitt samtökunum umboð til slíkrar hagsmunagæslu, sbr. dóm Hæstaréttar 8. maí 2008 í máli nr. 194/2008. Sóknaraðili hefur lagt fram umboð frá rúmlega 150 félagsmönnum. Í þeim öllum er sóknaraðila veittur réttur til málshöfðunar til verndar höfundarétti. Þau umboð sem félagsmenn hafa veitt sóknaraðila síðustu tuttugu árin eru samhljóða: „Ég undirritaður/undirrituð framsel hér með til Sambands tónskálda og eigenda flutningsréttar (STEFs) einkarétt til gæslu höfundaréttar að öllum tónverkum mínum og/eða tilheyrandi textum. Tekur framsal þetta til hvers konar hagsmunagæslu varðandi höfundarétt minn, hvort heldur sem er á sviði flutnings, fjölföldunar eða sæmdarréttar. Hefur STEF umboð og einkarétt til þess að framkvæma hvaðeina til verndar höfundahagsmunum mínum, þ. á m. til þess að semja um gjöld fyrir afnot verka minna og að innheimta gjöldin, til málshöfðunar til verndar hagsmunum mínum, svo og til þess að framkvæma hvaðeina er hér að lýtur og henta þykir. ...“ Er efni þessara umboða í samræmi við samþykktir sóknaraðila sem staðfestar voru 1996 af menntamálaráðherra eins og að framan er rakið. Verður að skýra orðalag umboðanna svo að í þeim felist heimild til handa sóknaraðila til höfðunar máls til staðfestingar á lögbanni og aðgerða sem eru nauðsynlegur undanfari slíkrar málsóknar. Samkvæmt þessu verður hrundið ákvæði hins kærða úrskurðar um að vísa frá dómi kröfu sóknaraðila um staðfestingu lögbanns sem sýslumaðurinn í Hafnarfirði lagði 19. nóvember 2007 við því að varnaraðilar starfræktu vefsíðuna www.torrent.is og lagt fyrir héraðsdómara að taka kröfuna til efnismeðferðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að vísa frá dómi kröfu sóknaraðila um að viðurkennt verði með dómi að varnaraðilum sé óheimilt að starfrækja vefsíðu sambærilega vefsíðunni www.torrent.is, sem geri notendum hennar kleift að fá aðgang að og deila innbyrðis hljóð- og myndefni sem umbjóðendur sóknaraðila eiga höfundarrétt að, án samþykkis rétthafa. Rétt er að hvor aðila beri sinn kærumálskostnað. Dómsorð: Kröfum varnaraðila, Istorrent ehf. og Svavars Lútherssonar, um frávísun annarra kröfuliða sóknaraðila, Sambands tónskálda og eigenda flutningsréttar, en vísað var frá dómi með hinum kærða úrskurði og um málskostnað í héraði er vísað frá Hæstarétti. Fellt er úr gildi ákvæði hins kærða úrskurðar um að vísa frá dómi kröfu sóknaraðila um staðfestingu lögbanns sem sýslumaðurinn í Hafnarfirði lagði 19. nóvember 2007 við því að varnaraðilar starfræktu vefsíðuna www.torrent.is og lagt fyrir héraðsdóm að taka þá kröfu til efnismeðferðar. Staðfest er ákvæði hins kærða úrskurðar að vísa frá dómi kröfu sóknaraðila um að viðurkennt verði að varnaraðilum sé óheimilt að starfrækja vefsíðu, sambærilega vefsíðunni www.torrent.is, sem geri notendum hennar kleift að fá aðgang að og deila innbyrðis hljóð- og myndefni, sem umbjóðendur varnaraðila eiga höfundarétt að, án samþykkis rétthafa. Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 86/2004
|
Kærumál Vitni Skýrslugjöf Börn Kynferðisbrot
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu tilnefnds réttargæslumanns um að héraðsdómara yrði gert að kveðja sér til aðstoðar við skýrslutöku af brotaþola, sem grunur léki á að hafi orðið fyrir kynferðisbroti, annan kunnáttumann með sérþekkingu og þjálfun í að yfirheyra börn en þann sem dómari hafði þegar kallað til, og að dómþing til skýrslutökunnar yrði háð í Barnahúsi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Tilnefndur réttargæslumaður A skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. febrúar 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. febrúar 2004, þar sem hafnað var kröfu kæranda um að dómþing til að taka skýrslu, sem sóknaraðili hefur krafist að kærandi gefi sem brotaþoli við rannsókn máls, verði háð í Barnahúsi og að dómari kveðji sér til aðstoðar annan kunnáttumann en kallaður hefur verið til. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Réttargæslumaðurinn krefst þess að lagt verði fyrir héraðsdómara að kveðja sér til aðstoðar við skýrslutöku af brotaþola kunnáttumann með sérþekkingu og þjálfun í að yfirheyra börn, sem grunur leikur á að hafi orðið fyrir kynferðisbroti, og að dómþing til skýrslutökunnar verði háð í Barnahúsi. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 5/2006
|
Skuldabréf
|
S ehf. gaf út skuldabréf til KB ehf. með sjálfskuldarábyrgð G. KB ehf. framseldi bréfið til SK en við það tók félagið á sig sjálfskuldarábyrgð á skuldinni. Það greiddi síðan skuldina sem ábyrgðaraðili og krafði S ehf. og G um greiðslu hennar. Ekki var talið að áritanir á skuldabréfið um greiðslu KB ehf. hefðu leitt til þess að krafa á hendur S ehf. og G yrði talin fallin niður. Varð að líta svo á að KB ehf. hefði fengið kröfuna framselda með áritunum og afhendingu skuldabréfsins og var því fallist á kröfu þess um greiðslu bréfsins.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Hjördís Hákonardóttir og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 4. janúar 2006. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda, en til vara að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Sæsmíð ehf., sem í upphafi stóð einnig að áfrýjun máls þessa, var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 25. apríl 2006. Með bréfi 8. maí sama ár hefur skiptastjóri tilkynnt Hæstarétti að þrotabúið standi ekki lengur að áfrýjun málsins. Með vísun til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi skal greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Guðjón Bjarnason, greiði stefnda, KB rafverktökum ehf., 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 4. október 2005. Mál þetta, sem dómtekið var 22. september sl., var höfðað 6. janúar 2005 af KB rafverktökum ehf., Dalvegi 26, Kópavogi, á hendur Sæsmíð ehf., Grandagarði 8, Reykjavík, og Guðjóni Bjarnasyni, Mýrargötu 26, Reykjavík. Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmdir in solidum til að greiða stefnanda 2.066.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 af 250.000 krónum frá 25. nóvember 2002 til 10. mars 2003, af 1.933.000 krónum frá þeim degi til 14. apríl sama ár og af 2.066.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Krafist er og vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti og málskostnaðar samkvæmt mati dómsins þar sem tekið verði tillit til kostnaðar vegna málflutnings um ágreining sem leyst var úr með úrskurði undir rekstri málsins. Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda að mati dómsins. Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna Stefnandi byggir kröfur í málinu á skuldabréfi sem stefnandi hafði framselt Sparisjóði Kópavogs en þurfti að innleysa. Stefnda Sæsmíð ehf. er samkvæmt skuldabréfinu aðalskuldari þess og stefndi Guðjón sjálfskuldarábyrgðarmaður, en stefnandi er kröfuhafi. Við framsalið til Sparisjóðs Kópavogs 18. janúar 2001 tók stefnandi á sig sjálfskuldarábyrgð á skuldinni en hann leysti skuldabréfið til sín samkvæmt kvittunum, sem áritaðar eru á það, með greiðslum í nóvember 2002 og í mars og apríl 2003 hjá Lögmönnum Kópavogi sf. sem hafði skuldabréfið til innheimtu fyrir Sparisjóðinn. Stefnandi greiddi sem ábyrgðarmaður samtals 2.066.000 krónur og krefur stefndu in solidum um þá fjárhæð ásamt dráttarvöxtum frá þeim tíma er greiðslur fóru fram til Sparisjóðsins. Stefnandi rekur málið samkvæmt 17. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndu byggja sýknukröfuna á því að þeir verði ekki krafðir um greiðslu þar sem ritað hafi verið á skuldabréfið að það hafi verið greitt upp og vísa í því sambandi til 1. gr. tilskipunar frá 9. febrúar 1798 um áritun afborgana á skuldabréf. Þeir telja því kröfuna á hendur þeim ekki lengur vera fyrir hendi. Í dóminum var kveðinn upp úrskurður undir rekstri málins 20. apríl sl. þar sem leyst var úr ágreiningi málsaðila um það hvort stefnanda væri heimilt að leiða tvö tilgreind vitni fyrir dóminn við aðalmeðferð málsins. Með úrskurðinum var stefnanda talið þetta heimilt. Úrskurðurinn var staðfestur með dómi Hæstaréttar 31. maí sl. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi lýsir kröfunni þannig að hún sé byggð á innleystu skuldabréfi nr. 481370 sem stefnandi hefði framselt til Sparisjóðs Kópavogs. Skuldabréfið sé útgefið í Reykjavík 18. janúar 2001, upphaflega að fjárhæð 1.500.000 krónur. Skuldabréfið hafi átt að greiða með sjö jöfnum afborgunum á 3 mánaða fresti, fyrst 10. apríl 2001. Greiðandi bréfsins sé stefnda Sæsmíð ehf. en fyrirsvarsmaður þess sé Guðjón Bjarnason. Guðjón beri einnig sjálfskuldarábyrgð. Eigandi bréfsins, þ.e. stefnandi, hafi framselt það til Sparisjóðs Kópavogs en hann hafi orðið að leysa það til sín 14. apríl 2003 og hafði þá greitt alls 2.066.000 krónur þar sem greiðandi bréfsins hafi ekki staðið í skilum með greiðslur til Sparisjóðsins. Sparisjóðurinn hefði sent bréfið í innheimtu til Jóns Eiríkssonar hdl. hjá Lögmönnum Kópavogi sf. og þar hafi stefnandi greitt skuldina með þremur innborgunum, alls 2.066.000 krónum, sem hann krefji stefndu in solidum um í málinu. Fyrsta greiðsla hafi verið 25. nóvember 2002, að fjárhæð 250.000 krónur, önnur greiðsla 10. mars 2003, að fjárhæð 1.683.000 krónur og þriðja greiðslan 14. apríl 2003, að fjárhæð 133.000 krónur. Skuldin hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og hafi því verið nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Stefnandi mótmæli því að krafa stefnanda á hendur stefndu hafi fallið niður við það að hann hafi fengið áritun á skuldabréfið um að hann hafi greitt kröfuna. Hvergi komi fram að stefndu hafi greitt kröfuna og staðfest hafi verið af lögmanninum, sem hafi haft kröfuna til innheimtu fyrir Sparisjóð Kópavogs og starfsmanni hans, sem hafi áritað skuldabréfið um greiðslur stefnanda, að stefnandi hafi leyst kröfuna til sín. Stefndu hafi engar greiðslur innt af hendi vegna innheimtu á skuldinni. Þeir viti að þeir hafi ekki greitt stefnanda skuldina samkvæmt skuldabréfinu og séu því grandsamir um rétt stefnanda og hvað áritanirnar á skuldabréfinu þýði. Í málatilbúnaði stefndu komi fram útúrsnúningar á því sem áritað hafi verið á skuldabréfið. Stefnandi vísi til meginreglu kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga, en regla þessi fái m.a. lagastoð í 5., 6. og 28. gr. laga nr. 39/1922. Um gjalddaga kröfunnar sé einkum vísað til meginreglu 12. gr. sömu laga. Kröfur um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styðji stefnandi við reglur III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 með síðari breytingum og krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130. gr. laga 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísist til 32. gr. síðasttöldu laganna. Málsástæður og lagarök stefndu Stefndu halda því fram að með framsali stefnanda á skuldabréf, útgefið af stefnda Sæsmíð ehf., 18. janúar 2001, hafi stefnandi tekið á sig ábyrgð á greiðslu þess með sérstakri yfirlýsingu sem árituð sé á bréfið. Stefnandi hafi greitt skuldabréfið að fullu 14. apríl 2003, eins og fram komi með áritun fulltrúa kröfuhafa á bréfið, en þar segi: „Bréf þetta var greitt upp 14.04.2003 af KB verktökum kt. 560500-2460, hjá Lögmönnum Kópavogi sf.” Skuldin samkvæmt skuldabréfinu hafi þannig verið gerð upp að fullu og sé þar af leiðandi ekki lengur til staðar. Krafa á hendur stefndu verði þar af leiðandi ekki byggð á skuldabréfinu enda beri það skýrt með sér að hún sé upp gerð. Skuldabréfið verði því ekki notað sem heimildarskjal til heimtu kröfu á hendur stefndu. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á að hann hafi fengið kröfu á hendur stefndu sérstaklega framselda sér. Stefndu vísi í því sambandi til meginreglna kröfuréttarins um viðskipta- og skuldabréf og framsal kröfuréttinda. Því beri að sýkna stefndu. Stefndu vísi m.a. til meginreglu 1. gr. tilskipunar 9. febrúar 1798. Þá vísi stefndu til 130. gr. laga um meðferð einkamála, sbr. 129. gr. sömu laga um málskostnað, svo og sérstaklega til 131. gr. laganna. Niðurstaða Í áritun á skuldabréfinu kemur fram að það hafi verið greitt upp 14. apríl 2003 af stefnanda. Einnig eru þar skráðar innborganir og er kröfugerð stefnanda í samræmi við það sem þar kemur fram um þær. Í áritunum á skuldabréfið kemur hvergi fram að stefndu hafi greitt skuldina og þeir halda því heldur ekki fram í málinu að þeir hafi gert það. Lögmaðurinn sem innheimti kröfuna fyrir Sparisjóð Kópavogs og starfsmaður hans, sem tók á móti greiðslum og áritaði um þær á skuldabréfið, hafa báðir staðfest fyrir dóminum að áritaðar kvittanir á bakhlið skuldabréfsins hafi verið færðar þar í samræmi við greiðslur sem stefnandi hafi innt af hendi til Sparisjóðsins á lögmannsstofunni. Þessar áritanir eru í samræmi við ákvæðið í tilskipuninni sem stefndu vísa til. Þær leiða hins vegar ekki til þess að krafa stefnanda á hendur stefndu hafi fallið niður samkvæmt meginreglunni í tilskipuninni eins og stefndu halda fram. Verður að líta svo á að stefnandi hafi fengið kröfuna framselda með áritunum og afhendingu á skuldabréfinu enda er það í samræmi við fyrirmælin í tilvitnuðu ákvæði tilskipunarinnar. Samkvæmt þessu hefur stefnandi leyst til sín kröfuna samkvæmt skuldabréfinu og hefur með því öðlast rétt á hendur stefndu, Sæsmíð ehf. sem aðalskuldara og Guðjóni Bjarnasyni sem sjálfskuldarábyrgðaraðila, til greiðslu á kröfunni. Ber með vísan til þessa að taka kröfu stefnanda til greina, sem er ómótmælt að öðru leyti, enda er hún studd viðeigandi gögnum og rökum. Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 ber stefndu að greiða stefnanda in solidum 150.000 krónur í málskostnað vegna alls rekstrar málsins fyrir dóminum. Dóminn kvað upp Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari. DÓMSORÐ: Stefndu, Sæsmíð ehf. og Guðjón Bjarnason, greiði stefnanda, KB rafverktökum ehf., in solidum 2.066.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af 250.000 krónum frá 25. nóvember 2002 til 10. mars 2003, af 1.933.000 krónum frá þeim degi til 14. apríl sama ár og af 2.066.000 krónum frá þeim degi til greiðsludags en vextir leggjast við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Stefndu greiði stefnanda in solidum 150.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 30/2022
|
Fasteignakaup Riftun Haldsréttur Uppgjör Sératkvæði
|
Ágreiningur málsaðila laut að uppgjöri í kjölfar riftunar G á kaupsamningi milli aðila um fasteign. Krafðist M þess að G yrði gert að greiða sér leigu fyrir afnot af fasteigninni fyrir þann tíma er hún hefði haft umráð hennar. Í dómi Hæstaréttar var rakið að hafi samningur verið efndur í heild eða að hluta þegar honum er rift þurfi að fara fram uppgjör sem miði að því að gera aðila eins setta og engar efndir hefðu farið fram. Eitt þeirra atriða sem horfa þurfi til í því tilliti væri það hagræði sem kaupandi hafi haft af því að hafa notað hið selda meðan hann hafi haft það í umráðum sínum. Þetta verði að meta í hverju tilviki fyrir sig þar sem eðli kaupa og önnur atvik geti skipt máli. Sé þá litið til þess að niðurstaðan verði sú að seljandi sem taki aftur við eign hafi haft af henni afrakstur sem svari til þess hagræðis sem kaupandi hafi notið, svo riftunin færi honum ekki auðgun sem því nemi. Við slíkt uppgjör skipti ekki máli hvort seljandi eða kaupandi riftir samningnum. Þá breyti engu þótt kaupandi njóti haldsréttar í eign en þau óbeinu eignarréttindi skapi honum ekki sjálfkrafa rétt til endurgjaldslausra afnota eignar. Samkvæmt því var fallist á með M að G yrði gert að greiða fyrir afnot fasteignarinnar á tímabilinu frá afhendingu 16. febrúar 2016 þar til hún var borin út úr eigninni 12. ágúst 2019. Að álitum var G gert að greiða M 3.500.000 krónur auk vaxta.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir, Karl Axelsson, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Sigurður Tómas Magnússon.2. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. maí 2022. Hann krefst þess að stefndu verði gert að greiða sér 15.995.882 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 12.682.507 krónum frá 1. nóvember 2018 til 30. sama mánaðar, af 13.074.936 krónum frá 1. desember 2018 til 31. sama mánaðar, af 13.467.365 krónum frá 1. janúar 2019 til 31. sama mánaðar, af 13.863.244 krónum frá 1. febrúar 2019 til 28. sama mánaðar, af 14.259.123 krónum frá 1. mars 2019 til 31. sama mánaðar, af 14.655.022 krónum frá 1. apríl 2019 til 30. sama mánaðar, af 15.050.881 krónu frá 1. maí 2019 til 31. sama mánaðar, af 15.446.760 krónum frá 1. júní 2019 til 30. sama mánaðar, af 15.842.639 krónum frá 1. júlí 2019 til 31. sama mánaðar og af 15.995.882 krónum frá 1. ágúst 2019 til greiðsludags. Þá krefst hann þess að stefndu verði gert að greiða sér málskostnað fyrir Landsrétti og Hæstarétti.3. Stefnda krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hún þess að áfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér málskostnað á öllum dómstigum.Ágreiningsefni4. Ágreiningur aðila á rætur að rekja til riftunar stefndu á kaupsamningi um fasteignina að Vatnsendabletti 510 í Kópavogi. Nánar tiltekið deila aðilar í þessu máli um hvort við uppgjör vegna riftunarinnar eigi að taka tillit til þess hagræðis sem stefnda hafði af því að hafa afnot eignarinnar meðan hún var í umráðum hennar frá afhendingu 16. febrúar 2016 til 12. ágúst 2019 þegar hún var borin út úr eigninni. 5. Með héraðsdómi var krafa á hendur stefndu að hluta tekin til greina og henni gert að greiða 5.937.750 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Landsréttur sýknaði hins vegar stefndu af kröfunni.6. Leyfi til að áfrýja málinu var veitt 10. maí 2022 með ákvörðun Hæstaréttar nr. 2022-40 á þeim grundvelli að dómur í málinu gæti haft fordæmisgildi um uppgjör við riftun í fasteignakaupum.Málsatvik7. Með samningi 25. nóvember 2015 keypti stefnda einbýlishúsið að Vatnsendabletti 510 í Kópavogi, ásamt leigulóðarréttindum, af Magnúsi Þór Indriðasyni. Umsamið kaupverð var 65.000.000 króna sem greiða átti með 20.000.000 krónum við undirritun kaupsamnings, 20.000.000 krónum við afhendingu eignarinnar 16. febrúar 2016, yfirtöku áhvílandi veðlána að fjárhæð 5.975.898 krónur og loks með greiðslu að fjárhæð 19.024.102 krónur við útgáfu afsals 20. október 2016.8. Stefnda fékk heimild Magnúsar Þórs 3. mars 2016 til að veðsetja fasteignina fyrir láni frá Íbúðalánasjóði og mun hún um það leyti hafa greitt upp þau veðlán sem hún yfirtók við kaupin. Stefnda stóð í skilum með kaupverðið allt þar til kom að lokagreiðslu, en þá bar hún fyrir sig að í ljós væri komið að samningur um lóðarleigu væri tímabundinn til 3. ágúst 2025 og uppsegjanlegur með eins árs fyrirvara. Af þeirri ástæðu lýsti stefnda síðan yfir riftun á kaupunum 22. desember 2016. 9. Í kjölfar riftunar samningsins höfðaði Magnús Þór mál á hendur stefndu til heimtu eftirstöðva kaupverðs. Stefnda höfðaði jafnframt mál á hendur Magnúsi Þór og krafðist þess að viðurkenndur yrði réttur hennar til að rifta kaupunum auk þess sem honum yrði gert að endurgreiða þær 40.000.000 króna af kaupverðinu sem hún hafði innt af hendi með greiðslum til hans. Málin voru sameinuð og með héraðsdómi 16. janúar 2018 var krafa stefndu um riftun tekin til greina og Magnúsi Þór gert að greiða henni 40.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 af 20.000.000 krónum frá 25. nóvember 2015 til 15. febrúar 2016 og af 40.000.000 krónum frá þeim degi til 10. apríl 2017 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Þessi niðurstaða var staðfest með dómi Landsréttar 12. október 2018 í máli nr. 105/2018.0. Að gengnum dómi Landsréttar lagði lögmaður Magnúsar Þórs til að við uppgjör vegna riftunarinnar yrði hluti af kröfu stefndu um endurgreiðslu kaupverðsins greiddur með skuldajöfnuði við gagnkröfu hans vegna þess hagræðis sem hún hefði haft af því að búa á eigninni. Taldi hann kröfu vegna afnota stefndu nema 22.500.000 krónum og væri þá miðað við að mánaðarleg leiga fyrir eign af þessu tagi næmi 500.000 krónum. Á tímabilinu 13. til 23. október 2018 áttu sér stað tölvupóstsamskipti milli lögmanna aðila um uppgjörið. Þeim lauk með því að stefnda hafnaði öllum fjárkröfum Magnúsar Þórs. 1. Vegna ágreinings aðila í kjölfar riftunar kaupanna hefur fjöldi dómsmála verið rekinn án þess að efni séu til að rekja þau hér til hlítar. Eins og áður greinir er í þessu máli eingöngu til úrlausnar hvort stefndu beri við uppgjör vegna riftunarinnar að greiða fyrir afnot eignarinnar frá því að hún fékk hana afhenta 16. febrúar 2016 fram til þess tíma að hún var borin út úr eigninni 12. ágúst 2019 á grundvelli úrskurðar héraðsdóms 20. júní sama ár. Þeim úrskurði var skotið til Landsréttar sem vísaði málinu frá dómi með úrskurði 3. september 2019 í máli nr. 461/2019 þar sem aðförin hafði þá þegar farið fram.2. Bú Magnúsar Þórs var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms 25. maí 2021 sem staðfestur var í Landsrétti 22. júní sama ár í máli nr. 355/2021. Tók þrotabú hans því við aðild málsins, sbr. 3. mgr. 23. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.3. Með dómi Héraðsdóms Reykjaness 30. nóvember 2021 í máli nr. E-752/2019 var áfrýjanda gert að greiða stefndu 6.496.317 krónur, auk nánar tilgreindra vaxta. Sú fjárhæð svaraði annars vegar til þeirra lána sem hún yfirtók við kaupin og hins vegar til fasteignagjalda, þinglýsingargjalda og lóðargjalda sem hún hafði innt af hendi. Þess utan hafði verið tekið tillit til kröfu vegna tjóns á eigninni. 4. Undir rekstri þessa máls í héraði aflaði Magnús Þór matsgerðar sem skilað var í maí 2019 um hæfilegt endurgjald fyrir umráð og afnot stefndu af eigninni. Þar var komist að þeirri niðurstöðu að slíkt endurgjald stefndu fyrir hvern mánuð næmi 395.850 krónum miðað við verðlag í apríl 2019. Fyrir tímabilið frá 16. febrúar 2016 til 30. apríl 2019 næmi það því samtals 14.655.002 krónum. Stefnda aflaði yfirmatsgerðar 25. júní 2020 um hæfilegt endurgjald vegna afnota tímabilið 16. febrúar 2016 til loka janúar 2019. Töldu yfirmatsmenn að það næmi samtals 12.650.000 krónum eða um 350.000 krónum á mánuði.Málsástæður aðilaHelstu málsástæður áfrýjanda5. Áfrýjandi reisir fjárkröfu sína á hendur stefndu á því að réttaráhrif riftunar séu þau að skyldur samningsaðila til efnda falli brott, sbr. 1. mgr. 33. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Af því leiði að báðir aðilar eigi að vera eins settir og enginn samningur hefði verið gerður. Stefndu beri því að greiða áfrýjanda hæfilegt endurgjald fyrir afnot hennar af fasteigninni frá afhendingu 16. febrúar 2016 til 12. ágúst 2019 þegar hún var borin út úr eigninni. Án slíks endurgjalds verði aðilar ekki eins settir og efndir hefðu ekki farið fram heldur auðgist stefnda á kostnað áfrýjanda.6. Áfrýjandi byggir á því að til samræmis við reglur fasteignakauparéttar eigi hann að endurgreiða stefndu þegar greitt kaupverð með vöxtum og kostnaði, að frádreginni greiðslu fyrir afnot fasteignarinnar frá afhendingu þar til henni var skilað. Á sama tíma eigi stefnda að skila eigninni án veðbanda í sama ástandi og hún var við sölu. Við uppgjör beri áfrýjanda jafnframt að endurgreiða stefndu fasteignagjöld, lóðarleigu og brunatryggingu mannvirkja í samræmi við fyrrgreindan héraðsdóm. Stefnda telji sér hins vegar með öllu óskylt að greiða fyrir afnot fasteignarinnar á tilgreindu tímabili þótt hún hafi búið þar og er það sakarefni málsins.7. Áfrýjandi heldur því fram að haldsréttur stefndu á eigninni hafi ekki haft þau réttaráhrif að hún hafi mátt hagnýta sér eignina endurgjaldslaust, eins og ranglega hafi verið lagt til grundvallar í hinum áfrýjaða dómi. Slíkt leiði hvorki af eðli né inntaki haldsréttar.Helstu málsástæður stefndu8. Fyrir Hæstarétti hefur stefnda fallið frá kröfu um sýknu vegna aðildarskorts. Hún byggir á því að Magnús Þór beri sjálfur ábyrgð á því að hafa ekki getað notið eignar sinnar. Ef hann hefði sinnt þeirri skyldu sinni í kjölfar riftunar að veita eigninni viðtöku gegn endurgreiðslu kaupverðs sem stefnda innti af hendi hefði hann getað notið eignarinnar allt frá þeim degi. Þess í stað hafi hann kosið að viðhalda ólögmætu ástandi og beri áfrýjandi ábyrgð á því að stefnda hafi þá ekki átt í önnur hús að venda. Því hafi stefnda í reynd takmarkað tjón áfrýjanda með að dvelja á eigninni í stað þess að flytja úr henni og stofna til húsnæðiskostnaðar sem hefði fallið á áfrýjanda. Þá hafi hún ekki getað keypt aðra eign þar sem kaupverð hafi ekki verið endurgreitt í kjölfar riftunar.9. Stefnda tekur fram að samkvæmt 33. gr. laga nr. 40/2002 falli skyldur samningsaðila til efnda niður við riftun. Hafi samningur verið efndur í heild eða að hluta þegar rift er á hvor aðili rétt á að fá til baka þá greiðslu sem hann hefur innt af hendi og njóti haldsréttar í móttekinni greiðslu þar til gagnaðili skili því sem hann fékk. Í lögunum sé aftur á móti ekki mælt fyrir um að kaupandi sem réttilega hefur rift samningi eigi að greiða fyrir afnot eignar auk þess sem þeim sem njóti haldsréttar í eign verði ekki gert að greiða fyrir afnot hennar, enda sé annað í ósamræmi við eðli og inntak haldsréttar.20. Stefnda andmælir því að sér verði gert að greiða endurgjald sem nemi leigu af eign af þessu tagi verði slík greiðsluskylda á annað borð talin vera fyrir hendi. Endurspegli markaðsverð húsaleigu í engu það verð sem eðlilegt geti talist fyrir afnotin. Þannig sé ekki tekið mið af því að hún hafi borið allan kostnað af eigninni sem ella félli á húseiganda auk þess sem hún hafi engra réttinda notið sem leigutaki á grundvelli húsaleigulaga nr. 36/1994. Löggjöf21. Ef seljandi vanefnir verulega samningsskyldur sína í fasteignakaupum getur kaupandi rift þeim, sbr. 32. og 42. gr. laga nr. 40/2002. Sama rétt hefur seljandi vegna verulegra vanefnda kaupanda, sbr. 51. gr. laganna. Um réttaráhrif riftunar segir svo í 1. og 2. mgr. 33. gr. þeirra: Nú er kaupsamningi rift og falla þá brott skyldur samningsaðila til efnda. Nú hefur samningur verið efndur í heild eða að hluta þegar honum er rift og á þá hvor um sig rétt á að fá til baka þá greiðslu sem hann hefur innt af hendi. Rétt er þeim er tekið hefur við greiðslu að halda henni þar til viðsemjandi hans afhendir þá greiðslu sem hann fékk. Sama á við þegar gerð er réttmæt krafa um skaðabætur eða vexti og ekki hefur verið sett fullnægjandi trygging fyrir þeirri kröfu. 22. Í athugasemdum með frumvarpi sem varð að lögunum segir svo um þetta ákvæði:Í þessari grein eru reglur um réttaráhrif riftunar, sem gilt hafa í réttarframkvæmd og gilda í lausafjárkaupum, sbr. 64. gr. laga nr. 50/2000 um það efni. Í 1. mgr. er sett fram grundvallarreglan um réttaráhrif riftunar, þ.e. að skyldur samningsaðila til að efna, bæði aðalskyldur og aukaskyldur, falla brott. Í 2. mgr. er kveðið á um uppgjör þegar samningsaðilar hafa innt af hendi greiðslur sínar eða hluta þeirra við riftun. Slík uppgjör geta verið flókin. Meginreglan er að hvor samningsaðila eigi að greiða það til baka sem hann hefur fengið úr hendi hins. Í 2. málsl. er hvorum um sig heimilað að halda eftir því sem hann hefur fengið þar til hinn afhendir. Hér er mælt fyrir um haldsrétt (retentionsret) hvors um sig í eignum sem hinn á til tryggingar greiðslum. Þetta úrræði er ekki hið sama og í 35. gr., þ.e. stöðvunarréttur (detentionsret), sem felur í sér rétt til að halda eigin greiðslu, m.a. til tryggingar því að hinn efni réttilega af sinni hálfu. Haldsrétturinn á einnig við skv. 3. málsl., þ.e. þegar samningsaðili á réttmætar kröfur um skaðabætur eða vexti, sem hann hefur ekki aðrar fullnægjandi tryggingar fyrir. Hvor aðili um sig er skyldur til að bjóða greiðslur af sinni hálfu þegar riftun hefur farið fram. Þeir geta ekki beðið eftir að hinn geri það. Það er almennt sá sem skila á peningagreiðslu, sem frumkvæðið á að hafa, en slíkt kann þó að ráðast af atvikum.23. Haldsréttur er ein tegund óbeinna eignarréttinda og njóta verndar 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Getur hann ýmist byggst á réttarreglu eða löggerningi og náð hvort sem er til lausafjár eða fasteigna. Haldsréttur fellur í flokk svokallaðra tryggingarréttinda og gegnir því hlutverki, eins og heitið bendir til, að tryggja að greiðsla fari fram. Umráðamaður sem hefur eign bundna haldsrétti þarf ekki að láta umráðin af hendi uns greidd er sú krafa er haldsrétturinn tryggir. Eftir atvikum getur umráðamaður leitað fullnustu í eigninni, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Um þetta má meðal annars benda á dóm Hæstaréttar 22. mars 2013 í máli nr. 136/2013. Haldsrétti fylgir venjulega ekki heimild til notkunar á eign og eftir atvikum getur umráðamaður þurft að greiða endurgjald fyrir slíka hagnýtingu hennar. 24. Um réttaráhrif riftunar í fasteignakaupum var fyrir setningu laga nr. 40/2002 höfð hliðsjón af lögum nr. 50/2000 um lausafjárkaup og þar áður eldri lögum nr. 39/1922 um sama efni auk þess sem hér áttu einnig við almennar og óskráðar meginreglur kröfuréttar um riftun. Um réttaráhrif riftunar í lausafjárkaupum fer eftir 64. gr. laga nr. 50/2000 en þar eru hliðstæð ákvæði og í 33. gr. laga nr. 40/2002. Í 1. og 2. mgr. 65. gr. fyrrgreindu laganna er síðan mælt fyrir um afrakstur og vexti þegar greiðslum er skilað í kjölfar riftunar við lausafjárkaup en þar segir svo: Þegar kaupum er rift skal kaupandi færa seljanda þann afrakstur til tekna sem hann hefur haft af hlutnum og greiða hæfilegt endurgjald fyrir veruleg not sem hann hefur að öðru leyti haft af honum.Ef seljandi á að endurgreiða kaupverðið ber honum að greiða vexti í samræmi við ákvæði 71. gr. frá þeim degi er hann tók við greiðslunni.25. Eins og fram kemur í skýringum við þetta ákvæði í frumvarpi til laganna svarar það til 84. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um sölu á vöru milli ríkja frá árinu 1980, en lögum nr. 50/2000 var meðal annars ætlað að laga íslenskan rétt að samningnum.Niðurstaða26. Eins og rakið hefur verið deila aðilar um hvort við uppgjör vegna riftunar stefndu á kaupsamningi um fasteignina að Vatnsendabletti 510 í Kópavogi eigi að taka tillit til þess hagræðis sem hún hafði af því að hafa afnot eignarinnar frá afhendingu hennar 16. febrúar 2016 til 12. ágúst 2019. Leyst hefur verið úr ágreiningi aðila tengdum réttaráhrifum riftunarinnar í tveimur öðrum dómsmálum þar sem annars vegar var fallist á kröfu stefndu um endurgreiðslu kaupsamningsgreiðslna og hins vegar endurgreiðslu lána sem stefnda yfirtók við kaupin, fasteignagjalda, þinglýsingargjalda og lóðargjalda að frádregnu metnu tjóni á fasteigninni. 27. Svo sem áður er rakið felur riftun á gagnkvæmu samningssambandi í sér að skyldur aðila til að efna samninginn falla brott. Á það bæði við um aðalskyldur og aukaskyldur. Ef engar greiðslur hafa verið inntar af hendi eftir samningi er riftunin einfaldlega framkvæmd þannig að hvorugur samningsaðila lætur af hendi sína greiðslu. Þetta þýðir þó ekki að samningurinn sé þar með í heild sinni fallinn niður enda getur hann haft önnur réttaráhrif eins og að þeim sem vanefnt hefur samninginn verði gert að greiða efndabætur ef skaðabótaábyrgð er fyrir hendi. Hafi samningur á hinn bóginn verið efndur í heild eða að hluta þegar honum er rift þarf að fara fram uppgjör sem miðar að því að gera aðila eins setta og ef engar efndir hefðu farið fram.28. Eitt þeirra atriða sem þarf að horfa til við uppgjör í kjölfar riftunar á kaupum, svo aðilar verði eins settir og engar efndir hafi farið fram, er það hagræði sem kaupandi hefur haft af því að hafa notað hið selda meðan hann hafði það í umráðum sínum. Þetta verður að meta í hverju tilviki fyrir sig. Er þá litið til þess að niðurstaðan verði sú að seljandi sem tekur aftur við eign hafi af henni afrakstur sem svarar til þess hagræðis sem kaupandi hefur notið svo að riftunin færi honum ekki auðgun sem því nemur. Að öðrum kosti skilar uppgjörið ekki niðurstöðu í samræmi við fyrrgreind réttaráhrif riftunar. Þetta mat fer eftir aðstæðum hverju sinni og getur hér skipt máli eðli kaupa og önnur atvik. Skammvinn afnot hafa til að mynda síður áhrif í þessu tilliti en nýting um lengri tíma. 29. Þegar uppgjör fer fram í kjölfar riftunar, í samræmi við það sem hér hefur verið rakið, skiptir ekki máli hvort seljandi eða kaupandi riftir samningi, enda er um að ræða atriði er leiðir beint af riftun sem vanefndaúrræðis í gagnkvæmu samningssambandi. Hér breytir heldur engu þótt kaupandi njóti haldsréttar í eign en þau óbeinu eignarréttindi skapa honum ekki sjálfkrafa rétt til endurgjaldslausra afnota hennar. Loks skal áréttað að sá sem riftir getur jafnframt átt skaðabótakröfu á hendur gagnaðila sínum til að fá bætt það tjón sem vanefnd hefur valdið honum standi til þess heimild eftir bótareglum innan samninga.30. Svo sem áður greinir var reglum um lausafjárkaup beitt í fasteignakaupum fyrir setningu laga nr. 40/2002 og þá ýmist með lögjöfnun eða að þær voru hafðar til hliðsjónar samhliða því að beitt var óskráðum reglum fjármunaréttar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 15. febrúar 1996 í máli nr. 23/1995 sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á bls. 489. Með setningu laga nr. 40/2002 var ekki vikið til hliðar þeim réttarreglum sem gilda um uppgjör vegna riftunar í fasteignakaupum og hvíla á rótgrónum reglum kröfuréttar. Því breytir engu í þessu tillit þótt ekki sé að finna í lögum nr. 40/2002 hliðstæða reglu og í 65. gr. laga nr. 50/2000 með nánari fyrirmælum um uppgjör þegar rift er lausafjárkaupum. Skiptir ekki máli þótt það ákvæði hafi verið lögfest vegna samnings Sameinuðu þjóðanna um sölu vöru á milli ríkja, enda hefur það að geyma fyrirmæli sem leiddu áður í meginatriðum af almennum reglum kröfuréttar um réttaráhrif riftunar. Fól lagaákvæðið því ekki í sér nýmæli í þessu tilliti.31. Samkvæmt framansögðu verður fallist á með áfrýjanda að stefndu verði gert að greiða fyrir afnot fasteignarinnar á tímabilinu frá afhendingu 16. febrúar 2016 þar til hún var borin út úr eigninni 12. ágúst 2019.32. Þegar virt er það hagræði sem kaupandi í fasteignakaupum hefur haft af umráðum eignar, þar til henni er skilað í kjölfar riftunar, verður ekki litið til endurgjalds fyrir slíkt húsnæði í almennri útleigu á markaði eins og áfrýjandi hefur lagt til grundvallar í málatilbúnaði sínum. Í því tilliti er þess að gæta að kaupandi hefði eftir atvikum getað ráðstafað hagsmunum sínum með öðru og hagfelldara móti. Eftir sem áður verður að reikna með því að einhver húsnæðiskostnaður hefði fallið til hjá honum og í samræmi við það sem hér hefur verið rakið verður að álitum að taka tillit til þess sparnaðar við uppgjörið. Að öllu virtu verður stefndu gert að greiða áfrýjanda 3.500.000 krónur fyrir þau afnot sem hún hafði af fasteigninni á fyrrgreindu tímabili. Eftir atvikum er rétt að sú fjárhæð beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá því að málið var höfðað í héraði, sbr. 4. mgr. 5. gr. laganna.33. Það athugist að málinu var ekki gagnáfrýjað og kemst því ekki að krafa stefndu um málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.34. Með hliðsjón af því hvernig aðilar hafa gætt hagsmuna sinna í lögskiptum vegna riftunarinnar og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður þeim gert að bera sinn kostnað af meðferð málsins. Dómsorð:Stefnda, Gerður Garðarsdóttir, greiði áfrýjanda, þrotabúi Magnúsar Þórs Indriðasonar, 3.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. desember 2018 til greiðsludags.Málskostnaður milli aðila á öllum dómstigum fellur niður.SératkvæðiÓlafs Barkar Þorvaldssonar og Sigurðar Tómasar Magnússonar. Riftun gengur lengst vanefndaúrræða við kaup og sölu en við hana falla brott skyldur samningsaðila til efnda, sbr. 1. mgr. 33. gr. og 5. mgr. 51. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup sem og 1. mgr. 64. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Yfirlýsing um riftun felur þannig í sér loforð þess sem riftir um að hann falli frá rétti sínum til efnda en er jafnframt ákvöð hans um að hann felli niður rétt gagnaðila til efnda. Slík yfirlýsing þarf ekki staðfestingu dóms til að hafa réttaráhrif samkvæmt efni sínu en á lögmæti hennar getur reynt fyrir dómstólum.2. Þegar greiðslur hafa verið inntar af hendi í heild eða að hluta, til að mynda þegar afhending fasteignar hefur farið fram, veldur riftun einatt röskun og getur komið til flókins uppgjörs í kjölfarið. Eins og að nokkru er rakið í atkvæði meirihluta dómenda hefur uppgjör vegna riftunar á fasteign þeirri sem um ræðir í málinu ekki gengið þrautalaust og fjöldi mála verið rekinn fyrir dómstólum vegna fasteignaviðskiptanna. Í þessu máli er til úrlausnar sá ágreiningur við uppgjörið er lýtur að því hvort og þá hversu mikið stefnda skal greiða fyrir þau afnot sem hún hafði af fasteigninni meðan hún bjó í henni.3. Ákvæði 1. málsliðar 2. mgr. 33. gr. laga nr. 40/2002 hefur að geyma meginreglu um afleiðingar riftunar í fasteignakaupum. Reglan er afturvirk að því leyti að við uppgjör vegna riftunar á kaupsamningi um fasteign sem þegar hefur verið efndur að hluta skulu samningsaðilar skila aftur þeim greiðslum sem þeir hafa tekið á móti. Eins og fram kemur í athugasemdum með greininni í frumvarpi að lögunum getur samningsaðili ekki beðið eftir að hinn aðilinn skili greiðslum fyrst og er það almennt sá sem skila á peningagreiðslu sem frumkvæðið á að hafa þótt slíkt kunni að ráðast af atvikum. Þannig á réttarstaðan að vera eins og enginn samningur hafi átt sér stað og miða ber réttaráhrif riftunar við daginn er samningur var gerður. Eðli málsins samkvæmt felur uppgjörsregla 1. málsliðar 2. mgr. 33. gr. laganna í sér að kaupanda fasteignar ber að skila fasteigninni án rýrnunar og getur þurft að greiða gagngjald fyrir þau not sem hann hefur haft af henni samhliða því að seljandi endurgreiðir kaupverðið auk vaxta. Í þessu sambandi verður að líta til þess að rekstrarkostnaður eignar fellur almennt á seljanda á afnotatímabili, sbr. framangreindan dóm héraðsdóms Reykjaness 30. nóvember 2021 í máli nr. E-752/2019 sem lýst er í atkvæði meirihluta dómenda.4. Við erum sammála meirihluta dómenda um að með setningu laga nr. 40/2002 hafi ekki verið vikið til hliðar þeim réttarreglum sem gilda um uppgjör vegna riftunar í fasteignakaupum og hvíla á rótgrónum reglum kröfuréttar. Jafnframt erum við sammála því að sú uppgjörsregla vegna riftunar sem fram kemur í 65. gr. laga nr. 50/2000 geymi fyrirmæli sem áður leiddu í meginatriðum af almennum reglum kröfuréttar um réttaráhrif riftunar og að lagaákvæðið hafi því ekki falið í sér nýmæli í þessu tilliti. Í ákvæðinu kemur fram sú meginregla að þegar kaupum er rift skuli kaupandi færa seljanda þann afrakstur sem hann hefur haft af hlutnum og greiða hæfilegt endurgjald fyrir venjuleg not sem hann hefur að öðru leyti haft af honum.5. Við teljum að af þessu leiði að við úrlausn málsins megi líta til athugasemda við 65. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 50/2000. Í þeim segir að hugtakið hæfilegt endurgjald beri að meta í hverju einstöku tilviki út frá tegund hlutarins, kaupverði og aðstæðum að öðru leyti. Leggja beri til grundvallar þau not sem kaupandinn hefur haft af hlutnum að frádregnum þeim kostnaði sem hann hefur borið. Þá segir að hugtakið hæfilegt endurgjald beri að skilja þannig að það geti venjulega ekki orðið hærra en sú verðmætarýrnun sem not kaupanda hafi leitt af sér. Einnig segir þar að ef kaupandi riftir kaupum verði að taka sérstaka afstöðu til þess hvort hann eigi að greiða bætur fyrir not sem hann hafði af hlutnum eftir að galli kom í ljós, til dæmis meðan deilt var um hvort riftunarréttur væri til staðar. 6. Þrátt fyrir þann mun sem er á lausafé og fasteignum teljum við rétt að líta til framangreindra athugasemda að því leyti sem þar er fjallað um sjónarmið sem leggja ber til grundvallar við ákvörðun um hvort seljandi geti átt rétt á endurgjaldi fyrir not kaupanda á söluhlut. 7. Þá teljum við að líta verði til almennra athugasemda með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 40/2002. Þar var vísað til gagnrýni sem komið hafði fram um réttaróvissu varðandi beitingu laga um lausafjárkaup við úrlausn mála um fasteignakaup. Meðal annars var á það bent að ekki væru nægilega skýr úrræði fyrir samningsaðila vegna vanefnda viðsemjanda hans. Kæmi riftun kaupanda, sem ef til vill hefði þegar selt fasteign sem hann bjó í, þá oft að litlu haldi og gæti jafnvel fært seljanda hagnað en kaupanda tap og fyrirsjáanleg vandræði við öflun annars íbúðarhúsnæðis. 8. Af þessum athugasemdum verður ráðið að við uppgjör vegna riftunar sökum vanefnda seljanda þurfi að gæta sérstaklega að því að kaupandi beri ekki skarðan hlut frá borði. Með hliðsjón af framangreindu teljum við að fleiri atriði í samskiptum málsaðila komi til skoðunar við úrlausn málsins en meirihlutinn hefur litið til. 9. Í 2. málslið 2. mgr. 33. gr. laga nr. 40/2002 er sérstaklega mælt fyrir um haldsrétt hvors samningsaðila um sig á greiðslum uns uppgjör fer fram í samræmi við framangreint. Samkvæmt meginreglum sem um haldsrétt gilda fylgir slíkum rétti hvorki réttur til nýtingar á fasteign til hagsbóta haldsréttarhafa án endurgjalds né sérstök skylda hans til að koma fasteign í útleigu meðan hún er í haldi. Þótt kaupanda fasteignar geti borið að greiða hæfilegt endurgjald fyrir afnot af fasteign meðan hann nýtur haldsréttar vegna riftunar er til þess að líta að sá sem vanefnir kaupsamning á með engu móti að hagnast á vanefndum sínum né töfum við uppgjör vegna riftunarinnar. Þannig leiða slík afnot kaupanda, er verður fyrir verulegum vanefndum af hálfu seljanda fasteignar, ekki sjálfkrafa til þess að skylda til endurgjalds skapist við það eitt að hann býr í fasteign sem er háð haldsrétti í stað þess að verða sér úti um annan dvalarstað með tilheyrandi kostnaði áður en uppgjör er til lykta leitt. Verður í þeim efnum að meta aðstæður hverju sinni þannig að uppgjörið sé hagað með þeim hætti að sá sem fyrir vanefndum verður sitji ekki uppi með skertan hlut. Ber þá meðal annars að hafa í huga að haldsréttur er tryggingarúrræði til þess að hvetja seljanda fasteignar til að gera skil og leysa þannig eign sína úr haldi og að réttinum er ekki ætlað að vera íþyngjandi fyrir þann sem fyrir vanefndum verður heldur þvert á móti. Þannig hefur seljandi fasteignar ekki rétt til nýtingar hennar meðan hún er í haldi kaupanda. 0. Fyrir liggur af atvikum máls að stefnda hafði þegar við riftun bæði vilja og getu til að ganga til uppgjörs. Á hinn bóginn hafnaði seljandi fasteignarinnar réttmætri riftun stefndu og höfðaði þess í stað dómsmál á hendur henni til heimtu eftirstöðva kaupverðs. Stefnda var því knúin til að höfða annað dómsmál til að fá riftun staðfesta en þessi tvö mál voru síðan sameinuð. Hvorki var með dómi héraðsdóms né Landsréttar fallist á kröfur seljanda heldur þvert á móti staðfest riftun stefndu á kaupunum. Að gengnum endanlegum dómi bar seljanda í síðasta lagi að bjóða fram peningagreiðslu svo að stefndu væri unnt að afhenda fasteignina til baka. Frumkvæði áfrýjanda að raunhæfu uppgjöri var forsenda þess að stefnda afhenti honum eignina og léti frá sér þann tryggingarrétt sem fólst í haldsrétti hennar. 1. Af samskiptum seljanda við stefndu er á hinn bóginn ljóst að hann var í raun aldrei í stakk búinn til að skila til baka þeim greiðslum sem stefnda hafði innt af hendi. Hafði seljandinn þess í stað uppi óaðgengilegar kröfur á hendur stefndu um leigugreiðslur allt að 22.250.000 krónur. Auk þess gerði hann kröfu um bætur fyrir kostnað við að koma húsinu í samt horf eftir verulegar endurbætur sem stefnda hafði gert á því en samkvæmt matsgerð sem hann aflaði var sá kostnaður 12.270.000 krónur. Þessum kröfum vildi hann skuldajafna á móti dæmdum kröfum stefndu að höfuðstól 40.000.000 króna sem hún hafði innt af hendi við kaupin. Þessar óbilgjörnu kröfur, sem áfrýjandi hefur þó lækkað nokkuð, voru meginástæða þess að ekki hefur tekist að ljúka uppgjörinu.2. Í framangreindu máli nr. E-752/2019 var fallist á kröfu stefndu vegna greiðslu á áhvílandi láni sem hún yfirtók við kaupin og ýmsum kostnaði sem hún hafði innt af hendi vegna fasteignarinnar. Til skuldajafnaðar kom hluti af skaðabótakröfu áfrýjanda vegna tjóns á fasteigninni sem stefnda var talin bera ábyrgð á. Áfrýjandi hefur því þegar látið reyna fyrir dómi á kröfur á hendur stefndu vegna verðrýrnunar á eigninni og þær verið teknar til greina að hluta. Í þessu máli er ekki af hálfu áfrýjanda byggt á því að frekari verðrýrnun hafi orðið á fasteigninni á þeim tíma sem stefnda hafði afnot hennar.3. Eins og hér háttar til samkvæmt framansögðu og vegna þeirrar óvissu sem framganga áfrýjanda í tengslum við uppgjörið skapaði stefndu var sú ákvörðun hennar að dvelja áfram í eigninni, í stað þess að flytja heimili sitt á annan stað með tilheyrandi kostnaði og skaðabótaskyldu seljanda, réttmæt og sanngjörn og til þess fallin að draga úr tjóni beggja. Með vísan til alls framangreinds á áfrýjandi ekki rétt á endurgjaldi úr hendi stefndu fyrir afnot hennar af fasteigninni. 4. Að þessu gættu viljum við staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms og fella málskostnað á áfrýjanda vegna reksturs málsins fyrir Hæstarétti.https://landsrettur.is/domar-og-urskurdir/domur-urskurdur/?id=45e69c0f-7618-4f77-91ee-44432ded028f&verdictid=996e67c8-3851-4553-b5c7-e2f985856a7e
|
Mál nr. 235/2010
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. apríl 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 11. apríl 2010, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 23. apríl 2010 klukkan 16 og sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími og að einangrun verði aflétt. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurður verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 241/2017
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Fallist var á kröfu H um að X yrði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I.Jónsson og Benedikt Bogason og Þorgeir Ingi Njálsson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12.apríl 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður erúrskurður Héraðsdóms Suðurlands 12. apríl 2017, þar sem varnaraðila var gertað sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 8. maí 2017 klukkan 16. Kæruheimilder í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verðifelldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Hæstiréttur hefur tvívegis slegið því föstuað fullnægt sé skilyrðum 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 til þess aðvarnaraðila verði gert að sæta gæsluvarðhaldi, sbr. dóma réttarins 22. febrúar2017 í máli nr. 128/2017 og 22. mars sama ár í máli nr. 186/2017. Er ekkertfram komið í málinu sem fær breytt þeirri niðurstöðu. Verður hinn kærðiúrskurður því staðfestur. Dómsorð:Hinn kærði úrskurðurer staðfestur. Úrskurður HéraðsdómsSuðurlands 12. apríl 2017.Héraðssaksóknari hefur krafist þess að X,kt. [...], [...], Reykjavík, verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt tilmánudagsins 8. maí 2017, kl. 16.00.Kærði mótmælir kröfunni og krefst þess aðhenni verði hafnað, en krefst þess til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaðurskemmri tími. Í kröfu saksóknara kemur fram að mál þettahafi borist héraðssaksóknara frá Lögreglustjóranum á Suðurlandi þann 21. marssl. en kærði sé sterklega grunaður um þrjú kynferðisbrot gagnvart þremurbrotaþolum sem framin hafi verið á [...] aðfaranótt/að morgni mánudagsins 13.febrúar sl. Sé kærða gefið að sök að hafa með skömmu millibili brotið gegnþremur konum, en allar þrjár hafi verið gestir á [...] umrædda nótt og veriðsofandi hver í sínu hótelherbergi þegar hin ætluðu brot hafi verið framin. Tvöhinna ætluðu brota kunni að varða við 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlagaog hið þriðja við 199. gr. laganna. Sem kunnugt sé geti brot gegn 194. gr.almennra hegningarlaga varðað allt að 16 ára fangelsi og því ljóst að umalvarleg brot sé að ræða. Kærði hafi neitað sök.Þrátt fyrir neitun kærða sé að matiákæruvaldsins fram kominn sterkur grunur um að kærði hafi gerst sekur um öllþrjú brotin og byggi ákæruvaldið þann grun sinn á því m.a. að kærði hafi veriðhandtekinn á vettvangi síðasta brotsins, framburði brotaþola og framburðivitna. Auk þess hafi kærði sjálfur í framburði hjá lögreglu kannast við að hafafarið inn í þrjú herbergi á [...] umrædda nótt/morgun og lýst því að hann hafihaft kynferðismök við tvær konur. Framburður kærða hafi hins vegar verið á þannveg að kynferðismökin hafi verið með samþykki brotaþolanna og að hann hafilátið af háttsemi sinni um leið og hann hafi orðið þess áskynja að þær hafiekki viljað þetta. Að mati ákæruvaldsins sé framburður kærða ótrúverðugur meðhliðsjón af framburði brotaþola, vitna og viðbrögðum brotaþola í kjölfar hinnameintu brota. Að mati ákæruvaldsins eigi hið sama við hvað varði framburð kærðaum að hann hafi verið að leita að tóbaki sínu uppi í rúmi þriðja brotaþolans ogþess vegna hafi hann verið með hendurnar undir sæng brotaþolans. Hafi mat lögreglu og ákæruvalds um sterkangrun fyrir brotum kærða fengið stoð í úrskurðum Héraðsdóms Suðurlands nr.9/2017 og 13/2017 frá 17. febrúar og 17. mars sl. ásamt dómum Hæstaréttar nr.128/2017 og 186/2017 en síðastnefndi dómurinn hafi verið kveðinn upp þann 22.mars sl. Þá hafi rannsókn málsins að mestu leyti verið lokið en þó beðiðniðurstöðu úr greiningu á DNA sýnum sem tekin hafi verið á upphafsstigumrannsóknar sem megi vænta niðurstaðna úr innan skamms. Að mati ákæruvaldsinshafi ekkert fram komið undir rannsókn málsins sem gefi tilefni til þess aðbreyta þessu mati Hæstaréttar. Krafa ákæruvaldsins um áframhaldandigæsluvarðhald sé gerð til 8. maí nk. en þá séu liðnar 12 vikur frá því kærðihafi upphaflega verið úrskurðaður í gæsluvarðhald, sbr. 4. mgr. 95. gr. laga ummeðferð sakamála, og muni héraðssaksóknari taka ákvörðun um saksókn áður en aðþví tímamarki kemur. Að mati héraðssaksóknara séu skilyrði 2.mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála uppfyllt með vísan til alvarleikabrotsins sem kærði sé sterklega grunaður um en það geti varðað allt að 16 árafangelsi. Að mati héraðssaksóknara sé gæsluvarðhald einnig nauðsynlegt meðvísan til eðlis brotsins og að almannahagsmunir krefjist þess að kærði fariekki frjáls ferða sinna á meðan mál hans er til meðferðar fyrir dómstólum enslíkt myndi stríða gegn réttarvitund almennings. Með vísan til allsframangreinds, fyrri úrskurða Héraðsdóms Suðurlands og dóma Hæstaréttar semvísað var til hér að framan og framlagðra gagna sé þess krafist að krafan náifram að ganga. Um heimild til að úrskurða ákærða í gæsluvarðhald sé vísað til2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.Forsendurog niðurstaðaSamkvæmt því sem að framan greinir ogað virtum rannsóknargögnum verður fallist á það með héraðssaksóknara að kærðisé undir sterkum rökstuddum grun um brot gegn 2. mgr. 194. gr. og 199. gr.almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en við brotum sem hann er grunaður umliggur fangelsisrefsing, ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum samkvæmt nefnduákvæði 194. gr. laganna. Er um að ræða tvö aðskilin ætluð brot gegn 2. mgr.194. gr. almennra hegningarlaga, framin með stuttu millibili. Verður fallist á það með héraðssaksóknaraað eins og atvikum er háttað í málinu sbr. það sem að framan segir, séuuppfyllt skilyrði til þess að kærði sæti gæsluvarðhaldi og að ætla megi aðgæsluvarðhald sé nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna, sbr. 2. mgr. 95.gr. laga nr. 88/2008 og 1. mgr. 95. gr. laganna. Ber því að fallast á kröfuhéraðssaksóknara um að kærði sæti gæsluvarðhaldi eins og nánar greinir íúrskurðarorði, en lengd gæsluvarðhaldsins er innan marka 4. mgr. 95. gr. laganr. 88/2008 og kemur fram í kröfu saksóknara um gæsluvarðhald, að ákvörðun umsaksókn verði tekin innan þess tíma. SigurðurG. Gíslason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.Úrskurðarorð:Kærði, X, skal áfram sætagæsluvarðhaldi allt til mánudagsins 8. maí 2017, kl. 16.00.
|
Mál nr. 39/2010
|
Umboð Kaupsamningur
|
A og M áttu í viðskiptasambandi sem fólst einkum í því að A fjármagnaði kaup á bifreiðum sem M hafði til sölumeðferðar. Í því sambandi veitti A umboð til handa M til þess að undirrita fyrir hönd A, sem kaupanda, tilkynningar og önnur viðeigandi skjöl til Umferðarstofu vegna eigendaskipta á bifreiðum. J, sölumaður hjá M, varð uppvís að því að hafa útbúið kaupsamning um bifreið sem M hafði til sölu og var í þess eigu. Í kaupsamningi 12. júlí 2007 var A sagður kaupandi, M seljandi og J umráðamaður bifreiðarinnar. Samdægurs útbjó J tilkynningu til Umferðarstofu vegna eigendaskiptanna sem undirrituð var af hálfu aðila, að A undanskyldum. Í kaupsamningi 6. september 2007, sem J fékk A til að útbúa, var hann tilgreindur seljandi og umráðamaður bifreiðarinnar en A kaupandi hennar. Kaupsamningurinn var undirritaður af J og A og kaupverð samningsins var greitt til J. Að endingu gerði A svokallaðan kaupleigusamning við J um bifreiðina. Í tilefni af framangreindum atvikum höfðaði M mál þetta gegn A, þar sem hann krafði A um kaupverð samnings frá 12. júlí 2007 á þeim grundvelli að kaupsamningur hefði stofnast með þeim um bifreiðina, en til vara um greiðslu skaðabóta úr hendi A sem svaraði til söluverðs samkvæmt samningi frá 6. september 2007. Í dómi Hæstaréttar segir að fallist sé á með héraðsdómi að ekki hafi komist á kaupsamningur um bifreiðina milli A og M 12. júlí 2007 eða síðar. Óumdeilt var í málinu að hluti af störfum J fyrir M fól í sér skjalagerð á grundvelli umboðs A til handa M og við ráðstafanir J yrði því að samsama M starfsmanni hans. M bæri ábyrgð á því að ekki yrði misfarið með umboðið og hann yrði sjálfur að bera ábyrgð á því tjóni sem hann hefði orðið fyrir vegna misnotkunar starfsmanns hans á starfsheimildum sínum. Var A því sýknaður af kröfu M um skaðabætur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram áttu áfrýjandi og stefndi í viðskiptasambandi, sem fólst einkum í því að áfrýjandi fjármagnaði kaup á bifreiðum, sem stefndi hafði til sölumeðferðar. Áfrýjandi veitti stefnda umboð 10. maí 2007 ,,til þess að undirrita fyrir hönd [áfrýjanda], sem kaupanda, ... tilkynningar og önnur viðeigandi skjöl til Umferðarstofu vegna eigendaskipta að nýjum eða notuðum bifreiðum. Umboð þetta á eingöngu við þegar um kaup á bifreið skv. bílasamningi við [áfrýjanda] er að ræða.“ Umboð þetta mun hafa verið sent Umferðarstofu. Jóhann Aron Traustason starfaði sem sölumaður hjá stefnda og hafði heimild til þess að gera skjöl sem getið var um í umboðinu. Hann kom í því sambandi fram fyrir hönd stefnda. Stefndi hafði til sölu bifreið af gerðinni Toyota Hilux með fastanúmerinu VZ 701 sem var í hans eigu. Jóhann Aron útbjó kaupsamning 12. júlí 2007 vegna bifreiðar þessarar þar sem áfrýjandi er sagður kaupandi en stefndi seljandi og umráðamaður bifreiðarinnar er sagður Jóhann Aron sjálfur. Þessi samningur var ekki undirritaður, en sama dag útbjó Jóhann Aron tilkynningu til Umferðarstofu um eigendaskipti að bifreiðinni. Tilkynningu þessa undirritaði gjaldkeri stefnda og var hún vottuð af öðrum starfsmanni hans, auk þess sem Jóhann Aron ritaði undir hana sem umráðamaður bifreiðarinnar. Ekki var ritað undir þessa tilkynningu fyrir hönd áfrýjanda sem kaupanda. Jóhann Aron sótti um lán til áfrýjanda til kaupa á bifreiðinni. Umsóknin mun hafa verið samþykkt en ekki afgreidd. Í skýrslu gjaldkera stefnda fyrir héraðsdómi kemur fram að hún hafi sett þessi skjöl í skúffu á skrifstofu sinni og aðrir en hún ættu ekki að hafa sent tilkynningar til Umferðarstofu. Hún hefur einnig upplýst að hún telji að Jóhann Aron hafi farið í skúffuna án heimildar þegar hún var í sumarleyfi og sent tilkynningu um eigendaskipti til Umferðarstofu. Áfrýjandi eða starfsmenn hans áttu engan þátt í þessari atburðarrás. Fyrir atbeina Jóhanns Arons Traustasonar var útbúinn annar kaupsamningur 6. september 2007 þar sem hann er tilgreindur sem seljandi og einnig umráðamaður bifreiðarinnar en áfrýjandi kaupandi. Kaupsamningur þessi er undirritaður af honum og áfrýjanda og vottaður af starfsmanni áfrýjanda. Kaupverðið var tilgreint 3.500.000 krónur og var sú fjárhæð greidd inn á reikning Jóhanns Arons. Sama dag gerði áfrýjandi svonefndan bílasamning, sem sagður er vera kaupleigusamningur, við Jóhann Aron sem skuldbatt sig til að greiða áfrýjanda samningsverðið 3.535.354 krónur með 84 jöfnum greiðslum á sjö ára tímabili. Að þeim tíma liðnum skyldi honum vera heimilt að kaupa bifreiðina fyrir 1.000 krónur. Með ráðstöfunum þeim, sem lýst hefur verið, var bifreiðin VZ 701 færð úr eignarráðum stefnda til áfrýjanda, án þess að stefndi fengi andvirði hennar. Krefur hann áfrýjanda um andvirðið, aðallega á þeim grundvelli að kaupsamningur hafi stofnast með þeim um bifreiðina og sé áfrýjanda skylt að efna þann kaupsamning með því að greiða kaupverðið. Til vara reisir stefndi kröfu sína á því að hann eigi rétt til skaðabóta úr hendi áfrýjanda, sem svarar til söluverðs þess, sem áfrýjandi greiddi Jóhanni Aroni fyrir bifreiðina. Á þessa málsástæðu var fallist í hinum áfrýjaða dómi. II Jóhann Aron Traustason hafði sem sölumaður hjá stefnda heimild til að útbúa skjöl og önnur gögn á grundvelli þess umboðs, sem áfrýjandi hafði veitt stefnda 10. maí 2007. Hann misnotaði starfsheimildir sínar er hann útbjó skjöl um sölu á bifreiðinni frá stefnda til áfrýjanda í júlí 2007 og tilkynningu til Umferðarstofu. Hann misnotaði einnig aðstöðu sína er hann tók þessi gögn úr vörslum gjaldkera stefnda og sendi tilkynningu um eigendaskipti til Umferðarstofu. Hann beitti áfrýjanda og starfsmenn hans blekkingum er hann, gegn betri vitund, fékk þá til að undirrita kaupsamning um bifreiðina og greiða sér kaupverð hennar samtímis því að gerður var lánssamningur þar sem ráðgert var að hann greiddi tilgreint samningsverð á sjö árum. Fallist er á með héraðsdómi að ekki hafi komist á kaupsamningur um bifreiðina milli áfrýjanda og stefnda 12. júlí 2007 eða síðar. Áfrýjandi hefur ekki stofnað til kaupsamnings við stefnda um bifreiðina og ráðstafanir Jóhanns Arons, sem fólu í sér misnotkun á umboði því, sem áfrýjandi hafði veitt, gátu ekki leitt til þess að slíkur kaupsamningur stofnaðist. Er því hafnað að stefndi geti krafið áfrýjanda um greiðslu kaupverðs bifreiðarinnar. Jóhann Aron Traustason hafði enga heimild til þeirra ráðstafana, sem að framan greinir. Þær gerði hann á grundvelli umboðs sem stefndi, vinnuveitandi hans, hafði fengið frá áfrýjanda til að útbúa og undirrita skjöl í því skyni að hraða afgreiðslu á kaupum og sölu bifreiða á vegum stefnda. Að því leyti sem Jóhann Aron kann að hafa farið út fyrir umboðið misnotaði hann það traust sem stefndi og áfrýjandi höfðu sýnt honum sem starfsmanni stefnda. Við ráðstafanir þessar verður að samsama stefnda starfsmanni hans, Jóhanni Aroni, enda er ekki um það deilt að það var hluti af störfum Jóhanns Arons hjá stefnda að útbúa skjöl á grundvelli umboðsins. Stefndi ber ábyrgð á því að ekki yrði misfarið með umboð það sem hann fékk. Hann verður sjálfur að bera ábyrgð á því tjóni, sem hann hefur orðið fyrir vegna misnotkunar starfsmanns hans á umboðinu. Hann getur ekki krafið áfrýjanda um skaðabætur vegna þessa tjóns. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfu stefnda um skaðabætur. Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Áfrýjandi, Avant hf., er sýkn af kröfu stefnda, M. Kristinssonar ehf. Stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, 800.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 17. desember 2009. I Mál þetta, sem dómtekið var 3. desember 2009, var höfðað 24. júní 2009. Stefnandi er M. Kristinsson ehf., Nýbýlavegi 6-8, Kópavogi, en stefndi er Avant hf., Suðurlandsbraut 12, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru aðallega að stefnda verði gert að greiða honum 3.760.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. júlí 2007 til greiðsludags. Ef ekki verður fallist á þann upphafsdag vaxta krefst stefnandi dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. september 2007 til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 3.500.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. október 2007 til greiðsludags. Þá krefst stefnandi þess að stefnda verði gert að greiða honum málskostnað. Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði alfarið sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti. II Stefnandi er bílasala með umboð til sölu á Toyota bifreiðum á Íslandi. Þá selur stefnandi notaðar bifreiðar og varahluti og veitir þjónustu við eigendur Toyota bifreiða. Stefnandi var eigandi bifreiðarinnar VZ-701, Toyota Hilux, og kveðst hann hafa átt bifreiðina þar til hún hafi verið seld stefnda hinn 12. júlí 2007. Í málinu liggur frammi reikningur/afsal vegna umræddrar bifreiðar, dagsett 12. júlí 2007, þar sem seljandi er sagður stefnandi, kaupandi er sagður stefndi og umráðamaður er sagður Jóhann Aron Traustason, en hann var á þessum tíma starfsmaður stefnanda. Umsamið kaupverð bifreiðarinnar samkvæmt skjalinu er 3.760.000 krónur og greiðslufyrirkomulag er bílasamningur. Þá liggur frammi afrit lánsumsóknar Jóhanns Arons vegna kaupa á umræddri bifreið þar sem um er að ræða lán vegna alls kaupverðsins að fjárhæð 3.760.000 krónur með 1. gjalddaga 31. ágúst 2007. Afrit þetta ber ekki með sér hver sé lánveitandinn eða eigandi bifreiðarinnar. Kveðst stefnandi hafa haft aðgang að lánakerfi stefnda og hafi hann getað sótt um bílalán og bílasamninga fyrir hönd kaupenda sinna, en það hafi verið gert til þess að auðvelda kaupendum aðgang að fjármögnun og bæta þjónustu við þá. Bílasamningur sé í eðli sínu kaupleigusamningur þar sem fjármögnunaraðili, í þessu tilviki stefndi, samþykki kaup bifreiðar gegn samningi við skráðan umráðamann, kaupleigutaka, um endurgreiðslu með áskildum vöxtum á umsömdum tíma Fjármögnunaraðilinn sé skráður eigandi bifreiðar á meðan á leigutímabili standi en umráðamaður hafi afnot bifreiðarinnar á tímabilinu. Við lok leigutímans greiði umráðamaðurinn síðan lokagreiðslu og fái bifreiðina skráða yfir á sitt nafn. Í þessum viðskiptum hafi stefndi verið kaupandi og skráður eigandi bifreiðarinnar á samningstímanum. Þá liggur fyrir í málinu tilkynning um eigendaskipti til Umferðarstofu 12. júlí 2007 sem er í samræmi við framangreint afsal, þar sem stefnandi selur stefnda umrædda bifreið og Jóhann Aron er sagður umráðamaður bifreiðarinnar. Undir skjal þetta er ritað af hálfu stefnanda sem seljanda og Jóhanns Arons sem umráðamanns en ekki er ritað undir skjalið af hálfu stefnda sem kaupanda. Samkvæmt umboði, dagsettu 10. maí 2007, veitti stefndi stefnanda fullt umboð til að undirrita, fyrir hönd stefnda sem kaupanda, tilkynningar og önnur viðeigandi skjöl til Umferðarstofu vegna eignendaskipta á nýjum og notuðum bifreiðum, en eingöngu þegar um kaup á bifreið samkvæmt bílasamningi við stefnda væri að ræða. Var bifreiðin síðan skráð í samræmi við þessa tilkynningu um eigendaskipti hjá ökutækjaskrá Umferðarstofu hinn 13. ágúst 2007 Stefndi kveður að umræddur Jóhann Aron hafi misnotað aðstöðu sína í starfi sínu hjá stefnanda. Hann hafi skráð sölu á bifreiðinni inn í sölukerfi stefnanda 12. júlí 2007 og tilgreint stefnda sem kaupanda og sjálfan sig sem umráðamann. Samfara því hafi hann sótt um kaupleigusamning til stefnda í gegnum tölvukerfi stefnanda og hafi umsóknin verið samþykkt í kerfinu hjá stefnanda. Ágreiningslaust sé hins vegar að þessum drögum að kaupleigusamningi hafi aldrei verið komið á framfæri við stefnda og hafi því aldrei verið gengið frá kaupleigusamningnum sjálfum. Hafi allar þessar tilfærslur verið gerðar á starfsstöð stefnanda án vitundar, vilja eða atbeina stefnda. Stefnandi kveður að við afstemmingu hjá félaginu hinn 20. nóvember 2007 hafi komið í ljós að greiðsla vegna fyrrgreindra viðskipta hafi ekki borist og hafi þá verið haft samband við stefnda til að kanna hverju það sætti. Hinn 21. nóvember 2007 hafi stefndi svo tilkynnt að greiðsla vegna bifreiðarinnar hefði verið lögð inn á reikning Jóhanns Arons. Kveður stefnandi að þegar hann hafi í kjölfarið óskað skýringa hjá Jóhanni Aroni á viðskiptunum hafi sá hinn síðarnefndi látið sig hverfa og hafi hann hætt störfum hjá stefnanda. Samkvæmt kaupsamningi og afsali dagsettu 6. september 2007 gerðu stefndi og umræddur Jóhann Aron með sér samning þar sem sá síðarnefndi selur stefnda umrædda bifreið fyrir 3.500.000 krónur. Kemur þar fram að kaupverðið sé greitt með bílasamningi og var bifreiðinni afsalað í samræmi við kaupleigusamning. Undir skjal þetta ritar Jóhann Aron sem seljandi og umráðamaður bifreiðarinnar og starfsmaður stefnda ritar undir fyrir hönd stefnda sem kaupandi. Var ekki send tilkynning um eigendaskipti til Umferðarstofu vegna þessara eignaskipta. Kaupverðið var síðan eins og fyrr greinir lagt inn á reikning Jóhanns Arons. Í samræmi við efni samningsins gerðu Jóhann Aron og stefndi jafnframt með sér bílasamning og kaupleigusamning um bifreiðina þar sem stefndi er leigusali og Jóhann Aron leigutaki. Stefndi kveður Jóhann Aron hafa upplýst sig um bifreiðin væri þegar komin á nafn stefnda þar sem Jóhann Aron hefði keypt bifreiðina af vinnuveitanda sínum, stefnanda, í júlí 2007 og hafi hann ætlað sér að taka bílalán á bílinn hjá stefnda og selja hann svo. Hann hafi hins vegar ákveðið að bíða með að taka lánið og hafi hann greitt kaupverðið með öðrum hætti. Kveður stefndi að starfsmenn hans hafi engar athugasemdir gert við þessar skýringar Jóhanns Arons, enda hafi hann verið starfsmaður Toyota og hafði verið sem slíkur í samskiptum við starfsmenn stefnda í langan tíma. Þá hafi verið alkunna að starfsmenn stefnanda keyptu notaðar uppítökubifreiðar af stefnanda á lágu verði til endursölu á hærra verði og allur gangur hafi verið á því hvernig starfsmennirnir hafi greitt kaupverðið til stefnanda. Hafi verið algengt að starfsmenn stefnanda greiddu kaupverð bifreiðanna þegar þeir sjálfir seldu þær. Stefnandi hefur kært Jóhann Aron Traustason til lögreglu vegna meints auðgunarbrots í tengslum við sölu umræddrar bifreiðar auk þess sem stefnandi hefur freistað þess að krefja Jóhann Aron um andvirði söluverðs bifreiðarinnar. Það hefur hins vegar ekki borið árangur. Hinn 6. júní 2008 var stefna á hendur Jóhanni Aron, þar sem stefnandi í þessu máli krefur Jóhann Aron um greiðslu 3.760.000 króna, árituð í Héraðsdómi Reykjaness. Þrátt fyrir innheimtutilraunir hefur stefnanda ekki tekist að fá fjárnámsgerð fullnægt á hendur Jóhanni Aroni og telur að þar sem opinber gögn sýni fram á að hann eigi engar eignir blasi við að gert verið hjá honum árangurslaust fjárnám ef í hann næst. Telur stefnandi því fullreynt að innheimta kröfuna og að Jóhann Aron muni ekki greiða hana. Þá telur stefnandi ljóst að Jóhann Aron hafi vanefnt bílasamning við stefnda enda hafi bifreiðin verið tekin úr vörslum hans og hafi stefndi ráðstafað henni til Sævars B. Þórarinssonar. Með bréfi 12. janúar 2009 krafði stefnandi stefnda um greiðslu kaupverðs bifreiðarinnar. III Kröfu sína kveðst stefnandi byggja á því að stefnda sem kaupanda bifreiðarinnar VZ-701, hafi verið skylt að greiða stefnanda sem eiganda bifreiðarinnar kaupverðið og hljóti stefndi að bera áhættu af því að hafa greitt kaupverðið til aðila sem enga heimild hafi haft til viðtöku þess. Stefndi hafi því keypt umrædda bifreið sem stefnandi hafi átt en greitt kaupverðið til annars aðila sem ekki hafi haft heimild til að taka við greiðslunni. Það sé meginregla kröfuréttar að krafa teljist ekki greidd nema greiðsla sé afhent réttum viðtakanda. Hefði starfsmönnum stefnda verið í lófa lagið að ganga úr skugga um hver væri eigandi bifreiðarinnar samkvæmt bifreiðabók Umferðarstofu. Sé það eðlileg krafa að fyrirtæki sem sérþekkingu hafi á sviði bifreiðaviðskipta athugi hver sé réttmætur eigandi að hinu keypta. Ef það hefði verið gert hefði komið í ljós að stefndi sjálfur væri skráður eigandi að hinu keypta. Stefndi geti því ekki borið fyrir sig grandleysi um vanheimild Jóhanns Arons og að hann hefði með greiðslu til hans uppfyllt skyldu sína gagnvart stefnanda. Hefði það átt að vera sérstakt athugunarefni fyrir starfsmenn stefnda að kanna hvort Jóhann Aron hefði eignarrétt að bifreiðinni þar sem hann hafi í kjölfarið gert bílasamning við stefnda um bifreiðina sem hann hafði selt stefnda. Í máli þessu hafi því verið um að ræða algera og upprunalega vanheimild þegar Jóhann Aron hafi selt bifreiðina til stefnda í ljósi þess að stefnandi hafi átt rétt á greiðslunni vegna bifreiðarinnar. Hafi réttindi stefnanda verið ósamrýmanleg kaupsamningi milli Jóhanns Arons og stefnda. Geti stefndi því ekki byggt rétt á þeim samningi gagnvart stefnanda. Upphaflegur samningur milli stefnda og stefnanda sé því enn í gildi og eigi stefnandi tilkall til greiðslu vegna bifreiðarinnar á grundvelli þess samnings. Til vara byggist krafa um greiðslu kaupverðs, vaxta og kostnaðar á því að starfsmenn stefnda hafi bakað stefnda skaðabótaskyldu með því að valda stefnanda tjóni með stórfelldu gáleysi við umrædd kaup, þar sem þeim hefði átt að vera ljós heimildarskortur Jóhanns Arons til sölu bifreiðarinnar, þegar af þeirri ástæðu að stefndi hafi sjálfur verið skráður eigandi bifreiðarinnar þegar gengið hafi verið frá kaupsamningi þeim sem hafi verið grundvöllur greiðslunnar. Hefði starfsmönnum stefnda borið að fara yfir eigendasögu bifreiðarinnar og þá hefði blasað við að bifreiðin væri enn ógreidd. Hafi tveir starfsmenn stefnda því sýnt af sér stórfellt gáleysi í störfum sínum sem leitt hafi til þess að stefnandi hafi ekki fengið greiðslu fyrir bifreiðina sem stefndi hafi keypt af stefnanda samkvæmt kaupsamningi 12. júlí 2007. Hafi gáleysið falist í undirskrift starfsmanns stefnda, Skarphéðins Eiríkssonar, undir kaupsamning og afsal 6. september 2007 án þess að kanna eigendasögu bifreiðarinnar en þá hefði komið í ljós að félagið væri að kaupa bifreið sem hafi þá þegar verið eign stefnda eftir kaup hans á bifreiðinni í júlí 2007 án þess að hafa greitt fyrir hana. Þá teljist það stefnda einnig til gáleysis að hafa ekki sent tilkynningu um eigendaskipti til Umferðarstofu vegna sölu bifreiðarinnar líkt og nauðsynlegt sé að gera svo að eignarréttur á bifreiðinni teljist óskoraður sbr. 3. mgr. 47. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Þá hafi gjaldkeri stefnda einnig gerst sekur um alvarlega vanrækslu með því að greiða andvirði bifreiðar til aðila sem ekki hafi haft eignarrétt að henni auk þess sem hvergi hafi komið fram í gögnum að hann væri eigandi hennar. Verði að gera þá kröfu til félags sem sérhæfi sig í bílaviðskiptum að það kanni hvort verið sé að kaupa bifreið af réttmætum eiganda hennar. Stefndi þurfi að bera hallann af því að hafa ekki viðhaft öruggari vinnubrögð. Með vörslutöku stefnda og ráðstöfun á umræddri bifreið hafi stefndi sýnt í verki þá afstöðu að hann eigi tilgreinda bifreið sem hann hafi sjálfur eignast með þeim sviksamlega hætti sem að framan sé rakið. Beri stefndi ábyrgð á gjörðum umræddra starfsmanna á grundvelli vinnuveitendaábyrgðar. Saknæmar aðgerðir starfsmannanna, sem þeir hafi viðhaft í beinum tengslum við starf sitt hjá stefnda, hafi leitt til fjárhagslegs tjóns fyrir stefnanda og verði að telja að skilyrði sakarreglunnar, meðal annars um orsakatengsl og sennilega afleiðingu, séu uppfyllt. Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna kröfuréttarins um efndir fjárskuldbindinga en regla þessi fái meðal annars stoð í VI. og VII. kafla laga nr. 50/2000. Um gjalddaga kröfunnar sé einkum vísað til meginreglu 49. gr. sömu laga. Um varakröfu vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttarins meðal annars til sakarreglunnar og reglunnar um húsbóndaábyrgð vinnuveitanda ásamt reglna í skaðabótalögum nr. 50/1993. Kröfu sína um málskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um varnarþing vísar hann til 32. gr. sömu laga. IV Stefndi hafnar því að hann hafi sýnt af sér saknæma og bótaskylda háttsemi gagnvart stefnanda og kveður ljóst af öllum atvikum málsins að tjónið verði rakið til háttsemi starfsmanna stefnanda sjálfs og beri stefnandi því sjálfur ábyrgð á tjóni sínu. Fyrir liggi að Jóhann Aron Traustason, þá starfsmaður stefnanda, hafi nýtt sér aðstöðu sína í starfi sínu til að blekkja stefnanda og aðra, þar með talið stefnda, til þess að komast yfir umrædda bifreið og andvirði hennar. Í stefnu stefnanda á hendur Jóhanni Aroni segi stefnandi meðal annars: “Stefndi notfærði sér trúnaðarstöðu sína hjá stefnanda og fékk því afnot bifreiðarinnar þann dag [12.7.2007] þótt ekki hafi verið endanlega gengið frá bílasamningi við Avant skv. fyrrgreindri umsókn og því engar greiðslur borist skv. fyrrgreindri umsókn um fjármögnun.“ Óumdeilt sé að stefndi ritaði ekki undir sölutilkynningu 12. júlí 2007 sem skráð hafi verið hjá Umferðarstofu 13. ágúst 2007. Það hafi einungis verið starfsmenn stefnanda sem það gerðu ásamt Jóhanni Aroni, þeir hafi undirritað fyrir hönd stefnanda sem seljanda og vottað eignaskiptin án þess þó að stefndi ritaði undir sem kaupandi og án þess að ganga úr skugga um að bílasamningur væri frágenginn við stefnda eða greiðsla innt af hendi til stefnanda. Starfsmönnum stefnanda hafi því verið óheimilt að ráðstafa eignarhaldi á bílnum með þessum hætti. Sölutilkynning sú sem undirrituð hafi verið og síðar borist Umferðarstofu skrifist því alfarið á starfsmenn stefnanda en varði stefnda á engan hátt enda hafi hann hvergi komið þar nærri. Í ljósi umboðsins sem stefndi hafi veitt stefnanda hafi Umferðarstofa mátt ætla að tilkynningin væri lögmæt enda hafi stefnandi sjálfur sent sölutilkynninguna inn til skráningar. Svo sem tilvitnun í fyrrgreinda stefnu staðfesti hafi umræddur Jóhann Aron fengið afnot bifreiðarinnar hinn 12. júlí 2007 og hafi hann notað hana að því er virðist athugasemdalaust frá þeim degi til 6. september 2007 er hann hafi haft samband við stefnda með ósk um að stefndi keypti af honum bifreiðina. Hafi stefnanda sem vinnuveitanda Jóhanns Arons og bílasala borið, í ljósi þess að bifreiðin hafði verið skrifuð út úr sölukerfi stefnanda 12. júlí 2007, að knýja á um greiðslu kaupverðs úr hendi Jóhanns Arons, en ella taka hana úr umráðum hans. Hlaut stefnanda að hafa verið ljóst að Jóhann Aron hefði þegar hafið notkun bifreiðarinnar og ekið henni meðal annars til vinnu sinnar hjá stefnanda. Afstaða stefnanda beri því hins vegar helst vott að hann hafi samþykkt að selja Jóhanni bifreiðina með gjaldfresti enda muni það hafa tíðkast í samskiptum stefnanda og starfsmanna hans. Í byrjun september 2009 þegar Jóhann Aron hafi óskað eftir því við stefnda að hann keypti bifreiðina hafi Jóhann Aron upplýst að hann hefði keypt bifreiðina nokkru áður af vinnuveitanda sínum og hún hefði verið skráð á stefnda vegna fyrirhugaðs bílaláns. Stefnda hafi auðvitað verið ljóst að sölutilkynning yrði ekki löglegt andlag bifreiðaskráningar nema eigandi og kaupandi rituðu báðir undir hana og í ljósti umboðs hans til stefnanda hafi stefndi mátt ætla að rétt væri að starfsmenn stefnanda hefðu skrifað undir fyrir hönd stefnda að beiðni Jóhanns Arons. Sömuleiðis hefði stefndi mátt ætla að starfsmenn stefnanda myndu ekki rita undir sölutilkynningu fyrir hans hönd sem seljanda nema því aðeins að kaupverðið hefði verið innt af hendi eða að minnsta kosti um það samið. Í ljósi þessa og þess að almennt hafi verið vitað að starfsmenn stefnanda keyptu uppítökubíla af stefnanda gegn gjaldfresti hafi starfsmenn stefnda enga ástæðu haft til þess að rengja staðhæfingar Jóhanns Arons um að hann hefði greitt kaupverðið áður til stefnanda. Sé því mótmælt að sérstök skylda hafi hvílt á stefnda að grafast fyrir um það hjá stefnanda, vinnuveitanda Jóhanns Arons, hvernig það hefði komið til að bifreiðin hafi verið skráð á nafn stefnda. Hvorki beiðni um bílasamning vegna umræddrar bifreiðar né samningsgögn til undirritunar hefðu nokkru sinni borist stefnda og hafi stefndi ekki komið með neinum hætti að viðskiptum með umrædda bifreið. Þá hafi tæplega tveir mánuðir verið liðnir frá því að starfsmenn stefnanda hafi ritað undir sölutilkynninguna og einn mánuður verið liðinn frá því að bifreiðin hafi verið umskráð. Virðist stefnandi hafa sýnt af sér verulegt tómlæti hafi það verið raunin að umræddur Jóhann Aron hafi valdið stefnanda bótaskyldu tjóni. V Eins og fram er komið sérhæfir stefnandi sig í sölu bifreiða. Stefndi er fjármögnunarfyrirtæki sem, eins og fram kemur á heimasíðu fyrirtækisins, veitir fjölþætta þjónustu á sviði fjármögnunar ökutækja og atvinnutækja. Af gögnum málsins þykir ljóst að aðilar máls þessa voru í nánu samstarfi þegar kaupandi bifreiðar óskaði eftir þjónustu stefnda við að fjármagna kaupin, enda virðist sem starfsmenn stefnanda hafi haft aðgang að tölvukerfi stefnda. Þá liggur fyrir að stefndi hafði veitt stefnanda víðtækt umboð til að ganga frá skjölum vegna bifreiðakaupa enda væri um að ræða kaup á bifreið samkvæmt bílasamningi við stefnda. Í máli þessu liggur fyrir óundirritað skjal dagsett 12. júlí 2007 þar sem stefnandi selur stefnda bifreiðina Toyota Hilux með fastnúmer VZ-701 á 3.760.000 krónur. Umráðamaður er Jóhann Aron Traustason og greiðslufyrirkomulag sagt vera bílasamningur við umræddan Jóhann Aron. Í kjölfarið virðist sem Umferðarstofu hafi verið tilkynnt um eigendaskipti á bifreiðinni á grundvelli framangreinds skjals. Undir þá tilkynningu ritar Þóra Sveinsdóttir starfsmaður stefnanda fyrir hönd seljanda og Jóhann Aron ritar undir fyrir sína hönd sem umráðamaður. Þá ritar undir sem vottur Róbert Jónsson starfsmaður stefnanda. Engin undirskrift er fyrir hönd stefnda sem kaupanda. Þrátt fyrir að undirskrift stefnda sem kaupanda vanti virðist sem Umferðarstofa hafi tekið tilkynningu þessa gilda og hinn 13. ágúst 2007 var bifreiðin skráð á nafn stefnda sem eiganda og Jóhann Aron var skráður sem umráðamaður. Byggir stefnandi á því að samkvæmt framanskráðu hafi komist á samningur milli aðila og eigi stefndi því að greiða stefnanda kaupverðið, að fjárhæð 3.760.000 krónur. Óumdeilt er að aldrei var gengið frá umræddum bílasamningi við nefndan Jóhann Aron og stefnanda var ekki greitt framangreint kaupverð. Virðist því umrædd tilkynning um eigandaskipti hafa farið í gegn hjá Umferðarstofu athugasemdalaust fyrir mistök en ljóst er að hvorki stefndi sjálfur né stefnandi fyrir hans hönd rituðu undir umrædda tilkynningu enda umboð stefnanda til að undirrita skjöl af þessu tagi fyrir hönd stefnda bundið því skilyrði að um kaup á bifreið samkvæmt bílasamningi við stefnda væri að ræða. Að þessu virtu þykir ljóst að stefndi gerði ekki samning við stefnanda um kaup á umræddri bifreið hinn 12. júlí 2007 og verður hann því ekki krafinn um greiðslu kaupverðs bifreiðarinnar á þeim forsendum. Stefndi gerði hins vegar samning við þáverandi starfsmann stefnanda, Jóhann Aron Traustason, hinn 6. september 2007, þar sem hann kaupir títtnefnda bifreið af Jóhanni Aroni, sem skráður er í samningnum sem seljandi bifreiðarinnar. Þá er Jóhann Aron einnig skráður í samningnum sem umráðamaður bifreiðarinnar. Kaupverðið var 3.500.000 krónur og greiddi stefndi þá fjárhæð inn á reikning Jóhanns Arons. Samhliða þessum gerningi var gerður bílasamningur milli stefnda og Jóhanns Arons þar sem stefndi er leigusali og Jóhann Aron leigutaki sömu bifreiðarinnar og er kaupverð hins leigða það sama eða 3.500.000 krónur. Samkvæmt þessu var Jóhann Aron bæði seljandi og leigutaki í þessum viðskipum og stefndi kaupandi og leigusali. Samkvæmt gögnum málsins þykir blasa við að umræddur Jóhann Aron var aldrei skráður eigandi bifreiðarinnar og þegar stefndi gerði við hann samninga, annars vegar kaupsamning og hins vegar kaupleigusamning, vegna umræddrar bifreiðar hinn 6. september 2007, var stefndi sjálfur skráður eigandi bifreiðarinnar. Verður að gera þær kröfur til stefnda sem sérhæfir sig í slíkum viðskiptum sem hér um ræðir að hann kanni til hlítar hver sé skráður eigandi þeirrar bifreiðar sem hann er að kaupa. Með því að ganga frá greiðslu til Jóhanns Arons, sem stefndi virðist hafa treyst að væri að segja rétt frá af því að hann var starfsmaður stefnanda, sýndu starfsmenn stefnda af sér stórkostlegt gáleysi sem varð þess valdandi að stefnandi varð fyrir tjóni. Þykir ekki draga úr ábyrgð stefnda að þessu leyti að umræddur Jóhann Aron, sem augljóslega beitti blekkingum, var starfsmaður stefnanda. Þá liggja ekki fyrir nein haldbær gögn varðandi þær fullyrðingar stefnda að almennt hafi verið vitað að starfsmenn stefnanda keyptu bifreiðar af stefnanda gegn gjaldfresti, en stefndi nefnir það sem ástæðu þess að starfsmenn hans hafi ekki rengt staðhæfingar Jóhanns Arons um að hann hefði þegar keypt bifreiðina af stefnanda. Þá þykir vægast sagt undarleg sú háttsemi starfsmanna stefnda að ganga ekki úr skugga um það áður en gengið var frá kaupunum hverju það sætti að stefndi væri sjálfur skráður eigandi bifreiðarinnar, þar sem fyrir liggur og er óumdeilt að stefndi hafði aldrei greitt stefnanda fyrir bifreiðina. Þá verður af gögnum málsins ráðið að stefndi hafi ekki hirt um að tilkynna þau eigendaskipti sem áttu sér stað við viðskipti hans og Jóhanns Arons hinn 6. september 2007 en samkvæmt reglugerð um skráningu ökutækja nr. 751/2003, sem sett eru á grundvelli umferðarlaga nr. 50/1987, skulu fyrri og nýr eigandi ökutækis tilkynna eigendaskiptin til Umferðarstofu eða annars sem hefur umboð hennar, innan 7 daga frá eigendaskiptum. Þá skal einnig tilkynna um nýjan umráðamann ökutækisins. Þessi skylda hvíldi á stefnda enda þótt skráningin hefði í raun farið fram áður á grundvelli ófullnægjandi gagna fyrir mistök. Enda þótt liðið hafi talsvert langur tími frá því að stefnandi fékk upplýsingar um þessar bótaskyldu ráðstafanir stefnda, þ.e. frá 21. nóvember 2007 þar til hann krafði stefnda um greiðslu hinn 12. janúar 2009, er til þess að líta að stefnandi freistaði þess að reyna að fá þann aðila sem beitti báða aðila blekkingunum, til að greiða kröfuna í því skyni að takmarka tjón sitt. Verður því ekki fallist á að stefnandi hafi sýnt af sér tómlæti við innheimtu kröfunnar. Að því virtu sem nú hefur verið rakið verður að fallast á það með stefnanda að starfsmenn stefnda hafi í samningum sínum við Jóhann Aron sýnt af sér stórkostlegt gáleysi sem hafi orðið þess valdandi að stefnandi fékk ekki greitt fyrir bifreið sem hann átti og stefndi keypti. Í stað þess að ganga frá kaupum og greiðslu andvirðis við réttan aðila var aðila sem engan eignarrétt átti að bifreiðinni greitt söluandvirðið og þar með varð stefnandi fyrir tjóni sem stefndi ber ábyrgð á. Hefur því ekki verið andmælt að tjón stefnanda felist í því kaupverði sem stefndi greiddi umræddum Jóhanni Aroni fyrir bifreiðina og verður varakrafa stefnanda því tekin til greina eins og hún er fram sett með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði en dráttarvaxtakröfu stefnanda hefur ekki verið mótmælt sérstaklega. Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur. Af hálfu stefnanda flutti málið Þórarinn V. Þórarinsson hdl. en af hálfu stefnda flutti málið Hróbjartur Jónatansson hrl. Greta Baldursdóttir héraðsdómari kveður upp dóminn. D Ó M S O R Ð Stefndi, Avant hf., greiði stefnanda, M. Kristinssyni ehf., 3.500.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. október 2007 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 178/2016
|
Líkamsárás Einkaréttarkrafa
|
T var sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa slegið ítrekað í höfuð A og líkama, m.a. með riffli og eða riffilsjónauka, með þeim afleiðingum að A hlaut tvíbrot í neðri kjálka, skurð á vinstri hlið höfuðs og mar víðsvegar um bak og síður. Við ákvörðun refsingar var litið til þess líkamsárásin hefði verið sérstaklega hættuleg sem beinst hefði að höfði og hefðu áverkar A verið mjög alvarlegir. Á hinn bóginn var horft til þess að T hafði ekki áður hlotið refsidóm og að nokkur dráttur hafði orðið á málinu. Var refsing T ákveðin fangelsi í fimmtán mánuði en fullnustu tólf mánaða hennar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var T gert að greiða A miskabætur.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir og Helgi I. Jónsson og IngveldurEinarsdóttir settur hæstaréttardómari.Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 4. febrúar2016 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins erþess krafist að refsing ákærða verði þyngd.Ákærði krefst þessaðallega að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og einkaréttarkröfuvísað frá dómi. Til vara krefst hann þess að refsing hans verði milduð og hannsýknaður af einkaréttarkröfu eða hún lækkuð.Brotaþoli, A, krefststaðfestingar héraðsdóms.Með vísan til forsendnahins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.Ákærða verður gert aðgreiða brotaþola 150.000 krónur í málskostnað við að halda kröfu sinni fram hérfyrir dómi, sbr. 3. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.Ákærði verður dæmdur tilað greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðsverjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti. Dómsorð:Héraðsdómur skal veraóraskaður.Ákærði, Torfi AgnarsJónsson, greiði brotaþola, A, 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.Ákærði greiðiáfrýjunarkostnað málsins, 527.186 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðsverjanda síns, Ásgeirs Jónssonar hæstaréttarlögmanns, 496.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Suðurlands 5. janúar 2016.Málþetta er höfðað með ákæru ríkissaksóknara útgefinni 21. ágúst 2014 á hendurTorfa Agnars Jónssyni, kennitala [...], til heimilis að [...], Reykjanesbæ,„fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás með því að hafa, aðfaranótt 9. júní2012, í sumarhúsi sínu að [...], Grímsnes- og Grafningshreppi, veist að A,kennitala [...], með ofbeldi og slegið ítrekað í höfuð hans og líkama, m.a. meðriffli og eða riffilsjónauka. Afleiðingar árásarinnar urðu þær að A hlauttvíbrot í neðri kjálka vinstra megin svo hann þurfti að undirgangast aðgerðþann 6. september 2012. Þá hlaut hann nokkra skurði á vinstri hlið höfuðs semsauma þurfi saman og mar víðsvegar um bak og síður. Telstþetta varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þesser krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu allssakarkostnaðar.“Íákæru er tekin upp einkaréttarkrafa A, en krafan er þar svohljóðandi:„Einkaréttarkrafa:Afhálfu A er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða honum bætur aðfjárhæð kr. 2.027.547, auk vaxta skv. 8. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frátjónsdegi til þess dags er mánuður er liðinn frá dagsetningu bótakröfunnar, ogdráttarvaxta samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags sbr. 6.gr. vaxtalaga. Verði brotaþola ekki skipaður réttargæslumaður er þess krafistað ákærði verði dæmdur til að greiða lögmannskostnað brotaþola samkvæmttímaskýrslu auk virðisaukaskatts, sem lögð verður fram við aðalmeðferð málsinsfyrir dómi eða að mati dómsins. Verði lögmannskostnaður dæmdur að mati dómsinsþá er farið fram á að tekið verði tillit til skyldu brotaþola til greiðsluvirðisaukaskatts og málflutningsþóknun [sic]. Krafan er gerð með vísan til 3.mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Verði bótakröfunni vikiðtil meðferðar fyrir dómi í sérstöku einkamáli gerir brotaþoli kröfu ummálskostnað að skaðlausu úr hendi ákærða samkvæmt framlögðummálskostnaðarreikningi eða að mati dómsins og við þá ákvörðun verði tekiðtillit til skyldu brotaþola til greiðslu virðisaukaskatts ámálflutningsþóknun.“ Máliðvar þingfest 2. október 2014 og kom ákærði þá fyrir dóminn ásamt JónínuGuðmundsdóttur hdl., sem var skipuð verjandi ákærða að hans ósk. Ákærði kvaðstekki muna eftir þeim atvikum sem lýst er í ákæru. Var ákveðið að í málinu færifram aðalmeðferð. Ákærði hafnaðiframkominni bótakröfu.Hófstaðalmeðferð málsins 11. nóvember 2014 en henni varð ekki lokið fyrr en 18.nóvember s. á. og var þá málið dómtekið. Dómur var kveðinn upp í málinu 15.desember 2014. Dómi héraðsdóms var áfrýjað til Hæstaréttar Íslands og var dómurkveðinn upp þar 10. september 2015 og var hinn áfrýjaði dómur ómerktur ogmálinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.Ofangreindumdómsformanni var úthlutað málinu til meðferðar 16. september 2015 og var máliðtekið fyrir 1. október 2015. Sótti ákærði þá ekki þing en vegna hans sótti þingÁsgeir Jónsson hrl. og lagði fram yfirlýsingu ákærða um að hann óskaði eftir aðÁsgeir yrði skipaður verjandi hans og var það gert, en jafnframt kom fram íyfirlýsingu ákærða að afstaða hans til sakargifta og einkaréttarkröfu værióbreytt. Óskaði skipaður verjandi ákærða eftir að leggja fram greinargerð ogvar málinu frestað til 29. október 2015 og var þann dag lögð fram greinargerðákærða og málinu þá frestað til aðalmeðferðar sem fór fram 8. desember 2015 ogvar málið dómtekið að henni lokinni. Við upphaf aðalmeðferðar tóku sæti ídóminum Hjörtur O. Aðalsteinsson dómstjóri og Barbara Björnsdóttir héraðsdómari.Ákærðineitar sök og hafnar einkaréttarkröfu.Afhálfu ákæruvalds eru gerðar þær dómkröfur sem að ofan greinir.Afhálfu A hefur einkaréttarkrafa verið lækkuð frá því sem í ákæru greinir ogkrefst hann nú miskabóta að fjárhæð kr. 1.000.000, auk útlagðs kostnaðar skv.framlögðum reikningum að fjárhæð kr. 69.352, allt með vöxtum skv. 8. gr. laganr. 38/2001 frá tjónsdegi til þess dags er mánuður er liðinn frá dagsetningubótakröfu og dráttarvöxtum skv. 9. gr. sömu laga frá þeim degi tilgreiðsludags, sbr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Þá krefst brotaþoli málskostnaðarúr hendi ákærða, auk þess að krafist er þóknunar til handa skipuðumréttargæslumanni.Afhálfu ákærða er krafist sýknu af öllum kröfum ákæruvalds í málinu. Þá krefstákærði þess að allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t.málsvarnarlaun og útlagður kostnaður skipaðs verjanda ákærða að viðbættumvirðisaukaskatti á málsvarnarlaunin. Vegna bótakröfu brotaþola krefst ákærðiþess að henni verði vísað frá dómi en til vara að hún verði stórlega lækkuð ogað brotaþola verði gert að greiða ákærða málskostnað að viðbættumvirðisaukaskatti á tildæmda málflutningsþóknun.MálavextirSamkvæmtfrumskýrslu lögreglu hófst mál þetta með því að aðfaranótt laugardagsins 9.júní 2012, kl. 02:26, hafði ákærði samband við neyðarlínuna og tjáði þeim aðhann væri staðsettur í sumarhúsi sínu í Grímsnesi og hefði lent í áflogum viðgestkomandi mann sem lægi í gólfinu meðvitundarlaus og blæddi mjög úr höfðihans. Er haft eftir ákærða í skýrslunni að hann hafi sagst halda að hann hafidrepið viðkomandi. Var lögregla send á vettvang með forgangi ásamtsjúkrabifreið. Viðkomu lögreglu á vettvang sást hvar brotaþoli lá á miðju gólfinu með miklaáverka í andliti og alblóðugur með skerta meðvitund. Kemur fram að á vettvangihafi verið ákærði sem sagður er gerandi í skýrslunni, brotaþoli og B eiginkonahans. Allir hafi verið mjög ölvaðir. Segir að ákærði hafi verið mjög ölvaður ogsagst ekkert hafa vitað hvað gerst hafi, en síðar hafi hann tjáðlögreglumönnunum að hann hafi hugsanlega barið brotaþola með sjónauka af byssusinni en hann myndi það þó ekki. Brotaþoli var fluttur burt með sjúkrabifreið.Ákærði var handtekinn kl. 02:55 og fluttur á lögreglustöð á Selfossi. Segirað sjónaukinn af byssunni hafi legið á gólfinu í um eins metra fjarlægð fráhöfði brotaþola þar sem hann hafi legið á gólfinu. Þá hafi ýmis spýtubrot veriðá gólfinu og þegar betur hafi verið að gáð hafi mátt sjá að þau hafi verið úrbyssuskefti en umrædd byssa hafi legið undir koddum í sófanum í stofunni og veriðöll mölbrotin. Segir að B hafi verið mjög ölvuð og hafi hún sagst ekkert hafavitað hvað hafi gerst, enda hafi hún verið í sumarhúsi sínu skammt frá þegarhún hafi ætlað að vitja um mann sinn, en þá komið að honum liggjandi á gólfinualblóðugum. Teknarvoru ljósmyndir á vettvangi og má þar sjá allmikið blóð á gólfi, riffil í sófaog riffilsjónauka á gólfi, auk hlífa fyrir riffilsjónauka. Má sjá að skeftiriffilsins er mölbrotið og hangir riffillinn saman á ólinni einni. Má jafnframtsjá á ljósmyndum að blóð var á riffilskeftinu og riffilsjónaukanum, enjafnframt var blóð á hlífum fyrir riffilsjónaukann og jafnframt fremri hlífinbrotin. Ákærðavar dregið blóð vegna rannsóknar á málinu aðfaranótt 9. júní 2012 kl. 04:36 ogmældist í blóðsýninu 1,74 ‰ alkóhóls, en jafnframt var brotaþola dregið blóðtil alkóhólákvörðunar sömu nótt kl. 04:15 og mældist 2,49‰ alkóhóls í blóðsýnihans. Ekki kemur fram í gögnum hvort leitað hafi verið lyfja eða ávana- ogfíkniefna í blóðsýnum. Ívottorði D sérfræðings í bráðalækningum um brotaþola, dags. 6. nóvember 2014,kemur fram að vottorðið sé unnið upp úr nótum deildarlæknis sem hafi séðbrotaþola, en D hafi ekki sjálfur séð brotaþola. Kemur fram í vottorðinu að viðskoðun hafi brotaþoli verið með eðlilegan blóðþrýsting og púls. Öndunartíðnivægt aukin 21 á mínútu en súrefnismettun eðlileg. Meðvitundarskor samkvæmt GCSupp á 14 af 15. Brotaþoli sagður svara eða opna augun þegar talað sé til hans.Með fjölmarga áverka í andliti, m.a. skurð á enni, skurð rétt fyrir ofan vinstraauga, glóðarauga á vinstra auga. Tveir skurðir á vinstri kinn. Einnig skurður áeyranu og bak við vinstra eyra. Mar á hnakka en ekki opnir skurðir á hnakka eðahægra megin í andliti. Sjáöldur jafn víð og svara ljósáreiti eðlilega beggjavegna og virðast augnhreyfingar vera eðlilegar. Erfitt að fá brotaþola tilsamtals, líklega í kjölfar áfengisneyslu. Engin merki um eymsli í hálsliðum eðabaki. Er sagður með yfirborðsáverka á brjóstkassa og ofarlega á baki semvirðist vera eftir högg. Ekki sé þó hægt að sjá út frá þessum marblettum hvaðavopni hafi verið beitt. Hann hafi greinilega fengið högg á brjóstkassann ogofarlega á bakið. Einnig mar í vinstri síðu. Öndun í lagi og engir verkir viðdjúpa innöndun. Ekkert athugavert við skoðun á kvið eða mjaðmagrind. Er sagðurmeð áverka á höndum, framhandleggjum beggja vegna og líkjast þeir varnaráverkumsamkvæmt nótu læknis. Um rannsóknir sem gerðar voru á brotaþola segir að viðtölvusneiðmynd af höfði sjáist ekki merki um blæðingu innankúpu, en greinilegirmjúkpartaáverkar undir húð, einkum vinstra megin á höfði. Tölvusneiðmynd afhálshrygg sýni ekki brot á hálshrygg, en hins vegar sjáist brot í gegnumkjálkabein í miðlínu sem nái út vinstra megin. Þá sé einnig brotakerfi semgangi meira hliðlægt inn vinstra megin. Lítið tilfærð. Tölvusneiðmynd afbrjóstkassa sýni ekki áverkamerki, en háþéttir aðskotahlutir sjáist ívökvafylltu vélinda og óljóst hvað það sé. Ekki sjáist áverkamerki átölvusneiðmynd af kviðarholi. Fær brotaþoli greiningarnar „Brot á kjálka á fleirien einum stað, S02.6 Mörg sár á höfði, S01.7 Margir yfirborðsáverkar á höfði,S00.7“. Segir að brotaþoli hafi verið hafður til eftirlits á slysa- ogbráðadeild í nokkra klukkutíma. Hafi hann fengið róandi til að byrja með þarsem hann hafi ekki verið samstarfsfús fyrir tölvusneiðmynd. Fengið Morfín ogToradol til verkjadeyfingar. Þá hafi verið saumaðir skurðir í andliti og deyftáður. Saumuð hafi verið sex spor á enni, níu spor í skurð við vinstri augabrúnog fimm spor annars vegar rétt neðan við vinstri augabrún. Sex spor í skurð áeyranu og bak við eyrað fimm og þrjú spor í skurði þar. Skurðir á kinn séusaumaðir annars vegar með tveimur sporum og hins vegar einu spori. Í kjölfariðhafi brotaþoli verið lagður inn á HNE deildina og í framhaldinu taki E kjálkaskurðlæknirvið mati og eftirfylgd. Þá segir að áverkaskoðun samrýmist því áverkaferli semlýst sé, en áður segir í vottorðinu að svo virðist sem gengið hafi verið ískrokk á brotaþola, jafnvel með sjónauka af riffli og hafi mikið blóð verið ástaðnum. Ívottorði E, sérfræðings í munn- og kjálkaskurðlækningum, dags. 19. mars 2013,kemur fram að brotaþoli hafi leitað á slysa- og bráðamóttöku Landspítalans íFossvogi 9. júní 2012 eftir líkamsárás. Við skoðun 11. júní 2012 hafi brotaþoliborið sig vel en kvartað undan bólgu og óþægindum vinstra megin í andliti.Skoðun hafi leitt í ljós að brotaþoli hafi verið með tvíbrotinn neðri kjálka ásubcondylarsvæði [sic.] vinstra megin og synthesusvæði [sic.] (miðlínu), brotinhafi verið ótilfærð og bit í lagi. Þá hafi hann einnig verið með skurði íandliti sem búið hafi verið að sauma. Fyrsta meðferð hafi falist í fljótandifæði og að forðast álag á kjálkana. Við almenna eftirmeðferð á stofu hafi komiðí ljós að brot í miðlínu (synthesu) hafi ekki verið að gróa sem skyldi og því veriðákveðið að opna inn á brotið og fixera [sic.] það með titan skrúfum og spöngum.Brotaþoli hafi verið lagður inn á deild A-4 á Landspítala í Fossvogi ogaðgerðin framkvæmd 6. september 2012 í svæfingu. Brotaþoli hafi gróið sárasinna vel og við síðustu skoðun hafi bit verið gott og græðsla á brotumeðlileg. Brotaþoli hafi þó verið með skyntruflanir í neðri vör vinstramegin. Írannsóknargögnum eru ljósmyndir sem sýna ákærða með mikla áverka, aðallega áhöfði en einnig á búk. Virðast sumir áverkanna vera hringlaga.Írannsóknargögnum eru útprentanir úr skotvopnaskrá lögreglu þar sem kemur framað ákærði hafi verið skráður fyrir riffli af Marlin gerð með hlaupvídd .22.Írannsóknargögnum lögreglu er útprentun úr dagbók lögreglu þar sem fram kemur aðaðfaranótt 9. júní 2012 kl. 02:36 hafi verið skráð að kl. 02:26 sömu nótt hafiákærði hringt úr símanúmerinu [...]. Fyrst hafi ákærði átt erfitt með að gefaupp staðsetningu en loks sagt að hann væri í Selhól 5 og sagt að hann værimiður sín því hann hafi barið mann sem liggi nú á gólfinu. Hafi svo farið aðtala um læti utan hússins, hundgá og köll. Aðspurður um manninn á gólfinu hafiákærði farið að gráta og sagst telja manninn látinn og úr honum kæmi bara blóð.Segir að ákærði hafi ekki virst tilbúinn til að kanna betur með hann. Síðansegir að sambandið hafi slitnað eftir að fór að heyrast í konu í bakgrunni. Þáer bókað að kl. 02:40 hafi náðst símasamband við B, sem hafi virst eiginkonaþess slasaða. Hafi hún svarað í síma ákærða og verið mjög ölvuð en á henni aðskilja að maður hennar sé illa slasaður en með meðvitund. Segir að hún hafiverið höfð á línunni og beðin að veifa til lögreglu þegar hún kæmi, en þegarlögregla hafi komið að Selhól hafi komið í ljós að það hafi ekki getað passaðog hafi þá B sagt staðsetninguna vera [...].Þáliggur fyrir útprentun úr rafrænni skráningu á símtölum neyðarlínu ogfjarskiptamiðstöðvar lögreglu. Sjást þar símatengingar milli neyðarlínu,fjarskiptamiðstöðvar lögreglu og símanúmers ákærða frá kl. 02:23:03 og til 02:47:39Viðskoðun lögreglu á síma B, sambýliskonu brotaþola, sást að föstudagskvöldið 8.júní 2012 kl. 22:45 ræddi hún við son brotaþola, kl. 23:23 sama kvöld er hringtúr síma hennar í F, sem svaraði ekki. Eftir miðnætti aðfaranótt laugardagsins9. júní eru 3 símtöl milli síma B og F frá kl. 00:23 til 00:28, en kl. 00:29 erhringt úr síma B í síma brotaþola. Þá kemur fram að frá kl. 00:54 til kl. 01:12er samband milli síma B og G og svo kl. 02:14 er hringt úr síma B í H, sem varleiðrétt við aðalmeðferð og á að vera I, en ekki var svarað í símann. Viðskýrslugjöf sína hjá lögreglu kvaðst brotaþoli hafa komið í sumarbústað sinn áföstudagskvöldinu og farið líklega um miðnætti til ákærða sem hafi verið ísínum bústað skammt frá. Hann hafi farið þangað með hvolp sem ákærði hafi átt.Hafi hann skilið konuna sína eftir en hún hafi verið í símanum. Hafi þeirdrukkið rauðvín og spjallað um tónlist og íþróttir. Þeir hafi svo farið ísjómann og fljótlega upp úr því hafi brotaþoli ekki munað meira. Kvaðst ekki hafaverið ofurölvi þegar þeir hafi farið í sjómann. Taldi að vel hafi farið á meðsér og ákærða þangað til á einhverjum tímapunkti sem hann áttaði sig ekki á.Kvaðst ekki muna hvernig það hafi æxlast og gengið fyrir sig að þeir hafi fariðí sjómann. Kannaðist brotaþoli ekki við að nokkuð hafi verið út á samskiptihans og ákærða að setja, hvorki þetta sinn né áður. Kvaðst ekki muna neitteftir þann tíma að þeir hafi farið í sjómann. Kvaðst ekki muna eftir að hafaséð riffil í bústað ákærða.Sambýliskonabrotaþola, B, kvaðst við skýrslugjöf sína hjá lögreglu hafa verið með brotaþolaí sumarbústað þeirra og þau verið að drekka áfengi. Svo hafi hún verið ísímanum og brotaþoli hafi farið til ákærða með hvolp sem ákærði hafi átt. Svohafi hún farið til þeirra og þá hafi allt verið í góðu á milli þeirra, en þeirhafi verið að drekka rauðvín. Þeir hafi farið í sjómann og svo hafi hún fariðaftur í bústað sinn og brotaþola, en brotaþoli orðið eftir með ákærða. Hún hafifarið aftur í símann og svo eftir eina til tvær klukkustundir hafi hún fariðaftur í bústað ákærða og þá hafi brotaþoli legið á gólfinu í blóði sínu.Einhver hlutur hafi verið nálægt brotaþola. Kvaðst hún hafa hringt íneyðarlínuna úr farsíma ákærða. Henni hafi fundist eins og ákærði hafi staðið ágólfinu í bústaðnum. Kvað hún að brotaþoli og ákærði hafi ekki veriðdauðadrukknir þegar hún hafi farið frá þeim og ölvun þeirra hafi alls ekkiverið það mikil. Viðskýrslugjöf sína hjá lögreglu skýrði ákærði frá því að hann hafi setið og horftá sjónvarp í bústað sínum umrætt kvöld og drukkið rauðvín. Hafi brotaþoli komiðtil hans og hafi sér þótt skrýtið hversu seint að kvöldi hann hafi komið enekki viti hann neitt um erindi brotaþola til sín. Hafi hann boðið brotaþola innog upp á rauðvínsglas. Eftir það muni ákærði sára lítið, nema það að áeinhverjum tímapunkti hafi komið upp einhver skelfileg hræðslutilfinning hjáhonum og hann þurfi að verja sig en kvaðst ekki muna eftir að brotaþoli hafigefið honum nokkurt tilefni til þess. Kvaðst ákærði muna lítið eftir þessu enað stundarbrjálæði hafi heltekið hann þarna og hann muni ekki atburðarásina.Kvaðst ákærði ekki muna hvað þeim hafi farið á milli og að hann tryði því ekkiað brotaþoli hafi á einhvern hátt ógnað honum en hann myndi það ekki. Kvaðstmuna að þeir hafi setið við borð og kvaðst muna að þeir hafi tekið sjómann, eneftir það sé allt „black out hjá honum“. Kvaðst ekki muna hvernig sjómanninumhafi lyktað, en það hafi verið áður en hræðslutilfinningin hafi komið.Kannaðist við að eiga Marlin riffil sem hafi verið í bústaðnum. Kvaðst telja aðhann hafi tekið um riffilsjónaukann en ekki vita hvort hann hafi ætlað aðbrjóta hann af til að verja sig. Kvaðst muna óljóst að hafa tekið um báða endasjónaukans, en kvaðst ekki muna hvað þá hafi verið að gerast eða hvað brotaþolihafi verið að gera. Kvaðst ekki muna neitt eða hvort hann hafi slegið meðsjónaukanum en örugglega slegið hann með hægri hönd líka alla vega því hún væriöll bólgin en ákærði kvaðst vera rétthentur. Sagðist ekki vita með sjónaukanneða annað barefli. Framburður við aðalmeðferðÁkærði skýrði frá því að hannkannaðist við atvikið. Kvaðst hafa verið staddur í sumarbústað sínum, sem hafiraunar verið heimili hans á þessum tíma. Hafi verið að horfa á sjónvarp umeftirmiðdaginn og fram á kvöld þar til brotaþoli hafi komið. Kvaðst vita aðknattspyrna hafi verið í sjónvarpinu, en hann hafi sennilega verið að bíðaeftir bíómynd seinna um kvöldið. Gerði sér ekki grein fyrir á hvaða tímabrotaþoli hafi komið til sín, en það hafi þó verið nokkuð seint. Hafi hannboðið brotaþola upp á rauðvínsglas. Kvaðst ekki muna hvort hann hafi opnað aðraflösku. Kvaðst muna lítið frá þessu og enn minna núna þegar langt sé um liðið.Kvaðst muna að á einhverjum tímapunkti hafi þeir farið í sjómann. Kvaðst írauninni ekki muna neitt eftir það nema á einhverjum tímapunkti, sem hann hafiekki hugmynd um hvenær hafi verið, þá hafi ákærði fyllst brjálæðislegri hræðslueins og honum væri ógnað á einhvern hátt en kvaðst enga skýringu hafa á þessu.Kvaðst ekki muna hvað hafi gerst áður en hann hafi fengið þessa tilfinningu.Kvaðst ekki muna meira. Minnið hafi brugðist sér og næst finnist ákærða að hannmuni eftir sér, að hann haldi eftir óttatilfinninguna, að hann hafi tekið umbáða enda á riffilsjónaukanum, en viti ekki í hvaða tilgangi. Sé þó ekki vissum að það sé rétt, en hann treysti illa minni sínu og stutt sé milliraunveruleika og ímyndunar þegar maður muni ekkert. Næst muni hann að hann hafirétt símann til konunnar, en hann muni þó ekki hvort hann hafi rétt símann í hendurhennar eða hvað, t.a.m. lagt hann á borð. Eftir það muni ákærði bara ekkert þartil lögreglumenn hafi komið inn í húsið. Kvaðst hafa drukkið áfengi en ekkigeta sagt hve lengi, en trúlega hafið drykkju þegar knattspyrna hafi verið ísjónvarpi, en skv. framlögðum gögnum hófust útsendingar frá Evrópukeppni íknattspyrnu kl. 16:00 þennan dag. Kvaðst ekki vita hve mikið hann hafi drukkið.Ekki kvaðst ákærði vita um ástæðu fyrir heimsókn brotaþola til sín. Kvaðst munaað heimsókn brotaþola hafi komið sér á óvart þar klukkan hafi verið orðinmikið. Kvaðst ekki muna að B, kona brotaþola, hafi komið fyrr um kvöldið.Ákærði kvaðst hafa átt hvolp og brotaþoli og kona hans átt stóran hund. Hvolpurákærða hafi gjarnan heimsótt stóra hundinn þeirra. Kvaðst ekki muna eftir aðannað fólk hafi verið í bústöðunum í kring. Kvaðst heldur ekki muna til þess aðaðrir hundar hafi verið þarna, en það geti þó vel hafa verið. Kvaðst almenntlítt muna eftir þessum degi, m.a.s. áður en hann hafi orðið drukkinn. Kannaðistvið að hafa átt riffil, sem hafi oftast verið geymdur uppi á loftinu á öruggumstað, en þetta sinn hafi riffillinn staðið úti í horni þar sem ákærði hafiverið að þrífa hann fáum dögum áður. Hafi riffillinn staðið í horni skammt fráþar sem ákærði hafi oftast setið sjálfur. Sýndi ákærði þetta á myndum afvettvangi. Kvaðst þó ekki muna hvar hann hafi sjálfur setið umrætt sinn. Kvaðstekki muna eftir að hafa hringt á neyðarlínuna. Kvaðst heldur ekki muna eftirsamskiptum við neyðarlínuna eða við lögreglu á vettvangi. Kvaðst engarskýringar hafa á því hver annar en hann sjálfur hafi getað valdið áverkumbrotaþola, en hann hafi t.a.m. ekki vitað um neinar mannaferðir neins staðar.Kvaðst t.d. ekki hafa heyrt í neinum bílum. Riffillinn hafi verið nýhreinsaðurog stráheill. Aðspurður um það þegar hann hafi haldið í riffilsjónaukann kvaðákærði að samfara hræðslutilfinningunni hafi komið tilfinning um að hann þyrftiað verja sig, án þess að hann hafi þó skýringu á því. Kvaðst ekki muna hvortsjónaukinn hafi verið fastur á rifflinum þegar honum finnist hann hafa haldiðum sjónaukann. Sér finnist hann hafa haldið um riffilsjónaukann í einhverskonar varnartilgangi, en allt sé þetta mjög óljóst. Ekki viti hann neitt hvaðhafi orðið um riffilinn og sjónaukann. Kvaðst muna að hann hafi vísaðlögreglumönnum á vettvangi á riffilinn í sófanum, en það geti þó veriðhugarburður. Kvaðst hafa verið bólginn á hægri hendi eftir þetta, en hann sérétthentur. Kvaðst ekki vita hvað hafi valdið bólgunni, en þessa hafi hannorðið var við skýrslutöku á lögreglustöðinni á Selfossi, síðdegis daginn eftir.Kannaðist við símanúmerið [...] sem sitt númer á þessum tíma, en kvaðst ekkimuna eftir neinu samtali við neyðarlínuna þetta sinn.Nánar aðspurður kvaðst ákærði ekkimuna hvar hann og brotaþoli hafi verið þegar þeir hafi farið í sjómann, enlíklega við borðstofuborðið. Enginn brestur hafi verið í rifflinum. Hann séekki ofbeldissinnaður. Ákærði lýsti lyfjatöku sinni og heilsufari á þessumtíma, en sum þeirra lyfja hafi verið við verkjum, s.s. dramadol og parkódínforte sem hann hafi daglega tekið saman. Aukinheldur hafi hann notað svefnlyf.Ekki kvaðst ákærði hafa hugmynd um hvor hafi átt upptök að sjómanninum.Aðspurður kvað ákærði að á þessumtíma hafi hann átt það til að missa minni vegna áfengisneyslu, en hann hafi áþessum tíma bruggað sitt eigið rauðvín. Hann hafi þá kannski drukkið tværflöskur í einu til að sofa betur. Ekki kvaðst ákærði muna hvort hvolpurinn hafiverið hjá honum eða brotaþola og konu hans þegar brotaþoli hafi komið í heimsóknina.Talsvert sé af bústöðum þarna, sérstaklega við þessa götu og séu þeir töluvertmikið notaðir. Í 2-300 metra radíus séu kannski 6 bústaðir. Kvaðst ekki vitahvort fólk hafi verið í hinum bústöðunum á þessum tíma. Ekki hafi það veriðalgengt að fólk heimsækti hann úr öðrum bústöðum, en hann hafi aðeins haftsamband við einn nágranna sinn. Aðspurður um orðið stundarbrjálæði sem hannhafi notað í skýrslu sinni hjá lögreglu kvað ákærði að hann hafi notað það viðað reyna að skýra hvað hafi gerst ef hann hefði gert þetta, sem hann viti þóekkert um. Kvaðst aðspurður ekki eiga neina minningu um að hafa gert brotaþolaneitt mein umrætt sinn og ekki heldur um átök milli þeirra, að frátöldumsjómanninum sem þeir hafi farið í. Hafi heldur engar minningar um neitt missættimilli þeirra. Aðspurður um bólguna á hægri hendi kvaðst ákærði ekki muna þaðvel, en sér finnist það geta hafa verið svona um úlnlið og fram á handarbak.Þetta hafi ekki verið skoðað frekar. Kvaðst ekki muna hvernig höndin hafibólgnað, en hafi hann meitt brotaþola þá gæti það hafa gerst þá. Ákærði taldisig mögulega hafa ímyndað sér einhverjar skýringar í örvæntingu sinni eftirnæturlanga dvöl í fangaklefa, en hið sanna sé að hann muni ekkert hvernig hannhafi meitt sig á hendinni. Taldi sig ekki hafa meitt sig neitt í dvöl sinni hjálögreglu.Brotaþoli, A, lýsti því að hann og B,sambýliskona hans, hafi komið í bústað sinn að kvöldi til. Þau hafi komið sérfyrir. Þau hafi verið með hund sinn með sér. Hvolpur ákærða hafi komið tilþeirra, en brotaþoli hafi farið og skilað honum kannski klukkan 23, enhvolpurinn hafi ekki viljað fara sjálfur. Ákærði hafi boðið sér inn ogbrotaþoli þegið það. Hafi ákærði boðið sér í glas, sem hann hafi þegið. Þeirhafi verið að spjalla í góða stund. Þeir hafi rætt hitt og þetta. Svo hafi Bkomið til þeirra, en hún hafi ekki stoppað lengi, á að giska 10 mínútur. Svohafi hún farið aftur. Kvaðst vita að þeir hafi farið í sjómann og það hafiverið byrjað meðan B hafi verið hjá þeim. Svo hafi hún farið en ekki munibrotaþoli eftir öðru en að þá hafi allt verið í góðu milli hans og ákærða. Svomuni brotaþoli nánast ekki neitt eftir það. Hann telji sig hafa fengið óvæntþungt högg, en hann hafi jafnframt verið undir áhrifum áfengis. Aðspurður umþað kvaðst brotaþoli hafa verið vel í því. Ekki kvaðst brotaþoli muna eftirneinum leiðindum eða að nein uppákoma hafi orðið. Næst kvaðst brotaþoli munaeftir sér í sjúkrabíl sennilega, en hann muni ekki frekar eftir sér þarna ástaðnum. Aðspurður kvað brotaþoli að hann og ákærði hafi ekki verið kyrrir ásama stað allan tímann í bústað ákærða. Fyrst hafi þeir staðið eða gengið um,en ákærði hafi verið að sýna sér bústaðinn. Svo hafi þeir setið og minnti aðþeir hefðu setið á stólum við borð, en ekki í sófanum. Ákærði hafi setið nær útidyrum.Sýndi brotaþoli þetta á mynd og bar honum saman við lýsingu ákærða. Hundarnirhafi verið lausir fyrr um kvöldið og fengið að leika sér utan dyra, en veriðkomnir inn áður en brotaþoli hafi farið með hvolpinn til ákærða. Ekki kvaðstbrotaþoli vita til þess að fólk hafi verið í öðrum bústöðum á grenndinni ogengu slíku tekið eftir. Brotaþoli lýsti áverkum sínum. Kvaðst enn vera með dofaá tilteknum stað í andliti auk jafnvægisleysis. Andleg líðan sé þokkaleg, enþetta hafi tekið á. Kvaðst ekki muna annað en allt hafi verið í góðu þegar þeirhafi verið í sjómanni. Eftir það virðist minnið detta út. Sér finnst eins ogþað sé vegna þess að hann hafi fengið þungt högg og verið óviðbúinn. Kvaðstekki muna eftir riffli. Ekki myndi hann til þess að harkalega hafi verið tekistá í sjómanni.Aðspurður kvaðst brotaþoli hafa veriðbúinn að fá sér áfengi eftir að hafa komið í bústaðinn og þangað til hann hafifarið til ákærða. Hafi drukkið bjór og líklega eitthvað sterkt líka. Kvaðsthafa drukkið rauðvín hjá ákærða, en gat ekki sagt hversu mikið. Kvað ekkialgengt að hann vildi fara í sjómann og mundi ekki aðdragandann sérstaklega.Brotaþoli kannaðist við að hafa upplifað blackout vegna áfengisneyslu. Kvaðstyfirleitt vera rólegur með víni. Kvaðst ekki hafa veist að mönnum á fylliríi.Kvaðst ekki muna eftir að hafa fundið fyrir áverkum eða eymslum í höndum daginneftir.Vitnið B, sambýliskona brotaþola,kvað þau hafa verið komin í bústað sinn um hálf níu umrætt kvöld. Þau hafifljótlega farið að drekka eftir komu. Svo hafi hvolpur ákærða komið til þeirra.Vitnið hafi farið í síma og talað við J son brotaþola og konu að nafni F.Brotaþoli hafi sagt að hann vildi ekki hafa hvolpinn yfir nóttina og farið meðhann niður eftir til ákærða. Hafi hún haldið áfram að tala í símann. Þegar húnhafi verið búin að tala við F hafi hún rölt niður eftir til ákærða til aðathuga með brotaþola. Þegar hún hafi komið þangað hafi ákærði boðið brotaþolarauðvín og þeir setið í sófanum og verið að spjalla saman. Svo hafi þeir færtsig og sest við eldhúsborðið og verið að fara í sjómann. Þeir hafi bara veriðeitthvað að kjafta og henni hafi litist best á að fara bara. Þeir hafi verið aðtala eitthvað um tækni og hún hafi bara farið aftur upp í bústað og farið aðtala við G vinkonu sína í síma. Það símtal hafi dregist og svo hafi vitniðhringt í H móður G, sem ekki hafi svarað. Þá hafi hún hugsað til brotaþola oghvort hann færi nú ekki að koma. Hafi hún þá labbað niður eftir til ákærða tilað athuga hvers vegna brotaþoli væri ekki kominn heim. Þar hafi hún séðbrotaþola liggja á bakinu við borðbrúnina allan út í blóði og hún hafi fariðinn og á hnén að reyna að fá brotaþola til að ranka við sér. Hún hafi viljaðkoma honum út. Hún hafi snúið baki í ákærða og fundist hann standa hjásjónvarpinu og staðið ógn af honum og verið hrædd um að hann tæki hana og dræpihana bara líka eða myndi berja hana. Hún hafi öskrað á ákærða að hringja áneyðarlínuna og hann hafi gert það. Henni hafi fundist ákærði róast við það.Svo hafi liðið tími. Hafi hún öskrað á ákærða að láta sig hafa símann og hanngert það. Hafi þurft að ýta á einhverja takka til að opna símann og hún hafiverið að reyna það en þess vegna ekki náð að hringja í neyðarlínuna, enneyðarlínan hafi hringt og hún þá svarað símanum. Henni hafi fundist byssaliggja við hlið brotaþola og ákærði taka hana og henda henni í sófann. Finnisteins og ákærði hafi sett kodda eða eitthvað yfir byssuna og hún hafi hugsað aðhún yrði að láta lögregluna vita um það. Svo hafi hún gleymt því. Svo hafilögreglan komið og sjúkraflutningamenn í kjölfarið. Hafi brotaþoli verið tekinná börur og settur í sjúkrabíl. Hún hafi talað við lögreglumanninn K sem hafitekið hvolp ákærða. Hafi vitnið svo farið í bústað sinn. Vitnið kvaðst minna aðþegar hún hafi verið að ganga frá þeim eftir fyrri vitjun sína til þeirra,þegar þeir hafi verið í sjómanni, þá hafi verið að byrja leiðindi milli þeirraeða þeir farnir að rífast. Hún hafi hugsað að þetta væru tveir fullorðnirkarlmenn og hún skyldi ekkert vera að pæla í því. Kvaðst ekki vita hvort hafiverið fólk í hinum bústöðunum en hún hafi ekki orðið þess vör. Taldi að ekkihafi verið neitt annað fólk þarna. Ekki hafi fleiri hundar verið þarna enhvolpur ákærða og hundur vitnisins. Þegar sjúkrabíllinn hafi verið farinn hafibáðir hundarnir verið á lóð vitnisins og K tekið hvolpinn. Vitnið lýsti þvíhvar brotaþoli og ákærði hafi setið og sýndi það á mynd og bar henni saman viðlýsingu ákærða og brotaþola. Vitnið minnti að hún hafi talað við neyðarlínunaallan tímann þangað til lögreglan kom. Vitnið gat ekki gert skýra grein fyrirhvað ákærði hafi verið að gera eftir að hún hafi komið í bústað hans í seinnaskiptið, en hún hafi fyrst og fremst verið að huga að brotaþola, en henni hafistaðið ógn af honum eða verið hrædd við hann. Ákærði hafi ekki verið að hlúa aðbrotaþola. Ekki mundi vitnið hvort ákærði hafi tjáð sig eitthvað við lögreglu ávettvangi. Vitnið kvað brotaþola hafa breyst við þetta. Hann sé reiðari ogjafnvægi sé ekki í lagi og hann sé minni í sér.Aðspurð kvað vitnið að hún ogbrotaþoli hafi drukkið bjór og sennilega vodka. Kvað brotaþola ekki hafadrukkið mikið áður en hann hafi farið til ákærða. Hafi legið vel á honum. Ekkigat vitnið sagt til um hvort ákærði eða brotaþoli hafi átt upptökin að því aðþeir færu í sjómann en þeir hafi verið að tala um einhverja tækni varðandi það,eitthvað með úlnliðinn eða þannig. Brotaþoli gæti vel hafa átt hugmyndina, hannhafi t.d. gaman að tafli og hún hafi áður séð hann í sjómanni. Hún hafistaldrað mjög stutt við í fyrra skiptið. Var ekki viss hvort þeir hafi ennverið í sjómanni þegar hún hafi farið. Henni hafi fundist ákærði eins og íeinhverri geðshræringu og ekki með sjálfum sér þegar hún hafi komið í bústaðhans í seinna skiptið. Gat ekki gert glögga grein fyrir því en hann hafi veriðeins og honum væri trúandi til alls. Henni hafi fundist hann róast þegar hannhafi hringt í neyðarlínuna, en vitnið kvaðst ekki geta sagt hvað ákærði hafisagt við neyðarlínuna, en hélt þó að ákærði hafi sagt að hann héldi að hannhafi drepið mann, en ekki var þó vitnið alveg viss um hvort það væri hennarminni eða hvort það væri vegna þess að hún hafi lesið þetta. Aðspurð kvaðvitnið brotaþola ekki hafa átt vanda til að verða illur með víni, en eftirþetta atvik hafi frekar borið á reiði hjá honum. Kannaðist ekki við aðbrotaþoli hafi lent í áflogum.Vitnið L lögreglumaður lýsti því aðfjarskiptamiðstöð hafi haft samband og sagt frá því samkvæmt upplýsingumneyðarlínu, að ákærði væri staddur í sumarbústað sínum og hafi haft samband viðneyðarlínu og óskað eftir aðstoð. Hafi fjarskiptamiðstöðin sagt að ákærði hafitalað um að hann hafi veist að gestkomandi manni. Muni ákærði hafa sagtneyðarlínu að hann hafi barið manninn illa. Hafi komið fram að ákærði hafijafnvel talið að hann hafi drepið manninn. Hafi lögregla farið á vettvang og þáhafi brotaþoli legið á miðju gólfi alblóðugur í andliti og ákærði hafi setiðinnar í bústaðnum á rúmi sínu. Hafi ákærða verið mikið niðri fyrir. Fyrst hafiákærði ekki viljað gefa upp hvað hafi gerst. Svo síðar þegar hafi verið gengiðá ákærða þá hafi komið fram hjá honum að hann hafi barið brotaþola með sjónaukaaf byssunni sinni. Byssan hafi ekki strax sést á vettvangi en þeir hafi svofundið hana undir púðum í sófa í bústaðnum. Hafi byssan verið falin þar. Þáhafi byssuskeftið verið brotið, en sjónaukinn hafi legið skammt frá brotaþola.Hafi brotaþoli verið illa leikinn. Kona brotaþola hafi líka verið þarna ogverið mikil geðshræring og ölvun á vettvangi. Nánar aðspurður um samtal sittvið ákærða á vettvangi kvað vitnið að ákærði hafi fyrst ekki viljað gefa upp oghafi fyrst sagt að hann vissi ekkert hvað hafi gerst, en svo þegar þeir hafigengið á hann hafi ákærði sagt að hann hafi hugsanlega barið brotaþola meðsjónaukanum, en þetta hafi ákærði ekki staðfest beint. Staðfesti vitnið aðákærði hafi sagt að hann myndi þetta ekki. Ákærði hafi verið mjög ölvaður oglangt niðri og í geðshræringu, titrað og átt erfitt með mál. Sambýliskonabrotaþola hafi lýst því að hún hafi ekki verið viðstödd heldur verið ísumarhúsi þeirra skammt frá, en komið að vitja um hann og þá hafi hann legið ágólfinu. Aðspurður kvað vitnið að enginn hafi bent lögreglu á riffilinn semhafi verið undir púðunum en þeir hafi bara fundið hann við leit. Það hafi veriðfullt af spýtnabrotum á gólfinu, eins og úr byssuskefti, þannig að þeir hafileitað frekar og fundið þá riffilinn í sófanum. Ekki kvað vitnið að hafi veriðkannað með mannaferðir en enginn hafi verið sjáanlegur í kring. Ekki hafi þeirorðið varir við hvort væri fólk í bústöðunum í kring og hafi ekki verið neittslíkt að sjá og hafi ekki verið talin ástæða til að kanna það frekar. Ekkikvaðst vitnið hafa orðið var við hunda á vettvangi. Vitnið tók ekki þátt ífrekari rannsókn málsins. Engin ummerki hafi verið sjáanleg um að brotaþolihafi dottið utan í húsgögn eða annað.Vitnið K lögreglumaður skýrði frá þvíað þegar hann kom á staðinn hafi verið búið að flytja brotaþola burt meðsjúkrabíl. Á staðnum hafi verið ákærði og lögreglumenn sem hafi fljótlega fariðmeð hann á lögreglustöð. Hafi vitnið verið upplýstur um að lögreglumenn hafifundið brotinn riffil á vettvangi. Hafi riffillinn hangið saman á ólinni, enverið brotinn í tvennt. Riffilsjónauki og hlíf af honum hafi legið á gólfi.Mikið blóð hafi verið á gólfi. Húsgögn hafi ekki virst úr stað. Eftir að hafaljósmyndað vettvang og haldlagt sakargögn hafi vitnið farið með sambýliskonubrotaþola í hennar bústað og farið svo á lögreglustöð. Á vettvangi hafi vitniðlítið rætt við ákærða en hann hafi virst töluvert mikið ölvaður og verið ansibeygður í allri framkomu. Hafi ákærði lítið getað sagt til um hvað hafi gerst,annað en að mikil geðshræring hafi gripið sig og að hann hafi haldið áriffilsjónaukanum. Svo hafi verið farið betur yfir þetta við skýrslutöku daginneftir. Kvaðst ekki hafa séð blæðandi áverka á ákærða um nóttina, en daginneftir við skýrslutöku hafi ákærði sjálfur bent á að hægri hönd hans væribólgin. Hafi höndin verið bólgin framarlega á handarbaki fram við hnúa. Ekkihafi vitnið orðið var við aðrar mannaferðir. Engin umferð hafi verið enda miðnótt, en bjart hafi verið. Einn hundur hafi verið á staðnum, þ.e. hundurákærða, en hundur brotaþola hafi verið í bústað hans þegar vitnið hafi fariðþangað með konu brotaþola. Ekkert hafi komið fram um að átök hefðu átt sér staðsem brotaþoli hafi átt upptökin að.Vitnið M lögreglumaður gaf skýrslugegnum síma við aðalmeðferð og kannaðist við færslu sem hann hafi skráð ídagbók lögreglu 9. júní 2012 kl. 02:26. Kvaðst muna óljóst að hafa sentlögreglubíla vegna málsins. Kvaðst muna lítið eftir sjálfu símtalinu.Skráningin fari þannig fram að meðan á símtalinu standi byrji hann að punktaniður hjá sér og í þessu símtali hafi hann væntanlega verið byrjaður að geraráðstafanir til að koma bílum á staðinn þar sem þetta hafi hljómað alvarlega.Kvaðst þó ekki muna það sérstaklega með þetta mál. Um leið og hann hafitækifæri til byrji hann að setja þetta inn í lögreglukerfið og þá sé það ekkihugsað eins og bein tilvitnun í viðkomandi, heldur bara það sem hann hafi átilfinningunni og minni að maðurinn hafi sagt og á hverju hann byggi viðbrögðlögreglu. Lögreglukerfið sé þannig að það sé ekki hægt að vinna beint inn íþað. Skráningin sé þó höfð eftir manninum og hafi ákærði þannig sagt að hannhafi barið mann, en orðalagið sé kannski ekki nákvæmt haft eftir honum ískráningunni. Dagbókarfærslan sé til að skýra það hvaða upplýsingar liggjafyrir í málinu og á hverju viðbrögð lögreglu byggi. Vitnið hafi skráð þettasjálfur. Tímasetningin kl. 02:26 sé sótt úr Tetra fjarskiptakerfinu og séGPS-tími. Ekki þurfi að vera fullt samræmi milli þessara tímasetninga og tímasetningaí skráningu símtala við neyðarlínu. Allar skráningar eigi að vera meðlögreglunúmeri. Vitnið kvað ómögulegt að segja hve langur tími líði frá þvíhann fái símtal og þangað til hann skrái það í lögreglukerfið. Það geti verið2-3 mínútur eða 20 mínútur, en það geti farið eftir ýmsu. Í þessu tilfelli hafisennilega ekki liðið langur tími þar sem þetta sé lítið lögreglulið ogtakmarkað um bjargir til að senda á vettvang og þannig litlar ráðstafanir tilað gera. Málið hafi byrjað í skráningu kl. 02:36 samkvæmt dagbók. Vitnið kvaðsthins vegar ekki muna eftir málinu sem slíku, t.a.m. hvað hann hafi heyrt oft ífólkinu. Aðspurður um sjálfvirka rafræna skráningu símtala þar sem fram komiupplýsingar frá neyðarlínu og fjarskiptamiðstöð lögreglu kvað vitnið að fyrstitími þar sé þegar neyðarvörður á neyðarlínu svarar. Ekki minntist vitnið þessað fram hafi komið í símtali sínu við ákærða hvað hafi raunverulega gerst þarnaáður eða hvað hafi orðið til þess, en hefði það komið fram þá hefði það veriðskráð, t.a.m. ef ákærði hefði sagt að það hefði verið ráðist á hann.Vitnið E tannlæknir og sérfræðingur ímunn- og kjálkaskurðlækningum gaf skýrslu gegnum síma við aðalmeðferð. Ljósthafi verið að brotaþoli hafi verið með tvíbrotinn neðri kjálka. Brotin hafiverið nánast eða alveg ótilfærð. Fyrst hafi verið ákveðið að gera ekki aðgerð,en það hafi reynst nauðsynlegt síðar og það þá gert í svæfingu. Hafi brotaþolikvartað allar götur frá byrjun yfir því að hann væri dofinn í neðri vör vinstramegin og tannholdi við framtennur, sem hafi passað við áverkann. Taug hafigreinilega orðið fyrir skaða eða áverka, sem sé alþekkt við kjálkabrot. Þettasé varanlegur skaði. Þetta hafi verið dæmigerður áverki fyrir högg á kjálkavinstra megin, t.d. eftir högg frá rétthentum manni, án þess að vitnið getifullyrt að svo hafi verið. Gæti áverkinn samræmst því að brotaþoli hafi veriðsleginn með hverju sem er, s.s. hendi eða einhverju verkfæri. Talsvert mikiðhögg þurfi til að brjóta kjálka. Eitt högg sé nóg til að brjóta kjálka og sé dæmigertað kjálkinn brotni á tveimur stöðum við eitt högg.Vitnið N læknir á slysa- ogbráðadeild gaf skýrslu gegnum síma við aðalmeðferð. Vitnið var á vakt ásamt O ásjúkrahúsinu á Selfossi þegar komið var með brotaþola í sjúkrabifreið. Vitniðkvaðst hafa fylgst með skoðun á brotaþola, en hann og O hafi annast brotaþola ísameiningu. Vitnið var fjarverandi þegar vottorð var útbúið upp úr gögnum semvitnið og O höfðu gert um málið. Brotaþoli hafi haft marga áverka. Áverkarnirhafi virst þannig að þeir kæmu ekki við eitt atvik. Fyrst og fremst hafiáverkar verið vinstra megin á höfði, rifa á eyranu, tveir skurðir aftan viðeyra, skurðir á enni, stórt mar á augabrún, skurður á nefi, skurðir neðan augavinstra megin á kinninni en þar af hafi einn verið svolítið sérstakur þannig aðhann hafi verið svona hálfmánalaga. Ekki sé gott að segja eftir hvað þessiráverkar séu, mögulega eggvopn þar sem skurðirnir hafi verið frekar vel skornir,eða þetta hafi sprungið fyrir á húðinni vegna högga. Nefndi vitnið að til að myndaí hnefaleikum geti komið langskurður við högg þegar húðin rifnar sundur.Skurðirnir hafi verið mjög skarpir. Svo hafi brotaþoli verið töluvert marinn áframhandleggjum litlafingurs megin og mikið marinn á skrokkinn. Marblettir ábakinu hafi verið með netmynstri, þannig að brotaþoli hafi verið laminn ígegnum föt og mynstur hafi komið í húðina af fötunum við það. Þetta geti ekkiverið eftir einn atburð s.s. fall eða slíkt. Þetta hafi verið endurtekinnáverki á mörgum stöðum og líka á handleggjum framanverðum litlafingurs megin.Áverkarnir á framhandleggjunum séu eins og þegar menn bera hendur fyrir höfuðsér. Mögulegt sé að detta og fá þannig áverka þarna, en í sambandi við aðraáverka megi reikna með að þessir séu tilkomnir við að brotaþoli hafi borið hendurfyrir höfuð sér. Býsna glöggt sé að þetta séu varnaráverkar. Þá komi inn íþetta að brotaþoli hafi verið með kjálkabrot vinstra megin. Algengara sé aðrétthentir menn veiti áverka vinstra megin í andlit andstæðings. Erfitt sé aðfullyrða um þetta en strax hafi verið talað um brotaþoli hafi verið laminn meðriffilsjónauka og þessir hálfmánalöguðu áverkar á kinninni passi svolítið viðröndina á litlum riffilsjónauka eins og vitnið þekki þá sem notaðir séu á 22kalibera riffla. Ekkert geti vitnið að öðru leyti fullyrt með hverju brotaþolihafi verið laminn. Vitnið kvaðst hafa sé myndir af rifflinum með sjónaukanum ogtaldi vitnið hálfmánalagaða skurðáverka geta passað við sjónaukann. Erfitt séað segja hversu mörg högg hafi verið í höfuðið, en ekki komi áverki af samahögginu fyrir aftan eyra, á kinn, nefi og fyrir ofan augabrún. Þetta séuaugljóslega margir áverkar. Þá sé jafnframt mar á baki ekki eftir eitt högg.Sömuleiðis á handleggjum. Þetta geti allt passað við endurtekin högg. Aðspurðurhvort áverkar geti skýrst af því að brotaþoli hefði fallið utan í fastan hluteða borð benti vitnið á að áverkarnir séu á svo mörgum stöðum. Kvaðst vitniðekki geta séð það. Aðspurður kvað vitnið ekki hægt að segja til um það hversulengi menn séu rotaðir, en það ástand geti varað mislangan tíma. Líklegt sé aðbrotaþoli hafi rotast af höggi vinstra megin á kjálka, en áfengisáhrif geti ýttundir þetta og drukkinn maður rakni seinna úr roti en ella. Líklegt sé aðbrotaþoli hafi legið dálítið en blóðið á myndunum hafi verið orðið mjögstorkið, en ekki sé hægt að segja hve lengi meðvitundarleysið hafi varað.Algengt sé í roti að minni tapist svolítið aftur fyrir rotið og fyrst á eftirlíka. Forsendur og niðurstaða Ímáli þessu er ákærða gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás með því aðhafa veist að brotaþola eins og nánar greinir í ákæru með þeim hætti ogafleiðingum sem þar er lýst.Ákærðihefur neitað sök og kannast ekki við að hafa gert það sem honum er gefið að sökí ákæru. Hefur ákærði bæði hjá lögreglu og fyrir dómi lýst því að hann muniekki eftir því sem lýst er í ákæru. Ákærðihefur borið um það að hann kannast við að brotaþoli hafi komið í heimsókn tilhans umrætt sinn og hefur borið um að hafa gefið honum áfengi að drekka enjafnframt hefur komið fram að ákærði hafi sjálfur verið ölvaður og hefur þaðverið staðfest með blóðrannsókn, en jafnframt hefur komið fram hjá ákærða aðhann hafi tekið lyf, en ekki var gerð rannsókn á því í málinu. Þykir megaleggja til grundvallar að ákærði hafi verið talsvert eða mikið ölvaður, sbr.einnig framburð lögreglumannanna L og K. Ákærðihefur lýst því að hann og brotaþoli hafi farið í sjómann í sumarbústaðnumumrætt sinn, en það hafi þó verið allt í góðu. Eftir það hefur ákærði lýstmiklu minnisleysi, en fram hefur komið hjá honum að hann hafi áður farið íóminnisástand eftir drykkju. Eru ekki sérstök efni til að rengja það að ákærðimuni atburði illa eða ekki. Þá hefur ákærði lýst minningabrotum um að hafafyllst mikilli hræðslu og fengið einhvers konar tilfinningu um að hann þyrftiað verja sig, en hefur enga grein getað gert fyrir þessu eða gagnvart hverjuhræðslan hafi beinst. Hefur hann lýst því að hann hafi upplifað að honum væriógnað. Þá hefur ákærði lýst minningabroti, sem hafi í tímaröð verið á eftir hinnióskýrðu óttatilfinningu, að hann hafi haldið um báða enda á riffilsjónauka þeimsem var eða hafði verið á riffli ákærða.Ekki kvaðst ákærði geta lýst því hvers vegna hann hafi haldið umriffilsjónaukann, en fannst þó að það hefði verið í einhvers konarvarnartilgangi, en var þó raunar alls ekki viss um hvort þessi minning væriraunveruleg eða hugarburður. Ekki gat ákærði heldur gert sér grein fyrir þvíhvort riffilsjónaukinn hafi þá verið á rifflinum. Næsta minningabrot sem ákærðilýsti var að hafa rétt konunni, sem ætla verður að sé B, símann, en gat þó ekkigert sér grein fyrir hvort hann hafi rétt símann í hendur hennar eða til dæmislagt hann á borð. Eftir þetta kveðst ákærði ekkert muna fyrr en lögreglumennhafi komið á vettvang. Kvaðst ákærði telja að hann hafi vísað lögreglumönnunumá riffilinn í sófanum, en það er hins vegar í ósamræmi við framburðlögreglumannsins L sem lýsti því að þeir hefðu fundið riffilinn í sófanumfalinn undir púðum, en jafnframt lýsti B því að ákærði hafi tekið byssuna og setthana í sófann og sett kodda eða eitthvað yfir hana. Verður að telja ótrúverðugtað ákærði hafi vísað lögreglumönnum á riffilinn í sófanum og verður byggt á þvíað lögreglumenn hafi fundið hann án tilverknaðar ákærða, en að ákærði hafi settriffilinn blóðugan og brotinn undir púða í sófanum. Ákærði kvaðst engarminningar hafa um missætti eða átök milli sín og brotaþola og ekki heldur um aðhafa gert honum nokkurt mein.Brotaþolibar um það á svipaðan hátt og ákærði að hann hafi komið til ákærða síðla kvöldsog ákærði hafi boðið honum inn og boðið honum áfengi. Kveðst brotaþoli hafadrukkið áfengi áður en hann kom til ákærða og kom fram að hann hafi veriðölvaður, en það er jafnframt staðfest með blóðrannsókn. Þá kom fram hjábrotaþola, eins og ákærða, að þeir hafi farið í sjómann. Brotaþoli lýsti þvílíka að á sama tíma og þeir hafi verið í sjómanni hafi B staldrað við hjá þeimskamma stund, en hún hafi svo farið aftur. Kveður brotaþoli að eftir að þeirfóru í sjómann muni hann ekki neitt frekar eftir sér í sumarbústað ákærða.Kvaðst brotaþoli ekki muna eftir neinum leiðindum eða slíku milli hans ogákærða og ekki hafi þeir tekist hart á í sjómanni. Kvaðst finnast eins og hannhafi fengið þungt högg og verið óviðbúinn. Þá kvaðst brotaþoli ekki minnast þessað hafa séð riffil í sumarbústað ákærða.VitniðB, sambýliskona brotaþola, lýsti því á sama hátt og brotaþoli að brotaþoli hafifarið til ákærða og kvaðst hún hafa komið þangað nokkru síðar og þá hafi þeirverið að drekka rauðvín og kjafta saman. Þeir hafi sest við eldhúsborðið ogverið að fara í sjómann og hún hafi ákveðið að fara aftur í bústað sinn ogbrotaþola. Þaðer óumdeilt í málinu að þegar brotaþoli kom í sumarbústað ákærða umrætt kvöldbar hann ekki þá áverka sem lýst er í ákæru. Þá er óumdeilt að brotaþoli hafifengið áverkana áður en lögregla og sjúkraflutningamenn komu á vettvang, enáverkarnir hafa verið staðfestir með framburði brotaþola, læknisvottorðum,framburði læknanna N og E, auk þess að fyrir liggja í málinu myndir af áverkumá brotaþola. Vitnið B, sambýliskona brotaþola, lýsti því að allt hafi verið ílagi með brotaþola þegar hún kom í sumarbústað ákærða í fyrra skiptið umrættkvöld eða nótt, en þangað kom hún tvisvar. Verður að leggja til grundvallar ogtelja hafið yfir allan vafa að brotaþoli hafi fengið áverkana á tímabilinu fráþví að B hafði yfirgefið ákærða og brotaþola og þangað til hún kom þangað afturog svo lögreglumenn og sjúkraflutningamenn í kjölfarið.Ákærðisjálfur, brotaþoli, B og aðrir þeir sem gefið hafa skýrslu fyrir dómi í málinuhafa allir borið að þeir hafi hvorki orðið varir við neinar mannaferðir né aðraumferð í nágrenni sumarbústaðar ákærða eða við hann umrætt kvöld og nótt. Vitnið B lýsti því að þegar hún hafiverið að yfirgefa ákærða og brotaþola og ganga frá sumarbústað ákærða þá hafihenni heyrst þeir vera farnir að rífast eða einhver leiðindi væru að byrjamilli þeirra en hún hafi ákveðið að skipta sér ekki af því. Vitnið N lýsti áverkum ábrotaþola sem voru á framhandleggjum hans litlafingurs megin. Kvað vitnið þessaáverka býsna glögglega vera varnaráverka sem kæmu við það að maður beri höndfyrir höfuð sér. Þá kvað vitnið þá áverka sem brotaþoli bar og sem voruhringlaga eða hálfmánalagaða vel geta verið eftir riffilsjónauka sem væriætlaður fyrir 22 kalibera riffil. Vitnið lýsti því að algengara væri aðrétthentur maður veiti áverka vinstra megin á andlit andstæðings, en svo hafiverið í þessu tilviki, en hjá ákærða kom fram að hann væri rétthentur. Þákvaðst vitnið ekki geta séð það að brotaþoli gæti hafa fengið áverkana við þaðað hafa dottið utan í fasta hluti, s.s. borð. Til þess væru áverkarnir ofmargir og dreifðir. Af ljósmyndum af vettvangi ogframburði verður ekki ráðið að til átaka hafi komið í sumarbústað ákærða,heldur að brotaþoli hafi orðið fyrir árás, án þess að tekist hafi verið á íhefðbundnum átökum. Þá verður ekki horft fram hjá því að einu áverkarnir semkomið hefur fram að ákærði hafi borið eftir atburði næturinnar var bólga áhægri hendi skv. framburði hans sjálfs. Í dagbók lögreglu frá umræddrinótt kemur fram að ákærði hafi hringt kl. 02:26 úr símanúmerinu [...], semákærði staðfesti að væri sitt símanúmer, og verið miður sín þar sem hann hafibarið mann sem liggi nú á gólfinu. Kemur fram að ákærði hafi talið manninnlátinn og frá honum kæmi bara blóð. Segir jafnframt að ákærði hafi ekki virsttilbúinn til að kanna nánar með manninn. Vitnið M lögreglumaður sem skráðiumrædda dagbókarfærslu kom fyrir dóminn og staðfesti færsluna. Kvaðst hann þóekki muna eftir málinu, en lýsti því hvernig svona skráning fer fram. Íframburði vitnisins B kom fram að ákærði hafi ekki verið verið að huga sjálfurað brotaþola og fannst henni eins og ákærði væri í einhvers konar geðshræringu.Svipaður var framburður lögreglumannsins L um það að ákærði hafi verið ímikilli geðshræringu, titrað og átt erfitt með mál. Þá lýsti L því að ákærðihafi á vettvangi fyrst ekkert viljað gefa uppog sagt að hann vissi ekkert hvað hafi gerst, en svo þegar hafi veriðgengið á hann þá hafi ákærði sagt að hann hafi hugsanlega barið brotaþola meðriffilsjónaukanum. Fram hefur komið hjá ákærða ogvitninu K að ákærði hafi verið bólginn á hægri hendi daginn eftir, en ákærðihafði enga skýringu á bólgunni aðra en þá að ef hann hafi slegið brotaþola, þákynni hann að hafa gert það með hægri hendi, enda rétthentur. Fyrir liggur að ákærði áttiriffil þann og riffilsjónauka sem fundust blóðugir á vettvangi og varriffilskeftið mölbrotið, en miðað við hvernig ákærði, brotaþoli og vitnið Blýstu aðstæðum þá hefur ákærði setið nálægt rifflinum miðað við hvar hann lýstiþví að riffillinn hafi verið í horni sumarbústaðarins. Ákærði hefur borið að hann hafihaldið um riffilsjónaukann í einhvers konar varnartilgangi og mögulega notaðhann sem barefli, en hringlaga áverkar á brotaþola geta komið heim og saman viðað hann hafi verið laminn með riffilsjónaukanum. Þá verður að líta til þess aðriffillinn fannst undir púðum í sófa en allt bendir til þess að ákærði hafikomið honum þangað blóðugum og brotnum, en telja verður að riffillinn hafiverið notaður sem barefli umrætt sinn. Að öllu þessu virtu þykir verahafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi semhonum er gefin að sök í ákæru með þeim afleiðingum sem þar greinir. Þykir ekkivera varhugavert að sakfella ákærða þrátt fyrir að minni bæði hans og brotaþolasé svo brotakennt um atburði sem raun ber vitni. Þá þykir það ekki valdaskynsamlegum vafa í málinu að ákærði hafi talað um hundgá og köll utan hússþegar hann hringdi í neyðarlínuna, en fyrir liggur að B var þá á staðnum og aða.m.k. hundur ákærða ef ekki báðir hundarnir líka. Þá hefur það sérstaklegakomið fram hjá öllum sem gáfu skýrslur fyrir dómi, þ. á m. ákærða, að engraannarra mannaferða hafi orðið vart og er þá ekki öðrum til að dreifa en ákærða.Hvorki á vettvangi né síðar hefur ákærði talað um að aðrir hafi átt hlut aðmáli og kom t.a.m. ekki fram á vettvangi að hann væri hræddur við utanaðkomandiárás eða að óviðkomandi menn hafi komið í sumarbústað hans. Háttsemi ákærða er rétt heimfærðtil refsiákvæða í ákæru, en um er að ræða sérstaklega hættulega líkamsárás sembeindist m.a. að höfði brotaþola og var unnin með barefli, en jafnframt voruáverkar brotaþola mjög alvarlegir. Við ákvörðun refsingar ákærðaber að líta til þess að ekki er upplýst neitt um aðdraganda þess að ákærðiframdi brot sitt og verður ákærði að njóta alls vafa í þeim efnum. Þá berjafnframt að líta til þess að samkvæmt framlögðu sakavottorði hefur ákærðihvorki fyrr né síðar gerst sekur um refsiverðan verknað. Þykir refsing hansvera hæfilega ákveðin fangelsi í 15 mánuði. Alllangt er síðan ákærði framdibrot sitt án þess að honum verði um það kennt. Þykir af þeim sökum fært aðfresta fullnustu 12 mánaða af refsingunni og skal sá hluti hennar falla niðurað liðnum 2 árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaganr. 19/1940. Með broti sínu hefur ákærðibakað sér skaða- og miskabótaábyrgð gagnvart brotaþola skv. sakarreglunni og26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Árás ákærða gagnvart brotaþola var sérlegafólskuleg og augljóslega til þess fallin að vinna honum umtalsvert heilsutjónog baka honum mikinn miska. Miskabótakrafa brotaþola að fjárhæð kr. 1.000.000þykir því ekki úr hófi og verður ákærði dæmdur til að greiða hana. Af hálfuákærða eru ekki höfð uppi sérstök mótmæli eða málsástæður gagnvart kröfubrotaþola um útlagðan kostnað skv. framlögðum reikningum kr. 69.352 og verðurákærði dæmdur til að greiða hana. Ekki er af hálfu ákærða mótmælt vaxta- ogdráttarvaxtakröfu brotaþola og verða vextir dæmdir eins og nánar greinir ídómsorði, en ekki liggur fyrir að ákærða hafi verið kynnt bótakrafa og gögnhennar fyrr en við þingfestingu málsins. Með hliðsjón af 218. gr. laganr. 88/2008 ber að dæma ákærða til greiðslusakarkostnaðar. Útlagður kostnaður samkvæmt sakarkostnaðaryfirliti erkr. 32.038 sem er vegna kostnaðar verjanda og vegna áverkavottorðs. Ber ákærðaað greiða þann kostnað. Í málinu hefur í tvígang farið fram aðalmeðferð, ánþess að ákærða verði um það kennt. Í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 78/2015 segirað ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíði nýs efnisdóms í málinu. Þykir rétt aðdæma ákærða til greiðslu málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns við fyrridómsmeðferð málsins, Jónínu Guðmundsdóttur hdl., kr. 317.000 að meðtöldumvirðisaukaskatti og til greiðslu á þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþolavið hina fyrri dómsmeðferð, Sigurðar Sigurjónssonar hrl., kr. 517.000 aðmeðtöldum virðisaukaskatti. Rétt þykir hins vegar að gera ríkissjóði að greiðamálsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Ásgeirs Jónssonar hrl., kr. 1.106.476að meðtöldum virðisaukaskatti auk aksturskostnaðar verjandans, kr. 50.528.Jafnframt greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola,Björgvins Þórðarsonar hrl., kr. 583.110 að meðtöldum virðisaukaskatti, ásamt útlögðumkostnaði hans kr. 44.000 og aksturskostnaði kr. 37.440.SigurðurG. Gíslason héraðsdómari kveður upp dóm þennan ásamt meðdómsmönnunum Hirti O.Aðalsteinssyni dómstjóra og Barböru Björnsdóttur héraðsdómara.D ó m s o r ð :Ákærði,Torfi Agnars Jónsson, sæti fangelsi í 15 mánuði.Frestaskal fullnustu 12 mánaða af fangelsisrefsingunni og skal sá hluti hennar fallaniður að liðnum 2 árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940.Ákærðigreiði A, kt. [...], kr. 1.069.352 með vöxtum skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr.38/2001 frá 9. júní 2012 til 2. nóvember 2014, en með dráttarvöxtum skv. 9. gr.sbr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.Ákærðigreiði sakarkostnað, kr. 866.038, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns,Jónínu Guðmundsdóttur hdl., kr. 317.000 og þóknun skipaðs réttargæslumannsbrotaþola, Sigurðar Sigurjónssonar hrl., kr. 517.000, en úr ríkissjóði greiðistmálsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Ásgeirs Jónssonar hrl., kr. 1.106.476,auk aksturskostnaðar verjandans, kr. 50.528, og þóknun skipaðs réttargæslumannsbrotaþola, Björgvins Þórðarsonar hrl., kr. 583.110 auk útlagðs kostnaðar hanskr. 44.000 og aksturskostnaðar, kr. 37.440.
|
Mál nr. 153/2005
|
Kærumál Endurupptaka Frestur Birting
|
F fór þess á leit að mál, sem H hafði höfðað gegn honum og dæmt hafði verið í héraði 11. maí 2004, yrði endurupptekið, en F hafði ekki sótt þing í héraði. Sannað var, að F varð kunnugt um úrslit í málinu 5. júlí 2004. Sá eins mánaðar frestur, sem F hafði samkvæmt 137. gr. laga um meðferð einkamála til að beiðast endurupptöku málsins, var löngu liðinn er hann kom fram með beiðni þar um í febrúar 2005. Þegar af þeirri ástæðu var hafnað kröfu hans um endurupptöku.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Hrafn Bragason og Ingibjörg Benediktsdóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. apríl 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. mars 2005, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að endurupptekið yrði mál varnaraðila á hendur sóknaraðila, sem lauk með dómi 11. maí 2004. Kæruheimild er í q. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að málið verði endurupptekið og varnaraðili dæmdur til að greiða honum málskostnað í héraði og kærumálskostnað. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Meðal málskjala er birtingarvottorð Odds Malmberg, stefnuvotts í Reykjavík, 5. júlí 2004. Er í því merkt við reit um að birt sé boðun og að það hafi verið gert fyrir sóknaraðila sjálfum á lögheimili hans að Austurbergi 36 kl.19.00 áðurnefndan dag. Í boðun sýslumannsins í Reykjavík til sóknaraðila 10. júní 2004 er vísað til meðfylgjandi afrits af aðfararbeiðni fyrir kröfu að fjárhæð 947.785 krónur. Í aðfararbeiðni varnaraðila kemur fram að heimild fyrir kröfunni sé dómur 11. maí 2004. Stefnuvotturinn gaf skýrslu fyrir dómi og staðfesti undirritun sína á birtingarvottorðinu. Framburður hans er nánar rakinn í hinum kærða úrskurði. Í 137. gr. laga nr. 91/1991 greinir frá því með hvaða skilyrðum stefndi í dómsmáli, sem ekki sótti þing eða þingsókn hans féll niður, getur beiðst endurupptöku máls. Eftir að þrír mánuðir eru liðnir frá því máli lauk í héraði en innan árs frá því getur hann samkvæmt 2. mgr. greinarinnar beiðst endurupptöku ef beiðni berst dómara innan mánaðar frá því stefnda urðu málsúrslit kunn og hann sýnir fram á að fullnægt sé einhverju af fjórum skilyrðum, sem nánar er lýst. Samkvæmt því sem áður er fram komið er sannað, sbr. 3. mgr. 87. gr. laga nr. 91/1991, að sóknaraðila varð 5. júlí 2004 kunnugt um úrslit í máli varnaraðila á hendur honum, sem dómur gekk um 11. maí á sama ári. Var því löngu liðinn sá eins mánaðar frestur, sem sóknaraðili hafði eftir það til að beiðast endurupptöku málsins, en það gerði hann ekki fyrr en 14. febrúar 2005. Verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest þegar af þeirri ástæðu. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar segir í dómsorði. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Friðrik Svanur Sigurðarson, greiði varnaraðila, Húsfélaginu Austurbergi 36, 100.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 221/2000
|
Kærumál Frávísun frá héraðsdómi að hluta Lögvarðir hagsmunir Frávísun frá Hæstarétti
|
Talið var að T hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr því fyrir Hæstarétti hvort rétt hafði verið að vísa að hluta frá héraðsdómi máli, sem síðar hafði verið fellt niður vegna útivistar hennar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. júní 2000, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 5. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. maí 2000, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var að hluta vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinum kærða úrskurði verði í heild hrundið, en til vara að honum verði breytt á þann veg að ekki verði vísað frá dómi kröfu, sem sóknaraðili gerir um meðlag með barni málsaðilanna fyrir tímabilið frá 1. maí 1999 til 1. janúar 2000. Í báðum tilvikum krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Samkvæmt héraðsdómsstefnu höfðaði sóknaraðili málið til heimtu skuldar að fjárhæð samtals 1.631.501 króna. Var því lýst þar að krafan væri annars vegar reist á úrskurði sýslumannsins í Hafnarfirði 10. ágúst 1994, þar sem varnaraðila hafi verið gert að greiða tvöfalt meðlag með tveimur börnum aðilanna, en þeirri skipan hafi sýslumaðurinn í Reykjavík breytt með úrskurði 4. október 1999, þannig að frá 1. apríl á því ári hafi varnaraðila borið að greiða einfalt meðlag með öðru barninu. Sóknaraðili hafi á öllu tímabilinu fengið greitt einfalt meðlag með hvoru barni hjá Tryggingastofnun ríkisins og kæmi það til frádráttar kröfu á hendur varnaraðila. Hins vegar væri krafa sóknaraðila studd við úrskurð sýslumannsins í Hafnarfirði 12. ágúst 1994, sem hafi verið staðfestur með úrskurði dóms- og kirkjumálaráðherra 24. febrúar 1995. Þar hafi varnaraðila verið gert að greiða sóknaraðila 20.000 krónur mánaðarlega í lífeyri á tímabili, sem þau væru skilin að borði og sæng, en þó ekki lengur en í tólf mánuði. Með hinum kærða úrskurði var af ástæðum, sem þar greinir nánar, vísað frá dómi þeim hluta kröfu sóknaraðila, sem átti rætur að rekja til meðlags með börnum aðilanna eftir 1. nóvember 1995. Við uppkvaðningu hins kærða úrskurðar var sótt þing af hálfu beggja málsaðila. Í þinghaldinu tilkynnti héraðsdómari að málið yrði tekið fyrir á ný mánudaginn 5. júní 2000 kl. 9.30. Samkvæmt gögnum, sem hafa verið lögð fyrir Hæstarétt, varð útivist í þinghaldi þann dag af hálfu sóknaraðila, en engin forföll boðuð. Féll varnaraðili frá kröfu um málskostnað og var málið í kjölfarið fellt niður. Sóknaraðili getur ekki haft lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr fyrir Hæstarétti hvort rétt hafi verið að vísa að hluta frá héraðsdómi máli, sem nú hefur verið fellt niður. Að því gættu verður að vísa málinu sjálfkrafa frá Hæstarétti. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 84/2001
|
Kærumál Lögbann
|
J og S kröfðust þess að lagt yrði fyrir sýslumann að leggja lögbann við yfirvofandi framkvæmdum sveitarfélagsins M við gerð göngustígs um lóð varnaraðila með bökkum Varmár á svæði, sem J og S höfðu sjálf lýst yfir að þau hlíttu umferð almennings um, sbr. 1. mgr. 23. gr. laga nr. 44/1999 um náttúruvernd. Af hálfu M var gert ráð fyrir að göngustígurinn yrði 80 til 120 cm breiður og gerður úr trjáspæni og malarefni. Var samkvæmt þessu talið að vandkvæðalítið yrði að afmá stíginn og ummerki eftir hann ef komist yrði að þeirri niðurstöðu í dómsmáli milli aðilanna að M væri óheimilt að leggja hann. J og S voru því ekki talin hafa gert sennilegt að réttindi þeirra myndu fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum þótt dóms væri beðið um ágreining þeirra og M. Var því staðfestur úrskurður héraðsdóms um höfnun lögbannskröfunnar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Gunnlaugur Claessen og Ingibjörg Benediktsdóttir. Sóknaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar með kæru 19. febrúar 2001, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. mars sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. febrúar 2001, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að lagt verði fyrir sýslumanninn í Reykjavík að leggja lögbann við yfirvofandi framkvæmdum varnaraðila við gerð göngustígs meðfram Varmá á lóð sóknaraðila að Reykjamel 11 í Mosfellsbæ. Kæruheimild er í 1. mgr. 35. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl., sbr. 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, svo sem þeim lögum var breytt með 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðilar krefjast þess að lagt verði fyrir sýslumanninn í Reykjavík að leggja lögbann við yfirvofandi framkvæmdum varnaraðila á lóð sóknaraðila og honum verði gert að greiða málskostnað í héraði og kærumálskostnað. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur og honum dæmdur kærumálskostnaður úr hendi sóknaraðila. Í hinum kærða úrskurði kemur fram að málið var upphaflega tekið til úrskurðar eftir munnlegan málflutning 6. desember 2000. Samkvæmt endurriti úr þingbók var málið tekið upp að nýju 2. febrúar 2001, það munnlega flutt og síðan tekið til úrskurðar. Gekk hinn kærði úrskurður sem fyrr segir 7. sama mánaðar. Eins og um getur í hinum kærða úrskurði gerir varnaraðili ráð fyrir að göngustígurinn um lóð sóknaraðila, sem um ræðir í málinu, verði um 80 til 120 cm breiður og gerður úr trjáspæni og malarefni. Af gögnum málsins verður að ætla að fyrirhugaður stígur yrði lagður um lóð sóknaraðila með bökkum Varmár á svæði, sem þau hafa sjálf lýst yfir að þau hlíti umferð almennings um, sbr. 1. mgr. 23. gr. laga nr. 44/1999 um náttúruvernd. Verður samkvæmt þessu að telja að vandkvæðalítið yrði að afmá stíginn og ummerki eftir hann ef komist yrði að þeirri niðurstöðu í dómsmáli milli aðilanna að varnaraðila sé óheimilt að leggja hann. Samkvæmt því verður fallist á með héraðsdómara að sóknaraðilar hafi ekki gert sennilegt að réttindi þeirra muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum þótt dóms sé beðið um ágreining þeirra og varnaraðila. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur um annað en málskostnað. Rétt er að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 592/2011
|
Umboðssvik
|
A var gefið að sök að hafa framið umboðssvikmeð því að hafa ítrekað misnotað aðstöðu sína sem verslunarstjóri B ehf. og ánheimildar komið því til leiðar að C ehf. fékk afhentar vörur frá versluninni ánþess að staðgreiða þær. Í dómi Hæstaréttar segir m.a. að þrátt fyrir að A hafiverið kunnugt um að B ehf. hefði hafnað því að C ehf. væri íreikningsviðskiptum hjá félaginu hafi A tekið þá ákvörðun að afhenda félaginuvörur án þess að þær væru staðgreiddar og reynt að leyna því með því að skrávöruúttektirnar á nafn annars aðila. Hafi A hlotið að vera ljóst að meðháttsemi sinni væri veruleg hætta á því að hagsmunir B ehf. væru fyrir borðbornir. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu A en viðákvörðun refsingar var litið til þess dráttar sem varð á rannsókn málsins. Þá varskaðabótakröfu B ehf. vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ÓlafurBörkur Þorvaldsson og Greta Baldursdóttir og Benedikt Bogason setturhæstaréttardómari. Dómsorð: Ákærði, Agnar BentBrynjólfsson, sæti fangelsi í 3 mánuði en fullnustu refsingarinnar skal frestaðog skal hún falla niður að liðnum 2 árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærðialmennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Einkaréttarkröfu B ehf. ervísað frá héraðsdómi. Ákvæði héraðsdóms umsakarkostnað skal vera óraskað. Ákærði greiði helmingáfrýjunarkostnaðar málsins 428.738 krónur þar með talin málsvarnarlaun skipaðsverjanda síns, Óskars Sigurðssonar hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur. Dómur Héraðsdóms Suðurlands 20. október 2011. Mál þetta, sem tekið var til dóms aðlokinni aðalmeðferð 25. ágúst sl., er höfðað með ákæru ríkissaksóknaradagsettri 4. maí 2011 á hendur ákærða, Agnari Bent Brynjólfssyni, kt. [...], til heimilis að [...], [...], „fyrir umboðssvik, með því að hafa á árinu 2007, ítrekað misnotaðaðstöðu sína sem verslunarstjóri B, [...], ...[], og án heimildar komið því tilleiðar að C ehf. fékk afhentar vörur frá versluninni án þess að staðgreiða þær,sem var andstætt lánareglum B hf., en vörur að fjárhæð kr. 6.508.140 hafa ekkifengist greiddar úr hendi C ehf. Telst þetta varða við 249 gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslualls sakarkostnaðar. Einkaréttarkrafa: Af hálfu B ehf. (áður B hf.), kennitala [...], er þess krafist aðákærði verði dæmdur til greiðsluskaðabóta að fjárhæð kr. 6.508.140, auk vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vextiog verðtryggingu nr. 38/2001, af kr. 1.312.181 frá 31. janúar 2007 til 6.febrúar 2007, af kr. 5.067.883 frá þeim degi til 9. maí 2007, af kr. 5.583.216(svo)frá þeim degi til þess dags er liðinn var mánuður frá því að krafan varkynnt ákærða, en frá þeim degi með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6.gr., sbr. 9.gr. sömu laga til greiðsludags. Þá er þess krafist að ákærði greiði B ehf.málskostnað að skaðlausu.“ Með vísan til 1. mgr.218. gr., sbr. 217. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála ber að dæma ákærðatil greiðslu alls sakarkostnaðar, þ.m.t. þóknun skipaðs verjanda ákærða, GrímsHergeirssonar hdl., 439.250 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Þá verðurákærða gert að greiða kostnað og þóknun vegna vitna samkvæmt yfirliti sækjanda,samtals 164.626 krónur. Hjörtur O. Aðalsteinsson dómstjóri kveður upp dóm þennan.Dómsuppkvaðning hefur dregist fram yfir lögbundinn frest en dómari ogsakflytjendur töldu ekki þörf endurflutnings. Dómsorð: Ákærði greiði allansakarkostnað, þ.m.t. þóknun skipaðs verjanda ákærða, Gríms Hergeirssonar hdl.,439.250 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti auk kostnaðar og þóknunar vegnavitna 164.626 krónur. Ákærði greiði B ehf. (áður B hf.), kennitala [...], skaðabæturað fjárhæð 6.508.140 krónur, auk vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti ogverðtryggingu nr. 38/2001, af 1.312.181 krónu frá 31. janúar 2007 til 6.febrúar 2007, af 5.067.883 krónum frá þeim degi til 9. maí 2007, af 5.583.216krónum (svo) frá þeim degi til dómsuppsögu, en frá þeim degi með dráttarvöxtumskv. 1. mgr. 6.gr., sbr. 9. gr. sömu laga til greiðsludags og 300.000 krónur ímálskostnað að meðtöldum virðisaukaskatti.
|
Mál nr. 34/2003
|
Ferðamál Trygging Stjórnsýsla
|
Ferðaskrifstofan SL hf. hafði lagt fram tryggingu hjá samgönguráðuneytinu í samræmi við 13. gr. laga nr. 117/1994 um stjórn ferðamála, sbr. lög nr. 73/1998. Gildistími tryggingarinnar var til 1. október 2001. Í tilefni af því að SL hf. tókst ekki að fá trygginguna framlengda tók ráðuneytið við yfirlýsingu stærstu hluthafa SL hf., áfrýjenda máls þessa og mat hana gilda sem tryggingu. Bú SL hf. var tekið til gjaldþrotaskipta 28. nóvember 2001. Í málinu deila aðilar um gildi nefndrar yfirlýsingar. Var talið að í 19. gr. laga nr. 117/1994, eins og henni var breytt með 1. gr. laga nr. 73/1998, komi fram tæmandi talning á því hvernig sú trygging geti verið, sem ferðaskrifstofa leggur fram til að öðlast starfsleyfi. Hin umdeilda yfirlýsing taldist ekki fullnægja skilyrðum nefnds lagaákvæðis. Samgönguráðuneytið hafi samkvæmt meginreglum stjórnsýsluréttar verið bundið af lögum um form tryggingarinnar og því hafi ekki verið heimilt hvað sem öðru liði að taka við yfirlýsingunni sem gildri framlengingu ferðaskrifstofutryggingar samkvæmt lögum um stjórn ferðamála. Gat Í því ekki reist kröfur á hendur áfrýjendum á yfirlýsingunni og voru þeir sýknaðir.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen, Ingibjörg Benediktsdóttir og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 23. janúar 2003 og krefjast sýknu af kröfu stefnda. Þeir krefjast og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Nafni Búnaðarbanka Íslands hf., sem var aðili málsins í héraði, hefur nú verið breytt í Kaupþing Búnaðarbanki hf. og nafni Þróunarfélags Íslands hf. í Framtak Fjárfestingarbanki hf. I. Svo sem greinir í héraðsdómi varðar mál þetta gildi yfirlýsingar sem fjórir stærstu eigendur ferðaskrifstofunnar Samvinnuferða Landsýnar hf., þeir Gilding ehf., Eignarhaldsfélag Alþýðubankans hf., Olíufélagið hf. og Flutningar ehf., gáfu út til samgönguráðuneytisins 28. september 2001 og birt er orðrétt í héraðsdómi. Þar er einnig skýrt hvernig þessir eigendur ferðaskrifstofunnar sameinuðust öðrum félögum og aðild málsins breyttist eftir því. Bú Samvinnuferða Landsýnar hf. var tekið til gjaldþrotaskipta 28. nóvember 2001. Fram er komið, að frá því í febrúar 2001 urðu allnokkur bréfaskipti og fundahöld milli samgönguráðuneytisins og ferðaskrifstofunnar vegna tryggingar í tengslum við starfsemi hennar samkvæmt 13. gr. laga nr. 117/1994 um skipulag ferðamála, sbr. 1. gr. laga nr. 73/1998. Var þá hluti tryggingarinnar að renna út og þurfti að endurnýja hana, en leyfi til reksturs ferðaskrifstofunnar félli niður ella, sbr. 21. gr. laganna. Einnig er fram komið að um vorið og sumarið 2001 óskaði ferðaskrifstofan eftir breytingu á tryggingarfjárhæðinni og að það var samþykkt af hálfu ráðuneytisins 25. júní. Þá var gildistími tryggingar ferðaskrifstofunnar til 1. október 2001 og var í bréfi hennar til ráðuneytisins 28. júní sama ár sagt að unnið væri að framlengingu tryggingarinnar. Með bréfi 15. ágúst áréttaði ráðuneytið það skilyrði fyrir breytingu fjárhæðar tryggingarinnar að gildistími hennar yrði framlengdur til 30. apríl 2002. Bréfi þessu svaraði ferðaskrifstofan 20. ágúst 2001. Þar kemur fram að ljóst sé „að ráðuneytið muni ekki geta veitt neina fresti vegna tryggingarinnar eftir 1. október nk., - en þá rennur núverandi trygging úr gildi.“ Segir og að forráðamönnum ferðaskrifstofunnar þyki miður að ekki skuli enn vera búið að ganga frá framlengingu á umræddri tryggingu, en „tryggingaraðilar“ hafi verið tregir til að veita hana með hliðsjón af ársreikningi félagsins frá árinu 2000. Síðan segir að stjórnarfundur verði haldinn 30. ágúst. Þar verði endurskoðað árshlutauppgjör samþykkt og endurskoðuð rekstraráætlun út árið 2001 lögð fyrir og þá muni stjórnin meðal annars ræða hvaða úrræði félagið hafi ef ekki fengist staðfesting á framlengingu tryggingarinnar. Meðal annars verði rætt hvort og þá með hvaða hætti eigendur félagsins gangi í ábyrgðir fyrir tryggingunni að hluta til eða öllu leyti, en eigendum sé að sjálfsögðu ljóst að án lögbundinnar tryggingar gagnvart ráðuneytinu sé félagið ekki rekstrarhæft. Ekki liggur fyrir hvað gerðist á þessum stjórnarfundi ferðaskrifstofunnar 30. ágúst 2001 eða eftir hann, en í lok ofangreinds bréfs segir að ráðuneytið verði upplýst um stöðu mála strax að honum loknum. Hins vegar liggur fyrir að ráðuneytið sendi ferðaskrifstofunni símbréf 26. september þess efnis að yrði ekki búið leggja fram fullnægjandi tryggingar fyrir kl. 16 föstudaginn 28. september yrði leyfi hennar fellt úr gildi mánudaginn 1. október 2001. Stjórnarformaður og framkvæmdastjóri ferðaskrifstofunnar og ráðuneytisstjóri og skrifstofustjóri í ráðuneytinu héldu fund í framhaldi af bréfi þessu 26. eða 27. september. Stefndi heldur því fram að á þeim fundi hafi forsvarsmenn ferðaskrifstofunnar óskað eftir að ráðuneytið tæki við tryggingu frá stærstu hluthöfum hennar til þess að hún gæti haldið áfram rekstri eftir 1. október og að starfsmenn ráðuneytisins hafi samþykkt það. Hin umdeilda yfirlýsing stærstu eigenda ferðaskrifstofunnar frá 28. september 2001 hafi verið afhent eftir hádegi þann dag og tekin gild sem trygging samkvæmt 13. gr. laga nr. 117/1994 í samræmi við greint samþykki. Áfrýjendur halda því hins vegar fram að yfirlýsingin hafi einungis verið lögð fram í því skyni að fullvissa ráðuneytið um vilja stærstu hluthafa ferðaskrifstofunnar til að styðja hana „við að útvega lögformlegt ferðaskrifstofuleyfi“, enda uppfylli yfirlýsingin ekki skilyrði 19. gr. laga nr. 117/1994, sbr. lög nr. 73/1998, um tryggingar sem ferðaskrifstofur geta sett fyrir starfsemi sinni. Þeim hafi verið ljóst að eftir að tryggingar féllu úr gildi 1. október 2001 og voru ekki framlengdar hafi félagið ekki getað starfað áfram þar sem leyfi þess hefði fallið niður samkvæmt 21. gr. laganna. II. Með lögum nr. 73/1998, sem breyttu lögum nr. 117/1994, voru settar nýjar reglur um tryggingu þá sem ferðaskrifstofa skal leggja fram samkvæmt 13. gr. síðarnefndu laganna áður en leyfi til ferðaskrifstofureksturs er veitt. Lutu breytingar þessar bæði að því að hækka verulega fjárhæð tryggingarinnar og tiltaka í hvaða formi hún geti verið, sbr. 19. gr. laganna. Segir þar í liðum a. og b. að trygging geti verið fé í vörslu samgönguráðuneytis eða fé lagt inn í viðurkennda banka- eða peningastofnun í nafni samgönguráðuneytis. Í c. lið ákvæðisins segir að tryggingin geti einnig verið „ábyrgð viðskiptabanka eða sparisjóðs eða vátrygging hjá vátryggingafélagi. Skulu þessir aðilar hafa starfsleyfi hér á landi. Þeir skulu og gefa yfirlýsingu um að gildissvið og fjárhæð tryggingarinnar séu í samræmi við lög þessi.“ Af orðalagi núgildandi 19. gr. laga nr. 117/1994 með áorðnum breytingum og að virtum lögskýringargögnum um það ákvæði er ljóst að það felur í sér tæmandi talningu á því hvernig sú trygging geti verið, sem ferðaskrifstofa skal leggja fram til þess að öðlast rekstrarleyfi. Hin umdeilda yfirlýsing stærstu eigenda ferðaskrifstofunnar uppfyllti ekki skilyrði nefnds lagaákvæðis. Samkvæmt meginreglum stjórnsýsluréttar var samgönguráðuneytið bundið af lögum um það form, sem trygging fyrir rekstri ferðaskrifstofunnar mátti vera í, en í því efni geta engu breytt ákvæði í niðurlagi 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 281/1995 um ferðaskrifstofur, enda voru þau ekki í samræmi við gildandi löggjöf eftir þær breytingar, sem gerðar voru með lögum nr. 73/1998. Að þessu virtu var samgönguráðuneytinu hvað sem öðru líður ekki heimilt að taka við yfirlýsingunni sem framlengingu slíkrar tryggingar 28. september 2001 og verða kröfur á hendur áfrýjendum ekki reistar á yfirlýsingunni. Verður því að taka sýknukröfu þeirra til greina. Rétt er að hver aðila beri sinn málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Áfrýjendur, Kaupþing Búnaðarbanki hf., Flutningar ehf., Ker hf. og Framtak Fjárfestingarbanki hf., eru sýknir af kröfu stefnda, íslenska ríkisins. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 25. nóvember 2002. I Mál þetta, sem dómtekið var 31. október sl., var höfðað 29. apríl 2002. Stefnandi er samgönguráðuneytið, kt. 550269-1639, Hafnarhúsinu við Tryggvagötu, Reykjavík, en stefndu eru Búnaðarbanki Íslands hf, kt. 490169-1219, Reykjavík, áður Gilding fjárfestingafélag ehf., kt. 480600-2070, Þróunarfélag Íslands hf., kt. 420171-0139, Síðumúla 28, Reykjavík, áður Eignarhaldsfélag Alþýðubankans hf., Ker hf., kt. 500269-4649, Suðurlandsbraut 18, Reykjavík, áður Olíufélagið hf., og Flutningar ehf., kt. 590894-2579, Ármúla 3, Reykjavík. Stefnandi gerir þær dómkröfur, að viðurkennt verði með dómi að ábyrgðaryfirlýsing, dagsett 28. september 2001, er stefndu gáfu út gagnvart stefnanda til tryggingar ferðaskrifstofurekstri Samvinnuferða Landsýnar hf. sé gild og standi til tryggingar lögmætum kröfum samkvæmt lögum nr. 117/1994 um skipulag ferðamála. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda málskostnað að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Stefndu gera þær dómkröfur að þeir verði sýknaðir af kröfugerð stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað og að tekið verði tillit til virðisaukaskatts hvað snertir málskostnað til handa stefnda Búnaðarbanka Íslands hf. II Málavextir eru þeir að með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum þann 28. nóvember 2001, var bú Samvinnuferða Landsýnar hf. tekið til gjaldþrotaskipta en það félag rak ferðaskrifstofu. Samkvæmt 13. gr. laga nr. 117/1994 um skipulag ferðamála er það skilyrði útgáfu leyfis til reksturs ferðaskrifstofu að rekstraraðilinn leggi fram tryggingu til greiðslu kostnaðar við heimflutning farþega erlendis frá til að standa straum af kostnaði við að ljúka ferð og til endurgreiðslu fjár sem viðskiptavinur hefur þegar greitt vegna alferðar sem ekki hefur verið farin komi til rekstrarstöðvunar eða gjaldþrots ferðaskrifstofu. Stefnandi byggir á því að trygging lögum samkvæmt hafi legið fyrir vegna reksturs Samvinnuferða Landsýnar hf. með ábyrgðaryfirlýsingu stefndu þessa máls sem dagsett er 28. september 2001 og er svohljóðandi: “Þetta bréf er ritað til staðfestingar á því að fjórir stærstu eigendur Samvinnuferða Landsýnar hf. Eignarhlutur 28/9 01 Pro rata Gilding ehf. 31,91% 36,99% Eignarhaldsfélag Alþýðubankans hf. 19,78% 22,92% Olíufélagið hf. 17,88% 20,72% Flutningar ehf. (100% dótturfélag VÍS) 16,71% 19,37% Samtals 86,28% 100,00% hafa samþykkt eftirfarandi: Fjórir stærstu eigendur Samvinnuferða Landsýnar hf. hafa samþykkt að gangast í hlutfallslega bakábyrgð (pro rata), miðað við innbyrðis eignarhluti hvers og eins í félaginu, til tryggingar á ISK 125.000.000 ábyrgð sem gefin verði út af viðskiptabanka, sparisjóði eða vátryggingarfélagi, til handa samgönguráðuneytinu í samræmi við lög um skipan ferðamála. Ábyrgð framangreindra eigenda nær til tímabilsins 1. október 2001 til 30. apríl 2002. Forráðamenn Samvinnuferða Landsýnar hf. munu óska eftir því við viðskiptabanka, sparisjóð eða vátryggingarfélag að gefa ábyrgðina út í samræmi við lög um skipan ferðamála eins fljótt og kostur er.” Stefndu eru ofangreindir fjórir stærstu hluthafar Samvinnuferða Landsýnar hf. en eftir að mál þetta var þingfest þann 7. maí 2002 var aðildinni varnarmegin í málinu breytt með samþykki stefnanda. Í fyrsta lagi var stefnda, Gilding fjárfestingarfélag ehf., sameinað Búnaðarbanka Íslands samkvæmt samrunaáætlun félaganna 3. janúar 2002 sem staðfest var á hluthafafundum þeirra 16. febrúar 2002. Þannig varð Búnaðarbanki Íslands hf. aðili málsins í stað Gildingar fjárfestingarfélags hf. Í öðru lagi var nafni Olíufélagsins hf. breytt á aðalfundi félagsins hinn 12. apríl 2002 og heitir félagið nú Ker hf. með sömu kennitölu. Þá var Eignarhaldsfélag Alþýðubankans hf. sameinað Þróunarfélagi Íslands hf. með samrunaáætlun 16. ágúst 2002 sem staðfest var á hluthafafundum beggja félaganna 8. október 2002 og heitir félagið nú Þróunarfélag Íslands hf. Þannig varð Þróunarfélag Íslands hf. aðili málsins í stað Eignarhaldsfélags Alþýðubankans hf. Eins og að framan er rakið kemur fram í tilvitnuðu ákvæði 13. gr. laga nr. 117/1994 að grundvöllur útgáfu leyfis til ferðaskrifstofureksturs sá að viðkomandi hafi tryggingar sem samgöngumálaráðuneytið, sem samkvæmt 2. gr. laganna fer með yfirstjórn þeirra mála sem lögin taka til, meti hæfilega. Samkvæmt 17. gr. laganna þurfa þeir sem fengið hafa leyfi til ferðaskrifstofureksturs fyrir 31. mars ár hvert að senda samgönguráðuneytinu endurskoðaðan ársreikning og önnur áskilin gögn samkvæmt 2. mgr. 16. gr. auk áætlunar um fyrirhuguð umsvif á starfsárinu. Tekur ráðuneytið síðan ákvörðun um, á grundvelli þeirra upplýsinga, hvort tryggingarfjárhæð skuli breytt að fenginni umsögn löggilts endurskoðanda. Ef endurskoðað ársuppgjör hefur ekki borist 30. apríl er ráðuneytinu heimilt að fella leyfi til reksturs ferðaskrifstofu úr gildi. Stefnandi naut liðsinnis endurskoðenda-skrifstofunnar Deloitte & Touche í þessu efni. Tryggingar þær sem voru grundvöllur þess að Samvinnuferðir Landsýn hf. hafði leyfi samgönguráðuneytisins til reksturs ferðaskrifstofu voru samkvæmt gögnum málsins ábyrgðaryfirlýsing Landsbanka Íslands, dagsett 13. ágúst 1991, að fjárhæð 6.000.000 krónur og ábyrgðaryfirlýsing Sparisjóðs Reykjavíkur og nágrennis, útgefin 6. júlí 2001, að fjárhæð 20.000.000 króna sem hafði gildistíma til 1. október 2001. Þá lá fyrir trygging frá BG Garanti Forsikringsselskab A/S, útgefin 1. október 2000, að fjárhæð 170.000.000 krónur sem einnig hafði gildistíma til 1. október 2001. Aðilum ber ekki saman um það hvort trygging BG Garanti Forsikringsselskab var gild, en af hálfu stefndu hefur því verið haldið fram að svo hafi ekki verið. Hins vegar reyndi aldrei á þá tryggingu þar sem hún var tímabundin til 1. október 2001 og var ekki framlengd. Með bréfi stefnanda til Samvinnuferða Landsýnar hf. 14. febrúar 2001 var félagið minnt á að trygging félagsins rynni út þann 13. mars 2001 og að fyrir þann tíma þurfi að hafa borist staðfesting á endurnýjun tryggingar að upphæð 365.000.000 milljónir króna sem byggðist á mati endurskoðanda. Er í bréfinu varað við því að verði fullnægjandi trygging ekki lögð fram sé ráðuneytinu rétt og skylt að fella rekstrarleyfi ferðaskrifstofunnar niður í samræmi við 21. gr. laga nr. 117/1994. Af hálfu Samvinnuferða Landsýnar hf. var með bréfi 26. febrúar 2001 óskað eftir fresti til að leggja fram trygginguna og því hreyft að tryggingarmat væri reist á röngum forsendum og með bréfi 7. mars 2001 mælti Hjörleifur Pálsson endurskoðandi hjá Deloitte & Touche með því að veittur væri aukinn frestur til að endurmeta tryggingarþörfina. Féllst stefnandi á þetta með bréfi 13. mars 2001 og með bréfi 9. apríl 2001 var endurmat endurskoðanda tilkynnt stefnanda. Á grundvelli nýrra upplýsinga og gagna var tryggingarfjárhæðin færð niður í 275.000.000 krónur og með bréfi 17. apríl 2001 tilkynnti stefnandi Samvinnuferðum Landsýn hf. um lækkun mats á tryggingarþörfinni. Með vísan til þess að hjá stefnanda væri trygging að fjárhæð 170.000.000 krónur sem gilti til 1. október 2001 var óskað eftir því að gengið væri frá hækkun tryggingar í samræmi við nýtt tryggingarmat í síðasta lagi 2. maí 2001. Enn var af hálfu Samvinnuferða Landsýnar hf. óskað endurskoðunar tryggingarfjárhæðar og erindi þess efnis sent stefnanda. Með bréfi 25. maí 2001 tilkynni stefnandi að hann teldi nauðsynlegt að fella rekstrarleyfi ferðaskrifstofunnar niður yrði trygging ekki hækkuð innan 14 daga. Þann 31. maí 2001 fór Samvinnuferðir Landsýn hf. enn á ný fram á endurmat vegna breyttra rekstraforsendna meðal annars vegna þess að nýir hluthafar hafi komið að félaginu með aukið hlutafé og endurskipulagning rekstrar hafi átt sér stað. Aftur fór fram endurmat af hálfu endurskoðanda og var tryggingarfjárhæðin lækkuð og féllst ráðuneytið á lækkun tryggingarfjár í 190.000.000 krónur og með bréfi stefnanda 25. júní 2001 var gefinn frestur til hækkunar tryggingarinnar til 10. júlí 2001. Með bréfi 28. júní 2001 sendi Samvinnuferðir Landsýn hf. viðbótartryggingu í formi fyrrgreindrar bankaábyrgðar frá Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis að fjárhæð 20.000.000 krónur. Jafnframt var því lýst yfir af hálfu félagsins að unnið væri að því að framlengja fyrirliggjandi tryggingar vegna áframhaldandi rekstrar eftir 1. október 2001. Með bréfi 15. ágúst 2001 áréttaði stefnandi það skilyrði fyrir lækkun tryggingarfjárhæðar í 190.000.000 króna að gildistími tryggingarinnar verði framlengdur til 30. apríl 2002 og enn fremur er í bréfinu ítrekað að stefnandi muni ekki geta veitt neina fresti vegna tryggingarinnar eftir 1. október 2001. Í bréfi Samvinnuferða Landsýnar hf. til stefnanda 20. ágúst 2001 kemur meðal annars fram að forráðamönnum félagsins þyki miður að enn skuli ekki vera búið að ganga frá framlengingu á umræddri tryggingu en tryggingaraðilar hafi verið tregir til að veita slíka tryggingu á grundvelli ársreiknings félagsins frá árinu 2000. Þá segir í bréfinu að á fyrirhuguðum stjórnarfundi þann 30. ágúst 2001 muni stjórn félagsins meðal annars ræða hvaða úrræði félagið hafi ef ekki fáist staðfesting á framlengingu tryggingarinnar. Meðal annars verði rætt hvort og þá með hvaða hætti eigendur félagsins gangi í ábyrgð fyrir tryggingunni að hluta til eða öllu leyti enda sé eigendum félagsins ljóst að án lögbundinnar tryggingar gagnvart ráðuneytinu sé félagið ekki rekstrarhæft. Með bréfi stefnanda til Samvinnuferða Landsýnar hf. 26. september 2001 var þess enn krafist að gengið væri frá endurnýjun tryggingar á þeim forsendum sem ráðuneytið hafi kynnt og samþykkt og veittur frestur til þess til 28. september 2001 að öðrum kosti yrði rekstrarleyfi ferðaskrifstofunnar fellt úr gildi. Þann 28. september 2001 afhenti fyrirsvarsmaður Samvinnuferða Landsýnar hf. stefnanda umdeilda ábyrgðaryfirlýsingu sem stefnandi reisir kröfur sínar á. Í bréfi Páls Steingrímssonar endurskoðanda hjá Deloitte & Touche 10. október 2001 varðandi mat á upphæð tryggingar vegna Samvinnuferða Landsýnar hf. segir að í kjölfar þess að stærstu hluthafar félagsins hafi lagt fram tryggingu að fjárhæð 125.000.000 króna vegna tryggingarskyldrar starfsemi félagsins í stað eldri tryggingar hafi verið farið fram á mat á tryggingarfjárhæð félagsins og lagt til að félagið leggi fram tryggingu að fjárhæð 170.000.000 vegna tryggingarskyldrar starfsemi sinnar. Bú félagsins var síðan tekið til gjaldþrotaskipta, eins og rakið er að framan, þann 28. nóvember 2001. Í kjölfar töku bús Samvinnuferða Landsýnar hf. til gjaldþrotaskipta beindi stefnandi kröfum á hendur stefndu á grundvelli fyrrgreindrar ábyrgðaryfirlýsingar þeirra en þeir mótmæltu greiðsluskyldu. Af því tilefni aflaði stefnandi sér lögfræðilegra álitsgerða, aðra frá Skarphéðni Þórissyni ríkislögmanni en hina frá lögmanni stefnanda, Friðjóni Erni Friðjónssyni hrl., sem þann 29. nóvember 2001 var tilnefndur tilsjónarmaður til að sjá um uppgjör tryggingarfjár vegna gjaldþrots Samvinnuferða Landsýnar hf. í samræmi við 20 gr. laga nr. 117/1994. Stefnandi gaf þann 3. desember 2001 út tilkynningu með áskorun um kröfulýsingu í tryggingarfé samkvæmt lögum um skipulag ferðamála. Birtist áskorunin í Lögbirtingablaðinu þann 7. desember 2001 og rann kröfulýsingarfrestur út þann 4. febrúar 2002. Var lýst kröfum samtals að fjárhæð 37.878.579 krónur og útlagður kostnaður vegna heimflutnings farþega sem voru í ferðum á vegum ferðaskrifstofunnar nam 5.605.327 krónum. Ágreiningur máls þessa snýst um það hvort ábyrgðaryfirlýsing sú sem stefndu undirrituðu 28. september 2001 sé gild trygging fyrir ferðaskrifstofurekstri Samvinnuferða Landsýnar hf. og standi til tryggingar lögmætum kröfum samkvæmt lögum nr. 117/1994 um skipulag ferðamála. Við aðalmeðferð gáfu skýrslu fyrir dómi Jón Birgir Jónsson ráðuneytisstjóri stefnanda,samgönguráðuneytisins, Heimir Haraldsson fyrrverandi framkvæmdastjóri stefnda, Gildingar fjárfestingafélags ehf. og Ásmundur Stefánsson framkvæmdastjóri stefnda Þróunarfélags Íslands hf. Þá gáfu skýrslu fyrir dóminum vitnin María Thejll, Páll Steingrímsson og Guðjón Auðunsson. III Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hann hafi með lögmætum hætti og í samræmi við 2. mgr. 18. gr. laga nr. 117/1994, sbr. 20. gr. sömu laga ákvarðað kröfur sem njóti tryggingaverndar samkvæmt lögum um skipulag ferðamála og hafi því lögvarða hagsmuni af því að leita viðurkenningardóms í máli þessu. Hafi stefndu með ábyrgðaryfirlýsingu sinni 28. september 2001 ábyrgst greiðslu á kröfum þessum enda sé um að ræða kröfur sem njóti tryggingaverndar samkvæmt 13. gr., sbr. 20. gr. laga nr. 117/1994 um skipulag ferðamála. Byggt sé á því að skilja verði yfirlýsinguna sem ábyrgð á því að tilskilinnar og umræddrar tryggingar í formi bankaábyrgðar/ vátryggingafélags verði aflað og að þangað til standi yfirlýsingin til fullnustu hugsanlegum kröfum sem njóti tryggingaverndar skv. lögum 117/1994. Telur stefnandi að um sé að ræða gilda ábyrgð samkvæmt lögum 117/1994 um skipulag ferðamála. Stefnanda hafi verið frjálst að taka við ábyrgðaryfirlýsingu stefndu enda um að ræða fullnægjandi tryggingu að mati ráðuneytisins. Engu máli skipti við úrlausn þessa máls þó að tryggingin hafi ekki verið samkvæmt upptalningu a- til og með c- liðar 19. gr. laga nr. 117/1994, enda sú upptalning aðeins í dæma skyni sbr. orðalag ákvæðisins: " Trygging, sbr. 13. gr., getur verið:" Samkvæmt orðanna hljóðan sé ábyrgðaryfirlýsingin til “tryggingar á ISK 125.000.000,- ábyrgð sem gefin verði út af viðskiptabanka, sparisjóði eða vátryggingarfélagi til handa samgönguráðneytinu í samræmi við lög um skipan ferðamála". Verði við túlkun yfirlýsingarinnar að skoða þann tilgang sem henni sé ætlað að þjóna og aðdraganda að útgáfu hennar og telur stefnandi að með umræddri ábyrgðaryfirlýsingu sé verið að ábyrgjast að umræddrar tryggingar verði aflað en á meðan og að öðrum kosti standi útgefendur yfirlýsingarinnar, stefndu þessa máls, ábyrgir fyrir kröfum sem njóti tryggingaverndar samkvæmt lögum nr. 117/1994 í þeim hlutföllum sem í yfirlýsingunni greini. Sé framangreind túlkun í samræmi við aðdraganda útgáfu ábyrgðaryfirlýsingar-innar. Fyrir liggi af bréfaskriftum stefnanda og forsvarsmanna Samvinnuferða Landsýnar hf. að stefnandi hafi ítrekað kallað eftir tryggingum að viðlagðri sviptingu rekstrarleyfis ferðaskrifstofunnar lögum samkvæmt. Komi fram í bréfi fyrirsvarsmanns Samvinnuferða Landsýnar hf. 20. ágúst 2001 að það verði rætt á stjórnarfundi í félaginu þann 30. ágúst hvort og með hvaða hætti eigendur félagsins gangi í ábyrgð fyrir tryggingunni. Ábyrgðaryfirlýsing stefndu 28. september 2001 sé í samræmi við efni þessa bréfs og þær viðræður sem stefnandi hafi átt við forsvarsmenn félagsins. Sé augljóst að rekstrarleyfi hefði verið fellt úr gildi án tryggingar af hálfu ferðaskrifstofunnar lögum samkvæmt enda trygging lögbundin forsenda starfsemi ferðaskrifstofunnar. Trygging hafi verið til staðar þegar ábyrgðaryfirlýsingin hafi verið gefin en hafi verið tímabundin til 1. október 2001. Með útgáfu ábyrgðaryfirlýsingarinnar og á þeirri forsendu og í þeim skilningi að komin væri fram fullnægjandi trygging lögum samkvæmt, hafi verið heimilt að leyfa áframhaldandi ferðaskrifstofurekstur. Mótmælir stefnandi þeim skilningi stefndu að um ábyrgð á væntanlegri tryggingu hafi verið að tefla. Sé sá skilningur fráleitur enda engrar ábyrgðaryfirlýsingar þörf lægi fyrir bankaábyrgð, ábyrgð sparisjóðs eða vátryggingafélags. Eðli málsins samkvæmt væri þá engin þörf á frekari tryggingum. Væri þessi túlkun stefndu á ábyrgðaryfirlýsingunni rétt hefðu stefndu það sjálfir í hendi sér hvort til ábyrgðar væri stofnað á hendur þeim á grundvelli tryggingarinnar og sé það til marks um hve fráleit þessi túlkun stefndu sé. Stefnandi bendir á að gríðarlegir hagsmunir hafi verið við það bundnir að rekstri ferðaskrifstofunnar væri haldið áfram ef þess væri nokkur kostur. Um hafi verið að ræða eitt stærsta fyrirtæki landsins á sviði ferðamála, fyrirtæki með mörg hundruð starfsmenn og mikil viðskiptasambönd. Yfirvofandi svipting rekstrarleyfis af hálfu stefnanda hafi verið verulega íþyngjandi og eðlilegt að leitað væri allra leiða til að fullnægja kröfum laga um tryggingar svo að starfseminni mætti halda áfram. Yfirlýsing hluthafa hafi haft þann tilgang að setja bráðabirgðatryggingu þar til annarrar bankaábyrgðar eða sambærilegrar tryggingar hefði verið aflað. Með þeim hætti hafi eigendur komið í veg fyrir rekstrarstöðvun og tryggt hagsmuni sína með áframhaldandi starfsemi félagsins. Stefnandi kveður að vegna framkominnar tryggingar stefndu hafi ekki reynt á fyrirliggjandi tryggingar ferðaskrifstofunnar sem runnið hafi út 1. október 2001. Hefðu nokkur áhöld verið um fullt gildi yfirlýsingar stefndu hefði rekstur verið stöðvaður áður en tryggingarnar hafi runnið út og hagsmunir stefnanda þar með tryggðir. Telur stefnandi að lögvarðir hagsmunir séu tvímælalaust til staðar til að fá viðurkenningardóm í máli þessu samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um lagarök til viðbótar þegar tilgreindum lögum nr. 117/1994 um skipulag ferðamála vísar stefnandi til sjónarmiða um neytendavernd. Enn fremur til meginreglna samninga- og kröfuréttar, einkum til lögskýringarsjónarmiða um túlkun löggernings í samræmi við tilgang hans og ákvæði gildandi laga um þau efni sem löggerningurinn lítur að. Enn fremur til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. gr. að því er málskostnað varðar, vaxtalaga nr. 25/1987 og laga nr. 38 /2001 og til laga nr. 50/1998 um virðisaukaskatt, sbr. lög nr. 119/1989. Stefndu krefjist sýknu af kröfum stefnanda og telja að ekki verði annar skilningur lagður í orðalag hinnar skilyrtu ábyrgðaryfirlýsingar en orðalag hennar segi sjálft til um. Orðalagið sé skýrt og feli í sér skilyrta ábyrgð stefndu, eins og nánar sé gerð grein fyrir í yfirlýsingunni, vegna ábyrgðar "sem gefin verði út af viðskiptabanka, sparisjóði eða vátryggingarfélagi, til handa samgönguráðuneytinu í samræmi við lög um skipan ferðamála". Yfirlýsingin feli ekki í sér beina og fyrirvaralausa ábyrgð stefndu á hendur stefnanda, eins og stefnandi virðist telja, heldur sé hún bakábyrgð vegna væntanlegrar lögformlegrar ferðaskrifstofuábyrgðar. Tölvupóstur fyrrum stjórnarformanns Samvinnuferða Landsýnar hf. 14. nóvember 2001 staðfesti hvaða skilning meintir ábyrgðaraðilar hafi lagt í yfirlýsinguna. Jafnframt komi þar fram að væntanleg ábyrgð stefndu hafi verið bundin þeirri forsendu að Samvinnuferðir Landsýn hf. hafi sett þeim tryggingu í fasteignum og hlutafé í eigu félagsins. Samvinnuferðir Landsýn hf. hafi áður boðist til þess að veðsetja stefnanda tilgreindar eignir félagsins, en þeirri tryggingu hafi verið hafnað af hálfu stefnanda þar sem hún væri andstæð lögum um skipan ferðamála. Meðal annars hafi Eignarhaldsfélag Alþýðubankans hf. boðist til þess um miðjan nóvember 2001 að gefa út skilyrðislausa ábyrgð gagnvart stefnanda vegna Samvinnuferða Landsýnar hf. en hafi verið neitað um það af stefnanda þar sem Eignarhaldsfélag Alþýðubankans hf. væri ekki viðskiptabanki heldur fjárfestingarbanki og uppfyllti því ekki skilyrði laga um skipan ferðamála til að setja tryggingar samkvæmt þeim. Þarna komist stefnandi í mótsögn við sjálfan sig þegar hann nú fullyrði að meint ábyrgð stefndu sé fullgild samkvæmt framangreindu lagaákvæði. Umdeild yfirlýsing stefndu til stefnanda hafi einfaldlega verið lögð fram í því skyni að fullvissa stefnanda um vilja stærstu hluthafa Samvinnuferða Landsýnar hf. til að styðja félagið við að útvega lögformlegt ferðaskrifstofuleyfi. Annar skilningur verði ekki lagður í yfirlýsinguna. Auk þess telja stefndu að yfirlýsing þeirra uppfylli ekki skilyrði 19. gr. laga nr. 117/1994 um skipulag ferðamála, með síðari breytingum, aðallega samkvæmt lögum nr. 73/1998, um tryggingar sem ferðaskrifstofur geti sett fyrir starfsemi sinni, þar sem lagagreinin tilgreini með tæmandi hætti þær tryggingar sem fullnægjandi séu fyrir ferðaskrifstofurekstri. Orðalag greinarinnar einskorðist við tryggingar í reiðufé í vörslum stefnanda, fé lagt inn á bankareikning í nafni stefnanda eða ábyrgð viðskiptabanka eða sparisjóðs eða vátrygging hjá vátryggingafélagi. Lögskýringargögn bendi til þess að sú túlkun stefndu sé rétt. Þegar frumvarp að lögum nr. 73/1998 hafi verið lagt fram á Alþingi hinn 11. mars 1998, hafi c-liður 19. gr. verið orðaður með öðrum og almennari hætti en í endanlegri útfærslu eftir meðferð frumvarpsins í þinginu. Styrki sú málsmeðferð skilning stefndu að þessu leyti. Um leið og mótmælt sé öllum málsástæðum stefnanda, þá sé sérstaklega mótmælt þeim skilningi stefnanda að í yfirlýsingunni hafi stefndu ábyrgst greiðslu á kröfum samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 117/1994, sbr. 20 gr. sömu laga. Jafnframt sé mótmælt þeim skilning stefnanda að yfirlýsinguna hafi mátt skilja sem ábyrgð um að "tilskilinnar og umræddrar tryggingar í formi bankaábyrgðar/vátryggingarfélags, verði aflað og að þangað til stæði yfirlýsingin til fullnustu hugsanlegum kröfum sem njóta tryggingaverndar samkvæmt. lögum 117/1994". Þá sé fullyrðingu stefnanda um að ekki hafi reynt á fyrirliggjandi tryggingar Samvinnuferða Landsýnar hf. sem runnið hafi út 1. okóber 2001 vegna meintrar ábyrgðar stefndu, vísað til föðurhúsanna. Stefndu bendi á niðurlag bréfs stefnanda til ferðskrifstofunnar 26. september 2001, þar sem segi að "hafi ráðuneytinu ekki borist staðfesting á endurnýjun tryggingar að upphæð 170 milljónir fyrir kl. 16.00, föstudaginn 28. september nk. verður ferðaskrifstofuleyfið fellt úr gildi að kvöldi 30. október án frekari viðvarana með lögbundnum afleiðingum." Af framangreindu orðalagi sé ljóst að stefnandi hafi ætlað að heimila Samvinnuferðum Landsýn hf. að starfa allan októbermánuð 2001 án lögbundinna trygginga. Dómkröfur sínar um sýknu styðji stefndu við lög nr. 117/1994 um skipulag ferðamála með síðari breytingum. Jafnframt styðji stefndu dómkröfur sínar um sýknu við meginreglur samningaréttarins um eðlilega og sanngjarna túlkun á yfirlýsingu stefndu og að ekki séu að öðru leyti lögmætar forsendur fyrir kröfugerð stefnanda. Krafa stefndu um að stefnandi verði dæmdur til að greiða þeim málskostnað byggi þeir á XXI. kafla eml., aðallega 130. gr. Krafa stefnda Búnaðarbanka Íslands hf. um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988, sbr. lög nr. 119/1989. Eins og rakið hefur verið snýst ágreiningur í málinu um þýðingu ábyrgðaryfirlýsingar þeirrar sem stefndu undirrituðu 28. september 2001 og samgönguráðuneytið leit á sem fullnægjandi tryggingu fyrir áframhaldandi rekstri ferðarskrifstofunnar Samvinnuferða Landsýnar hf. í samræmi við lög um skipulag ferðamála nr. 117/1994. Samkvæmt 13. gr. þeirra laga segir að áður en leyfi sé veitt til ferðaskrifstofureksturs skuli ferðaskrifstofa leggja fram sönnun þess að hún hafi nægilega tryggingu til heimflutnings farþega erlendis frá auk þess sem skylt sé að gera farþega kleift að ljúka alferð, hvort sem um sé að ræða alferð innan lands eða utan, í samræmi við upphaflega áætlun hennar. Enn fremur skal tryggja endurgreiðslu þess fjár er viðskiptavinur hefur þegar greitt vegna alferðar sem enn sé ófarin komi til rekstrarstöðvunar eða gjaldþrots ferðaskrifstofu. Í 19. gr laganna segir að trygging samkvæmt 13. grein geti verið: a) fé í vörslu samgönguráðuneytis, b) fé sem lagt sé inn í viðurkennda banka- eða peningastofnun í nafni samgönguráðuneytis, c) ábyrgð viðskiptabanka eða sparisjóðs eða vátrygging hjá vátryggingafélagi. Umræddri 19. gr. var breytt með lögum nr. 73/1998 og segir meðal annars í athugasemdum við lagafrumvarpið varðandi þessa grein að þar sem frumvarpið feli í sér umtalsverða hækkun á tryggingum, hafi sú leið verið farin að heimila umsækjendum að tryggja sig hjá tryggingafélagi eða kaupa bankaábyrgð þannig að ef til rekstrarstöðvunar komi verði ráðuneytinu gert kleift að ganga að slíkri tryggingu eða bankaábyrgð. Framangreint orðalag ákvæðisins verður skilið á þann veg að umsækjandi um ferðaskrifstofuleyfi þarf að leggja fram tryggingu í einhverju því formi sem þar er upptalið og getur hann ekki gert kröfu til þess að samgönguráðuneytið taki við öðrum tryggingum. Ef hins vegar samgönguráðuneytið metur aðrar tryggingar sambærilegar og samþykkir eitthvert annað form á tryggingu en talið er upp í lögunum hlýtur ráðuneytið eðli málsins samkvæmt að geta það. Sú staðreynd að umrædd meint trygging er ekki í samræmi við framangreinda upptalningu í 19. gr. laga um skipulag ferðamála kemur því ekki í veg fyrir að þeir sem gáfu út yfirlýsinguna séu af henni bundnir gagnvart stefnanda. Þá verður ekki séð á hvern hátt framangreindur skilningur stefndu á 19. gr. laganna fær stuðning í þeirri staðreynd að frumvarp til laga nr. 73/1998, þar sem ákvæðinu var breytt, breyttist í meðferð þingsins frá því að vera orðað með öðrum og almennari hætti en það varð í endanlegri útfærslu. Eins og rakið hefur verið deila aðilar um hvað felist í hinni margumræddu ábyrðaryfirlýsingu stefndu sem gefin var út til stefnanda 28. september 2001 og varðaði “Ferðaskrifstofuábyrgð Samvinnuferða Landsýnar hf.” eins og skjalið er kallað. Stendur orð gegn orði og verður að skoða framburði þeirra sem komu fyrir dóminn og telja verður að hafi stöðu aðila í málinu svo og framburði vitna með hliðsjón af tengslum þeirra við málið. Umrædd ábyrgðaryfirlýsing er takmörkuð við tímabilið 1. október 2001 til 30. apríl 2002 og þar lýsa stefndu því yfir að þeir sem fjórir stærstu eigendur Samvinnuferða Landsýnar hf. samþykki að gangast í hlutfallslega bakábyrgð í ákveðnum innbyrðis hlutföllum til tryggingar á 125.000.000 króna ábyrgð sem gefin verði út af viðskiptabanka, sparisjóði eða vátryggingarfélagi til handa stefnanda í samræmi við lög um skipulag ferðamála. Síðan segir að forráðamenn ferðaskrifstofunnar muni óska eftir því við viðskiptabanka, sparisjóð eða vátryggingarfélag að gefa ábyrgðina út eins fljótt og kostur er. Óumdeilt er að stefnandi leit þannig á yfirlýsingu þessa að hún væri nægileg til að framlengja leyfi Samvinnuferðar Landsýnar hf. til ferðaskrifstofureksturs og hefur komið fram í málatilbúnaði stefnanda að hann hefur litið svo á að yfirlýsing stefndu væri ábyrgð til bráðabirgða þar til Samvinnuferðir Landsýn hf. legði fram tryggingu í samræmi við ákvæði 19. gr. laga nr. 117/1994 en af gögnum málsins verður ráðið að erfiðlega hafði gengið fyrir félagið að afla slíkra trygginga. Stefndu halda því fram að yfirlýsing þeirra hafi eingöngu verið bakábyrgð til tryggingar fyrirhugaðri ábyrgð sem gefin verði út af viðskiptabanka, sparisjóði eða vátryggingarfélagi og samkvæmt orðanna hljóðan verði þessi yfirlýsing ekki skilin á annan veg. Við túlkun umdeildrar yfirlýsingar er nauðsynlegt að kanna hvaða réttaráhrif umræddri ábyrgðaryfirlýsingu var ætlað að hafa. Ekki verður af gögnum máls þessa séð hvers vegna þörf var á því fyrir stefndu að lýsa því yfir við stefnanda að þeir hygðust taka á sig bakábyrgð á tryggingu sem yrði aflað síðar í samræmi við ákvæði 19. gr. laga nr 117/1994, enda hefði sú trygging verið háð samþykki stefnanda. Er því vandséð hver þörf var á yfirlýsingum stefndu um bakábyrgð auk þess sem ekki hefur komið skýrt fram af hálfu stefndu hvaða gildi slík yfirlýsing hefur og fyrir hvern. Þá verður við túlkun á þýðingu yfirlýsingarinnar að horfa til þeirra aðstæðna sem voru uppi þegar hún var gefin. Stefndu hafa haldið því fram að fyrirliggjandi trygging Samvinnuferða Landsýnar hf. hjá BG Garanti hafi ekki verið gild og því hefði stefnandi ekki haft fullgildar tryggingar hvort sem er og verður málatilbúnaður stefndu skilinn þannig að það hafi ekki skipt máli fyrir stefnanda að framlengja ferðaskrifstofuleyfið, þótt tryggingar væru ófullnægjandi, þar sem tjón stefnanda hefði orðið mun meira hefði það ekki verið gert. Þessar fullyrðingar stefndu hafa ekki verið studdar neinum haldbærum gögnum og gegn mótmælum stefnanda verða þær því virtar að vettugi og því slegið föstu að Samvinnuferðir Landsýn hf. hafi haft fullnægjandi tryggingar fram til 1. október 2001. Sú staðreynd þýddi að leyfi þeirra til ferðaskrifstofureksturs hefði verið fellt niður þann 30. september 2001. Sú skýring stefnanda að um prentvillu hafi verið að ræða í bréfi hans 26. september 2001 þar sem talað er um niðurfellingu ferðaskrifstofuleyfis 30. október, þykir trúverðug enda bera öll gögn málsins það með sér svo ekki verði um villst að fyrir lá að ferðaskrifstofuleyfi Samvinnuferða Landsýnar hf. yrði fellt niður þann 30. september 2001 hefðu fullnægjandi tryggingar ekki borist áður. Þá verður af gögnum málsins ráðið að stefndu, sem stærstu eigendur ferðaskrifstofunnar, var fullkunnugt um að yfir vofði niðurfelling ferðaskrifstofuleyfis bærust ekki fullnægjandi tryggingar fyrir þann 30. september 2001 með ófyrirséðum afleiðingum fyrir félagið og eigendur þess. Þá kemur fram í bréfi Samvinnuferða Landsýnar hf. 20. ágúst 2001 til stefnanda að á stjórnarfundi í félaginu 30. ágúst muni stjórnin meðal annars ræða hvaða úrræði félagið hefði, ef ekki fengist staðfesting á framlengingu tryggingarinnar og meðal annars yrði rætt hvort og þá með hvaða hætti eigendur félagsins gangi í ábyrgðir fyrir tryggingunni að hluta til eða öllu leyti. Þegar allt framangreint er virt og í ljósi þeirra atvika sem lýst hefur verið um aðdraganda útgáfu umdeildrar yfirlýsingar hefur stefndu ekki tekist að sýna fram á það svo óyggjandi sé að þeir hafi eingöngu verið að lýsa yfir að þeir tækju á sig ábyrgð á væntanlegum, hugsanlegum ábyrgðum banka og/eða tryggingafélags og verða þeir að bera hallann af þeim sönnunarskorti. Þykir tölvupóstsending fyrrum stjórnarformanns Samvinnuferða Landsýnar hf. 14. nóvember 2001 til framkvæmdastjóra félagsins á dómskjali 34 ekki styðja fullyrðingar stefndu að þessu leyti, en sendandinn var jafnframt fyrirsvarsmaður Gildingar ehf. á þessum tíma. Þykir því ljóst að útgáfa stefndu á ábyrgðaryfirlýsingunni var viðleitni þeirra til að bjarga því að Samvinnuferðir Landsýn hf. fengju áfram leyfi til reksturs ferðaskrifstofu og bar sú viðleitni árangur. Í yfirlýsingu sinni gerðu stefndu síðan ráð fyrir að fyrirsvarsmenn Samvinnuferða Landsýnar hf. færu í það eins fljótt og kostur væri að óska eftir því við viðskiptabanka, sparisjóð eða vátryggingarfélag að gefa ábyrgðina út í samræmi við lög um skipulag ferðamála sem ætla má að hefði leyst stefndu undan ábyrgð sinni gagnvart stefnanda. Þar sem það gerðist ekki stendur umdeild yfirlýsing stefndu um hlutfallslega ábyrgð gagnvart stefnanda á greiðslu þess kostnaðar sem leiðir af tryggingarákvæðum laga nr. 117/1994 um skipulag ferðamála. Að því virtu sem nú hefur verið rakið verða kröfur stefnanda teknar til greina eins og þær eru fram settar og nánar greinir í dómsorði. Eftir þessum úrslitum verða stefndu dæmdir til að greiða stefnanda málskostnað in solidum sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur. Af hálfu stefnanda flutti málið Friðjón Örn Friðjónsson hrl. en af hálfu stefndu flutti málið Kristinn Hallgrímsson hrl. Dóminn kveður upp Greta Baldursdóttir héraðsdómari. D Ó M S O R Ð Stefndu greiði stefnanda in solidum 400.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 354/2008
|
Brot gegn valdstjórninni
|
X og Y voru sakfelld fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í félagi ráðist á lögregluvarðstjóra við skyldustörf í anddyri lögreglustöðvar, Y með því að skalla hann tvisvar í andlit og X með því að hafa klórað hann í andliti og bitið í upphandlegg. Talið var ósannað að X og Y hafi verið beitt harðræði af lögregluvarðstjóranum og að háttsemi hans hafi ekki gefið þeim tilefni til að bregðast við með þeim hætti sem þau gerðu. Við ákvörðun refsingar var m.a. litið til ungs aldurs annars þeirra og þess að um samverknað var að ræða. Var refsing beggja ákveðin 4 mánaða skilorðsbundið fangelsi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason og Ingibjörg Benediktsdóttir. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 18. júní 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu og þyngingar á refsingu. Ákærðu krefjast sýknu. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfelling ákærðu. Við ákvörðun refsingar þeirra verður litið til þess sem fram kemur í forsendum dómsins og er refsing ákærðu ákveðin fangelsi í fjóra mánuði, en rétt er að binda hana skilorði eins og nánar greinir í dómsorði. Eftir þessum úrslitum verður allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur á ákærðu, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda þeirra fyrir Hæstarétti, svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærðu, X og Y, sæti fangelsi í 4 mánuði, en fullnustu refsingar þeirra skal frestað og hún falla niður að liðnum 2 árum frá uppsögu þessa dóms haldi ákærðu almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærðu greiði óskipt allan sakarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 341.665 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda þeirra fyrir Hæstarétti, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur. Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð 8. apríl sl., er höfðað með ákæru Ríkissaksóknara, dagsettri 4. febrúar 2008, gegn Y, kt. […] Hafnarfirði, og X, kt. […], Hafnarfirði, ,,...fyrir brot gegn valdstjórninni, með því að hafa, sunnudaginn 31. desember 2006, í anddyri lögreglustöðvarinnar við Flatahraun 11, Hafnarfirði, í félagi ráðist á A, lögregluvarðstjóra, sem þar var að gegna skyldustörfum, ákærði Y skallaði A tvisvar í andlitið og ákærða X klóraði hann í andlitið og beit hann í hægri upphandlegg, með þeim afleiðingum að A hlaut hruflsár og þreyfieymsl í andlit og bitfar með mari á hægri upphandlegg. Telst þetta varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 25/2007. Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar“. Ákærðu krefjast aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins en til vara krefjast þau þess að þeim verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Verjandi ákærðu krefst málsvarnarlauna samkvæmt framlagðri tímaskýrslu. I. Málavextir eru þeir helstir samkvæmt frumskýrslu lögreglu að kl. 16:31 þann 31. desember 2006 barst lögreglu tilkynning frá fjarskiptamiðstöð lögreglu um að verið væri að brjótast inn í hús nr. 5 við […] í Hafnarfirði. Fylgdi tilkynningunni að um væri að ræða son húsráðenda en þeir væru að heiman. Þegar komið hefði verið á vettvang hefði hist þar fyrir sonur húsráðenda, ásamt ákærða, Y. Þeim hefði verið vísað út úr húsinu en jafnframt hefði verið tekið af ákærða, Y, áfengi sem hann hafði með höndum. Aukinheldur sem honum hefði verið tilkynnt að farið yrði með áfengið á lögreglustöðina þar sem því yrði hellt niður. Hefði ákærði, Y, verið ósáttur við það að áfengið skyldi hafa verið tekið af honum og kvaðst ætla að sækja systur sína til að nálgast áfengið á lögreglustöðina. Hefði ákærða Y og syni húsráðenda verið í kjölfarið ekið heim til systur ákærða, meðákærðu X. Í lögreglubifreiðinni hefði ákærði, Y, verið orðinn æstur og ítrekað að hann ætlaði að nálgast áfengið og myndi berja lögreglumann ef með þyrfti til að nálgast áfengið. Í skýrslu af vitninu A aðalvarðstjóra á vakt á lögreglustöðinni í Hafnarfirði þann 31.12.2006, kemur fram að ákærða, X, hefði hringt á lögreglustöðina og tilkynnt að hún hyggðist nálgast áfengi það sem tekið hefði verið af bróður hennar, ákærða Y. Hefði varðstjóri sagt henni að áfengið yrði ekki afhent. Hefðu ákærðu, Y og X, komið í móttökuna á lögreglustöðinni u.þ.b. 15 – 20 mínútum síðar og verið stóryrt. Hefði þeim verið sagt að áfenið yrði ekki afhent og þeim vísað út. Þegar aðalvarðstjórinn huggðist vísa ákærðu út úr móttökunni hefði komið til handalögmála milli ákærðu og aðalvarðstjórans. Hefði lögreglumaður á frívakt, B, komið aðalvarðstjóranum til aðstoðar sem leiddi til handtöku ákærða, Y, en aðalvarðstjóri hefði jafnframt náð að kalla til frekari aðstoðar. Lögreglumenn í nágreninu hefðu móttekið aðstoðarbeiðnina og stöðvað ákærðu, X, þar sem hún hefði verið að fara út í bifreið sína þegar þá hefði borið að. Hefði ákærða verið handtekin í kjölfarið. Ákærðu hefði síðan verið sleppt að skýrslutöku lokinni, skömmu fyrir miðnætti sama dag. Í málinu liggur frammi læknisvottorð D, sérfræðilæknis á slysa- og bráðadeild Landspítala háskólasjúkrahúss í Fossvogi, dagsett 21. febrúar 2007. Er því lýst í vottorðinu að A, lögreglumaður hafi komið á slysa- og bráðadeildina að kvöldi 31. desember 2006 og lýst því að hann hefði orðið fyrir árás við störf þá fyrr um kvöldið. Hefðu systkini veist að honum, 17 ára gamall drengur og 23 ára gömul systir hans sem voru ósátt við að áfengi hefði verið tekið af drengnum. Hefði hann verið margsleginn í andlit og skallaður á efri vörina og annars staðar í andlit. Þá hefði hann verið bitinn í hægri handlegg og vinstri öxl og klóraður vítt og breitt. Kollegi hans hefði skakkað leikinn. Hefði hann þó ekki misst meðvitund eða vankast, orðið óglatt eða kastað upp í kjölfarið. Um skoðun segir í vottorðinu: „Við skoðun er sjúklingur ekki meðtekinn. Meðvitundarstig er eðlilegt. Skýr og gefur góða sögu. Það sést hruflsár yfir vinstra eyra alveg mót höfuðkúpu og eyra. Einnig hruflsár hliðlægt á vinstra kinnbeini. Það eru þreifieymsli yfir vinstra kinnbeini en ekki grunur um brot. Það eru þreifieymsli og dofatilfinning yfir framtönnum en ekki brot á tönnum og ekki lausar tennur. Það er hruflsár yfir hægri augabrún en engin teljandi þreifieymsli þar. Á miðri framhlið hægri upphandleggjar er greinilegt bitfar með mari en bitið fer ekki í gegnum öxl. Ekki sést merki um bitfar á vinstri öxl.“ Loks kemur fram í vottorðinu að áverkar sjúklingsins samrýmist vel áverkasögu. II. Verður nú rakinn framburður ákærða og vætti vitna fyrir dóminum. Ákærði, Y, hefur neitað sök. Hann kvaðst hafa farið með vini sínum fyrr um daginn heim til hans en búið hefði verið að skipta um skrá í útidyrahurðinni þegar þá bar að. Þá hefðu þeir brotið upp glugga til að komast inn í húsið. Skömmu síðar hefði lögreglan komið á staðinn og verið með leiðindi gagnvart ákærða sem hann rakti til þess að þeir þekktu hann frá fyrri tíð. Kvað ákærði lögregluna hafa hringt í húsráðendur til að kanna hvort þeir hefðu leyfi til að vera í húsinu. Sagði ákærði einn lögreglumannanna hafa ógnað sér og tekið af sér bjórinn sem hann hafði undir höndum. Í kjölfarið hefði lögreglan ekið sér til systur sinnar. Þau systkinin, ákærðu í máli þessu, hefðu ákveðið að fara niður á lögreglustöð til að gefa skýrslu um málið og ná í bjórinn. Sagði ákærði systur sína hafa hringt á undan þeim en þegar komið hefði verið niður á lögreglustöð hefði lögreglumaður á vakt, A, ekki viljað taka skýrslu af þeim og neitað að láta þau fá bjórinn. Ákærði kvaðst hafa orðið pirraður við mótlætið og kvað það hugsanlegt að hann hafi látið nokkur ljót orð falla. Hefði lögreglumaðurinn þá horfið úr augsýn en þau öskrað áfram á hann í gegnum glerið á móttökunni. Þau hefðu síðan snúið sér við og höfðu hugsanlega tekið tvö skref á leið út af lögreglustöðinni þegar A kom að þeim og greip í handlegg ákærða og sneri upp á hann. Á sama tíma hefði ákærða hringt í föður þeirra en A hefði þá ráðist að ákærðu og slegið símann úr höndum hennar þannig að sambandið slitnaði. Í því hafi B lögreglumaður komið inn á lögreglustöðina og hefði hann tekið ákærða hálstaki. Mundi ákærði atburði þó ekki nákvæmlega. Kvað ákærði slagsmál hafa staðið yfir í nokkra stund milli þeirra fjögurra sem hefðu endað þegar tveir lögreglumenn til viðbótar, E og F, hefðu komið á vettvang. Í kjölfarið hefði verið farið með þau ákærðu inn í fangaklefa. Nánar aðspurður um átökin kvað ákærði A upphaflega hafa tekið í öxlina á sér og hefði ákærði þá skallað hann þrisvar sinnum og þar af einu sinni í andlitið þegar hann hafði tak á hendinni á honum. Ákærði kvað gerðir A hafa einkennst af miklum pirringi en hann hefði heyrt, áður en hann fór í skýrslutöku umrætt kvöld eftir atvikið, að A hefði orðið fyrir áreiti fyrr um daginn og því hefði hann hugsanlega verið pirraður þegar samskipti hans og ákærðu hófust. Ákærði mundi ekki hvort B lögreglumaður var kominn inn á lögreglustöðina þegar ákærði skallaði A en kvað þó líklegt að B hefði verið viðstaddur eitt af skiptunum. Taldi ákærði sig hugsanlega ekki hafa brugðist rétt við en þetta hefðu líklegast verið ósjálfráð viðbrögð. Kvað ákærði það hins vegar ekki hafa verið skipulagt af hálfu þeirra systkina að berja lögreglumann þótt málin hefðu þróast með þessum hætti. Aðspurður út í það sem geriðst heima hjá félaga ákærða fyrr þennan sama dag, kvað ákærði það rangt sem fram komi í lögregluskýrslu að hann hefði hótað að berja lögreglumann til að ná í áfengið ef með þyrfti. Ákærði kvað sig hafa verið rauðan og auman í hálsinum í talsverðan tíma eftir átökin, aukinheldur sem honum hefði verið illt í hendinni. Aðspurður kvað ákærði ákærðu hafa hent pennastatífi í átt að A en ekki hitt en hann hefði hins vegar ekki séð þegar meðákærða beit A og klóraði líkt og í ákæru greinir en það geti vel hafa átt sér stað. Ákærða, X, hefur neitað sök. Hún kvaðst hafa verið heima hjá sér þegar hún hringdi í ákærða en þá hafði lögreglan tekið af honum bjór sem hann hafði haft undir höndum. Kvaðst ákærða hafa talað við lögreglumann til að spyrja hvort hún mætti nálgast bjórinn sem hún ætti en lögreglumaðurinn sagt henni að það yrði a.m.k. ekki fyrr en daginn eftir. Ákærði hefði verið miður sín vegna framkomu lögreglunnar í sinn garð þegar hann kom heim til ákærðu. Hefði ákærða í kjölfarið hringt niður á lögreglustöð, þar sem hún hefði verið ósátt við framkomu lögreglunnar í garð ákærða. A hefði líklega orðið fyrir svörum og hefði hann sagt upplýsingar ákærðu rangar en ákærði hefði m.a. verið tekinn fyrir innbrot fyrr um daginn. Sagðist ákærða hafa hringt í föður þeirra og sagt honum frá þessu og hann hefði fullyrt að þau ættu rétt á að sækja bjórinn. Hefðu þau í kjölfarið farið niður á lögreglustöð í þeim erindagjörðum og jafnframt til að gefa skýrslu um ætlað innbrot. Kvaðst ákærða ekki hafa verið í góðu skapi þegar hún fór á lögreglustöðina. Á lögreglustöðinni hefði A byrjað á að segja þeim að þau fengju ekki bjórinn og kvaðst ákærða hafa þá sagt að hún teldi sig eiga rétt á að fá áfengið, aukinheldur sem ákærði vildi fá að gefa skýrslu um sína hlið málsins. Hefði A þá gengið í burtu án þess að hlusta á þau og þau í kjölfarið kallað inn um glerið í móttökunni. A hefði þá ítrekað beðið þau um að yfirgefa lögreglustöðina en þau neitað að verða við því fyrr en ákærði fengi að gefa skýrslu. Eftir talsverð leiðindi hefðu þau ákveðið að fara og á leiðinni út hefði ákærði kallað „þroskahefti hálfviti“og skömmu síðar hefði A komið fram og tekið í öxl ákærða þar sem hann var á leiðinni út og síðan tekið ákærða í einhvers hálstak, þannig að hann gat ekki hreyft sig. Hefði ákærði því næst reynt að losa sig og beðið A um að sleppa sér. Aðspurð kvaðst ákærða ekki hafa séð ákærða beita lögreglumanninn ofbeldi nema þá helst að verið geti að hann hafi ýtt við honum í þeirri viðleitni sinni að losa sig. Kvaðst ákærða í fyrstu hafa haldið að A væri að grínast en síðan reynt að losa ákærða og beðið A um að sleppa honum. Hún hefði hringt í föður sinn til að segja honum hvað væri um að vera en þá hefði A ráðist að henni og slegið símann úr höndum hennar. Við þetta hefði ákærði orðið ósáttur og allir farið í hár saman. Annan lögreglumann, B að nafni, hefði borið þar að en þá hefði soðið upp úr og ákærða reynt að losa sig og m.a. bitið og líklegast klórað A en ekkert hefði dugað. Aðspurð kvaðst ákærða eingöngu hafa reynt losna frá A og harðræði hans. Ákærða kvaðst ekki geta lýst því hvernig taki hann hefði tekið sig en sagðist vera alveg frá í bakinu eftir átökin. Ákærða kvað það rétt að hún hefði rifið gleraugun af A í átökunum og tekið auðkenniskort hans upp af gólfinu en hún hefði látið lögreglumennina fá það þegar hún hefði verið í fangaklefanum. Hún kvað það ekki rétt sem fram komi í lögregluskýrslu að hún hefði reynt að fela auðkenniskortið. Ákærða kvaðst hafa farið út af lögreglustöðinni þegar hún losnaði úr tökum A en hún hefði náð að taka myndir á símann sinn áður en hún yfirgaf stöðina. Hins vegar hefðu myndirnar verið horfnar úr símanum þegar hún fékk hann í hendur að fangavist lokinni. Lýsti ákærða því jafnframt að hún hefði verið að hringja í föður sinn fyrir utan lögreglustöðina þegar lögreglubifreið hefði borið að með tveimur lögreglumönnum sem hefðu strax tekið hana höndum. Lögreglumennirnir hefðu síðan dregið hana öskrandi inn í fangaklefa en hún hefði meitt sig mikið undan aðförum lögreglumannanna. Ákærða kvaðst hafa boðist til að ganga sjálfviljug inn í fangaklefann og því ekki skilið þessar aðfarir lögreglunnar. Vitnið, A aðalvarðstjóri, kvaðst hafa fengið símtal frá ákærðu, X, þar sem hún tilkynnti honum að hún væri á leiðinni á lögreglustöðina til að sækja áfengi sem hún ætti. Kannaðist vitnið hins vegar ekki við að ákærðu hefðu beðið um að fá að gefa lögregluskýrslu Kvaðst vitnið hafa sagt ákærðu í fyrsta lagi að hún ætti ekkert áfengi þar og í öðru lagi að ef svo væri, og það hefði verið tekið af ákærða, þá fengi hún það ekki afhent. Þrátt fyrir þetta hefðu ákærðu bæði komið á lögreglustöðina og heimtað að fá áfengið afhent. Kvaðst vitnið aldrei hafa heyrt á það minnst af ákærðu hálfu að þau hefðu viljað gefa skýrslu, heldur hefði þeirra eini tilgangur verið að nálgast áfengið. Ákærðu hefðu verið með yfirgang og læti sem m.a. lýsti sér í því að þau börðu í borð og gler í anddyrinu. Vitnið hefði sagt þeim að fara út en þau hafi sagst ekki fara fyrr en þau fengju áfengið afhent. Vitnið kvaðst hafa gert þeim grein fyrir því að svo yrði ekki og sagt að hann hefði áfengið ekki undir höndum en þótt svo væri, þá yrði það ekki afhent, þar sem það hefði verið tekið af ólögráða unglingi. Vitnið kvaðst hafa farið fram fyrir afgreiðsluborðið til að árétta orð sín um að ákærðu yfirgæfu lögreglustöðina og þá hefðu ákærðu ekki verið á leiðinni út. Ákærðu hefðu ekki hlýtt tilmælum vitnisins og hefði vitnið þá tekið í öxl ákærða og beðið hann að fara út en vitnið kannaðist ekki við að hafa tekið ákærða hálstaki. Ákærða hefði öskrað eitthvað á þá leið að hann réðist ekki á bróður hennar og í kjölfarið hefði hún ráðist á vitnið með klóri og spörkum. Kvaðst vitnið hafa verið klóraður, bitinn, geraugun rifin af honum, honum hefði ógnað með penna, sparkað í hann en vitnið kvaðst lítið hafa gert annað en að verja sig. Kvað vitnið B lögreglumann, sem staddur var fyrir utan lögreglustöðna og sá hvað gerðist, hafa komið sér til aðstoðar. Vitnið kannaðist við að hafa, einhvern tímann í ferlinu, tekið utan um ákærða til þess að halda honum en þá hefði ákærði náð að skalla vitnið tvívegis í andlitið en eftir það hefði atburðarrásin orðið nokkuð óljós. Líklega hefði B lögreglumaður komið inn þegar vitnið var með ákærða í taki, því vitnið kvaðst muna að B segði við ákærða: „Þú skallar hann...og aftur“. B hefði ekki verið kominn inn þegar átökin hófust. Vitnið kvaðst síðan hafa kallað eftir frekari aðstoð og fljótlega hefði komið þar að lögreglubifreið og ákærðu verið handtekin og færð í fangaklefa. Vitnið kvaðst hafa fengið glóðarauga og mar víðs vegar um líkamann, skyrta hans hefði rifnað og gleraugun væru ónýt. Vitnið kvað ákærðu hafa hringt eitthvert meðan á þessu stóð. Ákærða hefði misst símann sinn í gólfið en vitnið kvaðst ekki hafa átt nokkurn þátt í því. Aðspurður kvað vitnið umræddan dag hafa verið mjög rólegan og neitaði því að hafa verið pirraður þegar ákærðu komu á lögreglustöðina. Vitnið, B lögreglumaður, kvaðst hafa verið á frívakt umnrætt sinn en hann hefði átt erindi á lögreglustöðina þetta kvöld. Kvaðst vitnið hafa verið að setjast inn í bifreið sína þegar honum hefði verið litið inn á lögreglustöðina og séð átök milli ákærða og A í anddyrinu. Kvaðst vitnið hafa farið strax þangað inn og blandað sér í átökin með því að taka utan um ákærða. Við það hefði sljákkað í ákærða en um leið hefði hann í tvígang náð að skalla A. Sagði vitnið að allt hefði ætlað um koll að keyra í kjölfarið og hefði ákærða gjörsamlega misst stjórn á skapi sínu. Kvaðst vitnið hafa einbeitt sér að ákærða en á sama tíma hefði ákærða veist að A og m.a. tekið pennastatíf úr afgreiðslunni og hafið á loft. Ákærða hefði í kjölfarið ætlað að yfirgefa lögreglustöðina en aðvífandi lögreglumenn hefðu komið í veg fyrir það. Vitnið hefði áður heyrt hávært samtal milli ákærðu og A þar sem A hefði gert ákærðu grein fyrir því að hún fengi ekki það áfengi sem hún krafðist afhendingar á. Aðspurður kvaðst vitnið einungis hafa tekið utan um efri hluta líkama ákærða en kvaðst ekki hafa getað beitt sér að fullu þar sem hann hefði verið nýkominn úr axlaraðgerð og því einungis getað notað annan handlegginn. Vitnið kvaðst ekki hafa orðið vitni að upphafi átakanna. Vitnið, F lögreglumaður, kvaðst undir vaktalok hafa ekið um Flatahraun í Hafnarfirði þegar komið hafi neyðarkall frá lögreglustöðinni. Við komuna þangað hefði hann séð hvar kona gekk frá anddyri lögreglustöðvarinnar og hefði hann stöðvað för hennar en E, félagi hans, hefði farið inn á stöðina. Konan hefði verið nokkuð æst og hefði hún ekki viljað skýra frá málsatvikum en vitnið hefði haldið henni fastri þangað til annar lögreglumaður kom honum til aðstoðar og var konan þá leidd í fangaklefa. Vitnið kvaðst hafa séð hvar ákærði var í tökum inni í anddyri lögreglustöðvarinnar og minnti vitnið að B hefði haldið ákærða. Vitnið, G lögreglumaður, kvaðst hafa verið kallaður að húsi í Hafnarfirði fyrr um daginn en þar hefðu hist fyrir ákærði og félagi hans. Hefði þeim verið vísað þaðan út að beiðni húsráðenda og áfengi tekið af ákærða. Ákærði hefði verið afar ósáttur við að áfengið var tekið af honum. Kvaðst vitnið hafa ekið ákærða heim til ákærðu og hefði ákærði haft orð á því á leiðinni að hann ætlað sér að sækja áfengið á lögreglustöðina og myndi berja lögreglumann ef með þyrfti til að nálgast það. Vitnið, H lögreglumaður, kvaðst hafa verið kallaður á innbrotsvettvang fyrr um daginn og þar hefðu hist fyrir ákærði og félagi hans. Kvað vitnið áfengi hafa verið tekið af ákærða og hefði hann brugðist illur við. Ákærða hefði í kjölfarið verið ekið heim til ákærðu og hefði hann haft á orði að hann ætlaði sér að sækja áfengið á lögreglustöðina með öllum tiltækum ráðum. Aðspurður kvaðst vitnið ekki muna nákvæmlega hvað ákærði sagði í því sambandi. Síðar sama dag hefði vitnið verið í verkefni í Garðabæ þegar kall hefði komið frá A um aðstoð á lögreglustöðina. Þegar þangað kom hefði flest verið um garð gengið en A hefði verið við afgreiðsluna ásamt B. Kvaðst vitnið hafa séð áverka í andliti A auk þess sem skyrta hans hefði verið rifin. Kvað vitnið ákærðu hafa verið komin í fangaklefa þegar hann bar að. Vitnið, I faðir ákærðu, kvaðst hafa fengið símtal frá ákærðu umrætt kvöld þar sem hún sagði honum að lögreglan væri að berja ákærða og að lögreglan væri búin að taka hann hálstaki. Kvaðst vitnið síðan hafa heyrt ákærðu öskra: „Slepptu, slepptu“ og síðan hafi komið skellur og sambandið slitnað. Vitnið kvaðst hafa hringt í 112 til að leita upplýsinga um málið og fengið samband við lögreglu sem hefði sagt að haft yrði samband við vitnið síðar. Skömmu síðar hefði lögreglan hringt og tilkynnt að ákærðu hefðu verið vistuð í fangaklefa þar sem þau hefðu blóðgað tvo lögreglumenn, A og B. Aðspurður kvaðst vitnið hafa vitað af því að ákærðu hefðu ætlað á lögreglustöðina til að gefa skýrslu vegna atviks er varðaði ákærða fyrr um daginn. Undir vitnið voru borin orð þess í skýrslu hjá lögreglu vegna málsins þar sem vitnið tiltók þau orð sem ákærða viðhafði í síma við vitnið og staðfesti vitnið þau orð rétt. Ákærða hefði sagt vitninu að A hefði komið á eftir sér og tekið sig hálstaki á leið sinni út af lögreglustöðinni og að ákærða hefði reynt að hjálpa honum við að losna. Þá kvað vitnið ákærðu hafa fengið áverka á baki eftir viðskipti sín við lögreglumennina fyrir utan lögreglustöðina sem hún hafi ekki enn jafnað sig á. Aðspurður kvaðst vitnið hafa heyrt það frá B lögreglumanni við skýrslutöku af ákærða, að líklega hefðu viðbrögð A einkennst af þeim átökum sem hefðu verið fyrr um daginn á lögreglustöðinni. III. Niðurstaða. Ákærði Y hefur kannast við að hafa skallað A lögreglumann í andlitið þrisvar sinnum umrætt sinn. Ákærða X hefur játað að hafa bitið A í handlegg og taldi líklegt að hún hefði einnig klórað hann. Fá þær lýsingar ákærðu stoð í vætti vitna sem og í framlögðu læknisvottorði og þykir lýsing á háttsemi ákærðu í ákæru því sönnuð. Ákærðu hafa hins vegar bæði neitað sök og borið því við að þau hafi með háttsemi sinni verið að verjast harðræði A og reyna að losna úr tökum hans. Ákærði Y sagði í lögregluskýrslu sem tekin var af honum umrætt gamlárskvöld að A lögreglumaður hefði gripið í sig og snúið upp á handlegg sinn og ætlað að vísa sér út en ákærði verið ósáttur við það og streist á móti. Þá fullyrti ákærði hjá lögreglu að bæði A og B lögreglumaður hefðu tekið hann hálstaki en í skýrslu sinni hér fyrir dóminum var framburður ákærða á annan veg að því leyti að ákærði kvað A hafa tekið í öxl sína og snúið upp á hendina á sér en B hefði hins vegar tekið sig hálstaki. Framburður ákærðu X fyrir dóminum var hins vegar á þá leið að A hefði tekið ákærða hálstaki. Þessu hefur A lögreglumaður neitað en kannaðist við að hafa tekið utan um ákærða og einnig í öxl hans. Ákærðu sögðu bæði fyrir dóminum að A hefði ráðist að ákærðu og slegið símann úr höndum hennar en ákærða kvaðst jafnframt hafa verið tekin tökum án þess að lýsa því nánar. Þessu hefur A mótmælt. Þegar til alls framanritaðs er litið er það niðurstaða dómsins að ósannað sé að A lögreglumaður hafi beitt ákærðu harðræði umrætt sinn og verður ekki talið að háttsemi hans hafi gefið þeim tilefni til að bregðast við með þeim hætti sem þau gerðu og hafa játað. Þá hafa ákærðu bæði kannast við að A hafi beðið þau um að yfirgefa lögreglustöðina umrætt sinn og bæði hafa lýst því að þau hafi látið ófriðlega. Að þessu virtu verður talið sannað að ákærðu hafi gerst sek um að hafa ráðist að lögreglumanni við skyldustörf eins og þeim er gefið að sök í ákæru og eru brot þeirra þar rétt færð til refsiákvæða. Verða ákærðu því sakfelld eins og krafist er. IV. Refsing og sakarkostnaður. Samkvæmt sakavottorðum ákærðu hefur hvorugt þeirra áður gerst sekt um refsiverðan verknað. Við ákvörðun refsingar þeirra verður litið til ákvæða 1. tl. 1. mgr. og 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hins vegar verður jafnframt að líta til þess að ákærði Y var einungis 17 ára þegar hann framdi brot sitt. Að öllu framanrituðu virtu þykir refsing ákærða Y hæfilega ákveðin fangelsi í 2 mánuði og refsing ákærðu X þykir hæfilega ákveðin fangelsi í 2 mánuði. Rétt þykir að fresta fullnustu refsingar beggja ákærðu skilorðsbundið í 2 ár frá britingu dómsins að telja og skal hún falla niður að þeim tíma liðnum haldi ákærðu almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Sakarkostnaður málsins nemur 274.192 krónum og er þar með talinn kostnaður að fjárhæð 23.200 krónur vegna áverkavottorðs og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, Sveins Andra Sveinssonar hrl., sem þykja hæfilega ákveðin 250.992 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Með vísan til ákvæða 165. gr. laga nr. 19/1991 verður ákærðu báðum gert að greiða allan sakarkostnað in solidum. Ragna Bjarnadóttir, fulltrúi ríkissaksóknara, flutti málið fyrir ákæruvaldið. Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómsorð Ákærði, Y, sæti fangelsi í 2 mánuði. Fresta skal fullnustu refsingarinar og hún falla niður að liðnum 2 árum frá birtingu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærða, X, sæti fangelsi í 2 mánuði. Fresta skal fullnustu refsingarinar og hún falla niður að liðnum 2 árum frá birtingu dóms þessa að telja, haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærðu greiði in solidum allan sakarkostnað málsins, 274.192 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda þeirra, Sveins Andra Sveinssonar hrl., 250.992 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.
|
Mál nr. 84/1999
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
X var grunaður um að hafa aðstoðað Y við brot gegn 248. gr. og 250. gr. almennra hegningarlaga. Var því haldið fram að þessi háttsemi gæti varðað við framangreind lagaákvæði eða 254. gr. og 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 10/1997. Talið var að skilyrði væru fyrir hendi til að telja að rökstuddur grunur beindist að X um að hann hefði framið verknað sem fangelsisrefsing lægi við. Þar sem verulegs ósamræmis gætti milli framburðar X og Y var fallist á að skilyrðum a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, væri fullnægt, til að hrinda úrskurði héraðsdómara, og verða við kröfu um að X sætti gæsluvarðahaldi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. febrúar 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. mars sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. febrúar 1999, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðila verði gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 10. mars nk. kl. 16. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði beinist grunur að varnaraðila um að hann hafi aðstoðað Y við stórfelld brot gegn 155. gr. og 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Telur sóknaraðili þessa ætluðu háttsemi varnaraðila geta varðað við framangreind lagaákvæði eða 254. gr. og 264. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 10/1997. Fyrir liggur að talsverðar fjárhæðir hafa gengið á milli varnaraðila og Y á því tímabili, sem sóknaraðili telur ætluð brot þess síðarnefnda hafa verið framin, auk þess að varnaraðili hefur borið að hann hafi átt ýmis samskipti við Y 22. febrúar 1999, en þann dag tók sá síðarnefndi verulega fjármuni af bankareikningum sínum hér á landi og var handtekinn við för úr landi. Má fallast á að með þessu sé fullnægt því skilyrði að rökstuddur grunur beinist að varnaraðila um að hann hafi framið verknað, sem fangelsisrefsing er lögð við. Framburði varnaraðila og Y ber ekki saman um hvaða samskipti þeir hafi átt sín á milli, auk þess að verulegs ósamræmis gætir í frásögnum þeirra um hvort aðrir hafi verið með þeim í för 22. febrúar sl. Sóknaraðili kveðst nú leita tveggja erlendra manna, sem grunur sé um að hafi veitt varnaraðila og Y liðveislu við ætluð brot, en ekki sé vitað til þess að þeir hafi komist úr landi. Þótt varnaraðili hafi nú verið frjáls ferða sinna frá því að hinn kærði úrskurður gekk hinn 26. febrúar sl. verður í ljósi fyrirliggjandi gagna að telja skilyrðum a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 allt að einu vera fullnægt til að verða við kröfu sóknaraðila um gæsluvarðhald, eins og í dómsorði greinir. Kærumálskostnaður dæmist ekki. Dómsorð: Varnaraðili, X, skal sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 10. mars nk. kl. 16.
|
Mál nr. 565/2012
|
Líkamsárás Brot gegn 221. gr. almennra hegningarlaga
|
R var ákærður fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás á A sem talin var varða við 2. mgr. 218. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og fyrir brot á 1. mgr. 220. gr. sömu laga. Í héraði var R sakfelldur, m.a. á grundvelli framburðar meðákærða Y hjá lögreglu, fyrir að hafa tekið A hálstaki, sparkað í eða trampað á höfði hans en sýknaður af því að hafa kýlt A í kviðinn og valdið þeim áverkum á höfði hans sem fram komu í ákæru. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að ekki væri mark takandi á skýrslu Y fyrir dómi þar sem hann féll frá fyrri framburði sínum hjá lögreglu. Vegna þess hve hættuleg sú aðferð R var að sparka í eða trampa á höfði A þar sem hann lá varnarlaus var jafnframt fallist á að verknaðurinn varðaði við 2. mgr. 218. gr. laga nr. 19/1940. Þá var með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms staðfest að brot R yrði ekki heimfært undir 1. mgr. 220. gr. laganna heldur 1. mgr. 221. gr. þeirra þar sem R var sýknaður af ákæru að hafa valdið A tilteknum áverkum.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Greta Baldursdóttir og Þorgeir Örlygsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 13. ágúst 2012 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara refsimildunar. Þá krefst hann þess að einkaréttarkröfu brotaþola, A, verði vísað frá dómi. Brotaþoli hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Er því litið svo á að hann krefjist þess að staðfest verði ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu hans. Samkvæmt 1. lið ákæru er ákærða gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás aðfaranótt 27. febrúar 2012, meðal annars með því að hafa sparkað í eða trampað á höfði brotaþola þar sem hann lá á stigapalli fjöleignarhússins við [...] í Reykjavík. Við skýrslutöku hjá lögreglu að kvöldi sama dags greindi Y, annar meðákærðu í héraði, svo frá að brotaþoli hafi verið liggjandi þegar ákærði sparkaði í höfuðið á honum og traðkaði á því. Kvaðst meðákærði hafa heyrt þegar eitthvað small í höfðinu á brotaþola. Þegar lögregla tók skýrslu af meðákærða á meðferðarheimilinu [...] 29. mars 2012 og bar undir hann þær ásakanir, sem fram höfðu komið hjá ákærða við skýrslutöku hjá lögreglu, að hann væri að ljúga upp á sig kvaðst meðákærði ekki vilja breyta fyrri framburði sínum. Tók hann svo til orða við þetta tækifæri að ákærði hafi „stappað á höfðinu“ á brotaþola. Í ljósi þessa er fallist á með héraðsdómi að ekki sé mark takandi á skýrslu meðákærða fyrir dómi þar sem hann hvarf frá áðurgreindum framburði sínum hjá lögreglu. Af þeim sökum er staðfest sú niðurstaða dómsins að sakfella beri ákærða fyrir þær sakargiftir, sem að framan greinir, á grundvelli framburðar meðákærða hjá lögreglu sem styðjist við þann vitnisburð Reginu Preuss, réttarmeinafræðings, fyrir dómi að för á andliti brotaþola gætu verið eftir sóla á skóm ákærða umrætt sinn. Vegna þess hve hættuleg sú aðferð var að sparka í eða trampa á höfði brotaþola þar sem hann lá varnarlaus er jafnframt fallist á að verknaðurinn varði við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest að ákærði hafi gerst sekur um brot á 1. mgr. 221. gr. almennra hegningarlaga með þeirri háttsemi sem vísað er til í 2. lið ákæru. Að teknu tilliti til 1. mgr. 218. gr. b. almennra hegningaralaga, sbr. 71. gr. þeirra, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er ennfremur staðfest ákvæði hans um refsingu ákærða, einkaréttarkröfu brotaþola og sakarkostnað í héraði. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði, Ragnar Andri Hlöðversson, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 303.767 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Brynjars Níelssonar hæstaréttarlögmanns, 188.250 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júlí 2012. Málið, sem dómtekið var 18. júní síðastliðinn, var höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 16. maí 2012 á hendur „Ragnari Andra Hlöðverssyni, kennitala [...], [...], [...], Y, kennitala [...], [...], [...], og Z, kennitala [...], [...], [...]. fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás, með því að hafa aðfaranótt mánudagsins 27. febrúar 2012 í íbúð á [...] hæð og í stigagangi fjölbýlishússins við [...], Reykjavík, slegið A, kennitala [...], eitt högg í kviðinn inn í íbúðinni, tekið hann hálstaki og dregið hann niður tröppur í stigagangi af fjórðu hæð hússins, uns A tók að blána í framan, og hafa þá ofan við stigapall á annarri hæð, losað takið með þeim afleiðingum að A féll niður tröppurnar og hafa, þar sem hann lá á stigapallinum, sparkað í, eða trampað á, höfði hans með þeim afleiðingum að hann hlaut lífshættulega höfuðáverka, höfuðkúpubrot, blæðingu undir höfuðkúpubroti, glóðarauga á vinstra auga, auk minni áverka. Brot ákærða Ragnars Andra telst varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. fyrir að hafa látið farast fyrir að koma manni til bjargar, með því að hafa, að framangreindri atlögu ákærða Ragnars Andra yfirstaðinni, flutt A út úr stigaganginum og yfirgefið hann ósjálfbjarga og lífshættulega slasaðan á gangstétt utan við húsið, án þess að koma honum til hjálpar. Brot ákærða Ragnars Andra telst varða við 1. mgr. 220. almennra hegningarlag nr. 19/1940 og brot ákærðu Y og Z telst varða við 1. mgr. 221. gr. almennra hegningarlaga. Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. Einkaréttarkrafa: Af hálfu A er gerð krafa um að ákærða Ragnari Andra Hlöðverssyni verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð kr. 2.000.000, auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 27. febrúar 2012 þar til mánuður er liðinn frá því að bótakrafan var birt en með dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er þess krafist að ákærða Ragnari Andra verði gert að greiða A þjáningabætur að fjárhæð kr. 87.800, auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 27. febrúar 2012 þar til mánuður er liðinn frá því að bótakrafan var birt en með dráttarvöxtum skv. 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er þess krafist að Ragnari Andra verði gert að greiða A bætur vegna kostnaðar af lögfræðiaðstoð við gerð bótakröfu og gagnaöflunar kr. 75.000, auk virðisaukaskatts að fjárhæð kr. 19.278, samtals kr. 94.878.“ Ákærðu neita sök og krefjast sýknu. Þess er krafist að sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði. Ákærði Ragnar Andri krefst þess að skaðabótakröfunni verði vísað frá dómi, en til vara að hún verði lækkuð. II Tilkynning barst lögreglunni klukkan 2:41 aðfaranótt mánudagsins 27. febrúar 2012 um að meðvitundarlaus maður lægi á gangstétt við [...]. Á vettvangi sáu lögreglumenn „hvar maður lá á bakinu og sneri hann með höfuðið til vesturs og fæturnir til austurs. Hann var með meðvitund og hægri höndin lá meðfram síðu hans en vinstri höndin lá upp fyrir höfuð. Maðurinn var blóðugur í munni og á nefi. Hann var með kúlu á enninu og það kurraði í honum svo hann gat ekkert tjáð sig. Þegar sjúkraflutningamenn ætluðu að setja hann á bakbretti tók hann á móti með vinstri hendi svo hann virtist geta hreyft hana. Mikinn áfengisþef lagði frá vitum hans.“ Maðurinn var fluttur á sjúkrahús. Síðar kom í ljós að hann var brotaþoli. Lögreglumenn gátu ekki rætt við hann en teknar voru myndir af honum. Þá segir í skýrslunni að hann hafi verið með far í andlitinu, sem líktist skófari, og hafi rendur verið í andlitinu. Á vettvangi var kona, sem kvaðst hafa komið að brotaþola og hringt í Neyðarlínuna. Hún bjó að [...] og skýrði lögreglumönnum frá því að blóð væri í innganginum inn í húsið og í stigahúsinu. Í skýrslu lögreglu er vettvangi lýst svo að þegar komið sé inn um aðaldyr hússins [...] við [...] liggi stigagangur þaðan og upp á [...] og eins liggi stigagangur niður í bílakjallara. Stigagangurinn er lagður svörtum flísum og er málmhandrið á innri hlið stigahússins í kviðhæð. Stigapallar eru með reglulegu millibili frá bílakjallaranum og upp á 4. hæð. Við aðalmeðferð gekk dómari, málflytjendur og ákærðu á vettvang og sannreyndu þessa lýsingu á staðháttum. Í skýrslunni segir að sjá hafi mátt blóðdropa milli lyftuops og póstkassa við inngang hússins. Eins hafi mátt sjá blóðdropa þegar gengið var gegnum millihurð, sem lokar af íbúðirnar á hæðunum frá innganginum. Engar frekari blóðleifar fundust ofar í stigahúsinu. Í skýrslu tæknideildar lögreglunnar segir í samantekt um leit að blóði á vettvangi að þótt „blóð hafi fundist á fyrsta stigapalli í stigaganginum og á þrepum er liggja frá honum að útgangi þá er blóðið í svo litlu magni að ekki er hægt að álykta með vissu að brotaþoli hafi hlotið áverkana þar. Auk þess sem lögun blóðdropanna er sambærileg við blóðdropa sem myndast við lóðrétt fall það er blæðingu frá þegar fengnum áverka. Engir blóðdropa fundust sambærilegir að lögun við þá sem myndast við högg.“ Í íbúð ákærða Ragnars á [...] hússins fannst ekki blóð og þar voru engin merki um átök segir í skýrslunni. Lögreglan handtók ákærðu á vettvangi og yfirheyrði. Verður nú gerð grein fyrir því sem þeir báru við yfirheyrslur hjá lögreglu. Ákærði Ragnar kvaðst hafa verið heima hjá sér ásamt gestum þegar brotaþoli hefði komið ásamt öðrum manni. Brotaþoli hafi verið með leiðindi, tekið áfengi ófrjálsri hendi og þegar hann hafi reynt að stela hlut kvaðst ákærði hafa fengið sig fullsaddan og ákveðið að vísa honum út. Síðan segir orðrétt: „Ég var að labba með hann út eða hjálpa honum út en hann streittist á móti. Hann kippti sig síðan við sjálfur og datt niður tröppurnar. Hann var með rænu og það var hægt að tala við hann eitthvað. Ég vissi að hann væri sprautufíkill og vildi ekki hafa hann í húsinu. Ég dró hann síðan út úr húsinu og fór með hann út og talaði við hann. Hann var með rænu þegar ég skildi við hann. Það var ekki eins og hann þyrfti sjúkrabíl þegar ég fór, það virtist sem hann hafi verið að ranka við sér. Síðan fórum við upp.“ Nánar spurður um fall brotaþola kvað ákærði hann hafa slitið sig lausan þegar hann var leiddur niður tröppurnar og „hrunið niður“ eins og ákærði orðaði það. Ákærði kvað meðákærðu hafa hjálpað sér við að vísa brotaþola út. Ákærði kvaðst hafa haldið í hendi brotaþola með annarri hendinni, en með hinni hafi hann haldið í bakið á honum. Brotaþoli hefði verið hálfhrasandi alla leiðina, enda mjög drukkinn. Við yfirheyrslu síðar neitaði ákærði að hafa kýlt brotaþola í kviðinn eða tekið hann hálstaki og því síður traðkað á höfði hans. Hann ítrekaði að hann og meðákærðu hefðu verið að fylgja brotaþola út og stutt hann, en hann hefði slitið sig lausan og dottið í stiganum. Ákærða var sýnt myndband úr eftirlitsmyndavél að [...] og kvaðst hann þekkja sig á myndinni vera að draga brotaþola afturábak. Ákærði Y kvaðst við yfirheyrslu hjá lögreglu hafa verið á heimili meðákærða Ragnars þessa nótt og þar hefði brotaþoli einnig verið. Ákærði kvað brotaþola hafa verið til vandræða og hefði meðákærði reynt að koma honum út. Síðan er haft eftir ákærða orðrétt: „Ragnar og A fara að rífast þarna inni í íbúðinni sem endar með því að Ragnar kýldi A í kviðinn. Ragnar var að reyna að fá A út og þá kom A með viðmót á móti Ragnari. Ég var í sófanum, nær svalahurðinni, þegar Ragnar kýldi A í kviðinn. A stóð beint fyrir framan mig þegar hann fékk höggið og hneig aðeins niður í framhaldi af því. Að því liðnu tók Ragnar A hálstaki með hönd um háls hans. Mér fannst þetta fulllangt gengið og það var ástæðan fyrir því að ég og Z fórum með Ragnari fram. Ragnar var með A fyrir framan sig þegar hann fór með hann fram á gang. Við fórum fram ganginn og löbbuðum niður stigaganginn. Ég tók eftir því að A blánaði nokkrum sinnum á leiðinni niður og hélt Ragnar honum í kverkataki mestan hluta af leiðinni niður. Á einum stigapallinum fékk A kast, byrjaði allur að sveiflast eins og hann væri að berjast fyrir lífinu. Svo þegar við fengum Ragnar til að losa um hálsinn á honum þá féll A niður milli stigapalla fyrir framan lyftuna á annarri hæð. A var liggjandi þar þegar sparkað var í höfuðið á honum. Ragnar sparkaði í höfuðið á honum. Hann traðkaði á höfðinu á A. Ég heyrði þegar það small eitthvað í höfðinu á honum. A var með meðvitund allan tímann. Eftir að Ragnar var búinn að traðka á hausnum á A þá hjálpuðumst ég, Z og Ragnar við að halda á A niður og út á [...], við hornið á sama húsi og við komum út úr.“ Ákærði var spurður hvort brotaþoli hefði verið með meðvitund þegar hann var skilinn eftir og hann svaraði. „Hann andaði allavega.“ Ákærði Z bar við yfirheyrslu hjá lögreglu að brotaþoli hefði verið með leiðindi í íbúðinni og meðákærði Ragnar hefði viljað fá hann út. Meðákærði hefði byrjað „að tala við hann í góðu en A var með læti og byrjaði að rífa í hillu og þá var hann tekinn hálstaki. Síðan var hann færður fram á gang og leiddur niður. Þegar við vorum á leiðinni með hann niður byrjaði hann að sparka í vegginn og vera með læti og þá datt hann fram fyrir sig. Þarna var ekkert blóð eða neitt, ekki einn einasti blóðdropi frá íbúðinni, við erum að tala um 5 hæðir og að útidyrunum, ekki einn blóðdropi. Ég snerti manninn ekki neitt nema að halda hendinni á honum fyrir aftan bak. Við settum hann svo út á [...] þar sem sæist til hans.“ Síðar í skýrslunni kvað ákærði meðákærða Ragnar hafa tekið brotaþola hálstaki, það er tekið utan um hálsinn á honum en hann hafi ekki blánað við það. Nánar útskýrði ákærði þetta þannig að meðákærði Ragnar hefði sett „aðra höndina utan um hálsinn á A og hina um bringuna á honum, svo hélt ég í hægri höndina á A og Y hélt í vinstri höndina á A. Það var enginn að meiða A, heldur bara að koma honum út.“ Síðan segir ákærði: „Við gengum ganginn frá íbúð Ragnars og þegar við komum að lyftunni og vorum að labba með manninn niður þá byrjaði hann að spyrna með báðum löppum og hrista sig til og öskra og svo bara datt hann. Hann datt ekki fram fyrir sig kylliflatur beint á kollinn, hann féll einhvern veginn á hlið. Hann var með meðvitund, hann var ekkert rotaður eða slíkt. Það blæddi ekkert úr honum við tékkuðum á því. Við lyftum honum síðan upp. Ég og Raggi héldum á honum niður og Y líka. Ég og Y héldum í hendurnar á honum, ég hélt í hægri höndina og Y í vinstri og svo hélt Raggi í lappirnar á honum. Við bárum hann þannig að maginn vísaði upp. Við lyftum honum upp og bárum hann niður. Ég hélt útihurðinni, ég fór ekki einu sinni út úr blokkinni. Ég horfði svo á Ragga og Y bera manninn út að horni og komu svo strax aftur.“ Ákærði var spurður um meðvitundarstig brotaþola og svaraði: „Hann var vankaður þannig séð, það heyrðust í honum hljóð þegar við fórum með hann niður. Það var ekkert blóð á honum eða neitt.“ Hann kvað brotaþola hafa muldrað en ekki hafi verið hægt að skilja hann. Ákærði kvað það ekki rétt að meðákærði Ragnar hafi tekið brotaþola hálstaki og hann hafi blánað. Þá kvað hann það heldur ekki rétt að meðákærði hefði traðkað á höfði hans. Brotaþoli var fluttur á slysadeild og í vottorði Harðar Ólafssonar læknis segir að hann hafi verið meðvitundarskertur en búi til óhljóð og svari sársauka. Við fyrstu skoðun á höfði sést lítil kúla og skrapsár er á enni vinstra megin. Blóð er í kringum nef og munn en engir áverkar sjást á munni. Eftir að hafa lýst rannsóknum á brotaþola segir í vottorðinu að hann hafi verið greindur með utanbastsblæðingu, áverkainnanbastsblæðingu, brot annarra kúpu- og andlitsbeina, yfirborðsáverka á öðrum hlutum höfuðs og yfirborðsáverka á efri útlim. Eftir skoðun á deildinni var brotaþoli fluttur á gjörgæsludeild. Á gjörgæsludeild var tekin tölvusneiðmynd af brotaþola og samkvæmt vottorði Sigurjóns Arnar Stefánssonar komu í ljós menjar um gamla aðgerð framan til hægra megin. Nýir áverkar voru sem hér segir: „Höfuðkúpubrot framan til hægra megin, brotalína teygir sig fram á við að orbita og aftur í höfuðkúpubotn. Blæðing undir höfuðkúpubroti framan til hægra megin. Subarachnoidal blæðing temporalt vinstra megin (contre coup) og subdural blóð. Sennilega örlitlar lágþéttnibreytingar temporalt í heila og contusinoir neðan til temporalt. Blóð í báðum frontal sinusum. Intracranial loftbólur vegna brota inn í frontal sinusa. Lágþéttnibreyting framarlega í lifur, hugsanlega contusion.“ Þá er meðal gagna málsins vottorð Reginu Preuss læknis um líkamlega rannsókn á brotaþola 2. mars 2012. Í upphafi segir að brotaþoli sýni varla nokkur merki um viðbrögð þegar hann sé ávarpaður en virðist þó skilja fyrirmæli. Hann geti þó aðeins fylgt þeim með aðstoð. Þá er lýst áverkum brotaþola í andliti og því slegið föstu að blæðing í kringum augun stafi af höfuðkúpubroti. Síðan segir: „Ofan við bringubein fyrir miðju var húðin gullit sem bendir til blæðingar sem er að ganga niður. Út frá tíma er unnt að sjá samhengi á milli litarins af völdum blæðingarinnar og tímans þegar áverkinn átti sér stað. Við röntgenmyndatöku greindist bólga í miðmæti (mediastinum) í brjóstholi sem passar við þessa greiningu. Enn fremur kom fram á röntgenmyndum kviðlæg (ventral) þéttleikabreyting í lifur sem gæti bent til þess að lifrin hafi marist. Ætla má að bæði þessi tilvik stafi af ytri áverkum þótt ekki sé unnt að draga af því ótvíræðar ályktanir um atburðarásina. Við ytri skoðun var ekki (lengur) unnt að greina ummerki eftir þá hluti sem ollu áverkunum. Hugsanlegt er að fatnaður hafi komið í veg fyrir sjáanleg för eftir hlutinn sem olli áverkunum. Hugsanlegar orsakir áverkans eru fall, högg eða spark.“ Þá segir í vottorðinu: „Við röntgenmyndarannsókn greindust tvær brotalínur í höfuðkúpu hægra megin og ganga þær út frá eldri skemmd á höfuðkúpu (eftir bílslys árið 2003 þegar bein var fjarlægt tímabundið við aðgerð (craniotomy) sem er u.þ.b. 4x2,5 cm að stærð. Einnig greindist hægra megin epidural blæðing við brotalínurnar. Vinstra megin á höfuðkúpunni greindist subdural og subarachnoidal blæðing og blæðing eftir mar (contusion). Þrjár ólíkar skýringar koma til greina til að útskýra tilurð áverkanna: Unnt er að staðfesta að beinbrotin hægra megin geta stafað af beinu eða óbeinu höggi og að epidural blæðingin sé afleiðing beinbrotanna, subdural blæðingin vinstra megin hafi einnig orsakast af ytri áverka, subarachnoidal blæðingin komi helst heim og saman við snögga hröðun höfuðsins og rifnar æðar í kjölfarið, og að kontusion blæðingarnar bendi til þess að fall höfuðsins hafi stöðvast skyndilega. Þegar höfuð er kyrrt geta ekki átt sér stað neinir coup contrecoup áverkar. Höfuðáverkarnir voru, hver um sig, lífshættulegir. Höfuðhögg eins og hér um ræðir getur alltaf haft í för með sér að æðar rifna sem getur leitt til dauða, intracranial blæðingarnar geta aukið þrýsting á heilann, klemmt inni heilastofninn og þannig lamað öndunarstöðvarnar. Loft í sinusoid getur leitt til loftstíflu og heilablóðfalls. Til lengri tíma litið getur áverki á æð leitt til myndunar æðargúlps (aneurysma) sem jafnvel löngu síðar getur rifnað. Það má heita svo gott sem öruggt að A hefði ekki lifað áverkana af án læknismeðferðar.“ Til viðbótar við framangreint vottorð bar læknirinn saman myndir af skópari ákærða Ragnars og mynd af brotaþola sem lögreglan tók strax eftir að hann var fluttur á sjúkrahús. Í niðurstöðu vottorðsins segir að samanburður „á máli skósólanna og áverkanna gefa til kynna að áverkarnir hafa sama form og skósólarnir þegar tekið hefur verið tillit til hreyfanleika húðarinnar og tvívíddar myndanna. Einnig koma bilin milli áverkanna heim og saman við form skósólanna. Möguleg staða, eins og sést á mynd nr. 3, væri snerting táar vinstri skósins í átt að munninum og hælsins í átt að hvirfli. Í þessari stöðu mætti rekja öll áverkasvæði til aðeins einnar snertingar með skónum. Aðrar stöðu væru örugglega einnig hugsanlegar. Þannig má telja næstum öruggt að umræddir skór komi til greina sem hluturinn sem verknaðurinn var framinn með. Gera verður ráð fyrir DNA-viðloðun á skósólunum. Við samanburð á stöðu skós og andlits má gera ráð fyrir að um aðeins eina snertingu hafi verið að ræða. Óyggjandi merki um að oftar hafi verið stigið á andlitið eru þannig ekki fyrir hendi.“ Í vottorði Elfars Úlfarssonar, heila- og taugaskurðlæknis, segir að tölvusneiðmynd af höfði brotaþola hafi sýnt höfuðkúpubrot hægra megin. Þá hafi verið blóð undir ystu heilahimnunni, utan á heilanum sem hafi þrýst á hann. Heilamar hafi sést vinstra megin í gagnaugablaði heilans og blóð í þunnu lagi undir og utan á þessum hluta heilans. Blóð hafi líka sést í báðum ennisholum. Þá er í vottorðinu gerð grein fyrir bata brotaþola og að hann hafi útskrifast af endurhæfingardeild. Elfar gaf annað vottorð um áverka sem brotaþoli fékk í bílslysi í september 2003. Þá fékk hann 10 cm langt höfuðsár hægra megin með undirliggjandi innkýldu höfuðkúpubroti ásamt slæmu sári á hægra eyra og broti á fyrsta hálshryggjarlið. Tölvusneiðmynd af heilanum sýndi hins vegar engar blæðingar eða merki um heilaskaða. Þá kemur fram í vottorðinu að brotaþoli hafi leitað alls 8 sinnum til slysadeildar á árunum 2000 til 2005 vegna áverka á höfði fyrir utan áverkana af bílslysinu. III Við aðalmeðferð skýrði ákærði Ragnar Andri frá því að á heimili hans hefði verið samkvæmi í umrætt sinn. Þangað hefði komið maður sem hann þekkti ekki, en hefði komið með meðákærða Y. Maðurinn hefði verið drukkinn og dópaður og verið með leiðindi, meðal annars tekið fullan landabrúsa og þambað hann í einum teyg. Hann hefði síðan stolið ýmsum hlutum og var því ekki annað til ráða en að vísa honum út. Ákærði kvaðst hafa sett aðra hönd sína yfir öxl mannsins og hina um magann á honum og haft hann fyrir framan sig. Meðákærðu hefðu tekið hvor í sína hönd mannsins og þannig hefðu ákærðu leitt manninn út, en hann hefði verið svo drukkinn að hann hefði dottið utan í húsgögn í íbúðinni. Á leiðinni niður stigann neðarlega hefði maðurinn orðið reiður og slitið sig lausan frá ákærðu sem voru með hann í áður lýstum tökum. Þeir hefðu þá ekki náð að styðja hann lengur og hefði maðurinn dottið niður hálar marmaratröppurnar með þeim hávaða sem því fylgdi. Ákærði kvaðst hafa farið niður að líta eftir manninum sem hafi verið með meðvitund en mjög vankaður. Ákærði kvaðst hafa reynt að reisa manninn við, en hann hafi illa haldið jafnvægi. Hann hafi þó sagt við sig að hann væri að fara. Tal hans hefði verið mjög óskýrt, en það hefði einnig verið það í íbúðinni. Ákærði kvaðst hafa tekið undir hendur mannsins og dregið hann út á [...], enda kvaðst ákærði telja að hann myndi rata þaðan. Ákærði kvaðst ekki hafa talið að maðurinn væri slasaður, enda hefði hann þá komið honum til hjálpar. Hann tók fram að þetta hefði verið slys en hann hefði ekki veitt manninum áverkana. Ákærði neitaði alfarið að hafa kýlt brotaþola í kviðinn eða tekið hann hálstaki svo að hann blánaði. Hann kannaðist við að eiga skó sem myndir voru teknar af við rannsókn málsins. Þær myndir höfðu verið bornar saman við rendur á andliti brotaþola eins og að framan greinir. Ákærði Y bar við aðalmeðferð að brotaþoli hefði komið með sér í samkvæmi hjá meðákærða Ragnari. Hann hafi verið með mikil læti heima hjá meðákærða og meðal annars verið að stela. Ákærði kvað alla ákærðu hafa sameiginlega fært hann út úr húsinu. Þegar þeir skildu við hann hefði hann legið á gangstéttinni og kvaðst hann ekki hafa vitað betur en að hann hefði getað bjargað sér sjálfur, en hann hafi þó verið vel drukkinn. Hann kvað engu ofbeldi hafa verið beitt og þegar honum var bent á framburð sinn hjá lögreglu kvaðst hann hafa verið haldinn miklum ranghugmyndum og ofskynjunum á þessum tíma vegna of mikillar neyslu fíkniefna. Framburður hans hjá lögreglu hafi þess vegna verið um það sem hann hefði haldið á þeim tíma sem hann var gefinn. Ákærði kvaðst því ekki hafa séð meðákærða Ragnar kýla brotaþola í kviðinn og heldur ekki taka hann hálstaki og draga hann fram ganginn og niður stigann. Hann kvað meðákærða heldur ekki hafa látið brotaþola detta niður á milli stigapalla og traðkað á höfði hans. Ákærði kvað brotaþola hafa verið mjög drukkinn og taldi hann hafa misstigið sig í stiganum og dottið við það en ákærðu hefðu ekki haft hendur á honum þegar það gerðist. Ákærði kvað brotaþola hafa verið færðan í tökum úr íbúðinni en kvaðst ekki geta lýst þeim nánar. Sjálfur kvaðst hann hafa haldið í hönd hans og eins hefði meðákærði Z haldið í hönd hans, en vissi ekki hvar meðákærði Ragnar hefði haldið, en taldi að hann hefði haldið lauslega í öxl hans. Ákærði kvað sig minna að meðákærði Ragnar hefði dregið brotaþola út úr húsinu og hann og meðákærði Z hefðu aðstoðað hann við það. Ákærði kvað brotaþola ekki hafa verið meðvitundarlausan þegar þeir skildu við hann en hann hefði þó ekki talað, bara bablað eitthvað. Hann hefði verið með opin augu og andað. Ákærði kvað það ekki rétt að þeir ákærðu hefðu sammælst um að búa til sögu um að brotaþoli hefði fallið af slysni. Ákærði Z bar að hafa verið á heimili meðákærða Ragnars þegar brotaþoli hafi komið. Brotaþoli var ölvaður og til vandræða og var því vísað á dyr. Hann hefði brugðist illa við þessu og streist á móti. Ákærði kvaðst hvorki hafa séð meðákærða Ragnar slá brotaþola í kviðinn né taka hann hálstaki, en hann hefði tekið utan um hann með báðum höndum. Ákærði og meðákærði Y hefðu haldið í hendur brotaþola og þannig hefðu þeir fært hann út úr íbúðinni. Þegar þeir voru komnir eitthvað niður stigann hefði brotaþoli farið að öskra og ekki viljað fara. Eftir að komið var á annan stigapall að neðan hefði brotaþoli fallið en þangað til hefðu þeir leitt hann. Brotaþoli hefði slitið sig frá þeim áður en hann féll. Eftir það hefðu þeir borið hann út og var hann frekar vankaður en einnig mjög drukkinn. Þá hefði brotaþoli ekki viljað fara út. Þeir hefðu farið með hann út á [...] og skilið hann þar eftir liggjandi, en ákærði kvaðst ekki telja að brotaþoli hafi þá verið ósjálfbjarga. Ákærði kvað meðákærða hvorki hafa sparkað í brotaþola né traðkað á höfði hans. Ákærði var spurður um framburð sinn um að meðákærði Ragnar hefði tekið brotaþola hálstaki og kvaðst hann ekki hafa séð það en gat ekki skýrt af hverju hann hefði borið á þennan hátt hjá lögreglu. Hann neitaði þó ekki að hafa gefið skýrsluna hjá lögreglu. Ákærði kvað rétt eftir sér haft í lögregluskýrslu um fall ákærða og hvernig þeir ákærðu báru hann út á eftir. Brotaþoli kvaðst hafa orðið fyrir líkamsárás þessa nótt en ekki muna til að greina frá atvikum. Hann kvaðst muna óljóst eftir samkvæminu og kvað sig ráma í að sér hafi verið vísað út. Hann gat þó ekki skýrt frá því hverjir hefðu verið þar að verki. Hann kvað sig þó ráma í að hann hefði verið laminn að aftan með hlut sem hann gat ekki lýst nánar. Þá rámaði hann og í að hafa dottið í stigaganginum en kvaðst hafa verið sauðdrukkinn og muna allt mjög óljóst. Hann mundi ekki eftir hálstaki eða höggi í kviðinn, en mundi eftir höggi á höfuðið, mjög óljóst þó. Hann kvaðst hvorki muna eftir sér á gangstéttinni né eftir sjúkraflutningamönnunum. B var í samkvæminu heima hjá ákærða Ragnari umrædda nótt. B kvaðst þekkja ákærðu og brotaþola. Brotaþoli hefði komið í samkvæmið með ákærða Y og öðrum manni. Brotaþoli hafi verið orðinn mjög ölvaður og leiðinlegur og verið beðinn um að fara en hann hafi ekki viljað það. Þegar svo brotaþoli var farinn að taka hluti og setja í vasann hafi átt að vísa honum út en hann brugðist illa við. B kvaðst ekki hafa séð ákærða Ragnar slá brotaþola í kviðinn. Hann kvaðst hafa séð ákærða Ragnar taka utan um brotaþola með báðum handleggjum og ákærði Z hefði fylgt þeim eftir, en brotaþoli hafi látið mjög illa. Ekki kvaðst hann hafa séð brotaþola tekinn hálstaki og ekki hafi verið um ofbeldi að ræða heldur var verið að vísa brotaþola út. Hann kvað ákærðu ekki hafa rætt um slys eða annað í þeim dúr þegar þeir komu til baka. C var í samkvæminu en kvaðst ekki hafa orðið vitni að átökum í íbúðinni. Brotaþoli hefði hins vegar orðið uppvís að því að stela áfengi og verið beðinn um að fara en fór ekki. Ákærðu hefðu þá leitt hann út. Ákærði Ragnar hefði staðið fyrir aftan brotaþola og tekið utan um hann báðum höndum, en hann hefði ekki tekið hann hálstaki. Brotaþoli hefði svo verið leiddur út en ekki kvaðst C vita hvað gerðist fyrir utan íbúðina. D var einnig í samkvæminu. Hann kvaðst þekkja ákærðu og brotaþola. Hann kvaðst ekki hafa orðið var við ofbeldi en brotaþoli hafi hagað sér illa og verið að stela hlutum. Ákærði Ragnar hafi vísað honum út og síðan fylgt honum út og hefðu meðákærðu farið með. Brotaþoli hefði eitthvað streist á móti og kvaðst D hafa kallað á þá að taka hann ekki hálstaki því hann hefði hálsbrotnað áður og hefði ákærði Ragnar jánkað því. D kvaðst ekki hafa séð ákærða Ragnar kýla brotaþola í kviðinn eða taka hann hálstaki. D kvaðst ekki kannast við að ákærðu hefðu rætt eitthvað saman um brotaþola eftir að þeir komu aftur. Það sem haft er eftir honum í lögregluskýrslu um þetta var borið undir hann og kvaðst hann þá hafa verið spurður leiðandi spurningar. Nánar spurður sagði D að þegar ákærðu komu aftur inn í íbúðina hafi þeir sagt frá því að A hefði dottið í stiganum og þetta gæti litið illa út fyrir þá, en ekki hafi verið um það að ræða að verið væri að samræma framburð. Hann tók þó fram að hann hefði verið undir miklum áhrifum eiturlyfja í þetta sinn. E bjó að [...] á þessum tíma. Hún kvaðst hafa vaknað við hávaða um nóttina og hefði það verið eins og einhverju væri slegið utan í handrið. Hún kvaðst ekki hafa heyrt í fólki. F bjó að [...] á þessum tíma. Hún kvaðst hafa komið heim um miðnættið og ekki orðið vör við mannaferðir eða heyrt í nokkrum manni. Hún kvaðst hafa verið vakandi og verið að læra. Milli klukkan tvö og þrjú hefði hún heyrt mikinn hávaða og vakið föður sinn sem hefði ekki viljað aðgæta hvað um væri að vera. Þetta hafi verið langt sársaukaóp og hurðarskellur. Síðan hafi hún ekki heyrt meira en hún kvað sig ráma í að hafa heyrt hávaða frá járnhandriði. G bjó á þessum tíma að [...] og hún kom að brotaþola þar sem hann lá á gangstéttinni. Hún kvaðst hafa farið út í búð og hefði maðurinn þá ekki legið á götunni en verið þar þegar hún kom aftur um tuttugu mínútum síðar. Hún kvaðst ekki hafa heyrt hávaða eða annað í húsinu áður en hún fór út. Hún kvað brotaþola hafa verið hálfmeðvitundarlausan. Hann hafi verið með lokuð augu og ekki hafi verið hægt að tala við hann. Þá hafi hann allur verið blóðugur og hefði hún strax hringt á lögregluna. H bjó á [...] á þessum tíma. Hann kvaðst hafa heyrt hljóð eins og verið væri að hlaupa og síðan öskur eins og einhverjir erfiðleikar eða átök hafi orðið eins og hann orðaði það. Hann kvaðst ekki hafa veitt þessu mikla eftirtekt en þetta hafi verið á milli hálfþrjú og þrjú. Regina Preuss læknir staðfesti framangreind vottorð sín. Hún kvaðst hafa fundið rauðar rákir í andliti brotaþola vinstra megin sem voru formaðar og með sama bili á milli. Hún kvað sér hafa verið sýnd mynd af skósóla og hún spurð hvort sólinn gæti hafa orsakað rákirnar í andlitinu. Hún kvaðst hafa borið saman mælingar á skósólanum og farið í andliti brotaþola og komist að því að mynstrið á skósólanum gæti passað við það sem var í andlitinu. Þá kvaðst hún hafa komist að því að aðeins hefði verið um eitt spark að ræða eða að aðeins hefði einu sinni verið trampað á andlitinu, en hún kvaðst ekki geta sagt hversu miklu afli hefði þurft að beita til að farið myndaðist. Þá kvað hún mynstrið ekki alveg passa saman við farið á húðinni, en það gæti stafað af teygjanleika húðarinnar. Hún kvað áverkana á höfði brotaþola hafa verið vinstra megin, en hægra megin hafi verið blæðingar að utanverðu. Hún kvað um þrjá möguleika að ræða til að skýra hvernig brotaþoli hafi getað fengið áverkana. Í fyrsta lagi að sparkað hefði verið í vinstri hlið andlitsins sem hefði orsakað framangreind för og blæðingar að innanverðu. Við sparkið hefði brotaþoli getað dottið og þá fengið áverkana hægra megin. Þá tók hún fram að brotaþoli hefði borið merki um gamlan áverka á höfuðkúpu, sem hann hefði fengið í umferðarslysi 2003. Þessi gamli áverki hafi örugglega valdið því að bein brotaþola brotnuðu frekar en ella. Í öðru lagi gæti brotaþoli hafa legið á gólfinu, en að öðru leyti hefði verið sparkað í hann eins og lýst var hér að framan. Í þriðja lagi gæti það verið að blæðingarnar hefðu ekki orðið á sama tíma, en þá hefði tíminn á milli verið mjög stuttur. Lækninum voru sýndar myndir af vettvangi og hún spurð hvort áverkarnir gætu hafa orsakast af því að falla niður tröppurnar. Hún kvað rauðu rákirnar ekki hafa getað komið af slíku falli. Höfuðkúpubrotið gæti hins vegar hafa orsakast af fallinu. Þá var hún spurð hvort orsök áverkanna hefði verið fall, högg eða spark. Hún kvaðst ekki geta svarað þessu beint nema hvað áverkinn hægra megin í andlitinu hefði orsakast af falli og blæðingar undir heilahimnu gætu hafa orsakast af höggi eða sparki. Blæðingar undir mýkri hlutum heilahimnu hefðu orsakast af hröðum snúningi höfuðsins. Þá hefðu blæðingar við augu orsakast af höfuðkúpubrotinu. Þá tók hún fram að það hafi takmarkað rannsókn á áverkunum að ekki var hægt að ræða við brotaþola. Elfar Úlfarsson, heila- og taugaskurðlæknir, staðfesti vottorð sín. Hann kvað brotaþola hafa komið meðvitundarlausan á sjúkrahús og verið fluttan á gjörgæsludeild þar sem honum hafði versnað. Blæðingar hafi myndast utan á heilanum hægra megin og voru þær alvarlegar og kröfðust bráðrar aðgerðar. Einnig hafi sést heilamar vinstra megin. Í kjölfar þess hafi máttur brotaþola minnkað og hann átt auk þess erfitt með mál. Brotaþoli hefði síðar vistast á Grensásdeild og þar hefði komið í ljós minnistap og að hann átti erfitt með mál en skildi ágætlega. Elfar kvaðst ekki tengja eldri áverka ákærða við áverkana sem hann fékk nú. Hann kvað áverkann núna hafa verið lífshættulegan. Sigurjón Örn Stefánsson læknir staðfesti bráðabirgðavottorð sitt frá 27. febrúar. Hann kvaðst hafa séð brotaþola þegar hann kom á gjörgæsludeildina. Við komuna þangað hefði hann verið í „stabílum“ lífsmörkum sem þýðir að blóðþrýstingur og púls voru í lagi. Einnig hafi öndunartíðni verið í lagi. Hann hafi hins vegar verið með minnkaða meðvitund. Hörður Ólafsson læknir staðfesti framangreint vottorð sitt. Hann var sérfræðingur á slysa- og bráðadeild þegar brotaþoli kom þangað. Hann kvað brotaþola hafa opnað augun en hafi ekki vitað hvar hann var og hann hafi ekki talað heldur umlað. Hann kvað brotaþola hafa borið einkenni manns sem hefði fengið höfuðhögg. Davíð Þór Valdimarsson sjúkraflutningamaður kom á vettvang til að sækja brotaþola. Brotaþoli hefði legið á bakinu meðvitundarlaus með lokuð augu og gat ekki talað, en svaraði sársaukaáreiti. Það hafi blætt úr vitum hans en aðrir áverkar voru ekki sjáanlegir. Nánar spurður kvað Davíð manninn ekki alveg hafa verið meðvitundarlausan þar eð hann svaraði sársaukaáreiti. Björn Ingi Guðjónsson sjúkraflutningamaður kom með Davíð á vettvang til að sækja brotaþola. Hann kvað brotaþola hafa legið á bakinu og virst vera meðvitundarlaus, en hann hafi svarað sársaukaviðbragði og reynt að bera fyrir sig hendur. Einnig hafi hann umlað. Björn kvaðst fyrst hafa gert ráð fyrir að maðurinn væri drukkinn. Maðurinn hafi ekkert geta tjáð sig og lítið getað hreyft sig. Hann hafi verið með lokuð augu. IV Ákærði Ragnar Andri hefur frá upphafi neitað að hafa ráðist á brotaþola og veitt honum áverka eins og honum er gefið að sök í 1. lið ákæru. Þessi ákæruliður byggist annars vegar á framburði meðákærða Y hjá lögreglu, sem rakinn var í II. kafla hér að framan og hins vegar á læknisfræðilegum gögnum sem gerð var grein fyrir í sama kafla. Framburður meðákærða fyrir dómi var hins vegar allt annar en hjá lögreglu eins og rakið var. Af framburði ákærðu og vitna má ráða að brotaþola, sem var mjög ölvaður eða undir miklum áhrifum fíkniefna, hafi verið vísað út úr íbúð ákærða Ragnars Andra vegna hegðunar hans. Brotaþoli vildi ekki fara og tók ákærði þá utan um hann og færði úr íbúðinni. Ákærði hefur neitað að hafa kýlt brotaþola í kviðinn í íbúðinni og styðst sá þáttur ákærunnar ekki við annað en framburð meðákærða Y hjá lögreglu. Gegn eindreginni neitun ákærða Ragnars Andra er því ósannað að hann hafi kýlt brotaþola í kviðinn og verður hann sýknaður af þessum þætti ákærunnar. Af framburði ákærðu og vitna má ráða að þeir hafi tekið á brotaþola og fært hann út úr íbúðinni. Ekkert vitnanna bar fyrir dómi að ákærði Ragnar Andri hefði tekið hann hálstaki eins og það tak er venjulegast skilgreint. Hins vegar var því lýst fyrir dómi af ákærðu og vitnum hvernig taki ákærði hefði tekið brotaþola og líktist það óneitanlega því sem nefnt er hálstak. Hjá lögreglu neitaði ákærði Ragnar Andri að hafa tekið brotaþola hálstaki, en kvaðst hafa haldið í hönd hans og bak. Meðákærði Y bar hins vegar hjá lögreglu að ákærði hefði tekið brotaþola hálstaki og haldið honum síðan í kverkataki mestan hluta leiðarinnar niður stigana. Meðákærði Z bar hjá lögreglu að ákærði hefði tekið brotaþola hálstaki, það er sett aðra höndina utan um hálsinn á honum og haldið hinni um bringu hans. Samkvæmt þessu er það niðurstaða dómsins að nægilega sé sannað með framburði meðákærðu hjá lögreglu og lýsingu ákærðu og vitna fyrir dóminum að ákærði Ragnar Andri hafi tekið brotaþola hálstaki. Hins vegar er ósannað, gegn neitun hans, að afleiðingarnar hafi verið þær að brotaþoli blánaði og verður ákærði því sýknaður af ákærunni hvað það varðar. Rétt er og að geta þess að af læknisfræðilegum gögnum málsins verður ekki ráðið að brotaþoli hafi borið merki um að hafa verið kýldur í kviðinn eða tekinn hálstaki. Þá er ákærða Ragnari Andra gefið að sök að hafa, ofan við stigapall á annarri hæð, losað takið á brotaþola með þeim afleiðingum að hann féll niður tröppurnar. Þegar hér er komið sögu eru ákærðu einir til frásagnar um það sem gerðist. Hjá lögreglu báru ákærði Ragnar Andri og meðákærði Z að brotaþoli hafi streist á móti og látið illa þegar ákærðu voru að færa hann niður stigana. Afleiðingin hafi verið sú að hann hafi losnað úr tökum þeirra og fallið niður á stigapallinn. Meðákærði Y kvað brotaþola hins vegar hafa blánað vegna taksins, sem ákærði Ragnar Andri hélt um háls hans. Brotaþoli hafi svo byrjað að sveiflast til eins og hann væri að berjast fyrir lífinu og hefðu meðákærðu þá fengið ákærða til að losa takið og er hann gerði það hefði brotaþoli fallið niður milli stigapalla. Fyrir dómi bar ákærðu saman um að brotaþoli hefði, fyrir eigin tilverknað, losnað úr tökum þeirra og fallið í framhaldinu. Samkvæmt þessu er ekki ljóst hvort ákærði Ragnar Andri losaði takið á brotaþola með þeim afleiðingum að hann féll eða hvort brotaþoli losnaði úr tökum fyrir eigin tilverknað. Vafann um þetta atvik verður að skýra ákærða í hag, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008 og er það mat dómsins að ekki hafi verið færð fram nægileg sönnun þess að ákærði hafi losað takið á brotaþola með þeim afleiðingum að hann féll, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga og verður ákærði Ragnar Andri sýknaður af ákærunni hvað þetta varðar. Loks er ákærða Ragnari Andra gefið að sök að hafa sparkað í eða trampað á höfði brotaþola þar sem hann lá á stigapallinum eftir fallið. Meðákærði Y bar fyrir lögreglu að ákærði hefði sparkað í höfuð brotaþola og traðkað á því. Þessu neitaði ákærði og meðákærði Z bar ekki um að hafa séð hann gera þetta. Fyrir dómi neitaði ákærði þessu og meðákærðu kváðust ekki hafa séð hann gera þetta. Hér að framan var gerð grein fyrir því að lögreglumenn tóku mynd af höfði brotaþola eftir að hann hafði verið fluttur á sjúkrahús og eins var lagt hald á skó ákærða Ragnars Andra. Þá var einnig gerð grein fyrir því að farið á höfði brotaþola var borið saman við myndina sem sýndi mynstrið á skósóla ákærða. Með vísun til þess, framburðar meðákærða Y hjá lögreglu og framburðar læknisins, sem rannsakaði og bar saman farið og myndina, telur dómurinn sannað, svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að ákærði Ragnar Andri hafi sparkað í höfuð eða trampað á höfði brotaþola eins og honum er gefið að sök í ákærunni. Hins vegar verður ekki ráðið, svo óyggjandi sé, af framangreindum læknisvottorðum og framburði læknis hvort hinir lífshættulegu áverkar, sem brotaþoli bar, hafi stafað af atlögu ákærða eða falli brotaþola í stiganum. Þessi vafi veldur því að sýkna verður ákærða af því að hafa valdið brotaþola þessum áverkum. Ákærði hefur hins vegar verið sakfelldur fyrir að sparka í höfuð eða trampa á höfði brotaþola en sú aðferð hans var sérstaklega hættuleg þótt ekki verði slegið föstu að aðrir áverkar hafi hlotist af en far það sem brotaþoli bar í andliti. Ákærði Ragnar Andri verður því sakfelldur fyrir að hafa með því brotið gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga eins og honum er gefið að sök í ákærunni. Ákærðu öllum er gefið að sök að hafa flutt brotaþola út úr stigaganginum og yfirgefið hann ósjálfbjarga og lífshættulega slasaðan á gangstétt án þess að koma honum til hjálpar. Hér að framan var þess getið að samkvæmt samhljóða framburði ákærðu og vitna var brotaþoli mjög ölvaður í íbúðinni þessa nótt og var honum af þeim sökum vísað út. Eftir að hann hafði fallið og ákærði Ragnar Andri sparkað í hann var hann vankaður samkvæmt framburði ákærðu og gátu þeir ekki talað við hann. Á myndbandi sést hvernig ákærði Ragnar Andri dregur hann út um dyr hússins og eftir húsasundi og sjást meðákærðu einnig á myndbandinu. Verður ekki annað séð af myndbandinu en brotaþoli sé algerlega hreyfingarlaus þegar hann er dreginn eftir húsasundinu. Brotaþoli var svo lagður á gangstétt við Laugaveg þar sem G fann hann og hringdi á lögreglu. Ákærðu öllum hlaut að vera ljóst eftir að brotaþoli hafði fallið í stiganum og gat hvorki gengið né tjáð sig að hann væri staddur í lífsháska, sérstaklega eftir að þeir höfðu borið hann út úr húsinu og lagt hann á gangstétt. Verður hér að hafa í huga að þetta gerist að nóttu til um miðjan vetur og myndir bera með sér að það hafi verið rigning. Ákærðu var í lófa lagið að koma brotaþola til hjálpar og án þess að stofna sjálfum sér í minnstu hættu. Samkvæmt þessu verða ákærðu sakfelldir fyrir það sem þeim er gefið að sök og varðar verknaður þeirra allra við 1. mgr. 221. gr. almennra hegningarlaga. Í ákæru er brot ákærða Ragnars Andra talið varða við 1. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði hefur verið sýknaður af ákæru af því að hafa valdið brotaþolum áverkum. Af því leiðir að brot hans verður ekki heimfært undir þessa grein heldur þá hina sömu og brot meðákærðu. Heimilt er að hafa þennan hátt á, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 þótt málflytjendum hafi ekki verið sérstaklega gefinn kostur á að tjá sig um þetta, enda hefur vörn ákærða í engu orðið áfátt. Ákærði Ragnar Andri var dæmdur í skilorðsbundna refsingu fyrir þjófnað 2003 og 2004. Hann var dæmdur í 8 mánaða fangelsi, skilorðsbundið í 3 ár, 2006 fyrir líkamsárásir og umferðarlagabrot. Refsing hans nú verður ákveðin með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga og er hún hæfileg 18 mánaða fangelsi. Til frádráttar skal koma gæsluvarðhaldsvist hans eins og í dómsorði greinir. Ákærði Y var dæmdur í 2 mánaða fangelsi, skilorðsbundið í 3 ár, fyrir meiri háttar líkamsárás 2006. Árið 2007 var hann dæmdur í 4 mánaða fangelsi, skilorðsbundið í 3 ár, fyrir fíkniefnalagabrot og árið 2009 í 6 mánaða fangelsi fyrir minni háttar líkamsárás og var skilorðsdómurinn frá 2007 dæmdur með. Eftir þennan dóm hefur hann tvívegis verið sektaður fyrir umferðarlagabrot. Refsing hans nú er hæfilega ákveðin 6 mánaða fangelsi. Ákærði Z var tvívegis dæmdur í skilorðsbundið fangelsi árið 2005 fyrir hegningar- og umferðarlagabrot. Þá hefur hann alls níu sinnum verið sektaður fyrir umferðar- og fíkniefnalagabrot, síðast 28. febrúar 2012. Refsing hans nú verður ákveðin með hliðsjón af 78. gr. almennra hegningarlaga og er hún hæfileg 6 mánaða fangelsi. Skaðabótakrafa brotaþola á hendur ákærða Ragnari Andra sundurliðast eins og að framan greinir nema að við aðalmeðferð var fallið frá kröfu um lögfræðikostnað en þess í stað krafðist réttgæslumaður brotaþola þóknunar. Hér að framan var ákærði sýknaður af því að hafa valdið brotaþola öðrum áverkum en fari í andliti og verður ákærða því ekki gert að greiða honum þjáningabætur. Ákærði var hins vegar sakfelldur fyrir að hafa sparkað í höfuð brotaþola og er fallist á með honum að dæma beri ákærða til að greiða honum miskabætur, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Eru þær hæfilega ákveðnar 400.000 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir. Það athugast að ákærða var birt bótakrafan við þingfestingu málsins 25. maí 2012 og miðast upphafstími dráttarvaxta við þann dag er liðnir voru 30 dagar frá þeim degi. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða þóknun réttargæslumanns brotaþola með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Loks verða ákærðu dæmdir til að greiða sakarkostnað og málsvarnarlaun verjenda sinna að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Arngrímur Ísberg héraðsdómari kvað upp dóminn. D Ó M S O R Ð : Ákærði, Ragnar Andri Hlöðversson, sæti fangelsi í 18 mánuði, en til frádráttar skal koma gæsluvarðhaldsvist hans frá 28. febrúar 2012. Ákærði, Y, sæti fangelsi í 6 mánuði. Ákærði, Z, sæti fangelsi í 6 mánuði. Ákærði, Ragnar Andri Hlöðversson, greiði A 400.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. vaxtalaga frá 27. febrúar 2012 til 25. júní 2012 en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Ákærðu skulu greiða óskipt 403.179 krónur í sakarkostnað. Ákærði, Ragnar Andri Hlöðversson, greiði málsvarnarlaun verjanda síns, Jóns Egilssonar hrl., 1.255.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Ingu Lillýjar Brynjólfsdóttur hdl., 376.500 krónur. Ákærði, Y, greiði málsvarnarlaun verjanda síns, Hjálmars Blöndal hdl., 627.500 krónur. Ákærði, Z, greiði málsvarnarlaun verjanda síns, Reynis Loga Ólafssonar hdl., 627.500 krónur.
|
Mál nr. 99/2003
|
Kærumál Félagsslit Verðbréfafyrirtæki Kröfulýsing Málsástæða Lögvarðir hagsmunir Frávísun frá héraðsdómi
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem viðurkennd var við félagsslit B skaðabótakrafa S. S hafði gert samning árið 1995 við forvera B um þjónustu við svonefnda fjármunastjórnun, þar sem B var veitt umboð til að kaupa og selja verðbréf fyrir S. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá S þar sem lýst var sem almennri kröfu „kröfu skv. Burnhamsvíxli“. Í síðara bréfi S til skiptastjóra reisti S sömu kröfu einnig á þeirri málsástæðu að B væri skaðabótaskylt gagnvart sér. Á skiptafundi í apríl 2002 viðurkenndi skiptastjóri kröfu S sem almenna kröfu, en hafnaði bótaábyrgð B vegna viðskiptanna. Var talið að S gæti ekki nú haldið kröfu sinni, sem þegar hafði verið viðurkennd, til streitu með málsókn fyrir dómi til þess eins að fá úr því leyst hvort það skyldi gert á grundvelli einnar málsástæðu sinnar fremur en annarrar, sbr. meginreglu 1. mgr. 98. gr. laga um meðferð einkamála. Hafði S því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, svo sem það hafði verið lagt fyrir dómstóla, og var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. mars 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 27. febrúar 2003, þar sem viðurkennd var við félagsslit sóknaraðila skaðabótakrafa varnaraðila að fjárhæð 4.178.000 krónur með nánar tilteknum vöxtum. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. og áðurgildandi 59. gr. laga nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti með áorðnum breytingum. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hafnað verði að viðurkenna fyrrgreinda kröfu varnaraðila og að sér verði dæmdur málskostnaður í héraði ásamt kærumálskostnaði, en til vara að fjárhæð hennar verði lækkuð og málskostnaður á báðum dómstigum falli niður. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða kærumálskostnað. I. Samkvæmt gögnum málsins gerði varnaraðili samning 31. mars 1995 við Handsal hf. um þjónustu við svonefnda fjármunastjórnun, þar sem félaginu var veitt umboð til að kaupa og selja verðbréf fyrir hann. Var varnaraðili nefndur fjármálareikningsþegi í samningnum. Tekið var þar fram að umboð félagsins til viðskipta með verðbréf í þágu varnaraðila væri bundið við ríkistryggð skuldabréf og víxla, húsbréf, bankatryggð skuldabréf og víxla, skuldabréf og víxla sveitarfélaga eða með ábyrgð þeirra og fasteignatryggð skuldabréf. Fólst í ákvæðum samningsins að slík viðskipti væru ekki háð samþykki varnaraðila hverju sinni. Á grundvelli þessa samnings virðist varnaraðili hafa síðan átt viðskipti óslitið við Handsal hf. þar til þau atvik gerðust, sem rakin eru hér síðar, en þegar nokkuð var liðið á þetta tímabil var nafni félagsins breytt í Burnham International á Íslandi hf. Í yfirliti frá sóknaraðila til varnaraðila 25. janúar 2001 um verðbréf þess síðarnefnda í vörslum félagsins í lok undangengins árs kom fram að varnaraðili hafi þá átt óskráð erlend bankabréf að andvirði samtals 15.758.245 krónur, svo og víxil, sem þar var tilgreindur með lýsingunni „S004050 Burnham Int.L“, að nafnverði 5.200.000 krónur. Í tveimur sams konar yfirlitum frá sóknaraðila, þar sem tilgreind var verðbréfaeign varnaraðila annars vegar 30. apríl og hins vegar 28. nóvember 2001, var í báðum tilvikum getið um víxla af þessum toga, sem voru þó auðkenndir með öðrum númerum en að framan greinir. Í fyrra yfirlitinu var nafnverð víxilsins sagt vera 5.431.129 krónur, en í því síðara 4.178.000 krónur. Sóknaraðili mun hafa verið sviptur starfsleyfi til verðbréfaviðskipta 27. nóvember 2001. Sama dag mun hafa gengið úrskurður í Héraðsdómi Reykjavíkur um að félagið væri tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu, sbr. áðurnefnda 59. gr. laga nr. 13/1996, eins og þeim hafði verið breytt með 7. gr. laga nr. 163/2000. Skiptastjóri, sem skipaður var til að fara með félagsslitin, gaf út innköllun vegna þeirra. Á kröfulýsingarfresti kom meðal annars fram krafa frá varnaraðila í bréfi 14. janúar 2002, þar sem sagði að lýst væri „kröfu skv. Burnhamsvíxli að höfuðstól kr. 4.178.000 með óvissum gjalddaga auk dráttarvaxta frá gjalddaga til greiðsludags og innheimtuþóknunar“. Sagði enn fremur að kröfunni væri lýst sem almennri kröfu og að hún væri reist á yfirliti um fjárvörslu fyrir varnaraðila, en þar kæmi fram að hann væri eigandi víxils, þar sem sóknaraðili væri greiðandi. Yrði frumrit víxilsins sent skiptastjóra þegar varnaraðila hefði borist það. Í málinu liggur fyrir annað bréf varnaraðila til skiptastjórans, einnig dagsett 14. janúar 2002, þar sem vísað var til þess að varnaraðili hafi lýst kröfu á hendur sóknaraðila samkvæmt víxli, sem félagið væri greiðandi að. Varnaraðili kvað sóknaraðila munu hafa stofnað til þessarar skuldbindingar á árinu 2001 með því að taka til sín fjármuni, sem hann hafi haft í vörslum sínum fyrir varnaraðila, og notað þá til að kaupa víxil, sem hann sjálfur væri greiðandi að. Varnaraðila væri ókunnugt um hver stjórnenda sóknaraðila hafi ákveðið þessi kaup, en varnaraðili teldi á hinn bóginn ljóst að þau hafi verið sóknaraðila óheimil, bæði samkvæmt áðurnefndum samningi frá 31. mars 1995 og ákvæðum III. kafla laga nr. 13/1996. Teldi því varnaraðili bæði félagið og starfsmenn þess skaðabótaskylda við sig af þessum sökum, en tjón hans væri óljóst vegna óvissu um hvort eitthvað kynni að fást greitt upp í víxilkröfu hans á hendur sóknaraðila. Sagði síðan eftirfarandi í bréfinu: „Upplýst er að verðbréfafyrirtækið var með í gildi hjá Sjóvá-Almennum tryggingum vátryggingu sem tryggir viðskiptamenn þess fyrir tjóni við aðstæður sem þessar. Samkvæmt skilmálum tryggingarinnar skal setja fram kröfu gegn forsvarsmönnum verðbréfafyrirtækisins (directors and officers) áður en krafa er gerð á hendur vátryggjandanum. Slík krafa er hér með sett fram. Er þess hér með óskað að þér gerið þeim forsvarsmönnum félagsins, sem hér kunna að hafa átt hlut að máli, kunnugt um kröfu þessa.“ Í skrá um lýstar kröfur á hendur sóknaraðila, sem skiptastjóri gerði 14. mars 2002, greindi hann frá þeirri afstöðu að hafna ætti áðurnefndum kröfum varnaraðila, sem væru „bótakröfur-víxill“ að fjárhæð 4.178.000 krónur. Á skiptafundi, sem skiptastjóri hélt 22. sama mánaðar, komu fram mótmæli varnaraðila gegn þessari afstöðu. Skiptafundur var haldinn á ný 19. apríl 2002 til að leitast við að jafna ágreining um lýstar kröfur, þar á meðal kröfu varnaraðila. Í fundargerð var eftirfarandi tekið fram varðandi umfjöllun um þessa kröfu og tvær aðrar, sem sams konar ágreiningur stóð um: „Skiptastjóri ákveður að breyta afstöðu sinni og samþykkja kröfurnar sem almennar kröfur með þeim fjárhæðum sem koma fram í kröfulýsingum. Skiptastjóri viðurkennir þó ekki að Burnham á Íslandi hf. hafi bakað sér bótaábyrgð vegna þeirra viðskipta sem liggja að baki kröfunum. Lögmenn kröfuhafa mótmæla þessari afstöðu skiptastjóra og telja að um bótaskylt tjón sé að ræða sem falli undir þær tryggingar sem Burnham á Íslandi hf. hafi keypt af Sjóvá-Almennum hf.“ Var enn ákveðið að reyna að jafna þennan ágreining á síðari skiptafundi, sem var haldinn 20. ágúst 2002. Sú viðleitni bar ekki árangur og beindi skiptastjóri ágreiningsefninu til Héraðsdóms Reykjavíkur 27. sama mánaðar. Af þessu tilefni var mál þetta þingfest þar fyrir dómi 20. september 2002. II. Með bréfi 4. desember 2002 tilkynnti skiptastjóri Héraðsdómi Reykjavíkur að farið yrði með slit á sóknaraðila eftir ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti, þar sem eignir félagsins muni ekki nægja til að efna viðurkenndar kröfur. Samkvæmt þessu og með vísan til 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 gilda almennar reglur laga nr. 21/1991 meðal annars um lýstar kröfur á hendur sóknaraðila, meðferð þeirra og réttaráhrif þeirrar málsmeðferðar. Samkvæmt þeim meginreglum, sem búa meðal annars að baki ákvæðum 116. gr. og 117. gr. laga nr. 21/1991, hefur lýsing kröfu fyrir skiptastjóra við gjaldþrotaskipti, eftirfarandi meðferð hans á kröfunni og eftir atvikum úrlausn dómstóla um viðurkenningu hennar í máli samkvæmt 5. þætti laganna samsvarandi áhrif og ef einkamál væri höfðað um kröfuna, það hlyti meðferð fyrir dómi og niðurstaða væri þar fengin eftir almennum reglum, eftir atvikum með dómsúrlausn. Í áðurnefndri kröfulýsingu varnaraðila 14. janúar 2002 gerði hann kröfu um að viðurkenndur yrði réttur hans til greiðslu úr hendi sóknaraðila á 4.178.000 krónum með dráttarvöxtum frá ótilteknum gjalddaga og innheimtukostnaði og yrði þessum rétti hans skipað í réttindaröð eftir 113. gr. laga nr. 21/1991. Í þessu bréfi til skiptastjóra reisti varnaraðili kröfu sína á þeirri málsástæðu að hann ætti kröfurétt á hendur sóknaraðila samkvæmt víxli. Í síðara bréfi frá sama degi reisti varnaraðili á hinn bóginn sömu kröfu einnig á þeirri málsástæðu að sóknaraðili væri skaðabótaskyldur gagnvart sér. Á skiptafundi 19. apríl 2002 lýsti skiptastjóri sem áður segir þeirri afstöðu að hann viðurkenndi kröfu varnaraðila sem almenna kröfu með fyrrgreindri fjárhæð. Með þessu samþykkti sóknaraðili þá kröfu, sem gerð var á hendur honum. Getur varnaraðili ekki nú haldið kröfu sinni, sem þegar er viðurkennd, til streitu með málsókn fyrir dómi til þess eins að fá úr því leyst hvort það skuli gert á grundvelli einnar málsástæðu sinnar fremur en annarrar, sbr. meginreglu 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hefur varnaraðili því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn þessa máls, svo sem það hefur verið lagt fyrir dómstóla. Verður málinu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi. Rétt er að aðilarnir beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá héraðsdómi. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður. Mál þetta var þingfest fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 20. september 2002 og tekið til úrskurðar 3. febrúar sl. Sóknaraðili er Styrktarsjóðir Háskóla Íslands, kt. 571292-3199, Suðurgötu, Reykjavík, en varnaraðili þrotabú Burnham International á Íslandi hf., kt. 550191-1729, Vegmúla 2, Reykjavík. Dómkröfur sóknaraðila eru að viðurkennd verði skaðabótakrafa sóknaraðila á hendur varnaraðila að höfuðstól 4.178.000 kr. samkvæmt „kröfulýsingu (bótakröfu) sóknaraðila á hendur varnaraðila dags. 14. janúar 2002." Þá er krafist málskostnaðar að mati dómsins. Dómkröfur varnaraðila eru aðallega að kröfum sóknaraðila verði hafnað og sóknaraðili verði dæmdur til að greiða varnaraðila málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins. Til vara er þess krafist að fjárhæð skaðabótakröfu sóknaraðila verði lækkuð en málskostnaður verði í því tilviki felldur niður. Helstu málavextir eru að með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 27. nóvember 2001 var bú varnaraðila tekið til opinberra skipta en félagið var svipt starfsleyfi sama dag, sbr. 62. gr. laga nr. 13/1996, sbr. 7. gr. laga nr. 163/2000. Sigurmar K. Albertsson hrl. var skipaður skiptastjóri. Sóknaraðili lýsti kröfu að höfuðstól 4.178.000 kr. í búið 14. janúar 2002. Kröfuna telur sóknaraðili byggða á svonefndum Burnhamsvíxli, sem varnaraðili hafði samþykkt, en varnaraðili hafi ráðstafað fjármunum, er hann hafði í fjárvörslum fyrir sóknaraðila, til kaupa á víxlinum. Samtímis var af hálfu sóknaraðila lýst yfir að kaup víxilsins hafi verið heimildarlaus „verðbréfafyrirtækið sjálft og þá starfsmenn eða stjórnarmenn félagsins sem hér hafi komið við sögu vera bótaskylda vegna þess tjóns sem þeir kunna að hafa valdið með þessari háttsemi." Í bréfi skiptastjóra til lögmanns sóknaraðila 11. mars 2002 hafnaði hann bótaábyrgð varnaraðila og starfsmanna hans. Skiptastjóri áréttaði þessa afstöðu sína á skiptafundi 22. mars 2002 og var þessu viðhorfi hans mótmælt. Á skiptafundi 19. apríl 2002 var þess freistað að jafna þennan ágreining. Ákvað skiptastjóri að samþykkja kröfuna sem almenna kröfu en ítrekaði höfnun bótaábyrgðar. Fundi var þá frestað í þeim tilgangi að reyna enn frekar að komast að samkomulagi. Á skiptafundi 20. ágúst 2002 varð að sögn skiptastjóra hins vegar ljóst að ekki tækist að jafna ágreininginn. Var því í bréfi skiptastjóra til héraðsdóms 27. ágúst 2002 krafist úrlausnar dómsins um bótaskyldu varnaraðila gagnvart sóknaraðila með vísun til 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991, en á skiptafundinum 22. mars 2002 hafði verið ákveðið að með skipti á búi varnaraðila skyldi fara samkvæmt ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti, sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991. Sóknaraðili byggir á því að kaup varnaraðila í nafni sóknaraðila á víxil sem varnaraðila var sjálfur greiðandi að, eins og hér hafi gerst, sé brot á lögum um verðbréfaviðskipti nr. 13/1996, einkum III. kafla laganna, en sérstaklega þó 15. gr. og 19. gr. laganna. Varnaraðili hafi hvorki gætt skyldu sinnar um fyllstu óhlutdrægni gagnvart sóknaraðila sem viðskiptavinar né haft vara á að hann nyti jafnræðis um upplýsingar, verð og önnur viðskiptakjör í þessu sambandi. Þá hafi varnaraðili ekki framfylgt þeirri skyldu fyrirtækis í verðbréfaþjónustu að halda fjármunum sóknaraðila tryggilega aðgreindum frá sínum eigin fjármunum. Varnaraðili hafi með umdeildri ráðstöfun sinni brotið gegn fjárvörslusamningi aðila og ekkert umboð haft frá sóknaraðila til að ráðstafa fjármunum sóknaraðila á þann hátt sem hér hafi orðið. Þessi ráðstöfun varnaraðila sé saknæm og ólögmæt og hafi valdið sóknaraðila tjóni sem telja megi að varnaraðili hafi átt að sjá fyrir. Þá byggir sóknaraðili á því að með því að fjárvörslusamningur aðila hafi verið saminn af varnaraðila og teljist til staðlaðra samningskilmála. Beri því að túlka hann sóknaraðila í hag. Á það eigi einnig að líta að varnaraðili hafi haft yfir að ráða sérfræðiþekkingu á sviði verðbréfaviðskipta. Er varnaraðili lét sóknaraðila kaupa umræddan víxil, hafi forsvarsmönnum varnaraðila verið ljós fjárhagsleg staða fyrirtækisins og vitað að miklar líkur voru á því að víxillinn fengist aldrei greiddur. Varnaraðili byggir á því að honum hafi verið heimilt að kaupa eigin víxla á þann hátt sem liggi fyrir í málinu að hafi verið gert. Hafi hann fengið þessa heimild til að eiga þessi viðskipti frá starfsmönnum sóknaraðila. Í samræmi við ákvæði 6. gr fjárvörslusamnings aðila um upplýsingagjöf varnaraðila til sóknaraðila hafi mánaðarlega verið send út fjárvörsluyfirlit um allar hreyfingar á fjárvörslureikningi sóknaraðila þar sem viðskipti með eigin víxla varnaraðila komu fram ásamt yfirliti yfir víxileign sjóðsins. Sóknaraðili hafi aldrei gert athugasemdir við þessi verðbréfakaup og samþykkt þau af sinni hálfu. Víxill er liggi fyrir í málinu ber með sér að hafa verið gefinn út 15. ágúst 2001. Hafa verði í því sambandi í huga að víxillinn sé framlengingarvíxill á eldri víxlum sem keyptir hafi verið af sóknaraðila miklu fyrr. Af þessu leiði að skilyrðum bótaskyldu um orsakatengsl og sennilega afleiðingu sé ekki fullnægt. Fari svo að dómur telji ósannað að sóknaraðili hafi samþykkt sérstaklega að umrædd viðskipti færu fram, er af hálfu varnaraðila byggt á því að athugasemdalausa framkvæmdar þessara viðskipta verði að leggja til grundvallar að slíkt samþykki hafi engu að síður legið fyrir eða varnaraðili hafi í öllu falli mátt ganga út frá því. Þá er sérstaklega mótmælt að varnaraðili hafi með umræddum viðskiptum brotið gegn ákvæðum laga um verðbréfaviðskipti nr. 13/1996 og mótmælt að starfsmenn hans hafi á nokkurn hátt hagað sér með saknæmum hætti í þessum viðskiptum. Einnig er mótmælt að sóknaraðili hafi orðið fyrir tjóni sem rekja megi til saknæmrar hegðunar starfsmanna varnaraðila eða annarra aðila á hans vegum. Staðhæft er að varnaraðili hafi ávallt gætt fyllstu óhlutdrægni í samskiptum sínum við sóknaraðila og hagað störfum sínum þannig að sóknaraðili sem og aðrir viðskiptamenn varnaraðila nytu jafnræðis um upplýsingar, verð og önnur viðskiptakjör í verðbréfaviðskiptum á vegum varnaraðila, sbr. 15. gr. laga nr. 13/1996. Sóknaraðili hafi ávallt, eins og gögn málsins beri raunar með sér, fengið greinargóðar upplýsingar um þau viðskipti sem fram hafi farið fyrir hans hönd, sbr. 15. gr. sömu laga og 6. gr. fjárvörslusamnings aðila. Áréttað sé að þess hafi verið gætt af hálfu varnaraðila að halda fjármunum sóknaraðila á sérstökum aðgreindum reikningi sem hafi verið skráður á nafn sóknaraðila, sbr. áskilnað 1. mgr. 19, gr. laga nr. 13/1996. Þetta megi sjá af þeim fjárvörsluyfirlitum sem liggja fyrir í málinu. Af hálfu varnaraðila er mótmælt að varnaraðili hafi komið því til leiðar að sóknaraðili hafi keypt víxla þegar fjárhagsleg staða varnaraðila var slæm eða fyrirsjáanlegt var að þeir myndu ekki greiðast. Á þeim tíma sem upphafleg víxilkaup áttu sér stað hafi fjárhagsleg staða varnaraðila verið slík að engin ástæða hafi verið til að ætla að fyrirtækið lenti í greiðsluerfiðleikum eða gjaldþrotaskiptum. Varnaraðili byggir á því að sóknaraðili hafi með eigin aðgerðarleysi og gáleysi stuðlað að meintu tjóni. En verði fullyrðingu sóknaraðila um að ekki hafi verið heimilt að eiga viðskipti með umrædda eigin víxla varnaraðila talin rétt, er byggt á því, að sóknaraðili hefði átt að bregðast við strax og láta starfsmenn varnaraðila vita að hann teldi þessi viðskipti stangast á við ákvæði fjárvörslusamnings aðila, einkum í ljósi þess sem hafði viðgengist í þessum efnum athugasemdalaust um langan tíma. Verði ekki fallist á af þessum sökum að sóknaraðili hafi með öllu glatað umdeildri kröfu á hendur varnaraðila, er þess til vara krafist að kröfufjárhæð sóknaraðila verði lækkuð vegna eigin sakar og vanrækslu hans að takmarka meint tjón sitt. Að lokum byggir varnaraðili á því að þeir aðilar, sem komu fram fyrir hönd sóknaraðila hafi verið sérfróðir um verðbréfaviðskipti. Þeir hafi sérþekkingu á þessu sviði, ýmist í skjóli menntunar eð reynslu, og hafi haft ríkar eftirlitsskyldur gagnvart eignum sjóðsins. Varnaraðili hefði því mátt ganga út frá því að gaumgæfilega væri fylgst með öllum hreyfingum á fjárvörslureikningi sóknaraðila og að athugsemdir kæmu strax fram ef þeir teldu eitthvað vera athugavert. Sigrún Eysteinsdóttir gaf skýrslu fyrir rétti, en hún var framkvæmdastjóri hjá Burnham International á Íslandi hf. Aðspurð kvaðst hún vera löggiltur verðbréfamiðlari og hafa BA próf í hagfræði. Sigrún sagði m.a. að víxill sá sem um er fjallað í þessu máli hafi verið framlengingarvíxill af öðrum víxli. Hún hafi átt samskipti við forsvarsmann sóknaraðila gegnum síma sérstaklega út af þessum víxilkaupum og fengið samþykki. Þá hafi sóknaraðili fengið reglulega fjárvörsluyfirlit tvisvar á ári og einnig aukalega yfirlit þegar um það var beðið. Forsvarsmaður sóknaraðila hafi aldrei gert neinar athugsemdir. Sigrún sagði að fjárvörslusamningur aðila hafi verið í stöðluðu formi, útbúnu af Handsali hf. sem síðar varð Burnham International á Íslandi hf. en leitað hefði verið sérstaklega eftir heimild frá sóknaraðila til kaupa á umræddum víxli. Sigurður Pálmar Gíslason, fyrrum starfsmaður sóknaraðila, gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að hann hefði séð um Styrktarsjóði Háskóla Íslands, en um sé að ræða marga sjóði og hafi hann séð um bókhald, fjárvörslur og eignaumsýslu fyrir þá alla. Hafi hann gegnt þessu starfi frá árinu 1982 og þar til hann fór á eftirlaun á miðju síðasta ári. Kvaðst hann aldrei hafa heimilað Handsali hf. eða Burnham International á Íslandi hf. að kaupa aðra tegund verðbréfa en heimilt var samkvæmt fjárvörslu-samningi aðila. Hann hafi hreint ekki samþykkt kaup á umræddum Burnhamsvíxli. Niðurstaða: Í almennum samningsskilmálum Handsals hf. segir m.a. að Handsal hf. ákveði hvaða verðbréf skuli kaupa eða hvernig fjármunum fjármálareikningsþega skuli á annan hátt varið innan þeirra marka sem ákveðin eru í lið A og D í samningi þessum. Í svokölluðum fjármálareikningi aðila í lið D er merkt við heitin: Ríkistryggð skuldabréf/víxlar, húsbréf, bankatryggð skuldabréf/víxlar, skuldabréf sveitarfélaga/víxlar, skuldabréf/víxlar með ábyrgð sveitarfélaga og fasteignatryggð skuldabréf. Samkvæmt þessu verður ályktað að skriflegur samningur aðila hafi ekki heimilað Burnham International á Íslandi hf. að kaupa umræddan víxil í nafni sóknaraðila. Víxill sá, er hér um ræðir, var gefinn úr 15. ágúst 2001 til greiðslu 15. nóvember 2001. Samkvæmt árshlutareikningi Burnham International á Íslandi hf. fyrir tímabilið 1. janúar til 30. júní 2001 var tap af rekstri félagsins á tímabilinu er nam 72.700.000 kr. Bókfært eigið fé nam 114.100.000 kr. „en þá hefur verið eignfærð reiknuð skattainneign að fjárhæð 125.000.000 kr. vegna yfirfæranlegs skattalegs taps félagsins." Þá tjáir endurskoðandinn að framsetning árshlutareikningsins og þar með mat eigna sé byggt á þeirri forsendu að um áframhaldandi rekstur félagsins verði að ræða á sviði verðbréfaviðskipta en forsenda þess sé að það takist að bæta rekstrarafkomu félagsins. Svo sem fjárhagsstöðu Burnham International á Íslandi hf. er hér lýst, var með öllu óforsvaranlegt af félaginu að ráðstafa fjármunum sóknaraðila, sem það hafði í vörslum, til kaupa á víxli 15. ágúst 2001 fyrir eigin reikning, enda gat félagið ekki lengur talist fjárfestingarstofnun með trausta eiginfjárstöðu. Og engu máli skiptir þó að um framlengingu á víxilskuld hafi verið að ræða. En ósannað er gegn neitun Sigurður Pálmars Gíslasonar, er sá um Styrktarsjóði Háskóla Íslands, að sóknaraðili hafi á þeim tíma samþykkt þessi kaup. Samkvæmt framansögðu verður viðurkennd skaðabótakrafa á hendur varnaraðila eins og í úrskurðarorði greinir. Rétt er að varnaraðili greiði sóknaraðila 270.000 kr. í málskostnað. Páll Þorsteinsson héraðsdómari kveður upp úrskurðinn. ÚRSKURÐARORÐ: Viðurkennd er skaðabótakrafa sóknaraðila, Styrktarsjóða Háskóla Íslands, á hendur varnaraðila, þrotabúi Burnham International á Íslandi hf., að höfuðstól 4.178.000 kr. með dráttarvöxtum frá 14. janúar 2002 til greiðsludags. Varnaraðili greiði sóknaraðila 270.000 kr. í málskostnað.
|
Mál nr. 667/2008
|
Samningur Aðild Sératkvæði
|
Gagnáfrýjendur tóku allar þátt í námskeiði sem A auglýsti í innanhússstílistun. Í kynningu kom fram að námið væri á vegum „The Academy of Colour and Style“ og að um nýtt nám væri að ræða hér á landi. Gagnáfrýjendur kröfðust fullrar endurgreiðslu námsgjalda, þar sem þær hefðu fengið ragnar upplýsingar í upphafi um námið og hæfni A til þess að standa fyrir því. Ekki var fallist á kröfu A um sýknu vegna aðildarskorts, enda hefði hún auglýst námið persónulega og kynnt það. Báru nokkrar gagnáfrýjenda fyrir dómi að A hefði sagt þeim að um væri að ræða breskan eða alþjóðlegan skóla og að þær myndu fá alþjóðlega viðurkenningu að námi loknu. Þá var í tveimur fréttapistlum, sem birtust um námið, greint frá því að „The Academy of Colour and Style“ væri alþjóðlegur skóli. Hæstiréttur féllst ekki á að A og F hefðu beitt svikum við kynningu á námskeiðinu eða gerð samninga við gagnáfrýjendur. Það eitt að nám tengdist erlendum skóla segði í raun ekkert um gæði þess. Var talið að þegar haft væri í huga að gagnáfrýjendur hefðu tekið þátt í námskeiði utan hins almenna skólakerfis og reist mat sitt á því á óljósum grundvelli yrðu þær sjálfar að bera hallann af því að væntingar þeirra gengu ekki eftir. Þá var talið að þótt þær upplýsingar sem A hefði gefið um menntun sína hefðu ekki verið nákvæmar þótti það eitt og sér ekki leiða til þeirrar niðurstöðu að hún hefði villt á sér heimildir þannig að varðað gæti skaðabótaskyldu. Einnig var talið að haldslaust væri að byggja á því að kröfum náms í „innanhússstílistun“ hefði ekki verið mætt, þar sem hvergi hefði komið fram skilgreining á því hvað fælist í slíku námi né hvað sá ætti að kunna sem þann titil ber. Talið var að gagnáfrýjendum hefði ekki tekist að sýna fram á að A og F hefðu bakað sér skaðabótaábyrgð með því hvernig staðið hefði verið að námskeiðinu og voru þau því sýknuð.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Hjördís Hákonardóttir og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 8. desember 2008. Þau krefjast sýknu af kröfum stefndu og greiðslu málskostnaðar óskipt úr hendi gagnáfrýjenda í héraði og fyrir Hæstarétti. Nokkur ný gögn hafa verið lögð fyrir Hæstarétt. Þar er um að ræða tölvupóstsamskipti nokkurra nemenda á námskeiði því sem mál þetta snýst um og endurrit úr þingbók með vitnaskýrslum nokkurra fyrrverandi og núverandi nemenda og fyrirlesara á námskeiðinu, sem teknar voru eftir að dómur var kveðinn upp í héraði, auk vinnubókargagna eins nemanda. Þessum gögnum var ekki andmælt af hálfu gagnáfrýjenda. Málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. I Aðaláfrýjandinn Anna krefst sýknu vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Byggir hún á því að aðaláfrýjandinn Fágun ehf. hafi verið rekstaraðili námskeiðs þess sem gagnáfrýjendur krefjist að fá endurgreitt og hafi félagið tekið við og innheimt námsgjöldin. Málatilbúnaður gagnáfrýjenda sé reistur á meintum vanefndum á samningssambandi sem hún hafi ekki verið aðili að. Hún hafi verið framkvæmdastjóri Fágunar ehf. og stjórnandi námskeiðsins og sem slík komið fram fyrir hönd Fágunar ehf. Aðaláfrýjandinn Fágun ehf. var skráð í hlutafélagaskrá í júní 2001 og er tilgangur þess meðal annars námskeið og ráðgjöf varðandi útlit og ímynd einstaklinga og fyrirtækja. Aðaláfrýjandinn Anna skipar stjórn ásamt tveimur öðrum og er skráð framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins. Lagðar hafa verið fram tvær auglýsingar, önnur virðist stafa frá „The Academy of Colour and Style“ og „A&Ú, Anna & útlitið“, og ber fyrirsögnina „Viltu verða stílisti? Útlits- og förðunarskóli“, þar er mynd af aðaláfrýjandanum Önnu og nafn hennar undir. Ekki er minnst á aðaláfrýjandann Fágun ehf. Í auglýsingunni segir að „The Academy of Colour and Style“ sé alþjóðlegur skóli sem kenni útlitsráðgjöf og er náminu síðan nánar lýst. Þarna er auglýst nám sem aðaláfrýjandi Anna mun hafa staðið fyrir um árabil. Hin auglýsingin ber fyrirsögnina „Innanhússstílistanám, nýtt frá The Academy of Colour and Style“. Náminu er síðan nánar lýst og er mynd aðaláfrýjandanum Önnu og nafn hennar undir. Ekki er minnst á aðaláfrýjandann Fágun ehf. Auglýsingarnar munu báðar hafa birst í Fréttablaðinu dagana 9. til 13. ágúst 2007. Einnig eru meðal gagna tveir fréttapistlar þar sem fjallað er um hið nýja nám. Annar birtist í Morgunblaðinu 13. ágúst 2007 og hefst svo: „ANNA F. Gunnarsdóttir innanhússstílisti, býður nú í haust upp á innanhússstílistanám, en það mun vera nýtt af nálinni hér á landi. Námið er upphaflega kennt í alþjóðlega stíllistaskólanum, The Academy of Colour and Style, sem Anna hefur umboð fyrir hér á landi.“ Síðan er náminu lýst og þar vitnað beint í aðaláfrýjandann Önnu. Í lokin segir: „Hægt er að fá frekari upplýsingar og skrá sig í námið hjá fyrirtæki Önnu, sem heitir Anna og útlitið.“ Ekki er minnst á aðaláfrýjandann Fágun ehf. í fréttinni. Hinn er birtur í Vikunni en ekki er ljóst hvenær að öðru leyti en því að verið er að kynna, að aðaláfrýjandinn Anna sé að fara af stað með innanhússstílistaskóla um haustið. Er greinin byggð á viðtali við Önnu þar sem hún segir frá sjálfri sér, fyrirtæki sínu Önnu og útlitinu og hinu nýja námi. Ekki er minnst á aðaláfrýjandann Fágun ehf. í pistlinum. Til sönnunar því að hafa greitt skólagjöld leggja sex stefndu fram bankayfirliti sem sýna millifærslur til Fágunar ehf., tvær hafa greitt til Guerlain snyrtivara. Átta stefndu leggja fram kvittanir með nafni Fágunar ehf. efst í hægra horni, en mest áberandi á eyðublaðinu eru auðkennin „A&Ú, Anna og útlitið“ og „The Academy of Colour and Style“. Ein kvittun er vélritaður texti undirritaður af aðaláfrýjandanum Önnu sjálfri. Þá kom fram í framburði fimm þeirra sjö gagnáfrýjenda sem gáfu skýrslu fyrir dóminum að þær hefðu hitt hana og fengið upplýsingar hjá henni um námið. Þær kváðust hafa talið að hún væri annað hvort umboðsaðili fyrir eða í samstarfi við erlendan alþjóðlegan skóla. Hvergi er minnst á aðaláfrýjandann Fágun ehf. nema í tengslum við greiðslur. Þegar allt þetta er virt þykir það eitt að aðaláfrýjandinn Fágun ehf. var móttakandi skólagjalda ekki leiða til þess að aðaláfrýjandinn Anna verði sýknuð vegna aðildarskorts með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála enda auglýsti hún námið persónulega og kynnti það samkvæmt fyrirliggjandi gögnum. II Gagnáfrýjendur krefjast fullrar endurgreiðslu námsgjalda. Byggja þær almennt á því að þær hafi fengið rangar upplýsingar í upphafi um námið og hæfni aðaláfrýjandans Önnu til þess að standa fyrir því. Af framburði þeirra sjö gagnáfrýjenda sem komu fyrir dóminn og af öðrum gögnum, svo sem þeim tölvubréfum sem lögð voru fyrir Hæstarétt, er ljóst að aðrar forsendur gagnáfrýjenda eru mismunandi svo sem um væntingar til kennara, þess hvað hafi átt að kenna og hvenær óánægja þeirra hafi verið komin á það stig að þær ákváðu að hætta í náminu. Námsáætlun mun hafa legið fyrir í upphafi námskeiðs, en henni breytt á síðari stigum vegna kvartana nemenda og óska um að fá leiðsögn í að teikna á tölvu. Þykir ósannað að námskrá hafi ekki verið fylgt á fullnægjandi hátt eða að kennsla hafi vikið að verulegu leyti frá því sem þar var gefið upp. Fyrir Hæstarétti byggja gagnáfrýjendur meðal annars á því að um svik af hálfu aðaláfrýjenda hafi verið að ræða og vísa til 30. og 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þessari málsástæðu er mótmælt sem of seint fram kominni. Málsástæða um „svikin loforð“ var höfð uppi í héraði þótt það hafi verið með nokkrum öðrum hætti en hér er greint. Verður hún tekin til úrlausnar að neðan. Grundvöllur sameiginlegrar málsóknar gagnáfrýjenda er sá að þær tóku allar þátt í námskeiði sem aðaláfrýjandinn Anna auglýsti í innanhússstíllistun. Í kynningu kom fram að um nýtt nám væri að ræða hér á landi og var í auglýsingu vísað til auðkennisins „The Academy of Colour and Style“. Hér að framan er lýst auglýsingum og kynningum á námskeiðinu. Fallast má á með gagnáfrýjendum að aðaláfrýjandinn Anna hafi með greindum auglýsingum og fréttaumfjöllun gefið í skyn að um einhvers konar „alþjóðlegt“ nám væri að ræða og að hún væri umboðsmaður eða í beinum tengslum við erlendan aðila sem bæri nafnið „The Academy of Colour and Style“. Af hálfu aðaláfrýjandans Önnu er á því byggt að hún beri einungis ábyrgð á því sem haft er orðrétt eftir henni í fréttapistlunum. Ekki verður séð að fram hafi komið leiðréttingar af hennar hálfu um að ranglega sé sagt frá og er ekki á þetta fallist. Nám það sem um ræðir er hins vegar ekki hluti af hinu almenna skólakerfi og starfsheitið „innanhússstílisti“ er ekki löggilt. Þetta mátti gagnáfrýjendum vera ljóst þegar þær skráðu sig á það námskeið sem boðið var upp á. Ljóst er af málsgögnum að aðaláfrýjandinn Anna hefur lengi notað auðkennið „The Academy of Colour and Style“. Ekki hefur verið hnekkt þeirri fullyrðingu aðaláfrýjenda að heiti þetta sé eign aðaláfrýjandans Fágunar ehf. Hefur aðaláfrýjandinn Anna lengi haldið námskeið í útlits- og förðunarfræðum undir því heiti ásamt auðkenninu „Anna og útlitið“. Lögð eru fram í málinu þrjú skírteini (Diploma) sem hún hefur fengið frá stofnun með þessu heiti, skráðri með heimilisfang á Englandi. Hefur aðaláfrýjandinn Anna skýrt fyrir dómi frekari tengsl sín við þetta firma og fyrrum fyrirsvarsmann þess og þykir mega byggja á þessum skýringum hennar. Verður því ekki að þessu leyti fallist á að hún hafi gefið villandi upplýsingar eða að upphaf þeirrar auglýsingar sem varðar hið umdeilda nám „The Academy of Colour and Style býður nú upp á nám í innanhússstíllitun“ sé röng eða villandi þegar hún er virt í ljósi þeirrar starfsemi sem aðaláfrýjandinn Anna þá þegar stóð fyrir hér á landi. Í þessari auglýsingu er ekki minnst á alþjóðlegan skóla og lýsing á náminu þar er í samræmi við þá námsskrá sem nemendur fengu. Upplýst er í málinu að nú er enginn skóli á Bretlandi sem starfar undir þessu heiti. Þá var innanhússstíllistun ekki þar á dagskrá. Fimm gagnáfrýjenda báru fyrir dómi að þær hafi farið til aðaláfrýjandans Önnu áður en þær ákváðu að taka þátt í námskeiðinu og að hún hafi ýmist sagt að um væri að ræða breskan eða alþjóðlegan skóla og að þær myndu fá alþjóðlega viðurkenningu að námi loknu. Hinar tvær sem komu fyrir dóminn kváðust hafa fengið sams konar upplýsingar frá þriðja aðila. Í framangreindum fréttapistlum um námið var talað um að „The Academy of Colour and Style“ væri alþjóðlegur skóli. Fallast verður á með gagnáfrýjendum að öll þessi umfjöllun skoðuð í samhengi hafi verið villandi. Hins vegar er óljóst hvaða merkingu leggja beri í orðin „alþjóðlegur skóli“, og það hefur ekki verið skilgreint hvaða, ef einhverja, kosti það hugtak stendur fyrir. Engar upplýsingar eru í málinu um samanburð við önnur námskeið sem boðið er upp á undir svipuðum formerkjum af einkaaðilum. Alkunna er að nám sem lokið hefur verið jafnvel frá viðurkenndum menntastofnunum hefur misjafnt vægi eftir því hvernig það er metið í samanburði við sams konar nám hjá öðrum skólum. Það eitt að nám tengist erlendum skóla segir í raun ekkert um gæði þess. Þegar haft er í huga að gagnáfrýjendur tóku þátt í námskeiði utan hins almenna skólakerfis og reistu mat sitt á því á óljósum grundvelli, verða þær sjálfar að bera hallann af því að væntingar þeirra gengu ekki eftir. Verður því ekki fallist á að aðaláfrýjendur hafi beitt svikum við kynningu á námskeiðinu eða gerð samninga við gagnáfrýjendur. Þá byggja gagnáfrýjendur á því að aðaláfrýjandinn Anna hafi ekki sjálf uppfyllt þær menntunarkröfur sem gera verði til þess sem stjórnar og skipuleggur nám eins og það sem þær tóku þátt í. Upplýst er að hún hafði sama sumar lokið fjarnámi í þessum fræðum hjá annarri stofnun, en þar sem prófskírteini hennar hefur ekki verið lagt fram í íslenskri þýðingu er ekki fyllilega ljóst um hvað það vottar. Á hinn bóginn hefur ekki verið hnekkt fullyrðingu hennar um að hún hafi notið ráðgjafar innanhússarkitekts við skipulagningu námskeiðsins og eins og áður er getið hafði hún bæði nám í og langa reynslu af kennslu og vinnu við fegrunarfræði. Hún kenndi sjálf í upphafi námskeiðsins og virðist almenn ánægja hafa verið með það framlag til þess. Jafnvel þó að þær upplýsingar sem hún gaf hafi ekki verið nákvæmar eða mátt misskiljast þannig að hún væri menntuð í fræðum innanhússstíllistunar hjá „The Academy of Colour and Style“, og hafi ekki gefið upp nafn þeirrar stofnunar þar sem hún stundaði námið, Regent Academy á Englandi, þá þykir það eitt og sér ekki leiða til þeirrar niðurstöðu að hún hafi villt á sér heimildir þannig að varðað geti skaðabótaskyldu. Einnig verður litið til þess að utan auglýsingar og námsskrár hefur hvorki komið fram í málinu skilgreining á því hvað felst í námi í „innanhússstílistun“ né hvað sá á að kunna sem þann titil ber. Er því haldlaust að byggja á því að kröfum slíks náms hafi ekki verið mætt. Það er niðurstaða réttarins að jafnvel þótt taka megi undir það að námskeiðsgjöld hafi verið há, þá verði gagnáfrýjendur að bera sjálfar ábyrgð á þeim samningum sem þær þarna gerðu. Hefur þeim ekki tekist að sýna fram á að aðaláfrýjendur hafi skapað sér skaðabótaábyrgð með því hvernig staðið var að námskeiðinu. Gögn sem lögð voru fyrir Hæstarétt og ekki hefur verið mótmælt sýna að hluti nemenda var ánægður með námið og að námskeiðið hefur verið endurtekið. Gagnáfrýjendur byggja ennfremur á því að um gallaða vöru eða þjónustu hafi verið að ræða og er í því sambandi vísað sérstaklega til laga nr. 42/2000 um þjónustukaup, en til hliðsjónar laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og laga nr. 48/2003 um neytendakaup. Ekki er fallist á að gildissvið þessara laga taki til álitaefnis máls þessa. Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið hefur gagnáfrýjendum ekki tekist að sanna að sú fræðsla og leiðbeining sem boðið var upp á hafi verið ófullnægjandi og ekki í samræmi við það sem lofað var. Verða aðaláfrýjendur því sýknuð af kröfum gagnáfrýjenda. Þegar litið er atvika málsins í heild og til þess að gagnáfrýjandinn Anna gætti ekki fullrar varúðar við kynningu náms þess sem um hefur verið deilt í máli þessu, þá þykir rétt að hver aðili beri sinn kostnað af málsókninni. Dómsorð: Aðaláfrýjendur, Anna Friðrikka Gunnarsdóttir og Fágun ehf., skulu vera sýkn af kröfum gagnáfrýjenda, Önnu Lísu Jónsdóttur, Berglindar Birgisdóttur, Guðbjargar Níelsdóttur Hansen, Heiðu Láru Aðalsteinsdóttur, Hildar S. Aðalsteinsdóttur, Júlíönu Rose Júlíusdóttur, Kolbrúnar Sandholt, Kristínar Hjaltadóttur, Maríu Fjólu Pétursdóttur, Maríu Svövu Guðjónsdóttur, Matthildar Ingvarsdóttur, Ólínu G. Gunnarsdóttur, Rósu Matthíasdóttur, Sigrúnar Sigurðardóttur, Sigrúnar Þorsteinsdóttur, Soffíu Arnardóttur, Þórhildar Evu Jónsdóttur, Þórunnar Steingrímsdóttur og Þyríar Rutar Gunnarsdóttur. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. hæstaréttardómara Gagnáfrýjendur reisa kröfur sínar á meintum vanefndum aðaláfrýjenda vegna þess námskeiðs sem um ræðir. Af þeim sökum krefjast þær skaðabóta innan samninga. Aðaláfrýjandinn Anna Friðrikka Gunnarsdóttir var ekki aðili að þessum samningum og runnu námskeiðsgjöld ekki til hennar. Samningsaðili gagnáfrýjenda var aðaláfrýjandinn Fágun ehf. enda var það félag rekstraraðili námskeiðsins og innheimti námskeiðsgjöld, auk þess sem félagið endurgreiddi hluta námsgjalda til sumra nemenda eins og rakið er í héraðsdómi. Aðaláfrýjandinn Anna var á hinn bóginn framkvæmdastjóri aðaláfrýjandans Fágunar ehf. og stjórnandi og einn kennara námskeiðsins. Var það hennar starf meðal annars að koma fram sem slík fyrir hönd gagnáfrýjandans Fágunar ehf. Í því ljósi ber að skoða þær auglýsingar og fréttapistla í blöðum þar sem hún kynnti það nám sem um ræðir og lýst er í héraðsdómi og atkvæði meirihluta dómenda. Þá voru kvittanir fyrir námskeiðsgjöldum með ýmsu móti, en á langflestum þeirra var aðaláfrýjandinn Fágun ehf. skráður viðtakandi greiðslu. Af öllu framansögðu tel ég rétt að fallast á kröfu aðaláfrýjandans Önnu um sýknu vegna aðildarskorts samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að teknu tilliti til framanritaðs um stöðu aðaláfrýjandans Önnu hjá aðaláfrýjandanum Fágun ehf. fellst ég á þau rök sem fram koma í atkvæði meirihluta dómenda um að aðaláfrýjandinn Fágun ehf. hafi ekki bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart gagnáfrýjendum vegna brota á samningsskyldum sínum. Með þessum athugasemdum er ég samþykkur niðurstöðu meirihluta dómenda. Mál þetta var dómtekið 10. nóvember sl. en höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu birtri 7. maí 2008. Dómkröfur stefnanda er þær að stefndu greiði in solidum samtals 9.250.000 kr. til stefnenda þannig: Þá er krafist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 frá tilgreindum upphafsdögum dráttarvaxta til greiðsludags og málskostnaðar. Til vara er krafist greiðslu lægri fjárhæðar að mati dómsins auk málskostnaðar. Dómkröfur stefndu er þær að þau verði sýknuð af öllum kröfum stefnenda. Þá krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi stefnenda in solidum, að því er varðar stefndu, Önnu, eða samkvæmt mati dómsins. Málavextir Upphaf málsins er að rekja til þess að í ágúst 2007 birtist eftirfarandi auglýsing: „INNANHÚSSSTÍLISTANÁM. Nýtt frá The Academy of Colour and Style. The Academy of Colour and Style býður nú upp á nám í innanhússstílistun. Farið er í helstu grunnþætti í lita- og línufræði. Einnig er kennt að meta stíl út frá persónunni sjálfri. Þá er hún greind út frá vaxtabyggingu og litgreiningu en þær upplýsingar segja mikið til um hvernig einstaklingur vill hafa sitt nánasta umhverfi eins og liti og stíl. Nemendur vinna svo verkefni í hverri viku og taka þá fyrir hönnun á stofu, baðherbergi, barnaherbergi o.fl. Gestafyrirlesarar koma í tíma og kynna fyrir nemendum ýmis atriði sem koma þeim til góða. Hver önn tekur þrjá mánuði og fylgja öll kennslugögn með náminu. Kennslan fer fram í Iðnskólanum í Reykjavík einu sinni í viku frá 18-22.” Á svipuðum tíma birtist önnur auglýsing, en þar segir m.a.: „The Academy of Colour and Style er alþjóðlegur skóli sem kennir útlitsráðgjöf. Námið byggir á helstu atriðum útlitshönnunar og er meðal annars tekið fyrir litgreining, fatastíll og textill. Eftir nám fá nemendur alþjóðlegt diplóma í útlitsráðgjöf (fashion consultant). Starfsmöguleikar eftir nám eru margir og spennandi og geta nýst á ýmsum sviðum og atvinnugreinum. Hver önn tekur þrjá mánuði og fylgja öll kennslugögn með náminu. Kennsla fer fram í Iðnskólanum í Reykjavík einu sinni í viku frá 18-22“. Í fasteignablaði Morgunblaðsins hinn 13. ágúst 2007 birtist viðtal stefndu. Önnu F. Gunnarsdóttur, undir fyrirsögninni „Viltu verða innanhússstílisti?“ Þar kynnir hún nám það er mál þetta fjallar um. Einnig birtist við stefndu, Önnu, viðtal í Vikunni þar sem hún kynnti námið o.fl. Alls skráðu sig 33 nemendur á námskeiðið. Stefnendur, 19 talsins, voru hluti nemenda, 5 nemendur munu hafa hætt námi og 9 nemendur hafa klárað námið en fengið afslátt að skólagjöldum að fjárhæð 112.000 kr. Námið kostaði 560.000 kr. Stefnda, Anna, hafði yfirumsjón með námskeiðinu, en stefnda Fágun ehf. er eigandi og rekstraraðili skólans og tók við skólagjöldum nemenda. Er stefnda, Anna, meðstjórnandi og framkvæmdastjóri stefnda Fágunar ehf., en Baldur Leví Atlason er stjórnarformaður félagsins. Hinn 11. febrúar 2008 sendir stefnda, Anna, bréf til nemenda skólans, þar á meðal stefnenda. Þar kemur fram að hún geri það vegna óánægju sem hún hefur orðið vör við. Í bréfinu kemur m.a. fram að hún hafa starfað sem stílisti í 20 ár og þar af rekið The Academy of Colour and Style í 10 ár. Með bréfi hinn 15. febrúar 2008 kvartaði stefnandi, Ólína Gunnarsdóttir, við stefndu, Önnu, f.h. The Academy of Colour and Style yfir náminu. Hinn 25. febrúar 2008 sendi lögmaður stefnenda bréf til stefndu og krafðist endurgreiðslu á námsgjaldinu þar sem námið hafi ekki staðið undir væntingum. Hinn 4. mars 2008 var kröfum stefnenda hafnað. Í mars og apríl mánuði endurgreiddi stefndi, Fágun ehf., nokkrum nemendur 112.000 kr. „vegna óþæginda sem nemandi hefur orðið fyrir í og í tengslum við námið af hálfu annarra nemenda”. Um fullnaðaruppgjör var að ræða af hálfu aðila. Hinn 2. apríl 2008 ritar lögmaður stefnanda lögmanni stefnda bréf og spyrst fyrir um það hver sé ábyrgur gagnvart stefnendum á námskeiðinu og enn fremur að upplýst verði hver sé eigandi heitisins „The Academy of Colour and Style” og hvort það fáist staðfest í opinberum skrám. Í bréfi hinn 22. apríl 2008 upplýsir lögmaður stefndu að það sé stefndi, Fágun ehf. sem sé ábyrgur gagnvart nemendum skólans og það félag sé jafnframt eigandi heitisins þótt það hafi ekki verið skráð opinberri skráningu. Í tölvupósti frá lögmanni stefnenda hinn 23. apríl 2008 kemur fram að stefnda, Anna, hafi ávallt komið fram sem sá sem rak skólann. Þá var endurtekin boð um sættir. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnendur byggja kröfur sínar á eftirfarandi málsástæðu: Í fyrsta lagi að um svikin loforð hafi verið að ræða hjá stefndu. Vísað er til meginreglu kröfu- og samningaréttarins um efndir loforða. Stefnendur byggja á því að með auglýsingum um námið hafi stefnda, Anna, gert þeim tilboð sem vildu verða þátttakendur og með skráningu í námið og greiðslu þátttökugjalds hafi nemendur tekið því tilboði sem í auglýsingum fólst. Þar með sé kominn á bindandi samningur. Stefnda, Anna, hafi ekki staðið við það sem hún lofaði og vegna þess eigi stefnendur rétt á skaðabótum eða afslætti. Stefnendur taka fram að í auglýsingum kveðst stefnda, Anna, vera innanhússstílisti, en þrátt fyrir áskoranir um að sýna staðfestingu á því hefur sú staðfesting ekki fengist. Stefnendur byggja þar af leiðandi á því, að hún hafi ekki þá menntun. Þá segir í auglýsingum og kynningarefni um námið að The Academy of Colour and Style sé alþjóðlegur skóli og þetta nám hafi upphaflega verið kennt í honum og hún hafi umboð fyrir hann hér á landi. Þessar fullyrðingar hefur hún endurtekið í samtölum við nemendur, svo og að við kennsluna noti hún gögn frá hinum erlenda skóla. Þrátt fyrir áskoranir hefur stefnda ekki getað staðfest að þetta sé rétt. Því er byggt á að þessi fullyrðing stefndu, Önnu, sé líka röng. Þá hafi stefnda, Anna, notað vörumerkið The Academy of Colour and Style til að gefa yfirlýsingum sínum trúverðugleika án þess að hafa til þess heimild frá umræddum skóla. Um þetta má m.a. vísa til laga nr. 57/2005 um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum o.fl. Í öðru lagi telja stefnendur að um brostnar forsendur sé að ræða. Stefnendur telja að þeir hafi mátt reikna með að nám þetta stæðist vissar lágmarkskröfur. Námið er mjög dýrt í samanburði við nám á háskólastigi og þess vegna megi gera meiri kröfur en ella til kennslunnar. Hún hafi ekki staðist kröfur sem til hennar megi gera. Það var ákvörðunarforsenda af hálfu stefnenda að a.m.k. forsvarsmaður námskeiðsins hefði fullnægjandi þekkingu á sviði innanhússstílistunar, en svo er ekki. Rangt heiti námsins í framlagðri diplómu er enn ein ábending um það að stefnda, Anna, hafi ekki þá þekkingu á þessu námi sem krefjast mátti. Þekking forsvarsmanns eða kennara á þessu sviði eykur líkur á að námið gæti staðist eðlilegar kröfur þátttakenda. Þá var það einnig grundvallarforsenda fyrir ákvörðun um þátttöku stefnenda að erlendur skóli stæði að baki náminu. Þar með mætti treysta því að það væri byggt á fagmennsku og reynslu. Þetta var mjög mikilvæg forsenda vegna þess að kennsla á þessu sviði hafði ekki farið fram áður á Íslandi. Báðar þessar forsendur hafa brostið. Stefnendur byggja kröfur sínar því líka á reglum um brostnar forsendur og telja sig mega rifta samningnum þótt afhending hafi farið fram að hluta. Hér eigi aðeins við að fallast á fulla endurgreiðslu gjaldsins, því að afsláttarhugtakið eigi vart við vegna eðlis þess sem afhenda skyldi. Í þriðja lagi telja stefnendur að um gallaða vöru/þjónustu sé að ræða. Þeir telja námið verulega gallað og þurfi ekki að sætta sig við það. Gallað nám í ákveðinni grein sé í raun einskis virði og því eigi stefnendur rétt á skaðabótum eða afslætti í formi fullrar endurgreiðslu þess sem þeir hafa greitt. Hafa má hliðsjón af reglum kaupalaganna nr. 50/2000 um riftun vegna verulegs galla eða um afslátt. Einnig megi styðjast við sambærileg ákvæði laga nr. 48/2003 um neytendakaup. Ennfremur byggja stefnendur á að lög 42/2000 um þjónustukaup leggi línurnar um hvernig hér megi fara að. Þótt ekki sé víst að lögin nái beinlínis til þeirrar þjónustu sem hér er fjallað um, er byggt á að um þjónustu, sem veitt er í formi kennslu eða námskeiðahalds, megi byggja á sömu grunnsjónarmiðum og þar koma fram. Í fjórða lagi telja stefnendur að verðið sé ekki sanngjarnt. Ekki er unnt að sjá hvernig stefnda efnir sinn hluta samnings aðilja fyrr en náminu miðar áfram. Þegar nokkuð var liðið á námið töldu stefnendur sig sjá að það nám sem stefnda, Anna, bauð upp á væri langt frá því þess virði sem hún krefur fyrir. Þeir telja að stefnda eigi í mesta lagi rétt á að fá sanngjarnt endurgjald fyrir en gjald það sem hún krefur um sé allt of hátt. Með lauslegri, en ríflegri kostnaðaráætlun má sjá, að námið kynni að kosta um 3.960.000 kr. alls, miðað eftirgreindar forsendur: Námið hafi staðið yfir í 30 vikur og að tveimur hópum hafi verið kennt á viku, þ.e. á mánudögum og fimmtudögum. Kennslutímar hafi verið 4 á hvorn hóp í hverri viku. Af kennslutímum hafi um 1/3 hluti farið í fyrirtækjaheimsóknir og kynningar. Byggt er á að enginn aukakostnaður hafi stafað af þeim né að greiða þyrfti kennurum á meðan, en kostnaður vegna húsnæðis er þó reiknaður á meðan. Nemendur hafi verið 30. Kostnaður á nemanda miðað við þetta er 132.000 kr. Gjald það sem stefndu áskildu sér var 560.000 kr. á nemanda. Heildarþóknun til stefndu var því 16.800.000 kr. Ef stefndu fallast ekki á þessa kostnaðaráætlun er skorað á þá að leggja fram réttar upplýsingar um hvað námið kostaði í raun. Til hliðsjónar vísa stefnendur til þess að nemandi í rekstrar- og viðskiptanámi í Endurmenntun HÍ greiðir á árinu 2008-2009, 470.000 kr. fyrir 470 kennslustundir auk dæmatíma, á þremur önnun og fær kennslu hjá hæfustu kennurum á þessu sviði. Stefnendur telja að byggja megi á grunnreglum laga um lausafjárkaup og laga um neytendakaup um að þeir þurfi í mesta lagi að greiða sanngjarnt verð fyrir veitta þjónustu. Hafa megi ofangreinda kostnaðaráætlun til hliðsjónar. Stefndu hafa á engan hátt sinnt greiðslutilmælum og er málshöfðun þessi því nauðsynleg. Um aðild sóknarmegin vísast til 1. tl. 19. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Aðild varnarmegin byggist á sömu lagaheimild. Stefnda, Anna, hefur frá upphafi komið fram sem sá sem stendur fyrir umræddum skóla, án nokkurs fyrirvara um að einhver annar standi þar á bak við, nema hinn erlendi skóli. Stefnda, Fágun ehf., hefur hins tekið við meginhluta þátttökugjalda samkvæmt fyrirsögn stefndu, Önnu. Skv. bréfi lögmanns stefndu frá 22. apríl sl. telur Fágun ehf. sig réttan aðila málsins. Þess vegna er báðum stefnt. Málsástæður og lagarök stefndu Stefndu taka fyrst fram að þeir telji dómkröfur stefnenda í reynd lúta að því að stefnendur fái, á grundvelli svikinna loforða, brostinna forsendna, galla á vöru eða þjónustu eða á grundvelli endurskoðunar endurgjalds samkvæmt samningi, endurgoldin þau námsgjöld sem þeir hafa greitt á grundvelli samnings. Stefndu telja að ekki verði annað séð en að málatilbúnaður stefnenda byggist þannig á öðru en ætluðum vanefndum á umræddum samningi en ekki verði ráðið að málatilbúnaðurinn lúti að skaðabótaskyldu utan samninga og þá með hvaða hætti. Stefnda, Anna, byggir sýknukröfu sína aðallega á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Í þessu sambandi bendir stefnda, Anna, á að hún hafi ekki verið aðili að samningi við stefnendur, heldur hafi það verið stefnda Fágun ehf., sem sé rekstraraðili viðkomandi skóla og greiðslukvittanir sýni það. Tók stefnda, Anna, sem er framkvæmdastjóri stefnda, Fágunar ehf., ekki við neinum námsgjöldum frá stefnendum heldur voru þau öll greidd til stefnda Fágunar ehf. eins og fram kemur í stefnu. Þá er á því byggt sérstaklega af hálfu stefndu, Önnu, verði ekki fallist á sjónarmið um aðildarskort, að hún hafi hvorki persónulega né sem fyrirsvarsmaður stefnda Fágunar ehf. skapað sér skaðabótaábyrgð samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar, innan eða utan samninga. Af þeim sökum telur stefnda, Anna, að hún eigi ekki aðild að málinu sem leiði til sýknu skv. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þrátt fyrir framangreint gerir stefnda, Anna, ekki kröfur um frávísun á grundvelli 2. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Í öðru lagi telja stefndu að það sé ekki að fullu ljóst með hvaða hætti stefnendur telja að stefndu beri sameiginlega ábyrgð á stefnukröfum máls þessa. Helst er að skilja málatilbúnaðinn svo, að stefnendur telji að stefndu hafi sameiginlega staðið að samningum við stefnendur og að hin sameiginlega ábyrgð verði á því byggð. Á þetta er ekki fallist af hálfu stefndu. Þá er ekki fallist á það af hálfu stefndu, að ábyrgð þeirra byggist á skaðabótareglum utan samninga, enda ekki á því byggt af hálfu stefnenda í máli þessu. Sýknukrafa beggja stefndu byggist að öðru leyti á því að hafnað sé málsástæðum stefnenda í máli þessu, enda byggjast þær hvorki á réttri lýsingu málavaxta né viðeigandi lagagrunni. Telja stefndu, Anna og Fágun ehf., að þau hafi þannig hvorugt vanefnt samning við stefnendur með þeim hætti að fallast megi á kröfur þeirra í máli þessu. Þá er sameiginlegri ábyrgð sérstaklega hafnað. Í stefnu eru stefnukröfur studdar fjórum málsástæðum, þ.e. á grundvelli svikinna loforða, brostinna forsendna, að um gallaða vöru eða þjónustu hafi verið að ræða og að krafist hafi verið ósanngjarns verðs. Stefndu mótmæla öllum þessum málsástæðum stefnenda. Varðandi svikin loforð taka stefnendur fram að stefnda, Anna, hafi ekki staðið við loforð sem hún hafi gefið í tilefni af skráningu stefnenda í umræddum skóla og vegna þess eigi stefnendur rétt á skaðabótum eða afslætti. Er því m.a. haldið fram að stefnda, Anna, hafi auglýst og tjáð nemendum að námið hafi upphaflega verið kennt í The Academy of Colour and Style. Þessari fullyrðingu vísar stefnda, Anna, á bug og bendir á einu auglýsinguna um námskeiðið sem birt hafi verið. Máli sínu til stuðnings hafa stefnendur lagt fram grein í Morgunblaðinu og viðtal í tímaritinu Vikunni. Benda stefndu á að þar sé ekki um að ræða auglýsingar af hálfu stefndu, heldur hafi viðkomandi blaðamenn leitað til stefndu, Önnu, vegna frétta um námskeiðið. Er þessi umfjöllun að mestu leyti í samræmi við það sem kemur fram í auglýsingu stefndu, utan þess að í texta blaðamanns Morgunblaðsins kemur fram að námið hafi upphaflega verið kennt í alþjóðlega stílistaskólanum The Academy of Colour and Style. Telja stefndu fráleitt að þessi misskilningur blaðamanns Morgunblaðsins í einni setningu í lítt áberandi grein í blaðinu geti talist fela í sér loforð til nemenda sem stefndu hafi svikið og þurfi að bera ábyrgð á. Bent er þó sérstaklega á þau ummæli sem tekin eru beint upp eftir stefndu, Önnu, en sú lýsing sem þar kemur fram er í fullu samræmi við það sem auglýst hafði verið og síðar var framkvæmt á námskeiðinu. Stefnendur vísa einnig til þess að í auglýsingum hafi stefnda, Anna, sagst vera innanhússstílisti og að þrátt fyrir áskoranir stefnenda hafi stefnda, Anna, ekki sýnt staðfestingu á slíkri menntun. Í þessu sambandi benda stefndu á að hvergi kemur fram í auglýsingu stefndu, að stefnda, Anna, sé innanhússstílisti. Stefnda, Anna, er þó titlaður innanhússstílisti í blaðagreinum, en þar er ekki um sérstakar auglýsingar að ræða. Stefndu leggja fram gögn um þá menntun sem stefnda, Anna, hefi aflað sér í gegnum tíðina. Kemur þar fram að hún hafi lokið við fjórar námsbrautir á sviðum sem öll tengjast því námi sem stefndu buðu upp á, þ.e. diplómanám í útlitsráðgjöf og litgreiningu og nú síðast aflaði stefnda, Anna, sér diplómagráðu í Interior design, frá Regent Academy. Þá telja stefndu að nákvæmar upplýsingar um menntun hennar ættu í raun ekki að hafa lykiláhrif í máli þessu enda byggir námskeiðið, sem The Academy og Colour and Style býður upp á, fyrst og fremst á þekkingu sem stefnda, Anna, hefur aflað sér á tengdum sviðum undanfarin ár, bæði í gegnum nám og reynslu. Var þessi bakgrunnur og hugmyndafræði námskeiðsins skýrlega kynnt nemendum áður en námið hófst. Þá skal bent á að umrætt námskeið og umræddur skóli starfar algerlega á einkaréttarlegum grundvelli, án fjárstyrkja eða sérstakra staðfestinga frá opinberum aðilum. Þannig fellur námið ekki undir sömu reglur og t.d. nám á framhaldsskóla- eða háskólastigi og veitir námið því ekki sjálfkrafa réttindi til ákveðinna starfa. Var því aldrei haldið fram af hálfu stefndu. Að lokum vísa stefnendur til þess að stefnda, Anna, hafi notað vörumerkið The Academy of Colour and Style í heimildarleysi. Þessu vísa stefndu á bug sem órökstuddu enda hafa hvergi komið fram nein gögn sem styðja þessa fullyrðingu. Stefndu telja því að málsástæða stefnenda um „svikin loforð“ eigi sér enga stoð í gögnum málsins, enda var stefnendum fullljóst að stefnda, Anna, hafði aflað sér þekkingar á þessu sviði auk þess sem nemendum var kunnugt um áralanga reynslu stefndu, Önnu, bæði vegna starfa við einstök verkefni, sem og við stjórnun námskeiða undanfarin ár. Þá var stefnendum kunnugt um að námskeiðið byggðist á nýjum hugmyndum sem aldrei höfðu verið settar fram með þessum hætti áður og grundvölluðust á menntun, reynslu og hugmyndafræði stefndu, Önnu. Gildir því einu hvort stefnda, Anna, geti talist vera menntaður innanhússstílisti eða ekki, auk þess sem því var ekki haldið fram í auglýsingum stefndu. Varðandi brostnar forsendur sem stefnendur byggja á vísa stefndu að mestu leyti til sjónarmiða sinna að ofan hvað þetta varðar en bæta því þó við að af námsáætlun námskeiðsins, megi sjá að stór hluti námsefnisins varði beinlínis efnisatriði á sviðum sem, stefnda, Anna, hafi menntun á, og að fjöldi sérmenntaðra gestakennara hafi stjórnað öðrum hlutum námskeiðsins, sbr. fyrirliggjandi lista yfir kennara og fyrirlesara. Þá er því aftur haldið ranglega fram í stefnu að erlendur skóli hafi átt að standa að baki náminu og að þar með mætti treysta því að námið væri byggt á fagmennsku og reynslu. Stefndu ítreka að þessu hafi aldrei verið haldið fram. Nemendum hafi einungis verið bent á að kennslugögnin byggðust m.a. á upplýsingum og þekkingu frá erlendum skóla, en að uppsetning námsins væri að fullu uppbyggð af stefnda, Fágun ehf., á grundvelli reynslu og þekkingu stefndu, Önnu. Námið hafi byggst hvort tveggja á fagmennsku og reynslu. Þá er á því byggt í stefnu að þar sem námið teljist dýrt megi gera meiri kröfur en ella til kennslunnar. Stefndu mótmæla því í fyrsta lagi að námið teljist dýrt miðað við umfang námsins auk þess sem hér sé um að ræða nám á einkaréttarlegum grundvelli. Í öðru lagi telja stefndu að kostnaður við námið miðist m.a. við námsáætlun og þann fjölda sérmenntaðra gestakennara sem boðið var upp á og staðið var við. Ekki verður ráðið af stefnu að hvaða leyti kennslan hafi ekki staðist þær kröfur sem gera mátti til hennar. Í þriðja lagi byggja stefnendur á því að nám það sem stefndu buðu upp á hafi verið „verulega gallað“ og því eigi stefnendur rétt á skaðabótum eða afslætti í formi fullrar endurgreiðslu þess sem þeir hafa greitt. Stefndu telja ekki rökstutt frekar í stefnu á hverju málsástæða þessi byggist og mótmæla stefndu því málsástæðunni sem slíkri, en vísa að öðru leyti til sjónarmiða sinna sem að ofan hafa verið rakin og við geta átt. Telja stefndu einnig að þau lög sem stefnendur vísa til stuðnings þessari málsástæðu geti ekki átt við í þessu sambandi enda falli ágreiningur þessi ekki undir gildissvið viðkomandi laga. Varðandi þá málsástæðu stefnenda, að stefnendur þurfi í mesta lagi að greiða „sanngjarnt verð“ fyrir veitta þjónustu og vísa þar að lútandi til grunnreglna laga um lausafjárkaup og laga um neytendakaup, telja stefndu að ágreiningur þessi geti ekki fallið undir ofangreind lagaákvæði og mótmæla þessum sjónarmiðum. Þá telja stefndu þá „kostnaðaráætlun“ sem stefnendur leggja til grundvallar fráleita enda miðast hún við fjárhæðir sem eru alfarið órökstuddar og ósannaðar. Þá telja stefndu einnig fráleitt að námsgjaldið sé borið saman við nám í rekstrar- og viðskiptanámi í Háskóla Íslands, enda sé þar um að ræða nám annars eðlis auk þess sem þar er um að ræða niðurgreitt ríkisstyrkt nám. Námskeið stefndu var hins vegar byggt upp á einkaréttarlegum grunni og án allra fjárstyrkja frá hinu opinbera og er námsgjaldið að fullu í samræmi við önnur námskeið sem einkafyrirtæki bjóða upp á. Hafa stefnendur því ekki sýnt fram á eða sannað að námskeiðsgjöld stefnda Fágunar ehf. séu ósanngjörn. Í samræmi við ofangreint telja stefndu að þau beri að sýkna af öllum dómkröfum stefnenda enda megi ljóst vera að stefndu hafa staðið við þau loforð og þær upplýsingar sem þau gáfu stefnendum í aðdraganda hins umrædda námskeiðs. Á grundvelli þess samþykktu stefnendur að greiða uppsett námsgjald og telja stefndu að stefnendum hafi ekki á nokkurn hátt tekist að sýna fram á að stefndu beri samkvæmt lögum að endurgreiða námsgjaldið enda hafi námskeiðið farið fram í samræmi við þær auglýsingar og kynningar sem stefnendum var kunnugt um við upphaf námsins. Vísa stefndu til þess að einungis hluti nemenda hafi gert athugasemdir við námskeiðið, en á móti hafi framkoma stefnenda og athugasemdir við framgang þess valdið því að nokkrir nemendur hafi fengið endurgreiddan hluta námskeiðsgjaldsins, en einungis vegna umræddrar röskunar á framgangi þess af völdum stefnenda. Af hálfu stefndu er á því byggt, að framangreindar málsástæður stefndu eigi við um hvern og einn stefnanda, án nánari tilgreiningar, en líta verður svo á, að stefnendur í málatilbúnaði sínum líti svo á að sömu atvik og málsástæður eigi við um hvern stefnenda, sem sækja mál þetta saman. Vilji svo ólíklega til að fallist verði á kröfur stefnenda mótmæla stefndu dráttarvaxtakröfum stefnenda þar sem upphafsdagur dráttarvaxta er hvorki rökstuddur í dómkröfum stefnenda né málsástæðum. Ber því að mati stefndu að miða dráttarvexti í fyrsta lagi við dómsuppsögu. Þá benda stefndu á að í varakröfu stefnenda er ekki krafist dráttarvaxta. Um lagarök vísa stefndu til almennra reglna kröfu- og samningaréttar, svo og til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Varðandi málskostnaðarkröfu vísa stefndu til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. gr. og 130. gr. laganna. Forsendur og niðurstaða Upphaf málsins er að rekja til auglýsingar er birtist í Fréttablaðinu en þar segir: „INNANHÚSSSTÍLISTANÁM. Nýtt frá The Academy of Colour and Style. The Academy of Colour and Style býður nú upp á nám í innanhússstílistun. Farið er í helstu grunnþætti í lita- og línufræði. Einnig er kennt að meta stíl út frá persónunni sjálfri. Þá er hún greind út frá vaxtabyggingu og litgreiningu en þær upplýsingar segja mikið til um hvernig einstaklingur vill hafa sitt nánasta umhverfi eins og liti og stíl. Nemendur vinna svo verkefni í hverri viku og taka þá fyrir hönnun á stofu, baðherbergi, barnaherbergi o.fl. Gestafyrirlesarar koma í tíma og kynna fyrir nemendum ýmis atriði sem koma þeim til góða. Hver önn tekur þrjá mánuði og fylgja öll kennslugögn með náminu. Kennslan fer fram í Iðnskólanum í Reykjavík einu sinni í viku frá 18-22.“ Hægra megin við meginmál auglýsingarinnar er dæmi um það sem tekið er fyrir í náminu, en það er: Lita- og línufræði, tóngreining, vaxtabygging, heitt og kalt rými, stórt og lítið rými og uppröðun hluta. Þá eigi að hanna baðherbergi, svefnherbergi, barnaherbergi, eldhús, garðhýsi, stofu og margt fleira. Síðan er mynd að stefndu, Önnu. Þegar litið er til auglýsingarinnar kemur skýrlega fram að The Academy of Colour and Style sé að bjóða upp á þetta námskeið. Auglýsingin verður ekki skilin á annan hátt en þann en að hér sé um erlendan aðila að ræða. Ekkert í auglýsingunni gefur til kynna að hér sé um fyrirtæki að ræða sem stefnda, Anna, eigi og hafi rekið í mörg ár. Í málflutningi kom fram að The Academy of Colour and Style var breskt fyrirtæki og ekki sé um eiginlegan skóla að ræða, heldur hugmyndafræði breskrar konu, Barböru Jacques. Hjá henni lærði stefnda, Anna, meðal annars um litgreiningu og fleira og í málinu eru ljósrit af þremur diplómum þar að lútandi. The Academy of Colour and Style í Bretlandi kennir ekki innanhússstílistun né annað varðandi innanhússhönnun. Fyrir dómi báru einhverjir stefnendur að það hefði verið ákvörðunarástæða hjá þeim að um erlendan aðila væri að væri og fögnuðu mjög að fá slíkan skóla hingað til lands. Að mati dómsins er hér um villandi framsetningu að ræða sem gefur þeim sem lesa auglýsinguna það til kynna að um erlendan aðila sé að ræða sem standi að baki námi þessu. Ágreiningslaust er með aðilum að stefnda, Anna, upplýsti nemendurna um, að í lok námsins áttu þátttakendur að fá diplómu frá The Academy of Colour and Style og myndi það auðvelda þeim áframhaldandi nám. Ósönnuð er sú fullyrðing stefndu, Önnu, að diplóma þessi væri einhvers virði í framtíðinni og að aðrir nemendur hafi komist í áframhaldandi nám eða störf á hennar grundvelli. Eins og að framan greinir birtist mynd að stefndu, Önnu, í auglýsingunni. Með því er gefið til kynna að hún sjái um námið. Ágreiningslaust er að hún var ábyrgðaraðili/skólastjóri og að hún varð fyrir svörum þeirra er óskuðu frekari upplýsinga. Eðlilegt er því að gera ráð fyrir því að hún hafi einhverja sérfræðikunnáttu á þessu sviði. Fyrir liggur í málinu að stefnda, Anna, lauk 150 klst. fjarnámi frá Regent Academy í „Successful Interior Design“ og kostaði það nám 315 £. Þessu námi lauk hún í tilefni þessa nýja náms sem hún var að setja á laggirnar hér á landi. Aðspurð fyrir dómi sagði stefnda, Anna, að þetta væri minna nám er það sem hún byði upp á í hinu umþrætta námskeiði. Í auglýsingunni kemur fram að gestafyrirlesarar muni koma og kynna fyrir nemendum ýmis atriði sem kæmu þeim til góða. Á lista yfir kennara og fyrirlesara, sem liggur fyrir í málinu, er rúmlega helmingur fyrirlesara frá nafngreindum verslunum, sem voru að kynna vörur sínar. Að mati dómsins er villandi í auglýsingunni að tala um aðila, sem eru að selja ákveðna þjónustu/vöru, sem gestafyrirlesara, án þess að gera frekari grein fyrir þeim. Ljóst er að mati dómsins, að hver og einn á að geta fengið upplýsingar um vöru og þjónustu með því að fara í fyrirtæki þessara gestafyrirlesara. Endurgjald fyrir námið var 560.000 kr. Þetta háa endurgjald gefur einnig nemendum vísbendingu um, að vandað yrði til verka á námskeiðinu af hálfu námskeiðshaldara. Eðli máls samkvæmt kæmi það þó ekki í ljós fyrr en liði á námskeiðið. Í framburðum stefnenda fyrir dómi voru þær sammála um að byrjun námskeiðsins hafi lofað góðu, en síðan hafi það orðið skipulagslaust. Fyrir dóminum liggja tvær námsáætlanir fyrir námið, önnur fram að jólum og hin fyrir allan veturinn. Ekki er þær tímasettar, þannig að ekki liggur fyrir eftir hvorri var farið. Upphaf þeirra er eins, þ.e. kennsla fyrstu þrjár vikurnar, en síðar fer að gæta ósamræmis. Styður það fullyrðingar stefnenda. Með vísan til alls þess sem að framan greinir telur dómurinn að 560.000 kr. sé ekki sanngjarnt endurgjald fyrir námið og að námið hafi ekki þróast á þannig veg eins og auglýsingin gaf stefnendum í skyn að það yrði. Dómurinn lítur svo á að stefnda, Anna, hafi sýnt af sé vanrækslu í samskiptum sínum við stefnendur, eins og að framan er rakið. Með vísan til meginreglana lausafjárkaupalaga nr. 50/2000 og með hliðsjón af 5. mgr. 27. gr. laga um lausafjárkaup, eigi stefnendur rétt til skaðabóta. Stefndu hafa ekki haft uppi athugasemdir um dómkröfur stefnenda og verður höfuðstóll hverrar og einnar því lagður til grundvallar. Stefndu hafa ekki orðið við áskorun stefnenda að leggja fram upplýsingar um kostnað þann er þeir höfðu af náminu. Í skýrslutöku fyrir dómi af stefndu, Önnu, bar hún því við varðandi kostnaðinn að hann væri annaðhvort trúnaðarmál eða þá að fyrirsvarsmaður stefnda, Fágunar ehf., hafi séð um þann hluta. Hann gaf þó ekki skýrslu fyrir dómi, þrátt fyrir að hafa verð viðstaddur aðalmeðferðina. Af öllu þessu verða stefndu af bera hallann. Í ljósi þessa verður að leggja kostnaðaráætlun stefnenda til grundvallar fyrir sanngjörnu verði fyrir námið, en hann er 132.000 kr. Dómurinn hafnar þeirri málsástæðu stefndu, Önnu, að hún eigi ekki aðild að málinu. Jafnvel þótt stefnda, Fágun ehf., hafi veitt endurgjaldinu móttöku, þá er hvergi minnst á Fágun ehf. í auglýsingunni heldur gefur auglýsingin til kynna að stefnda, Anna, standi fyrir námskeiðinu. Þá svaraði hún einnig öllum fyrirspurnum og kom fram gagnvart stefnendum og að mati dómsins sýndi af sér vanrækslu þá er leiðir til skaðabóta. Því ber hún ábyrgð með stefnda, Fágun ehf., sem veitti námsgjaldinu viðtöku og er hafnað kröfu stefndu, Önnu, um sýknu vegna aðildarskorts. Með vísan til alls þess sem að framan greinir ber stefndu in solidum að greiða stefnendum bætur svo sem greinir í dómsorði. Er því tekin til greina varakrafa stefnenda um lægri fjárhæð að mati dómsins. Í aðalkröfu krefjast stefnendur dráttarvaxta á höfuðstóla og til vara annarrar lægri fjárhæðar að mati dómsins. Dráttarvaxtakrafan en því til staðar í málinu. Með vísan til 9. gr. nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu skulu hinar tildæmdur bætur bera dráttarvexti frá dómsuppkvaðningu. Eftir þessum úrslitum ber stefndu að greiða stefnendum málskostnað að fjárhæð 800.000 kr. Af hálfu stefnanda flutti málið Jón G. Briem hrl. Af hálfu stefndu flutti málið Sigurvin Ólafsson hdl. Sigrún Guðmundsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan. Þá greiði stefndu in solidum hvorri eftirfarandi stefnenda 398.000 kr., þ.e. Rósu Matthíasdóttur og Þyrí Rut Gunnarsdóttur. Þá greiði stefndu in solidum hvorri eftirfarandi stefnenda 148.000 kr., þ.e. Heiðu Láru Aðalsteinsdóttur og Kristínu Hjaltadóttur. Stefndu greiði in solidum Sigrúnu Sigurðardóttur 368.000 kr., Hildi S. Aðalsteinsdóttur 238.000 kr., Maríu Svövu Guðjónsdóttur 218.000 kr. og Ólínu G. Gunnarsdóttur 118.000 kr. Fjárhæðir þessar beri dráttarvexti frá dómsuppsögu. Þá greiði stefndu 800.000 kr. í málskostnað.
|
Mál nr. 479/2012
|
Kærumál Meðdómsmaður Hæfi
|
Í málinu krafðist F þess að sérfróðir meðdómendur í héraði vikju sæti í máli hennar gegn V hf. og R sökum vanhæfis samkvæmt g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt lögmaður F hefði fyrir hönd annars aðila gert kröfu á hendur öðrum meðdómsmanninum um bætur vegna ætlaðra mistaka hans í starfi fyrir úrskurðarnefnd vátryggingamála, leiddi það ekki eitt og sér til þess að hann teldist vanhæfur sem dómari í málinu, enda væri um tvö óskyld mál að ræða. Þá ylli það enn síður vanhæfi þótt hinn meðdómsmaðurinn hefði látið í ljós álit sitt í áðurnefndu stjórnsýslumáli. Var því ekki fallist á það með F að umræddir meðdómsmenn vikju sæti í máli hennar gegn V hf. og R.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson, Eiríkur Tómasson og Þorgeir Örlygsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. júní 2012 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. júní 2012, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að Guðni Arinbjarnar og Ríkarður Sigfússon víki sæti sem sérfróðir meðdómendur í máli sóknaraðila gegn varnaraðilum. Kæruheimild er í a. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að áðurgreind krafa hennar verði tekin til greina og að auki kærumálskostnaðar. Varnaraðilar hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Sóknaraðili heldur því fram að þeir tveir læknar, sem kvaddir hafa verið sem sérfróðir meðdómendur í máli þessu í héraði, séu báðir vanhæfir til að leggja dóm á málið samkvæmt g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991 þar sem draga megi óhlutdrægni þeirra með réttu í efa. Einnig kveðst sóknaraðili hafa gert athugasemd við það þegar málið var flutt í héraði að ekki væri þörf á að kveðja tvo læknisfróða menn til setu í héraðsdómi ásamt hinum löglærða héraðsdómara, heldur gæfi það, sem fram er komið í málinu, tilefni til að kveðja eðlisfræðing eða vélaverkfræðing sem meðdómanda í stað annars læknanna. Af gögnum málsins verður ekki séð að umrædd athugasemd hafi komið fram af hálfu sóknaraðila, þar á meðal er ekkert vikið að henni í hinum kærða úrskurði. Kemur hún því ekki til úrlausnar hér fyrir dómi. Í kæru til Hæstaréttar byggir sóknaraðili kröfu sína um að læknarnir tveir víki sæti sem sérfróðir meðdómendur vegna vanhæfis aðallega á því „að lögmaður hennar standi að kærumáli hjá úrskurðarnefnd í vátryggingamálum, vegna læknisþjónustu Guðna Arinbjarnar, bæklunarlæknis, þar sem Ríkarður Sigfússon komi við sögu, sem álitsgjafi til landlæknis.“ Þótt lögmaður sóknaraðila hafi, fyrir hönd annars aðila, gert kröfu á hendur öðrum meðdómsmanninum um bætur vegna ætlaðra mistaka hans í starfi leiðir það eitt og sér ekki til þess að hann teljist vanhæfur sem dómari í máli þessu, enda er um tvö óskyld mál að ræða. Enn síður veldur það vanhæfi þótt hinn meðdómsmaðurinn hafi látið í ljós álit í stjórnsýslumáli því sem að framan greinir. Þar sem sóknaraðili hefur ekki fært frekari haldbær rök fyrir kröfu sinni verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 91/1991 gætir dómari að hæfi meðdómsmanna til að fara með mál ef aðili gerir kröfu um að þeir víki sæti. Í hinum kærða úrskurði er komist svo að orði að dómari meti sjálfur hæfi sitt og hafi það verið mat hinna sérfróðu meðdómenda beggja að þeir væru ekki vanhæfir til setu í dómi í þessu máli. Þessi ummæli héraðsdómara eru ekki í samræmi við fyrrgreint lagaákvæði, auk þess sem það álitaefni hvort dómari teljist vanhæfur samkvæmt g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991 ræðst ekki fyrst og fremst af huglægri afstöðu hans sjálfs, þótt hún kunni að skipta máli í takmarkatilvikum, heldur af því hvort ytri atvik eða aðstæður, sem öðrum eru sýnilegar, gefi réttmætt tilefni til að efast um óhlutdrægni hans. Með vísan til málsúrslita verður kærumálskostnaður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 844/2017
|
Yfirdráttarheimild Lánssamningur Tómlæti Fyrning Vextir Gjafsókn Sönnun Tilkynning
|
Bankinn L hf. krafði A um greiðslu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi hjá Sparisjóði Vestmannaeyja, en eignum og skuldum sjóðsins hafði verið ráðstafað til L hf. A hélt því meðal annars fram að hún hefði hvorki komið að stofnun reikningsins né hefði hún átt í viðskiptum við sparisjóðinn heldur hefði sambýlismaður sinn, sem lést áður en málið var höfðað, stofnað og notað reikninginn til eigin hagsbóta. Byggði A jafnframt á því að lánveitingin hefði verið ólögmæt þar sem ekki hefði verið gerður skriflegur samningur um yfirdráttinn. Þá bæri að víkja samningnum til hliðar á grundvelli 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936, auk þess sem krafan væri bæði fyrnd og fallin niður vegna tómlætis. Héraðsdómur féllst á að krafa L hf. væri fallin niður á grundvelli tómlætis og sýknaði A. Í dómi sínum rakti Hæstiréttur gögn málsins og taldi að A hefði ekki lánast sönnun um að reikningurinn hefði verið stofnaður án vitundar hennar og vilja. Þá féllst rétturinn ekki á að samningurinn væri ólögmætur eða að víkja bæri honum til hliðar. Að lokum hafnaði rétturinn því að L hf. hefði sýnt af sér slíkt tómlæti við að halda fram rétti sínum að krafa hans hefði fallið niður af þeim sökum. Var A því dæmd til að greiða L hf. hina umkröfðu fjárhæð.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur BörkurÞorvaldsson og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir landsréttardómari. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. desember2017. Hann krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða sér 14.509.622 krónurmeð 12,2% vöxtum frá 9. mars 2015 til 21. júní 2015, 12,7% vöxtum frá þeim degitil 1. september 2015, 13,2% vöxtum frá þeim degi til 11. nóvember 2015, 13,45%vöxtum frá þeim degi til 1. september 2016, 13% vöxtum frá þeim degi til 21.desember 2016, 12,75% vöxtum frá þeim degi til 23. febrúar 2017, endráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðarí héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 26. febrúar2018. Hún krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annaðen málskostnað, en til vara að kröfur aðaláfrýjanda verði lækkaðar. Í báðumtilvikum krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti einsog mál þetta væri eigi gjafsóknarmál. IAf gögnum málsins verður ráðið að 24.júlí 2009 hafi reikningur verið stofnaður í nafni gagnáfrýjanda hjá SparisjóðiVestmannaeyja, en aðilar deila um hvort gagnáfrýjandi hafi sjálf stofnaðreikninginn eða einhver annar í hennar nafni. Samkvæmt framlögðum yfirlitumyfir reikninginn var hann með heimild til yfirdráttar sem upphaflega nam 3.000.000króna. Á næstu árum var heimildin bæði framlengd og hækkuð, þannig að íársbyrjun 2014 nam hún orðið 12.400.000 krónum. Ekki nýtur við í málinu gagnaum það hver óskaði eftir þessum hækkunum á yfirdráttarheimildinni eða með hvaðhætti það var gert. Hins vegar liggur fyrir að 9. mars 2015 var reikningnum lokað.Á grundvelli heimildar í VI. ákvæðitil bráðabirgða í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki tókFjármálaeftirlitið þá ákvörðun 29. mars 2015 að ráðstafa eignum og skuldumSparisjóðs Vestmannaeyja til aðaláfrýjanda. Þann 10. janúar 2017 var gagnáfrýjandasend innheimtuviðvörun vegna skuldarinnar og með innheimtubréfi 13 dögum síðarvar hún krafin um greiðslu hennar. Höfðaði aðaláfrýjandi í kjölfarið mál þettaá hendur gagnáfrýjanda 21. febrúar 2017. IIÍ málinu liggja fyrir 37 bréf, sem ölleru stíluð á gagnáfrýjanda, þar sem ýmist er tilkynnt um fyrirhugaðaniðurfellingu á yfirdráttarheimild reikningsins eða að hann hafi veriðyfirdreginn umfram heimild. Af þeim bréfum verður ráðið að yfirdráttarheimildinhafi að minnsta kosti í fjórgang fallið niður, en síðan til hennar stofnað ánýjan leik. Þá liggja sem áður segir fyrir yfirlit yfir reikninginn, alls 68talsins, sem ná yfir tímabilið frá því að hann var stofnaður og þar til honumvar lokað og eru þau sömuleiðis öll stíluð á gagnáfrýjanda. Sýna þau meðalannars hreyfingar á reikningnum á tímabilinu og stöðu hans hverju sinni.Þá liggja ennfremur fyrir kvittanirvegna millifærslna af reikningnum á tímabilinu frá febrúar 2010 til júlí 2011. Erþar í flestum tilvikum um að ræða millifærslu fjármuna af reikningnum yfir áreikning Páls Sigurjónssonar, þá sambýlismanns gagnáfrýjanda, sem nú er látinn.Aftur á móti er þar einnig að finna kvittanir vegna millifærslu á 341.902krónum til Kreditkorta hf. í nóvember 2010 og á 200.000 krónum tilEfnalaugarinnar Kötlu hf. í febrúar 2010, en gagnáfrýjandi var stofnandi síðargreindafélagsins ásamt því að sitja í stjórn þess og fara þar með prókúru. Afáðurgreindum reikningsyfirlitum verður ennfremur ráðið að gagnáfrýjandi hafi í aðminnsta kosti tvö skipti lagt fjármuni inn á reikninginn, annars vegar 20.000krónur í desember 2010 og hins vegar 100.000 krónur í desember árið eftir. Þáliggur fyrir að í júlí 2009, fimm dögum eftir að reikningurinn var stofnaður,voru millifærðar 1.700.000 krónur af honum með skýringunni „v TS625 árg 2007“en þar mun hafa verið um að ræða greiðslu vegna kaupa á bifreið sem síðan varskráð á nafn gagnáfrýjanda.Samkvæmt fyrrnefndum reikningsyfirlitumá seinasta færslan á reikningnum sér stað 14. janúar 2013, þegar áðurnefndurPáll Sigurjónsson lagði 85.000 krónur inn á reikninginn. Var reikningnum svo,sem fyrr segir, lokað 9. mars 2015 og var hann þá yfirdreginn um 14.509.622krónur, sem nemur fjárhæð höfuðstóls dómkröfu aðaláfrýjanda í málinu. IIIGagnáfrýjandi heldur því fram að hún hafi hvorki komið að stofnun umræddsreiknings né hafi hún nokkurn tímann átt í viðskiptum við SparisjóðVestmannaeyja þar sem reikningurinn var stofnaður. Er á því byggt af hennarhálfu að fyrrum sambýlismaður hennar, áðurnefndur Páll Sigurjónsson, hafistofnað og notað umræddan reikning til að skapa sér aðgang að lánsfé til eiginnota. Í þeim efnum hafi hann notið aðstoðar fyrrum útibússtjóra sparisjóðsins,sem nú liggi undir grun um að hafa dregið sér fé í störfum sínum fyrir sjóðinn oghafi gagnáfrýjandi meðal annars lagt fram kæru vegna þess misferlis sem húntelur tengjast umræddum reikningi. Í samræmi við það hafi nær öllum úttektum afreikningnum verið varið í þágu Páls með millifærslum inn á hans reikning oghafi þær millifærslur farið fram án vitundar gagnáfrýjanda.Líkt og áður er rakið var umræddur reikningur frá upphafi skráður á nafngagnáfrýjanda. Þá liggur fyrir að nokkrum dögum eftir stofnun hans varyfirdráttarheimildin notuð til þess að greiða fyrir bifreið sem skráð var hennareign, auk þess sem fjármunir af reikningnum voru lagðir inn á fyrirtæki sem gagnáfrýjandistofnaði, sat í stjórn hjá og hafði prókúru fyrir. Þá liggja fyrir í málinuyfir 100 tilkynningar og yfirlit vegna reikningsins, öll stíluð ágagnáfrýjanda, þar sem meðal annars var að finna upplýsingar um hreyfingar áreikningnum og stöðu hans hverju sinni. Í greinargerð sinni fyrir Hæstarétti viðurkennirgagnáfrýjandi að hafa fengið í hendur einhver af þeim yfirlitum sem fyrirliggja í málinu, en ekki verður séð að hún hafi haft uppi neinar athugasemdir vegnaþeirra, þrátt fyrir að í öllum yfirlitunum hafi verið tekið fram að athugasemdirskyldu gerðar innan 20 daga frá viðtöku þeirra, annars teldist reikningurinnréttur. Þá liggur fyrir að gagnáfrýjandi brást í engu við innheimtuviðvörun oginnheimtubréfi sem henni bárust í janúar 2017. Samkvæmt þessu hefurgagnáfrýjanda ekki lánast sönnun um að reikningurinn hafi verið stofnaður ánhennar samþykkis eða fjármunir millifærðir af honum án vitundar hennar og viljaog breytir engu í þeim efnum þótt í flestum tilvikum virðist hafa verið um aðræða millifærslur inn á reikning fyrrum sambýlismanns hennar.Gagnáfrýjandi hefur einnig borið því við að umrædd lánveiting sé ólögmætog óskuldbindandi fyrir sig þar sem ekki hafi verið gerður skriflegur samningurum yfirdráttarheimildina samkvæmt 5. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 umneytendalán. Í þeim efnum verður að líta til þess að hvað sem líður fyrirmælum5. gr. laga nr. 121/1994, sem eftir breytingu með lögum nr. 179/2000 tók einnigtil samninga um yfirdráttarheimild, er þess að gæta að í skýringum með 5. gr.frumvarps til upphaflegra laga um neytendalán, nr. 30/1993, er sérstaklegatekið fram að það sé ekki fortakslaust skilyrði fyrir gildi samninga að þeirséu skriflegir, heldur gildi munnlegir samningar eftir sem áður, sbr. meðalannars dóm Hæstaréttar 22. desember 2014 í máli nr. 349/2014 og dóm Hæstaréttar22. febrúar 2018 í máli nr. 81/2017. Verður því ekki fallist á að gagnáfrýjandisé óbundin af greiðslu skuldarinnar sökum þess að ekki hafi verið gerður viðhana skriflegur samningur um yfirdráttinn. Þá verður ekki talið að ætlaðurskortur á upplýsingagjöf til gagnáfrýjanda samkvæmt 3. gr. þágildandi laga nr.121/1994 eigi að leiða til slíks hins sama, en svo sem áður greinir gerðigagnáfrýjandi engar athugasemdir vegna reikningsins á því tæplega sex áratímabili sem leið frá því að hann var stofnaður og þar til honum var lokað.Hefur því ekki heldur verið haldið fram af hálfu gagnáfrýjanda að þau kjör semhenni buðust hafi verið frábrugðin þeim sem almennt tíðkuðust á markaði.Þá hefur gagnáfrýjandi jafnframt haldið því fram að víkja verði umræddumlánssamningi til hliðar á grundvelli 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 umsamningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, þar sem augljóst sé að nafn hennarhafi verið notað án hennar samþykkis til að ná fjármunum út úr SparisjóðiVestmannaeyja með ólögmætum hætti. Sé því bæði óheiðarlegt og ósanngjarnt afhálfu aðaláfrýjanda að bera samninginn fyrir sig. Í þeim efnum verður að lítatil þess að hvað sem líður ætlaðri saknæmri háttsemi útibússtjórans í störfumhans fyrir sparisjóðinn, liggur ekkert fyrir um það í málinu að hann hafi áttnokkra aðkomu að stofnun reiknings gagnáfrýjanda eða færslu fjármuna af honum.Þá þegar af þeirri ástæðu verður þessum málsástæðum gagnáfrýjanda hafnað.Þá verður jafnframt hafnað þeirri málsástæðu gagnáfrýjanda að gera hafiátt lánshæfis- og greiðslumat samkvæmt 10. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalánþegar síðast var framlengd yfirdráttarheimild á reikninginn, en samkvæmt 1.mgr. 36. gr. síðastgreindra laga tóku þau gildi 1. nóvember 2013. Þótt ráðiðverði af gögnum málsins að síðasta hækkun á yfirdráttarheimild reikningsins,sem nam 400.000 krónum, hafi átt sér stað eftir gildistöku hinna nýju laga umneytendalán, er til þess að líta að samkvæmt síðari málslið 4. mgr. 10. gr.laganna þarf ekki að endurnýja lánshæfis- eða greiðslumat í þeim tilvikum þegarhækkun lánssamnings nemur 500.000 krónum eða lægri fjárhæð. Er samkvæmt þvíljóst að ekki var þörf á slíku mati í tilviki gagnáfrýjanda.Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á að krafaaðaláfrýjanda hafi verið ófyrnd við málshöfðun. Þá er ekki fallist á aðaðaláfrýjandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti við að halda fram rétti sínum aðkrafa hans sé niður fallin af þeim sökum. Samkvæmt ölluframansögðu verður krafa aðaláfrýjanda því tekin til greina, en upphafstímidráttarvaxta verður, með hliðsjón af því hvernig staðið var að innheimtukröfunnar af aðaláfrýjanda hálfu, ákveðinn eins og í dómsorði greinir, sbr. 4.mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Rétt er aðmálskostnaður falli niður á báðum dómstigum en um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjandahér fyrir dómi fer sem í dómsorði greinirDómsorð:Gagnáfrýjandi,Anna H. Sveinbjörnsdóttir, greiði aðaláfrýjanda, Landsbankanum hf., 14.509.622krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu frá 21. febrúar 2017 til greiðsludags.Málskostnaður íhéraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.Allurgjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þarmeð talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 800.000 krónur.Dómur Héraðsdóms Suðurlands 19. desember 2017. Málþetta, sem tekið var til dóms þann 27. nóvember sl., er höfðað með stefnubirtri 21. febrúar sl. Stefnandier Landsbankinn hf., kt. [...], Austurstræti 11, Reykjavík Stefndaer Anna H. Sveinbjörnsdóttir, kt. [...], Borgarhrauni 19, Hveragerði. Endanlegardómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda skuldað fjárhæð 14.509.622 krónur ásamt 12,2% yfirdráttarvöxtum frá lokunardegireiknings þann 09.03.2015 til 21.06.2015, 12,7% yfirdráttarvöxtum frá þeim degitil 01.09.2015, 13,2% yfirdráttarvöxtum frá þeim degi til 11.11.2015, 13,45%yfirdráttarvöxtum frá þeim degi til 01.09.2016, 13% yfirdráttarvöxtum frá þeimdegi til 21.12.2016, 12,75% yfirdráttarvöxtum frá þeim degi til 23.02.2017 ogdráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 14.509.622 krónum frá23.02.2017 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt reikningi. Dómkröfurstefndu voru þær aðallega að málinu yrði vísað frá dómi en til vara að hún yrðisýknuð af öllum kröfum stefnanda. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmtreikningi. Með úrskurði dómsins uppkveðnum þann 21. júní sl. varfrávísunarkröfu stefndu hafnað og ákvörðun um málskostnað látin bíða efnisdóms.Málavextir. Ístefnu er stefnda sögð hafa stofnað reikning nr. 5049 við SparisjóðVestmannaeyja þann 24. júlí 2009. Hafi yfirdráttarheimild reikningsins runniðút án þess að uppsöfnuð skuld væri greidd og hafi honum því verið lokað íkjölfarið þann 9. mars 2015. Hafi skuldin þá numið 14.509.622 krónum aukdráttarvaxta og kostnaðar og hafi stefndu verið send innheimtuviðvörun dags.10. janúar 2017 og innheimtubréf dags. 23. janúar sama ár. Skuldin hafi ekkifengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og því hafi verið nauðsynlegt aðhöfða mál til heimtu hennar. Stefnda lýsir því hins vegar í greinargerð að húnhafi aldrei átt nein viðskipti við Sparisjóð Vestmannaeyja, hún hafi ekkistofnað þar reikning og engin lán fengið þar. Nafn hennar virðist aftur á mótihafa verið notað að henni forspurðri til að ná peningum út úr sparisjóðnum ogkunni það að tengjast ætluðu misferli fyrrverandi útibússtjóra Sparisjóðsins áSelfossi, en hann muni vera góður kunningi Páls heitins Sigurjónssonar, vinarstefndu. Segir stefnda Pál hafa fullvissað hana um að hann myndi afgreiða máliðþegar hún hafi komist að því að umræddur reikningur væri til á hennar nafni.Hafi hún talið að hún þyrfti ekki að hafa nokkrar áhyggjur af þessum ætlaðareikningi hennar þar sem hún hefði hvorki stofnað hann né gefið leyfi til þessog þá hafi hún ekki óskað eftir neinum lánum frá sparisjóðnum eða fengið íhendur þá peninga sem ætluð skuld hennar við stefnanda byggi á. Tryggingarbréfað fjárhæð 2.000.000 króna, sem samkvæmt dómskjölum sé gefið út til tryggingará skuldum reikningshafa, sé gefið út á árinu 2003 og hafi verið til tryggingará skuldum stefndu við þáverandi Landsbanka Íslands sem hafi veriðviðskiptabanki stefndu. Hafi því tryggingarbréfi aldrei verið ætlað að tryggjaskuldir stefndu við Sparisjóð Vestmannaeyja. Með bréfi dagsettu 17. október sl.til lögreglu mun lögmaður stefndu hafa farið þess á leit að rannsakað verðihvort nafn stefndu hafi verið misnotað í þeim tilgangi að ná fjármunum út úrsparisjóðnum. Við meðferð málsins var upplýst að Páll heitinn Sigurjónsson ogstefnda hefðu verið í óskráðri sambúð. Í málinu hefur stefnandi lagt fram gögnsem talið er að sýni að stefndu hafi verið fullkunnugt um tilvist umræddsreiknings og notkun hans. Er þar um að ræða fjölmargar tilkynningar frá stefnandatil stefndu á árunum 2009 til 2013 þar sem gerð er grein fyriryfirdráttarheimild sem í sumum tilvikum er talin óheimil. Þá hafa verið lagðarfram upplýsingar um millifærslu af reikningnum frá stefndu til Stefáns ÞórsSigfússonar þann 29. júlí 2009, 1.700.000 krónur sem sögð er vegna TS625 árg.2007. Samkvæmt upplýsingum frá Creditinfo sem lagðar hafa verið fram í málinuer um að ræða ökutæki sem stefnda keypti af umræddum Stefáni sama dag. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi byggir á reglum samninga-og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga og reisir kröfur umdráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti við lög nr. 38/2001. Krafa um málskostnað erreist á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.Málsástæður og lagarök stefndu. Stefnda byggir kröfu sína um sýknu í fyrstalagi á aðildarskorti. Stefnda hafi aldrei gert neinn samning við SparisjóðVestmannaeyja um bankaviðskipti, útlán eða annað slíkt. Hún hafi aldreiheimilað sjóðnum að ráðstafa peningum í sínu nafni og geti ekki borið ábyrgð áþví hafi starfsmaður sjóðsins tekið það upp hjá sjálfum sér að heimila slíkaráðstöfun fjármuna. Viðskiptasamband hennar við Sparisjóð Vestmannaeyja hafialdrei verið fyrir hendi, hún hafi ekki sjálf stofnað til skuldbindingar viðsjóðinn, enga peninga fengið að láni og eigi því ekki að vera aðili þessa máls.Enginn samningur liggi fyrir við stefndu þar sem hún taki á sigfjárskuldbindingu og ljóst að viðskiptasamband Sparisjóðsins og stefndu hafiekki komið til fyrir hennar tilstuðlan og hún hafi ekki veitt neinum heimildtil að stofna til skulda í hennar nafni hjá Sparisjóðnum. Með gagnályktun frá10. gr. laga nr. 7/1936 og í samræmi við dómaframkvæmd sé óhjákvæmilegt aðkomast að þeirri niðurstöðu að þriðji maður, eða jafnvel starfsmaðurSparisjóðsins hafi ekki getað skuldbundið stefndu án hennar samþykkis. Stefndabyggir einnig á því að krafan sé fyrnd eða fallin niður sökum tómlætis. Hafisíðasta eiginlega peningaúttekt af reikningnum verið í júlí 2011 og allarútgreiðslur eftir það séu til bankans vegna vaxta, vanskilagjalda og annarskostnaðar. Þrátt fyrir að ljóst sé að ætluð vanskil stefndu við Sparisjóðinnhafi á árinu 2011 numið verulegum fjárhæðum án þess að Sparisjóðurinn hafi haftnokkrar tryggingar fyrir skuldinni eða nokkurn samning um hin ætluðu útlán, þávirðist sem málið liggi óhreyft hjá Sparisjóðnum og síðar stefnanda þar semstefndu er send innheimtuviðvörun í janúar 2017 og mál þetta höfðað íframhaldinu. Þar sem stefnda hafi aldrei tekið þessa fjármuni að láni eigi 10ára fyrningarákvæði 5. gr. laga nr. 150/2007 ekki við um ætlaða kröfu stefnandaá hendur stefndu, enda sé ákvæðið hugsað þegar um sé að ræða skuldabréf eðapeningalán á milli aðila. Gildi því um kröfu stefnanda almennar fyrningarreglur3. gr. laganna og fyrnist því krafan á 4 árum frá því síðasta útgreiðsla hafiátt sér stað. Hafi öll krafa stefnanda því fallið niður sumarið 2015 og sé þvílöngu niður fallin þegar mál þetta sé höfðað og beri því þegar af þeirri ástæðuað sýkna stefndu. Verði ekki á þessa málsástæðu fallist byggir stefnda á því aðkrafan sé öll niður fallin sökum tómlætis stefnanda. Það sé meginregla íkröfurétti að kröfuhafi verði að gæta réttar síns og halda honum til haga ogbera halla af vanrækslu við það. Sérstaklega mikilvægt sé að gæta að þessumsjónarmiðum þegar fyrir liggi að engir skriflegir samningar séu til um ætlaðakröfu stefnanda. Stefnandi segi að reikningnum hafi verið lokað í mars 2015 enþá hafi legið fyrir að engar útborganir hafi verið af reikningnum síðan umsumarið 2011 og aldrei hafi neitt að ráði verið greitt inn á ætlaða skuldstefndu sem hafi hækkað umtalsvert ár frá ári án þess að nokkuð væri gert ímálinu. Stefndabyggir á því að verði talið að hún sé bundin af umræddu yfirdráttarláni, semhún hafi ekki sótt um, á reikning sem hún hafi ekki stofnað og aldrei haftaðgang að, þá sé á grundvelli 33. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 óheiðarlegt ogósanngjarnt af stefnanda að bera fyrir sig ábyrgð stefndu. Samkvæmt 3. gr.þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán beri fjármálastofnun í samningi umyfirdráttarheimild að veita neytanda upplýsingar um m.a. hvaða takmörk séu álánsupphæðinni, hvaða vextir gildi og hvaða gjöld falli á lánið, með hvaðahætti samningi skuli sagt upp, hvort breytingar geti orðið á vöxtum eðaumsömdum gjöldum á samningstímanum og þá beri að upplýsa um árlegahlutfallstölu kostnaðar. Hafi stefnda aldrei verið upplýst um neitt þessaraatriða. Í II. kafla laganna sé upptalning á ýmsum skyldum lánveitanda gagnvartneytanda þegar um lán líkt og yfirdráttarlán sé að ræða. Samkvæmt 5. gr.laganna sé lögð ófrávíkjanleg skylda á lánveitanda að gera skrifleganlánssamning um lánið sem neytandi fái eintak af. Þá segi þar í 14. gr. að séuvextir eða annar lántökukostnaður ekkitilgreindur í lánssamningi, þá sé lánveitanda eigi heimilt að krefja neytandaum greiðslu þeirra. Þrátt fyrir að Sparisjóðurinn hafi aldrei gert neinnsamning við stefndu um lán hafi verið skuldfærðar milljónir í vexti ogþjónustugjöld án nokkurrar heimildar. Brjóti þessi hegðun gegn góðumviðskiptaháttum, sbr. 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Stefndatelur óheiðarlegt af hálfu stefnanda að byggja á löggerningi þar sem nafnhennar hafi augljóslega verið notað án samþykkis til að ná peningum út úrSparisjóði Vestmannaeyja með vitund og vilja starfsmanns Sparisjóðsins, en ánvitundar og vilja hennar. Hafi komið fram í fréttum að ástæða þess aðSparisjóðurinn hafi verið yfirtekinn á sínum tíma og settur í hendur stefnandahafi verið ótraust lánasafn sjóðsins. Hafi þeim starfsmanni sjóðsins semheimilað hafi útlán til stefndu án nokkurs leyfis hennar eða lánssamnings veriðfullkomlega kunnugt um að þetta væri gjörningur sem væri óheiðarlegur ogógildanlegur skv. 33. gr. samningalaga, enda háttsemi starfsmannsins að öllumlíkindum saknæm og ólögmæt. Þá sé ljóst að lánasamningurinn sé ógildanlegur meðhliðsjón af 36. gr. laganna þegar horft sé til stórfelldra brota lánveitanda áskyldum sínum. Hafi stefnandi haft yfirburðastöðu gagnvart stefndu og borið aðsjá til þess að allar lánveitingar væru í samræmi við lög og reglur. Þegarlitið sé til efnis samnings, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina ogatvika sem síðar hafi komið til, komi ekkert annað til greina en að víkjaætluðum samningi stefnanda og stefndu til hliðar í heild sinni. Stefndamótmælir vaxtakröfu, í fyrsta lagi á því að hún telur stefnanda ekki eiga réttá neinum vöxtum og í öðru lagi á því að stefnandi krefjist tilgreindrayfirdráttarvaxta og hins vegar dráttarvaxta fyrir sama tímabil. Í endanlegrikröfugerð stefnanda hefur þessi tilhögun á vaxtakröfu verið leiðrétt. Stefndavísar til almennra reglna samningaréttar og kröfuréttar, m.a. um skuldbindingargildisamninga, réttaráhrif ógildanlegra löggerninga, sbr. 33. og 36. gr. laga nr.7/1936, laga nr. 161/2002, 121/1994, aðallega 3. gr. og II. kafla laga nr.150/2007. Krafa um málskostnað er reist á 129. gr. og 130. gr. laga nr.91/1991. Niðurstaða. Í máli þessu er stefnda krafin umgreiðslu vegna yfirdráttarskuldar sem gögn málsins benda til að sambýlismaðurhennar, sem nú er látinn, hafi upphaflega stofnað til við SparisjóðVestmannaeyja í hennar nafni. Þrátt fyrir áskorun stefndu hefur stefnandi, semtók við eignum og skuldum Sparisjóðsins á grundvelli ákvörðunarFjármálaeftirlitsins þann 29. mars 2015, ekki upplýst hvernig stofnunyfirdráttarreikningsins hafi verið háttað og hvaða aðkomu stefnda hafi átt aðhenni, hvernig úttektum af reikningnum hafi verið háttað og hvaða aðkomustefnda hafi átt að þeim. Þá hefur stefnandi ekki upplýst um aðkomu stefndu aðhækkun yfirdráttarheimildar úr 3.000.000 króna í nokkrum áföngum þar til húnhafi orðið 9.800.000 krónur þann 29. desember 2011. Við munnlegan flutningmálsins upplýsti lögmaður stefnanda að reikningurinn hefði verið stofnaðurmunnlega og liggur því fyrir að engin skrifleg gögn liggi fyrir um stofnunhans. Þá hefur stefnandi ekki upplýst hvort Páll heitinn hafi átt einhverjaaðkomu að stofnun reikningsins eða úttektum af honum. Stefnandi hefur hinsvegar lagt fram gögn sem sýna að stefndu hafa reglulega verið send á heimilisitt yfirlit yfir stöðu skuldarinnar hverju sinni um nokkurra ára skeið, enstefnda hefur ekki komið fyrir dóm til að skýra frá því hvort hún hafi fengiðþessi yfirlit í sínar hendur. Þá liggur fyrir að andvirði ökutækis, sem stefndakeypti, var millifært til seljanda af umræddum reikningi. Verður því að teljanægilega upplýst að stefnda hafi vitað af tilvist reikningsins og verður aðhafna sýknukröfu hennar á grundvelli aðildarskorts. Kemurþá til skoðunar hvort krafa stefnanda á hendur stefndu sé fyrnd. Samkvæmt 2.mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 umfyrningu kröfuréttinda fyrnast kröfur sem byggjast á peningalánum á tíu árum. Umrættyfirdráttarlán er peningalán í skilningi þessa ákvæðis og gildir því tíu árafyrningarfrestur um það. Eins og aðframan er rakið var yfirdráttarheimildin hækkuð í nokkrum áföngum, síðast í lokársins 2011. Var krafan því ófyrnd þegar stefnandi hóf innheimtuaðgerðir áhendur stefndu með málsókn þessari með stefnubirtingu þann 21. febrúar sl. Stefndabyggir einnig á því að krafa stefnanda sé niður fallin sökum tómlætis. Umræddumreikningi mun hafa verið lokað í mars 2015 og engar útborganir munu hafa veriðaf reikningnum síðan um sumarið 2011. Í nokkur ár þar á eftir eru stefndureglulega sendar tilkynningar um óheimilan yfirdrátt og henni gerð grein fyrirþví að hafi ekki verið gengið frá skuldinni með greiðslu eða nýrri heimildinnan 10 daga megi búast við frekari innheimtuaðgerðum. Ekki er loku fyrir þaðskotið að nafn stefndu hafi verið misnotað í þeim tilgangi að ná fjármunum útúr sparisjóðnum og hefur verið lögð fram kæra hjá lögreglu þar sem þess erfarið á leit að rannsakað verði hvort sambýlismaður stefndu og fyrrverandisjóðsstjóri Sparisjóðs Vestmannaeyja hafi átt þar hlut að máli. Eins og áður sagði hóf stefnandiinnheimtuaðgerðir á hendur stefndu með stefnubirtingu þann 21. febrúar sl., enþá höfðu vanskil í nafni stefndu staðið í um 6 ár. Með þessu stórfellda tómlætistefnanda um að halda fram rétti sínum verður að telja að krafa hans sé niðurfallin sökum tómlætis. Verður þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefndu af öllumkröfum stefnanda í máli þessu. Eftiratvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður. HjörturO. Aðalsteinsson dómstjóri kvað uppdóminn.DÓMSORÐ: Stefnda, Anna H. Sveinbjörnsdóttir, skal verasýkn af öllum kröfum stefnanda, Landsbankans hf., í máli þessu. Málskostnaðurfellur niður.
|
Mál nr. 248/1999
|
Kærumál Kæruheimild Frávísun frá Hæstarétti
|
Talið var að E skorti heimild til að kæra þá athöfn héraðsdómara, að beina því til hans, með vísan til 6. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að hann réði sér hæfan umboðsmann til að flytja mál sitt.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. júní 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærð er ákvörðun Héraðsdóms Reykjavíkur 1. júní 1999, þar sem héraðsdómari beindi því til sóknaraðila með vísan til 6. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að hann réði sér hæfan umboðsmann til að flytja mál sitt á hendur varnaraðila. Skilja verður kæru sóknaraðila svo að hann krefjist að ákvörðun þessi verði felld úr gildi. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Í 143. gr. laga nr. 91/1991 eru tæmandi taldar heimildir til að kæra til Hæstaréttar úrskurði, sem ganga undir rekstri einkamáls í héraði. Þar er hvergi getið heimildar til að beita kæru um það efni, sem mál þetta varðar. Samkvæmt því brestur heimild til kæru í málinu, sem verður þannig vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Kærumálskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 815/2013
|
Kærumál Gæsluvarðhald. B. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 Gæsluvarðhaldskröfu hafnað Farbann Framsal sakamanns
|
Hafnað var kröfu um að X yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þess í stað var X látinn sæta farbanni.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Benedikt Bogason og Þorgeir Örlygsson. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun réttargæslumanns varnaraðila, Guðmundar Jónssonar héraðsdómslögmanns, 150.000 krónur.
|
Mál nr. 102/2006
|
Kynferðisbrot Miskabætur Aðfinnslur
|
M var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa haft eða reynt að hafa önnur kynferðismök við Y á meðan hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar og svefndrunga. Í héraðsdómi, sem staðfestur var um sakfellingu M, var talið sannað að hann hefði brotið gegn 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þrátt fyrir þær tafir sem orðið höfðu á rannsókn málsins var staðfest niðurstaða héraðsdóms um refsingu hans. Var hann dæmdur í 12 mánaða fangelsi og til að greiða Y 400.000 krónur í miskabætur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Hrafn Bragason og Markús Sigurbjörnsson. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 7. febrúar 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á sakfellingu héraðsdóms, þyngingar á refsingu og að ákærða verði gert að greiða 500.000 krónur í miskabætur með vöxtum og dráttarvöxtum eins og í ákæru greinir. Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing verði milduð. Hann krefst þess einnig að bótakröfu verði vísað frá dómi, en til vara að hún verði lækkuð. Að gefnu tilefni hefur verið lagt nýtt skjal fyrir Hæstarétt. Stafar það frá Landspítala-háskólasjúkrahúsi, göngudeild húð- og kynsjúkdóma. Kemur þar fram að sýni frá brotaþola sem rannsakað var fyrir HIV smiti reyndist neikvætt, en í skýrslu ákærða fyrir héraðsdómi kom fram að honum hafi verið sagt að hún væri smituð. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða. Eins og nánar greinir í héraðsdómi varð nokkur dráttur á rannsókn máls þessa. Brot ákærða var framið 24. janúar 2004. Framkvæmd var réttarlæknisfræðileg skoðun á brotaþola í kjölfar komu hennar á neyðarmóttöku 27. sama mánaðar og voru sýni send til DNA greiningar í Rettsmedisinsk Institutt í Noregi 7. júlí 2004. Eftir að svar rannsóknarstofunnar barst 19. október sama ár virðist rannsókn að mestu hafa legið niðri þar til frekari skýrslur voru teknar af ákærða og brotaþola í maí 2005. Ákæra var svo gefin út 14. júní það ár. Þessi dráttur málsins á rannsóknarstigi er aðfinnsluverður og hefur ekki verið skýrður. Brýtur hann í bága við meginreglu 1. mgr. 133. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og er í andstöðu við 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þrátt fyrir framangreint verður héraðsdómur staðfestur um refsingu ákærða. Þá verður jafnframt staðfest ákvæði héraðsdóms um miskabætur. Er þá litið til þess að ekki hafa önnur gögn verið lögð fram henni til grundvallar en frásögn brotaþola af líðan sinni. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun og þóknun réttargæslumanns, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti, svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði, Michal Piecychna, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 437.211 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 311.250 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Ásu Ólafsdóttur hæstaréttarlögmanns, 99.600 krónur. Þetta er talið varða við 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 40/1992 en til vara við 196. gr. sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Y krefst miskabóta að fjárhæð 500.000 krónur auk vaxta og dráttarvaxta skv. vaxtalögum nr. 38/2001 frá 24. janúar 2004 til greiðsludags, auk greiðslu kostnaðar vegna lögmannsaðstoðar. Ákærði neitar sök. Verjandi ákærða krefst þess aðallega að ákærði verði sýknaður af kröfum ákæruvalds, en til vara að hann hljóti vægustu refsingu er lög leyfa. Þá krefst hann þess að skaðabótakröfu verði vísað frá dómi, en til vara að hún verði lækkuð. Loks krefst hann þess að sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð, þar með talin hæfileg málsvarnarlaun. Í skýrslu tæknideildar lögreglunnar í Reykjavík frá 12. febrúar 2004 kemur fram að 26. janúar 2004 hafi lögreglufulltrúi í ofbeldisbrotadeild og B, eigandi veitingastaðarins A, Reykjavík, komið í tæknideild lögreglu. Meðferðis hafi þeir haft eftirlitsmyndavélakerfi veitingastaðarins A, en á upptökum í kerfinu frá laugardeginum 24. janúar 2004 hafi B borið að hann hafi séð einn af starfsmönnum veitingastaðarins misnota sér kynferðislega ástand síðbúins gests, Y. Lögreglumenn í tæknideild hafi skoðað myndir úr kerfinu. Um hafi verið að ræða upptökur úr 9 myndavélum á veitingastaðnum. Það atvik er málið hafi snúist um hafi komið fram á myndavél úr setukrók á fyrstu hæð. Tekið hafi verið afrit af upptökunni sem hafi náð frá kl. 08.10 til kl. 13.38. Myndskeið beri með sér að starfsmaður sé að klippa eða skera göt á buxur Y í klofi og virðist hann gera tilraun til að hafa við hana samfarir. Tekið er fram að afrit úr myndavélakerfinu hafi verið á formi sem einungis kerfið sjálft hafi getað lesið. Upptakan sé mjög léleg og erfitt að þekkja einstaklinga af myndum sökum lélegra birtuskilyrða. Eftirlitsmyndavélakerfinu hafi verið skilað til B eftir að gögnum um atburðinn hafi verið eytt úr kerfinu. Rituð hefur verið skýrsla um réttarlæknisfræðilega skoðun á Y, vegna komu hennar á neyðarmóttöku 27. janúar 2004, kl. 20.11. Í skýrsluna er skráð eftir Y að hún hafi verið á veitingastað fram undir morgun. Hafi hún orðið eftir sökum þess að hún hafi átt eftir að ljúka við drykk. Er allir hafi yfirgefið staðinn hafi dyravörður verið eftir en hann hafi þurft að taka til. Hafi hann boðið Y í annað glas. Hún hafi farið á snyrtingu en er hún hafi komið til baka hafi hún fengið í hendur flösku af Breezer. Hún hafi setið og drukkið en eftir það myndi hún ekkert frekar af atburðum. Hún hafi vaknað og farið á snyrtinguna en þá tekið eftir að buxur hennar hafi verið rifnar. Hafi hún spurt dyravörðinn að því hvað hafi komið fyrir en hann borið að ekkert hafi gerst. Buxurnar hafi rifnað á snyrtingunni. Hafi dyravörðurinn séð að Y hafi verið reið vegna skemmda á buxunum og hann fylgt henni til dyra. Hafi hún farið heim og sofnað. Hún hafi vaknað kl. 15.00 á mánudeginum á eftir. Á þeim degi hafi eiginkona dyravarðarins komið í heimsókn. Hafi hún boðist til að kaupa ný föt ef Y færi ekki til lögreglu. Hafi Y leitað skýringa hjá henni á því hvað hafi átt sér stað og hvort dyravörðurinn hafi misnotað sig. Hafi konan sagt svo ekki vera en að ákærði hafi verið að ,,fitla við sjálfan sig”. Vinkona Y hafi haft það eftir öðrum eigenda staðarins að dyravörðurinn hafi komið ,,alveg óður” á laugardeginum, greinilega undir einhverskonar áhrifum, og viljað taka myndir úr eftirlitsmyndavélakerfi veitingastaðarins. Eigandi veitingastaðarins hafi skoðað myndir úr kerfinu seint á laugardagskvöldinu. Í svæði fyrir frásögn um ástand við skoðun er fært að Y hafi verið óraunveruleikatengd, yfirveguð og skýr í frásögn. Hún hafi ekkert munað. Þá hafi hún verið með niðurgang. Tekin hafi verið sýni til réttarlæknisfræðilegra rannsókna. Fimmtudaginn 29. janúar 2004 lagði Y fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot. Tæknideild lögreglu hefur 9. nóvember 2004 ritað greinargerð vegna DNA greiningar á sýnum er tekin voru á neyðarmóttöku. Fram kemur að 7. júlí 2004 hafi sýnin verið send til DNA greiningar til Rettsmedisinsk Institutt við Háskólann í Osló í Noregi. Svör rannsóknarstofunnar hafi borist 19. október 2004. Hafi rannsóknin leitt í ljós að í innsendum gögnum hafi engin sýni reynst nothæf til DNA greininga. Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu vegna málsins 26. febrúar 2004. Kvaðst hann umrædda nótt hafa starfað sem dyravörður á veitingastaðnum A. Y hafi komið á veitingastaðinn þessa nótt, en hann hafi kannast við hana þar sem hún hafi áður komið þangað. Eftir lokun hafi starfsfólk sest niður og drukkið bjór. Y hafi setið með þeim og drukkið áfengi. Er starfsfólk hafi verið í því að yfirgefa staðinn hafi ákærði spurt konu sem rekið hafi staðinn hvort ákærði mætti vera lengur á staðnum. Hafi hún leyft það. Hafi hún einnig sagt að hún hafi séð Y ,,reyna við” ákærða og hafi hún varað hann við henni. Hafi hún sagt að Y væri veik, en hún væri með sjúkdóminn ,,aids”. Þegar starfsfólkið hafi verið farið hafi Y spurt ákærða hvort hún mætti vera lengur og hafi ákærði leyft henni það. Hafi þau setið í sófa í herbergi til hliðar og inn af bar veitingastaðarins. Hafi þau bæði verið orðin mjög ölvuð er þar var komið. Á meðan þau hafi setið í sófanum hafi þau rætt saman og ákærði strokið henni, meðal annars um brjóstin. Eins hafi hann reynt að klæða hana úr buxum. Það hafi ekki tekist sökum þess hve þröngar þær hafi verið. Hafi ákærði strokið henni bæði innan klæða og utan. Á þeim tíma hafi hún verið vakandi og engar athugasemdir gert þótt ákærði hafi verið að strjúka henni. Ekki hafi verið annað að sjá en að henni hafi líkað það vel. Ekki gæti ákærði áttað sig á hvað hafi gerst næst en hann myndi þó eftir að hann hafi ætlað að klæða Y úr buxum en þar sem þær hafi verið þröngar hafi það ekki tekist. Hafi ákærði klippt göt á buxur hennar en hann hafi langað að snerta Y nakta. Hann kvaðst ekki muna hvort hann hafi snert hana en hann hafi verið mjög ölvaður. Erfitt væri að fullyrða hvort Y hafi allan tímann vitað hvað hafi farið fram, en ákærði kvaðst þó telja að svo væri. Hún hafi engar athugasemdir gert eða reynt að stöðva ákærða er hann hafi strokið henni. Eftir því sem ákærði myndi hafi hann hneppt frá eigin buxum, en ekki farið alveg úr þeim. Ekki hafi hann haft samfarir við Y. Ákærði kvaðst hafa hringt í Y og beðist afsökunar á því sem gerst hafi. Hafi hann óskað eftir því að hún myndi ekki kæra atburðinn til lögreglu. Ítrekaði ákærði að ekkert annað hafi gerst en að ákærði hafi strokið Y og hafi hún verið fullkomlega meðvituð um það og engar athugasemdir gert. Ákærði var yfirheyrður á ný hjá lögreglu 6. maí 2005. Við það tilefni var honum sýnd upptaka úr eftirlitsmyndavélakerfi veitingastaðarins A með myndskeiði frá kl. 11.21 til 11.31 að morgni laugardagsins 24. janúar 2004. Kvaðst hann kannast við myndefnið. Tók ákærði skýrt fram að allt það sem fram hafi farið á milli hans og Y hafi verið með hennar samþykki. Hafi Y komið þannig fram við ákærða þessa nótt að hún hafi gefið til kynna að hún vildi stunda kynlíf með honum. Hafi hún verið að reyna við ákærða alla nóttina. Kvaðst ákærði ekki muna eftir öllu sem gerst hafi. Hann myndi þó eftir að hún hafi sest við hlið ákærða í sófa á veitingastaðnum, auk þess sem hún hafi sest ofan á ákærða og verið að kyssa hann. Eins hafi hún strokið ákærða. Hafi ákærði reynt að taka Y úr buxum en sökum þess hve þröngar þær hafi verið hafi það ekki tekist. Hafi þau bæði verið vakandi og hún engar athugasemdir gert er ákærði hafi reynt að taka hana úr buxunum. Ákærða hafi langað til að snerta Y nakta. Hafi hann af þeim sökum klippt gat á buxur Y. Dómgreind ákærða hafi ef til vill ekki verið góð þar sem ákærði hafi verið orðinn töluvert ölvaður. Kvaðst ákærði nokkuð viss um að Y hafi verið meðvituð um það sem fram hafi farið og ekkert haft á móti því. Ekki hafi ákærði haft kynferðisleg mök við Y. Fyrir dómi við aðalmeðferð málsins bar ákærði að mestu með sama hætti og við yfirheyrslur hjá lögreglu. Kvaðst ákærði hafa orðið mjög drukkinn þessa nótt. Y hafi hegðað sér eins og hún væri hrifinn af ákærða. Hafi hún látið eins og hún vildi gera ,,eittvað meira” með honum. Í sófa við barinn hafi ákærði reynt að ná henni úr buxum en það ekki tekist. Af þeim sökum hafi hann náð í hníf eða skæri og skorið buxurnar. Ákærði kvað langt um liðið frá atburðum og myndi hann ekki hvort hann hafi snert kynfæri hennar. Hafi ákærða langað til að snerta Y nakta. Hafi hann í upphafi ætlað að láta hana sjálfa fara úr fötum en það hafi ekki tekist. Hafi hann því næst reynt það sjálfur. Hafi þau rætt saman nánast allan tímann. Ekki kvaðst ákærði geta fullyrt hvort hann hafi rætt við Y á meðan hann hafi klippt buxur hennar. Kvaðst hann þó viss um að hún hafi ekki verið sofandi, en hann hafi séð andlit hennar á meðan. Kvaðst hann viss um að hún hafi verið með opin augun. Ákærði kvaðst ekki muna eftir þeim atvikum er myndskeið úr eftirlitsmyndavélakerfi sýnir hann án klæða að neðan leggjast að Y. Kvaðst hann þó sennilega hafa verið að æsa sig upp kynferðislega. Hann hafi þó aldrei áformað að hafa við hana samfarir þar sem hann hafi vitað að hún var HIV smituð. Ákærði kvaðst hafa drukkið áfengi eftir lokun, en staðnum hafi verið lokað um kl. 6.00 að morgni laugardagsins. Kvaðst hann muna eftir að hafa drukkið tvöfaldan viskí úr glasi. Ekki kvaðst hann muna hvort hann hafi fengið sér fleiri en einn drykk. Y hafi verið undir áhrifum áfengis þó svo hún hafi ekki verið ölvuð að ráði. Ekki kvaðst ákærði hafa útskýrt fyrir Y um morguninn af hverju rifur hafi verið á buxum hennar. Kvaðst hann ekki kannast við framburð hennar þar að lútandi. Þá kvaðst ákærði ekki muna hvað klukkan hafi verið er Y hafi yfirgefið staðinn. Honum hafi verið tjáð að eigendur staðarins hafi látið Y vita um hvað hafi átt sér stað. Hafi eigendurnir látið ákærða vita um það. Hafi hann af þeim ástæðum hringt í Y. Hafi hann beðið hana afsökunar á að hafa skemmt fatnað hennar. Hann hafi ekki óskað eftir því að hún myndi ekki kæra atburðinn. Rangt væri túlkað í framburðarskýrslu hans hjá lögreglu um það efni. Ákærði kvað B hafa hringt í sig vegna þessara atvika. Ekki kvaðst ákærði muna hvað B hafi sagt við sig. Ákærði kvað rétt vera að eiginkona sín hafi rætt við Y eftir atburði. Hafi eiginkona ákærða viljað vita hvað Y hefði að segja um atburði, auk þess sem hún hafi viljað bæta henni buxurnar sem hafi rifnað. Ákærði kvaðst ekki hafa sett neitt í drykk Y er hafi orðið til þess að hún hafi sofnað. Er Y lagði fram kæru á hendur ákærða skýrði hún svo frá að hún hafi farið á veitingastaðinn A í Reykjavík aðfaranótt laugardagsins 24. janúar 2004. Á staðinn hafi Y verið komin um kl. 3.00 til 3.30 um nóttina. Þar hafi hún hitt vinkonu sína og þær farið saman á veitingahús þar sem þær hafi dvalið í um eina eða tvær klukkustundir. Eftir það hafi þær farið aftur á A. Að því hafi komið að staðnum hafi verið lokað og hafi Y spurt ákærða, sem starfað hafi sem dyravörður á staðnum, hvort hún mætti ljúka við drykk er hún hafði fengið í hendi. Hafi ákærði heimilað það, en hún hafi þekkt hann og treyst. Er hún hafi spurt ákærða að því hvort hún mætti ljúka við drykkinn hafi allir verið farnir út af staðnum nema þau tvö. Hafi Y setið með drykkinn en ákærði tekið til á staðnum. Hafi hún innt hann að því hvort hún mætti fara á snyrtinguna. Hafi hann bent henni á að nota snyrtingu fyrir starfsmenn sem hafi verið á sömu hæð og veitingastaðurinn. Hafi ákærði fylgt henni að snyrtingunni, en er hún hafi komið þaðan hafi hann boðið henni drykk af barnum. Hafi hún þegið boðið. Hafi ákærði fært henni drykk í sófa í horni veitingastaðarins. Drykkurinn hafi verið blandaður Breezer í flösku. Hafi hún drukkið af flöskunni. Það næsta er hún myndi hafi verið er hún hafi rankað við sér í sófanum, en þá hafi klukkan verið á bilinu 9.00 til 9.30 um morguninn. Er hún hafi vaknað hafi hún í fyrstu verið rugluð en áttað sig á að hún væri ekki heima hjá sér. Glös og annað á borði fyrir framan hana hafi legið á hliðinni. Veski hennar hafi legið opið á gólfinu. Einnig hafi hún tekið eftir seðlaveski og karlmannsúri á borðinu. Hafi hún ekki áttað sig á hvað hafi komið fyrir en staðið á fætur til að fara á snyrtinguna. Í því hafi hún orðið vör við að buxur hennar hafi verið rifnar. Hafi hún spurt ákærða hvað hafi komið fyrir. Hafi hann borið að hún hafi rifið buxurnar á klósettrúlluhaldara á snyrtingunni. Hafi hann farið með Y á snyrtinguna og sýnt henni hvernig það hafi atvikast. Eftir að hafa notað snyrtinguna hafi Y yfirgefið staðinn. Er hún hafi komið heim til sín hafi hún afklæðst og lagst til svefns. Hafi hún ekki vaknað aftur fyrr en um kl. 14.00 á mánudeginum 26. janúar. Hafi hún legið í rúminu með ógleði og svima. Um kl. 17.00 á mánudeginum hafi verið bankað á dyrnar. Þar hafi verið komin eiginkona ákærða. Hafi hún komið inn til Y og borið að hún væri miður sín yfir því sem eiginmaður hennar hafi gert Y. Y kvaðst hafa verið mjög ringluð og ekki hafa vitað hvað ákærði hafi átt að hafa gert. Hafi eiginkona ákærða þá sagt að ákærði hafi gert Y ,,hræðilegan hlut.” Hafi Y innt konuna nánar eftir því hvað það hafi verið og hvort ákærði hafi haft við hana samfarir. Hafi eiginkonan neitað því en borið að ákærði hafi horft á Y og ,,fróað sjálfum sér um leið.” Hafi eiginkonan sagt að ákærði væri reiðubúinn að bæta Y síðbuxurnar. Þau ættu einungis 70.000 krónur en væru engu að síður reiðubúin til að bæta buxurnar. Hafi hún síðan greint frá því að hún væri ófrísk, komin átta mánuði á leið. Af þeim ástæðum mætti ekki kæra atburðinn til lögreglu. Er eiginkonan hafi nefnt bætur fyrir síðbuxurnar hafi Y skoðað buxurnar nánar. Hafi hún þá séð rifu í klofi aftanverðu. Hafi konan sagt að maður sinn væri í bifreið fyrir utan húsið og að hann vildi koma inn til að biðjast afsökunar. Hafi Y hafnað því alfarið. Í framhaldinu hafi konan yfirgefið íbúðina. Y kvaðst aðfaranótt 24. janúar hafa drukkið þrjá litla bjóra, eitt staup af líkjör, eitt staup af ,,snaps” og síðan þann drykk sem ákærði hafi boðið sér. Ekki hafi hún verið ölvuð. Kvaðst hún ekki gera sér grein fyrir hvort ákærði hafi þessa nótt haft við sig kynmök. Hafi hún skoðað nærföt sín á mánudeginum og ekki séð neitt sem gefið hafi til kynna að svo hafi verið. Ákærði hafi hringt í sig miðvikudaginn 28. janúar 2004. Í því símtali hafi hann grátbeðið sig um að kæra málið ekki til lögreglu. Hafi hann borið að hann hafi verið drukkinn á veitingastaðnum umrætt sinn. Hafi hann aldrei áður gert neitt viðlíka. Hafi hann lofað að bæta Y tjón hennar. Hún hafi í engu svarað honum. Y var á ný boðuð til skýrslutöku hjá lögreglu 11. maí 2005. Var henni við það tilefni kynntur framburður ákærða hjá lögreglu. Kvað hún rangt að hún hafi verið að reyna við ákærða þetta kvöld eða að hún hafi gefið honum til kynna að hún vildi hafa við hann kynmök. Kvaðst hún ekki muna eftir að ákærði hafi verið að strjúka henni um brjóst eða að hann hafi verið að reyna að klæða hana úr buxum. Þá kvaðst hún ekki muna eftir að ákærði hafi klippt buxur hennar í sundur. Hafi hún sofnað í sófa á veitingastaðnum eftir að hafa drukkið drykk er ákærði hafi fært henni. Hafi hún ekki vaknað fyrr en löngu síðar og yfirgefið staðinn sennilega á milli kl. 9.00 og 10.00 um morguninn. Kvað hún þá tímasetningu ekki þurfa að vera rétta. Fyrir dómi bar Y um atvik með svipuðum hætti og hjá lögreglu. Kvaðst hún hafa pantað sér drykk nærri lokunartíma veitingastaðarins. Ákærði hafi verið dyravörður á staðnum. Hafi hún fengið leyfi hjá honum til að klára drykkinn, þó svo búið væri að loka staðnum. Eftir að hafa fengið annan drykk hjá ákærða eftir lokun myndi hún ekkert af atburðum næturinnar. Hafi þau ekki látið vel hvort að öðru á þeim tíma er hún myndi eftir. Kvaðst hún hafa tekið eftir götum á buxum sínum inni á salerni eftir að hún hafi vaknað. Hafi ákærði skýrt það svo að hún hafi rifið buxurnar inni á salerni. Kvaðst hún hafa staðið í þeirri trú að klukkan hafi verið 10.00 eða 11.00 er hún hafi yfirgefið staðinn. Hafi hún sofnað eftir að heim var komið og sofið samfellt í tvo daga. Eftir að hún hafi vaknað hafi hún tekið eftir götum á sokkabuxum sínum. Eiginkona ákærða hafi komið í heimsókn. Hafi hún farið þess á leit við Y að hún myndi ekki kæra atburðinn. Kvaðst Y hafa velt fyrir sér af hverju það væri. Þá hafi eiginkona ákærða boðið fram fjármuni ef það gæti orðið til þess að kæra yrði ekki lögð fram. Eiginkona ákærða hafi sagt að eitthvað mjög slæmt hafi gerst, en ekki nákvæmlega hvað. Maður að nafni C hafi unnið á veitingastaðnum A á þessum tíma og kona að nafni D verið vinkona hans. Eftir að eiginkona ákærða hafi yfirgefið Y hafi D og C komið til hennar og sagt Y að hún yrði að fara til lögreglu til að leggja fram kæru á hendur ákærða. Hafi þau sagt að ákærði hafi gert eitthvað við hana, en ekki nefnt hvað það hafi verið. Þau hafi ekki heldur greint frá því hvaðan þau hafi fengið vitneskju um það sem átt hafi sér stað. Y kvaðst ekki hafa hugmund um hvað ákærði eigi að hafa gert við sig, en hún hafi ekki séð myndir úr eftirlitsmyndavélakerfi staðarins, auk þess sem enginn hafi sagt sér nákvæmlega frá því hvað hafi komið fyrir. Sú staða hafi haft mikil áhrif á Y, en allt hafi umturnast í lífi hennar við þetta. Henni liði eins og hún hafi tapað virðingu sinni. Þá hafi hún verið veik í marga mánuði eftir þetta, en hún kvaðst telja að það hafi verið vegna einhvers er ákærði hafi sett í drykk sinn. E, eiginkona ákærða, gaf skýrslu fyrir dómi, þrátt fyrir að henni hafi verið gerð grein fyrir ákvæði a-liðar 1. mgr. 50. gr. laga nr. 19/1991, um meðferð opinberra mála. E kvað ákærða hafa komið heim um hádegi laugardaginn 24. janúar 2004. Ákærði hafi sagt sér að eitthvað hafi komið fyrir á veitingastaðnum A þennan morgun. Hann hafi þó ekki sagt sér nákvæmlega hvað það hafi verið að öðru leyti en því að hann hafi nánast haft samfarir við aðra konu. Ekkert hafi þó gerst. Kvaðst E hafa heimsótt viðkomandi konu, en þangað hafi ákærði ekið henni. Hafi hún viljað vita hvað þessi kona hefði að segja um atburði. Komið hafi í ljós að konan hafi ekkert getað sagt um samskipti sín og ákærða þessa nótt. Það hafi verið eins og konan vissi að eitthvað hafi gerst en ekki hvað. Hún hafi sýnt E rifnar buxur sínar. Hafi E boðist til að greiða fyrir þær. E kvaðst ekki hafa beðið konuna um að fara ekki til lögreglu vegna þessara atburða. F kvaðst hafa rekið veitingastaðinn A í upphafi árs 2004 ásamt þáverandi sambýlismanni sínum B. Kvað hún rekstraraðila staðarins jafnan hafa athugað eftirlitsmyndavélakerfi staðarins eftir helgar. Það hafi verið gert umrætt sinn og þá komið í ljós þau atvik sem mál þetta snúist um. Y hafi oft komið á veitingastaðinn og verið ágætur vinur þeirra er þar hafi starfað. Kvaðst F hafa séð ákærða og Y ræða saman á veitingastaðnum þessa nótt fyrir lokun, en hún ekki séð þau láta vel hvort að öðru. Kvaðst hún hafa rætt þessa atburði við Y í síma tveim til þremur dögum eftir atvikið. Ekki hafi F lýst fyrir Y þeim atvikum er hún hafi séð á myndskeiðum úr eftirlitsmyndavélakerfinu. Hafi F spurt Y hvað hafi átt sér stað en Y sagt að hún myndi ekkert af atvikum þennan morgun. F kvaðst ekki muna hvort hún hafi sagt ákærða aðfaranótt laugardagsins 24. janúar 2004 að Y væri hugsanlega með sjúkdóminn ,,aids”. Hún kvaðst þó einhverju sinni hafa haft það á orði við einstaklinga er tengdust staðnum. Kvaðst hún hafa fengið vitneskju um að D og C hafi farið með Y upp á spítala eftir atburði. D hafi ekki unnið á veitingastaðnum en verið vinkona C er unnið hafi á staðnum. Kvaðst F ekki hafa greint D eða C frá því er komið hafi fram á upptökum úr myndavélakerfinu. Hafi hún einungis sagt þeim að Y hafi verið misnotuð. B kvaðst hafa rekið veitingastaðinn A í janúar 2004. Þá helgi er atburðir hafi átt sér stað hafi B verið í sumarbústað. Á laugardeginum hafi ákærði hringt og sagt að hann þyrfti að komast inn í herbergi þar sem eftirlitsmyndavélakerfið væri geymt. Ekki hafi hann útskýrt af hverju það væri. Hafi B neitað honum um það, auk þess sem ekki hafi verið hægt að skoða myndir úr kerfinu nema með því að nota sérstakt aðgangsorð að kerfinu. Þeir hafi slitið samtalinu og B fundist það einkennilegt. Hafi hann farið til Reykjavíkur á laugardeginum og þá skoðað myndir úr kerfinu. Við þá skoðun hafi hann séð ákærða og Y sitja við drykkju í herbergi á veitingastaðnum. Fleira hafi komið í ljós sem hafi orðið til þess að hann hafi á mánudeginum farið með eftirlitsmyndavélakerfið til lögreglu. Ákærða hafi þá þegar verið sagt upp störfum á veitingastaðnum. B kvaðst einhverju síðar hafa rætt við hann um atvikin og hafi ákærði þá borið af sér allar sakir. B kvaðst ekki hafa sýnt neinum myndir úr eftirlitsmyndavélakerfinu. F hafi þó þekkt aðgangsorð að kerfinu. B hafi þó talið að hún kynni ekki á kerfið. Ekki kvaðst B vita hver hafi rætt við Y um þessa atburði, en það gæti hafa verið F. B kvað klukku í eftirlitsmyndavélakerfinu ávallt hafa verið rétta. Guðmundur Ásgeirsson rannsóknarlögreglumaður staðfesti þátt sinn í rannsókn málsins. Kvað hann rekstraraðila veitingastaðarins A hafa komið með eftirlitsmyndavélakerfið til lögreglu, þ. á m. tölvu er kerfið hafi verið vistað á. Úr tölvunni hafi verið tekið myndskeið um 7 klukkustunda langt. Vandkvæðum bundið hafi verið að vinna með myndir úr kerfinu þar sem myndgæði hafi ekki verið góð. Þau hafi minnkað við að myndskeið hafi verið færð yfir á DVD disk. Eftirlitsmyndavélakerfið væri þannig gert að myndavélar væru á nokkrum stöðum á veitingastaðnum. Myndavélar færu hins vegar ekki af stað nema þær yrðu varar við hreyfingu. Myndskeið bæru með sér samskipti ákærða og Y. Tekin hafi verið afrit af atburðum frá kl. 8.10 á laugardagsmorgninum til kl. 13.38. Niðurstaða: Ákærða er gefið að sök að hafa að morgni laugardagsins 24. janúar 2004, á veitingastaðnum A í í Reykjavík, haft eða reynt að hafa önnur kynferðismök en samræði við Y, gegn vilja hennar, með því að klippa göt á buxur hennar og sokkabuxur í sitjanda og í klofi, leggjast ber að neðan ofan á Y aftanverða og viðhafa samfarahreyfingar, en ákærði hafi notfært sér það að Y hafi ekki getað spornað við kynferðisbrotinu sökum ölvunar og svefndrunga. Sakarefnið byggir að meginstefnu á atvikum er fram koma á myndum úr eftirlitsmyndavélakerfi staðarins, en sá einstaklingur er sá um rekstur hans á þessum tíma fór með kerfið til lögreglu mánudaginn 26. janúar 2004, eftir að hafa borið augum kynferðislegar athafnir ákærða. Ákærði neitar sök og byggir varnir sínar á því að athafnir hans greint sinn hafi farið fram með fullu samþykki Y, sem hafi verið vel áttuð. Y ber að hún muni ekkert eftir atburðum þennan morgun. Hún hafi sofnað í sófa á veitingastaðnum eftir að ákærði hafi borið henni áfengan drykk. Hún hafi vaknað talsverðu síðar og þá tekið eftir að klippt hafi verið göt á buxur hennar. Dómendur og sakflytjendur hafa í réttinum horft á upptökur úr eftirlitsmyndavélakerfi veitingastaðarins A. Myndgæði gætu verið betri en þó er unnt að greina myndefni í öllum aðalatriðum. Upptaka úr myndavél sem staðsett er í rými inn af vínbar veitingastaðarins sýnir ákærða og Y verja talsverðum tíma í rýminu, lengst af í sófa. Á tilteknum tíma færir Y sig úr þriggja sæta sófa er hún og ákærði höfðu setið í yfir í eins sætis sófa og leggst þar fyrir. Stuttu síðar tekur ákærði til við að klippa eða skera göt á buxur Y í sitjanda og klofi. Í beinu framhaldi tekur hann niður um sig eigin buxur og leggst ber að neðan aftan á Y þannig að kynfæri hans nema við afturenda hennar. Í skamma stund viðhefur hann þannig samfarahreyfingar. Við mat á sök er til þess að líta að ákærði hefur viðurkennt að hafa klippt göt á buxur Y og að það hafi verið gert í kynferðislegum tilgangi. Y fullyrðir að hún muni ekkert eftir atvikum er þar var komið og að hún hafi ekki gefið samþykki sitt fyrir þessu framferði ákærða. Sá framburður hennar er trúverðugur að mati dómsins og styðst aukreitis við framburði vitna í málinu. Þá sýna upptökur úr eftirlitsmyndavélakerfinu hvernig Y fyrr þennan morgun ítrekað bandaði ákærða frá sér er hann gerðist of nærgöngull við hana. Einnig virðast upptökur benda til að hún hafi fært sig yfir í sófa er hún lá í er ákærði klippti gat á buxur hennar, gagngert í þeim tilgangi að leggjast til hvílu. Loks verður að mati dómsins ekki annað séð af upptökum en að Y hafi verið í fastasvefni er ákærði klippti göt á buxur hennar og viðhafði samfarahreyfingar við hana. Þegar til alls þessa er litið, hafður er í huga sá tími er líður frá kynferðislegum athöfnum ákærða þar til Y vaknar og horft til framburðar ákærða og ósennilegra skýringa hans á ástæðum þess að hann klippti göt á buxur Y, verður ekki við annað miðað en að ákærði hafi klippt götin og viðhaft samfarahreyfingar við hana, án þess að fyrir hafi legið samþykki hennar eða hún haft vitneskju um þær athafnir ákærða sökum ölvunar og svefndrunga. Samkvæmt 196. gr. laga nr. 19/1940 varðar það refsingu að viðhafa önnur kynferðismök en samræði við einstakling sem þannig er ástatt fyrir að hann getur ekki spornað við verknaði eða skilið þýðingu hans. Y gat ekki spornað við þeim athöfnum er ákærði viðhafði umrætt sinn þar sem hún svaf ölvunarsvefni. Það framferði ákærða að girða niður um sig buxur sínar, leggjast án klæða að neðan aftan á Y þannig að kynfæri hans námu við afturenda Y og viðhafa í kjölfarið samfarahreyfingar, eru önnur kynferðismök en samræði. Verður ákærði því sakfelldur samkvæmt ákæru fyrir brot gegn 196. gr. laga nr. 19/1940. Rétt þykir að gera nokkra grein fyrir framvindu máls þessa. Brot þau sem hér er dæmt um voru kærð til lögreglu í lok janúar 2004. Skýrslur voru teknar af Y 29. janúar 2004 og ákærða 26. febrúar 2004. Sýni úr réttarlæknisfræðilegri skoðun voru send til Noregs til DNA greiningar 7. júlí 2004. Niðurstöður voru sendar að utan 19. október 2004. Í desember 2004 var mælt fyrir um frekari skýrslutökur af Y og ákærða og voru skýrslur teknar af þeim 6. og 11. maí 2005. Ákæra var gefin út 14. júní 2005. Fyrirkall var gefið út 21. júní 2005 og málið þingfest fyrir héraðsdómi 2. september sama ár. Aðalmeðferð málsins var ákveðin 3. nóvember 2005 og voru á þeim degi teknar skýrslur af ákærða og vitnum. Í ljósi framburða er gefnir voru við aðalmeðferð málsins var ákveðið að taka skýrslur af fleiri vitnum á dómþingi 5. desember 2005. Vitnin mættu ekki við aðalmeðferðina þann dag en skýrslutakan fór fram 15. desember 2005. Ákærði mætti ekki við aðalmeðferðina þann dag þar sem hann var þá farinn til Póllands. Að ósk verjanda ákærða var ákveðið að fresta málinu fram yfir áramót til að ákærða gæfist færi á að taka afstöðu til atriða er fram komu við skýrslutökuna 15. desember. Var málið tekið fyrir 4. janúar 2006 þar sem ákærði sótti þing. Var málið flutt þann dag. Þó svo nokkuð sé um liðið frá því þeir atburðir áttu sér stað sem sakarefni þetta er sprottið af, þykir mál þetta ekki hafa dregist þannig að máli skipti um refsingu. Ákærði er fæddur í september 1975. Hefur hann í tvígang gerst sekur um umferðarlagabrot og gengist undir sektargreiðslur í febrúar 2004 og mars 2005 af þeim ástæðum. Brot hans nú er hegningarauki við fyrri brot og verður litið til þess við ákvörðun refsingar. Ákærði á sér engar málsbætur. Með vísan til 1. og 7. tl. 1. mgr. 70. gr. laga nr. 19/1940 er refsing hans ákveðin fangelsi í 12 mánuði. Þórdís Bjarnadóttir héraðsdómslögmaður hefur krafist skaðabóta fyrir hönd Y að fjárhæð 500.000 krónur, auk vaxta. Í kröfunni er vísað til þess að Y muni atburði ekki fyllilega og valdi það henni mikilli reiði. Hafi hún gefið skýra frásögn af því er hún muni en hafi ekki verið fyllilega áttuð á hvernig hún ætti að taka á atburðum. Hafi hún verið með óraunveruleikakennd og verið misboðið. Um sé að ræða mjög alvarlegt og gróft brot sem hafi beinst gegn persónu brotaþola en ákærði hafi notfært sér ölvunarástand hennar og misnotað hana kynferðislega. Gerð sé krafa um bætur fyrir brot sem komi til með að hafa mikil áhrif á brotaþola í framtíðinni. Með vísan til þess er hér að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að framferði ákærða gagnvart Y hafi valdið henni miska. Á hún rétt á skaðabótum vegna háttsemi hans á grundvelli 26. gr. laga nr. 50/1993. Í ljósi atvika málsins eru bætur þessar hæfilega ákveðnar 400.000 krónur. Sú fjárhæð ber vexti með þeim hætti er í dómsorði er kveðið á um. Ákærði greiði allan sakarkostnað samkvæmt yfirlitum lögreglustjóra um sakarkostnað ásamt tildæmdum málsvarnar- og réttargæslulaunum að viðbættum virðisaukaskatti, sem í dómsorði greinir. Hefur þá verið litið til þess að þóknun til handa dómtúlki samkvæmt yfirliti lögreglustjóra greiðist úr ríkissjóði. Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið Sigríður J. Friðjónsdóttir saksóknari. D ó m s o r ð: Ákærði, Michal Piecychana, sæti fangelsi í 12 mánuði. Ákærði greiði 618.024 krónur í sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns 199.200 krónur og þóknun til réttargæslumanns brotaþola Þórdísar Bjarnadóttur héraðsdómslögmanns, 124.500 krónur.
|
Mál nr. 40/2001
|
Skip Kaupsamningur Skaðabótamál Veiðiheimildir Sératkvæði Fiskveiðistjórn
|
O seldi S skipið OW árið 1994. Á árunum 1997 og 1999 fékk S úthlutað hlutdeild í úthafskarfa og þorskafla í Barentshafi. Var sú úthlutun að hluta byggð á veiðireynslu skipsins á árinu 1993, er það var enn í eigu O. Á þeim tíma voru slíkar veiðar ekki háðar leyfi íslenskra stjórnvalda. Taldi O að sér bæri sú hlutdeild sem rakin yrði til veiðireynslu á árinu 1993. Hann átti þó ekkert skip er hér var komið sögu en úthlutun var bundin við skipseign. Engin réttindi höfðu verið tengd veiðireynslu utan fiskveiðilögsögunnar þegar skipið var selt og var ósannað að þess hefði þá mátt vænta innan skamms tíma. Verðmæti, sem rekja mátti til veiðireynslu O, sköpuðust fyrst tæpum þremur árum eftir undirritun kaupsamnings. Þar sem O glataði þannig engum réttindum við úthlutunina sjálfa var ekki talið að áfrýjandi hefði auðgast á kostnað hans við hana. Þá var ekki fallist á að O ætti einkaréttarlegt tilkall til hlutdeildar í þeim réttindum, sem S var úthlutað, enda var ekki á það minnst í kaupsamningnum hvernig með skyldi fara ef til kæmu önnur réttindi en vitað var um á þeim tíma og bundin væru aflahlutdeild O. Var talið að S hefði haft réttmæta ástæðu til að ætla að með efndum sínum á ákvæðum kaupsamningsins og afsals væri lögskiptum aðila lokið. Var S því sýknaður af kröfu O.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hrafn Bragason og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 30. janúar 2001. Krefst hann sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Með kaupsamningi 5. febrúar 1994 seldi stefndi áfrýjanda skipið Otto Wathne NS-90, sem er 598 rúmlesta skuttogari, smíðaður á Spáni 1990. Skipið ber nú nafnið Rán HF-42. Skipið hafði ekki veiðileyfi í íslenskri lögsögu þegar kaupin voru gerð og var kveðið svo á um í kaupsamningnum að áfrýjandi skyldi leggja „til nægjanlega rúmlestatölu í skipum til úreldingar á móti skipinu, svo það fái að veiða innan íslenzkrar landhelgi.“ Ennfremur sagði að engar aflaheimildir fylgdu skipinu. Afsal var gefið út 29. mars 1994 og var skipið afhent áfrýjanda þann dag. Af gögnum málsins þykir verða ráðið að Otto Wathne NS-90 hafi, síðasta árið er skipið var í eigu stefnda, þ.e. 1993, einkum verið haldið til úthafsveiða. Samkvæmt gögnum Fiskistofu hafði skipið veitt 1.618.823 kg af úthafskarfa á Reykjaneshrygg á því ári og 1.536.785 kg af þorski í Barentshafi. Áður en til sölu þess kom virðist hafa verið búið að færa af því allar aflaheimildir á grundvelli laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða, en ekkert liggur fyrir um hverjar þær voru. Af hálfu áfrýjanda er fullyrt að stefndi hafi verið að hætta í útgerð og hafi ekki frá afhendingardegi haft yfir skipi að ráða. Hefur þeirri fullyrðingu ekki verið hnekkt. Óumdeilt er að áfrýjandi keypti tvö fiskiskip til úreldingar til að hið nýkeypta skip fengi veiðileyfi í íslenskri fiskveiðilögsögu. Þegar ofangreind kaup voru gerð voru úthafskarfaveiðar á Reykjaneshrygg og þorskveiðar í Barentshafi ekki háðar leyfi íslenskra stjórnvalda. Liggur fyrir í málinu að skipinu var af hálfu áfrýjanda næstu ár haldið til slíkra veiða. Samkvæmt gögnum Fiskistofu veiddi skipið á árinu 1994 561.458 kg af úthafskarfa á Reykjaneshrygg og 1.016.067 kg af þorski í Barentshafi. Samsvarandi tölur fyrir árið 1995 voru 363.189 kg og 1.152.411 kg og fyrir árið 1996 1.514.255 kg og 466.468 kg. Í árslok 1996 tóku gildi lög nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Segir þar í 4. gr. að öllum íslenskum skipum séu heimilar veiðar utan lögsögu Íslands með þeim takmörkunum sem leiðir af lögum og reglum settum með stoð í þeim. Í 1. mgr. 5. gr. segir að um veiðar utan lögsögu úr stofnum, sem veiðast bæði innan og utan hennar, skuli gilda ákvæði laga um stjórn fiskveiða eftir því sem við geti átt, sbr. þó ákvæði greinarinnar. Í 2. mgr. segir að sé tekin ákvörðun um að takmarka heildarafla úr slíkum stofni sem samfelld veiðireynsla er á skuli aflahlutdeild einstakra skipa ákveðin á grundvelli veiðireynslu þeirra miðað við þrjú bestu veiðitímabil þeirra á undangengnum sex veiðitímabilum. Í 1. mgr. 6. gr. segir að verði ákveðinn heildarafli úr öðrum stofnum en þeim sem um ræðir í 5. gr., á grundvelli samnings sem Ísland er aðili að, skuli ráðherra setja reglur um veiðar íslenskra skipa á þeim hluta heildaraflans sem kemur í hlut Íslands. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar skal skipting veiðiheimilda miðast við veiðireynslu, ef hún er fyrir hendi, á sama hátt og mælt er fyrir um í 2. mgr. 5. gr. Í 2. gr. laganna segir, að úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögunum myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Með reglugerð nr. 27/1997, er tók gildi 28. janúar 1997, ákvað sjávarútvegsráðherra að frá þeim tíma skyldi íslenskum fiskiskipum óheimilt að stunda flotvörpuveiðar á úthafskarfa án sérstaks leyfis Fiskistofu, sbr. 1. mgr. 2. gr. reglugerðarinnar, en í 1. gr. hennar segir að ákvæði hennar taki til flotvörpuveiða á úthafskarfa utan fiskveiðilandhelgi Íslands og einnig til úthafskarfaveiða fiskiskipa, sem leyfi hafi til veiða í fiskveiðilandhelgi Íslands, er þau stunda flotvörpuveiðar þar utan línu, sem tiltekin er í greininni. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar skal hverju íslensku fiskiskipi reiknuð aflahlutdeild í úthafskarfa og skuli aflahlutdeild hvers skips reiknuð í hlutfalli við afla þess, miðað við þrjú bestu veiðiár skipsins almanaksárin 1991-1996. Þó skuli 5% heildarkvótans úthlutað til þeirra skipa einna, sem úthafskarfaveiðar stunduðu á árunum 1989, 1990 og 1991 og skal miðað við afla allra áranna. Í 5. gr. reglugerðarinnar segir að úthlutun aflahlutdeildar samkvæmt henni sé bundin því skilyrði að útgerð skips afsali sér aflahlutdeild, sem úthlutað er á grundvelli laga nr. 38/1990, sem nemi 8% af þeirri úthafskarfahlutdeild, sem þeim er úthlutað á árinu 1997. Þau skip, sem ekki hafi veiðiheimildir innan lögsögunnar skuli sæta 8% skerðingu í úthlutun aflahlutdeildar í úthafskarfa. Hinn 10. maí 1999 var með stoð í lögum nr. 151/1996 sett reglugerð nr. 306/1999 um úthlutun þorskaflahlutdeildar í Barentshafi. Var í 1. gr. hennar kveðið á um að úthluta skuli aflahlutdeild í þorski til skipa á grundvelli veiðireynslu miðað við þrjú bestu ár þeirra á síðustu sex árum frá og með 1993 að telja. II. Í héraðsdómi er greint frá úthlutun Fiskistofu á aflaheimildum í úthafskarfa á Reykjaneshrygg til áfrýjanda og bréfaskiftum í því sambandi. Í bráðabirgðaúthlutun 7. febrúar 1997 var miðað við veiðireynslu áranna 1994, 1995 og 1996, eða samtals 2.438.902 kg. Áfrýjandi gerði athugasemd við þetta og óskaði þess að miðað yrði við árin 1993, 1994 og 1996, en á fyrstnefnda árinu hafði skipið verið í eigu stefnda eins og áður er fram komið. Féllst Fiskistofa á þetta og leiddi þetta til hækkunar á viðmiðunartölu, sem nam 1.618.944 kg og varð hún 4.057.846 kg. Er krafa stefnda í málinu miðuð við að honum hafi borið 43,82% af þessari úthlutun, en um þá hlutfallstölu er ekki ágreiningur. Á árinu 1999 var áfrýjanda úthlutuð aflahlutdeild í þorski í Barentshafi á grundvelli reglugerðar nr. 306/1999. Var við úthlutunina miðað við veiðireynslu áranna 1993, 1994 og 1995. Miðar stefndi kröfu sína við að honum hafi borið 41,48% af þeirri úthlutun, þ.e. vegna veiðireynslu á árinu 1993 og er heldur ekki ágreiningur um þá hlutfallstölu. III. Stefndi telur að áfrýjandi hafi einungis keypt af honum skipið sjálft en ekki þá aflareynslu sem það hafði áunnið sér meðan það var í hans eigu. Því eigi áfrýjandi að greiða honum bætur sem svari matsverði þeirrar aflahlutdeildar og þess aflamarks sem hann hafi notið umfram það sem hann hafði sjálfur áunnið sér. Heldur stefndi því fram að kröfur sínar styðjist við fordæmi Hæstaréttar í dómum hans, sbr. H.1996.126, H.1998.799,1724 og H.1999.262. Mál þessi fjölluðu öll um veiðar innan íslensku efnahagslögsögunnar og voru háðar heildarstjórnunarkerfi fiskveiða þegar þau skipakaup urðu, sem voru tilefni þessara mála. Við þau skipakaup varð því að hafa þetta stjórnunarkerfi í huga. Mál það sem hér er til úrlausnar varðar hins vegar veiðar utan efnahagslögsögunnar sem voru öllum frjálsar þegar kaupin voru gerð og lutu ekki heildarstjórnun stjórnvalda fyrr en með lögum nr. 151/1996, en það varð nær þremur árum eftir að stefndi seldi áfrýjanda skip sitt. Verða áminnstir dómar ekki taldir hafa fordæmisgildi í máli þessu. Eins og áður er rakið var mælt fyrir um það í lögum nr. 151/1996 og reglugerðum nr. 27/1997 og nr. 306/1999 að miða skyldi aflahlutdeild einstakra skipa við veiðireynslu þrjú bestu veiðitímabilin á undangengnum sex árum. Var hér um að ræða aðferð, sem stjórnvöld skyldu hafa við þessa úthlutun. Verður ekki litið á veiðireynslu sem eign útgerðar í þessu samhengi, enda hefðu lög allt eins getað mælt fyrir um aðra og öðruvísi viðmiðun. Í greindum ákvæðum var ekkert á það minnst hvort við úthlutunina skyldi líta til þess hvort viðkomandi skip væri í eigu og útgerð sömu lögaðila og áttu skipið og gerðu það út á viðmiðunarárunum. Undantekningarlaust var mælt fyrir um það að aflahlutdeild skyldi úthlutað til skips. Stefndi átti er hér var komið sögu ekkert skip sjálfur, sem hann gat vísað á. Er ekki annað fram komið en að hann hafi hætt úthafsveiðum við sölu skipsins. Samkvæmt ósk áfrýjanda var við úthlutanir aflahlutdeildar til hans meðal annars miðað við veiðireynslu ársins 1993, en á því ári hafði skipið verið í eigu stefnda. Má um það deila hvaða rétt áfrýjandi átti til þessa að lögum, en ekki er um það ágreiningur að þessi hafi framkvæmdin almennt verið. Þessi úthlutun stjórnvalda þykir þó ekki leiða sjálfkrafa til þess að stefndi geti byggt rétt á henni. Til þess að svo geti orðið verður hann annað hvort að hafa átt einhvern rétt til úthlutunar frá stjórnvöldum eða á hendur áfrýjanda til að hann yfirfærði þau réttindi sem honum hlotnuðust til sín, í heild eða að hluta. Stefndi hafði selt skip, sem engan veiðirétt átti í íslenskri lögsögu, en gat veitt utan hennar þar sem veiðar voru öllum frjálsar og voru ekki háðar úthlutunum stjórnvalda hér á landi. Engin réttindi höfðu verið tengd veiðireynslu utan fiskveiðilögsögunnar þegar skipið var selt og er ósannað að þess hafi þá mátt vænta innan skamms tíma, enda liðu nær þrjú ár eftir kaupin þar til það var gert. Þá fyrst sköpuðust einhver verðmæti sem rekja mátti til úthlutunar aflahlutdeildar á grundvelli veiðireynslu. Stefndi átti ekkert skip er að úthlutun aflahlutdeildar kom 1996. Leit Fiskistofa svo á að engin lagaheimild væri til þess að verða við kröfu hans um aflahlutdeild á grundvelli veiðireynslu meðan skipið var í hans eigu. Verður á það sjónarmið að fallast. Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið glataði stefndi engum réttindum við úthlutunina sjálfa. Áfrýjandi auðgaðist þannig ekki á hans kostnað við hana. IV. Af því sem að framan er sagt leiðir, að úrlausn málsins ræðst af skýringu á því, hvort stefndi gat á grundvelli kaupsamnings aðila og með hliðsjón af aðstæðum við samningsgerðina, átt kröfu á hendur áfrýjanda um að hann yfirfærði til hans hluta þeirrar aflahlutdeildar, sem Fiskistofa hafði reiknað honum. Svo sem áður er getið var skipið Otto Wathne NS-90 án aflaheimilda og veiðileyfis er áfrýjandi keypti það af stefnda. Af gögnum málsins verður ekki séð að stefndi hafi hugað að áframhaldandi útgerð til fiskveiða utan fiskveiðilögsögunnar eða haft yfir veiðiheimildum að ráða innan hennar eftir að salan átti sér stað. Þegar kaupsamningur var gerður sættu veiðar úthafskarfa á Reykjaneshrygg og þorski í Barentshafi ekki takmörkunum af hálfu íslenskra stjórnvalda og þurfti ekki sérstakt veiðileyfi til þeirra veiða. Þegar til þessa er litið, svo og ákvæðis í kaupsamningi um að áfrýjandi þyrfti að útvega skip til úreldingar á móti hinu nýkeypta skipi, þykir ljóst að vísun til aflaheimilda í samningnum var miðuð við hugsanlegar aflaheimildir á þeim tíma innan fiskveiðilögsögunnar. Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið er ljóst að áfrýjandi keypti skipið við þær aðstæður að hann þurfti sjálfur að koma sér upp heimildum fyrir það til að veiða innan fiskveiðilögsögunnar. Veiðar utan lögsögunnar voru hins vegar öllum frjálsar og voru ekki takmarkaðar eða bundnar við skip að boði laga. Um réttindi til úthlutunar aflahlutdeildar í þeim veiðum var þá ekki að ræða, heldur komu þau til tæpum þremur árum eftir gerð kaupsamningsins og leiddu af skerðingu á því frelsi sem áður ríkti. Ekkert liggur fyrir um það að komið hafi til umræðu við samningsgerðina að til slíkrar skerðingar kynni að koma. Var ekkert á það minnst í samningnum hvernig með skyldi fara ef til skjalanna kæmu önnur réttindi en vitað var um á þeim tíma, og bundin væru aflareynslu stefnda. Þegar litið er til málsatvika og aðstæðna við samningsgerðina verður að telja að áfrýjandi hafi haft réttmæta ástæðu til að ætla að með efndum sínum á ákvæðum kaupsamningsins og afsals væri lögskiptum aðila lokið, svo sem almennast er. Verður ekki fallist á að stefndi eigi á grundvelli samningsins einkaréttarlegt tilkall til hlutdeildar í þeim réttindum, sem áfrýjanda var úthlutað vegna skerðingar á úthafsveiðum á árunum 1997 og 1999. V. Niðurstaða málsins verður samkvæmt því sem áður er sagt sú að stefndi geti ekki á grundvelli kaupsamnings aðila byggt rétt til skaðabóta á því að áfrýjandi hafi með óréttmætum hætti haldið fyrir honum aflahlutdeild og aflamarki því sem áfrýjandi fékk úthlutað vegna skerðinga á úthafsveiðum á árunum 1997 og 1999. Þá verði krafa ekki heldur reist á því að áfrýjandi hafi auðgast á kostnað stefnda vegna þess að veiðireynsla stefnda árið 1993 nýttist honum við úthlutun vegna þessarar skerðingar, þar sem stefndi átti ekki rétt á úthlutun stjórnvalda lögum samkvæmt og tapaði því engum rétti við nýtingu áfrýjanda. Áfrýjandi er vegna þessa sýknaður af kröfum stefnda. Eftir framangreindum úrslitum þykir rétt að stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Áfrýjandi, Stálskip ehf., skal sýkn af kröfum stefnda, OttoWathne ehf. Stefndi greiði áfrýjanda 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Garðars Gíslasonar og Markúsar Sigurbjörnssonar Við erum sammála öðrum dómendum um það, sem greinir í I. og II. kafla dómsins. Varðandi niðurstöðu málsins teljum við á hinn bóginn óhjákvæmilegt að líta til þeirra atriða, sem nú greinir nánar. Málsaðilarnir deila ekki um að fyrrgreind úthlutun stjórnvalda á aflaheimildum hafi farið að réttum reglum, þar á meðal ákvörðun um að miða aflahlutdeild í úthafskarfa á Reykjaneshrygg og þorski í Barentshafi við veiðireynslu á nánar tilteknu árabili án tillits til þess hver hafi átt fiskiskipið Otto Wathne, síðar Rán, á hverjum tíma. Ræðst þannig úrlausn málsins af því hvort litið verði svo á að veiðireynsla, sem stefndi aflaði skipinu fyrir kaup aðilanna á árinu 1994, hafi að réttu lagi fylgt því án þess að stefndi geti kallað til aflaheimilda á grundvelli hennar eða endurgjalds fyrir þær. Eins og fram kemur í dómi meiri hlutans var skipið án veiðileyfis og aflahlutdeildar til veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu þegar aðilarnir gerðu kaup sín, en fram að því hafði stefndi einkum nýtt það til sóknar í fiskistofna utan lögsögunnar, sem engar slíkar heimildir þurfti þá til. Að þessu leyti var áfrýjandi eins settur við kaupin og ef hann hefði keypt hvert annað fiskiskip, sem aldrei fyrr hefði verið nýtt til veiða á hafsvæði, sem íslenska ríkið gæti látið sig varða. Þegar kom til takmarkana á sókn íslenskra fiskiskipa í stofna utan lögsögunnar á grundvelli laga nr. 151/1996 hefði áfrýjandi þannig að öðru óbreyttu ekki mátt vænta þess að njóta aflaheimilda á grundvelli annars en veiðireynslu, sem fengist hefði af skipinu í hans eigin útgerð. Sú varð á hinn bóginn ekki raunin, enda kallaði áfrýjandi sjálfur eftir auknum aflaheimildum í skjóli þeirra veiða, sem stefndi hafði stundað á skipinu meðan það tilheyrði honum. Með því tók áfrýjandi til sín ávinning af því hvernig stefnda hafði tekist til um veiðar á sínum vegum. Við kaup aðilanna var í engu getið að áfrýjanda yrði þetta heimilt ef á síðari stigum kæmi til takmarkana á sams konar veiðum og stefndi hafði áður lagt stund á. Óhjákvæmilegt er að líta svo á að slík heimild handa áfrýjanda hafi ekki sjálfkrafa fylgt í kaupum hans á skipi án veiðileyfis eða aflaheimilda, sbr. dóma Hæstaréttar í dómasafni 1996, bls. 126, og 1998, bls. 799. Að þessu gættu teljum við að stefnda beri endurgjald fyrir þau verðmæti, sem hann hafði myndað með veiðireynslu á skipinu og áfrýjandi nýtti sér án heimildar hans við úthlutun áðurgreindra aflaheimilda til úthafsveiða, en engu getur breytt í því sambandi hver fyrirætlan stefnda kunni að hafa verið við kaupin um útgerð fiskiskipa á sínum vegum í framtíðinni. Svo sem í héraðsdómi greinir er endurgjaldið, sem stefndi krefst úr hendi áfrýjanda, miðað við niðurstöður í matsgerð dómkvaddra manna, en fyrir Hæstarétti tekur stefndi í þessu efni tillit til þess, sem fjárhæð endurgjaldsins var lækkuð með hinum áfrýjaða dómi. Þar var fallist á með áfrýjanda að til frádráttar þeim hluta aflahlutdeildar í úthafskarfa, sem stefndi krefst endurgjalds fyrir, verði að koma þau 8%, sem um ræðir í 5. gr. reglugerðar nr. 27/1997. Því til samræmis verður að lækka um sama hlutfall kröfu stefnda um endurgjald fyrir aflamark, sem úthlutað var í skjóli þessarar aflahlutdeildar fyrir árin 1997, 1998 og 1999, en til þess var ekki litið í hinum áfrýjaða dómi. Nemur sú lækkun 3.158.738 krónum eða sem svarar 8% af samanlögðu matsverði aflamarks umrædd ár, 39.484.226 krónum. Röksemdir áfrýjanda, sem lúta að því að lækka beri þetta endurgjald að auki með tilliti til ýmissa útgjalda, sem óhjákvæmilega hafi fylgt nýtingu aflamarksins, fá ekki staðist, enda er í matsgerð að réttu lagi tekið mið af gangverði aflahlutdeildar og aflamarks í viðskiptum, en ekki hugsanlegum ábata áfrýjanda af því að hafa nýtt sér þessi gæði. Í héraðsdómi er gerð grein fyrir öðrum athugasemdum áfrýjanda við einstaka liði í niðurstöðum matsmanna. Ekki eru efni til að fallast á þær athugasemdir, enda hefur áfrýjandi hvorki aflað yfirmats né hnekkt matsgerðinni á annan hátt. Með því að andmæli áfrýjanda gegn fjárhæð kröfu stefnda lúta ekki að öðru en hér um ræðir teljum við að staðfesta eigi niðurstöðu hins áfrýjaða dóms með þeirri lækkun, sem að framan er getið, og dæma þannig áfrýjanda til að greiða stefnda 177.190.946 krónur með sömu vöxtum og dæmdir voru í héraði, þegar tillit hefur verið tekið til lækkunar á höfuðstól kröfunnar. Við teljum jafnframt að staðfesta eigi niðurstöðu héraðsdóms um málskostnað og dæma áfrýjanda til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti. I. Þetta mál, sem dómtekið var 30. nóvember sl., er höfðað af Otto Wathne ehf., kt. 661184-0789, Árstíg 7, Seyðisfirði, á hendur Stálskipum ehf., kt. 580271-0149, Trönuhrauni 6, Hafnarfirði, með stefnu þingfestri 7. júní 2000. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda skaðabætur að fjárhæð kr. 192.313.240, auk dráttarvaxta skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af kr. 11.531.478 frá 1. júní 1997 til 1. júní 1998, af kr. 21.898.721 frá þeim degi til 1. júní 1999, af kr. 39.484.226 frá þeim degi til 1. ágúst 1999, af kr. 40.283.536 frá þeim degi til 4. apríl 2000 og loks af kr. 192.313.240 frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist endurgreiðslu matskostnaðar að fjárhæð kr. 137.250 og málskostnaðar samkvæmt gjaldskrá Landslaga ehf. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar. Til vara krefst stefndi þess að kröfur verði lækkaðar verulega og málskostnaður verði látinn niður falla. II. Málavextir. Ágreiningur er ekki um málavexti en árið 1994 keypti stefndi af stefnanda skuttogarann Otto Wathne NS 90, skipaskrárnúmer 2182. Kaupin áttu sér nokkurn aðdraganda og höfðu aðilar skipst á tilboðum áður en kaupsamningur var loks gerður þann 29. mars 1994. Þegar kaupin voru gerð lá fyrir að skipið hafði ekki veiðileyfi í íslenskri lögsögu og segir um það í kaupsamningi: „Kaupandi leggur til nægilega rúmlestatölu í skipum til úreldingar á móti skipinu, svo það fái að veiða innan íslenzkrar landhelgi.” Þá segir ennfremur í kaupsamningi: „Engar aflaheimildir fylgja með í kaupunum.” Með bréfi Fiskistofu til stefnda, dags. 7. febrúar 1997, var honum tilkynnt að Fiskistofa hyggðist úthluta skipinu, sem nú heitir Rán HF 42, aflahlutdeild í úthafskarfa í samræmi við reglugerð 27/1997 um úthlutunarveiðiheimild í úthafskarfa á Reykjaneshrygg. Reglugerð þessi var sett með stoð í lögum nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Skyldi úthlutun til einstakra skipa byggja á veiðireynslu þeirra á árunum 1991, 1992, 1993, 1994, 1995 og 1996 og skyldu þrjú bestu árin ráða. Þó átti að taka tillit til svokallaðs frumherjaréttar, sem var sérstök úthlutun til þeirra sem stunduðu þessar veiðar á árunum 1989, 1990 og 1991 og voru 5% tekin sérstaklega til hliðar í því skyni. Þá skyldi einnig skerða annað hvort úthafskarfa eða kvóta innan landhelginnar um 8% eftir nánari reglum. Í tilkynningunni til stefnda voru talin upp þau þrjú ár sem Fiskistofa taldi að ætti að taka mið af við úthlutun til hans, en jafnframt var gefinn kostur á að gera athugasemdir við þau viðmiðunarár svo og aflatölur. Skyldu athugasemdir berast fyrir 18. febrúar 1997. Með bréfinu var stefnda jafnframt tilkynnt um bráðabirgðaúthlutun en sagt að stefnt yrði að lokaúthlutun fyrir 10. mars 1997. Stefnanda barst einnig bréf frá Fiskistofu vegna þessarar úthlutunar. Af því tilefni krafðist hann þess í bréfi til Fiskistofu, dags. 14. febrúar 1997, að úthlutun í úthafskarfa yrði skipt milli aðila þannig að það sem kæmi í hlut skipsins og byggði á veiðireynslu frá því að stefnandi átti skipið yrði flutt á skip sem hann tilnefndi. Fiskistofa synjaði kröfunni þann 3. mars 1997 með þeirri skýringu, að aflaúthlutun skyldi undantekningalaust vera til skipa en ekki útgerða og því væri ekki lagaheimild til að verða við þessari kröfu. Stefndi sendi einnig bréf til Fiskistofu þann 17. febrúar 1997. Segir þar m.a.: „Geri athugasemdir við úthlutun yðar þar sem Rán HF 42 sknr. 2182 fær úthlutað vegna áranna 1994, 1995, 1996, en 1993 fellur niður. Það ár hét skipið Otto Wathne sknr. 2182, ég tel að það ár eigi að telja með í útreikningum fyrir Rán ex Otto Wathne. Okkar val yrði því árin 1993, 1994 og 1996. Biðjum við því um leiðréttingu á þessu....” Fiskistofa tók erindi stefnda til greina og byggði úthlutun til skipsins m.a. á veiðireynslu þess árið 1993, en það ár átti stefnandi skipið og gerði það út til veiða. Var stefnda tilkynnt um þetta með bréfi dags. 6. mars 1997 og daginn eftir var honum síðan send tilkynning um úthlutunina. Nam aflahlutdeild stefnda samtals 2,8117024%, að teknu tilliti til skerðingar samkvæmt framangreindum reglum. Aflamark ársins 1997, á grundvelli þessarar aflahlutdeildar, var 1.265.266 kg. af úthafskarfa. Sé miðað við forsendur Fiskistofu fyrir úthlutuninni þá telur stefnandi að honum beri 43,82% af þessari úthlutun, þ.e. 1,2319946% af heimildaraflahlutdeild í úthafskarfa og 554.398 kg. af aflamarkinu. Samhliða því að senda bréf til stefnda kærði stefnandi ákvörðun Fiskistofu til Sjávarútvegsráðuneytisins, með bréfi dags. 10. apríl 1997. Ráðuneytið úrskurðaði þann 21. apríl 1997 að ákvörðun Fiskistofu skyldi vera óbreytt. Stefnandi ítrekaði kröfu sína um framsal með bréfi 29. maí 1997, en stefndi hafnaði kröfunni 7. júlí 1997. Þann 10. maí 1999 gaf sjávarútvegsráðuneytið út reglugerð nr. 306/1999 um úthlutun þorskaflahlutdeildar í Barentshafi. Samkvæmt gögnum frá Fiskistofu var skipinu úthlutað aflahlutdeild í þorski í Barentshafi á grundvelli veiðireynslu áranna 1993, 1994 og 1995. Samanlagður þorskafli skipsins þessi ár var 3.705.263 kg. og þar af voru 1.536.785 kg. eða 41,48 % heildarinnar veidd meðan skipið var í eigu stefnanda. Á grundvelli heildaraflareynslu skipsins á viðmiðunarárunum var því úthlutað 3.8395021% af heildarþorskafla íslenskra fiskiskipa í Barentshafi, bæði í norskri og rússneskri fiskveiðilögsögu. Stefnandi telur að 41,48 % umræddra réttinda eða 1.5924617% af aflahlutdeild íslenskra skipa í Barentshafi og aflamarkið sem henni fylgja, sé hans eign. Stefndi fékk úthlutað á skipið aflamarki í þorski árið 1999. 1.5924617 % aflahlutdeild leiddi til þess að stefnda var úthlutað 60.055 kg. af þorski í norskri fiskveiðilögsögu og 37.531 kg. af þorski í rússneskri fiskveiðilögsögu eða samtals 97.586 kg. af þorski í Barentshafinu, sem stefnandi telur að með réttu hafi tilheyrt sér. Stefnda var sent kröfubréf þann 1. september 1999, þar sem hann var krafinn um bætur fyrir aflahlutdeildina og aflamarkið í úthafskrafanum og boðið upp á viðræður um það hvernig réttindi í þorski í Barentshafi yrðu flutt til stefnanda eða eftir atvikum viðræður um að stefndi keypti þessi réttindi af stefnanda. Gefinn var ákveðinn frestur til þeirra viðræðna. Stefndi óskaði eftir lengri fresti og tilnefndi síðan lögmann af sinni hálfu til viðræðna um málið. Niðurstaðan varð síðan sú, að stefndi hafnaði hvoru tveggja; að greiða bætur og að flytja réttindin. Þessi niðurstaða var kynnt stefnanda munnlega. Í framhaldi af synjun stefnda óskaði stefnandi eftir því að dómkvaddir yrðu matsmenn til að meta tjón hans. Í matsbeiðinni var þess óskað að matsmenn mætu: a)Aflamark til úthafskarfa, 554.398 kg. fyrir árið 1997 b)Aflamark til úthafskarfa, 554.398 kg. fyrir árið 1998 c)Aflamark til úthafskarfa, 554.398 kg. fyrir árið 1999 d)Aflamark í þorski í norskri lögsögu, 60.055 kg. fyrir árið 1999 e)Aflamark í þorski í rússneskri lögsögu, 37.531 kg. fyrir árið 1999 f)1,2319946 % aflahlutdeild í úthafskarfa g)1,5924617 % aflahlutdeild í þorski í rússneskri lögsögu í Barentshafi h)1,5924617 % aflahlutdeild í þorski í norskri lögsögu í Barentshafi Ennfremur sagði í matsbeiðni: „Hvað varðar aflamarkið, þá telur matsbeiðandi ásættanlegt að notuð séu meðaltalsverð viðkomandi fiskveiðitímabila, þar sem verðið getur hafa sveiflast frá degi til dags. Aflahlutdeildin miðist við ætlað markaðsverð þegar matið er framkvæmt.” Til matsins voru kvaddir þeir Björn Jónsson, forstöðumaður kvótamiðlunar LÍÚ, og Jónas Haraldsson hdl. Matsgerð þeirra er dagsett 18. febrúar 2000. Niðurstaða matsmann er eftirfarandi: „Mat á lið a Á árinu 1997 var aflamark í úthafskarfa selt á 30,00 kr/kg til 10,00 kr/kg hjá Kvótamiðlun LÍÚ. Vegið aflaverð á aflamarki í úthafskarfa fyrir árið 1997 varð 20,80 kr/kg. Úthafskarfi 554.398 kg. x 20,80 kr./kgkr. 11.531.478 Mat á lið b Á árinu 1998 var aflamark í úthafskarfa selt á 14,50 kr/kg til 30,50 kr/kg hjá Kvótamiðlun LÍÚ og á Kvótaþingi Íslands. Vegið meðalverð á aflamarki í úthafskarfa fyrir árið 1998 varð 18,70 kr/kg. Úthafskarfi 554.398 kg. x 18,70 kr/kgkr. 10.367.243 Mat á lið c Á árinu 1999 var aflamark í úthafskarfa að mestu selt á 21,00 kr/kg til 32,00 kr/kg þó fóru nokkur tonn í lok ársins á 5,00 kr/kg. Upplýsingar frá Kvótaþingi Íslands. Vegið meðalverð á aflamarki í úthafskarfa fyrir árið 1999 varð 31,72 kr/kg. Úthafskarfi 554.398 kg. x 31,72 kr/kgkr. 17.585.505 Mat á lið d Aflamark sem Ísland fékk við Noreg 1999 var 3.771 tonn af þorski, sem var úthlutað á 70 skip. Ekki tókst að afgreiða veiðileyfi við Noreg fyrr en í lok júlí. Til veiða fóru aðeins 13 skip og gekk veiðin illa því aðeins tókst að veiða 1.934 tonn af þorski í norskri lögsögu. Í upphafi voru leigð nokkur tonn (55 tonn) á 37,73 kr/kg, en þar sem veiðin var mjög dræm varð ekkert meira um leigu. Eitt skip fór til veiða um haustið og fékk til sín töluvert af kvóta sem sumir gáfu en aðrir áttu að fá 5 kr/kg ef tækist að nýta þeirra kvóta, sem ekki gerðist. Í ljósi framansögðu og að ekki tókst að nýta nema 51% af kvóta Íslands við Noreg er matsgerð á aflamarki í lögsögu Noregs 60.055 kg. x 0,00 kr/kg kr. 0 Mat á lið e Aflamark sem Ísland fékk við Rússland 1999 var 2.357 tonn af þorski, sem var úthlutað á 70 skip. Ekki tókst að afgreiða veiðileyfi við Rússlands fyrr en í september. Til veiða í lögsögu Rússlands fóru aðeins 2 skip og gekk veiðin mjög illa því aðeins tókst að veiða 36 tonn af þorski í rússneskri lögsögu. Eitt skip fór til veiða um haustið og fékk til sín töluvert af kvóta sem sumir gáfu en aðrir áttu að fá 5 kr/kg ef tækist að nýta þeirra kvóta, sem ekki gerðist. Í ljósi framansögðu og að ekki tókst að nýta nema 1,5% af kvóta Íslands við Rússland er matsgerð á aflamarki í lögsögu Rússlands 37.531 kg. x 0,00 kr/kg kr. 0 Mat á lið f Síðasta sala á aflahlutdeild í úthafskarfa hjá Kvótamiðlun LÍÚ var 220 kr/kg. Þessi sala fór fram á síðasta ári. Þar sem ekki er búið að úthluta úthafskarfa til Íslands árið 2000 verður að notast við heildarúthlutun fyrir árið 1999 í þessu mati. Matsverð á aflahlutdeild í úthafskarfa í dag verður því: 45.000 tonn x 1.2319946 %=554.398 kg x 220.00 kr/kgkr. 121.967.560 Matsverð á aflamarki 554.398 kg x 31.72 kr/kgkr. 17.585.504 Samtals matsverð á aflahlutdeild ásamt aflamarkikr. 139.553.064 Mat á lið g Það er okkar álit að mjög mikil áhætta er í því að kaupa varanlegan kvóta við Rússland. Fiskifræðingar lögðu til að heildarafli færi ekki yfir 110 þús. tonn. Rússar komu þá með hótun um að ef ekki yrði gefinn út stærri kvóti myndu þeir veiða frjálst. Samkomulag varð síðan milli stjórnvalda í Noregi og Rússlandi að gefa út 390 þús tonn. Ef úthlutun á heildarafla fer niður fyrir 350 þús. tonn fær Ísland ekkert. Þessi samningur var gerður til 4 ára og ekki er vitað hvað tekur við að honum loknum. Ekki er vitað til að aflahlutdeild hafi verið seld, en útgerðarmaður línubáts er tilbúinn að borga fyrir aflahlutdeild við Noreg og Rússland allt að 100 kr/kg í meðalverð og í ljósi þess að leiguverð við Rússland er í dag 20 kr/kg en 30 kr/kg við Noreg, verður matsverð á aflahlutdeild í þorski 100 kr/kg við Rússland ef notuð eru sömu hlutföll og eru á leigukvóta. 1.915 tonn x 1.5924617% = 30.496 kg x 100.00 kr/kgkr. 3.049.600 Matsverð á aflamarki 30.496 kg x 20.00 kr/kgkr. 609.920 Samtals matsverð á aflahlutdeild ásamt aflamarkikr. 3.659.520 Mat á lið h Það er okkar skoðun að mjög mikil áhætta er í því að kaupa varanlegan kvóta við Noreg. Fiskifræðingar lögðu til að heildarafli færi ekki yfir 110 tonn. Rússar komu þá með hótun um að ef ekki yrði gefinn út stærri kvóti myndu þeir veiða frjálst. Samkomulag varða síðan milli stjórnvalda í Noregi og Rússlandi að gefa út 390 þús tonn. Ef úthlutun á heildarafla fer niður fyrir 350 þús. tonn fær Ísland ekkert. Þessi samningur var gerður til 4 ára og ekki er vitað hvað tekur við að honum loknum. Ekki er vitað til að aflahlutdeild hafi verið seld, en útgerðarmaður línubáts er tilbúinn að borga fyrir aflahlutdeild við Noreg og Rússland allt að 100 kr/kg í meðalverð og í ljósi þess að leiguverð við Rússland er í dag 20 kr/kg en 30 kr/kg við Noreg, verður matsverð á aflahlutdeild í þorski 150.00 kr/kg við Noreg ef notuð eru sömu hlutföll og eru á leigukvóta. 3.076 tonn x 1.5924617% = 48.984 kg x 150.00 kr/kgkr. 7.347.600 Matsverð á aflamarki 48.984 kg x 30.00 kr/kgkr. 1.469.520 Samtals matsverð á aflahlutdeild ásamt aflamarkikr. 8.817.120” Samtals er matsfjárhæð 191.513.930 krónur. Í stefnu segir að varðandi matsliði f), g) og h) að þeir taki einnig til úthlutaðs aflamarks árið 2000, sem hafi verið úthlutað eftir að matsbeiðni hafi verið lögð fram. Þetta hafi ekki sætt andmælum af hálfu lögmanns stefnda enda til flýtis í málinu. Stefnandi kveðst sætta sig við niðurstöður matsmanna að frátöldum liðum d) og f) enda hafi niðurstöður þeirra um að stefnda hefði ekki fénýst þetta aflamark ekki verið í samræmi við staðreyndir málsins, þar sem botnveiðiskipið Rán hafi verið á þorskveiðum í Barentshafi sumarið 1999 og hafi þá veitt, að því er ætla megi með sanngirni, 21.185 kg af aflamarki stefnanda í þorski. Söluandviði þess magns nemi samtals kr. 779.310 (þ.e. 21.185 x 37,73 kr), sé margfeldisstuðlum matsgerðarinnar beitt. Enn var stefnda sent bréf þann 4. apríl s.l., þar sem niðurstaða matsins var kynnt honum og hann jafnframt krafinn bóta að fjárhæð kr. 192.313.240 (þ.e. kr. 191.513.930 + 799.310), auk dráttarvaxta, matskostnaðar og innheimtukostnaðar. Heildarkrafa stefnanda þann 4. apríl nam kr. 210.731.302. Stefndi tilkynnti stefnanda munnlega að hann myndi ekki verða við greiðslutilmælum né heldur myndi hann flytja aflahlutdeild í karfa og þorski til stefnanda. Stefndi telur það vera í höndum hins opinbera að úthluta og flytja til afla en ekki einkaaðila. Tilkall stefnanda til þess að fá ofangreindar aflaheimildir styðjist ekki við nein rök enda sé með kvótanum verið að takmarka aðgengi að afla en ekki að auka það. Þar sem flutningi aflahlutdeildar verði ekki við komið nema með atbeina stefnda telur stefnandi að nauðsynlegt sé að höfða mál á hendur stefnda til greiðslu skaðabóta fyrir andvirði þeirrar aflahlutdeildar sem hann haldi fyrir stefnanda og auk þess bóta fyrir það aflamark sem stefndi hafi nýtt sér eða hafi getað nýtt sér. III. Málsástæður og rök stefnanda. Stefnandi heldur því fram að kaupsamningur um skipið og önnur gögn vegna kaupanna sýni glögglega að það hafi bara verið skipið eitt sem stefndi hafi keypt, en ekki þau réttindi sem síðar hafi fallið skipinu í skaut. Gögn málsins beri með sér, að kaupandi þ.e. stefndi hafi átt að leggja til „rúmmetra” til að skipið gæti fengið veiðileyfi, eins og þá tíðkaðist. Það sé einnig ljóst, af kauptilboðum sem gengu milli aðila og svo kaupsamningnum sjálfum, að hvergi var gert ráð fyrir öðru en því að stefndi væri að kaupa eingöngu skipið sjálft en engar veiðiheimilidir, hverju nafni sem slíkar heimildir kunni að vera nefndar. Að mati stefnanda sé því óumdeilanlegt, að skriflegt samkomulag sé um það að aflahlutdeild skipsins hafi ekki fylgt því, sbr. 2. mgr. 11. gr. laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða. Stefndi hafi borið fyrir sig 18. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup. Umrædd grein verði hins vegar ekki skilin frá 1. gr. sömu laga, en þar segi að ákvæðum laganna skuli þá aðeins beitt, er ekkert annað sé um samið berum orðum eða verði álitið fólgið í samningi eða leiði af verslunartísku eða annarri venju. Með öðrum orðum segi ákvæðið að þegar samningar séu túlkaðir beri að líta til atvika allra við samningsgerðina. Ágreiningur um það hvort aflahlutdeild, sem sé úthlutað eftir afhendingu skips eða báts, skuli falla til seljanda eða kaupanda hafi oft komið til kasta dómstóla. Megi þar nefna H 1996.126, H 26. febrúar 1998 í máli Flóa ehf. gegn Ými ehf., H 7. maí 1998 í máli Jóns Gunnars Björgvinssonar gegn Grétari V. Pálssyni og H 28. janúar 1999 í máli Básafells hf. gegn Barða ehf. Af þessum dómum megi draga þá ályktun að aflahlutdeild, sem falli til eftir afhendingu skips, skuli falla til seljanda, að því marki sem hún byggi á veiðireynslu sem seljandi hefur aflað sér, nema um annað hafi verið samið berum orðum. Stefnandi telur að stefndi hafi einungis keypt af honum skipið eitt og sjálft en ekki þá aflareynslu sem það hafði áunnið sér meðan það var í eigu stefnanda. Því eigi að greiða honum umkrafðar bætur. Að frátöldu einu atriði byggir stefnandi kröfu sína á niðurstöðu matsmanna um tjón hans. Fyrst tekur hann til matsliði a), b) og c), sem fjalla um bætur fyrir aflamark í úthafskarfa sem stefndi fénýtti sér eða hafði tækifæri til að fénýta sér á árunum 1997, 1998 og 1999, 554.398 kg á hverju ári. Fiskveiðiárið í úthafskarfa fylgi almanaksárinu en sé ekki frá 1. september til 31. ágúst næsta árs eins og venjulegt er. Veiðar á úthafskarfa séu stundaðar frá því snemma vors og fram á haust. Því þyki rétt að gera vaxtakröfu sem taki mið af um það bil miðju veiðitímabilinu. Til viðmiðunar hafi verið valinn 1. júní ár hvert 1997, 1998 og 1999 og sé vaxta krafist frá þeim dögum. Óljóst hafi verið, þegar matsgerðin hafi verið samin, hver úthlutun í úthafskarfa yrði fyrir árið 2000 og hafi matsmenn byggt niðurstöðu sína varðandi matslið f) á úthlutun fyrra árs, sem var 45.000 tonn í heildina. Stjórnvöld hafi nú úthlutað aflamarki ársins 2000 og sé það óbreytt frá fyrra ári eða 45.000 tonn í heildina en sé skipt í karfa sem heldur sig annarsvegar neðan við og hinsvegar ofan við 500 metra dýpi, sbr. rglg. nr. 175/2000. Botnveiðiskipið Rán hafi þegar hafið veiðar úr þessum stofnum, þ.e. hafi enn eitt árið, tekið að nýta sér aflamark sem stefnanda beri með réttu án þess að stefnandi hafi fengið nokkra greiðslu. Í matsgerðinni sé byggt á því varðandi matsliði d) og e), að ekkert hafi veiðst af þeim kvóta sem Íslendingum hafi verið úthlutað í norskri lögsögu á árinu 1999. Þetta eigi ekki við um Rán HF, áður Otto Wathne. Samkvæmt upplýsingum Fiskistofu hafi afli skipsins til aflamarks fiskveiðiárið 1999 verið samtals 67.917 kg. af þorski úr þessum stofni. Heildarúthlutun til skipsins hafi verið 144.795 kg. Þar af telji stefnandi sig eiga rétt til 41,48 % eða 60.061 kg. Til að gæta allrar sanngirni gagnvart stefnda sé rétt að geta þess að hann hafi flutt samtals 47.750 kr. á Rán HF af öðru skipi sínu. Hafi Rán HF þannig samtals haft rétt til veiða á 192.545 kg. Sé gengið út frá því að afla skipsins sé skipt hlutfallslega milli þess sem úthlutað var á það og þess sem flutt var til þess, þá hafi Rán HF veitt 75,2% af afla skipsins úr kvóta Ránar HF eða 51.074 kg. Þar af telur stefnandi sig eiga rétt á greiðslu fyrir 41,48% eða fyrir 21.185 kg. og við það sé kröfugerðin miðuð. Lögð sé til grundvallar sú fjárhæð pr. kg sem matsmenn hafi gefið upp sem söluverð á þorskkvóta í lið d) og e) eða kr. 37,73 kr. pr. kg. Heildarkrafa skv. þessum lið sé því kr. 799.310 eins og áður er greint. Kröfur samkvæmt matsliðum f), g) og h) byggi á því að bæta eigi stefnanda það tjón hans að stefndi haldi varanlega fyrir honum aflahlutdeild í úthafskarfa og þorski, sem stefnandi ella gæti nýtt sér. Hafi stefndi reynst ófáanlegur til að skila þessari aflahlutdeild til stefnanda. Í þessum matsliðum sé einnig metið aflamark fyrir árið 2000 í úthafskarfa og þorski í Barentshafi. Aflamarki í Barentshafi hafi áður verið gerð skil en rétt sé að geta þess að sömu rök og sömu atvik eigi við um þorsk í Barentshafi og um úthafskarfann; þar sé úthlutunin gerð fyrir (almanaksárið) 2000, en ekki hið hefðbundna „fiskveiðiár.” Kröfur um dráttarvexti skv. þessum liðum miðist við 4. apríl sl. en þá hafi stefnda verið send krafa um greiðslu, svo sem áður er rakið. Að öðru leyti er um vaxtakröfur vísað til III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. IV. Málsástæður og rök stefnda. Stefndi vísar til þess að afla sé úthlutað til skipa en ekki útgerða svo og þess að úthlutunin sé í höndum hins opinbera en ekki einkaaðila. Stefndi byggir sýknukröfu sína á þeirri málsástæðu, að hann hafi á engan hátt orðið valdur að því hugsaða tjóni, sem stefnandi hafi orðið fyrir. Ef talið yrði, að um tjón væri að ræða, yrði það einungis rakið til synjunar stjórnvalda um að úthluta stefnanda veiðiheimildum. Engin samningaleg skuldbinding liggi fyrir um flutning veiðiheimilda frá stefnda til stefnanda. Reglur laga um aðild að dómsmálum leiði því til sýknu. Verði ekki falist á framangreinda málsástæðu byggir stefndi á því, að ákvæði laga og reglna, eðli máls og dómafordæmi leiði til sýknu. Kvótaúthlutunin hafi falið í sér skerðingu á aflaheimildum, en hafi ekki verið ívilnandi gerningur. Stjórnvöld hafi verið að hverfa frá frjálsum veiðum. Þetta hafi hvorki verið viðbótarúthlutun, sem kæmi í stað skerðingar né viðbót við áður fengna aflahlutdeild. Það liggi ljóst fyrir, að með ákvörðun um að setja kvóta á úthafsveiðar hafi markmiðið verið að takmarka aðgang að veiðunum. Jafnframt hafi aflamark verið takmarkað. Þau skip sem hafi stundað þessar veiðar, hafi fengið aðgang að þeim áfram, en hafi ekki mátt veiða umfram þau mörk, sem úthlutaðar veiðiheimildir hafi kveðið á um. Fram að því hafi öllum íslenskum skipum verið heimilt að veiða utan lögsögunnar á þeim hafsvæðum sem um ræðir, án takmarkana. Það sé öldungis fráleitt að ætla, að jafnframt því sem heimildir til veiða hafi verið skertar frá því sem var við gerð kaupsamningsins milli stefnanda og stefnda, skapist bótaskylda, sem einungis sé hægt að líta á sem hækkum kaupverðs. Verið sé hverfa frá frjálsum veiðum til takmarkaðra, og það hafi verið stefndi sem hafi orðið fyrir þeirri takmörkun og fjártjóni er af því leiddi, en ekki stefnandi. Það hafi legið ljóst fyrir við gerð kaupsamnings, að skipið hafi ekki haft veiðileyfi samkvæmt ákvæðum laga um stjórn fiskveiða. Það hafi því ekki haft neinar veiðiheimildir í skilningi þeirra laga. Kaupandi hafi því þurft að leggja til „rúmmetra” til úteldingar á móti, svo skipið fengi veiðileyfi og reyndar einnig svokallað fullvinnsluleyfi. Í því skyni hafi útgerðin keypt til úreldingar skipin Birting NK, á 90 milljónir króna og Gunnar Bjarnason ÓF, á 35 milljónir króna. Ákvæði í kaupsamningi um að engar aflaheimildir fylgi með skipinu verði að skýra með það í huga, að skipið hafi ekki haft veiðileyfi og engar aflaheimildir. Ennfremur verði að hafa í huga, að stefnandi hafi verið að hætta í útgerð, og hafi frá afhendingardegi samkvæmt kaupsamningi um Otto Wathne til dagsins í dag ekki haft yfir skipi að ráða. Í kaupsamningnum segi ekkert um, hvernig fara skuli með aflareynslu skipsins. Þó hafi verið uppi umræður um að búast mætti við takmörkunum á veiðiheimildum. Ljóst hafi verið að úthlutun veiðiheimilda yrði að einhverju leyti miðuð við aflareynslu, en samkvæmt gildandi lögum um stjórn fiskveiða hafi verið, og sé enn, einungis gert ráð fyrir að aflahlutdeild kæmi í hlut skipa. Hafi stefnandi ætlað að gera fyrirvara um að aflareynsla skipsins fylgdi ekki með því við söluna, og hann hefði hug á að færa hana á annað skip, hefði honum borið að kveða skýrt á um það í kaupsamningi. Það hefði þá væntanlega breytt forsendum kaupsamnings. Að mati stefnda var kaupsamningur um skipið fullefndur þegar til úthlutunar kom. Vandséð sé hvernig eigi að skýra ákvæði kaupsamningsins um fiskveiðiréttindi á þann veg, að þau taki til annarra réttinda en þeirra sem tengdust hinu selda skipi við samningsgerðina. Í stefnu sé því haldið fram að skriflegt samkomulag hafi verið gert milli aðila um það að aflahlutdeild skipsins fylgdi því ekki, sbr. 2. mgr. 11. gr. laga nr. 38/1999 um stjórn fiskveiða. Þetta sé ekki rétt. Ekkert sé minnst á aflahlutdeild. Ef ætlun aðila hefði verið að semja um að framtíðarúthlutun aflahlutdeildar fylgdi ekki skipinu, m.a. með hliðsjón af þessu lagaákvæði, hefði orðið að kveða skýrt á um það. Þar sem ekki hafi verið sérstaklega rætt um aflaheimildir sem úthlutað yrði á skipið um ókomna framtíð gildi meginregla kauparéttarins um að kaupandi beri arð af hinu selda frá afhendingardegi. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt 5. gr. l. nr. 151/1996 hafi verið með þeim hætti, að aflahlutdeild einstakra skipa hafi verið ákveðin á grundvelli veiðireynslu þeirra miðað við þrjú bestu veiðitímabil þeirra á undangengnum sex veiðitímabilum. Hér sé einungis um að ræða viðmiðun, sem tryggja eigi skipi að litið verði til samfelldrar veiðireynslu á sex ára tímabili og bestu aflatímabilin yrðu látin ráða. Leiða megi að því hugann, hver staðan væri ef bestu aflaárin hefðu verið 1991, 1992 og 1993. Þá teldi stefnandi sig væntanlega eiga tilkall til allrar aflahlutdeildarinnar. Slík niðurstaða væri bersýnilega röng og í andsöðu við þann tilgang laganna að stýra fiskveiðum þeirra skipa, sem veiðarnar stunda. Á sama hátt megi benda á, að ef stefndi hefði lagt niður úrgerðarfyrirtæki sitt fyrir árið 1997 og jafnvel selt skipið úr landi, hefðu umræddar veiðiheimildir komið til skipta annarra skipa, sem úthlutun fengu. Hvorki stefnandi né stefndi hefðu átt tilkall til úthlutunar. Þetta sé nefnt í því skyni að sýna fram á hve langsótt það sé fyrir stefnanda að forma bótakröfu á þann veg sem gert sé. Í 2. gr. laga nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands komi fram að úthlutun afla myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir aflaheimildum. Ákvæði þeirra sé sett til samræmis við 3. málslið 1. gr. laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða og eigi að undirstrika að hagnýting fiskistofna sé á hverjum tíma háð ákvörðunum í löggjöf og fyrirmælum stjórnvalda. Um þann hluta stefnu er varðar aflahlutdeild í þorski í Barentshafi sem úthlutað hafi verið á árinu 1999 vísar stefndi til ofangreindra málsástæðna þar sem við á. Að auki nefnir hann að ákveðinn munur virðist vera á eðli úthlutunar í úthafskarfa á Reykjaneshrygg og úthlutunar í þorski í norskri og rússneskri lögsögu í Barentshafi. Með úthlutun veiðiheimilda í úthafskarfa sé verið að úthluta veiðiheimildum vegna skerðingar á heildarafla. Með úthlutun þorskafla í Barentshafi sé hins vegar um að ræða nýjar aflaheimildir innan lögsögu annarra ríkja, sem ekki voru til staðar áður, en viðmiðun af fyrri afla á nærliggjandi hafsvæðum, þar sem ekki höfðu gilt takmarkanir á veiðiheimildum. Stefndi telur dómareifanir í stefnu misvísandi. Dómar um kvótaúthlutun sem uppbót vegna afnáms á línutvöföldun marki ekki fordæmi um það álitamál, sem stefnandi og stefndi deila um. Þar sé fjallað um ákveðna tilfærslu í veiðileyfum í takmörkuðum veiðum en ekki frjálsum. Þeir sem hafi nýtt regluna um línutvöföldun hafi í hennar stað fengið úthlutað uppbótarkvóta. Eðlilegt sé að sá kvóti tilheyri þeim sem varð fyrir skerðingu vegna afnámsins. Úthlutun kvóta í tegund innan fiskveiðilögsögunnar, sem einungis hafði tímabundið verið utan kvóta, sé allt annars eðlis en úthlutun samkvæmt nýjum lögum um fiskveiðar utan lögsögu. Varakröfu sína um lækkun bótafjárhæða byggir stefndi m.a. á því að kröfugerð stefnanda sé ófullnægjandi. Í kröfugerð stefnanda sé ekkert tillit tekið til þess að hefði honum verið úthlutað aflahlutdeild í úthafskarfa við Reykjaneshrygg í samræmi við reglugerð nr. 27/1997 sé ljóst að hann hefði óhjákvæmilega haft kostnað af því að geta fullnægt skilyrðum reglugerðarinnar skv. 5. gr. hennar. Í 5. gr. komi fram það skilyrði, að útgerð skips afsali sér aflahlutdeild, sem úthlutað sé á grundvelli laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, er nemi 8% af þeirri úthafskarfahlutdeild, sem henni var úthlutað á árinu 1997. Til þess að fullnægja þessu skilyrði hefði því verið nauðsynlegt fyrir stefnanda í máli þessu að verða sér úti um aflahlutdeild sem hægt væri síðan að afsala á móti úthlutun. Ekki sé tekið tillit til slíks kostnaðar í kröfugerð. Stefndi vísar til þess að hann hafi afsalað sér viðeigandi aflahlutdeild samkvæmt reglugerðinni. Hafi það verið 54.255 þorskígildi og aflamark fyrir sama magn, sbr. dskj. nr. 41 og 42. Ef verðgildi þessa afla sé miðað við viðskipti á Kvótaþingi þann 16. maí sl. sé verðmæti hans kr. 55.449.695,10, sbr. dskj. nr. 43 og 44. Þar sem stefnandi hafi gert kröfu um það, að umræddum aflaheimildum yrði úthlutað á skip, sem hafi veiðileyfi innan íslensku fiskveiðilögsögunnar, eigi lokamálsgrein 5. gr. ekki við. Einnig sé rétt að geta þess að stefndi í máli þessu hafi greitt gjöld vegna veiðieftirlits og gjald í Þróunarsjóð vegna aflahlutdeildar Ránar HF-42 í úthafskarfa við Reykjaneshrygg og í þorski í Barentshafi og sú fjárhæð nemi hundruðum þúsunda króna. Þar sem í kröfugerð stefnanda sé farið fram á bætur vegna aflahlutdeildar á þessum árum hlóti að verða að taka tillit til kostnaðar sem stefnandi í máli þessu óumdeilanlega hafi komist hjá að greiða og hefði þurft að greiða hefði honum verið úthlutað þessum afla. Af þessum sökum liggi fyrir með viðhlítandi hætti hversu mikið meint tjón stefnanda gæti hugsanlega hafa orðið. Slíkt hljóti að leiða til verulegrar lækkunar frá því sem dómkröfur standi til, ef dómur gangi stefnanda í vil. Stefndi byggir varakröfu sína ennfremur á því að matsgerð sé ófullnægjandi. Fyrst nefnir hann f) lið matsgerðarinnar sem varðar mat á verðmæti aflahlutdeildar í úthafskarfa. Í honum miði matsmenn við „síðustu sölu” á aflahlutdeild í úthafskarfa hjá Kvótamiðlun LÍÚ og sé hún sögð vera á kr. 220,00 fyrir hvert kg. Í matsgerð segi einnig að þessi sala hafi farið fram á „síðasta ári.” Verðið sé þannig miðað við einu sölu ársins 1999 ár aflahlutdeild í úthafkarfa. Aðrar tilfærslur ársins hafi verið milli skipa í eigu sömu aðila Í f) lið sé einnig fjallað um aflamark í úthafskarfa árið 2000. Þar sé miðað við heildarúthlutun fyrir árið 1999 og notast við meðalverð það ár þar sem ekki hafi verið búið að úthluta fyrir árið 2000. Úthlutun hafi nú farið fram samkvæmt reglugerð nr. 175/2000 en samkvæmt henni er íslenskum skipum heimilt að veiða 13 þúsund lestir úr stofninum sem heldur sig grynnra en á 500 metra dýpi en 32 þúsund lestir úr þeim stofni sem heldur sig dýpra. Heildaraflinn, 45 þúsund lestir, haldist þannig óbreyttur milli ára en samkvæmt þessu sé þó ljóst, að afli minnki í raun milli ára enda hafi heildaraflinn undanfarin ár allur veiðst úr stofninum sem heldur sig dýpra en á 500 metra dýpi. Lítið sé um viðskipti með kvóta í úthafskarfa en samkvæmt yfirliti á Kvótaþingi yfir viðskipti í júlímánuði hafi verið um að ræða sölu á 1000 kílóum og hafi verðið á þeim verið kr. 19,65 fyrir hvert kíló, sbr. dskj. nr .45. Í júní mánuði hafi ekki verið nein viðskipti, sbr. dskj. nr. 46. Samkvæmt þessu þyki bæði aflamark og verð fyrir hvert kíló allt of hátt í þessum lið matsgerðarinnar. Verðmæti aflahlutdeildar í þorski í Barentshafi sé metið í g) og h) lið matsgerðar og sé þar miðað við verð það sem „útgerðarmaður línubáts er tilbúinn að borga fyrir aflahlutdeild við Noreg og Rússland.” Ekki sé miðað við meðalverð við sölu aflahlutdeildar enda hafi slík sala ekki farið fram. Stefndi mótmælir því harðlega að verðgildi aflahlutdeildar sé miðað við ofangreind viðmið enda séu engin gögn sett fram þessu til stuðnings. Þessum matsliðum mótmælir stefndi því sérstaklega enda segi í matsgerð að mikil áhætta sé fólgin í því að kaupa varanlega kvóta við Rússland og við Noreg. Fjárhæðum skv. f), g) og h) liðum matsgerðarinnar mótmælir stefndi sem órökstuddum, ósönnuðum og ófullnægjandi í alla staði. Varðandi liði d) og e) í matsgerð er stefndi sammála niðurstöðu í matsgerð og mótmælir kröfu stefnanda er grundvallast á lið d) þar sem með öllu sé látið hjá líða að taka tillit til kostnaðar við veiðarnar. Aflamarkið hafi verið einkis virði eins og fram komi í matsgerðinni, enda hefði tap af þessum veiðum verið verulegt, ef einungis hefði verið veitt samkvæmt þessum veiðiheimildum. Þrátt fyrir að komist yrði að þeirri niðurstöðu að stefnandi hafi átt rétt á ákveðnum hluta af þessari aflahlutdeild sé ljóst að stefnandi hafi ekki getað fengið fyrir þá aflahlutdeild nema þá að halda til veiða sjálfur en ljóst sé að stefndi hafi ekki átt skip á þessum tíma. Til stuðnings varakröfu sinni bendir stefndi ennfremur á það sem áður var rakið að stefnda var í byrjun febrúar 1997 tilkynnt að honum yrði úthlutað aflahlutdeild í úthafskarfa við Reykjaneshrygg á grundvelli áranna 1994, 1995 og 1996 en þá hafi skipið verið í eigu stefnda. Samkvæmt þessari úthlutun hafi stefndi átt rétt til að nýta sér þá aflahlutdeild, sem hefði fengist ef miðað hefði verið við árið 1995 í stað ársins 1993. Ekki sé unnt að líta á það sem skyldu, að miða við aflatölur ákveðinna ára, ef úthlutunarþegi óskar eftir lægri viðmiðun. Aflatölur frá árinu 1995 gefi til kynna að aflamark sem byggt sé á því ári nemi 90.000 kg og miðað við ofangreindar staðreyndir ætti því sú tala að koma til frádráttar kröfugerð stefnanda. Varðandi aflahlutdeildina sé ljóst að aflatölur fyrir árið 1995 leiði til 0,2% aflahlutdeildar og eigi sú tala því að koma til frádráttar kröfugerð stefnanda. Þannig yrði niðurstaða sú, að stefnandi fengi í sinn hlut einungis þann hluta veiðiheimilda, sem umfram væru þá veiðireynslu, sem stefndi hafði unnið til, og miðað var við í upphaflegri úthlutun. Til frekari rökstuðnings fyrir kröfum sínum bendir stefndi á, að krafa um bætur, sem byggi á matsverði á seldum aflaheimildum, og taki mið af verðlagi á afar takmörkuðu magni aflaheimilda, fái ekki staðist. Þær aflaheimildir, sem hafi verið seldar, hafi verið viðbót við aflaheimildir, sem kaupendur hafi átt fyrir og sé því ekki reiknað með kostnaði við útgerðina á sama hátt og væri ef hinar keyptu aflaheimildir væru einu aflaheimildir skipsins. Niðurstaða þessarar nálgunar á því hversu arðbærar þessar veiðar hafi verið, virðist sú, að krafa stefnanda um bætur nemi sem svarar allri framlegð af þessum veiðum í 12 ár, ef miðað sé við það hlutfall, sem krafa stefnanda kveður á um. Þannig sé meðaltalsframlegð 35,7 milljónir króna af öllum úthafsveiðum á ári. Stefnandi miði við 43% af aflaheimildum í kröfu sinni, sem svari þá til rúmlega 15 milljóna króna af meðaltalsársframlegð. V. Niðurstaða. Skuttogarinn Otto Wathne NS 90 hafði ekki veiðileyfi í íslenskri lögsögu er stefndi keypti hann 29. mars 1994. Veiðar voru þá frjálsar í Barentshafi og á Reykjaneshrygg. Í kaupsamningi segir að engar aflaheimildir fylgi með í kaupunum. Togarinn fékk nafnið Rán HF-42 eftir eigendaskiptin. Þann 27. desember 1996 voru sett lög nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Með stoð í þeim lögum var jafnframt sett reglugerð nr. 27/1997 um úthlutun veiðiheimilda í úthafskarfa á Reykjaneshrygg. Í 3. og 5. gr. reglugerðarinnar er nánar kveðið á um úthlutunarreglur, er miða skyldi við þrjú bestu veiðiár skipsins, almanaksárin 1991-1996. Þann 10. maí 1999 var ennfremur sett reglugerð nr. 306/1999 um úthlutun þorskaflahlutdeildar í Barentshafi. Í 1. gr. hennar er kveðið á um að úthluta skuli aflahlutdeild í þorski til skipa á grundvelli veiðireynslu þeirra miðað við þrjú bestu ár þeirra á undangengnum sex árum frá og með 1993 að telja. Á grundvelli reglugerðar um úthlutun veiðiheimilda á Reykjaneshrygg, fékk stefndi úthlutað aflahlutdeild í úthafskarfa. Nam aflahlutdeild stefnda samtals 2,8117024% og aflamark ársins 1997 var 1.265.266 kg. af úthafskarfa. Úthlutun þessi byggðist á veiðireynslu áranna 1993, 1994 og 1996. Stefnandi telur að honum beri 43,82% af þessari úthlutun, þ.e. 1.2319946% af heildaraflahlutdeild í úthafskarfa og 554.398 kg. af aflamarkinu. Á sama hátt fékk skip stefnda úthlutað aflahlutdeild í þorski í Barentshafi sem úthlutað var á árinu 1999. Sú úthlutun byggðist á veiðireynslu skipsins árin 1993, 1994 og 1995. Samanlagður þorskafli skipsins þessi ár var 3.705.263 kg. Á grundvelli þessarar reynslu var skipinu úthlutað 3.8395021% af heildarþorskafla íslenskra fiskiskipa í Barentshafi, bæði í norskri og rússneskri landhelgi. Stefnandi telur að 41,48% þessara réttinda sé hans eign. Þannig telur stefnandi að 60.055 kg. af þorski í norskri fiskveiðilögsögu og 37.531 kg. af þorski í rússneskri fiskveiðilögsögu eða samtals 97.586 kg. af þorski í Barentshafi tilheyri stefnanda með réttu. Af hálfu aðila er ekki deilt tölulega um ofangreinda útreikninga á aflahlutdeild og aflamarki Ránar HF- 42. Þá er ekki heldur deilt um prósentuútreikninga stefnanda sem raktir eru hér að framan, en þeir byggjast á forsendum Fiskistofu. Stefnandi krafðist þess 14. febrúar 1997 með bréfi til Fiskistofu að úthlutun á úthafskarfa yrði skipt milli aðila eftir veiðireynslu og það sem í hans hlut kæmi yrði flutt á skip er hann tilnefndi. Fiskistofa synjaði þeirri beiðni með þeim rökum að lagaheimild væri ekki fyrir hendi. Stefnandi beindi þeim tilmælum í öndverðu til stefnda að hann veitti atbeina sinn til þess að aflahlutdeild í úthafskarfa, og aflamark byggt á henni, yrði flutt til stefnanda. Stefndi synjaði þessari beiðni og óskaði reyndar sérstaklega eftir því við Fiskistofu með bréfi 17. febrúar 1997 að úthlutun til hans tæki mið af afla skipsins 1993, en það ár var skipið í eigu stefnanda. Í kaupsamningi aðila segir að engar aflaheimildir fylgi með í kaupunum. Skýra verður þetta ákvæði þannig að stefnanda beri þær aflaheimildir sem Rán HF-42 var úthlutað á grundvelli veiðireynslu skipsins meðan það var í eigu stefnanda. Stefndi hefur ekki ljáð máls á því að veita stefnanda atbeina sinn til þess að hann fengi úthlutað þessum aflaheimildum. Stefndi hefur því ekki efnt kaupsamninginn að þessu leyti. Samkvæmt því og með vísan til dóms Hæstaréttar 26. febrúar 1998 í máli nr. 305/1997, sbr. einnig dóm 7. maí sama ár í máli nr. 346/1997, verður litið svo á að umræddar aflaheimildir, byggðar á veiðireynslu stefnanda, hafi með réttu átt að koma í hlut stefnanda. Samkvæmt dómi Hæstaréttar 28. janúar 1999 í máli nr. 241/1998 skiptir ekki máli þó að stefnandi hafi ekki átt fiskiskip á þessum tíma. Verður því talið að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem svarar til gangverðs hinna umdeildu aflaheimilda í viðskiptum. Matsmenn komu fyrir dóm og staðfestu matsgerð sína. Niðurstaða þeirra byggist á markaðsverði kvóta á hverjum tíma. Þykir mega leggja hana til grundvallar í málinu. Stefndi hefur mótmælt matsgerð. Málsástæður hans lúta einkum að því að draga eigi frá matsfjárhæð ýmsan kostnað útgerðar við að stunda veiðar. Ekki þykir hald í þessum málsástæðum stefnda, þar sem skaðabótakrafa stefnanda er efndabótakrafa, byggð á því hvað stefnandi hefur farið á mis við, ef hann hefði sjálfur fengið úthlutað umræddum aflaheimildum. Hins vegar ber að taka tillit til ákvæða 5. gr. reglugerðar nr. 27/1997 um úthlutun veiðiheimilda í úthafskarfa á Reykjaneshrygg. Segir þar að úthlutun aflahlutdeildar, skv. reglugerðinni, sé bundin því skilyrði, að útgerð skips afsali sér aflahlutdeild, sem úthlutað sé á grundvelli laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, sem nemi 8% af þeirri úthafskarfahlutdeild, sem þeim sé úthlutað á árinu 1997. Fyrir liggur í málinu að stefndi afsalaði sér aflahlutdeild samkvæmt reglugerðinni. Þykir rétt að taka til greina lækkunarkröfu hans, þannig, að til frádráttar komi 8% af umdeildri úthafskarfa aflahlutdeild. Samkvæmt matslið f) er matsverð á aflahlutdeild í úthafskarfa 139.553.064 krónur. Koma 8% af þeirri fjárhæð til frádráttar eða 11.164.245 krónur. Matmenn meta aflamark í þorski í norskri og rússneskri lögsögu einskis virði, sbr. d) og e) liði matsgerðar. Ber að fallast á það, enda réðist afstaða matsmanna varðandi þessa matsliði á sömu sjónarmiðum og mat þeirrra varðandi aðra matsliði, þ.e. að mat þeirra endurspegli gangverð aflaheimilda í viðskiptum. Matsgerð verður að öðru leyti lögð til grundvallar, enda hefur henni ekki verið hnekkt með yfirmati eða á annan hátt. Niðurstaða málsins verður því sú, að dómkröfur verða teknar til greina samkvæmt matsliðum a), b), c), d), e), g) og h). Matsliður f) verður lækkaður um 8% eins og áður segir og verður því tekin til greina með 128.388.819 krónum. Samtals verður stefndi dæmdur til greiðslu 180.349.684 krónur. Vaxtakrafa stefnanda verður tekin til greina, enda hefur henni ekki verið mótmælt. Verður stefndi því dæmdur til þess að greiða stefnanda 180.349.684 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25//1987 af 11.531.478 krónum frá 1. júní 1997 til 1. júní 1998, af 21.898.721 króna frá þeim til 1. júní 1999, af 39.484.226 krónum frá þeim degi til 4. apríl 2000, en af 180.349.684 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Eftir þessari niðurstöðu verður stefndi dæmdur til greiðslu málskostnaðar sem þykir hæfilega ákveðinn 5.000.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til kostnaðar vegna öflunar matsgerðar. Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari kveður upp þennan dóm. Stefndi, Stálskip ehf., greiði stefnanda, Otto Wathne ehf., 180.349.684 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 11.531.478 krónum frá 1. júní 1997 til 1. júní 1998, af 21.898.721 króna frá þeim til 1. júní 1999, af 39.484.226 krónum frá þeim degi til 4. apríl 2000, en af 180.349.684 krónum frá þeim degi til greiðsludags og 5.000.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 215/2009
|
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. maí 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. maí 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 8. maí kl. 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 313/2002
|
Kærumál Vanreifun Frávísunarúrskurður staðfestur
|
R höfðaði mál á hendur S þar sem hann krafðist þess að S greiddi sér skaðabætur vegna bifreiðaviðskipta. Málinu var vísað frá héraðsdómi þar sem málatilbúnaður R var talinn svo ómarkviss og bótagrundvöllur svo óljós að ekki væri unnt að kveða upp efnisdóm í málinu.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. júlí 2002, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 8. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 20. júní 2002, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að úrskurði héraðsdómara verði hrundið og lagt fyrir hann að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Ragnar Ó. Magnússon, greiði varnaraðila, Steinari Pálmasyni, 100.000 krónur í kærumálskostnað. I. Mál þetta, sem dómtekið var 29. maí síðastliðinn, hefur Ragnar Ólafur Magnússon, Galtalind 17, Kópavogi, höfðað 29. janúar sl. á hendur Steinari Pálmasyni, Goðsölum 15, Kópavogi. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 985.000 krónur ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá 22. febrúar 2000 til 1. júlí 2001, en frá þeim degi til greiðsludags með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Að auki er krafist málskostnaðar. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda svo og að sér verði dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda. II. Stefnandi var eigandi einkahlutafélagsins Glæsivagnar ehf. sem rak og leigði út lúxusbifreiðar. Stefndi var eigandi einkahlutafélagsins Jöklalax ehf., ásamt Jóhönnu Þorbergsdóttur og átti félagið og rak veitingahúsið Kaffi-Fjörð að Fjarðargötu 13-15 í Hafnarfirði. Jöklalax ehf. átti bifreiðina TV-532, sem er af gerðinni Cadillac Fleetwood limosine, árgerð 1985. Stefndi var jafnframt stjórnarmaður fyrirtækisins. Þann 22. júlí 1999 gerðu þessi tvö fyrirtæki með sér samning þar sem Jöklalax ehf. seldi Glæsivögnum ehf. bifreiðina TV-532. Umsamið kaupverð, 1.570.000 krónur var staðgreitt og var bifreiðinni afsalað sama dag til kaupanda. Samkvæmt munnlegu samkomulagi bar Jöklalaxi ehf. að aflétta af bifreiðinni áhvílandi veðskuld sem nam að höfuðstóli 1.500.000 krónum. Mun hér hafa verið um að ræða veðskuldabréf gefið út í Hafnarfirði 17. desember 1998 af Jöklalaxi ehf. til Bermúda ehf. Í aðilaskýrslu stefnda hér fyrir dómi kom fram að hann hafi ábyrgst það persónulega gagnvart stefnanda að veðskuld þessari yrði aflétt. Stefnandi kvað í aðilaskýrslu sinni að hann hafi treyst þessum orðum stefnda en hafi ekki kannað það sérstaklega hvort veðskuldinni hefði verið aflétt. Glæsivagnar ehf. hófu þegar rekstur bifreiðarinnar. Þann 28. september 1999 framseldu Glæsivagnar ehf. umrædda bifreið til stefnanda. Mun þetta hafa verið gert vegna þess að leyfi til reksturs bifreiðarinnar var bundið við einstakling en ekki lögaðila. Í byrjun árs 2000 ákvað stefnandi að selja reksturinn og þær tvær bifreiðar sem hann átti. Þann 22. febrúar 2000 seldi hann Jóni Þóri Jónssyni allt hlutafé sitt í Glæsivögnum ehf. Samhliða seldi hann og afsalaði Lincoln bifreið sinni til Jóns Þóris og áðurnefndri Cadillac bifreið til Matthíasar, sonar Jóns Þóris og var það hluti af kaupsamningi um félagið. Við þessa samningsgerð uppgötvaðist að á Cadillac bifreiðinni hvíldi enn fyrrnefnd veðskuld sem Jöklalax ehf. hafði við söluna til Glæsivagna ehf. lofað að aflétta af bifreiðinni. Að sögn stefnanda hafði hann samband við stefnda og hafi stefndi lofað að veðskuldinni yrði aflétt og hafi því til tryggingar afhent stefnanda tékka að fjárhæð 1.500.000 krónur. Hins vegar hafi láninu ekki verið aflétt og þegar tékkinn hafi verið sýndur til greiðslu þann 23. mars 2000 hafi hann reynst innistæðulaus. Þegar ljóst hafi verið að bréfið fengist ekki aflýst af bifreiðinni hafi kaupin við Matthías Jónsson gengið til baka. Samkomulag varð með stefnanda og viðsemjanda hans að stefnandi tæki bifreiðina TV-532, með láninu áhvílandi og að jafnframt framseldu Glæsivagnar ehf. skaðabótakröfu á hendur stefnda eða öðrum vegna viðskipta Jöklalax ehf. og Glæsivagna ehf. um bifreiðina. Var þetta gert með yfirlýsingu og kröfuframsali dagsettu í febrúar 2000. Stefnandi krafðist þann 29. mars 2000 lögreglurannsóknar á því broti stefnda að gefa út innistæðulausan tékka til tryggingar aflýsingu lánsins sem hvíldi á bifreiðinni. Lögreglurannsóknin leiddi til þess að hinn 10. maí 2001 höfðaði sýslumaðurinn í Kópavogi opinbert mál á hendur stefnda fyrir brot gegn tékkalögum og hlaut stefndi dóm fyrir brotið. Að sögn stefnanda var láninu skyndilega aflétt af bifreið hans eftir að sakamálið hafði verið höfðað og segist stefnandi hafa upplýsingar um að það hafi verið stefndi sjálfur sem aflétti skuldabréfinu, en hann hafi haft frumrit þess í sínum vörslum um nokkurt skeið. Að svo komnu auglýsti stefnandi bifreiðina til sölu að nýju og þann 25. júní 2001 var hún seld Fjölni Hlynssyni á 515.000 krónur. Þá hafði bifreiðin að sögn stefnanda staðið ónotuð frá febrúar 2000 og hafði á þeim tíma hríðfallið í verði. Þann 18. október 2000 var bú Jöklalax ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. III. Bótakröfu sína á hendur stefnda byggir stefnandi á því að það hafi verið ólögmæt og saknæm háttsemi að stefndi aflétti ekki áhvílandi veði af bifreiðinni TV-532 þegar hann seldi hana stefnanda 22. júlí 1999. Þegar gengið hafi verið á stefnda í febrúar 2000 hafi hann afhent stefnanda tékka að fjárhæð 1.500.000 krónur dagsettan fram í tímann, sem tryggingu fyrir því að hann efndi skyldu sína. Þegar láninu var ekki aflétt og tékkinn sýndur til greiðslu hafi hann reynst innistæðulaus. Stefndi hafi ekki aflétt láninu fyrr en ákæruvaldið hafi höfðað opinbert mál á hendur honum í maí 2001, tveimur árum eftir söluna til stefnanda. Þessi framkoma stefnda hafi leitt til þess að kaupsamningur sem stefnandi hafði gert 22. febrúar 2000 um bifreiðina TV-532 hafi gengið til baka og hafi bifreiðin þá verið óseljanleg í tæpt eitt og hálft ár, eða allt þar til veðinu var aflétt í júní 2001. Þá hafi verðmæti bifreiðarinnar verið metið 500.000 krónur og hafi hún verið seld fyrir 515.000 krónur. Vegna þessarar saknæmu háttsemi stefnda hafi stefnandi orðið fyrir beinu fjártjóni sem hafi numið 985.000 krónum, en það sé mismunurinn á söluverði bifreiðarinnar til Matthíasar Jónssonar 22. febrúar 2000 og því verði sem fékkst fyrir hana þegar hún var seld Fjölni Hlynssyni 25. júní 2001 og sé þessi sölumismunur stefnufjárhæð málsins. Stefnandi krefst dráttarvaxta frá 22. febrúar 2000 þar sem tjónsatvik og bótafjárhæð miðist við það tímamark. Í munnlegum málflutningi lýsti lögmaður stefnanda því yfir að krafa hans um skaðabætur byggði alfarið á reglum um skaðabætur utan samninga. Stefndi hafi bakað stefnanda tjón með þeirri saknæmu og ólögmætu háttsemi að ráðstafa ekki hluta af þeim peningum sem hann hafi tekið við sem greiðslu fyrir bifreiðina til að greiða upp veðskuldina svo henni yrði aflétt eins og hann hefði lofað við samningsgerðina. Ennfremur kom fram í málflutningi lögmanns stefnanda að hann teldi að skortur á sönnun um fjárhæð tjóns ætti að leiða til frávísunar málsins en ekki sýknu eins og stefndi haldi fram. Það væri þó vafalaust í huga stefnanda að fjárhæð tjóns hans væri fullsönnuð og vísaði hann í því sambandi til meginreglu einkamálaréttarfars um frjálst sönnunarmat. Til stuðnings kröfu sinni vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttar, einkum sakarreglunnar og til almennra reglna kröfuréttarins, einkum um loforð og skuldbindingargildi samninga. Kröfu um dráttarvexti, þ.m.t. vaxtavexti, styður stefnandi við ákvæði III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 og 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Málskostnaðarkrafa hans styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Til stuðnings sýknukröfu sinni vísar stefndi til þess að þrátt fyrir að Jöklalax ehf. hafi vanefnt skyldu sína til að aflétta veðinu af bifreiðinni hafi stefndi sjálfur reynt að tryggja að samningurinn fengi réttar efndir með því að leggja fram ávísun á sinn eigin reikning til tryggingar því að bréfinu yrði aflétt. Stefndi vísar til þess í greinargerð sinni að hann hafi ekki verið aðili að kaupsamningnum um bifreiðina og hann hafi ekki ábyrgst efndir hans með öðrum hætti en með framlagningu tékkans. Skyldan til að efna samninginn hafi því ekki hvílt á stefnda. Þar af leiðandi verði stefndi aldrei gerður ábyrgur fyrir því meinta tjóni sem hlaust af vanefndunum. Stefndi sé því af augljósum ástæðum ekki réttur aðili að þessu máli og því beri að sýkna hann af kröfu stefnanda. Eins og fram hefur komið lýsti stefndi því í aðilaskýrslu sinni að hann hafi við samningsgerðina ábyrgst það persónulega gagnvart stefnanda að umræddu veðbandi yrði aflétt af bifreiðinni. Stefndi byggir einnig á því að það sé meginregla bótaréttarins að bótakrefjandi þurfi að sanna tjón sitt og fjárhæð þess. Samkvæmt dómvenju skuli færa slíka sönnun fram með mati dómkvaddra matsmanna liggi ekki fyrir önnur ótvíræð sönnunargögn. Í þessu máli liggi hvorugt fyrir. Bifreiðin TV-532 hafi verið seld Glæsivögnum ehf. í lok júlí 1999 fyrir 1.570.000 krónur sem sé hátt verð fyrir nærri fimmtán ára gamla bifreið. Þann 22. febrúar 2000 hafi stefndi selt Matthíasi Jónssyni sömu bifreið á 1.500.000 krónur eða á einungis 70.000 krónum lægra verði en hann hafði keypt hana. Stefnandi fullyrði hins vegar að rúmu ári seinna hafi verð bifreiðarinnar verið komið niður í 515.000 krónur, þ.e. að verðmæti hennar hafi hrapað um tæpa eina milljón króna. Engar skýringar eða rök séu í málatilbúnaði stefnanda fyrir þessari skyndilegu verðlækkun bifreiðarinnar. Ekki liggi fyrir neitt mat á verðmæti bifreiðarinnar, hvorki þegar kaupin fóru fram milli Jöklalax ehf. og Glæsivagna ehf. né heldur við sölu hennar til Fjölnis Hlynssonar í maí 2001. Stefndi mótmælir því alfarið að nokkur rök séu til þess að verðmæti bifreiðarinnar hafi minnkað svo mjög á þessum tíma og stefnandi hafi ekki sýnt fram á raunverulegt tjón sitt með neinum þeim gögnum sem tæk séu í dómsmáli. Tjónið sé því ósannað og einnig af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda. Við munnlegan málflutning kom fram hjá lögmanni stefnda að hann teldi að 59. gr. kaupalaga nr. 39/1922, sem giltu á þeim tíma sem hér skipti máli, leiddi til þess að stefnandi ætti ekki rétt til skaðabóta. Þegar hlutur væri seldur með ávílandi veði væri um að ræða vanheimild að hluta og þá ætti seljandi að greiða kaupanda skaðabætur vegna þess tjóns sem hann hefði orðið fyrir vegna vanheimildarinnar. Bótaréttur falli þó niður ef seljandi vissi eða mátti vita af vanheimildinni þegar kaup hafi átt sér stað. Stefnandi hafi viðurkennt í aðilaskýrslu sinni að honum hafi verið kunnugt um veðskuldina þegar kaup hafi átt sér stað og eigi því ekki rétt á skaðabótum. Einnig var byggt á því við munnlegan málflutning af hálfu stefnda að um væri að ræða vanefndir einkahlutafélags á samningi og að slíkar vanefndir leiddu ekki til sakarábyrgðar stjórnenda félagsins nema eitthvað sérstakt kæmi til. Til stuðnings kröfu sinni um sýknu sem byggir á aðildarskorti vísar stefndi til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Varðandi sýknu vegna sönnunarskorts vísar hann til reglna bótaréttarins um sönnun og sönnunarbyrði bæði um tjónið sjálft og fjárhæð þess. Kröfu sína um málskostnað styður hann við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. IV. Stefnandi máls þessa eignaðist bifreiðina TV-532 með afsali frá Glæsivögnum ehf. og fékk einnig framselda til sín hugsanlega skaðabótakröfu á hendur stefnda eða öðrum vegna kaupa Glæsivagna ehf. á bifreiðinni af Jöklalaxi ehf. Það er því vafalaust og í raun óumdeilt að stefnandi er réttur aðili máls þessa. Í stefnu kemur fram að bótakrafa stefnanda sé til komin vegna þeirrar ólögmætu og saknæmu háttsemi stefnda að aflétta ekki veðinu af bifreiðinni TV-532 við söluna til stefnda. Varðandi lagarök vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttar, einkum sakarreglunnar og til almennra reglna kröfuréttarins, einkum um loforð og skuldbindingargildi samninga. Við munnlegan málflutning lýsti lögmaður stefnanda því yfir að grundvöllur kröfu stefnanda væri reglur um skaðabætur utan samninga. Varnir stefnda virðast miðaðar við að mál þetta snúist um skaðabætur innan samninga. Hefur stefndi annars vegar uppi sýknukröfu vegna aðildarskorts þar sem hann hafi ekki verið aðili að kaupsamningi um bifreiðina og hins vegar á því að stefnanda hafi ekki tekist að sanna tjón sitt. Málsgrundvöllur stefnanda er óskýr og hvergi nærri ljóst af stefnu hvort hann byggi á reglum um skaðabætur innan eða utan samninga. Þrátt fyrir yfirlýsingu lögmanns stefnanda um að bótagrundvöllur byggðist á reglum um skaðabætur utan samninga, snúa röksemdir þær sem stefnandi færir fram í málinu samt sem áður að stærstum hluta að hinum munnlega samningi um að aflétta veði af viðkomandi bifreið og til vanefnda á þeim samningi, enda vísar hann til stuðnings kröfum sínum m.a. til almennra reglna kröfuréttarins, einkum um loforð og skuldbindingargildi samninga. Í aðilaskýrslu stefnda hér fyrir dómi kom fram að hann kvaðst hafa ábyrgst það persónulega að bifreiðin yrði leyst úr veðböndum. Hann hefur því viðurkennt að hafa gengist í ábyrgð fyrir efndum samningsins. Skortir mjög á það að stefnandi geri grein fyrir og rökstyðji hvernig vanefnd stefnda á þessari ábyrgðaryfirlýsingu geti leitt til skaðabótaábyrgðar samkvæmt reglum um skaðabætur utan samninga. Stefndi virðist og hafa tekið til varna í málinu á grundvelli þess að um væri að ræða vanefndir á samningi. Það er því mat dómsins að málatilbúnaður stefnanda í máli þessu sé svo ómarkviss og bótagrundvöllur svo óljós að ekki sé unnt að kveða upp efnisdóm í málinu. Við aðalmeðferð málsins var ekki greitt úr þessum óskýrleika. Telur dómurinn því, með vísan til 4. mgr. 100. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, að ekki sé annað fært en að vísa máli þessu frá dómi án kröfu. Í samræmi við þessa niðurstöðu og með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 140.000 krónur. Ólöf Pétursdóttir, dómstjóri, kvað upp úrskurðinn. Máli þessu er vísað frá dómi án kröfu. Stefnandi, Ragnar Ólafur Magnússon, greiði stefnda, Steinari Pálmasyni, 140.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 345/2007
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 Gæsluvarðhaldsúrskurður felldur úr gildi
|
Krafan er reist á ákvæðum c-liðar 1. mgr. 103. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991. Fyrir dóminum mótmælti ákærði kröfu lögreglustjórans um áframhaldandi gæsluvarðhald.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. júní 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 27. júní 2007, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi uns dómur gengi í máli hans, þó ekki lengur en til miðvikudagsins 11. júlí 2007 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Samkvæmt 2. mgr. 133. gr. laga nr. 19/1991 skal dómur kveðinn upp í opinberu máli svo fljótt sem unnt er og að jafnaði ekki síðar en þremur vikum eftir dómtöku. Mál sóknaraðila á hendur varnaraðila var dómtekið í héraði 23. maí 2007 og eru því liðnar tæpar sex vikur án þess að dómur hafi verið kveðinn upp í málinu. Sérstaklega rík skylda er til að hraða málsmeðferð þegar ákærði sætir gæsluvarðhaldi. Með hliðsjón af framangreindu og eins og atvikum er háttað verður varnaraðila ekki gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi meðan mál hans er enn ódæmt. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.
|
Mál nr. 68/2007
|
Afurðalán Veðsetning Greiðsla Skaðabætur Auðgunarkrafa
|
Skömmu fyrir gjaldþrot H ehf. 17. mars 2004 afhenti það P ehf. átta tonn af fiski af birgðum H ehf. Sparisjóðurinn SV taldi að með afhendingu fjögurra tonna af þessum átta tonnum hefði veðréttur, sem SV átti í afurðum H ehf. samkvæmt afurðalánasamningi, verið rýrður með ólögmætum hætti og taldi sig hafa orðið fyrir tjóni af þeim sökum. Vegna þessa krafði S P ehf. og H, sem hafði verið fyrirsvarsmaður H ehf., um greiðslu nánar tilgreindrar fjárhæðar og reisti kröfuna annars vegar á almennu skaðabótareglunni og hins vegar á óskráðri reglu um ólögmæta auðgun. Fyrir lá að á þessum tíma hafði H ehf. unnið í verktöku fyrir P ehf. að verkun saltfisks ásamt því að verka eigin fisk. Þótti upplýst að í október 2003 hefði H ehf. afhent verkaðan saltfisk til sölumeðferðar, sem með réttu átti að vera eign P ehf., en fyrir mistök verið skráð sem eign H ehf. Greiðslu fyrir þennan fisk hefði SV síðan ráðstafað til lækkunar á skuld H ehf. við S. Þegar mistökin komu í ljós hafnaði SV að bakfæra greiðsluna og færa inn á reikning P ehf. Í ljósi atvika var talið að H og P ehf. hefðu mátt líta svo á, þegar afhending fisksins fór fram, að P ehf. ætti enn þá jafngildi fjögurra tonna af fiski í vörslum H ehf. til viðbótar við önnur fjögur tonn, sem óumdeilt var að hefðu verið í eigu fyrrgreinda félagsins. Hefði SV hvorki sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir bótaskyldu tjóni við þessa ráðstöfun né að P ehf. hefði við þetta auðgast á óréttmætan hátt á kostnað SV. Kröfu S var því hafnað.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Páll Hreinsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 6. febrúar 2007. Hann krefst þess nú að stefndu verði óskipt dæmdir til að greiða áfrýjanda 1.368.244 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. mars 2004 til greiðsludags. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti en til vara að málskostnaður falli niður. Stefndu krefjast hvor um sig staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Eins og þar er rakið voru átta tonn af fiski afhent stefnda Pétursey ehf. af birgðum Hlíðardals ehf. 3. febrúar 2004. Áfrýjandi telur að með afhendingu fjögurra af þessum átta tonnum hafi verið rýrður með ólögmætum hætti veðréttur hans í öllum afurðum og rekstrarvörum Hlíðardals ehf. samkvæmt samningi um framleiðslulán 5. mars 1999, en Hlíðardalur ehf. var úrskurðaður gjaldþrota 17. mars 2004. Áfrýjandi kveðst hafa orðið fyrir tjóni með því að andvirði þessara fjögurra tonna af fiskafurðum hafi ekki runnið til hans heldur til stefnda Péturseyjar ehf. sem hafi þannig auðgast á hans kostnað. Stefndu telja aftur á móti að stefndi Pétursey ehf. hafi verið eigandi allra þessara átta tonna og að veðréttur áfrýjanda hafi ekki náð til þeirra. Rökstyðja stefndu þetta með vísan til þess, að fjögur af umræddum átta tonnum hafi óumdeilanlega verið eign stefnda Péturseyjar ehf., en fjögur tonn hafi komið í stað fjögurra tonna, sem afhent höfðu verið SÍF hf. til sölumeðferðar 3. október 2003 og þá fyrir mistök ranglega skráð sem eign Hlíðardals ehf. en ekki hins stefnda félags, Péturseyjar ehf. Andvirði þessara afurða hafi verið lagt inn á reikning Hlíðardals ehf. hjá áfrýjanda, sem síðan hafi ráðstafað því upp í framangreint framleiðslulán. Veðskuldabréf það sem áfrýjandi byggir kröfu sína á var útgefið 5. mars 1999 að fjárhæð 50.000.000 krónur. Til tryggingar skuldinni var sett að sjálfsvörsluveði „allar tegundir afurða og rekstrarvara sem [Hlíðardalur ehf.] á eða eignast kann við framleiðslu“ á framleiðslutímabili, sem var tólf mánuðir í senn. Tekið var fram að ekki skyldi „geyma afurðir veðsettar öðrum í birgðageymslu án samþykkis Sparisjóðsins.“ Hlíðardalur ehf. sá einnig um vinnslu fisks í verktöku fyrir stefnda Pétursey ehf. og afhenti að vinnslu lokinni bæði þann fisk og eigin framleiðslu til söluaðila, SÍF hf. Í skýrslu fyrirsvarsmanns áfrýjanda í héraði kemur fram að hann hafi vitað af þessu og látið óátalið að fiskur í eigu annarra aðila væri unninn og geymdur með öðrum fiski í húsnæði Hlíðardals ehf. Samkvæmt veðsamningnum skyldi birgðatalning gerð reglulega. Gögn þar um sýna að stefndi Pétursey ehf. átti afurðir í vörslum Hlíðardals ehf., 4 tonn 10. desember 2003 og sama magn 22. janúar 2004. Verður samkvæmt þessu að líta svo á að þrátt fyrir að veðtrygging áfrýjanda hafi verið í heildarsafni þeirra afurða sem voru í vörslum Hlíðardals ehf. á hverjum tíma, sbr. 32. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð, þá teljist hann hafa samþykkt að aðrir ættu einnig afurðir hjá Hlíðardal ehf. og beri vegna stöðu sinnar á þessu sviði sjálfur halla af óskýrleika er varðar afmörkun veðs. Gögn málsins bera með sér að Hlíðardalur ehf. sendi frá sér fjögur tonn af fiski 3. október 2003 til sölumeðferðar hjá SÍF hf. og bar nóta um afhendingu afurðanna ekki annað með sér en að fiskurinn væri í eigu Hlíðardals ehf. Óumdeilt er að greiðsla fyrir þennan fisk barst áfrýjanda frá SÍF hf. og mun henni hafa verið varið til greiðslu á skuld Hlíðardals ehf. við áfrýjanda samkvæmt áðurnefndum samningi um framleiðslulán til félagsins. Mistökin munu hafa komið í ljós í desember 2003, en þá kom fram í fyrirspurn starfsmanns Hlíðardals ehf. til SÍF hf. að stefndi Pétursey ehf. hafi átt að fá greitt fyrir umræddan fisk en ekki Hlíðardalur ehf. Í janúar 2004 var af hálfu Hlíðardals ehf. farið fram á það við áfrýjanda að hann leiðrétti færsluna og fyrirsvarsmaður stefnda Péturseyjar ehf., átti fund með fyrirsvarsmanni áfrýjanda vegna þessara mistaka, þar sem sá fyrrnefndi krafðist þess að áfrýjandi bakfærði greiðslu vegna sölu þessara afurða af afurðalánareikningi Hlíðardals ehf. og færði hana inn á reikning hins stefnda félags. Áfrýjandi varð ekki við þessu. Fyrir dómi vefengdi áfrýjandi ekki að framangreind mistök hefðu orðið við afhendingu þessara tilteknu afurða en taldi að með þeim hefði stefndi Pétursey ehf. eignast, á sínum tíma, almenna fjárkröfu á hendur Hlíðardal ehf. og síðan þrotabúi þess félags. Um hefði verið að ræða fjárkröfu en ekki hlutaréttarkröfu. Greind mistök hafi verið áfrýjanda óviðkomandi og engin mistök hafi átt sér stað hjá honum. Áfrýjandi reisir málatilbúnað sinn ekki á riftunarreglum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Koma þær því ekki til álita við úrlausn málsins. Áfrýjandi byggir einungis á almennu skaðabótareglunni og óskráðri bótareglu um ólögmæta auðgun. Með hliðsjón af því sem að framan er rakið verður að leggja til grundvallar að hið stefnda félag, Pétursey ehf., hafi átt fjögur tonn af fiski hjá Hlíðardal ehf. 3. október 2003, sem afhent hafi verið SÍF hf. og skráð fyrir mistök sem eign Hlíðardals ehf. Ekkert hefur komið fram í málinu sem bendir til þess að færslur við birgðatalningu hafi verið leiðréttar vegna þessara mistaka. Áfrýjandi notaði andvirði þessara fjögurra tonna af fiski til greiðslu upp í skuld Hlíðardals ehf. vegna framleiðslulánsins. Með hliðsjón af því og eins og atvikum var háttað að öðru leyti máttu stefndu líta svo á að hið stefnda félag, Pétursey ehf, ætti í febrúar 2004 enn þá jafngildi fjögurra tonna af fiski í vörslum Hlíðardals ehf. til viðbótar við fjögur tonn, sem getið var í áðurnefndum birgðatalningum og óumdeilt var að væri í eigu stefnda Péturseyjar ehf. Samkvæmt þessu hefur áfrýjandi hvorki sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir bótaskyldu tjóni er hið stefnda félag fékk átta tonn af fiski afhent úr vörslum Hlíðardals ehf. 3. febrúar 2004, né að félagið hafi auðgast á óréttmætan hátt á kostnað áfrýjanda. Ber því að staðfesta hinn áfrýjaða dóm. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Sparisjóður Vestmannaeyja, greiði stefndu, Pétursey ehf. og Herði Rögnvaldssyni, hvorum um sig 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 11. október s.l., er höfðað með stefnu birtri 6. desember s.l. Stefnandi er Sparisjóður Vestmannaeyja, kt. 610269-5839, Bárustíg 15, Vestmannaeyjum. Stefndu eru Pétursey ehf., kt. 680593-2569, Flötum 31, Vestmannaeyjum og Hörður Rögnvaldsson, kt. 070455-3239, Hásteinsvegi 8, Vestmannaeyjum. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði in solidum dæmdir til þess að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 1.368.244 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. og V. kafla laga nr. 38/2001 frá 1. mars 2004 til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefndu verði in solidum dæmdir til þess að greiða stefnanda lægri fjárhæð. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt reikningi. Dómkröfur stefndu eru þær að þeir verði sýknaðir af öllum kröfum stefnanda í máli þessu og þá verði þeim dæmdur málskostnaður úr hendi hans að mati dómsins. Málavextir. Málavextir eru þeir að með úrskurði Héraðsdóms Suðurlands, upp kveðnum 17. mars 2004, var bú Hlíðardals ehf. tekið til gjaldþrotaskipta og liggur fyrir að stefnandi átti veðrétt í sjávarafurðum og rekstrarvörubirgðum hins gjaldþrota félags á grundvelli veðskuldabréfs útg. 5. mars 1999. Stefnandi heldur því fram að skömmu fyrir gjaldþrotið hafi stefndi Hörður ráðstafað 8 tonnum af þorski af birgðum Hlíðardals ehf. til stefnda Péturseyjar ehf. án þess að greiðsla hafi komið fyrir. Stefnandi fellst á að heimilt hafi verið að ráðstafa 4 tonnum til Péturseyjar ehf., en ekki 8 tonnum og hafi ráðstöfun á 4 tonnum því verið óheimil. Stefndu lýsa málsatvikum á þann hátt að Hlíðardalur ehf. hafi annast fiskverkun í verktakavinnu fyrir stefnda Pétursey ehf., en stefndi mun vera útgerðarfyrirtæki sem tekið hafi við tilteknum þáttum, þ. á m. vinnslu, í rekstri útgerðarfélagsins Sæhamars ehf. á árinu 2003. Hafi verið í gildi munnlegt samkomulag á milli fyrirsvarsmanna Hlíðardals ehf. og Sæhamars ehf., síðar hins stefnda félags, þess efnis að fyrrnefnda félagið annaðist verkun saltfisks fyrir hið stefnda félag og afhenti hann, að verkun lokinni, viðskiptamönnum stefnda. Hafi Hlíðardalur ehf. tekið að sér mörg slík verkefni og megi ætla að heildarmagn þess afla sem stefndi sendi til vinnslu hjá fyrirtækinu hafi numið tugum tonna. Stefndu halda því fram að í október 2003 hafi verið skipað út 4 tonnum af saltfiski úr húsnæði Hlíðardals ehf. sem það fyrirtæki hafði verkað fyrir Pétursey ehf. Hafi starfsmönnum Hlíðardals ehf. borið að skrá nafn stefnda á útskipunarnótu en fyrir mistök hafi það ekki verið gert og nafn Hlíðardals ehf. skráð á nótuna. Þegar fyrirsvarsmenn stefnda hafi farið að lengja eftir greiðslum fyrir aflann hafi verið haft samband við SÍF og þar hafi þau svör fengist að greiðslan hefði runnið inn á afurðareikning Hlíðardals ehf. fyrir milligöngu stefnanda. Hafi fyrirsvarsmenn Hlíðardals ehf. snúið sér til stefnanda og óskað leiðréttingar en þar sem stefnandi hafi ekki orðið við því hafi stefndi Hörður ákveðið að leiðrétta mistökin með því að afhenda stefnda Pétursey ehf. annan fisk í sama magni og sömu stærð í staðinn. Það hafi hann gert 4. febrúar 2004 og litið svo á að með því hefði hið stefnda félag aðeins verið að fá til sín þau 4 tonn sem með réttu hafi tilheyrt því. Samkvæmt gögnum málsins fór fram afurðatalning hjá Hlíðardal ehf. 10. desember 2003 og kemur þar fram að hið stefnda félag eigi 4 tonn af flöttum þorski í húsnæði Hlíðardals ehf. Skjalið er dagsett 16. desember sama ár og undirritað af starfmanni stefnanda og stefnda Herði f.h. Hlíðardals ehf. Þá liggur fyrir í málinu yfirlýsing dagsett 16. desember sama ár, undirrituð af stefnda Herði fyrir hönd Hlíðardals ehf. og Guðjóni Rögnvaldssyni, bróður hans, fyrir hönd hins stefnda félags. Í yfirlýsingunni kemur fram að hið stefnda félag eigi 4 tonn af þorski í húsnæði Hlíðardals ehf. og eigi félagið engan annan fisk eða afurðir í húsnæðinu. Fyrir liggur í málinu yfirlýsing skiptastjóra þrotabús Hlíðardals ehf. þess efnis að ljóst sé að andvirði umræddra fiskafurða hefði gengið upp í veðkröfu stefnanda í þrotabúið ef þær hefðu verið til staðar í þrotabúinu við upphaf skipta. Hafi þrotabúið sjálft ekki beina hagsmuni af því að fylgja eftir hugsanlegri kröfu vegna ráðstöfunarinnar en af hálfu skiptastjóra var staðfest að stefnanda væri heimilt að hafa uppi kröfugerð vegna þessa tjóns á eigin kostnað og áhættu samkvæmt heimild í 1. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991. Með bréfi dagsettu 7. mars s.l. óskaði lögmaður stefnda Harðar eftir því við sýslumanninn í Vestmannaeyjum að tekið yrði til opinberrar rannsóknar ætlað brot Ólafs Elíssonar, sparisjóðsstjóra stefnanda, á 249. gr. almennra hegningarlaga. Með vísan til 1. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991 vísaði sýslumaður málinu frá og var þeirri ákvörðun skotið til ríkissaksóknara. Með bréfi dagsettu 18. apríl s.l. komst ríkissaksóknari að þeirri niðurstöðu að ekki fengist séð að um hafi verið að ræða refsiverðan verknað af hálfu kærða eða annarra starfsmanna stefnanda og var talið að sá ágreiningur sem kærandi lýsti í kæru sinni væri einkaréttarlegs eðlis. Var ákvörðun sýslumanns því staðfest. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi reisir kröfu sína á hendur hinu stefnda félagi í fyrsta lagi á almennu skaðabótareglunni. Er á því byggt að félagið hafi með ólögmætum hætti valdið stefnanda tjóni með því að rýra veðrétt hans og að félaginu beri að bæta stefnanda það tjón sem það hafi valdið stefnanda með þessum hætti. Hafi þessi stefndi verið grandsamur um það að Hlíðardalur ehf. hafi á þeim tíma sem ráðstöfunin var gerð verið gersamlega ógjaldfær og á leiðinni í gjaldþrot. Hafi þessum stefnda verið það fullkomlega ljóst að ráðstöfunin hafi beinlínis verið til þess fallin að rýra veðandlag stefnanda og valda honum tjóni. Hafi stefnandi af þessum sökum misst af 1.368.244 krónum sem hann hefði ella fengið fyrir andvirði veðandlagsins og að þessir fjármunir hafi í stað þess runnið til stefnda Péturseyjar ehf. Hafi einhver mistök átt sér stað í samskiptum stefnda Péturseyjar ehf. og Hlíðardals ehf. hafi forsvarsmönnum Hlíðardals ehf. verið gersamlega óheimilt að sammælast um að bæta fyrir þau á kostnað stefnanda. Í öðru lagi er á því byggt gagnvart hinu stefnda félagi að það hafi auðgast á kostnað stefnanda og að stefnda beri að endurgreiða stefnanda það fé sem runnið hafi til stefnda, en átt hafi að renna til stefnanda. Það sé almennt viðurkennt að við tilteknar aðstæður verði þeim, sem hafi án réttmætrar ástæðu öðlast verðmæti sem tilheyra öðrum og þannig auðgast á hans kostnað, gert að skila eiganda eða þeim sem varð fyrir tjóni, andvirði þeirrar auðgunar. Sé það skilyrði sett að um tjón annars sé að ræða og að auðgun hins sé í beinum tengslum við það tjón. Telur stefnandi öll skilyrði vera uppfyllt í málinu til að þessari ólögfestu reglu kröfuréttar verði beitt og hið stefnda félag samkvæmt því dæmt til að skila óréttmætri auðgun til stefnanda. Stefnandi vísar til þess að í löggjöf megi finna dæmi þess að byggt sé á viðhorfum um óréttmæta auðgun, sbr. t.d. 78. gr. laga nr. 71/1997, 56. gr. laga nr. 73/1972, 74. gr. laga nr. 93/1933, 57. gr. laga nr. 94/1933, 43. gr. laga nr. 45/1997 og 38. gr. laga nr. 46/2001. Stefnandi telur að sú viðbára þessa stefnda að hann hafi verið að taka til sín 4 tonn sem hann hafi átt hjá Hlíðardal ehf. og hafi verið þar í geymslu frá því um mitt ár 2003 sé með öllu haldlaus og órökstudd, enda beri því ekki saman við birgðatalningar. Stefnandi byggir kröfugerð sína á hendur stefnda Herði á því að á þeim tíma sem hið stefnda félag hafi fengið afurðirnar í hendur hafi hann verið forsvarsmaður Hlíðardals ehf. og verið fullljóst að ráðstöfun þessi hafi verið til þess fallin að valda veðhafanum, þ.e. stefndanda, tjóni og að hann hafi tekið þátt í því að valda tjóninu vitandi að Hlíðardalur ehf. hafi þá verið ógjaldfær og að með ráðstöfuninni til hins stefnda félags, sem hafi verið í eigu bróður hans, hafi hann beinlínis verið að færa fjármuni, sem stefnandi hafi átt rétt á að fá, til hins stefnda félags. Hafi stefndi Hörður þannig með ásetningi og vitandi um ógjaldfærni Hlíðardals ehf., fært fjármuni sem stefnanda hafi borið að fá, til fyrirtækis bróður síns og raskað með þeirri háttsemi hagsmunum stefnanda með ólögmætum hætti. Stefnandi byggir fjárhæð bótakröfu sinnar á upplýsingum frá SÍF um gildandi skilaverð í febrúar 2004 á nokkrum stærðum af portfiski að CD gæðum og gengur út frá sama flokkunarhlutfalli og var í kaupnótu SÍF 10. október 2003. Stefnandi ætlar því verðmæti 4 tonna vera 15.849 evrur og miðað við gengi 27. febrúar 2004 sé stefnukrafan 1.368.244 krónur. Stefnandi vísar til almennu skaðabótareglunnar, meginreglna skaðabótaréttar um skaðabætur utan samninga og reglna um auðgun. Vaxtakröfur eru byggðar á skaðabótalögum og krafa um málskostnað er reist á 130. gr. laga nr. 91/1991. Málsástæður og lagarök stefnda Péturseyjar ehf. Stefndi byggir á því að á liðnum árum hafi tugir tonna af fiski í eigu stefnda farið til verkunar hjá Hlíðardal ehf. gegn greiðslu, þ.á m. hin umdeildu 4 tonn. Stefndi Hörður hafi gert grein fyrir eignarrétti aflans við skýrslutöku hjá skiptastjóra og sé því ljóst að aflinn sem stefndi tók við frá Hlíðardal ehf. hafi verið eign stefnda. Getur stefndi því ekki séð hvernig hann eigi að hafa getað rýrt veðrétt stefnanda með því að veita eign sinni viðtöku. Við úrlausn á því hverjar kröfur veðréttur tryggi og til hvaða verðmæta sá réttur nái þurfi að horfa til efnis veðsamningsins sem til grundvallar liggi hverju sinni. Samkvæmt grunnreglu veðréttar geti veðsali ekki sett annað að veði en sínar eigin eignir. Eigi að setja eignir þriðja manns að veði þurfi veðleyfi hans. Samkvæmt veðsamningnum hafi veðsali ekki veitt stefnanda veðrétt í öðru en eignum Hlíðardals ehf., þ.e. því sem félagið átti á samningstímanum eða kynni að eignast síðar. Þar sem mál þetta snúist um eignir allt annars aðila komi veðsamningur stefnanda að engu haldi. Þá bendir stefndi á sérgreiningarreglu íslensks veðréttar, sbr. 1. og 3. mgr. 3. gr. laga nr. 75/1997. Í þessum lagaákvæðum komi fram að umfram það sem lög um samningsveð eða önnur lög leyfa sé ekki heimilt að setja að sjálfsvörsluveði safn af munum sem séu samkynja eða ætlaðir til samkynja notkunar og einkenndir séu einu almennu nafni. Sé þessi lagaregla á því byggð að veðréttur hafi ekki raunhæft gildi ef ekki liggi ljóst fyrir hvaða lausafjármunir hafi verið settir að veði og falli undir umrædda veðsetningu. Stefnandi sé fjármálastofnun og í dómaframkvæmd hafi verið gerðar ríkar kröfur til slíkra stofnana og þær látnar bera hallann af óskýrleika veðskjala. Stefnanda hefði verið í lófa lagið að sérgreina veðandlagið með nákvæmari hætti en gert var með því einu að tilgreina fjölda kílóa við hverja aflategund. Þar sem þetta hafi ekki verið gert og eignir Hlíðardals ehf. þannig ekki sérgreindar nægilega, beri að líta svo á að umrædd veðsetning sé ógild. Fari svo að talið verði að veðsetningin sé gild fái það engu breytt um réttarstöðu stefnda gagnvart stefnanda. Skýrist það af því að veðsamningurinn varði eignir annarra en stefnda og þótt stefnandi telji sig hafa orðið fyrir tjóni af völdum ónákvæmni í skjalinu geti hann ekki gert aðra ábyrga fyrir sinni eigin vanrækslu. Stefndi hafi enga aðild átt að þessum samningi, hvort beint né óbeint. Þótt þeir fjármunir, sem runnið hafi til Hlíðardals ehf., kunni að vera í uppnámi eða jafnvel glataðir, verði stefnandi að líta sér nær. Stefndi hafnar öllum aðdróttunum stefnanda þess efnis að móttaka stefnda á umræddum 4 tonnum geti með einhverju móti talist sviksamleg. Í stefnu sé gefið til kynna að stefnda hafi á þessum tíma verið fullljóst hver fjárhagsstaða Hlíðardals ehf. hafi verið. Stefndi vísar þessu á bug sem órökstuddu, enda liggi ekkert fyrir sem sýni að fyrirsvarsmenn stefnda hafi verið grandsamir um fjárhagsstöðu Hlíðardals ehf. á þessum tíma. Stefndi telur því ósannað að hann hafi valdið stefnanda nokkru tjóni. Þá hafi stefndi engar upplýsingar haft um ætlaða veðkröfu stefnanda eða veðsamning hans við Hlíðardal ehf. Verði talið að sú athöfn að veita aflanum viðtöku hafi leitt til tjóns fyrir stefnanda, verði ekki fullyrt að stefnda hafi verið ljóst að það myndi óhjákvæmilega leiða til tjóns stefnanda eða að langlíklegast væri að slíkt tjón yrði. Hafi stefndi gætt allrar þeirrar varkárni sem gegn og skynsamur maður hefði talið sér skylt að gæta við sömu aðstæður. Hafi hann ekki gert annað en að veita viðtöku vörubirgðum sem honum hafi tilheyrt með réttu. Af þessum ástæðum hafnar stefndi tilvísun stefnanda til almennu skaðabótareglunnar. Stefndi hafnar því að beiting auðgunarreglu komi til álita í máli þessu, allt sem stefnandi segi í því sambandi geti allt eins átt við hann sjálfan og hefði hann mögulega auðgast á kostnað stefnda hefði stefndi ekki fengið verðmæti þessi afhent að nýju. Stefndi mótmælir kröfu um dráttarvexti frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi og vísar til meginreglna samninga- veð- og kröfuréttar. Málskostnaðarkrafa er reist á 129.-130. gr. laga nr. 91/1991. Málsástæður og lagarök stefnda Harðar Rögnvaldssonar. Stefndi byggir á því að almenna skaðabótareglan eigi ekki við enda hafi stefnandi ekki orðið fyrir tjóni. Aðeins hafi verið leiðrétt ólögmæt refsiverð sjálftaka stefnanda frá því í október og nóvember 2003. Þá byggir stefndi á því að ekki sé rétt að stefndi Pétursey ehf. hafi auðgast á kostnað stefnanda. Þvert á móti myndi stefnandi auðgast á kostnað stefnda Péturseyjar ehf. ef honum tækist að fullfremja áður tilgreinda refsiverða háttsemi sína. Þá sé ekki rétt að stefndi hafi valdið stefnanda tjóni. Stefndi hafi aðeins verið að leiðrétta áður framkvæmda refsiverða háttsemi forsvarsmanns stefnanda. Hafi stefnandi áður verið búinn að taka sér andvirði fisksins með refsiverðum hætti. Hafi stefndi sagt starfsmanni stefnanda að hann myndi bæta Pétursey ehf. sjálftökuna á þann hátt sem hann gerði, ef þeir fengjust ekki til þess að leiðrétta áður framkvæmda sjálftöku. Stefndi byggir málskostnaðarkröfu sína á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Niðurstaða. Eins og mál þetta er vaxið ber að leysa fyrst úr því ágreiningsefni aðila hvort stefnandi hafi orðið fyrir tjóni. Stefnandi heldur því fram að með ráðstöfun umræddra 4 tonna af þorski til stefnda Péturseyjar ehf. hafi stefndi rýrt veðrétt stefnanda um andvirði umræddra fiskafurða og hafi þannig verðmæti sem hefðu átt að ganga upp í veðkröfu hans runnið til stefnda Péturseyjar ehf. Óumdeilt er í máli þessu að stefndi Pétursey ehf. átti 4 tonn af þorski hjá Hlíðardal ehf. og er það staðfest af hálfu starfsmanns stefnanda við afurðatalningu í desember 2003. Stefnandi fellst á að heimilt hafi verið að ráðstafa þessum 4 tonnum til stefnda Péturseyjar ehf. Ekki er fram komið í málinu að þessi afli hafi verið sérgreindur á nokkurn hátt, en stefnandi átti sjálfsvörsluveðrétt í afurðum og rekstrarvörubirgðum Hlíðardals ehf. á grundvelli framleiðsluláns sem stefnandi veitti fyrirtækinu á grundvelli veðskuldabréfs dagsettu 5. mars 1999. Fram kemur í skuldabréfinu að þegar andvirði afurðanna berist stefnanda skuli það ganga til greiðslu á vöxtum og afborgunum af framleiðslulánum eða öðrum gjaldföllnum lánum lántaka samkvæmt reglum stefnanda, en mismunur skyldi greiðast inn á reikning lántaka honum til ráðstöfunar. Stefndu halda því fram að mistök hafi orðið við gerð útskipunarnótu vegna 4 tonna af þorski 3. október 2003 og hafi Hlíðardalur ehf. verið talinn eigandi afurðanna í stað stefnda Péturseyjar ehf. Hafi þetta leitt til þess að andvirði aflans hafi verið lagt inn á afurðalánareikning Hlíðardals ehf. og ítrekaðar tilraunir stefndu til þess að leiðrétta þetta við starfsmenn stefnanda hafi engan árangur borið. Þegar útséð hafi verið um að hin ætluðu mistök yrðu leiðrétt hafi stefndi Hörður ákveðið að leiðrétta mistökin með því að afhenda stefnda Pétursey ehf. sama magn af þorski 3. febrúar 2004 til viðbótar við þau 4 tonn sem þessi stefndi átti samkvæmt afurðatalningunni í desember 2003. Af gögnum málsins má ráða að stefndu hafi þegar gert stefnanda grein fyrir þessum ætluðu mistökum en athugasemdir þeirra munu ekki hafa leitt til viðbragða af hálfu stefnanda. Dómurinn telur nægilega upplýst með gögnum málsins og skýrslugjöf fyrir dómi að umrædd mistök hafi orðið, en sparisjóðsstjóri stefnanda rengdi ekki að um mistök hefði verið að ræða, en taldi ekki á sínu valdi að leiðrétta þau. Telst því nægilega sannað að andvirði afurðanna hafi í október 2003 ranglega runnið til Hlíðardals ehf. Hvað sem líður heimild Hlíðardals ehf. til þess í undanfara gjaldþrots að leiðrétta þessi mistök síðar og ráðstafa samsvarandi aflamagni til stefndu er ljóst að stefnanda hefur ekki tekist að sanna að hann hafi beðið tjón af háttsemi stefndu. Verða stefndu því þegar af þessari ástæðu sýknaðir af kröfum stefnanda í máli þessu. Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnanda til að greiða hvorum stefndu um sig 300.000 krónur í málskostnað. Það athugast að í greinargerð stefnda Harðar er fullyrt að sparisjóðsstjóri stefnanda hafi gerst sekur um refsiverða háttsemi, en eins og að framan er rakið var kröfu þessa stefnda um opinbera rannsókn vísað frá. Þessi ummæli eru aðfinnsluverð enda meginregla í íslenskum rétti að hver maður skuli talinn saklaus þar til sekt hans er sönnuð. Hjörtur O. Aðalsteinsson, dómstjóri, kvað upp dóminn. DÓMSORÐ: Stefndu, Pétursey ehf. og Hörður Rögnvaldsson, skulu vera sýknir af öllum kröfum stefnanda, Sparisjóðs Vestmannaeyja, í máli þessu. Stefnandi greiði hvorum stefndu um sig 300.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 525/2016
|
Líkamstjón Skaðabætur Sjúklingatrygging Eignarréttur Jafnræði Stjórnarskrá
|
A krafðist þess að felldur yrði úr gildi sá hluti ákvörðunar S sem laut að því að bætur til hans samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu skertust samkvæmt þeim fyrirmælum 2. mgr. 5. gr. laganna að hámarksbætur væru 5.000.000 króna. Reisti hann þá kröfu á því að fyrrgreint ákvæði bryti gegn jafnræðisreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og stjórnarskrárinnar, auk þess sem í því fælist skerðing eignarréttinda samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í dómi héraðsdóms kom meðal annars fram að þar sem lög nr. 111/2000 mæltu fyrir um rétt sem óvíst væri hvort sjúklingar ættu annars en sviptu þá ekki rétti væri ekki um að ræða brot gegn eignaréttarákvæði 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þá styddist það við málefnaleg sjónarmið að setja þak á fjárhæð bóta eftir lögunum. Loks væri hvorki um að ræða brot gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 né 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var kröfu A því hafnað. Í dómi Hæstaréttar sagði að þar sem ákvörðun S ætti stoð í skýru og ótvíræðu ákvæði 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 væri ekki um að ræða brot á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga. Um eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar sagði síðan að því hefði verið slegið föstu í dómaframkvæmd að löggjafinn hefði nokkurt svigrúm til að takmarka fjárhæð bóta vegna skerts aflahæfis væru slíkar takmarkanir reistar á efnislegum ástæðum og jafnræðis gætt. Þar sem málefnaleg sjónarmið lægju að baki 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 og reglan tæki jafnt til allra tjónþola samkvæmt lögunum fæli hún ekki í sér brot gegn 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var S því sýknaður af kröfu A.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir ÞorgeirÖrlygsson, Eiríkur Tómasson og Greta Baldursdóttir. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar20. júlí 2016. Hann krefst þess að felldur verði úr gildi sá hluti ákvörðunarstefnda 14. maí 2013 að bætur til hans skerðist samkvæmt því hámarkibótafjárhæðar sem tilgreint er í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu.Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdómsog málskostnaðar fyrir Hæstarétti.Í máli þessu greinir aðila á um hvortstefnda hafi verið heimilt að skerða bætur til áfrýjanda á grundvelli laga nr.111/2000, en í 2. mgr. 5. gr. þeirra er kveðið á um að hámark bótafjárhæðarskuli vera 5.000.000 krónur og sú fjárhæð breytast miðað við 1. janúar ár hvertí samræmi við vísitölu neysluverðs. Óumdeilt er að vegna breytinga á þeirrivísitölu frá 1. janúar 2001 þegar lögin tóku gildi til 1. janúar 2010 namfjárhæðin 8.814.229 krónum 1. desember sama ár er tjónsatvikið varð sem hér umræðir.Sú ákvörðun stefnda 14. maí 2013 aðlækka bætur áfrýjanda úr sjúklingatryggingu eftir lögum nr. 111/2000 studdistvið hið skýra og ótvíræða ákvæði 2. mgr. 5. gr. þeirra um hámark bóta. Afþeirri ástæðu var ekki um að ræða brot á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaganr. 37/1993.Samkvæmt þessu og að teknu tilliti tilmálatilbúnaðar áfrýjanda stendur eftir að taka afstöðu til þess hvort umrættákvæði 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 brjóti í bága við 1. mgr. 65. gr.stjórnarskrárinnar þar sem meðal annars er mælt fyrir um að allir skuli verajafnir fyrir lögum. Einnig 1. mgr. 72. gr. hennar um að engan megi skylda tilað láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Þarf til þesslagafyrirmæli og komi fullt verð fyrir.Því hefur verið slegið föstu, meðalannars með dómi Hæstaréttar 22. maí 1998 í máli nr. 311/1997, að í aflahæfimanna séu fólgin eignarréttindi sem njóti verndar 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar.Þó er ótvírætt að löggjafinn hefur heimild til að setja reglur um það hvernigákvarða skuli bætur þegar aflahæfið er skert, þar á meðal hefur hann nokkurt svigrúm til að takmarka fjárhæð bótameð vísan til þess að takmarkanir verða gerðar á eignarrétti án þess að tilbóta komi, enda byggist þær á almennum efnislegum ástæðum og jafnræðis sé gætt,sbr. dóm Hæstaréttar 15. mars 2001 í máli nr. 395/2000. Í 2. gr. laga nr. 111/2000 kemur framað bætur úr sjúklingatryggingu skuli greiða án tillits til þess hvort einhverberi ábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi að öllum líkindumrekja tjónið til einhvers af þeim tilvikum sem tiltekin eru í fjórum töluliðumlagagreinarinnar. Með lögunum er tjónþolum, sem þau taka til, tryggðurvíðtækari réttur til bóta en öðrum, auk þess sem lögin girða ekki fyrir að þeirgeti krafist bóta á grundvelli almennra skaðabótareglna, svo sem sakarreglunnarog reglunnar um vinnuveitendaábyrgð. Í athugasemdum með frumvarpinu, sem varðað lögum nr. 111/2000, var fjallað um rök með og móti því úrræði að tryggjasjúklingum víðtækari rétt til bóta en flestum öðrum tjónþolum. Meðal þess, sem taliðvar mæla með slíku úrræði, var að sönnunarvandkvæði í þessum málflokki væru oftmeiri en á öðrum sviðum. Veigamestu rökin, sem þóttu mæla gegnsjúklingatryggingu, voru kostnaðurinn, sem henni fylgdi, og að ekki værisanngjarnt að veita þessum tjónþolum forgang umfram aðra.Að virtu því, sem rakið hefur verið,er fallist á með stefnda að sú ákvörðun löggjafans að takmarka fjárhæð bótasamkvæmt lögum nr. 111/2000 á þann veg, sem gert er í 2. mgr. 5. gr. laganna,styðjist við málefnaleg sjónarmið. Með vísan til þess og þar sem um er að ræðareglu, sem tekur jafnt til allra tjónþola samkvæmt lögunum, felur hún heldur ekkií sér slíka mismunun í garð áfrýjanda að brjóti í bága við 1. mgr. 65. gr.stjórnarskrárinnar.Samkvæmt framansögðu verður hinnáfrýjaði dómur staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir.Rétt er að málskostnaður fyrirHæstarétti falli niður. Dómsorð:Stefndi, Sjúkratryggingar Íslands, ersýkn af kröfu áfrýjanda, A.Staðfest eru ákvæði héraðsdóms ummálskostnað og gjafsóknarkostnað.Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellurniður.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 20. apríl 2016. Þetta mál, sem var tekið tildóms 26. febrúar 2016, er höfðað af A, kt. […], […], með stefnu birtri 3.febrúar 2015, á hendur Sjúkratryggingum Íslands, kt. […], Rauðarárstíg 10,Reykjavík og birtri 4. febrúar 2015 á hendur íslenska ríkinu, vegna velferðarráðuneytisins,kt. […], Hafnarhúsinu við Tryggvagötu, vegna HeilbrigðisstofnunarSuðurnesja, kt. […], Skólavegi 6, Reykjanesbæ. Stefnandi krefst þess aðákvörðun Sjúkratrygginga Íslands frá 14. maí 2013 í máli nr. 866, verði felldúr gildi með dómi, að því leyti, sem efni ákvörðunarinnar er, að bæturstefnanda skerðist, samkvæmt því hámarki bótafjárhæðar, sem tilgreint er í 2.mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000. Stefnandi krefst málskostnaðar úrhendi stefnda að teknu tilliti til virðisaukaskatts eins og málið væri eigigjafsóknarmál. Stefndi, SjúkratryggingarÍslands, krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Hann krefst jafnframtmálskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda. Réttargæslustefndi, íslenskaríkið, gerir ekki sjálfstæðar kröfur.Málsatvik Stefnandislasaðist 11. nóvember 2010 þegar hann fór upp stiga, upp á háaloft heima hjásér. Stiginn rann undan honum, hann féll og lenti á hægri öxl og hægri olnboga.Stefnandi hélt í fyrstu að einkennin væru minni háttar. Þau fóru vaxandi næstuklukkutíma eftir slysið og leitaði hann því til læknis daginn eftir. Ísjúkraskrá Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja 12. nóvember 2010 er tekið framað allar hreyfingar stefnanda séu aumar og öxlin aum. Röntgenmyndir sýnduekki brot. Talið var að stefnandi hefði tognað á öxlinni og var honum ávísaðbólgueyðandi lyfjum. Stefnandileitaði á heilsugæsluna á ný, 1. desember 2010. Þá var hann enn verulegaslæmur í hægri öxlinni en gat þó hreyft hana aðeins meira en áður. Skrifað varupp á beiðni um sjúkraþjálfun. Hann leitaði aftur á heilsugæsluna 17.desember 2010. Honum hafði ekkert batnað og hafði slæm einkenni vöðvabólguhægra megin. Skrifuð var beiðni um segulómun af öxlinni og veikindavottorð. Þáhafði hann ekki hafið sjúkraþjálfun en var ráðlagt að gera það sem fyrst. Þegarstefnandi kom á heilsugæslustöðina 5. janúar 2011 var hann enn óvinnufær enhafði hafið sjúkraþjálfun. Hann hafði ekki enn komist til rannsóknar og varskráður með verk í hægri olnboga og framhandlegg. Segulómskoðun á hægri öxlinni12. janúar 2011 sýndi algert rof í sinum og ofan- og neðankambsvöðvum ogverulega rýrnun í þessum vöðvum. Hástaða var í axlarlið, vökvi í slímsekk undiraxlarhyrnu og slitbreytingar í axlarhyrnulið. Stefnandi fékktilvísun til B bæklunarlæknis og hitti hann lækninn 10. febrúar 2011. Þá hafðistefnandi verki í hægri öxl eins og áður. Hreyfiskerðing var veruleg og hannvar að auki kominn með „frosna“ öxl. Í aðgerð 22. febrúar losaðibæklunarlæknirinn liðinn, hreinsaði burtu bólguvef undan axlarhyrnu og fræstineðan af henni. Staðfest var stór rifa í lyftihulsu axlarinnar en ekki var unntað gera við hana og óljóst var hvort það yrði hægt síðar því sinarnar höfðudregist til baka vegna styttingar í vöðvum. Íniðurstöðu vottorðs læknisins 24. júní 2011 segist hann ekki hafa nein gögn umað stefnandi hafi meitt sig illa á þessari öxl áður. Því telji hann líklegt aðstefnandi hafi rifið sinar í ofangreindu slysi. Í kjölfar þess hafi hannleitað strax á slysadeild þar sem áverkinn var ekki greindur. Læknirinn taldimeiri líkur en minni á að sú töf sem varð í upphafi á réttri greiningu ogmeðferð hafi getað valdið því að ekki var hægt að endurtengja sinaskaðann semsé nú viðvarandi hjá stefnanda. Eftirþetta var stefnandi í meðferð hjá sjúkraþjálfara. LífeyrissjóðurinnGildi lét meta tjón stefnanda og mat trúnaðarlæknir sjóðsins 30. desember2011 að afleiðingar slyssins væru 100% örorka stefnanda bæði til sjómannsstarfaog almennra starfa. Í endurmati 16. ágúst 2012 komu ekki fram neinar breytingarfrá fyrra mati. Síðasta matið fór fram 16. mars 2014. Clögfræðingur og D bæklunarlæknir, töldu í mati dags. 17. október 2011, aðtímabundin örorka stefnanda vegna tímabilsins 11. nóvember 2010-22. júní 2011væri 100%, miðað við batahvörf 22. júní 2011. Varanlegur miski/læknisfræðilegörorka var metin 15 stig vegna slysaáverkanna. Stefnandisótti 30. ágúst 2011 um bætur úr sjúklingatryggingu frá stefnda, SjúkratryggingumÍslands, samkvæmt lögum nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu. Ákvörðunstefnda lá fyrir 14. maí 2013. Í forsendum niðurstöðu stefnda segir að hanntelji stefnanda ekki hafa hlotið bestu hugsanlegu meðferð á HeilbrigðisstofnunSuðurnesja 1. desember 2010 þegar hann leitaði þangað vegna áverka á hægriöxl. Ljóst sé að læknar heilbrigðisstofnunarinnar hafi ekki greint áverkann erstefnandi leitaði til þeirra 12. nóvember 2010, daginn eftir slysið. Teknarhafi verið röntgenmyndir til að ganga úr skugga um að hann væri ekki brotinn.Stefnandi hafi verið aumur við allar hreyfingar og því hafi ekki verið hægt aðætlast til að læknar greindu slitið svo stuttu eftir áverkann því erfitt hafiverið að skoða stefnanda á þessum tíma. Stefndi taldi hins vegar að í næstuskoðun, 1. desember 2010, hafi skoðun lækna ekki verið fullnægjandi því þáhefði átt að senda stefnanda í segulómrannsókn. Enn fremur taldi stefndi aðallur gangur eftir að ákveðið var að senda stefnanda í þá skoðun hafi verið ofhægur. Langur tími hafi liðið þar til tilvísun var send bæklunarskurðlækniog sú tilvísun hafi aðeins verið send bréfleiðis en ekki á nokkurn hátt, t.d.með símtali, reynt að flýta fyrir afgreiðslu. Álitstefnda, sem byggði að miklu leyti á gögnum B bæklunarskurðlæknis, var aðvið áðurnefnt slys hefði lyftihulsa hægri axlar stefnanda rifnað. Mikilvægt séí slíkum tilvikum, að greining gangi fljótt fyrir sig og að sjúklingi sé komiðsnemma í meðferð hjá bæklunarskurðlækni svo unnt sé að gera við rifuna meðviðunandi árangri. Í tilviki stefnanda hafi verið miklar tafir og þegar hannhafi loks komist til bæklunarskurðlæknis hafi of langur tími verið liðinn fráslysi til að unnt væri að gera við skemmdirnar. Stefndi leit svo á að meðferðinhefði tafist um tvo mánuði vegna ýmissa atvika. Í þessu felist hinn eiginlegisjúklingatryggingaratburður og í ljósi þess sem fram hafi komið sédagsetning hans ákveðin 1. desember 2010. Íákvörðuninni kom fram að stefnandi ætti langa sjúkrasögu að baki. Hann hefðiaðallega verki í baki og brjósklos, en stefnandi hafi þó jafnframt hafteinkenni frá öxlum. Þau einkenni teljist hins vegar ekki hafa verið það mikilað litið verði á þau sem forskaða sem hafi áhrif við matið. Viðmat á afleiðingum sjúklingatryggingaratburðarins kom fram að taka yrði tillittil afleiðinga hins upprunalega áverka. Ekki væri hægt að líta svo á aðstefnandi hefði jafnað sig að fullu, jafnvel þótt hann hefði farið í aðgerðinainnan þess tíma sem unnt hefði verið að sauma saman lyftihulsu hægri axlar þvíáverkinn var mjög alvarlegur. Stefnandi hefði því alltaf setið uppi meðákveðnar varanlegar afleiðingar vegna upphaflega áverkans. Stefnditaldi þriðjung afleiðinganna tengjast upphaflegum áverka en tvo þriðju bæriað rekja til sjúklingatryggingaratburðarins. Varanlegur miski stefnandavar metinn að álitum til 15 stiga þegar afleiðingar upphaflegs áverka ogsjúklingatryggingaratburðar væru metnar saman. Varanlegur miski vegnasjúklingatryggingaratburðarins væri því hæfilega metinn 10 stig. Varanlegörorka stefnanda var metin 30% í heildina en vegna sjúklingatryggingaratburðarþótti hún hæfilega metin 20%. Þegarmat var lagt á varanlegar afleiðingar atviksins fyrir stefnanda var ljóst aðbætur fyrir varanlegt tjón næðu því hámarki sem mælt er fyrir um í lögum nr.111/2000 um sjúklingatryggingu en hámark vegna tjóns sem varð árið 2010 er8.814.229 kr. Bætur vegna tímabundinna þátta komu því ekki til skoðunar. Meðuppgjöri bóta sem fylgdi ákvörðun stefnda voru stefnanda greiddar alls9.547.496 kr.Miskabætur988.300 kr.Bætur fyrir varanlega örorku7.825.267 kr.Vextir733.267 kr.Samtals9.547.496 kr. Íákvörðun stefnda kemur fram að skaðabætur stefnanda vegna varanlegrar örorkunemi 14.545.663 kr. en af þeim fáist einungis 7.825.929 kr. greiddar, vegnaefnis 2. mgr. 5. greinar laga nr. 111/2000. Stefnandióskaði 27. janúar 2014 sérfræðimats á afleiðingum sjúklingatryggingaratburðarins1. desember 2010. E lögfræðingur og F bæklunarlæknir afhentu matsgerð sína22. febrúar 2014. Það var niðurstaða þeirra að miski vegna sjúklingatryggingaratburðarinsværi 10 stig, sá sami og stefndi mat. Varanlega örorku vegna sjúklingatryggingaratburðarinstöldu matsmennirnir hins vegar 35%, sem er veruleg hækkun frá mati stefnda,úr 20% í 35%. Tímabundna örorku skv. 2. gr. skaðabótalaga mátu matsmennirnirfrá slysdegi til 22. ágúst 2011, og þjáningabætur skv. 3. gr. lagannasömuleiðis í samræmi við ákvæði skaðabótalaga. Stefnandihöfðaði mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur í lok mars 2014 vegna sjúklingatryggingaratburðarins,aðallega á hendur Sjúkratryggingum Íslands en til vara á hendur íslenskaríkinu. Í því máli byggði stefnandi fjárkröfur sínar á ofangreindu sérfræðimati.Með dómi Hæstaréttar 4. desember 2014 í máli nr. 762//2014 var máli stefnandavísað frá héraðsdómi. Stefnandifreistar þess nú, að ná rétti sínum með því að krefjast ógildingar á stjórnvaldsákvörðunSjúkratrygginga Íslands, frá 14. maí 2013, að því leyti sem hún mælir fyrir umlægri bætur til stefnanda, samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000, enstefnandi telur sig eiga rétt á samkvæmt skaðabótalögum og meginreglum skaðabótaréttar.Málsástæður og lagarök stefnandaJafnræðisreglastjórnsýsluréttar og stjórnarskrárinnar Stefnandibyggir dómkröfu sína á því að ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands, frá 14. maí2013, um ákvörðun bóta til stefnanda vegna sjúklingatryggingaratburðar 1.desember 2010 standist hvorki jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, sbr. einnig 11.gr. laga nr. 37/1993 né þá jafnræðisreglu stjórnskipunarréttar sem felist í65. grein stjórnarskrárinnar að því leyti að heimilt hafi verið að lækkaskaðabætur til stefnanda á grundvelli 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000.Ákvæði 2. mgr. 5. gr. víki það langt frá jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarað efni þess fái ekki staðist gagnvart jafnræðisreglum stjórnarskrárinnar. Súleið sem sé farin með lögum nr. 111/2000, að setja þak á fjárhæð viðútgreiðslu bóta, þ.e. að koma í veg fyrir að þeir sem verði fyrir verulegufjártjóni vegna sjúklingatryggingaratburðar fái fullar bætur, sé hvorki rökstudd,útskýrð né réttlætt í umfjöllun með þessari lagagrein í frumvarpi til lagannané í lögunum í heild. Stefnandibyggir á því að heimild löggjafans til að takmarka eignarréttindi þegnanna,sem þeir verði að þola bótalaust, hafi ákveðin takmörk. Bótalaus skerðing verðií fyrsta lagi að vera almenn. Í öðru lagi megi ekki felast í henni beintilfærsla verðmæta frá einum aðila til annars. Í þriðja lagi þurfi að færagild rök fyrir nauðsyn skerðingarinnar og í fjórða lagi verði þeir hagsmunirsem vernda eigi með skerðingunni að hafa meira vægi en þeir hagsmunir semskerða á. Stefnandibyggir á því að í lögum um sjúklingatryggingu felist persónuleg réttindiþeirra sem hljóti líkamstjón af völdum læknisaðgerða. Þau réttindi séu eignarréttindií formi kröfu um bætur. Stefnandi byggir á því að óheimilt sé að mismuna tjónþolumí sömu stöðu með því að þeir sem skaðist minna fái tjón sitt að fullu bætt, enþeir sem verði fyrir verulegu tjóni að fái það sama skapi ekki bætt. Með þessumismuni lögin tjónþolum á þann hátt að farið sé gegn 11. gr. stjórnsýslulaga,sbr. 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 3. gr. laga nr. 97/1995 (sbr.greinargerð með þeirri lagagrein), sbr. og 14. gr. mannréttindasáttmálaEvrópu og 18. gr. laga nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Auk þesssé með þessu brotið gegn meginreglu skaðabótalaga nr. 50/1993 sem og þeim tilgangilaga nr. 111/2000 sem lesa megi úr greinargerð með lögunum. Stefnandiáréttar að í lögum nr. 111/2000, um sjúklingatryggingu, frumvarpi til lagannaog lögskýringargögnum sé umrædd mismunun hvergi útskýrð eða réttlætt. Hanntelur ómálefnaleg sjónarmið í skilningi réttmætisreglu stjórnsýsluréttar,sbr. meginefni 12. gr. stjórnsýslulaga, sbr. og meðalhófsreglu stjórnskipunarréttar,hafa ráðið þegar ákveðin var umrædd hámarksfjárhæð greiddra bóta. Hvergiséu tilgreind hlutlæg og málefnaleg sjónarmið að baki þeirri ákvörðun að hagaákvæðinu í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 á þennan hátt. Þessi ómálefnalegusjónarmið hafi áhrif á persónulega hagi stefnanda og hafi áhrif á þann háttað hann njóti lakari kjara en aðrir menn í sambærilegri stöðu, þ.e. menn semhlotið hafi tjón vegna læknismeðferðar. Stefnandi telur að 7. gr. laga nr.111/2000, þar sem fjallað sé um skaðabótarétt eftir almennum reglum fyrir þvífjártjóni sem ekki fáist bætt úr sjúklingatryggingu, verndi ekki tjónþola ísporum stefnanda og geri stöðu þeirra á ýmsan hátt verri en var fyrir setningulaganna miðað við framkvæmd þeirra. Stefnanditelur 7. gr. laganna mismuna tjónþolum á þann hátt að fáist fullar bætur ekkigreiddar á grundvelli laganna verði sjúklingur að sækja bætur í almennu skaðabótamálieftir reglum skaðabótaréttarins. Þess þurfi þeir tjónþolar ekki sem verðifyrir líkamstjóni í skilningi laga nr. 111/2000, sem ekki nái því hámarki sem2. mgr. 5. greinar kveði á um, en þeir fái fullar bætur frá SjúkratryggingumÍslands skv. lögum nr. 111/2000. Þettafyrirkomulag geri sjúklingum/tjónþolum sem hljóti verulegt líkamstjón óþarflegaerfitt um vik að nálgast fullar bætur þar eð þeir þurfi að sanna sök þeirra semveittu viðkomandi læknisþjónustu. Það þurfi ekki þeir tjónþolar að gera semhljóti líkamstjón sem nái ekki hámarki 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000.Sönnun í slíkum málum sé oft á tíðum erfið, enda hafi helstu rökin fyrir því aðkoma á sjúklingatryggingu hér á landi meðal annars verið sönnunarvandkvæðisem voru í þessum málaflokki. Þóttalmennt sé viðurkennt að heimilt sé, við ákveðnar kringumstæður, að mismunamönnum ef málefnalegar aðstæður liggja því til grundvallar verði að vera hægtað réttlæta slíka skerðingu og þá einnig mismununina. Í þessu tilviki séhvorki miðað við tekjur tjónþola eingöngu né aðra hlutlæga mælikvarða. Ískaðabótalögum nr. 50/1993 séu ákvæði um hámark bótafjárhæðar. Ákvæðið sérökstutt á þann hátt að það þyki eðlilegt að menn með miklar tekjur getiðauðveldlega keypt vátryggingar sem tryggi þeim bætur fyrir tjón er þeir kunniað verða fyrir vegna þessarar takmörkunar. Hámark bóta skv. lögum nr. 111/2000sé ekki í neinu samræmi við bótahámark skaðabótalaga. Í skaðabótalögum sé íþað minnsta reynt að færa fram málefnalegar ástæður fyrir þeirri skerðingusem felist í hámarki greiddra bóta. Í lögum um sjúklingatryggingu sé svoveigamikil skerðing og mismunun hins vegar hvergi réttlætt. Við núverandifyrirkomulag, sem stefnandi telji að fari gegn stjórnarskrárvernduðumrétti hans, fái tjónþolar sem verði fyrir verulegu tjóni ekki greiddar fullarbætur. Slíkt stangist á við markmið og tilgang laga nr. 111/2000, samkvæmtgreinargerðinni með lögunum, og sé einnig andstætt grundvallarmarkmiðumskaðabótalaga nr. 50/1993 sem eru að þeir sem verði fyrir verulegu tjóni fáifullar bætur. Stefnandibyggir á því að tjónþolar sem hljóti tjón af læknismeðferð/sjúkdómsmeðferðeigi að vera í sambærilegri stöðu og eiga jafnan rétt til bóta. Báðir, sá tjónþolisem bíði tiltölulega lítið líkamstjón af læknisþjónustu og sá sem bíði verulegtlíkamstjón af henni, eigi að fá fullar skaðabætur. Eins hafi engin rök veriðfærð fyrir því að sá sem bíður tjón af sjúklingatryggingaratburði eigi að fálægri bætur en sá sem bíður líkamstjón af hreinum og klárum læknamistökum þarsem skaðabótaskyldan sé ótvíræð, enda þótt ætla megi að á sönnunarkröfum séslakað vegna svokallaðs sjúklingatryggingaratburðar, sem sé þó ekkiljóst. Samkvæmtþví sem rakið hefur verið byggir stefnandi á því að í 2. mgr. 5. gr. lagannafelist klár mismunun, hvernig sem litið er á málið, sem er andstæð 11. gr.stjórnsýslulaga og 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Þá sé, eins og áðursegir, óljóst að hvaða markmiði þessi mismunun stefni en ljóst sé að áhrifhennar séu óeðlilega þungbær fyrir stefnanda. Ekki verði séð að málefnalegrök búi að baki ákvæðinu. Samkvæmt megininntaki jafnræðisreglunnar hvíli súskylda á stefnda að sýna fram á skýr rök til grundvallar slíkri mismunun, enstefnandi telur sig hafa sýnt fram á að umrætt lagaákvæði feli í sér ólíkameðferð sambærilegra mála. Stefnandileggur ríka áherslu á að engin gild rök hafi verið færð fyrir þeirri skerðingusem felist í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 og sé vandséð að þeir hagsmunirsem verndaðir séu með þessu skerðingarákvæði séu meiri en hagsmunir stefnandaaf því að fá fullar bætur. Stefnandibendir á að þegar frumvarp til laganna hafi verið samið hafi verið höfðhliðsjón af löggjöf hinna Norðurlandanna um sjúklingatryggingu og réttarþróunsem orðið hafi á þessu sviði. Lög um sjúklingatryggingu á Norðurlöndunum kveðiekki á um hámarksbótafjárhæð, nema í Svíþjóð en upphæðin þar sé töluvert hærrieða um 950.000 evrur, en finna megi lágmarksfjárhæð í þeim öllum. Með lagafrumvarpinuhafi verið stefnt að því að færa íslenskar reglur um sjúklingatryggingu næröðrum norrænum reglum um sjúklingatryggingu og auka þannig bótarétt sjúklingasem hljóti heilsutjón í tengslum við læknismeðferð o.fl. Í almennum athugasemdumvið frumvarp laganna segi að ákvæði almannatryggingalaga frá 1989 hafi aðnokkru bætt rétt sjúklinga, en allmikið vanti á að sjúklingar eigi rétt tilbóta sem nálgist að vera fullar fébætur fyrir raunverulegt tjón. Í 22. gr.laganna segi að þau skuli endurskoða innan fjögurra ára frá gildistökuþeirra. Það hafi þó ekki verið gert, þrátt fyrir brýna nauðsyn.Eignarréttindiskv. 65. gr. stjórnarskrár, sbr. 72. gr. hennar Stefnandibyggir einnig á því að krafa hans teljist til eignarréttinda sem njóti verndar72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944, sbr. efni 10. gr. stjórnskipunarlaganr. 97/1995, sbr. 1. gr. 1. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu.Hæstiréttur hafi í þremur dómum uppkveðnum árið 1998, bls. 1976, bls. 2002 ogbls. 2233 viðurkennt að vinnugeta manna séu eignarréttindi sem séu varin af72. grein stjórnarskrár. Stefnandi eigi því rétt til fullra skaðabóta úr hendistefnda fyrir missi starfsorku og njóti sá réttur verndar stjórnarskrárinnar.Löggjafanum sé óheimilt að skerða þessi réttindi hans en með ákvæði 2. mgr. 5.gr. laga nr. 111/2000 séu þau í raun skert. Ekki sé sýnt fram á lögmætt markmiðað baki ákvæðinu. Þessi skerðing gangi mjög langt inn á svið friðhelgi eignarréttarinsog tengist öðrum mikilvægum hagsmunum, þ. á m. feli hún augljóslega í sérmismunun, eins og rakið hafi verið. Ætti því að endurmeta löggjöfina meðítarlegri og strangari hætti, sbr. dóm Hæstaréttar frá 4. júní 1998, í málinr. 317/1997 og lög nr. 37/1999. Markmiðlaga um sjúklingatryggingu sé meðal annars að sjúklingur eigi rétt til bóta semnálgist að vera fullar fébætur fyrir raunverulegt tjón. Ljóst sé að þegar fjártjónsjúklings nemi hærri fjárhæð en hámarksfjárhæð samkvæmt 2. mgr. 5. gr., semekki sé ólíklegt í ljósi þess hversu lág fjárhæðin er í lögunum, sé viðkomanditjónþoli hins vegar verulega langt frá því að fá fullar fébætur. Samkvæmtákvörðun Sjúkratrygginga í þessu máli vanti til dæmis 6.628.834 kr.(14.454.663 kr. -7.825.929 kr.) upp á að stefnandi fái fullar bætur fyrir varanlegaörorku og séu honum ekki heldur metnar þjáningabætur eða bætur fyrir tímabundiðtekjutap. Íþeim málum þar sem greiddar hafi verið bætur, samkvæmt sjúklingatrygginguhafi tjón farið yfir hámarksbætur laganna í um 15% tilvika, sé miðað við upplýsingarSÍ frá árinu 2013. Því sé ljóst að í 85% tilvika fái sjúklingatryggingaratviksþolarfullar bætur, sem staðfesti að í framkvæmd Sjúkratrygginga sé brotið gegn jafnræðihvað varðar þau 15% tilvikanna þar sem ekki eru greiddar fullar bætur. Niðurstaðarökstuðnings stefnanda sé því sú að þótt aflahæfi manna sé ekki með ölluóskerðanlegt verði aflahæfið aðeins skert á þann hátt að gætt verði ákvæða 72.gr. og 65. gr. stjórnarskrár. Horfa verði til þess að enda þótt upphæð skaðabótafyrir varanlega örorku sé að einhverju leyti háð pólitísku mati löggjafans séljóst, hvað snertir afnám bóta, að löggjafinn geti ekki farið út fyrir þau mörksem honum séu sett í ofangreindum stjórnarskrárákvæðum, án þess að umeignarskerðingu verði að ræða. Stefnandibyggi á því að við setningu 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 hafi löggjafinngengið of langt, þar sem ekki hafi verið gætt andstæðra hagsmuna sem í húfi séuog ekki gengið almennan meðalveg. Stefnandi bendir á í því sambandi að 2. mgr.5. gr. laganna hafi ekki breytt því að bætur fyrir varanlega örorku séu ígildiframtíðarlauna. Réttur til framtíðarlauna sé varinn af 72. gr. stjórnarskrár.Því brjóti afnám bóta fyrir varanlega örorku í bága við 72. gr.stjórnarskrárinnar, rétt eins og framtíðartekjur stefnanda hafi hreinlegaverið lækkaðar úr 14.454.663 kr. í 7.825.929 kr. eða um 6.628.704 kr., miðaðvið 20% varanlega örorku, af þeirri ástæðu að um sjúklingatryggingaratburðhafi verið að ræða en ekki slys eða hrein og klár læknamistök. Því sé ljóstað vikið sé frá þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjón skuli bætt aðfullu. Þá megi gera því skóna að í ákvæðinu felist bein eignatilfærsla tilþeirra sem fái fullar bætur, skv. lögum nr. 111/2000 fyrir lægra tjón, sem ekkinái hámarksákvæðum 2. mgr. 5. gr. laganna. Meðþeirri stýfingu bóta sem felist í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 losni Sjúkratryggingarvið umtalsverðar bótagreiðslur og þar með íslenska ríkið. Þábyggir stefnandi á því að það komi ekki í veg fyrir að brotið sé gegn jafnræðisreglumþótt samkvæmt lögum nr. 111/2000 sé tjónþolum gert auðveldara fyrir að ná réttisínum og ekki sé sanngjarnt að veita slíkum tjónþolum, sem fari yfir hámark 2.mgr. 5. gr., forgang fram yfir aðra tjónþola. Það komi ekki heldur í veg fyrirbrot gegn jafnræðisreglum þótt tjónþolar geti síðar farið í almennt skaðabótamál,þegar og af þeirri ástæðu að aðrir tjónþolar, sem eigi undir lög nr. 111/2000og verði fyrir tjóni upp að mörkum 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000, sem varárið 2010 8.814.229 kr., fái fullar bætur vegna eins tjónsatvika (sjúklingatryggingaratburða)og hjá þeim sem fara yfir mörkin og þurfi ekki að fara aftur í kostnaðarsamtskaðabótamál til að ná rétti sínum. Sáhópur tjónþola sem verði fyrir fjártjóni sem nemi hærri fjárhæð en hámarki 2.mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 sé almennt verr staddur vegna takmarkaðra bótaúrræðaen þeir sem verði fyrir fjártjóni sem ekki nái hámarki 2. mgr. 5. gr. vegnastrangari sönnunarkrafna í almennu skaðabótamáli, þar sem óvissa ríki umhvort þeir eigi rétt á frekari bótum, en slík mál séu þar að auki kostnaðarsömog tímafrek. Þvísé ljóst að stefnandi sé sviptur mikilsverðum réttindum með 2. mgr. 5. gr. laganr. 111/2000. Ljóst sé að tjónþolum (sjúklingatryggingaratviksþolum) sé mismunaðeftir því hvort þeir nái hámarki 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 eða ekki. Þáverði ekki séð, eins og áður segir, að nokkur gild rök hafi verið færð fyrirþessari mismunun, þau komi alla vega ekki fram í lögum, en samkvæmtmegininntaki jafnræðisreglunnar og meðalhófsreglunnar hvíli sú skylda áSjúkratryggingum Íslands að sýna fram á skýr rök til grundvallar slíkri mismunun.Það hafi ekki verið gert. Að þessu leyti sé jafnræðisreglan brotin. Stefnandi byggirá því að honum sé heimilt, skv. 60. gr. stjórnarskrárinnar að bera ákvörðun SÍ,frá 14. maí 2013, undir dóm, eins og hann geri í þessu máli, en hann teljistjórnvaldsákvörðunina efnislega ranga. Þá þurfi ekki að tæma hina stjórnsýslulegukæruleið svo leita megi dóms, eins og í sumum skattamálum þar sem beinlínissé kveðið á um það. Í 16. gr. laga nr. 111/2000 sé hins vegar heimildarákvæði. Stefnandasé heimilt að bera ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands undir dóm, hvað varðar þáskerðingu sem stofnunin beiti á grundvelli 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000,þar sem verulegur efnisannmarki sé á stjórnvaldsákvörðuninni sem snertijafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, sbr. t.d. 11. gr. stjórnsýslulaga nr.37/1993 sem og lögmætisregluna, sbr. 12. gr. stjórnsýsluréttar. Stefnandibyggir á því að með efnisannmarka stjórnsýsluákvörðunar sé átt við aðbrotið hafi verið gegn efnisreglum stjórnsýsluréttarins, svo semjafnræðisreglu, meðalhófsreglu og lögmætisreglu. Það geri efnisannmarkanaenn verulegri ef þeir varða við grundvallarreglur stjórnarskrár, eins ogstefnandi byggi á. Lögvarðirhagsmunir/beinir hagsmunir Stefnandibyggir á því að úrlausn þessa máls hafi raunhæft gildi fyrir hann í skilningi1. mgr. 24. gr. og 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandihafi leitt nægar líkur að því að hann hafi ekki fengið líkamstjón sitt bætt aðfullu með ákvörðun Sjúkratrygginga Íslandsfrá 14. maí 2013. Hann hafi gert grein fyrir tjóni sínu með sérfræðimatsgerðog eigi rétt á því að fá úr því skorið hvort 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000brjóti í bága við jafnræðis- og eignarverndarákvæði stjórnarskrárinnar. Samkvæmtþví sérfræðimati sem stefnandi hafi aflað sér reiknist kröfur hans þannig: Bætur vegna miska0.080.000 kr. x 10 stig.000.800 kr.Bætur fyrir varanlega örorku:8.986.500 kr. x 8.010 x 35%25.193.652 kr.Tímabundin örorka8,7mán4.547.300 kr.Þjáningabætur 307.000 kr.Samtals bætur31.048.752 kr. Stefnandibyggir á því að mat Sjúkratrygginga á varanlegri örorku hans vegna sjúklingatryggingaratburðarinshafi einungs byggt á gögnum málsins án þess að stefnandi væri kallaður á matsfundtil að athuga áverka og kynna sér viðhorf hans til framtíðar varðandi vinnu.Mat SÍ á varanlegri örorku stefnanda eða skerðingu á vinnugetu sé hæpið en íslíkum efnum beri til dæmis að horfa á það tekjufall sem tjónþoli hafi orðiðfyrir, þ.e. tekjur tjónþola fyrir sjúklingatryggingaratburðinn og þær tekjursem stefnandi sé nú fær um að afla. Stefnandi sé ómenntaður en hafi, fyrirsjúklingatryggingaratburðinn, unnið sem sjómaður á fiskiskipum ogtogurum og haft háar tekjur. Þá vinnu geti hann ekki stundað lengur. Honumbjóðist nú einungis störf sem gefi lágar tekjur. Auk þess sem ekki komigreinilega fram hvert sé árslaunaviðmið eða aldursstuðull. Þá sé mat samkvæmt5. gr. skaðabótalaga, svokallað sanngirnismat, þar sem horfa verði á atvik einsog þau séu þegar metið er, en óheimilt sé að geta sér til um hvað verði í framtíðinni,sbr. greinargerð með 5. gr. skaðabótalaga. Mat á varanlegri örorku hjáSjúkratryggingum sé auk þess lítið rökstutt og ekki í samræmi við þau matssjónarmiðsem hafa beri hliðsjón af við slík möt, sbr. þá sérfræðimatsgerð sem stefnandihafi aflað hjá hlutlausum matsmönnum og þann rökstuðning sem hjá þeim kemurfram. Samkvæmtþví mati sem felist í stjórnvaldsákvörðun Sjúkratrygginga frá 14. maí 2013 séukröfur stefnanda þessar, varðandi miska og varanlega örorku:Miskabætur skv. ákvörðun SÍ frá 14. maí 2013988.300 kr.Bætur fyrir varanlega örorku skv. sömu ákvörðun4.545.633 kr.Þessu kröfuliðum til viðbótar koma:Bætur fyrir tímabundið tekjutap, skv. sérfræðimatinu4.547.300 kr.og þjáningabætur307.000 kr.Alls bætur skv. ákvörðun SÍ með tekjutapi og þjáningab.20.388.233 kr. SjúkratryggingarÍslands hafi greitt stefnanda vegna sjúklingatryggingaratburðarins8.814.229 kr., auk vaxta að fjárhæð 733.267 kr. Einnig hafi stefnandi fengiðgreiðslur frá Tryggingastofnun árið 2011, 1.008.586 kr., og sjúkradagpeninga600.030 kr. Þá hafi stefnandi fengið greiðslur árið 2012 frá lífeyrissjóðum,sem hann hafi greitt iðgjald til af vinnu sinni, 5.594.075 kr. Í þessarifjárhæð hafi verið eingreiðsla að fjárhæð 2.102.953 kr. (ekki örorkulífeyrir)sem ekki sé frádráttarbær skv. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga og árið 2013,2.944.643 kr. Stefnandi hafi einungis fengið greiðslur frá lífeyrissjóðumsamkvæmt samþykktum þeirra í þrjú ár frá slysi, eða til nóvember 2013, meðanhann hafi verið ófær til sjómannsstarfa (fyrri starfa) en stefnandi hafi ísíðasta mati sínu hjá lífeyrissjóðum verið metinn minna en 50% óvinnufær tilalmennra starfa og því ekki átt frekari rétt til greiðslna frá lífeyrissjóðumþeim sem hann átti aðild að. Þóttallar fjárhæðirnar séu teknar, þ.e. 8.814.299 kr., + 1.008.586 kr. + 600.030kr. og + 40% af 5.594.075 kr. árið 2012 og 2.944.643 kr. árið 2013, eða 40% af8.538.718 kr. sem gera 3.415.548 kr., nái þessar frádráttarfjárhæðir, skv. 4.mgr. 5. gr. skaðabótalaga alls 13.737.463 kr. ekki einu sinni þeim 14.454.663kr. sem Sjúkratryggingar hafi þó metið tjón stefnanda, vegna þess sem sjúklingatryggingaráverkarnirhafi skert vinnugetu hans. Þá séu eftir bætur fyrir miska, 988.300 kr., sem ogþjáningabætur og bætur fyrir tímabundið tekjutap (alls krafa að fjárhæð20.388.233 kr.). Stefnandi eigi auk þess eftir að fá vexti á kröfur sínar, entil viðbótar sé þessi frádráttur varðandi greiðslur frá lífeyrissjóðumyfirleitt lækkaður um 15% vegna eingreiðsluhagræðis og skattfrelsis, miðaðvið batahvörf. Enginn vafi sé því á að stefnandi hafi beina og lögvarða hagsmuniaf því að fá dómkröfu sína tekna til efnislegrar úrlausnar þótt miðað sé viðmat SÍ á miska og varanlegri örorku og síðan við sérfræðimatið vegna mats áþjáningabótum og bótum fyrir tímabundið tekjutap, en þeir bótaþættir voruekki metnir af SÍ. Stefnandiáréttar að bætur sem hann fékk úr frítímaslysatryggingu sinni dragist ekki frábótum skv. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga. Stefnandi byggir einnig á því að frádráttarreglur4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga standist ekki skv. 49. gr. og 1. mgr. 122. gr.vátryggingarsamningalaga sem tóku gildi 1. janúar 2006. Sams konar ákvæðihafi verið í þeim vátryggingarsamningalögum (25. gr.) sem giltu þegar skaðabótalöginvoru sett og löggjafinn hafi metið það þannig að það lagaákvæði yrði að fellaúr gildi til að rýma fyrir frádráttarreglum 4. mgr. 5. greinar skaðabótalaga.Nánar um kröfustefnanda Stefnanditekur fram að dómkröfur hans lúti ekki að því að ákvörðun SjúkratryggingaÍslands, þess efnis að um sjúkratryggingaatburð hafi verið að ræða, verði felldúr gildi, heldur einungis sá hluti hennar sem snúi að því að takmarka bæturnarskv. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000. Verði dómkröfur sóknaraðila teknar tilgreina verði Sjúkratryggingar Íslands því einungis að taka nýja bótaákvörðuntil uppgjörs á bótum til stefnanda og meta þá einnig tímabundið tekjutap skv.2. gr. skaðabótalaga og þjáningabætur skv. 3. gr. skaðabótalaga, en slíkt matvegna sjúklingatryggingaratburðarins liggi ekki fyrir. Þessa nýju ákvörðungæti stefnandi síðan borið undir dóm. Stefnandiskírskotar til þeirra lagareglna sem hann hefur þegar vísað til, svo sem ákvæðalaga nr. 111/2000, sérstaklega til 5. og 7. gr. Hann vísar til laga um réttindisjúklinga nr. 74/1997, laga um heilbrigðismál nr. 40/2007, og skaðabótalaganr. 50/1993 með síðari breytingum. Þá vísar hann til reglu skaðabótaréttar um„fullar bætur“, til téðra efnisannmarkareglna stjórnsýsluréttar, til ofangreindrajafnræðisreglna og til 72. gr. stjórnarskrár og 65. gr., sbr. áorðnarbreytingar. Stefnandibeinir kröfu sinni að sjúkratryggingarstofnun (Sjúkratryggingum Íslands)samkvæmt 13. gr. laga nr. 111/2000, sbr. og 7. gr. sömu laga, sbr. og III.bráðabirgðakafla laga nr. 112/2008, sem starfi samkvæmt lögum nr. 112/2008 ensjúkratryggingarstofnun hafi sérstaka stjórn, sem sé skipuð afvelferðarráðherra, og ráðherraskipaðan forstjóra til fimm ára í senn.Stofnunin sé skráð sem Sjúkratryggingar Íslands hjá ríkisskattstjóra ogþjóðskrá, með kennitöluna 480408-0550, að Rauðarárstíg 10, Reykjavík og hafisjálfstæðan fjárhag og aðildarhæfi í þessu máli. Þá vísar stefnandi einnig til13. gr. og 14. gr. laga nr. 111/2000. Íréttargæsluaðild bendir stefnandi á að velferðarráðherra sé æðsta stjórnvald áheilbrigðissviði, sbr. lög nr. 40/2007 um heilbrigðismál, sbr. III. kaflalaganna um stjórn heilbrigðisstofnana, sbr. Heilbrigðistofnun Suðurnesja, sbr.og 1. gr. laga nr. 115/2011 um Stjórnarráð Íslands og forsetaúrskurð nr.71/2013, sbr. 4. lið 8. greinar, hvað varðar Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Varðandifyrirsvar vísar hann til 5. mgr. 17. gr. laga um meðferð einkamála. Stefnandibendir á að íslenska ríkinu sé málið skylt og að stefnandi kunni einnig aðbeina kröfum sínum að íslenska ríkinu, skv. 7. gr. laga nr. 111/2000 verðidómurinn ekki við dómkröfum hans.Málsástæður og lagarök stefnda SjúkratryggingaÍslands Stefndimótmælir öllum málsástæðum stefnanda. Stefndi telur þá ákvörðun sína, semkrafist er að verði ógilt, rétta, bæði að efni og formi til. Þegar ákvörðuninvar tekin hafi verið gætt laga um sjúklingatryggingu og auk þess fylgt öllummeginreglum stjórnsýsluréttar og stjórnskipunarréttar og hámarksbætur úrsjúklingatryggingu hafi verið ákvarðaðar í samræmi við fyrirliggjandigögn. Aðalkrafa umsýknu Stefndihafnar alfarið þeim málsástæðum stefnanda að ákvæði 2. mgr. 5. gr. laga nr.111/2000 um sjúklingatryggingu sé andstætt 72. gr. eða 65. gr. stjórnarskrárinnar,enda sé ákvæðið sett á stjórnskipulega réttan hátt, með jafnræði tjónþola íhuga, og komi ekki í veg fyrir að sá fjárhagsskaði sem tjónþoli gæti átt rétt ásé að fullu bættur. Stefndi hafnar því að með ákvörðun hans séu bætur tilstefnanda lækkaðar á grundvelli 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000. Íathugasemdum með því frumvarpi sem varð að lögum nr. 111/2000 komi fram aðtilgangur laganna sé meðal annars sá að tryggja tjónþola víðtækari rétt tilbóta en hann eigi samkvæmt almennum skaðabótareglum og jafnframt að gera honumauðveldara að ná rétti sínum. Sjúklingum hafi þannig verið veittur víðtækariréttur til bóta en flestum öðrum tjónþolum og komi fram í athugasemdunum aðveigamestu rökin gegn sjúklingatryggingu séu kostnaðurinn sem henni fylgi og aðekki væri sanngjarnt að veita þessum tjónþolum forgang umfram aðra tjónþola.Með lögum um sjúklingatryggingu sé sjúklingum því gert auðveldara um vik enöðrum tjónþolum að ná fram rétti sínum upp að ákveðnu hámarki, en þegar því sénáð séu sjúklingar, sem hafi orðið fyrir áföllum í tengslum viðlæknismeðferðir, jafnsettir öðrum tjónþolum og geti sótt bætur eftir almennumskaðabótareglum í þeim tilvikum sem það á við. Skýrtsé kveðið á um það í 2. mgr. 5. gr. laganna að hámark bóta samkvæmt lögunum sé5.000.000 kr. og sú fjárhæð sé verðbætt miðað við vísitölu neysluverðs á þvíári sem sjúklingatryggingaratburður varð. Hámarksfjárhæðin nemi 8.814.229 kr.þegar hún hafi verið uppreiknuð, vegna tjónsatvika sem urðu á árinu 2010, oghafi stefndi greitt stefnanda bætur í samræmi við það, auk vaxta. Stefndivekur athygli á því að misskilnings gæti hjá stefnanda en hann segi meðalannars að ákvörðun stefnda frá 14. maí 2013 standist ekki jafnræðisreglurstjórnsýsluréttar og stjórnskipunarréttar að því leyti að „heimilt hafi veriðað lækka skaðabætur til stefnanda á grundvelli 2. mgr. 5. gr. laga nr.111/2000“. Hér telur stefndi stefnanda rugla saman skaðabótum og bótum úrsjúklingatryggingu. Stefndi vísar til þess að stofnunin hafi ekki greittstefnanda skaðabætur, enda geti Sjúkratryggingar Íslands ekki orðiðskaðabótaskyldar vegna atvika sem gerist á Landspítala – háskólasjúkrahúsi.Sambærilegur misskilningur sé víðar í málflutningi stefnanda. Mikilvægt séað hafa í huga að bætur um sjúklingatryggingu séu sérstakar bætur sem séugreiddar á grundvelli laga nr. 111/2000 og fari bótafjárhæðin eftir skaðabótalögumen bótagrundvöllur byggi þó ekki á þeim lögum. Á þessu þurfi að gera skýrangreinarmun þar sem stefndi hafi ekki tekið sér heimild til að „lækka skaðabætur“heldur hafi stofnunin greitt hámark bóta úr sjúklingatryggingu samkvæmt 2.mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000. Jafnframtvirðist gæta misskilnings hjá stefnanda um markmið laga um sjúklingatryggingu.Stefndi mótmælir því að markmið þeirra laga hafi verið að sjúklingar ættu réttá bótum sem nálguðust það að vera fullar fébætur fyrir raunverulegt tjón endastandi það ekki í athugasemdum við frumvarp til laga um sjúklingatryggingu. Stefnandihaldi því fram að með „stýfingu bóta sem felist í 2. mgr. 5. gr. laga nr.111/2000 losni Sjúkratryggingar Íslands við umtalsverðar bótagreiðslur og þarmeð ísl. ríkið“. Stefndi tekur fram að með setningu laga nr. 111/2000 hafisjúklingar fengið umtalsvert aukin réttindi til bóta vegna áfalla í tengslumvið læknismeðferðir og því sé fjarri lagi að tala um að einstök ákvæði lagannaséu til þess fallin að losa stefnda eða íslenska ríkið undan bótagreiðslum,enda hafi lögin í heild gert hag sjúklinga sem lendi í atvikum sem falla undirgildissvið laganna, en væru ekki bótaskyld á grundvelli skaðabótalaga,töluvert betri en var fyrir tíð laganna og þar með fyrir tíð 2. mgr. 5. gr.laganna.Ákvæði laga nr.111/2000 brjóta hvorki gegn 11. gr. laga nr. 37/1993 né 65. gr. stjórnarskrárinnar Stefndihafnar því að 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 sé andstæð 11. gr. stjórnsýslulaganr. 37/1993 og 65. gr. stjórnarskrárinnar. Í jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulagafelist að við úrlausn máls skuli stjórnvöld gæta samræmis og jafnræðis ílagalegu tilliti. Þannig skuli mál sem séu sambærileg í lagalegu tillitihljóta sams konar úrlausn. Sérstaklega sé tekið fram að óheimilt sé að mismunaaðilum við úrlausn mála á grundvelli sjónarmiða sem byggist á kynferði þeirra,kynþætti, litarhætti, þjóðerni, trúarskoðunum, stjórnmálaskoðunum,þjóðfélagsstöðu, ætterni eða öðrum sambærilegum ástæðum. Stefndi hafnar því aðgegn þessari reglu hafi verið brotið við ákvörðun í máli stefnanda, enda séskýrt kveðið á um hámark bótafjárhæðar í 5. mgr. 2. gr. laga nr. 111/2000 ogþað hámark gildi fyrir alla umsækjendur. Vegna frekari rökstuðnings er vísað íumfjöllun um 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar sem fer hér á eftir. Afákvæðum 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar verði dregin sú ályktun að ekki megiveita tilteknum hópum sérstök réttindi. Að sama skapi sé brotið gegn reglunnisé öllum mönnum, nema afmörkuðum hópi, veitt sérstök réttindi eða vernd. Það séólögmæt mismunun ef ómálefnaleg sjónarmið sem varði persónulega hagi manns erulátin hafa þau áhrif að hann nyti lakari réttar en aðrir menn í sambærilegristöðu. Af þessu leiði að ekki sé öll mismunun ólögmæt, en hún þurfi að byggjastá lögmætum og málefnalegum sjónarmiðum. Íþví sambandi verði að ætla löggjafanum svigrúm til að takmarka þessi réttindián þess að farið sé gegn stjórnarskrárvörðum rétti einstaklinga. Hér beri að merkjaað ákvæði laga nr. 111/2000 séu afdráttarlaus þess efnis að hámarksfjárhæð bótanemi 5.000.000 kr. auk verðbóta. Þetta girði þó ekki fyrir að sjúklingur getifengið fullar fébætur fyrir meint tjón sitt á grundvelli reglnaskaðabótaréttar. Í athugasemdum við 7. gr. frumvarps er varð að lögum nr.111/2000 segi: „Sjúklingur eða aðstandendur hans geta að sjálfsögðu krafistbóta samkvæmt skaðabótareglum fyrir tjón sem er utan gildissviðssjúklingatryggingar.“ Meðákvæðinu séu að sönnu settar skorður við því að sjúklingar geti fengið fullarfébætur úr hendi stefnda ef raunverulegt fjártjón nemur hærri fjárhæð en5.000.000 kr. auk verðbóta. Til grundvallar ákvæðinu liggi hins vegar almenn,hlutlæg og málefnaleg rök. Viðmiðið sé almennt og gildi óháð aldri sjúklings,kynferði hans, ríkisborgararétti og þjóðernisuppruna ogstöðu að öðru leyti. Stefndi hafnar því að í þessari viðmiðunarreglufelist ólögmæt mismunun gagnvart stefnanda og að hún sé í andstöðu við ákvæði11. gr. stjórnsýslulaga og 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar um jafnræði. Svosem fram komi í athugasemd við 2. mgr. 5. gr. frumvarpsins er varð að lögum nr.111/2000 sé meginmarkmið frumvarpsins að „tryggja sjúklingum allt að 5 millj.kr. í bætur og eftir atvikum aðstandendum þeirra sem misst hafa framfæranda“.Eins og áður segi séu sjúklingar sem hafi orðið fyrir áföllum í tengslum viðlæknismeðferðir jafnsettir öðrum tjónþolum þegar hámarkinu sleppir og getisótt bætur eftir almennum skaðabótareglum í þeim tilvikum sem slíkt eigi við.Taka verði tillit til þess að skilyrði til greiðslu bóta á grundvelli laga nr.111/2000 séu víðtækari en gangi og gerist í almennum skaðabótamálum og standialmannahagsmunir til þess að bæturnar séu á einhvern hátt takmarkaðar. Ákvæðiðbrjóti því ekki í bága við jafnræðisreglur stjórnsýslulaga ogstjórnarskrárinnar að mati stefnda.Ákvæði laga nr.111/2000 brjóta ekki gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar Stefndihafnar því að ákvæði 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 feli í sér brot gegn 72.gr. stjórnarskrárinnar. Einsog að framan sé rakið girði hvorki 2. mgr. 5. gr. né 7. gr. laga nr. 111/2000fyrir að stefnandi fái meint fjártjón sitt að fullu bætt. Honum sé frjálst aðhöfða mál á grundvelli almennra skaðabótareglna á hendur meintum tjónvaldi tilheimtu greiðslu á fjárbótum vegna tjóns umfram 5.000.000 kr. að viðbættum verðbótum. Þásé rétt að benda á að þrátt fyrir ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar geti löggjafinnmælt fyrir um ýmiss konar takmarkanir á eignarrétti og eignaskerðingar án þessað til bóta komi, enda byggist þær á almennum efnislegum ástæðum og jafnræðissé gætt. Ákvæði um hámarksbætur skv. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 sé miðaðvið almenna mælikvarða. Þrátt fyrir að með lögunum sé tjónþolum gert auðveldaraum vik að sækja bætur upp að ákveðnu marki vegna áfalla í tengslum við læknismeðferðir,geri það þeim ekki erfiðara um vik að sækja fullu bætur vegna þeirrar fjárhæðarsem eftir standi á grundvelli almennra skaðabótareglna heldur en var fyrir tíðlaga nr. 111/2000. Aðlokum bendir stefndi á að bætur úr sjúklingatryggingu séu í mörgum tilfellumgreiddar þegar tjónþoli verði fyrir tjóni vegna atviks sem hvorki heilbrigðisstarfsmennné heilbrigðisstofnun beri ábyrgð á samkvæmt almennum skaðabótareglum. Í því sambandimegi nefna atvik þar sem sjúklingur fái fylgikvilla aðgerðar, t.d. sýkingu.Bótagrundvöllur laga um sjúklingatryggingu sé gjörólíkur skilyrðum almennraskaðabótareglna fyrir bótaskyldu. Nærtækast sé að nefna að í mörgum tilvikumsé enginn tjónvaldur sem beri ábyrgð á því tjóni sem af meðferð hlýst, heldurgeti verið um fylgikvilla að ræða sem enginn fái ráðið við. Því er að matistefnda hæpið að halda því fram að bætur skuli greiða umfram hámark bóta samkvæmt2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 á grundvelli sjónarmiða sem búa að bakialmennum skaðabótareglum. Stefndivísar til laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, 1. mgr. 65. gr. og 72. gr.stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, skaðabótalaga nr. 50/1993 ogalmennra reglna skaðabótaréttar. Krafan um málskostnað styðst við 1. mgr. 130.gr. laga nr. 91/1991.Málsástæður og lagarök réttargæslustefnda, íslenskaríkisins Réttargæslustefndi tekur undirsjónarmið stefnda, Sjúkratrygginga Íslands, um stjórnskipulegt gildi laganr. 111/2000 og tekur þar með ekki undir málsástæður stefnanda. Hins vegartelur réttargæslustefndi nauðsynlegt að halda því til haga að hann telur bótaskylduekki hafa stofnast á grundvelli almennra reglna í tilviki stefnanda. Réttargæslustefndisé því ekki bundinn af ákvörðun stefnda um grundvöll bóta. Ákvörðun stefndahafi verið tekin á forsendum stofnunarinnar. Réttargæslustefnditelur það ákvæði laga nr. 111/2000 sem á reynir í fullu samræmi við ákvæðistjórnarskrár, en með þeim hafi löggjafinn skilgreint sérstakan bótarétt viðtilteknar aðstæður þannig að greiða megi sem sjúklingatryggingu, en upp aðlögákveðnu hámarki. Þessi réttur sé í mörgum tilvikum víðtækari en leiðir afalmennum reglum. Hvergi verði séð að sú tilhögun laga stangist á við þau ákvæðistjórnarskrár sem stefnandi byggi á. Efskilja má kröfur stefnanda þannig að hann telji réttargæslustefnda eiga aðgreiða sér málskostnað krefst réttargæslustefndi þess að málskostnaður falliniður og vísar því til stuðnings til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála.Niðurstaða Stefnandihöfðar þetta mál til þess að fá viðurkennt að ákvæði 2. mgr. 5. gr. laga nr.111/2000 um sjúklingatryggingu standist ekki stjórnarskrá. Þar eð þak sé áþeirri bótafjárhæð sem greiða megi samkvæmt lögunum njóti tjónþolar, sem hljótimeiri skaða en svo að fjárhæðin bæti hann, ekki jafnræðis í samanburði viðtjónþola, sem skaðist svo lítið að þeir fái allt sitt tjón bætt. Atvikeru óumdeild. Stefnandi slasaðist á heimili sínu 11. nóvember 2010 þegar hannféll úr stiga. Hann leitaði til læknis á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja næstadag og einnig 1. og 17. desember svo og 5. janúar 2011. Hann fór ísegulómskoðun 12. janúar og liðspeglun 22. febrúar. Í þeirri aðgerð kom í ljósað ekki var hægt að tengja sinar sem höfðu að öllum líkindum rifnað þegar hannféll niður úr stiganum og að sá skaði væri að öllum líkindum viðvarandi.Læknirinn sem gerði aðgerðina taldi þetta viðvarandi tjón stafa af því aðdregist hefði að greina þann áverka sem stefnandi hefði hlotið á öxlinni viðfallið. Meðákvörðun 14. maí 2013 féllst stefndi, Sjúkratryggingar Íslands, á að stefnandi hefði ekki hlotið bestuhugsanlegu meðferð á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja 1. desember 2010 þegarhann leitaði þangað vegna áverka á hægri öxl. Af þeim sökum hefði stefnandihlotið varanlegt tjón sem stefnda bæri að bæta honum á grundvelli laga nr.111/2000 um sjúklingatryggingar. Stefndi bætti stefnanda ekki allt metið tjónhans vegna þeirra takmarkana á bótafjárhæð sem tilgreindar eru í 2. mgr. 5. gr.laganna. Stefnandihöfðar þetta mál til þess að fá ógiltan þann hluta ákvörðunar stefnda sembyggir á 2. mgr. 5. gr. Stefnandi telur það brjóta gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnarað lögbinda hámarksfjárhæð bóta samkvæmt lögunum. Af þeim sökum sé sá hlutiákvörðunar stefnda sem varði fjárhæð bótanna efnislega rangur og því verði aðógilda hann. Þaðbyggir hann á því að hann hafi vegna þess hluta slyssins sem verði rakið tilgáleysis starfsmanna Heilsugæslu Suðurnesja hlotið fjártjón sem nemi hærrifjárhæð en hámarksfjárhæð, samkvæmt 2. mgr. 5. gr., uppreiknaðri miðað viðtjónsdag. Stefnandivísar til þess að sumir sem eigi rétt til bóta á grundvelli laganna annaðhvortslasist svo lítið að vinnugeta þeirra skerðist lítið og örorkan sé því lág eðaörorkan sé hærri en starfið sem þeir sinntu sé svo lágt launað að þeir verðifyrir svo smávægilegu fjártjóni að nemi lægri eða sömu fjárhæð oghámarksbótum samkvæmt 2. mgr. 5. gr. Ójafnræðiðfelist í því að þeir sem hljóti ekki meira fjártjón en þetta fái það bætt aðfullu en fólk sem slasist meira eða hafi sinnt betur launuðu starfi og hljótifjártjón sem nemi hærri fjárhæð en hámarksbótum þurfi að sækja afgangfjártjóns síns annað. Upphafröksemdafærslu stefnanda verður ekki skilið á annan hátt en þann að stefnandibyggi á því að ríkisvaldið hafi, með setningu laga nr. 111/2000, haft af honumfjármuni. Þar eð hann fái ekki bætt allt raunverulegt tjón sitt vegna sjúklingatryggingaratburðarinsá grundvelli laganna hafi ríkisvaldið hreint og beint haft af honum eignarréttindihans. Meðþessari nálgun sinni á viðfangsefnið hefur stefnandi alger endaskipti á hlutunum.Því verður ekki hjá því komist að árétta að meginreglan er sú að þeir semhljóta tjón verða að bera tjón sitt sjálfir. Undan því geta menn einungiskomist að þeir geti fundið einhvern sem fella má á fjárhagslega ábyrgð átjóninu, til dæmis vegna þess að hann hafi valdið því af ásetningi eða gáleysieða reglur um hlutlæga ábyrgð eigi við. Viðurkennthefur verið að reglur um hlutlæga ábyrgð ríkisins, lög um sjúklingatryggingu,taki til tjóns stefnanda. Á þeim eru þó þau takmörk sem eru stefnanda tilefniþessa máls, þ.e. ríkissjóður taki ekki að sér að bæta honum allt tjónið. Í1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar segir að öllum, sem þess þurfa, skuli ílögum tryggður réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli,atvinnuleysis, örbirgðar og sambærilegra atvika. Þessa stjórnarskrárbundnuskyldu hefur löggjafinn meðal annars uppfyllt með því að setja lög nr. 99/2007um félagslega aðstoð og nr. 100/2007 um almannatryggingar. Hinsvegar verður ekki séð að þetta stjórnarskrárákvæði felli þá skyldu á löggjafannað setja lög um bótarétt þeirra sem hljóta tjón við þær aðstæður sem tilgreindareru í lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Í greinargerð með frumvarpitil þeirra laga kemur fram að löggjafinn vilji fylgja þeirri þróun sem orðiðhafi á hinum Norðurlöndunum en hliðstæð bótaúrræði séu ekki til utanNorðurlandanna. Í greinargerðinni kemur einnig fram að margvísleg sjónarmiðmæli gegn því að lög sem þessi séu yfirhöfuð sett en með þeim sé fólki semhljóti tjón vegna læknismeðferðar veittur meiri réttur til fjár úr ríkissjóðien þeim sem hljóta tjón vegna slyss eða sjúkdóms. Stefnandibyggir á því að ríkisvaldið hafi með hámarksfjárhæð bóta samkvæmt lögunum haftaf honum þann eignarrétt sem felist í aflahæfi hans og þannig brotið gegneignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar. Dómurinngetur ekki fallist á að eignarréttur stefnanda sé skertur við það að ákveðinhámarksfjárhæð sé sett í lögunum. Fyrirsetningu laga nr. 111/2000 hafði fólk í sömu stöðu og stefnandi það eittúrræði, til þess að þurfa ekki að bera tjón sitt sjálft, að höfða mál gegnsjúkrastofnun eða starfsmanni hennar og reyna að sanna saknæm vinnubrögðþeirra. Tækist það gat viðkomandi fengið allt tjón sitt bætt. Tækist það ekkifékk viðkomandi ekkert bætt. Með fyrra fyrirkomulagi voru bætur fyrir skerðinguaflahæfis viðkomandi því alls ekki tryggðar eins og stefnandi virðist ganga útfrá. Lögin veittu tjónþola í þessari stöðu því rétt sem óvíst var hvort hannætti ella en sviptu hann ekki rétti sem hann hefði átt án þeirra. Jafnframtkoma lögin ekki í veg fyrir að hann fái aflahæfi sitt að fullu bætt með því aðnýta sér þann rétt sem hann á óháð lögunum og höfða mál á hendur sjúkrastofnuninni.Af stefnanda er því ekki tekinn neinn réttur með lögunum. Þáþarf að taka afstöðu til þess hvort löggjafinn hafi, þegar hann setti lög nr.111/2000, brotið gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Ígreinargerð með frumvarpi til laganna er tekið fram að allmikið vanti á aðsjúklingar eigi rétt til bóta sem nálgist fullar fébætur fyrir raunverulegttjón. Engu að síður er það ekki, eins og stefnandi byggir á, markmið laganna aðgreiða tjónþolum sem eiga rétt til bóta á grundvelli laganna bætur sem nálgistað vera fullar fébætur fyrir raunverulegt tjón. Hefði svo verið hefði 2. mgr.5. gr. ekki verið sett í lögin. Þvert á móti er með henni ljóst að fullarfébætur fyrir raunverulegt tjón er ekki markmið laganna. Löggjafinntekur fram í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 111/2000 að meðalveigamestu rakanna gegn því að setja lög sem þessi sé sá kostnaður sem þeimfylgi en jafnframt það að með lögunum sé þeim sem geta leitt líkur að því aðtjón þeirra verði rakið til læknismeðferðar án þess að sök komi þar við söguveittur meiri réttur en þeim sem búi við tjón af völdum sjúkdóma eða slysa semenginn beri ábyrgð á. Þráttfyrir þessi rök gegn lögunum vildi löggjafinn létta undir með þeim sem hljótatjón vegna læknismeðferðar og veita þeim hlutlægan bótarétt með lögum. Hannsá þó fram á að vegna takmarkaðra fjármuna ríkissjóðs yrði ekki fært að bætaþeim öllum allt tjón þeirra. Þegar svona stendur á telur dómurinn að það séfyllilega málefnalegt sjónarmið til þess að tryggja að lög sem þessi verðiyfirhöfuð sett og allir þeir sem hljóta tjón sem fellur undir lögin fáieinhverjar bætur, að fjárhæðir sem greiða má á grundvelli laganna séu takmarkaðar. Einsog áður segir hagga lögin ekki þeim rétti sem tjónþolar áttu fyrir setninguþeirra til að höfða mál, freista þess að sanna sök heilbrigðisstarfsmanna og fáfjártjón sitt þannig að fullu bætt. Þaðer því mat dómsins að löggjafinn hafi stuðst við málefnalegt sjónarmið sem hafiverið fyllilega í samræmi við markmið laganna þegar hann ákvað að þeim semtaldir eru eiga rétt til bóta á grundvelli laganna mætti einungis greiða bæturupp að tiltekinni hámarksfjárhæð burt séð frá heildarfjártjóni þeirra. Þvíverður ekki séð að efnislegt inntak 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 brjótigegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Þegarstefndi komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri hægt að greiða stefnanda hærribætur en hámarksfjárhæðina samkvæmt 2. mgr. 5. gr., að teknu tilliti til hækkunarvegna verðlagsbreytinga, fór hann eftir hinni lögmæltu takmörkun. Með því brauthann ekki gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, enda hefurstefnandi ekki haldið því fram að stjórnvaldið hafi greitt nokkrum tjónþolabætur umfram hina lögboðnu hámarksfjárhæð. Afþessum sökum er hafnað þeirri kröfu stefnanda að ákvörðun stefnda, SjúkratryggingaÍslands, frá 14. maí 2013 í máli nr. 866, verði felld úr gildi með dómi, að þvíleyti, sem efni ákvörðunarinnar er, að bætur stefnanda skerðist, samkvæmt þvíhámarki bótafjárhæðar, sem tilgreint er í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000. Vegnaeðlis þessa máls þykir rétt að hver málsaðila um sig beri sinn kostnað afmálinu. Stefnandavar með bréfi innanríkisráðuneytisins, 26. júní 2014, veitt gjafsókn „til aðhöfða mál gegn Sjúkratryggingum Íslands og til vara íslenska ríkinu vegna velferðarráðuneytisins,til heimtu skaðabóta vegna sjúklingatryggingaratburðar sem átti sér stað á HSS,1. desember 2010, í kjölfar slyss sem umsækjandi varð fyrir 11. nóvember2010“. Þaðmál sem vísað er til í bréfi ráðuneytisins hafði stefnandi höfðað með stefnuþingfestri 27. mars 2014. Með dómi Hæstaréttar 4. desember 2014 í máli nr.762/2014 var málinu vísað frá héraðsdómi. Þaðmál sem nú er til úrlausnar höfðaði stefnandi með stefnu birtri í byrjunfebrúar 2015 og byggir kröfu sína um málskostnað á sama gjafsóknarleyfi og ífyrra máli. Þrátt fyrir það þykir, til þess að tryggja skaðleysi stefnanda afmálshöfðuninni, rétt að málflutningsþóknun lögmanns hans, Þormóðs SkorraSteingrímssonar, greiðist úr ríkissjóði. Þegar litið er til eðlis og umfangsmálsins, þykir málflutningsþóknun hæfilega ákveðin 900.000 kr. og hefur viðákvörðun hennar verið tekið tillit til skyldu stefnanda til þess að greiðavirðisaukaskatt af málflutningsþóknun. IngiríðurLúðvíksdóttir, settur héraðsdómari, kveður upp þennan dóm.D Ó M s o r ð Hafnaðer þeirri kröfu stefnanda, A, að ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands frá 14. maí2013 í máli nr. 866, verði felld úr gildi með dómi, að því leyti, sem efniákvörðunarinnar er, að bætur stefnanda skerðist samkvæmt því hámarki bótafjárhæðarsem tilgreint er í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000. Málskostnaðurmilli aðila fellur niður. Gjafsóknarkostnaðurstefnanda, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Þormóðs SkorraSteingrímssonar, 900.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 626/2017
|
Einkahlutafélag Samruni Málsástæða
|
Hafnað var kröfu MT B.V. um að viðurkennd yrði innlausnarskylda MH ehf. á hlutum MT B.V. í MH ehf. sem og fjárkröfum sem MT B.V. gerði á hendur MH ehf. á þeim grundvelli. Meðal annars var vísað til þess að með dómi Hæstaréttar í máli nr. 418/2012 hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að forgangshlutir í L ehf. hefðu breyst í almenna hluti við samruna félagsins við dótturfélag sitt MH ehf. undir nafni þess síðarnefnda. Var hvorki talið að MT B.V. gæti reist kröfu sína á tilteknum ákvæðum samþykkta MH ehf. né á ákvæðum samnings um áskrift að forgangshlutum með breytirétti.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson og Ólafur BörkurÞorvaldsson og Valtýr Sigurðsson fyrrverandi ríkissaksóknari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. september 2017. Hann krefst þessað viðurkennd verði innlausnarskylda stefnda á hlutum áfrýjanda í stefnda aðnafnvirði 1.082.250 krónur. Þá krefst hann þess aðallega að stefndi greiði sér10.061.633 bandaríkjadali aðallega með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr.laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. janúar 2012 til greiðsludags,en til vara með „8% vöxtum p.a. frá þeim degi til greiðsludags.“ Til varakrefst hann þess að stefndi greiði sér 1.232.650.674 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 28. janúar 2012 til greiðsludags. Að þvífrágengnu krefst áfrýjandi þess að stefndi greiði sér 6.121.035 bandaríkjadaliaðallega með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 28.janúar 2012 til greiðsludags, en til vara með „8% vöxtum p.a. frá þeim degi tilgreiðsludags.“ Að öllu þessu frágengnu krefst hann þess að stefndi greiði sér656.284.262 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001frá 28. janúar 2012 til greiðsludags. Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðarí héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðarfyrir Hæstarétti. Við meðferð málsins í héraði var gættákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Svo sem nánar er rakið í hinumáfrýjaða dómi hafa deilur milli hluthafa í stefnda staðið lengi og hefur komiðtil kasta dómstóla að skera úr um ágreining þeirra í millum. Ágreiningur málsþessa lýtur að því hvort áfrýjandi, sem er fyrrum eigandi forgangshluta ístefnda, eigi rétt á því að hlutafé hans í stefnda verði innleyst í kjölfarþess að forgangshlutir hans breyttust í almennt hlutafé við samruna félagannaLeikhúsmógúlsins ehf. og dótturfélags þess Mogul Holding ehf. undir nafni þesssíðarnefnda. Byggir áfrýjandi einkum á því að vegna samrunans sé stefnda skyltað innleysa hlutafjáreign hans í félaginu. Leiði af 24. gr. samþykkta stefndaað áfrýjandi geti krafist þess að vera leystur út úr félaginu meðpeningagreiðslu. Krafa hans fái jafnframt stoð í ákvæðum samnings um áskrift aðforgangshlutum með breytirétti frá 21. ágúst 2006, en önnur túlkun myndi leiðatil óréttmætrar auðgunar af hálfu stefnda sem og forsendubrests fyrir kaupumáfrýjanda á hlutabréfunum. Stefndi byggir á hinn bóginn einkum á því að ágrundvelli dóms Hæstaréttar 28. febrúar 2013 í máli nr. 418/2012 sé ekki fyrirhendi innlausnarskylda af hans hálfu á andvirði hluta áfrýjanda. Með fyrrgreindum dómi komstHæstiréttur að þeirri niðurstöðu að „forgangshlutir í Leikhúsmógúlnum ehf. ...hafi breyst í almenna hluti við samruna félagsins við dótturfélag sitt, MogulHolding ehf. ... 30. júní 2008, undir nafni hins síðarnefnda.“ Með dóminum varjafnframt fellt úr gildi hluthafasamkomulag 30. nóvember 2007 milli nánartilgreindra hluthafa í stefnda. Deilur hluthafa í stefnda héldu áframí kjölfar dómsins og 21. mars 2013 krafðist áfrýjandi innlausnar á hlutum sínumí stefnda öðru sinni, en hann hafði með bréfi 27. janúar 2010 gert sams konarkröfu, á öðrum grundvelli, sem stefndi hafnaði. Stefndi hafnaði kröfu áfrýjandaum innlausn á ný 23. apríl 2013. Með stefnu birtri 20. júní 2013 höfðaði áfrýjandimál gegn stefnda og krafðist viðurkenningar á innlausnarskyldu þess síðarnefnda.Undir rekstri þess máls aflaði áfrýjandi mats dómkvadds manns uminnlausnarvirði hluta í stefnda. Málinu var vísað frá héraðsdómi þar sem breyttkröfugerð áfrýjanda á grundvelli matsins rúmaðist ekki innan upphaflegrarkröfugerðar hans. Áfrýjandi höfðaði mál þetta 28. janúar 2016. Með úrskurðiHéraðsdóms Reykjavíkur 13. september það ár var málinu vísað frá dómi. Varúrskurðurinn kærður til Hæstaréttar sem með dómi 26. október 2016 í máli nr. 665/2016felldi hinn kærða úrskurð úr gildi og lagði fyrir héraðsdóm að taka málið tilefnismeðferðar svo sem nánar er gerð grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi.Málsástæður og lagarök áfrýjanda eru nægilegarakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þargreinir heldur áfrýjandi að hluta til fram röksemdum í máli þessu sem efnislegafstaða var tekin til í framangreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 418/2012. Ímáli þessu hefur í engu verið hnekkt því sem var slegið föstu í þeim dómi. Þáer og til þess að líta, sem greinir í hinum áfrýjaða dómi, að réttaráhrifsamruna einkahlutafélaganna Leikhúsmógúlsins og Mogul Holding voru meðal annarsþau að forgangshlutir í hinu fyrrgreinda félagi breyttust í almenna hluti. Aðþessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verðurhann staðfestur. Áfrýjandi greiði stefnda málskostaðfyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal veraóraskaður. Áfrýjandi, Mango Tree B.V., greiðistefnda, Mogul Holding ehf., 1.200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Héraðsdóms Reykjavíkur miðvikudaginn5. júlí 2017Málþetta var höfðað með stefnu þingfestri 28. janúar 2016 og dómtekið 30. maí2017. Stefnandi er Mango Tree B.V., Laan Copes van Cattenburch 52, Hollandi, enstefndi er Mogul Holding ehf., Bankastræti 10, Reykjavík.Dómkröfurstefnanda eru þær að viðurkennd verði innlausnarskylda stefnda á forgangshlutumstefnanda í stefnda að nafnvirði ISK 1.082.250 og að stefndi verði dæmdur tilað greiða stefnanda fjárhæðir sem hér segir:Aðallegaað stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda USD 10.061.633 ásamtdráttarvöxtum samkvæmt 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá28. janúar 2012 til greiðsludags en til vara með 8% vöxtum frá þeim degi tilgreiðsludags.Tilvara að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 1.232.650.674 krónur ásamtdráttarvöxtum skv. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 28. janúar 2012 tilgreiðsludags.Tilþrautavara að stefndi verði dæmdur til greiða stefnanda USD 6.121.035 ásamtdráttarvöxtum skv. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 28. janúar 2012 tilgreiðsludags, en til vara með 8% vöxtum frá þeim degi til greiðsludags.Tilþrautaþrautavara að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 656.284.262krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001 til greiðsludags.Þákrefst stefnandi málskostnaðar.Stefndikrefst sýknu af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar.II.Stefnandier hollenskt félag sem er að verulegu leyti í eigu helstu lífeyrissjóðalandsins. Sú fjárfesting sem deilt er um í máli þessu var í fyrstu gerð af Brú IIehf. en öll réttindi og skyldur Brúar II ehf. fluttust síðan til stefnanda eigisíðar en 23. júlí 2008. Stefnandi var því eigandi þeirra forgangshluta ístefnda sem hér síðar greinir. Stefndivar stofnað á árinu 2000 í því skyni að setja upp sýningar á leikritinuHellisbúanum í Þýskalandi og hét þá Leikhúsmógúllinn ehf. Snemma árs 2006bauðst stefnda að kaupa sýningarrétt á leikritinu um allan heim gegn greiðslu16,5 milljóna USD og var þá ákveðið að leita að fjárfesti sem væri tilbúinn tilþess að kaupa hlut í stefnda til að afla fjármagns til kaupa ásýningarréttinum. Úr varð að Brú II ehf. skráði sig fyrir nýjum hlutum ístefnda hinn 21. ágúst 2006. Þegarsamið var um þátttöku nýrra hluthafa í félaginu og fjárframlög var gerthluthafasamkomulag 21. ágúst 2006. Tilgangur þess og samninga sem því tengdustvar að tryggja forgangsstöðu þeirra sem um þetta leyti lögðu fram fjármuni tilfélagsins. Samkvæmt því var heildarnafnverð hluta í félaginu 4.578.750 krónur,þar af voru svonefndir almennir hlutir að nafnverði 3.330.000 krónur enforgangshlutir að nafnverði 1.248.750 krónur. Í hluthafasamkomulaginu varjafnframt kveðið á um ýmis önnur atriði svo sem forkaupsrétt og takmarkanir áframsali hluta. Samadag og hlutahafasamkomulagið var gert, var gerður „Samningur um áskrift aðforgangshlutum með breytirétti“. Í 3. gr. þess samnings voru ákvæði um réttindieigenda forgangshluta í félaginu umfram eigendur almennra hluta. Skyldu þeirmeðal annars eiga rétt til arðs umfram eigendur almennra hluta, sérstakan rétttil greiðslna við slit félagsins, rétt til þess að krefjast innlausnar á hlutumsínum o.fl. Í grein 3.4 í samkomulaginu sagði meðal annars: „Sjálfkrafaumbreyting: Forgangshlutir skulu breytast sjálfkrafa í almenna hluti á þvíbreytiverði sem þá gildir, ... (iii) þegar samningur tekur gildi um samruna,yfirtöku eða sölu á ráðandi hlut í félaginu eða nær öllum eignum þess, þ.á.m.hugverkaréttindum félagsins til grandlauss þriðja aðila á verði á hlut semnemur a.m.k. 3,5 földu upphafskaupverði hlutar (að teknu tilliti til útgáfujöfnunarhluta, arðgreiðslna umfram 8%, sbr. skilgreiningu í gr. 3.1. að ofan,og atvika af þeim toga).“Samþykktumfélagsins var breytt 21. ágúst 2006 til samræmis við þá samninga sem gerðirhöfðu verið. Þar var tilgreind skipting hluta í almenna hluti og forgangshlutieins og áður greinir, sérstök réttindi forgangshluta og aðrar reglur um þá. Í4. gr. samþykktanna var ákvæði um hvaða atvik yllu því að forgangshlutirbreyttust í almenna hluti og var það sama efnis og áður hefur verið lýst, sbr.ákvæði iii) liðar 5. mgr. 4. gr. Í 13. gr. samþykktanna var áskilið aðsamþykki allra hluthafa í félaginu þyrfti til tiltekinna ákvarðana og eigenda51% forgangshluta til ýmissa annarra ákvarðana þar á meðal tiltekinna ákvarðanasem lutu að stöðu forgangshluta í félaginu. Í 21. gr. var m.a. mælt fyrir um að enginsérréttindi, önnur en þau sem fram komi í samþykktunum, fylgi hlutum ífélaginu. Í22. gr. samþykktanna sagði að þeim mætti breyta á lögmæltum aðal- eða aukafundiþannig að breytingin væri samþykkt með 2/3 hlutum samanlagt greiddra atkvæðaforgangshluta og almennra hluta, svo og með samþykki hluthafa sem réðu yfir aðminnsta kosti 2/3 þeirra hluta sem farið væri með atkvæði fyrir á fundinum,enda væri annað atkvæðamagn ekki áskilið í lögum. Auk þess væri það skilyrðifyrir því að breytingar á samþykktum teldust gildar að þær hefðu veriðsamþykktar með 51% heildaratkvæða forgangshluta hið minnsta. Í2. og 3. mgr. 24. gr. samþykktanna var mælt fyrir um hvernig ákvarða bæriinnlausnarverð til forgangshluthafa við slit félagsins. Þar segir svo: „Viðslit á félaginu skulu forgangshluthafar eiga rétt á úthlutun verðmæta félagsinsumfram almenna hluthafa sem hér segir að því tilskyldu að eignir félagsins viðslit þess séu nægar. Áður en kemur til úthlutunar til almennra hluthafa skalgreiða forgangs hluthöfum fjármuni sem svara til kaupverðs þeirra að hlutum ífélaginu við skráningu nýrra forgangshluthafa í ágúst 2006 að viðbættu 8% álagifyrir hvert ár sem liðið er hafi það ekki verið greitt út til hluthafa átímabilinu.Eftirforgangsúthlutun til forgangs hluthafa skal úthlutun annarra verðmæta tilforgangs hluthafa og almennra hluthafa vera í samræmi við reglurhlutafélagalaga eins og um einn hluthafaflokk væri að ræða.“Þávar svohljóðandi ákvæði í 4. mgr. 24. gr. samþykktanna: „Eigendurforgangshluta skulu hafa sama rétt til að fá greidd út verðmæti úr félaginu ískiptum fyrir hluti þeirra ef félagið sameinast eða er yfirtekið af öðrufélagi, meiri hluti þess er seldur eða verulegur hluti eigna þess er seldur efhluthafar félagsins verða ekki eigendur meirihluta í því félagi sem lifir eftirslíkar umbreytingar.“Leikhúsmógúllinnehf. átti dótturfélagið Mogul Holding ehf. Í stjórnum beggja félaganna sátusömu menn og stjórn þeirra var einnig skipuð sömu mönnum. StjórnirLeikhúsmógúlsins ehf. og Mogul Holding ehf. samþykktu 15. desember 2008 aðsameina félögin þannig að hið síðarnefnda rynni inn í hið fyrrnefnda og aðsamþykktir þess giltu eftir samrunann, en félagið skyldi þó bera nafn hinssíðarnefnda. Samrunaáætlun vegna samrunans var send fyrirtækjaskráríkisskattstjóra 29. desember og miðaðist uppsetning sameiginlegs efnahags- ogrekstrarreiknings fyrir félögin við 30. júní 2008. Samruni þessi gekk eftir ogvar hann auglýstur í Lögbirtingablaðinu 12. janúar 2009, staðfestur af stjórnLeikhúsmógúlsins ehf. 24. febrúar 2009 og tilkynntur til fyrirtækjaskrárríkisskattstjóra 13. mars 2009. Samkvæmt hlutaskrá í félaginu frá 17. mars 2009voru eigendur hluta hinir sömu og fyrir samrunann og skipting eignarhluta hinsama. Lögmaðuralmennra hluthafa í stefnda, þeirra Signýjar, Óskars og Sigynjar Eiríksbarna ogEiríks Óskarssonar, ritaði hinn 7. apríl 2009 bréf til lögmanns Brúar IIVenture Capital Fund S.C.A. SICAR, hluthafa í Leikhúsmógúlnum ehf., þar semtilkynnt var að í kjölfar sameiningarinnar hefðu forgangshlutir í félaginusjálfkrafa breyst í almenna hluti „sbr. lið (iii) í 5. mgr. 4. gr. samþykktafélagsins“. Var þess krafist að hluthafafundur yrði haldinn innan 14 daga „þarsem tekið verði fyrir kjör nýrrar stjórnar, sbr. 60. gr. laga nr. 138/1994 umeinkahlutafélög“. Af hálfu stefnanda var því mótmælt að samruni móðurfélagsinsLeikhúsmógúlsins ehf. og dótturfélagsins Mogul Holding ehf. hefði þau áhrif ástöðu forgangshluta sem haldið væri fram. Hinn27. janúar 2010, óskaði lögmaður stefnanda eftir innlausn forgangshluta sinna ístefnda með vísan til greinar 3.6 í áskriftarsamningnum, dags. 21. ágúst 2006.Var krafan ítrekuð með bréfi, dags. 30. júní 2011, og bréfi, dags. 21. mars2013. Hluthafarstefnda höfðuðu mál á hendur stefnda og stefnanda hinn 25. júní 2009. Var dómurkveðinn upp í Héraðsdómi Reykjavíkur hinn 7. júní 2012. Stefnandi í máli þessuáfrýjaði dóminum til Hæstaréttar hinn 15. júní 2012 og féll dómur í málinu nr.418/2012, Mango Tree B.V. gegn Eiríki Óskarssyni, Óskari Erni Eiríkssyni,Signýju Eiríksdóttur og Sigyn Eiríksdóttur, hinn 28. febrúar 2013. Með dóminumvar fallist á kröfu stefnenda í málinu, að forgangshlutir í Leikhúsmógúlnumehf. hefðu breyst í almenna hluti við samruna félagsins við dótturfélag sittMogul Holding ehf., m.a. með vísan til beinna fyrirmæla í 5. málsgrein 4. gr. ísamþykktum félagsins sem í gildi voru þegar samruninn átti sér stað. Meðdóminum var einnig fellt úr gildi hluthafasamkomulag á milli Mango Tree B.V.annars vegar og Eiríks, Óskars, Signýjar og Sigynjar hins vegar.Meðúrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur hinn 13. september 2016, vísaði dómari sem þáfór með málið, máli þessu frá dómi án kröfu. Stefnandi skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru, dags. 26. september s.á. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 665/2016,var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka máliðtil efnismeðferðar. Í rökstuðningi Hæstaréttar segir m.a. svo: „Í hinum kærðaúrskurði er réttilega að því vikið að sóknaraðili haldi öðrum þræði frammálsástæðum sem efnisleg afstaða var tekin til í [dómi Hæstaréttar í máli nr.418/2012]. Niðurstöður þess dóms um þær málsástæður hafa ekki réttaráhrif hérsamkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 heldur sönnunargildi um atvik aðbaki málinu samkvæmt 4. mgr. sömu lagagreinar. Við efnisúrlausn málsins yrði aðtaka afstöðu til þess hvort svo sé ástatt um einstaka málsástæður semsóknaraðili heldur fram nú en þetta getur ekki valdið því að málinu verði vísaðfrá héraðsdómi.“ Skýrslurfyrir dóminum gáfu Gísli Hjálmtýsson, Signý Eiríksdóttir og Haukur Gunnarsson. III.. Helstu málsástæður og lagarökstefnandaStefnandibyggir dómkröfur sínar á þeirri málsástæðu að stefnda sé skylt að innleysa hlutabréfhans í stefnda og greiða sér bæði upphaflegt kaupverð forgangshlutabréfanna aukarðs og sem nemur hlutdeild hans í eignum stefnda, hvort heldur sé miðað viðákvæði 3.6 í áskriftarsamningi og 21. gr. samþykkta stefnda sem voru í gildi ímaí 2013, eða ákvæði 3.2 í áskriftarsamningi, sbr. 24. gr. samþykkta stefndasem í gildi voru í maí 2013. Tekur stefnandi sérstaklega fram að tilvitnuðákvæði séu samhljóða í áskriftarsamningnum og samþykktunum. Stefnandireisir kröfu sína um innlausn á samningsbundnum rétti sem fylgt hafiforgangshlutunum, þ.e. að vegna samrunans og staðfestingar hans hafi skapastskilyrði fyrir stefnanda til að krefjast innlausnar hlutabréfa sinna í stefnda.Innlausnarkrafan sé því ekki bundin tímamörkum. Stefnandibyggir einnig á því að hann hafi verið forgangshluthafi í stefnda allt þar tilhlutaskrá félagsins og ákvæðum samþykkta félagsins var breytt hinn 2. maí 2013.Stefnandibyggir á því að ekki sé unnt að líta svo á að dómur Hæstaréttar í máli nr.418/2012 hafi breytt samþykktunum með afturvirkum hætti, enda hafi hann ekkihaft önnur áhrif en að heimila stefnda að fella forgangshlutina niður ánatbeina stefnanda sem forgangshluthafa að dómi gengnum. Þá hafi Hæstirétturvísað til þess að ekki yrði dæmt um eftirfarandi uppgjör milli aðila ef fallistyrði á kröfur stefnanda þess máls. Telur stefnandi að innlausn á forgangshlutumsé því óhjákvæmileg afleiðing af samrunanum. Stefnandibyggir á því að stefnda hafi borið að fallast á innlausnarkröfu þá semstefnandi setti fram í bréfi til stefnda hinn 27. janúar 2010, á grundvelli 21.gr. samþykkta félagsins og grein 3.6 í áskriftarsamningnum. Stefnandibyggir einnig á því að hann eigi skýlausan rétt á innlausn á forgangshlutumsínum með sama hætti og ef stefnda hefði verið slitið vegna skýrra og beinnafyrirmæla 24. gr. samþykkta félagsins sem voru í gildi þegar samruninn varstaðfestur. Í því sambandi byggir stefnandi sérstaklega á því að skýra beri 4.mgr. greinarinnar með sömu skýringaraðferð og beitt var í Hæstaréttarmálinu nr.418/2012, sbr. 5. mgr. 4. gr. lið iii) í samþykktum stefnda. Telur stefnandi aðönnur túlkun hafi í för með sér óeðlilega auðgun stefnda og almennra hluthafafélagsins og að sama skapi forsendubrest fyrir kaupum stefnanda áforgangshlutum í stefnda. Þáreisir stefnandi innlausnarkröfu sína einnig á þeirri málsástæðu að grein 3.2 íáskriftarsamningi, dags. 21. ágúst 2006, feli einnig í sér rétt stefnanda tilhanda til að krefjast þess að stefndi innleysi hluti hans í félaginu fyrirupphaflegt kaupvirði forgangshlutabréfanna auk hvers konar áunnins en ógreiddsarðs ef samruni á sér stað. Innlausnarkrafan verði aðeins virk þegar samruninnhafi verið staðfestur. Þá byggir stefnandi á því aðáskriftarsamningurinn standi sjálfstætt samhliða samþykktum stefnda og aðstefndi sé bundinn af honum á grundvelli almennra reglna samningaréttar umskuldbindingargildi samninga. Breyting á samþykktum stefnda hafi ekki áhrif ágildi hans eða réttarstöðu stefnanda gagnvart stefnda á grundvelli hans. 2. Helstu málsástæður og lagarökstefnda. Stefnditelur að með vísan til 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991, beri að líta fram hjásumum málsástæðum stefnanda sem einnig voru hafðar uppi í hæstaréttarmáli nr.418/2012. Í héraðsdómsmálinu hafi verið byggt á málsástæðum sem lutu að túlkunákvæðis iii) liðar 5. mgr. 4. gr. samþykkta stefnda, túlkun á efni 24. gr.samþykkta stefnda og túlkun á grein 3.2 í áskriftarsamningi. Af þessum sökumberi að líta alfarið fram hjá þessum málsástæðum við úrlausn máls þessa. Umgildi áskriftarsamningsins tekur stefndi fram að með vísan til 1. mgr. 21. gr.samþykkta stefnda fylgi engin sérréttindi hlutum í stefnda nema þau sem framkomi í samþykktunum. Greinar 3.2 og 3.6 í áskriftarsamningi hafi ekkisjálfstætt gildi sem hægt sé að byggja dómkröfur á, sbr. 2. mgr. 27. gr. og 2.mgr. 11. gr. laga um einkahlutafélög. Stefnditelur einnig að innlausnarkrafa stefnanda sé fyrnd, sbr. lög nr. 150/2007.Telur stefndi að ekki sé unnt að byggja á innlausnarkröfu á grein 3.6 íáskriftarsamningi, sbr. innlausnarkröfu stefnanda 27. janúar 2010. Greinin felií sér fyrirvara. Þá sé innlausnarkrafa 21. mars 2013 og eftirfarandi málssóknof seint fram komin. Stefnandi telji að samruninn hafi orðið virkur 24. febrúar2009 og því sé fjögurra ára fyrningarfrestur, sbr. 1. mgr. 2. gr. og 3. gr.fyrningarlaga, liðinn. Stefnditelur að réttarstaða stefnanda hafi markast af dómi Hæstaréttar í máli nr.418/2012. Í málinu hafi verið tekist á um réttaráhrif þess að stefndisameinaðist dótturfélagi, þ.e. hvort sameiningin hafi sjálfkrafa leitt til þessað forgangshlutir í stefnda hafi breyst í almenna hluti. Úr þessu hafi veriðleyst í dóminum. Dómurinn feli í sér að ákvæðin hafi tapað gildi sínu. Það séþví rangt að forgangshlutir væru áfram virkir eftir þann tíma. Auk þess telurstefndi að í þessum málatilbúnaði stefnanda felist tilraun til að fá dómstólatil að fjalla um sama sakarefni á nýjan leik, er sé andstætt 1. mgr. 116. gr.laga nr. 91/1991. Stefnditelur að innlausnarskylda stefnda verði ekki byggð á 21. gr. samþykktanna oggrein 3.6 í áskriftarsamningi, með vísan til dóms Hæstaréttar í máli 418/2012,enda sé innlausnarkrafan, dags. 27. janúar 2010, sett fram tæpum 19 mánuðumeftir að forgangshlutir höfðu breyst í almenna hluti. Samkvæmt dómi Hæstaréttarkomi skýrt fram að forgangshlutir í stefnda hafi breyst sjálfkrafa í almennahluti við samruna félagsins við dótturfélag sitt. Frá þeim tíma voru engirforgangshlutir í stefnda. Skipti engu máli í því sambandi hvort samþykktum hafiverið breytt á þennan veg áður en innlausnarkröfur stefnanda voru settar fram. Stefndihafnar þeirri túlkun stefnanda á dómi Hæstaréttar þar sem tiltekið er aðuppgjör í kjölfar slíks viðurkenningardóms verði ekki dæmt í málinu. Telurstefnandi að skírskotun Hæstaréttar feli ekki annað í sér en að í málinu hafiekki verið höfð uppi kröfugerð um uppgjör og vísar í því sambandi tileftirfarandi setningar í dóminum: Á hinnbóginn verður ekki dæmt um hvernig greitt verði úr stöðu aðila, ef áviðurkenningarkröfu stefndu verður fallist.Stefnditelur að innlausnarskylda stefnda verði ekki byggð á 24. gr. samþykkta stefnda,enda hafi það verið gert fyrir héraðsdómi í hæstaréttarmáli nr. 418/2012. ÍHæstarétti hafi ekkert tillit verið tekið til þessarar málsástæðu við úrlausn málsins.Dómurinn sé bindandi um sakarefni. Vísar stefndi til 1 mgr. 116. gr. laga nr.91/1991. Stefnditekur fram að það sé óumdeilt að meirihluti hluthafa í stefnda voru hinir sömubæði fyrir og eftir samruna stefnda við dótturfélag sitt.Efnislegaer því mótmælt að skýra beri 4. mgr. 24. gr. samþykktanna með sama hætti ogHæstiréttur hafi skýrt ákvæði iii) liðar 5. mgr. 4. gr. samþykktanna. Hafnarstefndi því að samruninn hafi vakið upp rétt handa stefnanda semforgangshluthafa í yfirtökufélaginu til þess að fá forgangshluti sína innleystaá grundvelli þeirrar aðferðar sem tilgreind sé í 4. mgr. 24. gr. samþykktanna.Vísar stefndi m.a. til orðalags dóms Hæstaréttar þar sem segir svo: Varð þessi breyting [forgangshluta íalmenna hluti] vegna beinna fyrirmæla í5. mgr. 4. gr. samþykkta félagsins [...] Getur viðhorf einstakra stjórnarmanna, sem þó er ekki upplýst um, ekkihaggað þessari niðurstöðu sem leiðir af ótvíræðu orðalagi samþykktanna.Tekur stefndi fram að í dóminum sé engin tilvísun til 24. gr. samþykktanna. Stefnditekur fram að ákvæði 4. mgr. 24. gr. samþykktanna sé með öðru sniði en ákvæði5. mgr. 4. gr. þeirra. Skipti þar mestu máli niðurlag 4. mgr. 24. gr. sem segirsvo: ... ef hluthafar félagsins verðaekki eigendur meirihluta í því félagi sem lifir eftir slíkar umbreytingar.Þetta skilyrði sé ekki í 5. mgr. 4. gr. samþykktanna. Skilyrðið taki til allraþeirra tilvika sem nefnd hafi verið á undan í ákvæðinu en ekki einungis tilþess tilviks að verulegur hluti eigna félagsins sé seldur eins og stefnandihaldi fram. Telur stefndi túlkun stefnanda á orðalagi 4. mgr. 24. gr.samþykktanna ranga. Innlausnarréttur á grundvelli ákvæðisins verði því aðeinsvirkur ef hluthafahópur stefnda verði í minnihluta eftir samruna, yfirtöku eðasölu verulegs hluta af eignum félagsins. Slíkt hafi ekki gerst við sameiningustefnda við dótturfélag sitt og hluthafahópurinn hafi haldist óbreyttur. Stefndibendir á ákvæði 21. gr. samþykktanna þar sem tekið er fram að Engin sérréttindi, önnur en þau sem komafram í samþykktum þessum, fylgja hlutum í félaginu. Með vísan til þess ertilvísunum stefnanda til áskriftarsamningsins hafnað. Telur stefndi aðstefnandi geti ekki borið fyrir sig áskriftarsamninginn að öðru leyti en þvísem efni hans kemur fram í samþykktum stefnda. Telur stefndi að túlkunstefnanda, ef rétt væri, myndi leiða til óþolandi réttaróvissu fyrir stefnda,hluthafa félagsins, kröfuhafa og aðra viðsemjendur. Telur stefndi enn fremurskýringaraðferð stefnanda í andstöðu við meginreglur félagaréttar. Stefndimótmælir öllum sjónarmiðum um auðgun hans, auk þess sem ekki verði séð hvernigalmennir hlutahafar sem einnig voru forgangshluthafar hafi auðgast óeðlilegaverði ekki fallist á skýringar stefnanda. Stefndihafnar því að innlausnarskylda stefnda verði byggð á grein 3.2 íáskriftarsamningi. Stefnandi hafi byggt á greininni í hæstaréttarmálinu nr.418/2012. Í dóminum var ekkert tillit tekið til málsástæðu stefnanda í úrlausnréttarins. Dómurinn sé bindandi um úrslit sakarefnis milli aðila, sbr. 1. mgr.116. gr. laga nr. 91/1991. Því beri að víkja þessari málsástæðu til hliðar. Umsundurliðun kröfugerðar stefnanda tekur stefndi fram að matsbeiðni hafi veriðáfátt. Þar hafi viðmiðunarmynt ekki verið tilgreind. Ekkert tillit hafi veriðtekið til dóms Hæstaréttar í máli nr. 418/2012. Kaupverð forgangshlutaGuðmundar Magnasonar hafi verið rangt tilgreint. Matsgerðin sé miðuð viðársreikning stefnda fyrir árið 2013 og sé að því leyti byggð á röngumupplýsingum. Hlutafé stefnda sé tilgreint í íslenskum krónum og notkun á USDeigi því ekki við. Miða beri fjárkröfur við íslenskar krónur. Þá munifjárkröfur skv. útreikningum leiða til gjaldþrots stefnda, andstætt ákvæðum 2.mgr. 37. gr. laga um einkahlutafélög. Matsgerðin sé því ónothæf við úrlausnmálsins og beri að víkja henni til hliðar. IV.NiðurstöðurÍ máli þessu liggur fyrir að réttaráhrif samrunaeinkahlutafélaganna Leikhúsmógúlsins ehf. og Mogul Holding ehf. hafi meðalannars verið þau að forgangshlutir í Leikhúsmógúlnum ehf. hafi sjálfkrafabreyst í almenna hluti. Varð þessi breyting vegna beinna fyrirmæla í 5.málsgrein 4. greinar samþykkta félagsins sem í gildi voru þegar samruninn áttisér stað, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands frá 28. febrúar 2013 í máli nr.418/2012, Mango Tree B.V. gegn Eiríki Óskarssyni, Óskari Erni Eiríkssyni,Signýju Eiríksdóttur og Sigyn Eiríksdóttur. Stefnandi heldur því í fyrsta lagi fram að stefnda sé þrátt fyrirþetta skylt að innleysa hlutabréf hans í stefnda og greiða sér bæði upphaflegtkaupverð forgangshlutabréfanna auk arðs og sem nemur hlutdeild hans í eignumstefnda með vísan í ákvæði 3.6 í áskriftarsamningi og 21. gr. samþykkta stefndasem voru í gildi til maí 2013 er samþykktunum var breytt. Á þetta er ekki unntað fallast þar sem við samrunann breyttust forgangshlutir sjálfkrafa í almennahluti eins og fyrr segir. Sá réttur, sem forgangshluthafar áttu, m.a. samkvæmt21. gr. samþykkta stefnda og ákvæði 3.6 í samningi frá 21. ágúst 2006 umáskrift að forgangshlutum með breytirétti, féll niður við þann atburð. Af þvíleiðir að innlausnarréttur var ekki lengur fyrir hendi upp frá því enda fylgdihann forgangshlutum. Með svipuðum hætti verður heldur ekki fallist á þann skilningstefnanda að hann hafi verið forgangshluthafi í stefnda þar til hlutaskráfélagsins og ákvæðum samþykkta var breytt. Réttarstaða hans miðast ekki við þærbreytingar heldur þegar réttarstaða hans breyttist úr forgangshlutum í almennahluti samkvæmt ákvæðum samþykktanna sem áður sagði. Telst þessi niðurstaða ísamræmi við fyrrgreindan dóm Hæstaréttar í máli nr. 418/2012.Í öðru lagi telur stefnandi að hann eigi rétt á innlausn áforgangshlutum sínum með sama hætti og ef stefnda hefði verið slitið vegnaskýrra og beinna fyrirmæla 24. gr. samþykkta félagsins, sbr. einnig grein 3.2 íáskriftarsamningi, dags. 21. ágúst 2006. Telur stefnandi að önnur túlkun hafi íför með sér óeðlilega auðgun fyrir stefnda og almenna hluthafa félagsins og aðsama skapi forsendubrest fyrir kaupum stefnanda á forgangshlutum íLeikhúsmógúlnum ehf. Í 4. mgr. 24. gr. samþykktanna er kveðið á um sama réttforgangshluthafa til að fá greidd út verðmæti úr félaginu, og ef því værislitið, „ef félagið sameinast eða er yfirtekið af öðru félagi, ...“. Rétturinner þó háður því skilyrði að „hluthafar félagsins verða ekki eigendur meirihlutaí því félagi sem lifir eftir slíkar umbreytingar“. Óumdeilt er að hluthafarstefnda voru þeir sömu fyrir og eftir sameininguna og því eigendur meirihlutasameinaðs félags. Skilyrði 4. mgr. 24. gr. samþykktanna er því ekki uppfyllt oggetur stefnandi þar með ekki reist kröfu um innlausn á þessu ákvæði. Í 2. mgr. 24. gr. samþykkta félagsins er rætt um réttarstöðuforgangshluthafa við slit á félaginu og það sama á við um ákvæði 3.2 íáskriftarsamningi félagsins um forgang við félagsslit. Í báðum tilvikum þykirljóst miðað við efni ákvæðanna að þau taka aðeins til félagsslita samkvæmtXIII. kafla laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, en ákvæði 4. mgr. 24. gr.samþykktanna taka hins vegar sérstaklega til sameiningar og yfirtöku. Hér varhins vegar ekki um félagsslit að ræða í þessum skilningi. Því verður ekkiheldur fallist á með stefnanda að hann eigi rétt á innlausn á forgangshlutumsínum með sama hætti og ef stefnda hefði verið slitið vegna fyrirmæla 2. og 3.mgr. 24. gr. samþykkta félagsins eða grein 3.2 í áskriftarsamningi. Samkvæmt framansögðu er það einnig niðurstaða dómsins að stefnandihafi ekki sýnt fram á að áskriftarsamningurinn veiti honum aukin réttindiumfram samþykktir stefnda. Loks hefur heldur engin viðhlítandi grein verið gerð fyrir þvíhvernig rétt túlkun umræddra heimilda geti orðið grundvöllur að óeðlilegriauðgun eða forsendubresti þeim sem stefnandi ber fyrir sig.Með vísan til framangreinds er stefndi sýknaður af öllum kröfumstefnanda í máli þessu. Eftir niðurstöðum málsins, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laganr. 91/1991, um meðferð einkamála, ber stefnanda að greiða stefnda 1.200.000krónur í málskostnað. Ragnheiður Snorradóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan ásamtmeðdómsmönnunum Gylfa Magnússyni, dósent við Háskóla Íslands, og HersiSigurgeirssyni, dósent við Háskóla Íslands. DÓMSORÐ: Stefndi, Mogul Holding ehf., er sýknaður af kröfum stefnanda,Mango Tree B.V., í máli þessu. Stefnandi greiði stefnda 1.200.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 313/2003
|
Kynferðisbrot
|
Í héraðsdómi var X sýknaður af ákæru um nauðgun. Byggði niðurstaða dómsins, sem skipaður var þremur héraðsdómurum, einkum á mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Var talið að þó að ákæruvaldið hafi bent á nokkurn veikleika í mati héraðsdómara á framburði kæranda yrði ekki sagt að líkur væru komnar fram fyrir því að niðurstaða dómsins kynni að vera röng svo nokkru skipti og þar sem önnur gögn málsins töldust ekki veita óræka sönnun fyrir sekt X var niðurstaða héraðsdóms staðfest.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Gunnlaugur Claessen, Hrafn Bragason, Markús Sigurbjörnsson og Pétur Kr. Hafstein. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 7. ágúst 2003 af hálfu ákæruvaldsins einvörðungu að því er varðar efni ákæru 14. febrúar 2003. Ákæruvaldið krefst sakfellingar og refsiákvörðunar. Ákærði krefst staðfestingar héraðsdóms. Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Þar eru rakin helstu atriði skýrslu um réttarlæknisfræðilega skoðun á kæranda, sem fram fór á neyðarmóttöku, ásamt frásögn hennar þar af atburðum og lýsingu á sjáanlegum áverkum. Fyrir Hæstarétti er af hálfu ákæruvaldsins sérstaklega vísað til dómsframburðar læknis þess sem gerði skýrsluna um hvernig hún sé unnin. Er andmælt ályktun héraðsdóms um ósamræmi í frásögn kæranda af atvikum málsins sem meðal annars sé dregin af frumskýrslu hennar hjá lögreglu og skýrslu læknisins af frásögn hennar. Bent er á að hún hafi ekki haft tækifæri til að staðfesta orðalag þessara skýrslna. Fallast má á það að þessar skýrslur séu ekki til þess fallnar að reisa á þeim niðurstöðu um ósamræmi í framburði, sbr. og 1. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, þótt þær geti að einhverju leyti verið hafðar til hliðjónar við það mat. Hins vegar verður ekki séð að dómurinn, sem skipaður var þremur héraðsdómurum, hafi metið sönnunargildi framburðar brotaþola eingöngu út frá þessum gögnum heldur fremur af framburði hennar fyrir dómi. Samkvæmt 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994, endurmetur Hæstiréttur ekki niðurstöðu héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar sem þar er gefinn fyrir dómi. Þótt ákæruvaldið hafi svo sem að framan greinir bent á nokkurn veikleika í mati héraðsdóms á framburði kæranda verður ekki sagt að fram séu komnar líkur fyrir því að niðurstaða dómsins að þessu leyti kunni að vera röng svo að einhverju skipti þannig að fella beri hann úr gildi, sbr. 5. mgr. sama ákvæðis. Önnur gögn málsins veita ekki óræka sönnun fyrir sekt ákærða og ber því að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um sýknu hans af kröfum ákæruvaldsins, sbr. 45. og 46. gr. laga nr. 19/1991. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, Brynjars Níelssonar hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur. Málið er höfðað með tveimur ákærum ríkissaksóknara útgefnum 14. febrúar og 27. mars 2003 á hendur ákærða, X, fæddum 1975, til refsingar fyrir brot á 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 2. gr. laga nr. 40/1992, sem hér segir: Með fyrri ákærunni er kveðið á um málshöfðun á hendur ákærða „fyrir nauðgun, með því að hafa, aðfaranótt sunnudagsins 8. september 2002, í kjallaraherbergi ákærða að A-götu, Keflavík, með ofbeldi og hótunum um ofbeldi þröngvað Y, til holdlegs samræðis.“ Með seinni ákærunni er málið höfðað á hendur ákærða [...] Í málinu krefst Y, fædd 1958, miskabóta úr hendi ákærða að fjárhæð 1.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. september 2002 til 14. apríl 2003, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. [...] Ákærði krefst sýknu af refsikröfu ákæruvalds og frávísunar á bótakröfum. I. Ákæra útgefin 14. febrúar 2003. 1. Að kvöldi laugardagsins 7. september 2002 var Y, ætlaður brotaþoli í málinu, að skemmta sér ásamt eiginmanni sínum. Þau voru bæði við skál. Að sögn Y mun eiginmaður hennar hafa sofnað á heimili þeirra og hún farið ásamt sameiginlegum vini þeirra á veitingastaðinn S í H-bæ. Á leiðinni hefðu þau drukkið saman úr einum pela af blönduðu sterku áfengi og Y í framhaldi drukkið eina áfengisblöndu inni á veitingastaðnum. Eftir lokun staðarins klukkan 03 um nóttina hefði hún hitt vinkonu sína og farið með henni á veitingastaðinn C í I-bæ. Á leiðinni þangað hefði hún neytt meira áfengis. Y mun síðan hafa orðið viðskila við vinkonu sína inni á veitingastaðnum og ekki fundið hana fyrir utan staðinn. Hún hefði því gengið í átt að lögreglustöð bæjarins, sem er í húsinu nr. [..] við [götu], en þar hugðist Y biðja um far heim til sín. Á leiðinni hefði hún hitt ungan mann, ákærða í málinu, sem hefði tekið hana tali og hún sagt honum hvert för hennar væri heitið. Að sögn Y fann hún vel til áfengisáhrifa á þeim tímapunkti. J lögreglumaður í I-bæ var á leið til vinnu sinnar um klukkan 07 um morguninn er hann sá ákærða og Y ganga eftir [götu]. Jón bar fyrir dómi að göngulag þeirra beggja hefði bent til mikillar ölvunar. Hann hefði verið í 2-300 metra fjarlægð frá fólkinu þegar það hefði numið staðar við [...] og farið að ræða saman. Y hefði legið hátt rómurinn, hún verið snöktandi og baðað út handleggjunum þegar hún talaði. Á meðan hefði ákærði haldið yfir öxl hennar. J bar að honum hefði ekki fundist neitt óeðlilegt við samskipti þeirra og því ekki talið ástæðu til afskipta af þeim. Um það bil tveimur klukkustundum síðar hefði Y komið inn á lögreglustöðina og kært ákærða fyrir kynferðisbrot. Fyrir dómi mundu ákærði og Y óljóst eftir því að hafa numið staðar við [...], en umrætt fjöleignarhús stendur [...]. Þeim bar saman um að ákærði hefði boðið henni heim til sín og sagst geta hringt þaðan í kunningja sinn, sem myndi aka henni til H. Er óumdeilt að þau hafi í framhaldi gengið að fjöleignarhúsinu nr. [...], sem stendur [...], en þar leigði ákærði eitt herbergi í kjallara hússins. Samkvæmt skýrslum K rannsóknarlögreglumanns er umrætt fjöleignarhús á þremur hæðum, auk kjallara. Gengið er upp tröppur inn í anddyri hússins og þaðan um dyr inn á stigagang. Frá stigapalli eru tröppur niður í kjallara. Þar eru dyr inn á herbergisgang, þar sem ákærði leigði eitt herbergi af sex á greindum tíma. Umrætt herbergi er fremst á ganginum, við dyrnar, en innst á ganginum er salerni, sem er sameiginlegt fyrir öll herbergin. Salernið er gluggalaust. Við skoðun í herbergi ákærða 8. september 2002 sáust ekki merki um átök. Í herberginu var borð, stóll og skápur og einbreitt rúm, óumbúið. Við vettvangsskoðun 26. maí 2003 var sérstaklega kannað hversu hljóðbært væri á milli herbergja á ganginum og bar K fyrir dómi að heyra mætti háværar raddir milli herbergjanna, en þó ekki orðaskil. Að sögn K mun hafa verið algengt að ungt fólk leigði herbergin í kjallaranum og hafi mikil óregla og ónæði fylgt leigjendunum. 2. Ákærði greindi frá því fyrir dómi að hann hefði boðið Y heim til sín og sagst geta hringt þaðan og útvegað henni far. Þau hefðu síðan farið inn í herbergi hans í kjallara fjöleignarhússins og sest á rúmið. Þar hefðu þau látið vel hvort að öðru og hann suðað í henni og beitt hana fortölum þar til hún hefði gefið eftir og leyft honum að hafa við hana samfarir. Ákærði kvaðst á engum tímapunkti hafa beitt hana ofbeldi eða ógnað henni á nokkurn hátt í því skyni að fá hana til við sig og hefði henni verið frjálst að fara hvenær sem hún vildi. Hann viðurkenndi að hafa logið að Y að hann hefði hringt í kunningja sinn, sem myndi aka henni heim og sagðist ekki hafa verið með neinn síma í herberginu. Jafnframt kvaðst hann frá upphafi kynna þeirra Y hafa haft í huga að reyna að fá hana til kynmaka. Ákærði lýsti samförum þeirra nánar á þann veg að þau hefðu byrjað að kyssast og hann kelað við Y og þuklað á henni utan klæða. Hún hefði í fyrstu ýtt hendi hans frá, en hann ekki gefið sig og haldið áfram að káfa á henni. Hann hefði meðal annars reynt að setja aðra höndina ofan í buxur hennar og hún þá sagt „ekki“. Hann hefði þá dregið höndina til baka, en engu að síður haldið áfram að gæla við hana og þrábeðið hana um að afklæðast og hafa við hann samfarir. Á endanum hefði hún gefið eftir og þau haft „venjulegar“ samfarir í rúminu, þar sem Y hefði legið á bakinu og hann ofan á henni. Til að hefja samfarirnar hefði hann lyft fótleggjum Y upp með síðum hennar og haldið þeim í þeirri stöðu meðan á samförunum stóð. Að sögn ákærða hefði hann á einhverjum tímapunkti rofið samfarirnar, reist sig upp og beðið Y að snúa sér við í rúminu þannig að hann gæti tekið hana aftan frá. Hún hefði ekki viljað gera það og því hefðu þau haldið samförunum áfram í fyrri stellingu. Ákærði kvað Y aldrei hafa kveinkað sér meðan á samförunum stóð og sagðist einnig hafa sleikt kynfæri hennar nokkrum sinnum í atlotum þeirra og hún notið þeirra munngæla. Ákærði kvaðst telja að samfarir þeirra hefðu staðið yfir í 30-40 mínútur og að fljótlega eftir að þeim lauk hefðu þau klætt sig og farið saman út úr húsinu. Y hefði verið hin rólegasta og hann smellt kossi á kinn hennar að skilnaði og bent henni á að fara á lögreglustöðina og biðja um far. Ákærði hélt því staðfastlega fram að hann hefði aldrei ógnað Y og ekki þröngvað henni til samfaranna. Hún hefði í eitt skipti þurft að fara á salernið og hann beðið inni í herberginu á meðan. Á þeirri stundu hefði hún hæglega getað farið burt, hefði hún viljað. Ákærði sagði að þau hefðu bæði verið með áfengisáhrifum umrætt sinn, en kvaðst sjálfur muna vel eftir málsatvikum. Hann kvaðst hafa frétt af því í kringum hádegi sama dag að lögreglan í Keflavík væri að leita að honum, hann þá hringt í lögregluna og í framhaldi gefið skýrslu vegna málsins. K rannsóknarlögreglumaður staðfesti fyrir dómi að ákærði hefði haft samband við lögreglu á hádegi og verið yfirheyrður um málsatvik sama dag. Að sögn K hefði ákærði ekki óskað eftir skipun verjanda, hann verið rólegur og samvinnuþýður við skýrslutökuna og greinargóður í frásögn sinni. Hann hefði gengist greiðlega við því að hafa haft samfarir við Y og kvaðst K hafa haft á tilfinningunni að ákærði hefði ekki séð neitt athugavert við framkomu sína gagnvart konunni og verið sáttur við það að hafa fengið hana til lags við sig. Ákærði hefði heimilað húsleit í herbergi sínu að honum fjarstöddum, en hann hefði verið tímabundinn og verið að fara á sjó. J lögreglumaður tók í sama streng í vitnisburði sínum fyrir dómi, en J var viðstaddur nefnda yfirheyrslu og vottaði undirritun ákærða á framburðarskýrsluna. Að sögn J hefði ákærði ekki virst hafa neitt að fela í frásögn sinni um atburði næturinnar. 3. L lögreglumaður tók á móti Y í anddyri lögreglustöðvarinnar í I. L bar fyrir dómi að Y hefði verið grátbólgin og sagt frá því að sér hefði verið nauðgað og hún nefnt ákærða á nafn og heimilisfang hans. Að sögn L hefði hann ekki rætt frekar við Y heldur vísað henni inn í varðstjóraherbergi til viðræðna við M lögreglumann. M bar fyrir dómi að hún hefði rætt einslega við Y og fengið hjá henni lýsingu á atburðum næturinnar. Fram hefði komið að Y hefði hitt ákærða um nóttina og hann boðist til að hringja heiman frá sér í kunningja sinn, sem myndi aka Y heim. Hún hefði síðan beðið á einhverjum gangi eða í herbergi ákærða og hann í kjölfarið sagst vera búinn að hringja. Y hefði svo viljað bíða fyrir utan, en ákærði þá læst hurðinni að herbergi sínu, tekið Y kverkataki með báðum höndum og þrýst henni ofan á rúm í herberginu. M bar að hún hefði ekki spurt Y nánar út í eftirfarandi atburði, en hún svarað því játandi að ákærði hefði náð að þröngva fram vilja sínum. Einnig hefði komið fram hjá Y að hún hefði verið svo hrædd að hún hefði ekki þorað að veita neina mótspyrnu. Af frásögn hennar hefði mátt ráða að ákærði hefði ekki beitt hana frekara ofbeldi. Y hefði greint frá því að hún hefði reynt að sleppa undan ákærða með því að biðja um að fá að fara á salerni, en ákærði ekki leyft henni það fyrr en allt hefði verið yfirstaðið. Hún hefði þá komist út úr húsinu og gengið að lögreglustöðinni, sem M kvað vera [...]. M bar að Y hefði verið skýrmælt og greinargóð í frásögn sinni. Hún hefði verið útgrátin við komu á lögreglustöðina og farið fljótlega að gráta þegar hún greindi frá atvikum. Á meðan hefði Y setið í hnipri á stól og ruggað sér fram og til baka. Örlítinn áfengiskeim hefði lagt frá vitum hennar. M ritaði frumskýrslu lögreglu vegna málsins, þar sem framangreind atvikalýsing kemur einnig fram. Samkvæmt gögnum málsins kom Y á neyðarmóttöku Landspítalans klukkan 11:00 að morgni 8. september. Þar ræddi hún við Arnar Hauksson kvensjúkdómalækni, sem skráði eftir henni frásögn af atburðum næturinnar. Arnar bar fyrir dómi að Y hefði grátið meðan á samtalinu stóð, hún verið í losti og greinilega liðið afar illa. Frásögn hennar hefði þó verið skýr miðað við aðstæður og hann skráð jafnharðan eftir henni lýsingu á atburðum. Í skýrslu Arnars um viðtalið við Y, sem ber heitið „Frásögn sjúklings“, er meðal annars haft eftir Y að hún hefði hitt ákærða á gangi og hann boðist til að útvega henni far heim. Ákærði hefði í framhaldi farið afsíðis og síðan sagst hafa hringt í kunningja sinn, sem myndi aka henni heim. Því næst hefði hann boðið henni heim til sín og þau farið inn í fjöleignarhús [...]. Þar hefðu þau farið inn í herbergi ákærða í kjallara hússins og hann sagt að kunninginn myndi banka á glugga þegar hann kæmi. Ákærði hefði því næst kveikt sér í hasspípu, en Y sagt að hann skyldi ekki reykja hass í návist hennar. Við þetta hefði ákærði snögg reiðst, „grýtt“ henni upp í rúm, tekið um háls hennar með báðum höndum og því næst reynt að rífa buxurnar af henni með annarri hendi. Að sögn Y hefði hún streist á móti, en hann þá sagt henni að ef hún gerði það myndi hann drepa hana. Við þetta hefði hún stirðnað upp og orðið svo hrædd að hún hefði látið undan og vonað að hann yrði bara fljótur að ljúka sér af. Ákærði hefði hins vegar verið lengi að og allan tímann sagt „þér finnst þetta gott, þér finnst þetta gott“. Þá hefði hann ítrekað reynt að snúa henni við, en hún óttast slíkt enn meira þar sem [...]. Ákærði hefði loks hætt, lagst á bakið og sagt „o, þetta er svo gott.“ Að sögn Y hefði hún haldið að honum hefði ekki orðið sáðlát og hún hugsað hvernig hún gæti komist í burtu. Hún hefði því ákveðið að þýðast hann sem vinkona og spurt hvort hún mætti ekki skreppa á salernið. Ákærði hefði meinað henni það í fyrstu, en að lokum látið undan, en fylgst með henni og staðið við dyrnar á meðan. Hún hefði síðan haldið áfram að þykjast vera vinkona hans, kysst hann á kinnina og spurt hvenær þau ættu að hittast næst. Eftir þó nokkra stund hefði ákærði sannfærst um að hún hyggðist ekki kæra hann til lögreglu og hann þá viljað hafa samræði að nýju, en hún verið því mótfallin og sagt að þau myndu bara hittast fljótlega aftur. Ákærði hefði í framhaldi hleypt henni út úr húsinu og hún sagt að hún færi á lögreglustöðina aðeins í því skyni að biðja um far heim. Leiðir þeirra hefði skilið fyrir utan húsið og Y hlaupið inn á lögreglustöð og lagt fram kæru. [...] Af skýrslunni má ráða að hinn kærði atburður hafi átt sér stað á tímabilinu frá klukkan 05-07 um morguninn. Í gögnum neyðarmóttökunnar er einnig skráð eftir Y að ákærði hefði haft kynmök við hana um leggöng, káfað á kynfærum hennar, brjóstum og rassi, sett fingur inn í leggöngin og sleikt kynfæri hennar. Fram kemur að sæðisfrumur hafi ekki fundist við líkamsskoðun. Mun síðari rannsókn á teknum sýnum hafa leitt sömu niðurstöðu í ljós. Fyrir liggur að Y var ekki tekið blóð til alkóhólrannsóknar og hún ekki beðin um þvagsýni til slíkra rannsókna. Í gögnunum kemur fram að Y hafi verið með einkenni áfallastreitu (kreppuviðbrögð), svo sem skjálfta, hraða öndun, hjartslátt og ógleði. Þá hafi hún verið óttaslegin, grátið samfellt, hniprað sig saman og virst endurlifa atburði næturinnar. Við líkamsskoðun hafi fundist örlítill, rauðleitur blettur, vinstra megin á hálsi, sem Arnar Hauksson bar fyrir dómi að gæti hafa verið myndun á marbletti. Þá hafi Y verið með örlitla rispu á hægri úlnlið og þrjá nýja, samstæða marbletti á vinstra læri; hver um það bil 1 cm að stærð, sem gætu hafa verið eftir fingur. Henni mun hafa verið bent á að leita aftur til neyðarmóttökunnar ef fleiri áverkar kæmu fram á næstu dögum. Samkvæmt endurkomuskýrslu neyðarmóttökunnar leitaði Y þangað aftur 7. apríl 2003. Var þá meðal annars skráð eftir frásögn Y að henni liði enn illa og að hún fengi martraðir á hverri nóttu og færi helst ekki ein út úr húsi í H. Líðan hennar hefði þó batnað. Fram kemur í skýrslunni að Y hefði leitað sér aðstoðar hjá sálfræðingi í H. 4. Y gaf tvívegis skýrslu vitnis hjá lögreglu, 10. september og 13. desember 2002. Hún greindi frá því að hún hefði umrætt sinn hitt ákærða á förnum vegi og aðspurð sagt honum frá því að hún væri á leið á lögreglustöð til að biðja um far heim. Ákærði hefði latt hana til fararinnar og sagst geta hringt í félaga sinn, sem myndi skutla henni. Hún hefði því næst fylgt honum að fjöleignarhúsi og beðið fyrir utan húsið á meðan ákærði hefði farið eitthvert. Hann hefði svo komið aftur, sagst vera búinn að hringja og stungið upp á því að hún biði í herbergi hans í kjallara hússins, en þangað myndi félagi ákærða koma og banka á glugga. Y hefði á þeim tímapunkti verið óhrædd við ákærða, enda litið á hann sem „krakkakjána“, sem hefði getað verið sonur hennar og því hefði hún fylgt honum inn í húsið. Þar hefði hún sest á rúm ákærða og beðið komu félaga hans. Ákærði hefði síðan læst herbergishurðinni og hún þá fundið fyrir ótta og hugsað með sér að eitthvað væri ekki í lagi. Ákærði hefði því næst sest við hlið hennar í rúminu og hún nokkrum mínútum síðar haft á orði, í örvæntingu sinni, að hún þyrfti að fara á salerni til að pissa, en eina hugsun hennar á þeirri stundu hefði verið að komast út úr húsinu. Ákærði hefði svarað því til að hún þyrfti ekkert að pissa og hún myndi bara stinga af. Að sögn Y hefði hún aftekið slíkt með öllu, sagst ætla að bíða eftir félaga hans og í framhaldi reynt nokkrum sinnum að rísa á fætur og beðið um að fá að fara að pissa. Ákærði hefði hins vegar dregið hana niður á rúmið jafnóðum og að lokum kýlt hana í bringuna, undir bringspalir og sagt „þú ferð ekkert að pissa“. Við höggið hefði hún fallið aftur fyrir sig í rúminu, ákærði lagst ofan á hana og sagt henni að þegja, ellegar myndi hann drepa hana. Jafnframt hefði hann sagst ætla að „ríða“ henni. Hún hefði beðið hann um að gera ekkert slíkt og reynt að snúa sér frá honum, en þá hefði ákærði togað í hár hennar, haldið öðrum framhandlegg sínum að hálsi hennar og byrjað að draga niður buxur hennar með hinni hendinni. Í kjölfarið hefði hún ætlað að öskra, en ákærði þá tekið fyrir munn hennar og sagt „viltu að ég berji þig, ég lem þig ef þú þegir ekki.“ Að sögn Y hefði hún á þeim tímapunkti byrjað að gráta og beðist vægðar, en ákærði orðið enn verri og trylltari fyrir vikið og skipað henni að segja að henni fyndist þetta gott. Hann hefði í framhaldi náð að draga buxur hennar og nærbuxur niður á ökkla, því næst opnað fyrir buxnaklauf sína og rekið lim sinn inn í leggöng hennar. Vegna mótspyrnu hennar hefði ákærði þó ekki náð að setja liminn almennilega inn í hana og því reynt að hagræða sér betur og farið með aðra hönd sína inn í leggöngin. Hún hefði kveinkað sér við þetta og reynt að ýta hendinni frá, en ákærði þá haft á orði hvort hún væri ein af þeim, sem vildi hörku. Í framhaldi hefði hann rifið í hár hennar og einhvern veginn náð að ýta fótum hennar upp þannig að hné hennar hefðu numið við enni. Í þeirri stöðu hefði hann rekið lim sinn harkalega inn í leggöng hennar, viðhaft samfarahreyfingar og klifað á því aftur og aftur „segðu að þér finnist þetta gott“. Að sögn Y hefði hún nánast ekkert getað hreyft sig í nefndri stellingu og átt erfitt með að anda eðlilega. [...]. Eftir því sem hún hefði streist meira á móti hefði hann hins vegar orðið harkalegri í athöfnum sínum. Y kvaðst halda að ákærði hefði haldið uppteknum hætti í 10-15 mínútur, en á meðan hefði svitinn bogað af honum, svo harkalegar hefðu samræðishreyfingar hans verið. Á meðan hefði hana verkjað í allan líkamann og hún haft þá hugsun eina í kollinum að láta athæfi ákærða ganga yfir sig og komast lífs undan honum. Y kvaðst halda að ákærði hefði ekki verið búinn að fella til hennar sæði þegar hann hefði hætt samræðinu, lagst við hlið hennar í rúminu og haldið henni niðri með annarri hönd sinni. Hann hefði í framhaldi vakið máls á því að hún hefði viljað þetta og spurt hvort þau ættu að endurtaka þetta. Hún hefði svarað því neitandi og samþykkt þess í stað, til að halda ákærða góðum, að hitta hann aftur síðar. Ákærði hefði síðan leyft henni að fara á salernið og beðið fyrir utan. Þegar þau hefðu svo verið komin út fyrir húsið hefði ákærði spurt hvort hún myndi nokkuð kæra hann, hún lofað að gera það ekki og sannfært hann um það, en því næst farið rakleiðis á lögreglustöðina eftir að leiðir þeirra hefðu skilið. Y kvaðst ekki átta sig vel á tímasetningum, en taldi að hún hefði verið í 60-90 mínútur inni í herbergi ákærða. Hún kvaðst ekki muna hvenær í atburðarásinni ákærði hefði ætlað að reykja hass og boðið henni að taka þátt í reykingunum, sem hún hefði hafnað. Fyrir dómi bar Y á sama veg og áður um að hún hefði hitt ákærða á leið sinni á lögreglustöðina í I og þekkst boð hans um að hringja í félaga sinn, sem myndi aka henni til H. Ákærði hefði sagt að þetta væri ekkert mál og því hefði hún látið tilleiðast og fylgt honum eftir, enda ekki haft minnstu áhyggjur á þeim tímapunkti og litið á ákærða sem hvern annan „krakka“. Þegar þau hefðu komið að umræddu fjöleignarhúsi hefði hún í fyrstu viljað bíða úti á meðan hann færi inn og hringdi í félaga sinn, en ákærði sagt að það væri of kalt og hún því ákveðið að bíða í anddyri hússins. Ákærði hefði farið upp stigaganginn, komið til baka skömmu síðar og sagst vera búinn að hringja úr íbúð foreldra sinna, sem byggju á einhverri hæðinni fyrir ofan. Hann hefði síðan talið hana á að bíða niðri í kjallara, í herbergi sem hann hefði þar til umráða, en félagi hans myndi svo banka þar á glugga þegar hann kæmi. Þegar þau hefðu komið inn í herbergið hefðu þau sest á rúm ákærða og talað saman um stund. Á þeim tíma hefði ákærði ekki sýnt henni minnstu ástleitni. Um 15-20 mínútum síðar hefði hún farið að ókyrrast og haft á orði að félagi hans myndi ekkert koma. Við þetta hefði ákærði orðið reiður. Hún hefði síðan ætlað að rísa á fætur, sagst þurfa á salerni og spurt hvar það væri, þegar ákærði hefði sagt „þú ferð ekki neitt“. Hún hefði síðan gert aðra tilraun til að standa á fætur og sagst þurfa að pissa, en þá hefði ákærði ýtt henni niður á rúmið með því að þrýsta á bringu hennar og sagt „þú ferð ekki neitt, ég ætla að ríða þér“. Að sögn Y hefði hún aftekið slíkt, en á sama tíma orðið verulega hrædd og fundist framkoma ákærða hafa breyst mikið til hins verra. Hún kvaðst í skelfingu sinni hafa minnst svipaðrar aðstöðu úr æsku, þegar henni hefði verið nauðgað og ákveðið að streitast sem minnst á móti, enda hefði hún talið að hún hefði hvort sem er ekki roð við ákærða, þar sem hún væri 75% öryrki eftir umferðarslys. Y kvaðst ekki muna nákvæmlega hvað síðan hefði gerst, en ákærði hefði verið kominn ofan á hana og verið að reyna að klæða hana úr fötunum. Á meðan á því stóð hefði hún byrjað að gráta og beðið hann um að nauðga henni ekki. Ákærði hefði þá sagt henni að þegja og hótað að drepa hana ella. Að sögn Y hefði hún ákveðið að láta þetta yfir sig ganga og hugsað um það eitt að lifa af. Ákærði hefði síðan náð að draga buxur hennar og nærbuxur niður á ökkla, en á meðan hefði hann þrýst á háls hennar með öðrum framhandlegg sínum. Því næst hefði hann keyrt fótleggi hennar upp undir enni, þröngvað lim sínum inn í leggöng hennar og hafið samræðishreyfingar. Meðan á þeim stóð hefði hann ítrekað sagt við hana „segðu að þetta sé gott“. Milli táranna hefði henni tvívegis orðið það á að horfa í andlit hans og hann þá skipað henni að horfa ekki á hann og því næst reynt að snúa henni yfir á magann. Í þeirri viðleitni hefði ákærði tekið með annarri hendi um háls hennar, en hún streist á móti og hann því ekki náð að koma henni yfir á magann. Á þeim tímapunkti hefði hún hugleitt hvort ákærði væri hneigður til beggja kynja og hyggðist einnig nauðga henni í endaþarm, en við þá tilhugsun hefði skelfing hennar orðið enn meiri. Þegar ákærði hefði verið búinn að fá nóg hefði hann lagst við hlið hennar og haldið henni niðri svo að hún kæmist ekki fram úr rúminu. Hann hefði síðan spurt hvort þau ættu að halda samræðinu áfram og hún þá reynt að tala hann til og stungið upp á því að myndu frekar hittast aftur síðar þegar þau væru ekki undir áhrifum áfengis. Ákærði hefði að lokum trúað því að henni væri alvara með því boði. Þau hefðu síðan farið saman út úr húsinu og ákærði smellt kossi á kinn hennar, eftir að hún hefði fullvissað hann um að hún hyggðist ekki kæra hann. Við það hefði hann róast og þau gengið sitt í hvora áttina. Fyrir dómi dró Y ekki dul á að hún hefði verið verulega ölvuð umrædda nótt, en kvaðst engu að síður muna vel eftir því sem gerst hefði í herbergi ákærða. Aðspurð um misræmi í fyrstu frásögn hennar, bæði hjá lögreglu og á neyðarmóttöku Landspítalans, um það hvernig ákærði hefði tekið hana kverkataki með báðum höndum, kvaðst Y ekki muna eftir að hafa greint frá slíku og sagði ákærða hafa tekið um háls hennar með annarri hendi, þrengt að öndunarvegi hennar og haldið henni niðri með framhandlegg á meðan hann hefði legið ofan á henni og dregið buxur hennar niður á ökkla. Þar hefðu þær haldist vegna þess að hún hefði verið í skóm. Þá áréttaði Y að ákærði hefði kýlt hana í bringuna í upphafi atlögunnar og haldið henni niðri með því að toga í hár hennar. Hún hefði í fyrstu streist á móti, reynt að sparka og ýta honum af sér og sagt að hún vildi þetta ekki, en þá hefði hann aðeins tekið fastar á henni og viðhaft meiri hörku í samræðishreyfingum. Y kvaðst ekki minnast þess að ákærði hefði sleikt kynfæri hennar meðan á þessu hefði staðið. Í lok skýrslugjafarinnar kom fram hjá Y að ákærði hefði leyft henni að fara á salerni eftir að hún hefði fyrst vakið máls á því að hún þyrfti að pissa, en á meðan hefði ákærði staðið á herbergisganginum og fylgst með henni og hún því ekki getað flúið út úr húsinu, eins og hún hefði haft í huga. Að sögn Y hefði því ekki verið annað í stöðunni en að fara aftur inn í herbergi hans. Í framhaldi af því hefði ákærði fyrst læst hurðinni og í kjölfarið kýlt hana í bringuna og nauðgað henni, eftir að hún hefði lýst efasemdum sínum um að félagi hans væri á leiðinni. Þegar ákærði hefði verið búinn að ljúka sér af hefði hún svo farið aftur á salernið og kastað upp. 5. Y hefur verið í viðtalsmeðferð í H hjá N sálfræðingi frá 6. janúar 2003. N bar fyrir dómi að Y hefði leitað til hennar í kjölfar ætlaðs kynferðisbrots og sótt alls 15 viðtalstíma fram til 26. maí. Meðferðin væri enn í gangi. Að sögn N hefði meðferðin ekki einskorðast við ætlað brot ákærða og afleiðingar þess, heldur miðast við heildstæða skoðun á lífi Y, [...]. Núverandi eiginmaður Y hefði tekið þátt í meðferðinni og sýnt henni mikinn skilning, en á tímabili hefði Y óttast að til skilnaðar kæmi, þar sem erfiðleikar hefðu skapast í sambúð þeirra hjóna. Meðferðarvinnan hefði þannig beinst að læknandi ferli, þar sem áhersla væri lögð á uppbyggingu og styrkleika Y. Þá vinnu hefði Y unnið af einurð og ákveðni. N staðfesti fyrir dómi álitsgerð sína vegna málsins, en þar kemur meðal annars fram að Y hafi greint frá því að hún ætti við svefntruflanir og einbeitingarerfiðleika að stríða í kjölfar ætlaðs brots og hún upplifað vanmætti, þreytu og óþægilegar minningar tengdar háttsemi ákærða, sem hún hafi talið hafa ógnað lífi hennar. Þá hafi í viðtölum við Y komið fram brestir í grundvallartrausti gagnvart öðru fólki og hrikt í stoðum sjálfsvirðingar hennar. Einnig hafi komið fram að Y upplifði kynferðislega niðurlægingu í kjölfar ætlaðs brots, sem kæmi fram í óbeit hennar fyrir náinni snertingu og hefði valdið erfiðleikum í samlífi þeirra hjóna. N bar fyrir dómi að hún teldi framangreindar afleiðingar einvörðungu tengjast háttsemi ákærða, en ekki fyrri áföllum í lífi Y. Sú skoðun styddist við frásögn Y í viðtölum, en fram kom hjá N að hún hefði ekki lagt fyrir hana próf af neinu tagi. N kvaðst telja að Y hefði þann grunnstyrk að geta unnið sig út úr því áfalli, sem hún hefði orðið fyrir af völdum ákærða og náð að lifa góðu lífi. Henni hefði þegar orðið vel ágengt, en óvíst væri hversu langan tíma hið læknandi ferli tæki. 6. Í málinu liggur fyrir að ákærði og Y hittust fyrir tilviljun laust fyrir klukkan 07 að morgni sunnudagsins 8. september 2002, þar sem þau voru á gangi í I. Þau voru bæði undir áhrifum áfengis. Y var á leið á lögreglustöð bæjarins, sem stendur við [...], en þar hugðist hún biðja lögreglu um að aka henni til H. Ákærði var á leið heim til sín, en á þeim tíma leigði hann kjallaraherbergi að [...], sem er fjöleignarhús og stendur [...]. Fyrir liggur að ákærði tók Y tali, spurði hana hvert hún væri að fara og bauð henni í framhaldi heim til sín, þaðan sem hann sagðist geta hringt í kunningja sinn, sem myndi koma á staðinn og aka henni heim. Ákærði varð þannig valdur að því að Y hætti við að fara á lögreglustöðina, en fram kom í vitnisburði hennar fyrir dómi að hún hefði áður leitað þangað við svipaðar kringumstæður og verið ekið heim af lögreglu. Ákærði hefur viðurkennt við rannsókn og meðferð málsins að hann hefði strax í upphafi haft hug á því að fá Y með sér heim í því augnamiði að hafa við hana samfarir. Einnig hefur hann viðurkennt að hafa hvorki verið með farsíma né haft tök á því að hringja heiman frá sér og því hafi aldrei komið til álita að hringja í neinn kunningja hans. Er þannig ljóst að áliti dómsins að ákærði hafi með ósannindum blekkt Y heim til sín í þeim tilgangi að reyna að fá hana til lags við sig. Það eitt telst þó ekki refsivert. Ákærði hefur verið stöðugur í framburði sínum hjá lögreglu og fyrir dómi um hvað gerst hafi milli hans og Y eftir að þau komu inn í herbergi hans og hann alfarið neitað því að hafa beitt hana ofbeldi eða hótunum um ofbeldi til að fá hana til samræðis við sig. Telur dómurinn þann framburð ákærða bera þess merki að hann hafi trúað því og trúi því enn að samræðið þeirra í milli hafi verið með vilja Y. Til stuðnings því áliti dómsins má benda á þá staðreynd, að ákærði hringdi á lögreglustöðina í I um hádegi sama dag, lét vita hvar hann væri staddur, gaf í framhaldi greinargóða skýrslu um málsatvik og dró ekki dul á að hann hefði þurft að beita Y miklum fortölum áður en hún hefði gefið eftir og fallist á að eiga mök við hann. Þá bendir vætti lögreglumannanna K og J í sömu átt, en þeir önnuðust yfirheyrsluna yfir ákærða. K gat þess fyrir dómi, að eigin frumkvæði, að hann hefði haft á tilfinningunni, meðan á yfirheyrslunni stóð, að ákærði sæi ekkert athugavert við framkomu sína gagnvart Y og virtist vera sáttur við það að hafa fengið hana til lags við sig. J svaraði því hins vegar aðspurður að ákærði hefði ekki virst hafa neitt að fela í frásögn sinni um atburði næturinnar og hann gengist greiðlega við því að hafa haft samfarir við Y. Lýsing ákærða á atburðarás inni í kjallaraherberginu umrædda nótt er út af fyrir sig trúverðug að áliti dómsins og fær samkvæmt framansögðu nokkra stoð í ofangreindum vitnisburði lögreglumannanna tveggja. Við mat á sönnunargildi vættis þeirra ber þó að hafa í huga að lögreglumennirnir báru aðeins um atriði, sem eftir atvikum má draga ályktanir af við úrlausn málsins, en ekki um þær staðreyndir, sem varða beinlínis ætlað brot ákærða. Öfugt við ákærða hefur gætt nokkurs ósamræmis í frásögn Y um hvað gerst hafi í samskiptum hennar og ákærða umrætt sinn. M ræddi fyrst allra við Y á lögreglustöðinni í I um klukkan 09 að morgni 8. september eða strax í kjölfar ætlaðs brots. Samkvæmt frumskýrslu, sem M ritaði vegna málsins og vitnisburði hennar fyrir dómi, greindi Y meðal annars frá því að hún hefði beðið inni á einhverjum gangi eða herbergi á meðan ákærði hefði þóst hringja í félaga sinn. Hún hefði í framhaldi viljað bíða úti, en ákærði þá læst hurð að herbergi sínu, tekið hana kverkataki með báðum höndum, þrýst henni ofan á rúm og þröngvað henni til samræðis. Jafnframt hefði Y greint frá því að hún hefði orðið svo hrædd að hún hefði ekki þorað að veita neina mótspyrnu. Þá hefði komið fram hjá Y að hún hefði beðið um að fá að fara á salerni, áður en ákærði hefði nauðgað henni, en hann meinað henni för þar til að verknaði loknum. M bar fyrir dómi að Y hefði verið skýrmælt og greinargóð í frásögn sinni um nefnda atburðarás. Y tjáði sig næst um atburðarás í viðtali við Arnar Hauksson kvensjúkdómalækni á neyðarmóttöku Landspítalans, en þangað kom hún klukkan 11:00 sama dag. Svo sem áður er rakið skráði Arnar jafnharðan eftir Y frásögn hennar af því sem gerst hefði og bar læknirinn fyrir dómi að frásögn hennar hefði verið skýr miðað við aðstæður. Samkvæmt skýrslu Arnars um viðtalið, sem hann staðfesti fyrir dómi, greindi Y meðal annars frá því að ákærði hefði boðist til að útvega henni far heim um nóttina, hann farið eitthvert afsíðis og síðan þóst hafa hringt í félaga sinn. Ákærði hefði því næst boðið henni heim til sín, sagt að hún gæti beðið þar og þau í framhaldi farið inn í umrætt fjöleignarhús og þar niður í kjallaraherbergi ákærða. Er þangað kom hefði ákærði kveikt sér í hasspípu, orðið reiður vegna neikvæðrar afstöðu hennar til hassreykinga og þá hent henni upp í rúm, tekið um háls hennar með báðum höndum og þröngvað henni til samræðis, meðal annars með hótunum um að drepa hana. Líkt og í samtalinu við M lögreglumann skráði Arnar eftir Y að hún hefði viljað fara á salerni, en ákærði ekki leyft henni það fyrr en eftir að hann hefði náð að koma fram vilja sínum. Á neyðarmóttökunni var skráð eftir Y að ákærði hefði sleikt kynfæri hennar inni í herberginu. Við skýrslugjöf sína hjá lögreglu greindi Y meðal annars frá því að hún hefði beðið fyrir utan umrætt fjöleignarhús á meðan ákærði hefði vikið sér frá og þóst hringja í félaga sinn. Því næst hefðu þau farið inn í húsið og þar niður í herbergi ákærða. Y hefði sest þar á rúmið hans og ákærði læst herbergishurðinni. Við það hefði hún byrjað að óttast að ekki væri allt með felldu. Hún hefði í framhaldi ítrekað beðið um leyfi til að fara á salerni, en ákærði meinað henni för og að lokum kýlt hana í bringuna, þannig að hún hefði fallið aftur fyrir sig í rúminu. Ákærði hefði í framhaldi togað í hár hennar, þrýst öðrum framhandlegg sínum að hálsi hennar og hótað að berja hana eða drepa, ef hún þegði ekki og leyfði honum að hafa við hana samræði. Að sögn Y hefði hún streist á móti, en við það hefði ákærði orðið enn harkalegri í samræðishreyfingum sínum. Þegar hann hefði verið búinn að ljúka sér af hefði hann fyrst leyft henni að fara á salernið. Aðspurð af lögreglu mundi Y ekki hvenær í atburðarásinni ákærði hefði ætlað að reykja hass og virðist hún ekki hafa tengt neikvæða afstöðu sína við slíku til upphafs ofbeldis af hans hálfu. Y tjáði sig síðast um málsatvik í skýrslu sinni fyrir dómi og kvaðst þá hafa beðið í anddyri fjöleignarhússins á meðan ákærði hefði farið eitthvert upp og þóst hringja í félaga sinn. Þau hefði síðan farið niður í kjallaraherbergi hans, sest á rúmið og talað saman á góðum nótum í 15-20 mínútur. Þegar hana hefði byrjað að lengja eftir félaga hans og fært það í tal við ákærða hefði hann reiðst og í framhaldi meinað henni að fara á salerni. Ákærði hefði síðan ýtt eða kýlt í bringu hennar, fellt hana þannig með bakið niður á rúmið og þröngvað henni til samræðis með líflátshótunum og með því að toga í hár hennar og þrýsta öðrum framhandlegg sínum að hálsi hennar. Aðspurð fyrir dómi kvaðst Y ekki muna eftir því að hafa greint frá því á fyrri stigum málsins að ákærði hefði tekið hana hálstaki með báðum höndum í upphafi atlögu sinnar að henni og kvaðst ekki minnast þess að hann hefði sleikt kynfæri hennar inni í herberginu. Hún neitaði því ekki að svo hefði getað verið. Þá brá svo við fyrir dómi að Y gat þess í lok skýrslugjafar sinnar að ákærði hefði leyft henni að fara á salerni áður en hann hefði fyrst sýnt henni ofbeldisfulla hegðun, en í framhaldi af för hennar á salernið hefði hann læst hurðinni að herbergi sínu, kýlt hana í bringuna og þröngvað henni til samræðis, eftir að hún hefði lýst efasemdum um að félagi hans myndi koma á staðinn. Samkvæmt vitnisburði lögreglumannanna M og L var Y „útgrátin“ eða „grátbólgin“ við komu á lögreglustöð umræddan morgun. M bar jafnframt fyrir dómi að Y hefði grátið á meðan hún greindi frá atburðarás, setið í hnipri á stól og ruggað sér fram og til baka. Er sú lýsing í samræmi við lýsingu Arnars Haukssonar kvensjúkdómslæknis á ástandi Y á neyðarmóttöku Landspítalans og samrýmist hvort tveggja þeirri ályktun að eitthvað alvarlegt hafi hent Y um nóttina. Á hinn bóginn er á það að líta að Y fór sjálfviljug heim til ákærða þrátt fyrir að vera stödd við hlið lögreglustöðvarinnar, en þar hafði hún áður mætt velvilja lögreglumanna, sem hefðu ekið henni heim eftir gleðskap að næturlagi í I . Y var að eigin sögn verulega ölvuð umrædda nótt. Einhverra hluta vegna hefur hún, eins og að framan er rakið, verið margsaga um ýmis atriði er varða ætlaða háttsemi ákærða, bæði um aðdraganda að því að þau fóru saman inn í herbergi hans í kjallara umrædds fjöleignarhúss og einnig um nánari atvik að því hvernig ákærði á að hafa veist að henni inni í herberginu og þröngvað henni til samræðis. Dregur þetta óhjákvæmilega úr trúverðugleika frásagnar hennar. Ákærði hefur fullyrt fyrir dómi að hann muni vel eftir atvikum umræddrar nætur, þrátt fyrir að hafa verið búinn að neyta áfengis. Honum var hvorki tekið blóðsýni í þágu rannsóknar málsins né heldur beðinn um að láta í té þvagsýni. Samkvæmt því er óvíst hversu ölvaður ákærði hafi verið umrætt sinn, en ósannað er að hann hafi verið með svo miklum áfengisáhrifum að geti hafa haft áhrif á minni hans um atburði næturinnar. Fyrir liggur í málinu að engin ummerki hafi verið um átök í herbergi ákærða. Við læknisskoðun á neyðarmóttökunni sáust ekki áverkar, svo sem roði eða mar, sem styðja frásögn Y um að ákærði hafi tekið hana hálstaki eða með öðrum hætti þrýst harkalega að hálsi hennar. Þá eru áverkar, sem sáust á líkama Y við nefnda skoðun, ekki þess eðlis, að áliti dómsins, að þeir gætu ekki hafa myndast við samfarir og önnur atlot tveggja einstaklinga, sem í þeim taka þátt með fullum vilja. Vitnisburður Arnars Haukssonar læknis fyrir dómi hvorki hnekkir þeirri ályktun né veikir hana, svo nokkru nemi. Samkvæmt öllu framansögðu og einkum með hliðsjón af misvísandi lýsingu Y á atvikum er það álit dómsins að staðföst frásögn ákærða um atburðarás inni í herbergi hans kunni að eiga við rök að styðjast. Er því slíkur vafi um sekt hans í málinu, sem dómurinn metur skynsamlegan með tilliti til fyrirliggjandi sakargagna, að ekki þykir tæk önnur niðurstaða en að sýkna hann af þeirri háttsemi, sem honum er gefin að sök, sbr. 45. og 46. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. II. Ákæra útgefin 27. mars 2003. [...] III. Með því að ákærði hefur verið sýknaður af refsikröfu ákæruvalds ber með skírskotun til 3. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að vísa skaðabótakröfum Y og Z frá dómi. Með vísan til 1. mgr. 166. gr. laga nr. 19/1991 ber að fella allan sakarkostnað á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Brynjars Níelssonar hæstaréttarlögmanns, 400.000 krónur. Til sakarkostnaðar samkvæmt 164. gr. sömu laga, sbr. 35. gr. laga nr. 36/1999, telst ennfremur þóknun Helgu Leifsdóttur héraðsdómslögmanns, skipaðs réttargæslumanns Y, og þóknun Þórdísar Bjarnadóttur héraðsdómslögmanns, skipaðs réttargæslumanns Z, sem þykir hæfilega ákveðin 175.000 krónur til hvors lögmanns um sig. Þorgeir Ingi Njálsson og Jónas Jóhannsson héraðsdómarar ásamt Ólöfu Pétursdóttur dómstjóra kváðu upp dóminn. D ó m s o r ð : Ákærði, X, er sýkn af refsikröfu ákæruvalds. Skaðabótakröfum Y og Z er vísað frá dómi. Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Brynjars Níelssonar hæstaréttarlögmanns, 400.000 krónur, þóknun Helgu Leifsdóttur héraðsdómslögmanns, skipaðs réttargæslumanns Y, 175.000 krónur, og þóknun Þórdísar Bjarnadóttur héraðsdómslögmanns, skipaðs réttargæslumanns Z, 175.000 krónur.
|
Mál nr. 424/2004
|
Kærumál Tekjuskattur Sameignarfélag
|
J krafðist þess aðallega að fjárnám sem sýslumaður hafði gert hjá henni til tryggingar kröfu tollstjóra yrði fellt úr gildi en til vara að fjárhæð kröfunnar yrði lækkuð. Var krafan til komin vegna endurákvörðunar skattstjórans í Reykjavík á opinberum gjöldum tiltekins sameignarfélags vegna ársins 1998 en J var einn eigenda sameignarfélagsins. Þeirri ákvörðun hafði verið skotið til yfirskattanefndar sem tók hluta af kröfunum til greina. Ekki var fallist á að annmarkar á málsmeðferð leiddu til þess að úrskurðurinn yrði ógiltur af þeim sökum. Þá þótti J ekki hafa sýnt fram á að sá reikningsskilamáti að færa tekjur, sem runnið hefðu til sameignarfélagsins vegna sölu á öðru félagi í eigu sömu aðila, sem fjármuni í vörslum fyrrgreinda félagsins tímabundið og frádráttarbær gjöld í skattskilum þess. Auk þessa var ekki fallist á að það leiddi til óréttmætrar tvísköttunar sömu tekna ef kröfum hennar yrði hafnað. Að lokum var talið að skilyrði hefðu verið til að beita álagi á hinn endurákvarðaða skattstofn samkvæmt 2. mgr. 106. gr. laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt og að ekki hafi verið fyrir hendi sú aðstaða að fella álagið niður samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins. Var kröfum J því hafnað.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Hrafn Bragason og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. október 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. september 2004, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að fellt yrði úr gildi fjárnám, sem sýslumaðurinn í Reykjavík gerði hjá henni 21. janúar 2004 fyrir kröfu varnaraðila. Kæruheimild er í 3. mgr. 95. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess aðallega að fyrrnefnt fjárnám verði fellt úr gildi, en til vara að fjárhæð kröfu varnaraðila verði lækkuð. Þá krefst hún að sér verði dæmdur málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðili verður dæmd til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 364/2011
|
Kærumál Kröfugerð Vanreifun Frávísunarúrskurður staðfestur
|
A kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans gegn B var vísað frá dómi með vísan til þess að dómkröfur hans væru óskýrar og í andstöðu við d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og málatilbúnaðar hans í andstöðu við e. lið 1. mgr. sömu greinar. Í málinu gerði A þá kröfu að viðurkenndur yrði eignarréttur hans að tiltekinni fasteign og ógilt yrði kaupsamningur/afsal sem einhliða hefði verið gefið út til B og afmáð úr þingbók sýslumannsins á S. Taldi Hæstiréttur að af orðalagi kröfunnar yrði ekki ráðið að hvaða skjali krafan beindist auk þess sem hvorki væri ljóst við hvað væri átt með orðinu ”þingbók” né kæmi fram hvert væri efnislegt innihald kröfunnar um að afmá skjalið úr þeirri bók. Með þessari athugasemd, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úskurðar, var hann staðfestur.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru sem mun hafa borist Héraðsdómi Suðurlands 1. júní 2011 og barst Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 6. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 20. maí 2011, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og „kröfur hans fyrir héraðsdómi verði teknar til greina.“ Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Framangreind heimild til að skjóta máli þessu til Hæstaréttar er bundin við niðurstöðu hins kærða úrskurðar um að vísa málinu frá dómi. Í málinu verða því ekki gerðar kröfur um efnisþátt málsins. Í stefnu til héraðsdóms gerir sóknaraðili meðal annars kröfu um að „ógilt verði kaupsamningur/afsal einhliða gefið út til handa stefnda og það verði afmáð úr þingbók sýslumannsins á Selfossi.“ Af orðalagi kröfunnar verður ekki ráðið að hvaða skjali krafan beinist, auk þess sem hvorki er ljóst hvað átt er við með orðinu „þingbók“ né kemur fram hvert sé efnislegt innihald kröfunnar um að afmá skjalið úr bók þessari. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 226/2009
|
Kærumál Farbann Gæsluvarðhald
|
Hæstiréttur felldi úr gildi úrskurð héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 15. maí 2009. Talið var að L hefði haft ráðrúm til að ljúka rannsókn á þeim þáttum málsins, sem talið væri að X gæti haft áhrif á. Því var talið rétt að beita heimild í 1. mgr. 100. gr. laga nr. 88/2008 og ákveða að X skyldi í stað gæsluvarðhalds bönnuð för frá Íslandi þann tíma sem gæsluvarðhaldi væri ætlað að gilda samkvæmt hinum kærða úrskurði.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. maí 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 8. maí 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 15. maí 2009 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Varnaraðili er erlendur ríkisborgari sem kom til landsins sem ferðamaður. Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði hefur verið tekin skýrsla af honum um atvik í tengslum við brot það sem hann er grunaður um að hafa framið. Skýrsla hefur einnig verið tekin af þeim samferðamanni hans sem haft hafði kynmök við kæranda á undan honum. Samkvæmt gögnum málsins eins og þau liggja fyrir Hæstarétti hefur sóknaraðili haft nægan tíma til að ljúka rannsókn á þeim þáttum málsins, sem talið verður að varnaraðili geti haft áhrif á, svo sem að samprófa hann við nefndan samferðamann hans. Við þessar aðstæður verður talið rétt að beita heimild í 1. mgr. 100. gr. laga nr. 88/2008 og ákveða að varnaraðila skuli í stað gæsluvarðhalds bönnuð för frá Íslandi þann tíma sem gæsluvarðhaldi var ætlað að gilda samkvæmt hinum kærða úrskurði. Dómsorð: Varnaraðila, X, er bönnuð för frá Íslandi allt til föstudagsins 15. maí 2009 klukkan 16.
|
Mál nr. 541/2008
|
Kærumál Frávísunarúrskurður staðfestur
|
Hæstiréttur staðfesti frávísun héraðsdóms í máli T ehf. gegn J ehf. þar sem krafist var slita á hinu síðarnefnda félagi. Í dómi héraðsdóms kemur fram að við upphaf aðalmeðferðar hefði verið lögð fram bókun af hálfu T ehf. um breyttar málsástæður og því lýst yfir að fallið hefði verið alfarið frá þeim málsástæðum sem fram kæmu í stefnu málsins. Var sérstaklega tekið fram að T ehf. hefði tekið áhættuna af því að þessar breyttu málsástæður kæmust að í málinu. Héraðsdómur taldi að hinar nýju málsástæður T ehf. hefðu verið of seint fram komnar og gegn mótmælum J ehf. kæmust þær ekki að í málinu. Þar sem T ehf. hefði fallið frá öllum málsástæðum, sem settar voru fram í stefnu, þótti ekki unnt að greina þær málsástæður sem T ehf. byggði málsókn sína á. Þótti málatilbúnaður T ehf. ekki í samræmi við ákvæði réttarfarslaga um skýran og glöggan málatilbúnað og í beinni andstöðu við d. lið 1. mgr. 80. gr. l. nr. 19/1991.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Páll Hreinsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. september 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. október sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. september 2008, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í c. lið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að lagt verði fyrir héraðsdóm að taka til efnislegrar meðferðar kröfu hans um að varnaraðila verði slitið. Verði niðurstaða héraðsdóms staðfest krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og að kærumálskostnaður verði felldur niður. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 426/1998
|
Hnefaleikar Stjórnarskrá Mannréttindasáttmáli Evrópu Upptaka Evrópska efnahagssvæðið Skilorð
|
S, Ó, F og Á voru ákærðir fyrir að hafa brotið lög nr. 92/1956 um að banna hnefaleika með því að hafa kennt hnefaleika og með því að hafa staðið fyrir sýningu á hnefaleikum. Töldu þeir bannið ekki ná yfir þá háttsemi sem ákært var fyrir, þar sem þeir hefðu stundað áhugamannahnefaleika sem hefðu þróast eftir að bannið var sett og hefðu ekki sömu hættueiginleika og hnefaleikar sem þá voru stundaðir. Ekki var fallist á þetta og voru ákærðu sakfelldir fyrir brot sín, enda þóttu lögin hvorki vera fallin brott fyrir notkunarleysi né vera andstæð jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ákvörðun refsingar var frestað skilorðsbundið en ákærðu gert að þola upptöku á ýmsum búnaði til hnefaleikaiðkunar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Pétur Kr. Hafstein, Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hjörtur Torfason og Hrafn Bragason. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 5. október 1998 að ósk allra ákærðu, en jafnframt af hálfu ákæruvaldsins til refsiákvörðunar, staðfestingar á sakfellingu ákærðu og upptöku muna. Af hálfu ákærðu er krafist sýknu. Nokkur ný gögn hafa verið lögð fyrir Hæstarétt. Þar á meðal er sænsk rannsókn frá 1990 á því hvort varanlegur heilaskaði geti stafað af áhugamannahnefaleikum og myndband ásamt reglum um bardagaíþróttina Tae Kwon Do. I. Með bréfi 13. apríl 1999, rúmri viku fyrir boðaðan flutning málsins, óskaði skipaður verjandi Fjölnis Þorgeirssonar þess að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins, samkvæmt 3. gr. laga nr. 21/1994 þar um, á því hvort lög nr. 92/1956 um að banna hnefaleika brytu í bága við 8. gr., 28. gr., 31. gr. og 36. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið ásamt síðari breytingum. Samkvæmt gögnum málsins var þessu ekki hreyft í héraði. Þá hefur verjandinn ekki með fullnægjandi hætti orðað þær spurningar, sem hann vill að lagðar verði fyrir EFTA-dómstólinn. Af hálfu ákæruvaldsins hefur þessari ósk verjandans verið mótmælt og á það bent að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið fjalli fyrst og fremst um efnahagslega starfsemi. Hann miði að því að samræma lög og reglur er varða ýmiss konar efnahagsstarfsemi og afnema mismunun milli borgara aðildarríkjanna vegna þjóðernis á ýmsum sviðum þeirrar starfsemi. Margs konar önnur starfsemi falli utan samningssviðsins, þar á meðal hnefaleikar. Verjendur annarra ákærðu hafa ekki látið uppi sérstakar óskir hér að lútandi. Ákærði Fjölnir er ekki ákærður fyrir efnahagslega starfsemi í máli þessu. Hefur hann ekki lögvarða hagsmuni af því að leitað verði eftir ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins. Ákæran að öðru leyti er tæpast þannig fram sett að telja megi að ákært sé fyrir efnahagslega starfsemi. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið gerir ráð fyrir að takmarkanir á hinu svokallaða fjórþætta frelsi geti komið til með hliðsjón af allsherjarreglu, almannaöryggi og almannaheilbrigði, sbr. einkum ákvæði 3. mgr. 28. gr. og 33. gr. Ákærðu eru íslenskir ríkisborgarar og þeir eru eingöngu ákærðir fyrir starfsemi hér á landi. Hvert ríki fyrir sig getur sett reglur sem á framangreindan hátt takmarka réttindi innan sinna endimarka að uppfylltum sjónarmiðum um jafnræði og meðalhóf. Á þessi sjónarmið reynir í málinu vegna varnarástæðna ákærðu sem varða ákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu. Verða ekki talin efni til þess að afla álits EFTA-dómstólsins í málinu. II. Málavextir eru raktir í héraðsdómi. Í héraði voru ákærðu Sigurjón, Ólafur Hrafn og Ásbjörn Kristinn sakfelldir fyrir að hafa 16. október 1997 staðið fyrir og skipulagt sýningu á hnefaleikum í æfingasal Hnefaleikafélags Reykjavíkur að Dugguvogi 19 í Reykjavík, en ákærði Sigurjón var formaður félagsins og Ólafur Hrafn varaformaður. Þá voru ákærðu Sigurjón og Fjölnir sakfelldir fyrir að hafa sýnt hnefaleika í greint sinn. Ennfremur voru ákærðu Sigurjón og Ólafur Hrafn dæmdir fyrir að hafa kennt fjölmörgum mönnum hnefaleika svo sem nánar greinir í dóminum. Var háttsemi þeirra talin varða við ákvæði laga nr. 92/1956, sem banna alla keppni eða sýningu hnefaleika og kennslu þeirra. Loks voru þeir síðast töldu dæmdir til að þola upptöku nánar tilgreindra muna sem taldir voru tengjast þeirri háttsemi sem sakfellt var fyrir. Ákærðu játuðu allir þessum ásökunum en tóku fram að hér hefði verið um að ræða áhugamannahnefaleika sem í verulegum atriðum væru frábrugðnir hnefaleikum atvinnumanna. Þá væru hér á landi stundaðar aðrar bardagaíþróttir, svo sem Karate, Kickbox, Tae Kwon Do og jafnvel Judo, sem ekki hefðu minni hættueiginleika en áhugamannahnefaleikar, nema síður væri, og væri í sumum leyfð spörk í höfuð andstæðingsins. Væru þær látnar óáreittar af stjórnvöldum. Loks hefði reglum og framkvæmd áhugamannahnefaleika í heiminum verið mjög breytt frá því er lögin voru sett og mætti í raun tala um aðra íþrótt. Ákærðu Sigurjón og Ólafur Hrafn töldu sig hafa haft til hliðsjónar við kennslu sína og sýninguna í greint sinn reglur sænska hnefaleikasambandsins sem staðfestar hafi verið af Alþjóðahnefaleikasambandi áhugamanna. Hafa reglur þessar verið lagðar fram. Breytingarnar munu einkum í því fólgnar að gert hefur verið skylt að bera höfuðhlífar í hnefaleikakeppni áhugamanna. Eiga þær að vernda aftari hluta höfuðsins, augu og augabrúnir. Þetta mun hafa orðið skylt eftir 1956 og vera frábrugðið því sem er við keppni í atvinnuhnefaleikum. Höfuðhlífar eru hins vegar notaðar við æfingar í báðum tilvikum. Af hálfu ákæruvaldsins er því haldið fram að reglunum hafi aðeins lítillega verið breytt frá 1956. Í aðalatriðum sé um sömu íþrótt að ræða og fyrr og aðeins sé stigsmunur á áhugamannahnefaleikum og atvinnuhnefaleikum. Stjórn Læknafélags Íslands hefur ályktað um málið og bent þar á Sigurbjörn Sveinsson lækni til upplýsinga um hættueiginleika hnefaleika. Samkvæmt frásögn hans fyrir héraðsdómi munu allir læknar um það sammála að atvinnuhnefaleikar séu hættuleg íþrótt. Þekktar séu langvinnar afleiðingar á miðtaugakerfið af ástundun þeirrar íþróttar. Einnig séu þekkt mjög hættuleg slys sem verði við hnefaleikana sjálfa. Þannig slys verði ekki við áhugamannahnefaleika. Hins vegar liggi ekkert fyrir um langtíma afleiðingar af áhugamannahnefaleikum. Höfuðhlíf dragi að sjálfsögðu úr yfirborðsáverkum á þau líffæri sem hún hlífi, en hún komi ekki í veg fyrir snúningsáverka á höfuð og fram- og aftursveiflu, en það sé aðalatriðið. Lögð hefur verið fram sænsk rannsókn frá 1990 um hugsanlega varanlega skaða á heila af völdum áhugamannahnefaleika, sem gerð var af Yvonne Haglund lækni. Niðurstaða læknisins er sú að slíkir hnefaleikar virðist ekki leiða af sér nein alvarleg merki um varanlegan heilaskaða, sé fylgt ströngum áhugamannareglum eins og þær séu í Svíþjóð. III. Réttilega er á það bent í héraðsdómi að unnt sé að takmarka athafnafrelsi borgaranna og gera þeim að sæta ákveðnum almennum skilyrðum fyrir athöfnum sínum. Slíkar kvaðir skuli ákvarðaðar með lögum og hafa samfélagslegan tilgang, svo sem að vera til verndar heilsu eða siðgæði og samrýmast lýðræðislegum hefðum samfélagsins. Til þessara takmarkana þurfa því að liggja málefnaleg sjónarmið, en auk þess ber við setningu þeirra að virða jafnræði og stilla þeim í hóf að teknu tilliti til markmiðsins með þeim. Af greinargerð með lögum nr. 92/1956 og umræðum á Alþingi má ráða að hnefaleikar hafi verið bannaðir til verndar heilsu og til þess að stemma stigu við líkamsáverkum af völdum manna sem vanist hefðu hnefaleikum. Lögin taka til allra Íslendinga jafnt. Fullyrðingar um að hættueiginleikar annarra bardagaíþrótta séu þeir hinir sömu eða meiri eru ekki einar saman rök gegn því að löggjafarvaldið banni hnefaleika, enda sé gætt málefnalegra sjónarmiða. Fallast má á það með héraðsdómi að lög þessi séu ekki fallin niður fyrir notkunarleysi, svo sem verjendur hafa haldið fram. Til þess ber þó að líta í þessu samhengi að á þeim tíma, sem liðinn er frá gildistöku laganna, hefur löggjafinn sett nýjan lagaramma um ýmis lýðréttindi, sbr. stjórnarskipunarlög nr. 97/1995, sem gerðu breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, og lög um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994. Má því segja að lagaumhverfið sé orðið nokkuð annað, auk þess sem aðstæður séu um sumt breyttar, svo sem áður er að vikið. Ákæruvaldið hefur að vísu ekki sýnt fram á að eins brýn heilsuverndarsjónarmið liggi til banns við áhugamannahnefaleikum og var við gildistöku laganna eða eru til banns við atvinnuhnefaleikum. Íslenskir læknar hafa þó bent á að hætta geti stafað frá áhugamannahnefaleikum þótt gætt sé ströngustu reglna. Bardagaíþróttir, svo sem Tae Kwon Do og Kickbox sem verjendur ákærðu vilja miða við, eru nýjar íþróttir hér á landi. Verður því ekkert fullyrt um viðhorf löggjafans til þessara íþrótta. Með þessum athugasemdum og að öðru leyti með skírskotun til röksemda héraðsdóms ber að staðfesta hann um sök ákærðra og heimfærslu til refsiákvæða. Þá þykir mega una við refsiákvörðun héraðsdóms og ákvæði hans um upptöku muna þegar litið er til málavaxta. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest. Samkvæmt þessari niðurstöðu skulu ákærðu greiða allan sakarkostnað fyrir Hæstarétti, þar á meðal málsvarnarlaun verjanda sinna, svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Ákærðu greiði sameiginlega allan sakarkostnað fyrir Hæstarétti. Ákærðu Sigurjón Gunnsteinsson og Ólafur Hrafn Ásgeirsson greiði sameiginlega málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 90.000 krónur. Ákærði Fjölnir Þorgeirsson greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Tómasar Jónssonar hæstaréttarlögmanns, 70.000 krónur. Ákærði Ásbjörn Kristinn Morthens greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Sigurðar G. Guðjónssonar hæstaréttarlögmanns, 70.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 8. júlí 1998. Ár 1998, miðvikudaginn 8. júlí, er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur, sem háð er í dómhúsinu við Lækjartorg af Hjördísi Hákonardóttur héraðsdómara, kveðinn upp svohljóðandi dómur í sakamálinu nr. 1008/1997: Ákæruvaldið gegn Sigurjóni Gunnsteinssyni, Ólafi Hrafni Ásgeirssyni, Fjölni Þorgeirssyni og Ásbirni Kristni Morthens. Mál þetta sem dómtekið var í dag er höfðað samkvæmt ákæru útgefinni af lögreglustjóranum í Reykjavík 9. desember 1997 á hendur ákærðu, Sigurjóni Gunnsteinssyni, Seljavegi 29, Reykjavík, kt. 200966-4309, Ólafi Hrafni Ásgeirssyni, Austurgerði 9, Reykjavík, kt. 030962-3629, Fjölni Þorgeirssyni, Bergstaðastræti 33, Reykjavík, kt. 270671-3149, Ásbirni Kristni Morthens, Eiðistorgi 17, Seltjarnarnesi, kt. 060656-2239 fyrir eftirtalin brot gegn lögum um að banna hnefaleika nr. 92, 1956: I. Ákærðu, Sigurjón, Ólafur Hrafn og Ásbjörn Kristinn, með því að hafa fimmtudaginn 16. október 1997 staðið fyrir og skipulagt keppni og sýningu á hnefaleik í æfingasal Hnefaleikafélags Reykjavíkur að Dugguvogi 19 í Reykjavík, sbr. II. lið en ákærði Sigurjón var formaður félagsins og Ólafur Hrafn varaformaður. II Ákærðu, Sigurjón og Fjölnir, með því að hafa í nefnt skipti, sbr. I. lið, keppt í og sýnt hnefaleik og notað við það meðal annars hnefaleiksglófa. III Ákærðu, Sigurjón og Ólafur Hrafn, með því að hafa á árunum 1992 til 1997 í Reykjavík kennt fjölmörgum mönnum hnefaleik svo sem hér greinir og notað við kennsluna hnefaleiksglófa og önnur tæki, sbr. IV. lið, sem ætluð eru til þjálfunar hnefaleikara: 1. Ákærði, Sigurjón, frá seinni hluta árs 1992 til fyrri hluta árs 1994 í æfingastöðinni Gallerí í Mörkinni 8 og frá árinu 1994 til 1996 í Eróbik Sport í Faxafeni 12, sem ákærði Sigurjón rak báðar og frá júlí 1997 hjá Hnefaleikafélagi Reykjavíkur í Dugguvogi 19, sem ákærðu Sigurjón og Ólafur Hrafn stofnuðu og ráku í félagi. 2. Ákærði, Ólafur Hrafn, frá febrúar 1992 til miðs árs 1993 í æfingastöðinni Gallerí í Mörkinni 8, frá ágúst til október 1994 í Eróbik Sport í Faxafeni 12, árið 1995 í Gym 80 að Suðurlandsbraut 6 og frá miðju ári 1997 hjá Hnefaleikafélagi Reykjavíkur. IV Framangreind brot teljast varða við 1. gr. og 2. gr., sbr. 3. gr. laga um að banna hnefaleika nr. 92, 1956, sbr. 27. gr. laga nr. 116, 1990. Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og jafnframt að ákærðu, Sigurjón og Ólafur Hrafn, verði dæmdir til að sæta upptöku samkvæmt 1. og 2. tl. 1. mgr. 69. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940 á eftirtöldum munum sem fundust við húsleit í æfingasal Hnefaleikafélags Reykjavíkur í Dugguvogi 19 í Reykjavík og lögregla lagði hald á og notaðir voru í framangreindri keppni og sýningu og/eða til kennslu í hnefaleik: þremur pörum af rauðum hnefaleiksglófum, tveimur pörum af svörtum hnefaleiksglófum, tveimur pörum af brúnum hnefaleiksglófum, pari af rauðum og svörtum hnefaleiksglófum, stökum svörtum og rauðum sekkhanska, þremur pörum af svörtum og rauðum sekkhönskum, pari af grænum hönskum með höggpúðum, þremur stökum rauðum og bláum hönskum með höggpúða, höggpúða fyrir handlegg, svörtum hnefaleikasekk, ljósum hnefaleikasekk, ljósum hnefaleikasekk vöfðum svörtu límbandi, hvítum og svörtum hnefaleikasekk, tveimur appelsínurauðum belgjum, svörtum dropa, dropahaldara, tveimur stykkjum af gulum munnstykkjum, keðjum fyrir hnefaleikasekki, stuðpúðum í horn á hnefaleikahring, gólfdúk úr hnefaleikahring, snæri til að festa niður gólfdúk í hnefaleikahring, þremur köðlum úr hnefaleikahring, tveimur festingum fyrir kaðla á súlur úr hnefaleikahring, tveimur járnsúlum með festingum fyrir kaðla úr hnefaleikahring. Enn fremur er krafist upptöku samkvæmt 1. og 2. tl. 1. mgr. 69. gr. almennra hegningarlaga á eftirtöldum munum sem fundust við framangreinda húsleit og lögregla lagði hald á og notaðir voru í framangreindri keppni og sýningu og/eða til kennslu í hnefaleik: fimm pörum af rauðum hnefaleiksglófum, stökum rauðum hnefaleiksglófa, pari af brúnum hnefaleiksglófum, pari af svörtum sekkhönskum, appelsínurauðum belg, appelsínurauðum dropa, tveimur dropum, tveimur dropum á línu, svörtum og rauðum, svörtum dropa, gulri höfuðhlíf, tveimur rauðum höfuðhlífum, setti af lotuspjöldum. Loks gerir sækjandi kröfu um að ákærðu verði dæmdir til að greiða hæfileg saksóknarlaun í ríkissjóð. Verjandi ákærðu, Sigurjóns og Ólafs Hrafns, krefst aðallega að ákærðu verði sýknaðir af öllum kröfum ákæruvaldsins, en til vara að ákvörðun refsingar ef til kemur verði frestað skilorðsbundið. Einnig er þess krafist að upptöku eigna verði hafnað að öllu leyti eða að hluta. Loks krefst hann hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins. Verjandi ákærða, Fjölnis, gerir þær kröfur að ákærði verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu, en til vara að dæmd verði vægasta refsing sem lög leyfa og refsingin verði skilorðsbundin, ef refsivist er dæmd. Loks krefst hann hæfilegra málsvarnarlauna að mati dómsins. Verjandi ákærða, Ásbjörns Kristins, gerir þær kröfur að ákærði verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins í máli þessu, en til vara að dæmd verði vægasta refsing sem lög leyfa og refsingin verði skilorðsbundin. Þá krefst hann þess að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði ásamt málsvarnarlaunum. Ákærði, Sigurjón, játaði þá háttsemi sem lýst er í ákærulið I en neitaði að um saknæma háttsemi hefði verið að ræða. Hann gerði þá athugasemd við lýsingu í ákæru að ekki hefði verið um keppni að ræða. Varðandi ákærulið II gerði ákærði þá athugasemd við orðalag ákærunnar að hann hafi ekki keppt í hnefaleik, þar sem ekki hafi verið um keppni að ræða, en hann kvaðst játa að hafa sýnt ólympíska hnefaleika. Ákærði neitaði að þar hefði verið um saknæman verknað að ræða. Varðandi ákærulið III, tölulið 1, kvaðst ákærði játa þá háttsemi sem þar er lýst með þeirri athugasemd að um ólympíska hnefaleika hafi verið að ræða og enn fremur gerir hann athugasemd við það tímabil sem tilgreint er í tölulið 1 þannig að kennslan hafi verið frá seinni hluta árs 1992 til mars 1994 annars vegar og frá september 1994 til loka árs 1995 hins vegar og síðan frá júlí til október á árinu 1997. Ákærði telur að hér hafi ekki verið um refsiverðan verknað að ræða. Ákærði mótmælti kröfu um upptöku þeirra muna sem taldir eru í ákæru. Ákærði, Ólafur Hrafn, játaði þá háttsemi sem lýst er í I. lið ákærunnar að öðru leyti en því að þar hafi verið um sýningu á ólympískum hnefaleikum að ræða en ekki keppni. Ákærði neitaði að hér hefði verið um refsiverðan verknað að ræða. Varðandi ákærulið III, tl. 2, gerði ákærði þá athugasemd að um hafi verið að ræða kennslu í ólympískum hnefaleikum og játar að öðru leyti þá háttsemi sem þar er greind en neitar að þar hafi verið um refsiverða háttsemi að ræða. Ákærði gerir þá athugasemd enn fremur við ákærulið III, tl. 2, að það tímabil sem um hafi verið að ræða sé febrúar 1992 til mars 1993, ágúst til október 1994, janúar til mars 1995 og október til desember 1995 og loks frá júlí til október á árinu 1997. Ákærði mótmælti kröfu um upptöku þeirra muna sem taldir eru í ákæru. Ákærði, Fjölnir, játaði þá háttsemi sem hann er ákærður fyrir samkvæmt ákærulið II en gerði þá athugasemd við orðalag ákærunnar að um ólympíska hnefaleika hafi verið að ræða. Ákærði, Ásbjörn Kristinn, játaði þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákærulið I, en gerði þá athugasemd við orðalag ákærunnar að hér hafi verið um sýningu að ræða en ekki keppni, og að um sýningu á ólympískum hnefaleikum hafi verið að ræða. Hann neitaði því að um saknæma háttsemi hefði verið að ræða. Ákærðu eru áhugamenn um hnefaleika og vilja að afnumið verði það bann sem lagt var á keppni, sýningu og kennslu í hnefaleikum með lögum nr. 92, 1956. Leggja þeir einkum áherslu á að iðkun hnefaleika í dag sé með allt öðrum hætti en var þegar framangreind lög voru sett, bæði hvað varði öryggisbúnað iðkenda og keppnisreglur. Telja þeir breytinguna svo mikla að lögin eigi ekki við. Enn fremur að þessi lög séu fallin brott fyrir notkunarleysi. Þá telja þeir að ýmsar aðrar íþróttagreinar sem séu viðurkenndar og mikið stundaðar, svo sem karate, júdó, kickbox eða sparkbox og taekwondo séu enn ofbeldisfyllri og hættulegri en hnefaleikar, og með því að banna hnefaleika eingöngu sé íþróttamönnum mismunað. Af þessum ástæðum neita þeir að háttsemi þeirra geti talist refsiverð. Málavextir og framburður ákærðu og vitna. Málavextir eru þeir að hinn 16. október 1997 sýndi Stöð 2, í þættinum "Ísland í dag", beint frá uppákomu að Dugguvogi 19 í Reykjavík. Átti sér þar stað fjölmiðlakynning á nýjum hljómdiski ákærða Ásbjörns Kristins, Bubba Morthens, og keppni eða sýning á hnefaleik sem að sögn ákærðu átti að sýna framkvæmd og búnað hnefaleika eins og þeir eru stundaðir af áhugamönnum í dag og þegar keppt er í þessari íþrótt, m.a. á Ólympíuleikunum. Ákærði, Fjölnir, telur að um raunverulega keppni hafi verið að ræða, en aðrir ákærðu bera að þetta hafi aðeins átt að vera sýndarkeppni. Sýningin fór fram í hnefaleikahring í æfingasal Hnefaleikafélags Reykjavíkur. Í hringnum voru ákærðu, Sigurjón og Fjölnir, og Ólafur Hrafn var dómari en Ásbjörn Kristinn kynnti. Ólafur Hrafn og Sigurjón halda því fram að þetta hafi aðeins átt að vera pot eða laus högg og dómarinn hafi aðeins verið til staðar sýningarinnar vegna og bar Ólafur Hrafn að ákveðið hefði verið fyrirfram að niðurstaðan yrði jafntefli og að dómarinn myndi lyfta höndum beggja þátttakenda. Hann kvaðst ekki hafa verið eiginlegur dómari og ekki kunna til þess. Fjölnir hafi hins vegar veitt mun fastari högg en ætlunin var og sýningin farið úr böndunum. Á myndbandsupptöku af sjónvarpsútsendingunni má sjá að fljótlega blæddi úr nefi Sigurjóns, og greip dómarinn inn í leikinn til þess að hann gæti þurrkað af sér blóð. Sigurjón lýsti því fyrir dóminum að hann fengi mjög gjarnan blóðnasir, hann hefði marg nefbrotnað og væri viðkvæmur í nefi. Ólafur Hrafn staðfesti þetta, kvað Sigurjón auðveldlega fá blóðnasir og því hefði hann vitað, þegar blæddi úr Sigurjóni, að þetta væru ekki alvarleg meiðsli. Ákærði Sigurjón kvað uppákomuna hafa verið sniðna að þörfum fjölmiðla og minna hafi orðið úr undirbúningi en ætlað var. Þykir ekki ástæða til að rengja þessa lýsingu. Ekki er ljóst nákvæmlega hver átti frumkvæðið að þessari uppákomu, og verður að ganga út frá því að ein hugmynd hafi leitt af annarri og hlutirnir þróast á þann hátt að ákveðið var að útgáfukynning ákærða, Ásbjörns Kristins, yrði haldin í húsnæði Hnefaleikafélags Reykjavíkur og eitt af þeim atriðum sem bjóða skyldi upp á yrði sýning á hnefaleikum. Ásbjörn Kristinn bar fyrir dóminum að hann veldi gjarnan óvenjulega staði fyrir útgáfukynningar sínar eða blaðamannafundi í tengslum við útgáfu hljómdiska sinna og væri þetta þáttur í listrænni tjáningu hans. Ákærði Sigurjón mun hafa haft samband við ákærða Fjölni, sem var erlendis, og kveðst hafa spurt hvort hann væri til í að taka þátt í sýninu á því hvernig hnefaleikakeppni færi fram. Ákærði, Ólafur Hrafn, mun hafa haft samband við fréttamenn á Stöð 2 sem hann vissi að hefðu áhuga á málinu. Hugsýn ákærðu var að halda Íslandsmót í hnefaleikum ef leyfi fengist. Ákærði, Fjölnir, kvaðst hafa komið til leiks erlendis frá í þeim tilgangi að keppa í hnefaleikum í fyrsta sinn á Íslandi síðan hnefaleikar voru bannaðir. Hafi markmið hans verið að verða fyrsti Íslandsmeistari í hnefaleik. Framburður Fjölnis bendir til þess að hann hafi talið að Íslandsmótið ætti að fara fram í þetta tiltekna sinn, en ganga verður út frá því að hann hafi misskilið málið enda augljóst að slíkt mót þarf meiri undirbúning en þarna var viðhafður. Á meðan á sjónvarpsútsendingunni stóð fór fram skoðanakönnun. Voru áhorfendur ítrekað hvattir til að hringja í ákveðin símanúmer og lýsa skoðun sinni á því hvort viðhalda ætti eða afnema bann við hnefaleikum. Framburður ákærðu og vitna. Ákærðu gáfu allir skýrslu fyrir dóminum og enn fremur voru kölluð til vitni til að bera um framkvæmd hnefaleika, reglur áhugamanna og mismun þeirra reglna sem settar eru af alþjóðasamtökum áhugamanna um hnefaleika annars vegar og hins vegar reglna í hnefaleikum atvinnumanna, sem og um líkamstjón sem hlotist getur af iðkun hnefaleika. Ákærði, Sigurjón Gunnsteinsson, formaður Hnefaleikafélags Reykjavíkur, kvaðst hafa kennt hnefaleik frá árinu 1992 í Gallerí sport, Eróbik sport og Hnefaleikafélagi Reykjavíkur. Yfirleitt hafi verið kennt í þrjá mánuði í einu frá janúar til mars og frá september til nóvember. Hann hafi kennt tvær annir en síðan hafi verið hlé í tvö ár. Í Eróbik sport hafi hann kennt eina önn, vorönn 1996. Hann hafi ekki kennt frá mars 1996 til júlí 1997. Hann tók hins vegar fram að hann myndi ekki þessar dagsetningar vel nú en hefði kannað þær þegar hann gaf skýrslu hjá lögreglu. Hann kvaðst ásamt Ólafi Hrafni hafa stofnað Hnefaleikafélag Reykjavíkur í ágúst-september 1997. Hann kvaðst vera formaður félagsins. Hafi um 100 manns stundað þar hnefaleika. Hann kveður þá Ólaf hafa átt eitthvað af þeim búnaði sem lagt var hald á en eitthvað hafi félagsmenn átt. Hann kvað mikið af búnaðinum hafa verið notað áður við aðrar íþróttir, en hann hafi stundað karate í 11 ár. Hann kvað marga hafa komið að því að skipuleggja sýninguna. Ólafur hafi talað við einhverja hjá Stöð 2. Bubbi hafi verið að gefa út plötu og það hafi verið ákveðið að slá þessu saman. Hann kvaðst hafa talað við Fjölni um að taka þátt. Hafi þeir stefnt að því að halda Íslandsmót ef hnefaleikar yrðu leyfðir, en annars í einhverju öðru landi. Hér hafi hins vegar verið um sýningu á keppni að ræða. Kvað hann Fjölni eitthvað hafa misskilið þetta. Kvað hann aðalbúnaðinn hafa verið höfuðgrímur, tannhlífar og hnefaleikahanska. Aðspurður um reglur kvað hann þetta hafa verið sýningu. Miðað hafi verið við reglur í ólympískum hnefaleikum, en tíminn hafi verið ákveðinn 3 lotur 2 mínútur hver. Hafi verið miðað við þarfir sjónvarpsins. Kvað hann þá Fjölni hafa ætlað að hittast oftar en ekki hafi orðið úr að þeir hittust nema einu sinni og færu yfir hvað þeir ætluðu að gera. Til að gera þetta raunverulegra hafi verið hafður dómari, en ákveðið fyrirfram að dómari myndi lyfta höndum beggja í lokin. Hann kvaðst vera með mjög viðkvæmt nef og stundum vakna með blóðnasir. Dómarinn hafi ekki átt að stöðva vegna þessa því að hann hafi verið upp á punt. Hann kvað þá styðjast við reglur sænska áhugamannasambandsins um hnefaleika. Hann kvaðst hafa barist nokkurn tíma fyrir lögleiðingu hnefaleika til þess að hægt væri að halda íþróttamót og iðka íþróttina. Hann kvaðst vita að hnefaleikar hefðu verið bannaðir á Íslandi en taldi svo mikið hafa breyst síðan, að sú íþrótt sem bönnuð hefði verið væri allt önnur en sú sem keppt væri í á Ólympíuleikum, til dæmis reglur um höfuðhlífar og reglur um hvar mætti kýla og hversu langar og margar loturnar væru, einnig reglur um hvenær dómari eigi að stöðva leik o.fl. Sigurinn byggist á því hver fái fleiri stig. Séu reglurnar að öllu leyti miklu strangari en í hnefaleikum atvinnumanna. Kvað hann alltaf verið að herða reglurnar, síðast 1973. Hann kvað áhugamenn um ólympíska hnefaleika hafa leitað eftir inngöngu í Íþróttasamband Íslands. Kvað hann stofnun félagsins og sýninguna á keppninni hafa átt að vera lið í því að fá þetta leyft en sýningin hefði farið úrskeiðis. Hann kvað menn verða að æfa í 3-4 ár til þess að geta tekið þátt í keppnismóti. Hann kvað karate vera miklu harðari íþrótt en hnefaleika. Hann kvað hanska eins og þá sem notaðir eru í keppni á Ólympíuleikum ekki vera meðal þeirra muna sem haldlagðir voru, slíkir hanskar séu þyngri og merktur sá staður sem leyft sé að slá með. Suma hanskana kvað hann vera frá eldri tíma og ekki notaða. Sumir hanskarnir, eins og sekkhanskar, væru aðeins notaðir til að kýla í sekki og aðrir í skuggaboxi. Hanski með höggpúða sé notaður til að slá í og hann sé einnig notaður í öðrum íþróttum við æfingar til dæmis í karate. Þá séu þarna hanskar sem ekki séu notaðir í hnefaleikum heldur í öðrum íþróttum eins og taekwondo. Í sýningu þeirri sem málið snýst um hafi verið notaðir hanskar sem séu nálægt því að vera eins og keppnishanskar. Munu þessir hanskar ekki hafa verið meðal þess sem haldlagt var. Vildi ákærði koma því að, að læknisfræðilegar rannsóknir sem gerðar hafi verið í Svíþjóð sýndu fram á að ólympískir hnefaleikar sköðuðu menn ekki þannig að þörf væri að banna íþróttina. Ákærði staðfesti skýrslur sem teknar voru af honum hjá lögreglu. Hann staðfesti einnig munaskrá yfir haldlagða muni og félagaskrá. Ákærði, Ólafur Hrafn Ásgeirsson, varaformaður Hnefaleikafélags Reykjavíkur, kvaðst hafa æft hnefaleika í Svíþjóð og kennt þá á Íslandi frá 1992 í Gallerí Sport, Eróbik Sport og Gym 80 og síðan frá miðju ári 1997 í Hnefaleikafélagi Reykjavíkur, Dugguvogi 19. Kennslan hafi ekki verið samfelld, heldur vor og haust alls 6 mánuði á ári. Kennsla 1995 í Gym 80 hafi verið allt árið en hann hafi þá aðeins haft einn mann í einkatímum. Engin kennsla hafi verið á árinu 1996 og til október 1997. Vísaði hann um kennslu sína til lögregluskýrslu. Kvað hann félagsmenn í Hnefaleikafélaginu vera um 100. Hann kvað búnað sem lagt var hald á og var í húsakynnum Hnefaleikafélagsins hafa tilheyrt bæði félaginu og félagsmönnum. Þetta hafi verið hnefaleikaklúbbur og þessi búnaður hafi verið notaður þar. Aðdragandi atburðarins 16. október 1997 hafi verið að Bubbi hafi haft samband, þetta hafi átt að vera uppákoma í útgáfuteiti hans. Þetta hafi ekki verið keppni, aðeins sýning. Dómarinn aðeins verið til skrauts. Í keppni séu fjórir dómarar, og hann hafi ekki réttindi til að vera dómari. Búnaður sem var notaður hafi verið æfingahanskar fyrir hnefaleika, grímur og gómar. Þetta hafi átt að líta út eins og hnefaleikar. Það hafi ekki átt að slá neitt, bara pota. Leikurinn hafi endað með því að þeir hafi tekist í hendur og báðum höndum hafi verið lyft upp, enginn hafi verið sigurvegari. Hann kvaðst þekkja Sigurjón og vita að hann sé með viðkvæmt nef, svo hann hafi ekkert farið úr jafnvægi þótt hann fengi blóðnasir. Hann hafi aðeins stoppað leikin til að leyfa honum að þurrka. Hann kvað hnefaleika áhugamanna og atvinnumanna vera eins og svart og hvítt. Þróunin hafi verið mjög jákvæð og byggist á öryggi. Hann kvað grunnkennslu felast í því að standa rétt, slá í sekki, en lítið sé boxað. Árið 1997 hafi þeir komið sér upp hnefaleikahring og þá hafi loksins verið komin aðstaða til æfinga. Hann kvað þá Sigurjón hafa útbúið hringinn og hafi þeir verið 7 ár að safna þessum munum sem hafi verið haldlagðir. Í áhugamannklúbbum fari maður ekki inn í hringinn nema þjálfari fylgist með og maður verði að hafa grímu, góm og þykka hanska, þykkari hanska en Fjölnir og Sigurjón hafi notað á sýningum. Kvaðst hann aldrei hafa haldið að hann væri að brjóta lög. Hafi hann talið að lögin frá 1956 sem banna hnefaleika væru úrelt, hann hafi verið að vinna að því að fá hnefaleika inn í Íþróttasambandið. Hafi margir talið að lögin væru úrelt og það hafi verið farið að leyfa margar íþróttir þar sem maður noti hendurnar. Hann hafi verið í viðtölum allt frá 1992 í sjónvarpinu og DV og aldrei hafi verið gerð athugasemd eða neitt gert, þeir hafi ekki verið að koma út úr neinum skáp 1997. Ákærði staðfesti skýrslur er hann gaf hjá lögreglunni, munaskrá og félagaskrá. Ákærði, Fjölnir Þorgeirsson fjölíþróttamaður, kvað aðdraganda atburðarins, 16. október 1997, hafa verið að Sigurjón hafi hringt í hann þar sem hann var í Istanbul og beðið hann að taka þátt í þessu ævintýramáli sem hafi verið lengi í gangi. Hafi honum verið sagt að þar sem ætti fara að leyfa þetta þá væri þessi hnefaleikakeppni og sýning og að það ætti að krýna fyrsta Íslandsmeistara eftir fjörutíu og eitthvað ár. Hann kvað hafa skilið málið þannig að þetta væri keppni og sýning. Sigurjón hafi bara talað við hann og hafi hann skipulagt þetta með Ólafi Hrafni. Búnaðurinn hafi verið ólympískir hnefaleikahanskar, gríma og pungbindi, stuttbuxur og strigaskór. Hanskarnir hafi verið á staðnum. Sigurjón hafi fengið blóðnasir og hafi þá átt að hætta eftir 40 sekúndur samkvæmt reglum og lýsa hann sigurvegara, en leiknum hafi verið haldið áfram þrjár lotur. Komið hafi í ljós að Ólafur hafði ekki réttindi til að vera dómari og hefði því átt að vera annar dómari. Hann kvaðst vera íþróttamaður og hafa marga titla og hafi hann haft áhuga á að fá Íslandsmeistaratitilinn. Daginn sem hann hafi mætt hafi sér verið sagt að þetta ætti að vera sýning. Hann hafi neitað því, hann hafi ekki verið tilbúinn til þess og því komið í þetta sem keppni. Hann hefði verið mikið í fjölmiðlum mánuðina áður og hafi þeir líklega ætlað að notfæra sér það. Hann kvaðst hafa æft hnefaleika erlendis en ekki keppt. Hann hafi verið mikið erlendis og ekki kannað málið sjálfur og talið að þetta væri löglegt. Það hafi verið skoðanakönnun á Stöð 2 um hvort ætti að leyfa hnefaleika, hafi hann talið að það væri lokapunkturinn. Vildi hann styðja það og fá titilinn í leiðinni. Kvað hann föðurbróður sinn hafa verið Íslandsmeistara í hnefaleik þegar þeir voru bannaðir og það hefði höfðað til hans að halda titlinum í fjölskyldunni. Hann kvaðst hafa vitað að Bubbi væri með útgáfutónleika og talið að það vekti athygli. Hann kvað muninn á áhugamanna- og atvinnumannahnefaleikum felast í búnaði, til dæmis væru hanskar þyngri og því ekki eins hættulegir, grímur fyrir andliti, og reglur, sérstaklega varðandi lotur, væru öðruvísi, sem og reglur varðandi dómgæsluna. Í áhugamannaleikum eigi að stöðva leikinn meiðist annar eitthvað, blæði til dæmis, og hafi hinn þá unnið leikinn. Hann kvaðst hafa komið á röngum forsendum til leiks. Hann kvaðst þá hafa verið búinn að heyra að ekki væri farið að leyfa hnefaleika. Kvaðst hann telja aðrar íþróttir vera mun hættulegri, svo sem kickbox, karate og júdó. Kvað hann hnefaleikahanska og púða vera á flestum heilsuræktarstöðvum. Hann staðfesti lögregluskýrslu sína. Ákærði, Ásbjörn Kristinn Morthens tónlistarmaður, kvaðst hafa verið áhugamaður um hnefaleika í um 30 ár. Hann kvað aðdraganda atburðarins 16. október 1997 hafa verið þann í grófum dráttum að hjá honum hafi staðið fyrir dyrum að gefa út hljómdisk og hafi hann haft það fyrir venju að velja óvenjulega staði í slíkum tilvikum til að vekja athygli á því sem hann væri að gera og þá um leið að hafa einhvers konar uppákomur með. Hann hafi til dæmis haldið blaðamannafundi í fokheldri Perlunni og Sundlaugum Reykjavíkur. Hann hafi heyrt á Stöð 2 að áhugi væri á að filma einhverja hnefaleikara og hafi hann fengið þá hugmynd að halda útgáfuteiti í Dugguvogi. Síðan hafi Jón Ársæll fréttamaður spurt hvort hann mætti filma þetta útgáfuteiti. Hann kvaðst hafa talað við Ólaf um það hvort þeir gætu haft einhvers konar sýningu. Hnefaleikasýningin hafi hins vegar ekki átt að vera aðalatriðið og hafi það ekki komið til fyrr en á síðustu stundu og hann ekki verið alls kostar ánægður með það, því hagur hans sem tónlistarmanns hafi verið sá að platan hans vekti athygli. Engu að síður hafi þetta átt að vera uppákoma eða skemmtiatriði. Hann kvað fjölmiðlamennina hafa verið búna að undirbúa þetta í marga daga. Hann kvaðst hins vegar hafa verið hlynntur því að hafa hnefaleika, hann væri áhugamaður um hnefaleika og vissi að það myndi vekja athygli. Þannig hafi uppákoman tengst því að auglýsa þennan hljómdisk. Hafi þetta verið hluti af listrænni tjáningu hans. Sjálfur kvaðst hann hafa æft hnefaleika í Danmörku sér til heilsubótar, sippað, skuggaboxað og slegið í púða, hann kvað tæki til þessa vera á mörgum heilsuræktastöðvum, og alls staðar þar sem karate eða taekwondo sé stundað. Hann kvaðst þekkja mjög vel til þess munar sem sé á hnefaleikum áhugamanna og atvinnumanna. Hann hafi verið áhugamaður um hnefaleika í 30 ár, hafi kynnst þessu í Danmörku og menn geti nálgast þetta nú á veraldarvefnum. Reglunum hafi oft verið breytt og síðast fyrir rúmlega einu ári síðan, þá hafi verið fyrirskipað að þumallinn væri saumaður inn í hanskann til að koma í veg fyrir augnmeiðsli. Munurinn sé fyrst og fremst sá að atvinnumenn fái greitt fyrir að stunda íþróttina en áhugamenn ekki. Áhugamannahnefaleika geti maður byrjað að æfa 6-7 ára gamall og byrjað að keppa 16 ára en ekki megi keppa eftir 33 ára aldur. Í áhugamannahnefaleikum sé læknir viðstaddur allar keppnir. Fái maður þungt högg, vankist, sé bannað að keppa í 30 til 90 daga og má ekki byrja aftur nema læknir gefi leyfi til þess. Rotist maður, sem sé sjaldgæft, sé skylt að vera á sjúkrahúsi í 48 klukkutíma. Ekki sé leyft að keppa nema með höfuðhlífar. Skýrslur frá Kanadíska læknasambandinu og ólympíska sambandinu greini frá því að innan við 98% keppenda sleppi við meiðsli í áhugamannahnefaleikum og deginum áður hafi lokið Evrópumeistaramótinu í áhugamannahnefaleikum, sem hafi staðið yfir í 10 daga, og hafi ekki orðið nein meiðsli í þeirri keppni. Það sé mjög sjaldgæft að meiðsli verði og þá yfirleitt sé um hreint slys að ræða. Lýsti hann því áliti sínu að hnefaleikar hefðu verið bannaðir á Íslandi 1956 af tilfinningalegum ástæðum en ekki með gildum rökum. Hann kvað þarna hafa farið fram sýningu á hnefaleikum. Þriðji maðurinn í hringnum, dómarinn, hafi verið upp á punt. Hann kvaðst hafa tekið að sér, eftir að lagt hafði verið hart að honum af starfsmönnum Stöðvar 2, að lýsa þessu og hafi það verið óundirbúið því hann hafi ekki verið í því hlutverki þarna. Áður en þessi sýning fór fram kveðst hann hafa talað við bæði Sigurjón og Fjölni, vegna þess að þetta var sýning í hans teiti og hafi komið skýrt fram hjá þeim báðum að þetta væri sýning, og kvaðst hann hafa áminnt þá báða um að sýna léttleika og vera ekkert að taka á, en því miður hafi það ekki gengið eftir. Hafi Fjölni hlaupið kapp í kinn og tekið öðruvísi á þessu. Í sýningu af þessu tagi séu engar sérstakar reglur nema að þar sé enginn sigurvegari. Hann kvaðst hafa litið á þetta sem kynningu og þar af leiðandi hafi engar reglur verið settar niður nema um tíma lotanna og að ekki ætti að slá þungt. Hann kvaðst hafa tekið á móti fólki og útskýrt að þarna færi fram sýning. Aðspurður hvort tilgangur hans með þessari uppákomu hafi verið að koma á framfæri mótmælum gegn banni við hnefaleikum, kvað hann þetta bara vera part af sinni tjáningu, sínu litrófi sem listamaður. Vitnið, Ellert Schram, forseti Íþróttasambands Íslands, kvað það, að íþróttagrein væri viðurkennd af alþjóða ólympíunefndinni, þýða að viðkomandi íþróttagrein fengi réttindi innan alþjóðlegrar íþróttahreyfingar og heimilað væri að taka hana upp á Ólympíuleikum. Hafi hnefaleikar verið á dagskrá Ólympíuleikanna lengst af þessari öld. Það væri einsdæmi að íþróttagrein væri bönnuð. Hann taldi það vera mál Íþróttasambandsins að ákveða hvort tiltekið fyrirbæri væri íþróttagrein. Fjöldamargar nýjar íþróttagreinar hafi sprottið upp á síðustu árum sem þurfi að skilgreina hvort falli undir þetta hugtak "viðurkennd íþrótt". Að því er hnefaleika varði hafi það aldrei verið vafi að hnefaleikar væru íþróttagrein. Afstaða íþróttahreyfingarinnar sé að öllum sé frjálst að stunda allt það sem teljist íþrótt. Eigi menn að geta leikið sér á eigin áhættu og vísaði vitnið í því sambandi til Jónsbókar. Íþróttahreyfingin lúti hins vegar landslögum og þar af leiðandi sé ekki unnt að taka hnefaleika inn í Íþróttasambandið. Hann kvað það vera viðleitni Ólympíunefndarinnar að gera leikana að vettvangi allra íþrótta. Kvað hann vera til tvenns konar hnefaleika og væru strangari kröfur gerðar til reglna og búnaðar í keppni á Ólympíuleikunum, sem miðaði að því að koma í veg fyrir meiðsli. Kvað hann um allt aðra íþrótt að ræða í dag en þá sem hefði verið stunduð hér 1956. Taldi hann að margar fangbragðaíþróttir sem stundaðar væru á Íslandi í dag væru ekki hættuminni en hnefaleikar og enginn hefði gert athugasemdir við iðkun þeirra. Lýsti vitnið þeirri skoðun sinn að hann teldi það brot á mannréttindum að banna mönnum með lögum að stunda ákveðna íþróttagrein. Vitið, Sigurbjörn Sveinsson, stjórnarmaður í Læknafélagi Íslands, kvaðst ekki hafa fylgst með breytingum á reglum í áhugamannahnefaleikum og ekki vera kunnugt í smáatriðum um þær breytingar sem þar hefðu orðið. Hann kvað það hins vegar vera ljóst að hnefaleikar atvinnumanna væru hættuleg íþrótt og skaðaði þá einstaklinga sem tækju þátt í þeim. Hættuleg slys yrðu í slíkum leikum og þekktar væru langvinnar afleiðingar þeirra á miðtaugakerfið. Hann kvað einnig vera viðurkennt að slík hættuleg slys yrðu ekki á áhugamannaleikum. Hins vegar hefðu langtímaafleiðingar af völdum áhugamannahnefaleika ekki verið rannsakaðar og lægi ekkert fyrir um þær. Hann vísaði til rannsóknar sem gerð hefði verið á augum áhugamanna sem stunduðu hnefaleika og samanburðarhópi sem hefði gefið afgerandi niðurstöðu um meiðsli í hnefaleikahópnum. Aðspurður kvað hann höfuðhlíf draga úr yfirborðsáverkum en hún kæmi ekki í veg fyrir alvarlega snúningsáverka og fram- og aftursveiflu á höfuð. Hann kvaðst ekki þekkja til sænskrar rannsóknar frá árinu 1973. Hann kvað Læknafélagið telja að löggjöfin hefði reynst vel og ekki ætti að breyta henni nema að vel yfirveguðu máli. Vitnið, Þorsteinn Einarsson, var íþróttakennari og íþróttafulltrúi ríkisins í 40 ár og var meðlimur í Ólympíunefnd Íslands og síðan ritari fræðsluráðs, eða akademíu, Ólympíunefndar. Hann kvað fyrst hafa verið keppt í áhugamannahnefaleikum á Ólympíuleikunum í St Luis 1904 og aftur í London 1908, en svo næst 1920 í Antwerpen og allar götur síðan. Hann kvað alþjóða ólympíunefndina ekki setja reglur fyrir neinar íþróttir, en hún sjái um að sérsamböndin fyrir hverja grein setji þessar reglur. Árið 1920 hafi Alþjóðasambandið um hnefaleika verið myndað og hafi þá verið gerður greinarmunur á hnefaleikum atvinnumanna og áhugamanna. Áhugamennirnir hafi myndað alþjóðasamtök. Þessi sérsambönd sjái um að semja reglur. Merkasta breytingin sem hafi verið gerð á reglunum frá því sem var hjá atvinnumannahnefaleikum hafi verið að keppt skyldi í þremur lotum sem hver mætti ekki vara lengur en í þrjár mínútur. Þá sé rothögg til dæmis ekki endanlegur sigur, heldur ráði stig. Markmiðið hafi verið heilbrigði og öryggi Hjá atvinnumönnum hafi loturnar mátt vera sex, en lotulengdin tvær mínútur.. Ýmsar fleiri reglur hafi verið settar og breytt. Hann kvað ólympíska hnefaleika ekki vera til. Átt væri við að greinin væri viðurkennd sem keppnisgrein á Ólympíuleikum. Reglur Alþjóðasambandsins gildi á Ólympíuleikum, í heimsmeistarakeppni áhugamanna, Evrópumeistarakeppni áhugamanna, landsmótskeppni áhugamanna sem og á öðrum mótum. Höfuðhlífar og tanngarðshlífar hafi verið til 1956 en það hafi ekki verið skylda að nota slíkt og hafi ekki verið gert. Hann kvaðst mótfallinn því að banna íþróttagrein með lögum, slíkar ákvarðanir eigi íþróttamennirnir sjálfir að taka. Hann kvaðst ekki hafa næga þekkingu á þeim breytingum sem orðið hefðu á íþróttinni á síðari árum til að tjá sig um þær. Hann kvað hnefaleika áhugamanna og atvinnumanna vera sömu íþrótt en reglurnar sem giltu væru ólíkar. Umgerðin væri önnur en íþróttin hin sama. Með lögunum 1956 hafi allir hnefaleikar hvaða nafni sem nefndust verið bannaðir, þetta hafi verið allsherjarbann. Menn hafi ekki mátt eiga hanska heima hjá sér, það hafi ekki mátt sýna myndir eða skrifa lýsingar á hnefaleikakeppni og bannað hafi verið að sýna hnefaleika í kvikmyndahúsum. Málsástæður aðila Sækjandi rakti að nokkru sögu hnefaleika í málflutningi sínum og þær reglur sem gilda á mótum áhugamanna. Lögð hafa verið fram gögn þar að lútandi. Kvað hann lotureglur vera óbreyttar frá upphafi alþjóðasamtaka áhugamanna um hnefaleika sem hefðu verið stofnuð 1920. Eðli hnefaleika væri slíkt að atlagan beindist sérstaklega að höfði mótleikara og slys gætu orðið. Markmiðið væri að veikja andstöðu mótleikara með höggum og vinna þannig stig, stig væru í samræmi við fjölda högga. Það væri markmið að slá andstæðing niður og lytu reglur til dæmis að því hvenær það hefði tekist og um ráðstafanir eftir rothögg. Lögum nr. 92, 1956 hefði verið ætlað að ná bæði til hnefaleika atvinnumanna og áhugamanna, enda væri um eina íþrótt að ræða. Samkvæmt lögunum væri bannað að keppa, sýna og kenna hnefaleika. Í þessu fælist takmörkun á athafnafrelsi og þar sem meginreglan væri að allar íþróttir væru leyfðar bæri að skýra bann þetta þröngt. Tilgangur laganna hefði hins vegar verið að koma í veg fyrir meiðsli, lögin væru eins konar slysavörn. Hér væri um árásaríþrótt að ræða en ekki sjálfsvarnaríþrótt. Meðan Alþingi hefði ekki breytt afstöðu sinni væru hnefaleikar bannaðir. Ákærðu hefði verið vel ljóst að hnefaleikar væru bannaðir svo sem fram komi í framburði þeirra og komið hafi fram í fjölmiðlum. Að því er jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar varðar, þá séu allir borgarar jafnir fyrir lögum um að banna hnefaleika og eigi það jafnt við um ákærðu og aðra sem hafi fylgt þeim. Þá sé þjóðfélagi rétt, samkvæmt mannréttindasáttmála Evrópu, að takmarka athafnir af heilbrigðis- eða siðferðisástæðum. Samræmist lögin um bann við hnefaleikum því sáttmálanum. Þessi lög þjóni þeim tvíþætta tilgangi að vernda heilbrigði og siðgæði. Siðferðisreglur séu brotnar ef hegðun teygi sig út fyrir visst viðmið, barsmíðar særi siðferðiskennd almennings. Þá hafi veri leitað álits Læknafélags Íslands og hafi niðurstaða stjórnar félagsins verið að ekki væri rétt að breyta lögunum. Í framburði vitnisins, Sigurbjörns Sveinssonar læknis, hafi komið fram að þótt höfuðhlíf dragi úr höggum, verndi hún ekki gegn snúningsáverkum. Loks sé sannað að ákærðu hafi brotið gegn lögum nr. 92, 1956 með því að skipuleggja sýningu, sýna og kenna hnefaleika. Ákærðu, Sigurjón og Ólafur Hrafn, hafi um árabil safnað munum til hnefaleika og innréttað hnefaleikasal. Þá hafi sýning hnefaleikakeppninnar farið fram á þeim tíma sem hvað mest sé horft á sjónvarp og ákærðu hafi verið ljóst að um lögbrot var að ræða. Verjandi ákærðu, Sigurjóns og Ólafs Hrafns, vísaði til 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33, 1944, sbr. 3. gr. laga nr. 97, 1995 um að allir skuli jafnir fyrir lögum. Kvað hann hér á landi vera stundaðar ýmsar íþróttir sem hafi það að markmiði að koma andstæðingi í gólfið eða gera hann óvígan, að sparka í andstæðinginn og slá, jafnvel í höfuð, nefndi hann til dæmis karate, júdó, taekwondo og sparkbox. Þessar íþróttagreinar séu kallaðar sjálfsvarnaríþróttir og hafi þær ekki þekkst hér á landi þegar lög nr. 92, 1956 voru sett. Í hnefaleik skipti vörn ekki síður máli en sókn og gæti íþróttin því kallast sjálfsvarnaríþrótt. Hnefaleikar í dag séu allt önnur íþrótt en sú sem hafi verið bönnuð með lögum 1956. Aðdragandi laganna hafi verið að lögreglumaður hafi hlotið alvarleg meiðsl af völdum einhvers sem talinn var stunda hnefaleika. Engin gögn eða rökstuðningur séu til stuðnings þeim fullyrðingum sem komið hafi fram í greinargerð með lögunum að stórslys og dauðsföll leiddu af hnefaleikum. Hafi lögin farið nær umræðulaust í gegnum þingið. Sú íþróttagrein þar sem flest alvarleg slys verði sé knattspyrna. Þar sé mikil harka og margir stundi íþróttina. Menn hljóti beinbrot, liðbönd slitni, menn vankist og rotist og höfuðmeiðsl hafi hlotist af. Knattspyrna sé ekki bönnuð þrátt fyrir þessar afleiðingar. Það séu því ekki tæk rök að líkja banni á hnefaleikum við einskonar slysavarnir. Löggjafinn hafi ekki séð fyrir þá þróun sem orðið hafi í reglum og búnaði og sem nú gildi við iðkun hnefaleika. Löggjafinn hafi ekki séð fyrir sjónvarp, menn geti nú horft á hnefaleika í sjónvarpi og leigt myndbönd með hnefaleikum. Hér gildi það sama, að um gjörbreytta íþrótt sé að ræða frá því sem löggjafinn bannaði. Allir eigi að vera jafnir fyrir lögum, en ekkert sé aðhafst í sambandi við sjónvarp og myndbönd í dag og ekki sé amast við sambærilegum íþóttum. Í tilviki sem þessu verði að nota mjög þrönga lagatúlkun. Það sem lögin banni sé sú hnefaleikaíþrótt sem stunduð hafi verið hér 1956. Þá bendi ekkert til þess að þau rök sem voru til staðar 1956 séu til staðar í dag og sá læknisfróði maður sem komið hafi fyrir dóminn hafi aðeins getað nefnt eina rannsókn frá 1993. Orsakir þeirra meiðsla sem hún fjalli um, þ.e. á augum, megi ef til vill rekja til þumalfingurs. Nú hafi hnefaleikahanskanum verið breytt með því að sauma þumalinn inn í hanskann til að fyrirbyggja meiðsli á augum. Niðurstaðan sé sú að lög nr. 92, 1956 taki ekki til þeirrar kennslu né til þeirrar sýningar sem ákært sé fyrir. Ekki hafi verið um keppni að ræða 16. október 1997. Enginn hafi staðið uppi sem sigurvegari. Hér hafi verið um að ræða uppákomu til kynningar á geisladiski. Útfærslan hafi verið tjáning listamannsins. Enn fremur séu þessi lög fallin brott fyrir notkunarleysi. Ekki hafi reynt á lögin í 42 ár. Vitað sé að hnefaleikar hafi verið stundaðir í mörgum einkaklúbbum, en þeim hafi ekki verið beitt þrátt fyrir vitneskju ákæruvalds og lögreglu um að þau væru margbrotin. Af því leiði að lögunum verði nú ekki beitt. Verjandi ákærða, Fjölnis, kvað hann hafa att kappi í íþróttagrein sem sé viðurkennd og keppt sé í á Ólympíuleikunum. Bann við hnefaleikum með lögum nr. 92, 1956 nái ekki til þeirrar íþróttar sem hann hafi verið að keppa í . Ef ekki verði fallist á þetta sé um að ræða brot á 65. gr. stjórnarskrár gegn ákærða, þar sem hvers konar mismunun sé bönnuð á öllum sviðum löggjafar. Lög sem þessi yrðu varla sett nú eftir að 65. gr. stjórnarskrár tók gildi . Hér sé um að ræða gömul lög sem ekki hafi verið breytt og sem valdi mismunun. Árið 1956 hafi þjóðfélagsmyndin verið önnur, þá hafi verið þjóðfélag hafta og banna. Lýsti verjandi búnaði og reglum alþjóðasamtaka áhugafélaga um hnefaleika sem gilda í dag og bar saman við ástandið þegar lögin voru sett. Hann kvað slys í dag í hnefaleikum ekki vera meiri en í öðrum íþróttagreinum og um sé að ræða íþróttagrein sem sé stunduð í flestum lýðræðisríkjum. Íþróttin samræmist markmiði 1. gr. íþróttalaga. Verjandi ákærða, Ásbjörns Kristins, lagði áherslu á að hlutur hans í uppákomunni hefði verið að tjá afstöðu sína til hnefaleikabannsins. Hann væri þekktur fyrir að hafa skoðanir á málefnum og að láta þau til sín taka. Sett hefði verið á svið eins konar leiksýning til þess að tjá þessa afstöðu til banns á íþróttagrein sem hefði verið bönnuð með lögum stuttu eftir að almenn íþróttalög voru sett, þar sem íþróttir eru skilgreindar og lýstar frjálsar. Að refsa ákærða fyrir þessa tjáningu væri skerðing á tjáningarfrelsi listamanns sem sé verndað af 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 11. gr. laga nr. 97, 1995. Væri þetta bann sambærilegt banni sem sett var við að gefa út rit eldri en frá 1400 nema með samræmdri stafsetningu fornri og fjallað hafi verið um í svonefndu Hrafnkötlumáli. Ekki sé rétt að gera mönnum refsingu fyrir að að gera grín að lagareglu og setja á svið líkingu af hnefaleik í því skyni að vekja menn til umhugsunar um málefni. Vert sé að hyggja að því í þessu sambandi að Íslendingar hafi nú árum saman haft aðgang að sýningum á hnefaleikum á sjónvarpsstöðinni Eurosport. Í máli þessu vanti öll efnisatriði sem lög um að banna hnefaleika frá 1956 taki til og verði því ekki refsað samkvæmt þeim. Þá brjóti lögin í bága við jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Niðurstaða. Tilgangur laga nr. 92, 1956 um að banna hnefaleika var samkvæmt lögskýringargögnum að banna hvers konar hnefaleika á Íslandi. Á þeim tíma hafði verið keppt í hnefaleikum á Ólympíuleikum í hálfa öld. Þær reglur sem farið er eftir í hnefaleikakeppni á Ólympíuleikum eru þær sömu og í öðrum alþjóðlegum keppnum áhugamanna í þessari íþrótt, og hið sama á við um iðkun áhugamanna almennt. Einstaka landssambönd kunna þó að hafa vissar sérreglur á sínu svæði. Hugtakið "ólympískir hnefaleikar" þykir vera villandi þar sem ekki er um að ræða sérstaka íþróttagrein, frábrugðna þeirri sem áhugamenn í hnefaleikum stunda. Ekki er fallist á þá fullyrðingu að hnefaleikar áhugamanna séu í dag önnur íþrótt en sú sem stunduð var á árinu 1956. Hins vegar er upplýst að þróun reglna og útbúnaðar hefur breyst á þessum árum og að markmið þeirra breytinga hefur verið að fyrirbyggja áverka og slys. Ekki verður annað séð, samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir liggja, og rakið hefur verið hér að framan, en að verulegur árangur hafi náðst í þá veru. Hins vegar er ekki fallist á að þessar framfarir valdi því að lög nr. 92, 1956 eigi ekki við um íþróttina í dag. Af því leiðir að sú háttsemi sem ákært er fyrir samkvæmt ákæruliðum I. - III. á undir lög nr. 92, 1956. Þá er því haldið fram af hálfu verjenda að lög nr. 92, 1956 séu fallin brott fyrir notkunarleysi. Ekki er fallist á það. Hér er ekki um mjög gömul lög að ræða. Á árunum 1994 og 1995 var ákært fyrir háttsemi sem talin var fara í bága við þau. Árin 1993, 1994 og 1995 var á Alþingi flutt þingsályktunartillaga um að skipuð yrði þriggja manna nefnd til þess "að kanna hvort rétt sé að leyfa ólympíska hnefaleika sem íþróttagrein hér á landi". Í febrúar 1995 samþykkti þingið að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Hnefaleikafélag Reykjavíkur er stofnað af ákærðu, Sigurjóni og Ólafi Hrafni, meðal annars sem þáttur í þeirri baráttu þeirra að fá íþróttina viðurkennda á ný og höfðu þeir samband við alþingismenn og Íþróttasamband Íslands í þessu skyni. Ekkert af framangreindum atriðum samrýmist þeirri fullyrðingu að lögin séu fallin úr gildi fyrir notkunarleysi. Þótt það kunni að vera rétt sem verjendur halda fram að á seinni árum hafi lögum þessum ekki verið fylgt fast eftir, að því er lýtur að sýningu í fjölmiðlum á efni um hnefaleika eða með útleigu myndbanda, þá þykir það í sjálfu sér ekki fullnægjandi til þess að lögin verði talin fallin brott fyrir notkunarleysi. Því er haldið fram að í lögum nr. 92, 1956 felist mannréttindabrot. Hugtakið mannréttindi tekur til tiltekinna grundvallarréttinda. Frelsi manna til sérhverra athafna fellur hins vegar ekki undir hugtakið mannréttindi. Samfélag getur með réttu takmarkað athafnafrelsi þegna sinna eða gert þeim að sæta ákveðnum skilyrðum. Slíkar kvaðir skulu ákvarðaðar með lögum og hafa samfélagslegan tilgang svo sem að vera til verndar heilsu eða siðgæði, og samrýmast lýðræðislegum hefðum samfélagins. Sem dæmi má nefna skyldu til að nota öryggisbelti í bifreið og reglur um meðferð skotvopna. Markmið löggjafans með setningu laga nr. 92, 1956 um að banna hnefaleika var af heilsufarslegum og siðgæðislegum toga. Endurmat á því hvort lögin þjóni í dag þessum tilgangi er á verksviði löggjafarþingsins. Verjendur telja lög nr. 92, 1956 stangast á við jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 3. gr. laga nr. 97, 1995. Ekki er fallist á þetta sjónarmið. Lögin taka jafnt til allra íslenskra þegna án tillits til kynferðis, skoðana, samfélagsstöðu eða annars þess er máli skiptir. Margvísleg mismunun á sér óumflýjanlega, og eðli málsins samkvæmt, stað í lýðræðislegu samfélagi. Túlka verður 65. gr. stjórnarskrárinnar með hliðsjón af grundvallarréttindum. Lögmæt takmörkun á athafnafrelsi telst ekki mismunun. Fullyrðing um að aðrar skyldar athafnir, hættulegri eða ósiðlegri, séu ekki bannaðar að lögum eru ekki rök fyrir því að bann við tiltekinni háttsemi sé brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ekki er fallist á að með sakfellingu sé brotið gegn tjáningafrelsi ákærða Ásbjörns Kristins sem listamanns. Þó að uppákoman væri þáttur í útgáfuteiti hans var hún í sjálfu sér ekki hans hugverk. Samkvæmt því er hér hefur verið rakið eru ákærðu hver um sig fundinn sekur um þá háttsemi sem lýst er í I., II. og III. lið ákæru, að öðru leyti en því að telja verður að sú háttsemi sem ákært er fyrir í I. og II. ákærulið hafi verið sýning á hnefaleik en ekki keppni. Að því er varðar ákærulið III. verður einnig að leggja frásögn ákærðu sjálfra til grundvallar um það tímabil sem þeir hafa kennt hnefaleik. Ákærði Sigurjón kvaðst ekki muna gjörla hvaða tímabil hann kenndi og vísaði til lögregluskýrslu sinnar. Hann kvaðst hafa kannað málið þegar hann gaf hana. Þykir því rétt að leggja lögregluskýrsluna til grundvallar um þetta atriði. Samkvæmt þessu verður hlé á kennslu beggja ákærðu í eitt og hálft ár, frá lokum árs 1995 til júlí 1997. Mál þetta var þingfest 22. janúar 1998. Sök ákærðu, Sigurjóns og Ólafs Hrafns, vegna kennslu til ársloka 1995 er því fyrnd og eru þeir aðeins sakfelldir fyrir að hafa kennt hnefaleik frá júlí til október 1997. Enginn ákærðu hefur sakarferil sem skiptir máli við ákvörðun refsingar. Í tilvikum allra er ýmist um það að ræða að brotið megi teljast þáttur í baráttu fyrir því að fá lögum nr. 92, 1956 breytt eða að til staðar hefur verið sú trú að gildi þeirra laga væri að minnsta kosti umdeilanlegt. Eins og atvikum er hér háttað þykir rétt að að fresta ákvörðun refsingar allra ákærðu og falli hún niður að liðnum tveimur árum haldi þeir almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22, 1955. Með 1. tl. 1. mgr. 69. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940 er heimilað að gera upptæka með dómi hluti sem orðið hafa til við misgerning eða hafðir hafa verið til að drýgja brot með, nema þeir séu eign manns sem ekkert er við brotið riðinn. Ekki hefur tekist að upplýsa í máli þessu hvaða hnefaleikahanskar voru notaðir í ofangreindri sýningu hinn 16. október 1997, né hvort þeir eru meðal þess sem lagt var hald á. Eitthvað af þeim munum sem krafist er upptöku á er eign annarra en ákærðu, eitthvað af þeim munum sem krafist er upptöku á er notað við aðrar íþróttir, sem ekki eru bannaðar með lögum, sumir munirnir teljast til minjagripa eða sýningargripa. Ákæran er þannig fram sett að ekki er unnt að sundurgreina munina samkvæmt framansögðu að öðru leyti en því er varðar allt það er tengist hnefaleikahring, sem tekinn var niður í húsnæði Hnefaleikafélags Reykjavíkur að Dugguvogi 19 í Reykjavík og tengist alfarið þeirri háttsemi sem sakfellt er fyrir. Skulu þeir munir sem hér eru taldir ásamt setti af lotuspjöldum gerðir upptækir: Stuðpúðar í horn á hnefaleikahring, gólfdúkur úr hnefaleikahring, snæri til að festa niður gólfdúk í hnefaleikahring, þrír kaðlar úr hnefaleikahring, tvær festingar fyrir kaðla á súlur úr hnefaleikahring, tvær járnsúlur með festingum fyrir kaðla úr hnefaleikahring. Að öðru leyti þykir verða að vísa kröfu ákæruvaldsins, um upptöku muna þeirra sem lagt var hald á, frá dómi. Ákærðu skulu allir sameiginlega greiða 100.000 krónur í saksóknarlaun í ríkissjóð. Ákærðu, Sigurjón og Ólafur Hrafn, skulu greiða skipuðum verjanda sínum, Hilmari Ingimundarsyni hæstaréttarlögmanni, sameiginlega 100.000 krónur í málsvarnarlaun. Ákærði, Fjölnir Þorgeirsson, skal greiða skipuðum verjanda sínum, Guðmundi Ágústssyni héraðsdómslögmanni, 80.000 krónur í málsvarnarlaun. Ákærði, Ásbjörn Kristinn, skal greiða skipuðum verjanda sínum, Sigurði G. Guðjónssyni hæstaréttarlögmanni, 80.000 krónur í málsvarnarlaun. Með sókn málsins fór Hrund Hafsteinsdóttir fulltrúi lögreglustjórans í Reykjavík. Dómsorð: Ákvörðun um refsingu ákærðu, Sigurjóns Gunnsteinssonar, Ólafs Hrafns Ásgeirssonar, Fjölnis Þorgeirssonar og Ásbjörns Kristins Morthens, skal fresta í tvö ár frá birtingu dóms þessa að telja og falli hún niður að þeim tíma liðnum haldi þeir almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940. Eftirtaldir munir skulu gerðir upptækir: Stuðpúðar í horn á hnefaleikahring, gólfdúkur úr hnefaleikahring, snæri til að festa niður gólfdúk í hnefaleikahring, þrír kaðlar úr hnefaleikahring, tvær festingar fyrir kaðla á súlur úr hnefaleikahring, tvær járnsúlur með festingum fyrir kaðla úr hnefaleikahring og sett af lotuspjöldum. Að öðru leyti er kröfu ákæruvaldsins um upptöku muna vísað frá dómi. Ákærðu skulu greiða sameiginlega 100.000 krónur í saksóknarlaun í ríkissjóð. Ákærðu, Sigurjón Gunnsteinsson og Ólafur Hrafn Ásgeirsson, skulu sameiginlega greiða skipuðum verjanda sínum, Hilmari Ingimundarsyni hæstaréttarlögmanni, 100.000 krónur í málsvarnarlaun. Ákærði, Fjölnir Þorgeirsson, skal greiða skipuðum verjanda sínum, Guðmundi Ágústssyni héraðsdómslögmanni, 80.000 krónur í málsvarnarlaun. Ákærði, Ásbjörn Kristinn, skal greiða skipuðum verjanda sínum, Sigurði G. Guðjónssyni hæstaréttarlögmanni, 80.000 krónur í málsvarnarlaun.
|
Mál nr. 653/2011
|
Virðisaukaskattur Tekjuskattur Bókhaldsbrot Sekt Vararefsing
|
Á og S voru sakfelldir fyrir stórfelld brot gegn lögum um virðisaukaskatt og lögum um bókhald sem framin voru í rekstri I ehf., en Á var skráður stjórnarmaður og framkvæmdastjóri félagsins og S starfandi framkvæmdastjóri þess. Þá voru þeir einnig sakfelldir fyrir stórfelld brot gegn lögum um tekjuskatt og lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Á var gert að sæta fangelsi í 5 mánuði, en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Honum var einnig gert að greiða ríkissjóði 19.300.000 krónur í sekt, en sæta ella fangelsi í 9 mánuði. S var dæmdur í 8 mánaða fangelsi, en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Þá var honum gert að greiða ríkissjóði 16.500.000 krónur í sekt, en sæta ella fangelsi í 8 mánuði.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson og Ólafur Börkur Þorvaldsson og Skarphéðinn Þórisson hæstaréttarlögmaður. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 5. desember 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærðu verði staðfest, en að refsing þeirra verði þyngd. Ákærðu krefjast þess hvor um sig að ákæru á hendur þeim verði vísað frá héraðsdómi en ella að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim til nýrrar meðferðar. Til vara krefjast þeir sýknu af kröfu ákæruvaldsins. Að því frágengnu krefjast þeir þess að refsing þeirra verði milduð og hún bundin skilorði að öllu leyti. Þá krefst ákærði Ásmundur Gunnar Stefánsson þess að auki og að sekt sú sem honum var gert að greiða með héraðsdómi verði lækkuð. I Ákæra í máli þessu var gefin út 15. júlí 2008 á hendur ákærðu, Ásmundi Gunnari og Stefáni Gunnari, og á hendur einkahlutafélaginu Icefox á Íslandi. Málinu var ekki áfrýjað hvað félagið varðar. Við flutning málsins hér fyrir dómi var því haldið fram af hálfu ákærða Stefáns Gunnars að áfrýja hefði átt málinu líka fyrir félagið, enda hefði það ekki verið undanskilið í áfrýjunaryfirlýsingu. Það sé því rangt að félagið hafi unað héraðsdómi og mistök orðið af hálfu ákæruvaldsins við gerð áfrýjunarstefnu. Í yfirlýsingu um áfrýjun, sem er undirrituð af báðum ákærðu segir meðal annars svo: ,,Með fjölskipuðum dómi ... vorum við ákærðu, Ásmundur Gunnar Stefánsson ... og Stefán Gunnar Þengilsson, ... sakfelldir persónulega og vegna Icefox á Íslandi ehf., ... dæmdir fyrir brot á skatttalögum ... Við unum ekki sakfellingu og áfrýjum í því skyni, ... Við munum tilkynna Hæstarétti síðar hverjir verða lögmenn okkar fyrir Hæstarétti Íslands.“ Yfirlýsingin tilgreinir samkvæmt framansögðu aðeins ákærðu tvo sem áfrýjendur. Áfrýjunarstefna er í samræmi við þetta. Verður því litið svo á að Icefox á Íslandi ehf. uni héraðsdómi. II Ákærði Ásmundur Gunnar reisir aðalkröfu sína um að ákæru á hendur honum verði vísað frá héraðsdómi og kröfuna um heimvísun málsins á því að hann hafi hvorki komið nálægt bókhaldi Icefox á Íslandi ehf. né öðru er laut að stjórn félagsins. Hann hafi aldrei komið nálægt skjalagerð er leiddi til rangra virðisaukaskattsskila. Þá heldur hann því fram að því er varðar B lið ákæru að álitamál sé, hvernig færa eigi í bókhaldi úttektir hluthafa í einkahlutafélagi. Þá kveðst hann ekki geta greitt hina ætluðu ólögmætu úttekt þar sem skattyfirvöld hafi þegar ákveðið að skattleggja hann. Loks teflir hann fram þeim röksemdum að hvergi komi fram hvernig Icefox á Íslandi ehf. hafi fært í bókhaldi sínu fjármálaviðskipti ákærða. Það hafi ekki verið fyrr en 18. ágúst 2008 sem fram hafi komið að endurskoðandi félagins telji að um lán frá félaginu til þessa ákærða hafi verið að ræða. Framangreindar röksemdir lúta allar að efnisþætti málsins og eru því hvorki grundvöllur þess að vísa málinu frá héraðsdómi né heimvísunar þess. Ákærði Stefán Gunnar reisir kröfu sína um að ákæru á hendur honum verði vísað frá héraðsdómi og kröfu um heimvísun málsins á því að hann verði ekki saksóttur samkvæmt A lið ákæru sem starfandi framkvæmdastjóri Icefox á Íslandi ehf. og að færður viðskiptareikningur hans hjá félaginu sé ekki viðhlítandi grundvöllur fyrir vantöldum skattstofnum og þar með saksókn samkvæmt C lið ákæru. Röksemdir þessar lúta einnig að efnisþætti málsins og verða því ekki grundvöllur síðastgreindra krafna þessa ákærða. Þá reisir ákærði þessar kröfur einnig á því að honum hafi þegar verið gerð refsing við skattalega meðferð málsins þar sem 25% álagi var bætt við gjaldstofna. Með úrskurðum héraðsdóms 12. nóvember 2009 og 10. september 2010 var frávísunarkröfum ákærðu, sem reistar voru á sömu röksemdum, hafnað. Með vísan til forsendna framangreindra úrskurða verður þessum röksemdum ákærða Stefáns Gunnars fyrir frávísun málsins hafnað, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 22. september 2010 í málinu nr. 371/2010. III Ákærði Ásmundur Gunnar ritaði undir virðisaukaskattskýrslur vegna tveggja tímabila, sem ákært er fyrir í A lið ákæru og ákærði Stefán Gunnar undir skýrslu vegna eins tímabils. Þá liggur fyrir að þegar skattrannsóknarstjóri ríkisins hafði lokið rannsókn sinni á skattskilum Icefox á Íslandi ehf. sendi embættið skýrslu sem dagsett var 6. júlí 2006 um niðurstöður rannsóknarinnar til félagins svo að það mætti neyta andmælaréttar. Af hálfu félagsins var sent andmælabréf 23. ágúst sama ár og var það undirritað fyrir hönd félagsins af ákærða Stefáni Gunnari. Í andmælabréfinu kemur fram að viðurkennt hafi verið í skýrslutöku að reikningar frá A ehf. væru tilhæfulausir og að ekki séu gerðar ,,mótbárur við niðurstöðu skýrslunnar hvað þennan þátt varðar.“ Þá eru ekki í andmælabréfinu gerðar athugasemdir við fjárhæð vantalinna launa, en tekið fram að um sé að ræða skuld á viðskiptareikningi ákærðu og hafnað að færa eigi hana sem laun. Þá hafi verið greitt inn til félagsins síðar, sem leiði til þess að skuldin sé mun lægri en í skýrslunni greini. Rannsókn máls þessa hófst af hálfu skattrannsóknarstjóra ríkisins á skattskilum Icefox á Íslandi ehf. 2. febrúar 2006, en á skattskilum ákærðu 16. október sama ár. Fyrstnefndu rannsókninni lauk 6. júlí sama ár, en á skattskilum ákærða Stefáns Gunnars 19. desember 2006 og ákærða Ásmundar Gunnars 17. apríl 2007. Skattrannsóknarstjóri sendi kærur, sem reistar voru á niðurstöðum rannsóknanna, til efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra í mars og maí 2007 og mun það embætti hafa lokið ítarlegri rannsókn sinni síðla árs 2007. Ákæra var gefin út 15. júlí 2008. Málið var þingfest í héraðsdómi 30. september það ár. Á meðan málið var til meðferðar fyrir héraðsdómi var þess þrívegis krafist af hálfu eins eða fleiri ákærðu að málinu skyldi vísað frá héraðsdómi og voru kveðnir upp jafnmargir úrskurðir þar sem þeim kröfum var hafnað. Þá óskuðu ákærðu ítrekað eftir því að málinu yrði frestað af ýmsum ástæðum. Loks þurfti að kveða upp úrskurð til að leysa verjanda ákærðu undan verjandastarfanum, sbr. 5. mgr. 33. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Héraðsdómur var kveðinn upp 14. september 2011. Þótt fallast megi á að dráttur hafi orðið á málinu, einkum fyrir dómi, er sá dráttur að mestu á ábyrgð ákærðu og ekki tilefni til þess að láta hann hafa áhrif til mildunar þeirrar refsingar sem þeim var gerð í héraðsdómi. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en vararefsingu ákærðu. Ákærðu greiði óskipt allan áfrýjunarkostnað málsins þar með talin málsvarnarlaun verjenda sinna fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en vararefsingu ákærðu, Ásmundar Gunnars Stefánssonar og Stefáns Gunnars Þengilssonar, sem ákveðst þannig að vararefsing ákærða Ásmundar Gunnars, greiði hann ekki sektina innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa, skal vera fangelsi í níu mánuði og vararefsing ákærða Stefáns Gunnars, greiði hann ekki sektina innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa, skal vera átta mánaða fangelsi. Ákærðu greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, sem samtals er 1.353.157 krónur, þar af óskipt 98.157 krónur, en hvor fyrir sig 627.500 krónur í málsvarnarlaun til verjanda síns fyrir Hæstarétti, ákærði Ásmundur Gunnar til Jóhannesar Ásgeirssonar hæstaréttarlögmanns og ákærði Stefán Gunnar til Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra miðvikudaginn 14. september 2011. Mál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð þriðjudaginn 26. júlí, er höfðað með ákæru ríkislögreglustjórans, útgefinni 15. júlí 2008, á hendur „Ásmundi Gunnari Stefánssyni, kt. [...], [...], [...], Stefáni Gunnari Þengilssyni, kt. [...], [...], [...] og einkahlutafélaginu Icefox á Íslandi, kt. [...], [...], [...], en fyrirsvarsmaður þess er ákærði Ásmundur Gunnar. Ákæran er, „Á hendur Ásmundi Gunnari Stefánssyni, Stefáni Gunnari Þengilssyni og Icefox á Íslandi ehf. Á hendur ákærða Ásmundi Gunnari sem framkvæmdastjóra og stjórnarmanni og ákærða Stefáni sem starfandi framkvæmdastjóra, vegna brota sem framin voru í rekstri einkahlutafélagsins Icefox á Íslandi: 1. Fyrir meiriháttar brot gegn skattalögum með því að hafa staðið skil á röngum virðisaukaskattsskýrslum fyrir hönd einkahlutafélagsins vegna tímabilanna frá mars 2004 til og með febrúar 2005, með því að færa til gjalda og innskatts í bókhaldi félagsins 10 tilhæfulausa sölureikninga frá A ehf. og B ehf., og hafa með því komið sér undan greiðslu virðisaukaskatts sem standa bar skil á í samræmi við IX. kafla laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, alls kr. 4.465.676, sem sundurliðast sem hér greinir: 2. Fyrir meiriháttar bókhaldsbrot með því að hafa rangfært bókhald félagsins tekjuárið 2004 með því að færa til gjalda 6 tilhæfulausa sölureikninga, útgefna af A ehf., 3 tilhæfulausa sölureikninga útgefna af B ehf. og 1 tilhæfulausan kreditreikning útgefinn af B ehf., sem eru eftirfarandi: Heildarfjárhæð tilhæfulausra sölureikninga á árunum 2004 og 2005: kr. 22.692.926 Framangreind brot ákærðu Ásmundar Gunnars og Stefáns samkvæmt 1. tölulið ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005. Framangreind brot ákærðu Ásmundar Gunnars og Stefáns samkvæmt 2. tölulið ákæru teljast varða við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 3. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994, um bókhald, sbr. 1. gr. laga nr. 37/1995. Framangreind brot ákærða Icefox á Íslandi ehf. samkvæmt 1. tölulið ákæru teljast varða við 8. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005. Framangreind brot ákærða Icefox á Íslandi ehf. samkvæmt 2. tölulið ákæru teljast varða við 40. gr. laga nr. 145/1994, um bókhald, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994, um bókhald, sbr. 1. gr. laga nr. 37/1995. B. Á hendur ákærða Ásmundi Fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum, með því að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram á skattframtali sínu gjaldárin 2005 og 2006 vegna tekjuáranna 2004 og 2005, fjármuni sem skattskyldir eru samkvæmt 1. tölulið A-liðar 7. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sbr. einnig 19. og 21. gr. laga nr. 41/1995, um tekjustofna sveitarfélaga, og hann hafði fengið greidda úr rekstri Icefox á Íslandi ehf. í formi úttekta, en með þessu vantaldi hann tekjuskatts- og útsvarsstofn sinn um samtals kr. 11.425.529, sem honum bar að greiða af tekjuskatt og útsvar samtals að fjárhæð kr. 4.541.351, sem sundurliðast sem hér greinir: Telst þetta varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. mgr. 109. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, og 2. mgr. 22. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. C. Á hendur ákærða Stefáni Fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum, með því að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram á skattframtali sínu gjaldárin 2004, 2005 og 2006 vegna tekjuáranna 2003, 2004 og 2005, fjármuni sem skattskyldir eru samkvæmt 1. tölulið A-liðar 7. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, sbr. einnig 19. og 21. gr. laga nr. 41/1995, um tekjustofna sveitarfélaga, og hann hafði fengið greidda úr rekstri Icefox á Íslandi ehf. í formi úttekta, en með þessu vantaldi hann tekjuskatts- og útsvarsstofn sinn um samtals kr. 9.298.090, sem honum bar að greiða af tekjuskatt og útsvar samtals að fjárhæð kr. 3.597.993, sem sundurliðast sem hér greinir: Telst þetta varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. mgr. 109. gr. laga um tekjuskatt nr. 90/2003, og 2. mgr. 22. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Fyrir hönd þrotabús A ehf. er krafa um að Stefáni Gunnari Þengilssyni og Icefox á Íslandi ehf. verði gert að greiða þrotabúi A ehf. in solidum kr. 5.771.580 í skaðabætur ásamt dráttarvöxtum af þeirri fjárhæð frá 20. október 2004, sem er síðasti útgáfudagur reiknings í nafni A ehf., að frádregnum kr. 150.000 sem greiddar voru í bætur 1. júní 2005. Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar.“ Bótakrafa málsins var afturkölluð. Þrívegis var krafist frávísunar málsins, tvisvar af hálfu allra ákærðu en einu sinni af hálfu ákærða Stefáns eins. Þeim kröfum var hafnað með úrskurðum 12. nóvember 2009, 10. september 2010 og 21. júlí 2011. Málavextir Samkvæmt gögnum málsins er upphaf þess það, að með bréfi skattstjórans á Akureyri, dagsettu 10. mars 2005, var athygli skattrannsóknarstjóra vakin á sölureikningum fyrirtækisins B ehf. til ákærðs Icefox á Íslandi ehf., hér eftir nefnt Icefox, útgefnum á árinu 2004. Væri ósamræmi í númeraröð reikninganna, ýmislegt benti til að þeir væru „gerðir í Excel en ekki prentaðir í prentsmiðju“ auk fleiri atriða. Jafnframt var athygli vakin á því, að B ehf. hefði ekki skilað virðisaukaskatti eða virðisaukaskattskýrslum árið 2004. Í framhaldi af þessu hófst rannsókn á bókhaldi og skattskilum Icefox. Icefox var stofnað 27. ágúst 2003 og samkvæmt stofnsamningi var hlutafé þess þá 500.000 krónur, stærsti hluthafi ákærði Ásmundur var skráður fyrir 250.000 krónum, [...] C 100.000 krónum en þrír aðrir menn fyrir 50.000 krónum hver. Ákærði Stefán var ekki skráður hluthafi. C er skráður formaður stjórnar en ákærði Ásmundur framkvæmdastjóri. Þeir [...] prókúruhafar. Hinn 6. október sama ár er bókaður hluthafafundur og segir að þar hafi verið ákveðið að hækka hlutafé félagsins í 6.500.000 krónur. Fyrir aukningunni hafi skráð sig [...] D, með 4.000.000 króna, og ákærði Ásmundur og C [...] með eina milljón króna hvor. Samhliða þessu kom D inn í stjórn félagsins. Fundargerð hluthafafundarins er móttekin hjá fyrirtækjaskrá hinn 22. júlí 2005. Í málinu liggja fyrir reikningar sem sagðir eru gefnir út af B ehf. til Icefox. Ekki er tekið fram á reikningnum í hvaða gjaldmiðli þeir séu gerðir. Hinn fyrsti er dagsettur 6. maí 2004 og er fyrir „Akstur“, einingaverð hans er sagt 250, magn 11.317 og alls því 2.829.250. Við er bætt 693.166 vegna virðisaukaskatts svo alls er reikningurinn að fjárhæð 3.522.416. Næsti reikningur er dagsettur 2. september 2004 og er fyrir „Áhöld og tæki samkv. Tilboði“, að fjárhæð 7.898.000 en með 1.935.010 vegna virðisaukaskatts er heildarfjárhæð reikningsins 9.833.010. Með þessum reikningi er fylgiskjal þar sem talin eru upp ýmis tæki. Ekki er gerð nein sérstök grein fyrir tækjunum, svo sem tegundaheiti, verksmiðjunúmer né annað slíkt. Lokaliður upptalningarinnar er liðurinn „Ýmis handverkfæri“ sem sögð eru vera 69 talsins, án frekari greiningar. Þá skal getið tveggja reikninga sem sagðir eru milli sömu aðila. Dagsettur 30. nóvember 2004 er kreditreikningur, skýrður sem afsláttur, að fjárhæð 1.795.918 og við hann er bætt 440.000 vegna virðisaukaskatts svo alls er reikningurinn að fjárhæð 2.235.918. Hinn 10. janúar 2005 er dagsettur reikningur sem sagður er vera vegna áhalda og tækja, sem ekki er gerð nánari grein fyrir, að sömu fjárhæðum og kreditreikningurinn. Í málinu liggur fyrir skjal sem ber yfirskriftina greiðslukvittun og er dagsett 27. september 2004. Segir þar, að þann dag hafi Stefán Þengilsson, kt. [...], greitt B ehf. 9.833.010 krónur. Undir þetta er handritað nafnið E. Neðst á skjalinu er hakað við að greitt hafi verið með peningum. Samkvæmt tilkynningu til hlutafélagaskrár, dagsettri og móttekinni [...] 2002, keypti ákærði Stefán allt hlutafé fyrirtækisins A ehf. og var hann frá og með þeim degi stjórnarformaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins. Hinn [...] 2004 var bú A ehf. tekið til gjaldþrotaskipta og Ólafur R. Ólafsson héraðsdómslögmaður skipaður skiptastjóri þess. Skiptastjóri tilkynnti ákærða Stefáni um úrskurð og þýðingu hans með bréfi. Í málinu liggur afrit símbréfs til skiptastjóra, sem geymir texta bréfs skiptastjóra til ákærða en neðan textans er handskrifaður textinn „ég kem við hjá þér í næstu viku“ og undirritað Stefán. Bréfið ber með sér að hafa verið sent úr símbréftæki F, tímasetning sendingar er skráð „8.03. ´04 12:27“, en ekki verður séð hvort og þá hvaða stafur hefur staðið fyrir framan töluna 8. Í bréfi lögmannsins til lögreglu, dagsettu 8. júní 2007, segir að símbréfið hafi komið hinn 18. mars 2004. Skiptum á búi A ehf. lauk á skiptafundi hinn [...] 2004. Í endurriti gerðabókar skiptastjóra segir um skiptafundinn: „Skiptastjóri upplýsti á fundinum að hann hefði náð lauslegu samtali við forsvarsmann félagsins, Stefán Þengilsson og upplýsti Stefán að engar eignir væru til í búinu og staðfestir skiptastjóri það með hliðsjón af gögnum málsins.“ Í málinu liggur endurrit skýrslu um yfirheyrslu ákærða Stefáns hjá skiptastjóra A ehf. Skjalið er ekki dagsett en í bréfi lögmannsins til lögreglu segir að skýrslutakan hafi farið fram 1. júní 2005. Er ákærði þar spurður hvaða verðmæti hafi verið í félaginu þegar hann hafi keypt það. Skráir svo skiptastjóri: „kaupa átti kröfur og vörubíla og eitthvað dót. Skóflur og gröfur var um að ræða. Glitnir hirti gröfuna sem raunar var á öðru nafni. Skóflurnar fylgdu gröfunni. Til var einn gamall vörubíll sem kom norður. Það var Bens ´88 módel sem var keyrður hér í nokkra daga þar til fór í honum mótorinn. Í ljós kom að þessi bíll var bara gamalt hræ. Þannig varð aldrei neitt úr neinum rekstri eða kaupum í raun í nafni Stefáns Þengilssonar. Aldrei var gengið frá neinum viðskiptum til að [klára] þetta mál. [Stefán] segist aldrei hafa rekið þetta fyrirtæki neitt.“ Þá spyr skiptastjóri um bifreiðina [...], hvar sú bifreið, eða „hræið“ af henni sé, og bókar: „Mótorinn var rifinn úr og svo hafi verið geymd einhvern tíma en verið rifin í lokin [svo].“ Þá er spurt um malarvagn sem borið hafi númerið [...] og bókað að sá vagn „hafi verið vörslusviptur á hlaðinu í [...]“ og færður suður. Hús hans muni þó vera í [...]. Skiptastjóri segist hafa fengið tilboð í grindina og er í framhaldi af því bókað: „Stefán býður að klára málið með greiðslu kr. 150.000,- og grindin falli til hans og afgangurinn af þessu húsi. Þannig vilji hann losna frá þessu leiðindafyrirtæki sem hann hafi látið blekkja inn á sig og ekki haft neitt nema kostnað af þessu.“ Í tölvubréfi lögmannsins til lögreglu, sendu 7. júní 2007, segir: „Þann 1. júní 2005 greiddi Icefox inn á fjárvörslureikning skiptastjóra nr. [...] kr. 150.000,- sem var greiðsla fyrir vörubílsgrind þá sem í ljós kom að sagt hafði verið ósatt um að ekki hefði verið til, en síðar borið við að hefði verið hræ. Kauptilboð hafði borist frá 3. aðila í grindina og þannig komst skiptastjóri á snoðir um tilvist þessarar vörubílsgrindar. Af því tilefni kom Stefán í skýrslutöku til skiptastjóra 1. júní 2005, sbr. afrit áður sent af ódags. skýrslu.“ Í málinu liggja fyrir sex reikningar, sem sagðir eru gefnir út af fyrirtækinu A ehf. til Icefox. Hinn fyrsti er dagsettur 1. marz 2004, er sagður fyrir „Dekk og felgur“ og er að fjárhæð 1.590.000. Við er bætt 389.550 vegna virðisaukaskatts og alls er reikningurinn að fjárhæð 1.979.550. Annar reikningur er dagsettur 15. marz 2004, er sagður fyrir „Verkfæri“ og er að fjárhæð 480.000. Við er bætt 117.600 vegna virðisaukaskatts og alls er reikningurinn að fjárhæð 597.600. Þriðji reikningur er dagsettur 1. maí 2004 og er sagður fyrir „skóflur“ og er að fjárhæð 1.200.000. Við er bætt 294.000 vegna virðisaukaskatts og alls er reikningurinn að fjárhæð 1.494.000. Fjórði reikningur er dagsettur 15. ágúst 2004 og er sagður fyrir „vörubíll [...]“ og er að fjárhæð tvær milljónir. Við er bætt 490.000 vegna virðisaukaskatts og alls er reikningurinn 2.490.000. Fimmti reikningur er dagsettur 15. september 2004 og er sagður fyrir „Pallur á vörubíl“ að fjárhæð 1.580.000. Við er bætt 387.100 vegna virðisaukaskatts og alls er reikningurinn 1.967.100. Sjötti reikningur er dagsettur 20. október 2004 og sagður fyrir „Vagn Malarvagn“ að fjárhæð 650.000. Við er bætt 159.250 vegna virðisaukaskatts og alls er reikningurinn að fjárhæð 809.250. Á alla reikningana er handskrifað „Stefán“, til staðfestingar því að þeir séu greiddir. Dagsetningar þeirra allra eru handskrifaðar. Á fjórum síðastgreindu reikningunum hefur upphaflega verið handskrifað ártalið “05 en tölustafurinn 4 síðan verið skrifaður yfir tölustafinn 5. Samkvæmt útprentun úr ökutækjaskrá var vörubifreiðin [...] afskráð sem ónýt hinn 24. október 2002. Skráður eigandi A ehf. Samkvæmt gögnum málsins lagði skattstjóri 25% álag á vantalda stofna til greiðslu tekjuskatts og útsvars, sbr. heimild í 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og 10% álag á of talinn innskatt, sbr. 27. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, svo sem hér greinir: Í málinu liggur fyrir skjal sem dagsett er 14. nóvember 2005. Segir þar að G og ákærði Stefán Þengilsson geri með sér þá viljayfirlýsingu, að G stefni „að því að kaupa af Stefáni og [...]“ ákærða Ásmundi, C og D, „tvo sumarbústaði sem geymdir eru á athafnasvæði Stefáns [...] á kr. 26.300.000“ og sé þá miðað við að bústaðirnir séu fullgerðir og komnir á nánar tilteknar lóðir. Segir svo: „Stefán og [...] munu fyrir hönd sína gefa út skuldajöfnunarheimild til handa Icefox þannig að G jafni út skuld Icefox við félagið og Icefox eignist inneign á móti komandi úttektum olíu og annarra vara. Aðilar munu á næstu vikum vinna að því að gera með sér kaupsamning og útfæra nánar þar í hvernig skuldfærslu verði háttað eftir framvindu verksins og hvernig vaxtakjörum Icefox verði háttað á byggingartímanum.“ Undir yfirlýsinguna ritar ákærði Stefán auk fulltrúa G. Í málinu liggja fyrir tvö skjöl, bæði nefnt kaupsamningur og afsal, annað dagsett 22. júní 2006 og hitt 16. maí 2007. Eru samningarnir báðir milli G sem kaupanda og ákærða Stefáns sem seljanda, og snúast báðir um sölu sumarhúss, sem standa skuli við afhendingu á tiltekinni lóð í landi [...] í [...]. Fyrir hús samkvæmt fyrri samningi skuli greiddar ellefu milljónir króna en 15.300.000 krónur fyrir hús samkvæmt hinum síðari. Í báðum skjölunum segir að kaupandi hafi staðið við samningsskyldu sína og sé húsið afsalað honum. Samkvæmt gögnum málsins lagði ákærði Stefán ellefu milljónir króna inn á reikning Icefox hinn 28. júní 2006. Í ljósi skýrslna ákærðu fyrir dómi þykir rétt að rekja hér nokkur atriði úr skýrslum þeirra hjá skattrannsóknarstjóra og lögreglu á meðan á rannsókn málsins stóð. Í skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra, sem tekin var 15. mars 2006, segir ákærði Stefán að hann sjálfur og meðákærði Ásmundur stjórni Icefox að mestu leyti, en ákvarðanir séu bornar undir fleiri, svo sem ef bjóða eigi í stærri verk. C [...] hafi hins vegar ekki komið að stjórn félagsins vegna veikinda sinna. Spurður hvort hann sjálfur eigi eitthvað í félaginu segir hann að [...], D, sé skráður fyrir eignarhlut sínum. Ákærði er spurður um reikninga A ehf. til Icefox og segist hafa gert þá sjálfur. Fyrrum eigandi A ehf. hafi átt við [...] að stríða og hafi ákærði reynt að hjálpa honum með því að greiða fyrir hann ýmsa reikninga og lána honum fé. Peninga til þessa hafi ákærði tekið úr rekstri Icefox. Segir svo: „[Ákærði] segir að þessir reikningar hafi síðan verið gerðir til að hann gæti náð peningum til baka. [Ákærði] segir að þessi reikningar eigi ekki við rök að styðjast og muni hann hlutast við að þeir verði bakfærðir í samvinnu við endurskoðanda sinn.“ Ákærði er spurður um úttektir stjórnenda, starfsmanna og hluthafa úr rekstri Icefox og kveðst hann vera með kort frá félaginu, greiða allt með því og „ef hann geti ekki útvegað nótur á bak við úttektir þá sé það viðskiptamannafært á hann.“ Séu þeir meðákærði Ásmundur báðir með slík kort. Í skýrslu ákærða Stefáns hjá skattrannsóknarstjóra 7. nóvember 2006 er haft eftir honum að hann sjálfur og meðákærði Ásmundur hafi séð um daglegan rekstur og ákvarðanatöku í fyrirtækinu. Eignarhlutur D í félaginu hafi verið í sameiginlegri eigu ákærða og D. Ákærði Stefán var yfirheyrður af lögreglu hinn 5. júní 2007. Fyrr sama dag hafði meðákærði Ásmundur verið yfirheyrður af lögreglu og var meðal annars borið undir ákærða Stefán það sem eftir meðákærða Ásmundi hafði þar verið haft, svohljóðandi: „Ásmundur segir að hann hafi aldrei verið raunverulegur framkvæmdastjóri, heldur hafi faðir hans verið sá sem í raun gegndi starfi framkvæmdastjóra. Ásmundur kveðst hafa verið í mikilli óreglu öll þau ár sem hér er spurt um og hafi því ekkert komið nærri rekstrinum eða neinum ákvörðunum um fjármál, skattskil eða neitt í þá veru. Hann segir að hinn raunverulegi framkvæmdastjóri öll þessi ár hafi verið faðir hans, Stefán Gunnar Þengilsson.“ Þá hafi verið haft eftir meðákærða Ásmundi: „Ásmundur kveðst einungis hafa unnið eitthvað smávegis á gröfum og slíku, í stuttan tíma hverju sinni, en hafi hvergi komið nærri neinni stjórnun eða ákvörðunum í rekstri. Hann hafi verið lengi fjarverandi frá [...] og verið í óreglu, sem fyrr segir.“ Í skýrslunni af ákærða Stefáni er haft eftir honum að hann staðfesti í einu og öllu þennan framburð meðákærða Ásmundar. Er jafnframt haft eftir honum að meðákærði „Ásmundur hafi aldrei komið að neinum ákvörðunum, hvorki sem meðstjórnandi eða skráður framkvæmdastjóri, varðandi bókhald eða skattskil félagsins.“ Sama er haft eftir honum um aðra stjórnar- og varastjórnarmenn félagsins. Ákærði er í skýrslunni spurður um áðurrakinn framburð sinn hjá skattrannsóknarstjóra hinn 15. mars 2006 um reikninga A ehf. til Icefox. Er haft eftir honum hjá lögreglu að þar hafi ekki verið rétt bókað en þeir, sem skýrsluna hafi tekið, hafi lagt honum þessi orð í munn. Allir þeir hlutir, sem reikningarnir tilgreini, hafi í raun farið frá A ehf. til Icefox og hafi verðlagning, sem hann hafi sjálfur séð um verið eðlileg. Ákærði er í skýrslunni spurður hver sé „munurinn á honum sjálfum og Icefox fjárhagslega“ og er haft eftir honum að sá munur „sé óljós, enda skilji hann ekki að það þurfi að halda öllu svona nákvæmlega aðskildu.“ Í lok skýrslunnar ritar ákærði undir þá yfirlýsingu að hann staðfesti framburð sinn, „sem hér er lesinn upp, rétt eftir hafðan.“ Ákærði Stefán var yfirheyrður af lögreglu að nýju 5. september 2007. Var hann þar meðal annars spurður hvort vörubifreiðin [...], sem hann hefði fyrir skiptastjóra A ehf. sagt vera „gamalt hræ“ með ónýta vél, og verið afskráður sem ónýtur hinn 24. október 2002, hefði hinn 15. ágúst 2004, verið 2.490.000 króna virði. Er bókað að ákærði hafi ekki viljað svara þessu. Í skýrslu ákærða Ásmundar hjá skattrannsóknarstjóra 15. mars 2006 er haft eftir honum að þeir meðákærði Stefán komi að stjórnun og ákvarðanatöku í félaginu en C [...] hafi verið frá vegna veikinda sinna. Stærstu hluthafar séu þeir [...], en tveir til þrír aðrir menn eigi litla hluti í félaginu. Borin eru undir ákærða viðskipti Icefox og A ehf. og er haft eftir honum að um þau viti hann ekki neitt en vísi á meðákærða Stefán. Ákærði er spurður um úttektir stjórnenda, starfsmanna og hluthafa úr rekstri Icefox og kveðst hann vera með kort frá félaginu og greiða kostnað þess með því. Hafi hann ekki nótur fyrir viðskiptum sé skrifað á hann. Hafi þannig ýmislegt verið skrifað á ákærða sem hefði átt að færast á Icefox, en hann hafi „trassað að færa þetta á nafn Icefox.“ Ákærði Ásmundur var yfirheyrður hjá lögreglu hinn 5. júní 2007. Í skýrslu um yfirheyrsluna er meðal annars haft eftir honum: „Ásmundur segir að hann hafi aldrei verið raunverulegur framkvæmdastjóri, heldur hafi faðir hans verið sá sem í raun gegndi starfi framkvæmdastjóra. Ásmundur kveðst hafa verið í mikilli óreglu öll þau ár sem hér er spurt um og hafi því ekkert komið nærri rekstrinum eða neinum ákvörðunum um fjármál, skattskil eða neitt í þá veru. Hann segir að hinn raunverulegi framkvæmdastjóri öll þessi ár hafi verið faðir hans, Stefán Gunnar Þengilsson.“ Ákærði er spurður hvernig daglegri stjórn félagsins, fjármálastjórn og einnig ábyrgð og umsjón stjórnenda á færslu bókhalds og hverskyns skattskilum vegna áranna 2003, 2004 og 2005, og er haft eftir honum að meðákærði Stefán hafi séð um þessi mál allan þennan tíma. Sjálfur hafi ákærði aðeins unnið ofurlítið á gröfum og slíku, stuttan tíma í senn, en hvergi komið nálægt stjórnun eða ákvörðunum í rekstri. Hafi ákærði verið lengi fjarverandi og í óreglu. Ákærði er spurður um skattframtöl félagsins rekstrarárin 2003 og 2004 og er haft eftir honum að hann geti ekkert tjáð sig um þau en vísi á meðákærða Stefán. Nú verða rakin skýrslur ákærðu og framburður vitna fyrir dómi, eftir því sem ástæða þykir til. Ákærði Stefán Gunnar kvað aðkomu sína að rekstri Icefox vera þá, að hann sé [...]. Sjálfur hefði hann aldrei átt neitt í fyrirtækinu og aldrei hafa komið að bókhaldi þess, þó að komið hefði fyrir að hann hefði farið með gögn fyrir það í poka til H. Lýsti hann sér í því hlutverki sem bréfbera. Ákærði kvaðst ekkert kunna í bókhaldi og „þess vegna réði ég H“. Aðspurður taldi hann rangt sagt í ársskýrslu félagsins, með ársreikningum árið 2003, þar sem ákærði er sagður eiga fjórar milljónir króna í félaginu, sem séu 61,54% hlutafjár. Þetta hefði hugsanlega staðið til, en aldrei verið gert. Meðal stjórnarmanna sem skrifa undir skýrsluna eru [...], meðákærði Ásmundur og C, en ákærði sagði um undirskrift meðákærða Ásmundar, að það væri „örugglega eitthvað sem að bókhaldsskrifstofan hefur verið að brasa í og láta hann skrifa á“, og hefði meðákærði Ásmundur „náttúrulega bara skrifað það þegar hann hefur mætt og verið beðinn um að skrifa sko, ég er ekki viss um að hann viti hvað hann hefur verið að skrifa á.“ Þegar ákærði var spurður hvort bókhaldsskrifstofan hefði tekið upp hjá sjálfri sér að skrá ákærða fyrir 4 milljónum króna og meðákærða Ásmund fyrir 2,2 milljónum króna, kvað hann já við því. Ákærði kvaðst vera verkstjóri hjá Icefox og sjá um daglegan rekstur á vinnunni sem unnin væri hér og þar, en í því lægi reynsla sín. Hann hefði hins vegar aldrei verið framkvæmdastjóri félagsins, hvorki skráður né óskráður. Hann kvaðst hins vegar fylgjast með öllu í fyrirtækinu, hjálpa til og vita um allt sem þar gerðist. Gefið hefði á bátinn hjá [...], C glímt við [...] en meðákærði Ásmundur verið óvinnufær af öðrum ástæðum, verið „mjög óstapíll í vinnu og hvarf og týndist.“ Kvað ákærði ekki gott að segja hversu lengi þetta hefði staðið, ekki væri „langt síðan þetta fór að lagast“. Á meðan meðákærði Ásmundur hefði verið frá mætti segja að félagið hefði verið stjórnlaust, án hans hefðu engar ákvarðanir verið teknar. Þetta ástand hefði engu að síður knúið ákærða til að koma til aðstoðar, en hann hefði, á meðan allt hefði verið í góðu gengi, veðsett eigur sínar fyrir félagið. Þegar hallað hefði undan fæti hjá sonum hans hefði hann farið „náttúrlega einhvern veginn að reyna að passa eitthvað upp á þetta og reyna að hjálpa eitthvað til þegar ég sé að þetta er að fara í vitleysu og peningunum er bara eytt í annað, þá fer ég náttúrlega að reyna að hjálpa eitthvað til, til þess að passa upp á mínar eigur, að þær verði ekki bara boðnar upp einhvern daginn.“ Ákærði var spurður út í þau orð sín í lögregluskýrslu að hann eigi sjálfur þann hlut í félaginu sem [...], D, væri skráður fyrir. Svaraði ákærði því fyrst með orðunum: „Ég á hann þangað til hann er búinn að borga mér hann“, en þegar hann var nánar spurður þá svaraði hann: „Nei, ég er ekki eigandi að honum, en hann skuldar mér hann náttúrulega þangað til hann borgar mér hann og það má kannski túlka það þannig að ég eigi það kannski hjá honum, eða hvernig þið viljið túlka það.“ Ákærði var spurður hvort hann hefði lánað D fjórar milljónir króna til að kaupa hlutafé, og kvað ákærði það hafa staðið til, en hann vissi ekki hvort frá því hefði verið gengið. Hann myndi ekki hvort hann hefði lánað D þetta fé. Ákærði var spurður um viðskipti Icefox við fyrirtækið B ehf. Ákærði kvað menn, sem hann kynni ekki að nafngreina en hann hefði talið vera starfsmenn B án þess að kanna það nánar, hafa komið til starfa fyrir Icefox. Þeir hafi selt Icefox „þarna einhverja vissa hluti“, sem Icefox hefði reyndar ekki fengið alla afhenta og því fengið kredit-reikning fyrir. Þessir menn hefðu starfað skamman tíma sem undirverktakar fyrir Icefox. Ákærði var spurður um greiðsluviðurkenningu er segir að ákærði hafi greitt B 9.833.010 krónur og undir stefndur nafnið E. Ákærði kvaðst telja sig vera að sjá greiðsluviðurkenninguna í fyrsta sinn fyrir dóminum. Alveg væri af og frá að hann hefði skrifað hana sjálfur. Ákærði kvaðst ekki muna hvort hann hefði greitt B þessa fjárhæð eða aðra, og en taldi að einhver hjá Icefox hefði gert það, úr því B hefði sent þessa greiðsluviðurkenningu. Kvaðst ákærði telja allar líkur á að þetta hefði verið greitt í reiðu fé, en hugsanlega að einhverju leyti með vörum. Ákærði var spurður um viðskipti Icefox og fyrirtækisins A ehf. og kvaðst hann hafa, sem fyrirsvarsmaður A, samið við [...], sem fyrirsvarsmenn Icefox, um þau viðskipti. Hefðu þeir þá verið [...]. A hefði afhent umsamdar vörur en ákærði kvaðst halda að fyrirtækið hefði „aldrei fengið peningana hjá Icefox.“ Þegar hann var nánar spurður hvort Icefox hefði aldrei greitt fyrir vörurnar kvaðst ákærði ekki vera viss. Þegar hann var spurður hvers vegna reikningarnir hefðu verið áritaðir um greiðslu, ef greiðsla hefði aldrei komið, kvað hann vel geta verið að þeir hefðu verið greiddir. Reikningarnir ættu við rök að styðjast „og fyrirtækið fékk allar þessar vörur, fékk fullt af varahlutum og fékk allt þetta dót“. Ákærði kvaðst hafa gefið út reikninga A vegna viðskiptanna. Það hefði hann gert áður en fyrirtækið hefði verið úrskurðað gjaldþrota og hefði hann sennilega skrifað vitlausar dagsetningar á reikningana, „ekki áttað mig á tímanum eða hvaða tímanum leið eða eitthvað, ég er ekki viss um hvernig þetta var.“ Ákærði var spurður um viðskipti með vörubifreiðina [...]. Ákærði sagði bifreiðina hafa verið afskráða sem ónýta, vél hennar hafi verið ónýt en verðmæti bifreiðarinnar hafi legið í öðru, gírkassa, hásingu, fjöðrum, húsi, rafkerfi, túrbínu, startara, alternatori og vatnskassa og allt hefði þetta verið notað, væri ekkert eftir af bifreiðinni nema húsið. Hefði Icefox í raun fengið bifreiðina fyrir lítið verð. Borin var undir ákærða skýrsla sem hann hafði gefið skiptastjóra A ehf. hinn 1. júní 2005, þar sem hann segir búið eiga eina gamla vörubifreið, en samkvæmt reikningi hefði A ehf. selt Icefox þessa bifreið hinn 5. ágúst 2004. Ákærði kvað þetta ekki rétta „túlkun“, varahlutir úr bifreiðinni hefðu verið seldir, en A ætti „kannski afganginn“ af henni, og hefði ákærði greitt búinu 200.000 krónur fyrir hann. Borinn var undir ákærða framburður hans í skýrslugjöf hjá skattrannsóknarstjóra þess efnis að reikningar A ehf. ættu ekki við rök að styðjast og að ákærði myndi í samvinnu við endurskoðanda hlutast til um bakfærslu þeirra. Gaf ákærði þá skýringu, að rannsóknarmenn hefðu sagt sér að hann væri „of tengdur þessu fyrirtæki til að þessir reikningar geti verið þarna inni. Og hinir reikningarnir séu ekki, að þeir telji hina reikningana ekki nógu góða til þess að geta verið inni í bókhaldinu þannig að þeir ráðleggja mér að það sé best að taka þessa reikninga út úr þessu bókhaldi, bókhaldið sé mjög gott að öðru leyti og þeir ráðleggja mér að taka þetta út úr bókhaldinu og það er samþykkt að það sé tekið út úr bókhaldinu og þeir sjái um að gera það með I hjá H. Og við borgum það sem þetta, til baka þessa tölu sem breyttist við að taka þetta út og þeir töldu mér trú um það að ef þetta væri gert þá væri þetta ekkert mál. Þá yrði ekkert meira úr því, sem virtist svo ekki vera satt.“ Ákærði var spurður um notkun hans og meðákærða Ásmundar á bankakortum Icefox og úttektir þeirra á viðskiptamannareikning félagsins. Ákærði kvaðst vilja nefna bifreiðina [...]. Icefox hefði keypt bifreiðina, meðákærði Ásmundur hefði verið „greiðandi að láninu og á bílinn“ en Icefox hefði svo tekið við að greiða bifreiðina. Þá hefði komið upp úr dúrnum að félagið væri það nýtt að það hefði ekki fengið að yfirtaka lán sem væri á bifreiðinni, svo meðákærði Ásmundur hefði greitt af því allan tímann. Hluti af úttektum hans væru til þess að borga af umræddu láni. Þá sjáist á yfirliti að fjöldi úttekta hans sé hjá fyrirtækjum eins og G og J, en sjálfur eigi meðákærði Ásmundur ekki bifreið. Matur sem meðákærði hafi keypt, hafi verið fyrir starfsmenn fyrirtækisins. Kvaðst ákærði telja að ofskráð hefði verið á viðskiptamannareikning sinn og meðákærða Ásmundar, bókhaldsskrifstofan myndi hafa talið það auðveldast ef hún fyndi ekki viðeigandi greiðsluviðurkenningu „í hvelli“, þá skráði hún „annað hvort á mig eða Ásmund, bara eftir behag.“ Þá kvaðst ákærði gefa þá skýringu á viðskiptamannareikningi sínum að hann hefði selt G tvo sumarbústaði, annan fyrir 16,3 milljónir króna og hinn 11,3 milljónir, ef hann myndi rétt. Um þetta hefði fyrst verið samið símleiðis en fulltrúi G hafi einlægt verið væntanlegur norður til að ganga frá samningnum. Þegar hann hafi loks komið hafi verið gefin viljayfirlýsing um kaupin, en áður hefði hann leyft ákærða að taka olíu, út á væntanlegt kaupverð. Svo hefði G greitt ákærða 11,3 milljónir króna, ákærði hefði greitt Icefox þessa fjárhæð sem aftur hefði greitt hana til G. Hinn bústaðurinn hafi verið dýrari og verið „lagður beint inn á viðskiptareikninginn hjá Icefox“. Margt af því sem hann hefði tekið út og skráð hefði verið á viðskiptamannareikning hans hafi verið keypt til þess að „borga niður þessa sumarbústaði“. Salan á bústöðunum hefði ekki verið færð Icefox til tekna heldur hefði hann „sett bara þessa sumarbústaði þarna beint inn, til G, sem ég er löngu búinn að gera áður en viljayfirlýsingin er loksins gerð.“ Icefox hefði vegna samkomulagsins við G getað tekið út olíu „en bústaðirnir voru bara hálfsmíðaðir þannig að það þurfti einhvern veginn að klára bústaðina og ég gat ekki klárað þá nema að fá peninga hjá Icefox til þess að klára bústaðina og Ásmundur tekur út og fer og kaupir vörur til þess að nota í sumarbústaðina og ég fer og kaupi vörur í sumarbústaðina, reikningarnir eru allir annað hvort á mínu nafni eða Ásmundar sem eru teknir fyrir efninu sem fara í sumarbústaðina og þá náttúrulega fara þeir bara hérna inn og af því að sumarbústaðirnir fóru ekki inn á undan“ þá væri ekkert til í bókhaldinu „til þess að reikningurinn geti bara dregist frá, sem hann hefði átt að gerast ef þetta hefði verið fært á réttum stað í bókhaldi“ frá upphafi. Ákærði var spurður hvort hann hefði lagt sumarbústaði að virði 20 til 30 milljónir króna inn í félagið, án þess að eiga í því og án þess að stýra því og án þess að fá nokkurn samning í hendur. Kvaðst ákærði hafa með þessu reynt að hjálpa [...], „kannski“ hefði hann „bara ætlað að gefa þeim þetta“. Ákærði var spurður um skýrslutöku af honum fyrir lögreglu. Hann kvaðst hafa treyst þeim sem tekið hefðu af sér skýrslu, „þetta yrði ekki neitt meira mál“ ef ákærði „myndi laga þessa hluti“. Spurður hvort rétt væri eftir honum haft í skýrslunum kvað hann ekki vita það, hann hefði verið skelkaður og ringlaður og kannski hefði hann samþykkt „bara að hluta til það sem þessir menn segja“. Hann kvaðst ekki muna hvort framburður hans hefði verið lesinn upp fyrir sér í lok skýrslutökunnar, eins og segir aftast í skýrslunni að hafi verið gert. Nánar spurður svaraði ákærði: „Eina sem ég ætla að segja um þetta í sambandi við þessa skýrslu að maður hafði það svona á tilfinningunni þegar verið var að gera þessa skýrslu, að þessir menn væru að gera þetta þannig að þessi skýrsla væri þannig að þessir hlutir yrðu bara lagaðir og þetta yrði ekkert mál og allt yrði lagað, bókhaldið væri bara nokkuð gott, ég hafði ekki neinar áhyggjur af þessari skýrslu og skrifaði bara undir hana.“ Sérstaklega var borið undir ákærða það svar hans í skýrslu að hann hafi séð um daglega fjármálastjórn Icefox og hafi einnig borið ábyrgð á færslu bókhalds og hvers kyns skattskilum vegna áranna 2003, 2004 og 2005. Er í skýrslunni haft eftir ákærða að hann hafi í raun starfað sem framkvæmdastjóri félagsins. Kvað ákærði þetta vera túlkun þeirra sem skýrsluna hefðu skráð, en ekki sína. Þetta hefði hann ekki sagt í yfirheyrslunni. Þá var borinn undir ákærða sá hluti skýrslunnar þar sem ákærði hafði verið spurður um þau orð meðákærða Ásmundar að ákærði hafi í raun verið framkvæmdastjóri félagsins en ekki Ásmundur, en í skýrslunni er haft eftir ákærða að hann staðfesti þessi orð meðákærða Ásmundar að öllu leyti. Fyrir dómi gaf ákærði við þessu það svar að hann héldi að rannsóknarmaðurinn „túlki þetta bara svona sko“. Þegar hann var nánar spurður svaraði hann: „Já, ég held að þetta sé ekki rétt.“ Ákærði Ásmundur kvaðst hafa verið framkvæmdastjóri Icefox frá 2003 til 2005 og séð um daglegan rekstur félagsins. H hafi séð um bókhald þess en ákærði hefði séð um að gefa út reikninga og koma bókhaldsgögnum til H. Það fyrirtæki hafi bæði séð um skattframtöl Icefox og ákærða persónulega. Væri ákærði ekki bókhaldsfróður maður. Ákærði var spurður um viðskipti Icefox og B ehf. Kvað hann Icefox hafa fengið „eitthvað dót hjá á þeim á sínum tíma“ og teldi hann drjúgan hluta þess enn þá til og væri hægt að sýna hann. Kvaðst ákærði ekki sjálfur hafa séð um samskipti við fulltrúa B ehf. en þegar hann var spurður hver hefði gert það fyrir hönd Icefox kvaðst hann fyrst vera „bara ekki klár á því“, en nánar spurður bætti hann því fyrst við að meðákærði Stefán hafi verið „líka farinn að aðstoða okkur eitthvað aðeins hérna“, en vildi svo fá að svara spurningunni „á eftir“, því hann væri ekki alveg viss um þetta. Ákærði var spurður út í greiðsluviðurkenninguna þar sem segir að ákærði Stefán hafi greitt B ehf. 9.833.010 krónur og óskaði hann þá eftir hléi á þinghaldi til að ráðgast við verjanda sinn. Að hléi loknu kvaðst hann ekki hafa verið í samskiptum við B og ekkert vita um þessa greiðsluviðurkenningu. Kvaðst hann ekki vita hver hefði verið í þeim samskiptum. Þá kvaðst hann ekki hafa tekið þá ákvörðun að keyptar yrðu af þeim vörur fyrir tæpar tíu milljónir króna og ekki vita hver hefði gert það. Hefði sér ekki verið gert tilboð um þau viðskipti og hann ekki séð „um neitt í sambandi við B, bara ekki neitt.“ Þegar ákærði var spurður hvernig á því stæði að hann, framkvæmdastjóri fyrirtækisins, þekkti ekki til viðskipta sem næmu um 15 milljónum króna og bakfærslureiknings sem næmi 2,2 milljónum króna, svaraði hann: „Ja þetta bara er ekki mín deild, ég er bara inni í gröfu allan daginn og ég, þetta svona blaðadót er ekki mitt svið sko.“ Hann hefði til dæmis falið H að sinna skattskilum og bókhaldi, enda kynni hann ekki á slíka hluti. Ákærði var spurður um ákvarðanatöku í fyrirtækinu og kvað hann þá bræður hafa séð „um þetta allt saman“. Nánar spurður svaraði hann: „Við sáum um til að byrja með, svo aðstoðaði [meðákærði Stefán] okkur í framhaldi.“ Ákærði neitaði því hins vegar aðspurður að meðákærði Stefán hefði nokkuð verið í því að stjórna fyrirtækinu. Þegar ákærði var spurður hvort meðákærði Stefán hefði verið starfsmaður fyrirtækisins óskaði hann eftir hléi á þinghaldi til að ráðgast við verjanda sinn. Að hléi loknu kvað ákærði meðákærða Stefán hafa aðstoðað [...] við daglegan rekstur á meðan þeir hafi átt í [...]. Hefði meðákærði Stefán séð um „daglegan rekstur á fyrirtækinu á meðan“ þeir [...] hafi ekki haft tök á því. Spurður um hvaða tímabil þetta hefði verið kvað ákærði það hafa verið frá 2003 til 2008. Þegar ákærði var spurður nánar hvort meðákærði Stefán hefði stýrt félaginu þennan tíma, sagði ákærði hann hafi séð „alla vega svona um að halda mönnunum bara við efnið í vinnunni, hann sá bara [um] verkstjórn, að halda mönnunum við efnið við sína vinnu.“ Þegar ákærði var spurður sérstaklega um „daglegan rekstur“ kvaðst hann ekki muna þetta vel og neitaði að lokum að svara spurningunni frekar. Ákærði var spurður um viðskipti Icefox og A ehf. og lagði hann áherslu á að allar vörur, sem þar hefðu verið keyptar, væru til og mætti skoða ef einhver vildi. Ákveðið hefði verið að kaupa þessar vörur því Icefox hefði vantað þær í varahluti, en fyrirtækin hefðu átt sams konar bifreið. Ákærði kvaðst ekki muna hvenær viðskiptin hefðu farið fram og ekki vita hvort kaupverðið hefði verið greitt með reiðu fé eða öðrum hætti. Ákærði var spurður um notkun sína á bankakorti Icefox. Ákærði hefði átt mikið inni hjá fyrirtækinu, en peningar hefðu verið lagðir til félagsins með sölu sumarbústaðar sem ákærði hefði verið einn eigenda að. Söluverðið hefði verið nálægt þrjátíu milljónum króna. Ákærði hefði haft kort frá félaginu og notað til þarfa þess en einnig svolítið til eigin þarfa en hann hefði gert ráð fyrir að hann „ætti fyrir, yrði bara fært rétt á móti, [hann] náttúrulega vissi ekkert betur, það var ekkert sett út á það hjá H, [hann] bara vissi ekkert betur með það.“ Kvaðst hann aðspurður ekki hafa vitað að úttektir sínar yrðu skuldfærðar á sig, hann hefði haldið „að það yrði fært inn eins og á móti sumarbústöðunum“. Ákærði sagði að sér hefði ekki verið ljóst að hann safnaði skuld á viðskiptareikning sinn. Hann hefði haldið að úttektirnar gengju á móti sumarbústaðarinneigninni. Hann var spurður hvort hann hefði gert Icefox reikning vegna sumarbústaðarins og kvaðst hann ekki muna það en telja þó að „eitthvað“ væri til. Þegar hann var nánar spurður um eignarhaldið á sumarbústöðunum kvað hann þá meðákærða Stefán hafa átt þá saman, en þeir ættu „náttúrulega mestallt saman [...] en það er spurning hvernig það hefur verið skráð.“ Þegar hann var spurður um eignarhlutföll kvaðst ákærði „ekkert“ vita um það „hvernig þetta hefur verið skráð“. Þegar þetta atriði var rætt enn frekar, og þá hvort [...] hefðu einnig átt í bústöðunum, þá sagði ákærði „þetta“ vera „til á pappírum einhvers staðar, ég man ekki hvernig því var háttað nákvæmlega hver ætti hvað sko, við höfum ekkert pælt kannski of mikið í því“. Það gæti því verið að [...] C og D ættu sömu inneign hjá félaginu og ákærði hefði talið sig eiga. Ákærði sagði að þó að kaupsamningur um sumarbústaði væri frá árinu 2007 þá hefði verið búið að ákveða viðskiptin mun fyrr, og Icefox tekið olíu út á þau frá árinu 2003. Ákærði kvaðst ekki vita hvernig stæði á því að meðákærði Stefán hefði einnig haft kort frá fyrirtækinu. Ákærði var spurður hvers vegna hans væri ekki getið í samningum um sölu sumarbústaðanna og kvaðst hann ekki hafa svar við því. Vitnið D, [...], sagði að það „gæti passað“ að hann hefði verið einn af eigendum Icefox, skráður fyrir fjögurra milljóna króna hlutafé. Það gæti verið rétt „á pappírnum“ að vitnið hefði verið stjórnarmaður og prókúruhafi, en það hefði verið ungt „og ég var ekkert að stjórna neitt í þessu sko“. Þegar vitnið var spurt hver hefði stjórnað fyrirtækinu kvaðst það ekki hafa minnstu hugmynd um það, [...]. Spurt hvernig á því hefði staðið að það hefði skráð sig fyrir tveimur þriðju hlutum hlutafjár í félaginu kvaðst vitnið hafa „bara skrifað á þetta blað einhvern tímann eða eitthvað.“ Kvað vitnið af og frá að það myndi hver hefði beðið sig um slíka undirskrift. Vitnið hefði aldrei litið svo á að það væri sjálft meirihlutaeigandi félagsins. Vitnið var spurt um skýrslugjöf sína hjá lögreglu hinn 5. september 2007. Kvaðst það muna eftir skýrslugjöfinni og telja sig hafa sagt þar satt frá. Vitnið var sérstaklega spurt um þau orð sín í skýrslunni, að ákærðu Ásmundur og Stefán hefðu stjórnað félaginu, en þegar ákærði Ásmundur hefði verið frá vegna óreglu hefði ákærði Stefán stjórnað. Vitnið kvað þetta „örugglega“ vera rétt eftir sér haft, en bætti við að það myndi „kannski ekki segja endilega að Stefán sé samt stjórnarinn, það er bara á milli þeirra sko“. Vitnið E kvaðst hafa verið fyrirsvarsmaður B ehf. frá árinu 2000 og þar til bú félagsins hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta árið 2009 eða 2010. Vitnið kvaðst ekki vita til nokkurra viðskipta þess við Icefox og ekki þekkja til forsvarsmanna Icefox. Reikningar til Icefox, sem sagðir væru frá B ehf., stöfuðu ekki frá fyrirtækinu. Kvaðst vitnið telja að nafn fyrirtækisins hefði verið notað í þessu skyni. Hefði félagið litlar eignir átt og alls ekki svo numið hefðu níu eða tíu milljónum króna. Starfsemi þess hefði fyrst og fremst verið í [...] en engin [...]. Kvaðst vitnið minna að starfsemi félagsins hefði í raun verið lokið árin 2003 og 2004. Vitnið K viðskiptafræðingur hjá H kvað fyrirtækið hafa unnið bókhald og ársreikninga fyrir Icefox. Vitnið kvaðst muna eftir sumarbústöðum sem byggðir hefðu verið á starfsstöð Icefox og kvað G hafa tekið þá upp í skuld, ef vitnið myndi rétt. Vitnið sagði að ákærði Stefán hefði komið fram fyrir hönd Icefox gagnvart H, „algjörlega alltaf.“ Hann hafi komið með bókhaldsgögn til fyrirtækisins og verið í sambandi við þann bókara sem hafi séð um bókhaldið hverju sinni. Einhvern tíma hefði ákærði Ásmundur þó komið. Vitnið var spurt um viðskipti Icefox og A ehf. Vitnið kvaðst muna eftir því að ákærði Stefán hefði sagt að við þau viðskipti hefðu komið verðmæti inn í Icefox, einhverjir hlutir. Vitnið kvaðst minna að eitthvað af slíku hefði verið eignfært „en það var allt fært ábyggilega til baka“. Vitnið kvaðst ekki halda neinu fram um þessi viðskipti sjálft, það „hefði heyrt þetta áður [...] en það var ekkert annað sem staðfesti þessi viðskipti, bankayfirlit eða annað sko, en [vitnið hefði] heyrt þetta.“ Sérstaklega spurt sagði vitnið að eini grunnurinn til þess að bakfæra reikninga eins og þessa, væri sá að reikningarnir hefðu verið tilhæfulausir. Bætti þó við að „það kunna að vera einhver tilvik þess eðlis að [...] það sé hægt að bakfæra reikning án þess að þeir séu tilhæfulausir, ég þori ekkert alveg að fullyrða í því“. Vitnið kvað þó sérkennilegt að bakfæra reikninga ef þeir í raun grundvölluðust á að verðmæti hefðu farið milli félaganna. Vitnið sagði að „það var ekkert sem að studdi þessi viðskipti annað en þessir reikningar og svo þegar var farið að grennslast fyrir um þessi félög þá voru þetta bara einhver draugafélög sko. Þannig að sko ástæðan fyrir því að þeir voru bakfærðir ef að ég man þetta rétt, var það að það var ekki talið að það hafi farið nein viðskipti þarna fram sko, það var svona niðurstaðan.“ Vitnið L var starfsmaður H og sá um málefni Icefox þar um tíma. [...] Hún kvað ýmist þá ákærðu Stefán og Ásmund hafa komið með bókhaldsgögnin til sín, hvorugan hinum fremur. Vitnið var spurt um viðskiptamannareikninga ákærðu Stefáns og Ásmundar. Kvaðst vitnið hafa vitað hvor þeirra hafði hvort kortanúmer, og hefði fært eftir því. Hefðu ekki legið fyrir skjöl til bókunar hjá fyrirtækinu, vegna einstakra greiðslna, hefði verið fært beint á reikning þeirra. Væri þetta viðtekin regla og hlyti þeim að hafa verið hún ljós, en þeir „fóru yfir bókhaldið bara alveg eins og [vitnið].“ Bætti vitnið við síðar að þeir hefðu vitað „nákvæmlega að ef ekki eru fylgiskjöl, það er alveg sama hvort það væru 100 krónur eða milljón eða hvað, ef það voru ekki fyrir þessu fylgiskjöl þá fór það bara beint á þá.“ Sérstaklega spurt kvað vitnið sér hafa fundist þeir ganga léttúðlega með kortin. Vitnið I, endurskoðandi hjá H, kvaðst hafa komið að hlutafjárhækkun Icefox árið 2005 en ekki að öðrum málum félagsins. Kvaðst það telja sig fyrst hafa verið í samskiptum við Icefox árið 2004 og þá við ákærða Stefán og eitthvað við ákærða Ásmund. Ekki þykir ástæða til að rekja framburð hans sérstaklega að öðru leyti. Vitnið M, fyrrverandi rannsóknarmaður hjá skattrannsóknarstjóra, var spurður um rannsókn á viðskiptum Icefox og A ehf. Kvaðst vitnið minna að hún hafi snúist um reikninga sem hugsanlega væru tilhæfulausir. Reikningunum hefði ekki verið hafnað vegna þess eins að ákærði Stefán tengdist báðum fyrirtækjunum heldur myndi slíkt vera vegna annars hvors, að það sem komi fram á reikningunum hefði ekki átt við rök að styðjast eða að „vörurnar hafi hreinlega ekki verið til staðar.“ Vitnið N endurskoðandi kvaðst hafa verið [...] endurskoðunarskrifstofu H á [...] fram á sumar 2004. Vitnið kvaðst muna til þess að Icefox hefði komið í viðskipti haustið áður. Hefði ákærði Stefán komið til vitnisins í upphafi sem fyrirsvarsmaður Icefox og leitað eftir viðskiptunum. Aldrei hefði verið vafi í huga vitnisins um að ákærði Stefán hefði verið fyrirsvarsmaður félagsins og kvaðst vitnið ekki muna eftir að aðrir kæmu fram fyrir hönd þess. Á tíma vitnisins hjá H hefði aðeins verið séð um bókhald fyrir Icefox, ársreikningaþjónusta hefði komið síðar. Vitnið sagðist hafa kynnt sér opinber gögn, í tilefni af því að vera kvaddur fyrir dóminn, og hafa þá tekið eftir að fyrsti ársreikningur sem gerður væri fyrir félagið, fyrir árið 2003, hefði verið gerður af H og virtist vera gerður og dagsettur á árinu 2005. Kvaðst vitnið vilja taka fram, að það hefði rekið augun í að í ársreikningnum 2003 hefði hlutafé verið skráð sex og hálf milljón króna. Hlutafjáraukningin hefði hins vegar verið borguð inn hinn 7. apríl 2005, en þar sem sú aukning hefði verið byggð á hluthafafundi sem haldinn hefði verið árið 2003 hefði átt að hafna hlutafjáraukningunni sem of seint fram komna, auk þess sem ekki sé hægt að skrá hlutafé í einkahlutafélagi nema það sé innborgað. Kvað vitnið þetta hafa þau áhrif „á ársreikning ársins 2003, þar sem búið er að færa upp hlutafé félagsins, að einhver færsla hefur átt sér stað á móti. Hvar sú færsla hefur lent veit ég ekki, en mér þykir líklegast að sú færsla hafi lent inni á viðskiptareikninga viðkomandi aðila sem stóðu að hlutafjáraukningunni og þannig haft áhrif á stöðu þeirra, sem í raun og veru tilhæfulaus færsla þar sem hlutafjárhækkunin hafði ekki átt sér stað samkvæmt hlutafélagalögum.“ Vitnið O, fyrrverandi starfsmaður skattrannsóknarstjóra ríkisins, kvað grunsemdir hafa verið um að reikningar væru tilhæfulausir eða vafasamir, og hefði það verið rannsakað. Kvaðst vitnið ekki muna til þess, að við skýrslutöku hefði ákærða Stefáni verið sagt að ef reikningar yrðu leiðréttir þá yrði ekki meira úr málinu. P viðskiptafræðingur bar vitni fyrir dóminum en ekki þykir ástæða til að rekja framburð hans. Niðurstaða Ákærðu Stefán og Ásmundur gáfu báðir skýrslu fyrir dómi. Að mati dómsins er töluverður munur á hvernig þeir feðgar svöruðu spurningum um málefni Icefox. Ákærði Ásmundur virtist lítt heima í þeim en ákærði Stefán gaf til muna ýtarlegri svör, svo sem um viðskipti sem hann kvað hafa farið fram milli Icefox og fyrirtækjanna A ehf. og B ehf. Er þetta í samræmi við þá mynd sem fæst af skýrslugjöf þeirra feðga við rannsókn málsins, bæði hjá skattrannsóknarstjóra og lögreglu. Þá kom fram hjá ákærða Ásmundi fyrir dómi að á þeim tíma sem hann og [...] C hefðu verið óvinnufærir hefði ákærði Stefán séð um daglega stjórn fyrirtækisins. Kvað Ásmundur þetta hafa verið frá 2003 til 2008. Vitnið D, [...], kvað hjá lögreglu þá ákærðu Stefán og Ásmund hafa stjórnað fyrirtækinu saman en þegar ákærði Ásmundur hefði verið frá vegna óreglu hefði ákærði Stefán stjórnað. Fyrir dómi kvað vitnið rétt vera eftir sér haft hjá lögreglu og hafa sagt satt og rétt frá í yfirheyrslunni. Vitnin K og N kváðu ákærða Stefán hafa komið fram fyrir hönd Icefox gagnvart H. Þegar á framanritað er horft telur dómurinn ljóst, að á þeim tíma sem mál þetta varðar hafi ákærði Stefán í raun farið með stjórn félagsins að meira eða minna leyti og verði, gegn neitun sinni, talinn hafa verið starfandi framkvæmdastjóri þess á þeim tíma, hvað sem formlegri skráningu þess starfa líður. Í ákæru er byggt á því, að þeir reikningar sem raktir hafa verið og sagðir eru frá fyrirtækjunum A ehf. og B ehf. séu tilhæfulausir. Ákærði Stefán staðhæfir að þeir séu réttir og greini frá raunverulegum viðskiptum. Um þá alla gildir að engar bankafærslur hafa verið lagðar fram sem gefa til kynna að fjármunir hafi farið frá Icefox til umræddra fyrirtækja. Þegar litið er til þess hverjar fjárhæðir um er að tefla, og þær settar í samhengi við umfang Icefox, þykir sú staðreynd draga verulega úr líkum þess að félagið hafi í raun greitt samkvæmt reikningunum. Við vettvangsgöngu benti ákærði Stefán á tæki og tól á ýmsu tilverustigi sem hann kvað hafa fengist úr þessum viðskiptum. Engin gögn voru lögð fram sem hefðu getað varpað ljósi á sögu, eignarhald, uppruna, vörunúmer eða nokkuð annað, en allt voru þetta tól sem búast má við á starfstöð verktakafyrirtækis. Álítur dómurinn að ábendingar ákærða við vettvangsgönguna ekki veita sérstakar líkur fyrir viðskiptunum. Þegar horft er til útgáfudaga reikninga A ehf., en meirihluti reikninganna er skráður út gefinn eftir að fyrirtækið hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta, þykir enn ólíklegra að reikningarnir greini frá raunverulegum viðskiptum. Þá vekur athygli, svo sem rakið var, að á fjórum reikninganna er gerð samsvarandi villa við útfyllingu þeirra, sem eykur ekki á trúverðugleika þeirra. Þegar á allt þetta er horft verður að telja ljóst að reikningarnir séu tilhæfulausir. Ákærði kveður reikninga B ehf. vera rétta og greina frá raunverulegum viðskiptum. Áður var rakið hvaða þýðingu sú staðreynd, að engin bankagögn eru til um greiðslur samkvæmt reikningunum, þykir hafa. Ákærði Stefán bar að menn, sem hann kynni ekki að nafngreina, en hefðu unnið hjá Icefox sem undirverktakar, hefðu selt fyrirtækinu vörur, í nafni B ehf., og fengið greitt samkvæmt reikningunum. Sú frásögn, að efnt hafi verið til slíkra viðskipta, um verðmæti sem telja verður veruleg fyrir fyrirtæki af stærð Icefox, við menn, sem engin önnur deili hefðu verið kunn á, þykir verulega ótrúverðug. Þegar horft er til þess að engin bankagögn eru til um viðskiptin, engin óháð gögn er sýna að verðmæti hafi í raun farið milli félaganna og sá maður sem sannanlega var fyrirsvarsmaður B ehf. kveðst fyrir dómi engin viðskipti hafa átt við Icefox, þá þykir fjarstæðukennt að viðskipti hafi í raun farið fram samkvæmt reikningunum. Verður að telja ljóst að reikningarnir hafi verið tilhæfulausir. Eins og áður var rakið verður að álíta að ákærði Stefán hafi í raun verið stjórnandi Icefox á þeim tíma sem mál þetta varðar. Þykir sem hinum tilhæfulausu reikningum hafi verið skilað á hans ábyrgð sem starfandi framkvæmdastjóra. Þá ber ákærði Ásmundur einnig á því ábyrgð sem skráður framkvæmdastjóri félagsins. Eru þeir báðir með þessu sannir að sök samkvæmt ákærulið A, en háttsemi þeirra er í ákæru rétt færð til refsiheimildar, og hafa unnið sér til refsingar. Sama á við um ákært Icefox. Í ákærulið C er ekki sérstaklega tekið fram í ákæru hver vantalinn tekjuskatts- og útsvarsstofn ákærða Stefáns sé talinn hafi verið tekjuárið 2003. Þar er hins vegar tekið fram hver vangreiddur tekjuskattur og vangreitt útsvar séu talin vera, og hvert tekjuskattshlutfall og útsvarshlutfall hafi verið. Var þetta reifað við munnlegan málflutning og þykir vörn ákærðu ekki hafa spillst af þessu. Gögn málsins styðja tölulega við ákæruliði B og C. Vitnið L bar að ákærðu hefði verið ljóst að úttektir þeirra úr fyrirtækinu yrðu bókfærðar á þá, ef þeir framvísuðu ekki greiðsluviðurkenningum vegna fyrirtækisins sjálfs. Ákærðu byggja hins vegar á því, að þeir hafi, á móti þeim færslum sem færðar eru á viðskiptareikning þeirra hjá Icefox, átt inneign vegna sumarbústaðasölu til G. Í málinu liggja fyrir viljayfirlýsing og kaupsamningur vegna þeirra viðskipta, svo sem rakið hefur verið. Af hálfu ákærðu hefur verið byggt á því, að viðskiptin hafi í raun verið ákveðin fyrr, en dregist hafi að skrifa undir skjölin, og hafi Icefox tekið olíu hjá G út á þessi viðskipti frá árinu 2003. Hafi ákærðu þannig lagt bústaðina inn í Icefox og átt þar inneign sem kæmi á móti úttektum þeirra. Engin gögn styðja það að viðskipti Icefox og G hafi í raun verið ákveðin fyrr en ráða má af þeim skriflegu gögnum sem rakin hafa verið. Verður að miða við þau hafi í raun farið fram á þeim tíma, en ekki fyrr svo sem þeir ákærðu halda fram. Ljóst er að fjármunir fóru, svo sem áður er rakið, frá G til ákærða Stefáns, þaðan til Icefox og þaðan til G. Verður að skilja þann hring svo, að ákærði Stefán hafi með greiðslu sinni til Icefox lagt þá fjárhæð til félagsins hinn 28. júní 2006. Engin gögn eru hins vegar til um að ákærði Ásmundur hafi lagt verðmæti inn í félagið, þrátt fyrir framburð þeirra ákærða Stefáns um að ákærði Ásmundur hafi átt í bústöðunum sem seldir hafi verið G. Framburður ákærða Ásmundar var að mati dómsins óljós um það atriði, engin gögn eru um að greiðsla hafi runnið frá G til ákærða Ásmundar eða frá honum til Icefox, og í bókhaldi Icefox er ekki greint frá slíkri innborgun verðmæta af hans hálfu til félagsins. Er ekki unnt að byggja á því að ákærði Ásmundur hafi lagt verðmæti inn í félagið í formi sumarbústaðar eða söluverðs hans. Vitnið K taldi sig muna að G hefði fengið sumarbústaðina upp í skuld Icefox við félagið. Samkvæmt 1. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög er einkahlutafélagi óheimilt að lána hluthöfum, stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum félagsins fé, með öðrum hætti en venjulegum viðskiptalánum. Einnig er því óheimilt að veita þeim manni lán sem skyldur er þessum aðilum að feðgatali. Icefox hefði því verið óheimilt að lána ákærðu Ásmundi og Stefáni fé, og vegna skyldleika þeirra skiptir þar staða ákærða Stefáns innan félagsins ekki máli. Ljóst verður því að telja, að framlag til félagsins, sem nemur söluverði sumarbústaða, hefur ekki verið endurgreiðsla á láni frá félaginu. Eins og áður segir verður ekki byggt á því, að samið hafi verið við G fyrr en skrifleg gögn um það gefa til kynna. Viljayfirlýsing, þar sem G kveðst stefna að því að kaupa sumarhús af [...] Stefáni, Ásmundi, C og D, skapar ein og sér engum þeirra inneign hjá Icefox, jafnvel þótt gert sé ráð fyrir því að söluverði húsanna verði varið til greiðslu á skuld Icefox við G. Kaupsamningar um húsin eru dagsettir 22. júní 2006 og 16. maí 2007 og geta því þegar af þeirri ástæðu ekki veitt inneign hjá Icefox á árinu 2005 eða fyrr. Innborgun ákærða Stefáns til Icefox, sem þegar rann til G, var innt af hendi hinn 26. júní 2006, en í ákærulið C er honum gefið að sök að hafa ekki talið fram þá fjármuni, sem hann hefði fengið greidda úr rekstri Icefox á tekjuárunum 2003, 2004 og 2005. Þó fallast megi á að ákærði hafi með umræddri greiðslu sinni lagt félaginu til verðmæti úr sinni eigu, þá þykir sú greiðsla ekki létta af honum þeirri skyldu að telja fram á gjaldárunum 2004, 2005 og 2006 þær tekjur sem hann hafði haft árin á undan. Samkvæmt gögnum málsins var hlutafé Icefox hækkað. Var hækkunin færð í bækur félagsins á árinu 2003 en tilkynnt til hlutafélagaskrár hinn 7. apríl 2005. Ekki eru efni til að taka afstöðu til lögmætis þeirrar hlutafjáraukningar í máli þessu, en líta verður svo á, að ef aukningin hefði verið skráð í bækur félagsins, þegar hún var í raun tilkynnt árið 2005, hefðu vantaldir skattstofnar ákærðu Stefáns og Ásmundar færst milli tekjuáranna 2003 og 2005, en ekki horfið. Í ljósi framanritaðs verður að telja að sönnuð sé sök ákærða Ásmundar samkvæmt ákærulið B og ákærða Stefáns samkvæmt ákærulið C og hafi þeir unnið sér til refsingar, en háttsemi þeirra er í ákæru rétt færð til refsiheimilda. Við ákvörðun refsingar ákærðu verður horft til þess að þeir hafa meðal annars gerst sekir um að framvísa alls tíu reikningum, frá tveimur einkahlutafélögum, sem voru tilhæfulausir, en ákærði Stefán kvaðst sjálfur hafa útbúið reikningana frá fyrirtækinu A ehf. sem var í hans eigu þegar bú þess var tekið til gjaldþrotaskipta. Þá verður að horfa til þess að brotin eru framin í áföngum og ýmsum aðferðum en eru ekki stundaryfirsjón. Sakaferill ákærða Ásmundar tengist ekki fjármunabrotum. Honum hefur hins vegar fimm sinnum verið gerð refsing á árunum 2007 til 2010. Í maí 2007 var hann dæmdur til greiðslu 75.000 króna sektar fyrir umferðarlagabrot. Í september sama ár var hann dæmdur til greiðslu 280.000 króna sektar fyrir umferðarlagabrot og fíkniefnalagabrot og var um hegningarauka að ræða. Í júní 2008 var hann dæmdur til greiðslu 160.000 króna sektar fyrir umferðarlagabrot og var um hegningarauka að ræða. Í ágúst 2009 var ákærði dæmdur til greiðslu 135.000 króna sektar fyrir umferðarlagabrot en í september 2010 var ákærði dæmdur í tveggja mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára fyrir fíkniefnalagabrot. Þau brot sem hann er nú sakfelldur fyrir framdi hann fyrir uppsögu framangreindra dóma og verður honum því ákveðinn hegningarauki nú. Verður fangelsisdómur hans frá september 2010 nú tekinn upp og honum dæmd refsing í einu lagi. Ákærði Stefán hefur ekki sakaferil sem hér skiptir máli og verður horft til þess, sem og þess að hann er kominn undir sextugt. Þá verður að telja að hann hafi verið undir verulegu álagi, [...]. Eins og áður segir þykir ákærði Stefán hafa í raun stýrt félaginu á umræddum tíma en völd og ábyrgð ákærða Ásmundar þar fyrst og fremst að formi til. Ákærði Ásmundur fól viðurkenndu endurskoðunarfyrirtæki að annast persónuleg skattskil sín og þykir það lýsa viðleitni til að hafa þau mál í samræmi við lög, þótt hann beri eftir sem áður formlega ábyrgð á framtali sínu. Þá tók rekstur málsins töluverðan tíma, meðal annars af ástæðum sem ákærðu verður ekki um kennt. Þegar á allt er horft verður refsing ákærða Stefáns ákveðin fangelsi í átta mánuði en ákærða Ásmundar í fimm. Dóminum þykir sem fresta megi fullnustu þeirrar refsingar beggja og falli hún niður, haldi þeir almennt skilorð svo sem nánar greinir í dómsorði. Þá verður að gera þeim að greiða sekt vegna brots síns. Það er alvarlegt að hluti brotanna var framinn með því að framvísa reikningum sem telja verður tilhæfulausa. Þykir ekki unnt að takmarka sektarfjárhæðir við lágmark viðeigandi laga. Áður hefur verið rakið hvert álag ákærðu hefur verið gert að greiða og verður litið til þess, sektinni til lækkunar svo sem álaginu nemur, og má um það vísa til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 27/2003. Verður ákærða Stefáni gert að greiða 16.500.000 krónur í sekt, þar af 6.400.000 krónur insolidum með ákærðu Icefox en ákærða Ásmundi 19.300.000 krónur, þar af 6.400.000 krónur in solidum með ákærðu Icefox. Komi sex mánaða fangelsi í stað sektar hvors um sig, ákærða Stefáns og Ásmundar, verði sekt þeirra ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins. Ákærðu verða dæmd til að greiða 40.000 króna kostnað vegna vitnaleiðslu. Framan af gætti Kristján Stefánsson hæstaréttarlögmaður hagsmuna allra ákærðu, og krafðist meðal annars tvívegis frávísunar málsins fyrir hönd þeirra allra, en á lokastigum málsins tók Stefán Karl Kristjánsson héraðsdómslögmaður við hlutverki verjanda ákærða Ásmundar og ákærðs Icefox. Var sú breyting gerð, eftir að upphaflegur verjandi hafði verið leystur frá verjandastarfanum með úrskurði hinn 4. apríl 2011 að kröfu ákæruvaldsins, en talið var að hagsmunir ákærðu færu ekki svo saman að sami verjandi gæti gætt hagsmuna þeirra allra fyrir dómi. Þykir þessi ferill ekki verða til þess að greiðsluskylda málsvarnarlauna, fram að úrskurði þessum, falli á ríkissjóð, en Kristján Stefánsson hæstaréttarlögmaður var að nýju skipaður verjandi ákærða Stefáns, að ósk ákærða. Verða ákærðu dæmdir til greiðslu málsvarnarlauna verjenda svo sem í dómsorði greinir og er virðisaukaskattur innifalinn. Gætt var ákvæða 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008. Af hálfu ákæruvaldsins fór með málið Eyjólfur Ármannsson saksóknarfulltrúi. Mál þetta dæma héraðsdómararnir Þorsteinn Davíðsson sem dómsformaður og Erlingur Sigtryggsson og Ragnar Jóhann Jónsson endurskoðandi. D Ó M S O R Ð : Ákærði Stefán Gunnar Þengilsson sæti fangelsi í átta mánuði. Fullnustu fangelsisrefsingarinnar skal frestað og niður skal hún falla að liðnum þremur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði Ásmundur Gunnar Stefánsson sæti fangelsi í fimm mánuði. Fullnustu fangelsisrefsingarinnar skal frestað og niður skal hún falla að liðnum þremur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði Stefán Gunnar greiði 16.500.000 króna sekt í ríkissjóð, þar af 6.400.000 krónur að óskiptu með ákærðu Icefox á Íslandi ehf., en ákærði Stefán Gunnar sæti sex mánaða fangelsi verði sektin ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins. Ákærði Ásmundur Gunnar greiði 19.300.000 króna sekt í ríkissjóð, þar af 6.400.000 krónur að óskiptu með ákærðu Icefox á Íslandi ehf., en ákærði Ásmundur Gunnar sæti sex mánaða fangelsi verði sektin ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins. Ákærðu Stefán Gunnar, Ásmundur Gunnar og Icefox á Íslandi greiði in solidum 40.000 krónur í sakarkostnað til ríkissjóðs. Ákærðu Stefán Gunnar, Ásmundur Gunnar og Icefox á Íslandi greiði in solidum 1.506.000 króna málsvarnarþóknun Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns og 293.400 króna útlagðan kostnað lögmannsins. Ákærði Stefán Gunnar greiði 502.000 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns og 111.600 króna útlagðan kostnað lögmannsins. Ákærðu Ásmundur Gunnar og Icefox á Íslandi ehf. greiði in solidum 627.500 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Stefáns Karls Kristjánssonar héraðsdómslögmanns og 77.850 króna útlagðan kostnað lögmannsins.
|
Mál nr. 281/2000
|
Kærumál Sjálfræðissvipting Málskostnaður
|
Fallist var á kröfu um að X yrði sviptur sjálfræði tímabundið, enda væri hann ekki fær um að ráða persónulegum högum sínum vegna geðsjúkdóms.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Hrafn Bragason. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. júlí, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 12. júlí, þar sem sóknaraðili var sviptur sjálfræði í sex mánuði frá uppsögu úrskurðarins að telja. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Hann krefst einnig kærumálskostnaðar. Varnaraðili kærði úrskurðinn fyrir sitt leyti 18. júlí 2000. Hann krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar að öðru leyti en því að honum verði dæmd þóknun úr ríkissjóði vegna meðferðar málsins fyrir héraðsdómi. Hann krefst einnig kærumálskostnaðar. Aðild varnaraðila byggist á d. lið 2. mgr. 7. gr. laga nr. 71/1997. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur að öðru leyti en um málskostnað. Samkvæmt 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, Ólafs Birgis Árnasonar hæstaréttarlögmanns, vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Hæstarétti, en þóknunin er ákveðin í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Samkvæmt gögnum málsins var Hákon Stefánsson héraðsdómslögmaður skipaður talsmaður varnaraðila í héraði. Þar sem hann var þannig skipaður talsmaður ber samkvæmt 17. gr. lögræðislaga að ákveða honum þóknun vegna meðferðar málsins fyrir héraðsdómi og Hæstarétti, sem greiðist úr ríkissjóði, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað. Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, Ólafs Birgis Árnasonar hæstaréttarlögmanns, vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 70.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila, Hákonar Stefánssonar héraðsdómslögmanns, vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 50.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 362/2009
|
Kærumál Nauðungarsala Birting
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms, þar sem hafnað var kröfu G að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík um að nauðungarsölu tiltekinnar fasteignar skyldi fram haldið.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Garðar Gíslason og Hjördís Hákonardóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. júní 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júní 2009, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 25. febrúar 2009 um að nauðungarsölu fasteignarinnar að Snorrabraut 75, Reykjavík, fastanúmer 201-1910, skyldi fram haldið. Kæruheimild er í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur. Til vara krefst hann að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík 25. febrúar 2009 um að nauðungarsölu fasteignarinnar skuli fram haldið. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Skilja verður úrskurð héraðsdóms svo að hann sé reistur á þeirri forsendu að sýslumaðurinn í Reykjavík hafi verið hæfur til að taka til meðferðar og ákvörðunar mótmæli sóknaraðila. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Geir Walter Kinchin, greiði varnaraðila, Íslandsbanka hf., 150.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 191/2017
|
Miskabætur Handtaka Leit
|
B krafði Í um miskabætur vegna handtöku og líkamsleitar sem hann sætti vegna gruns um fíkniefnalagabrot. Samkvæmt gögnum málsins var B sviptur frelsi af lögreglu í um það bil fimm mínútur og hafði réttarstöðu sakbornings meðan á handtökunni stóð, sbr. 1. mgr. 27. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ekki var tekin skýrsla af honum þar sem ekkert saknæmt fannst við leitina. Lauk málinu án þess að ákæra væri gefin út og var það því fellt niður í skilningi 1. mgr. 245. gr. sömu laga. Talið var að B ætti rétt á miskabótum vegna líkamsleitarinnar og handtökunnar á grundvelli fyrri málsliðar 2. mgr. 245. gr. laga nr. 88/2008. Hins vegar var ekki talið að það hefði aukið á miska B þótt í dagbók lögreglu hefði verið skráð að hann tengdist nánar tilgreindum félagsskap. Var Í gert að greiða B 120.000 krónur í miskabætur.
|
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma Þorgeir Örlygsson hæstaréttardómari, Guðrún Erlendsdóttirsettur hæstaréttardómari og Garðar Gíslason fyrrverandi hæstaréttardómari.Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 6. janúar 2017. Ekkivarð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 22. febrúar 2017 og áfrýjaði hann öðrusinni 22. mars sama ár. Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiðasér 1.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu frá 1. ágúst 2015 til 7. febrúar 2016 en meðdráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðarfyrir Hæstarétti. Samkvæmt gögnum málsins var áfrýjandihandtekinn klukkan 17.17 í miðbæ Vestmannaeyja hinn 1. ágúst 2015 þar semfíkniefnahundur hafði við fíkniefnaeftirlit tengd verslunarmannahelgi gefið tilkynna að áfrýjandi gæti haft í fórum sínum fíkniefni. Sagði í dagbók lögreglu umatvikið að hana hafi grunað að áfrýjandi væri með fíkniefni en hann ekki viljaðheimila leit á sér. Áfrýjandi hafi því verið handtekinn og framkvæmd á honum öryggisleiten ekkert saknæmt fundist og hafi áfrýjanda verið sleppt að leit lokinni eftirað framangreind afskipti lögreglu af honum hófust. Með héraðsdómi voruáfrýjanda dæmdar miskabætur vegna handtökunnar að fjárhæð 120.000 krónur ágrundvelli 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, ensambærilegt ákvæði er nú í 2. mgr. 245. gr. laganna, sbr. 68. gr. laga nr.49/2016. Unir stefndi þeirri niðurstöðu bæði hvað varðar bótagrundvöll ogfjárhæð bóta og stendur ágreiningur aðila hér fyrir dómi samkvæmt því aðeins umfjárhæð bótanna og upphafstíma dráttarvaxta. Samkvæmt gögnum málsins var áfrýjandi svipturfrelsi af lögreglu í um það bil fimm mínútur og hafði meðan á handtökunni stóð réttarstöðusakbornings, sbr. 1. mgr. 27. gr. laga nr. 88/2008. Ekki var tekin skýrsla afhonum vegna málsins og lauk því án þess að ákæra væri gefin út. Var máliðsamkvæmt því fellt niður í skilningi 1. mgr. 245. gr. laganna, en í þeirrilagagrein segir að maður sem borinn hefur verið sökum í sakamáli eigi rétt tilbóta eftir 2. mgr. sömu lagagreinar, meðal annars ef mál hans hefur verið felltniður. Samkvæmt fyrri málslið 2. mgr. 245. gr. laganna má dæma bætur vegnaaðgerða eftir IX. til XIV. kafla laganna ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi,en eftir síðari málsliðnum má þó fella þær niður eða lækka ef sakborningurhefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfur sínar á. Ekkieru frekari skilyrði sett fyrir hinni hlutlægu bótaábyrgð samkvæmt XXXIX. kaflalaga nr. 88/2008. Skiptir þá ekki máli hvort lögmæt skilyrði hefur brostið tilaðgerða sem hafa haft í för með sér tjón eða ekki hefur verið nægilegt tilefnitil að grípa til þeirra eða þær verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan,særandi eða móðgandi hátt, sbr. dóm Hæstaréttar 3. mars 2016 í máli nr.451/2015.Með líkamsleit á áfrýjanda umrætt sinnvar brotið gegn friðhelgi hans, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Ááfrýjandi því samkvæmt framansögðu rétt á miskabótum vegna líkamsleitarinnar oghandtökunnar á grundvelli fyrri málsliðar 2. mgr. 245. gr. laga nr. 88/2008. Meðvísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að eins ogatvikum háttaði verði það ekki talið auka á miska áfrýjanda þótt í dagbóklögreglu hafi verið skráð að hann tengdist félagsskapnum [...]. Verður samkvæmtþessu staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um fjárhæð dæmdra miskabóta tilhanda áfrýjanda og upphafstíma dráttarvaxta.Ákvæði héraðsdóms um málskostnað oggjafsóknarkostnað verða staðfest.Rétt er að hvor málsaðila beri sinnkostnað af rekstri málsins fyrir Hæstarétti.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal veraóraskaður.Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellurniður.Héraðsdóms Reykjavíkur 6. október 2016 í málinuMál þetta sem var höfðað 30. desember2015 var dómtekið eftir aðalmeðferð þess 20. september 2016.Stefnandi er Björgvin MýrdalÞóroddsson, Bjallavaði 3, 110 Reykjavík og stefndi er íslenska ríkið,Arnarhvoli, 150 Reykjavík. Stefnandi krefst þess að stefndiverði dæmdur til að greiða sér 1.000.000 króna, ásamt vöxtum skv. 1. mgr. 8.gr., sbr. 1. málslið 4. gr., laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá1. ágúst 2015 til 7. febrúar 2016, en frá þeim degi með dráttarvöxtum skv. 9.gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga nr. 38/2001, til greiðsludags. Þá er krafistmálskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.Stefndi krefst aðallegasýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiðastefnda málskostnað að mati dómsins.Til vara er þess krafistað dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verðifelldur niður.I.Stefnandi sótti Þjóðhátíð íVestmannaeyjum 1. ágúst 2015. Stefnandi var staddur inni í bænum á leið áveitingahús þegar lögregla hafði afskipti að honum og krafðist þess aðframkvæma líkamsleit á honum á grundvelli þess að fíkniefnahundur sem var með íför hafði merkt stefnanda, þ.e. gefið til kynna að hann gæti haft í fórum sínumfíkniefni. Stefnandi neitaði að heimilalíkamsleit, og því var tekin ákvörðun um handtöku og þvingaða leit. Ekkertsaknæmt fannst á stefnanda og var honum sleppt að leit lokinni. Það sem fannstm.a. á stefnanda var mikill fjöldi lítilla kynningarspjald þar sem fram komaupplýsingar um félagsskap [...], en nafn samtakanna rataði í dagbókarfærslulögreglu vegna málsins, og kemur fram í sviga á eftir nafni stefnanda. Stefnandi kveðst ekki hafa fengiðupplýsingar um afdrif málsins fyrr en eftir að lögmaður hans sendi fyrirspurn,að svar barst í tölvuskeyti 24. ágúst 2015 um að rannsókn væri lokið og aðstefnandi hefði ekki haft réttarstöðu sakbornings, heldur hafi verið umvenjubundið fíkniefnaeftirlit að ræða. II.Stefnandikveðst byggja á því að þvingunarráðstafanir lögreglu, þ.e. handtaka oglíkamsleit, hafi verið að ósekju og ólögmætar. Hann telur sig því eiga rétt ábótum úr hendi stefnda.Stefnandi vísium bótagrundvöllinn til 228. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 enfullnægt sé því skilyrði að mál stefnanda hafi verið fellt niður, sbr. 2. mgr.ákvæðisins. Ákvæðið feli í sér hlutlæga bótaskyldu stefnda. Stefnandi hafiverið grunaður um fíkniefnalagabrot, haft réttarstöðu sakbornings og sættþvingunarráðstöfunum, þ.e. handtöku og líkamsleit.Stefnandi teljiað undantekningarregla 2. málsliðar 2. mgr. 228. gr., um að hægt sé að fellaniður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeimaðgerðum sem hann reisir kröfu sína á, eigi ekki við í málinu auk þess semundantekninguna verði að skýra þröngt. Stefnandi hafi ekkert afbrot framið ogósannað að stefnandi hafi valdið eða stuðlað að nokkru því sem leiða hefði átttil þvingunarráðstafana. Stefnandi hafi verið í fullum rétti til að samþykkjaekki líkamsleit og hafi sú neitun ekki getað réttlætt handtöku á stefnanda. Þásé því mótmælt sem röngu og ósönnuðu að hundur hafi „merkt“ stefnanda eða aðstefnandi hafi sýnt einkenni fíkniefnaneyslu. Þá teljistefnandi ljóst að hvorki hafi verið til staðar lagaskilyrði til handtöku nétil líkamsleitar skv. lögum nr. 88/2008, enginn rökstuddur grunur fyrir brotiog engin nauðsyn á handtöku eða líkamsleit. Því hafi engin brýn hætta verið áað bið eftir úrskurði um líkamsleit ylli sakarspjöllum. Þá hafi verið brotiðgegn meðalhófsreglu 3. mgr. 53. gr. sakamálalaga og 2. mgr. 13. gr.lögreglulaga nr. 90/1996 með aðgerðinni, og ekki hafi verið sýnt fram á lögmæt eða málefnaleg markmiðþessara aðgerða.Stefnandikveðst byggja á því til vara, ef hlutlæg bótaábyrgð eigi hér ekki við, aðstefndi sé engu að síður skaðabótaskyldur gagnvart stefnanda á grundvellisakarábyrgðar, þ.e. á grundvelli sakarreglunnar og vinnuveitandaábyrgðar stefndaá starfsmönnum sínum. Skaðabótaskylda stefnda sé þannig ljós, með vísan til228. gr. sakarábyrgðar stefnda skv. þeirri grein, og sakarábyrgðar stefnda skv.almennum reglum skaðabótaréttar, sem og með vísan til 5. mgr. 67. gr.stjórnarskrárinnar, enda um ólögmætar og saknæmar þvingunarráðstafanir að ræða.Starfsmönnum stefnda hafi mátt vera fullljóst að aðgerðir þessar hefðu alvarlegog meiðandi áhrif á stefnanda, eða a.m.k. mátt ætla það.Þá vísistefnandi jafnframt til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefnandi telurþvingunarráðstafanirnar hafa falið í sér slíka meingerð gegn stefnanda, semnýtur verndar samkvæmt ákvæðinu. Varðandifjárhæð bóta tiltaki stefnandi að hann hafi fyrir engar sakir verið handtekinnog sviptur frelsi sínu á almannafæri og fyrir framan fjölda manns áhátíðarsvæði Þjóðhátíðar. Þar hafi síðan verið leitað á honum fyrir framanhátíðargesti. Þessar nauðsynjalausu og ólögmætu aðgerðir, frelsissviptingin oglíkamsleitin, hafi valdið stefnanda miklu hugarangri og miska. Stefnandi telurjafnframt að í þessum íþyngjandi aðgerðum hafi falist meingerð gegn persónuhans, frelsi, friði og æru. Stefnandi hafi verið gestur á fjölmennri hátíð ogátt sér einskis ills von þegar lögregla hafði af fyrra bragði afskipti afhonum. Hann kveðst þekkja þau réttindi sín að honum væri ekki skylt aðsamþykkja líkamsleit. Sá réttur hans hafi hins vegar að engu verið hafður.Við mat á miskastefnanda verði að hafa í huga að með aðgerðum þessum hafi verið gengið ágrundvallarréttindi hans sem bundin séu í stjórnarskrá og mannréttindasáttmálaEvrópu, sbr. lög nr. lög nr. 62/1994. Sé þar meðal annars um að ræða rétt hanstil að vera ekki sviptur frelsi, sbr. 67. gr. stjórnarskrárinnar og 5. gr.sáttmálans, og rétt hans til friðhelgi einkalífs, sbr. 71. gr. stjórnarskrár og8. gr. sáttmálans. Þá beri að líta til þess að með þvingunaraðgerðunum vargengið lengra en nauðsynlegt var og því brotið gegn skráðum og óskráðummeðalhófsreglum. Stefnandikveðst líta svo á að við mat á miska megi einnig hafa í huga að af einhverjumástæðum hafi lögregla kosið að skrá stjórnmálaskoðanir og félagaþátttökustefnanda í lögregluskýrslu með því að merkja hann samtökunum [...]. Enginlagastoð og engin málefnaleg sjónarmið séu fyrir slíkri skráningu af hálfulögreglunnar. Stefnandi telji að skráning þessi stríði gegn lögum umpersónuvernd og meðferð persónuupplýsinga nr. 77/2000 og stríði gegnsjónarmiðum 1. mgr. 71. gr. og 1. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgieinkalífs og frelsi til skoðana og sannfæringar. Til viðbótarframangreindum lagarökum vísar stefnandi til meginreglna skaðabóta- ogrefsiréttar auk meginreglna opinbers réttarfars og stjórnarskrár lýðveldisinsum þvingunaraðgerðir. Vísað er til ákvæða laga um meðferð sakamála nr. 88/2008,sbr. einkum X., XIII. og XXXVII. kafla og 228. gr. laganna. Vísað er til reglnaskaðabótalaga, nr. 50/1993, einkum til 26. gr. Þá er vísað til almennusakarreglunnar og reglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð. Kröfur ummálskostnað styður stefnandi við 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála,nr. 91/1991. Varðandi varnarþing vísast til 3. mgr. 33. gr. sömu laga. Kröfurum dráttarvexti styður stefnandi við III. og IV. kafla vaxtalaga, nr. 38/2001,með síðari breytingum.III.Stefndi kveðst styðja sýknukröfu sínavið 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 sem kveði á um að heimilt sé að fellaniður bætur eða lækka, hafi sakborningur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðumsem hann reisir kröfur sínar á. Sérþjálfaður fíkniefnaleitarhundur hafi fundiðfíkniefnalykt af stefnanda, en stefnandi beri sjálfur ábyrgð á því að af honumhafi fundist slík lykt.Lögregla hafi óskað eftir því aðstefnandi sýndi lögreglu innihald vasa sinna en samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárlýðveldisins Íslands beri sérhverjum manni að hlýða yfirvaldsboði í bráð.Stefnandi hafi brugðist illa við þeirri ósk lögreglu og styrkt þar meðgrunsemdir lögreglu um að hann bæri á sér fíkniefni. Því stuðlaði hann að þeimaðgerðum sem hann geri nú kröfu um að fá bætur vegna. Beri því að sýkna stefndaaf kröfu stefnanda eða lækka bætur á grundvelli eigin sakar hans.Stefndi bendi á að í dómaframkvæmdhafi ákvæði 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrár Íslands og 5. mgr. 5. gr.mannréttindasáttmála Evrópu verið skýrð svo að þau veiti ekki ríkari bótarétten reglur sakamálalaga nr. 88/2008.Samkvæmt 1. gr. lögreglulaga nr.90/1996 sé það meginhlutverk lögreglu að halda uppi lögum og reglu, tryggjaréttaröryggi, stöðva ólögmæta háttsemi og fylgja málum eftir í samræmi viðfyrirmæli laga um meðferð sakamála, lögreglulögum og lögreglusamþykktum. Allaraðgerðir lögreglu á vettvangi hafi verið lögmætar. Ólögmæti sé skilyrði þess aðstefnanda verði dæmdar bætur á grundvelli almennu sakarreglunnar og b-liðar 1.mgr. 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, en stefnandi byggi bótakröfu sína áþessum bótareglum til vara. Beri því þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda afbótakröfu stefnanda sem reistar séu á þeim grundvelli. Rökstuddur grunur hafi leikið á þvíað stefnandi hafi gerst brotlegur við lög nr. 65/1974, um ávana- og fíkniefni,enda hafði fíkniefnaleitarhundur gefið til kynna að stefnandi bæri slík efni ásér. Skilyrði fyrir handtöku stefnanda, sbr. 1. mgr. 90. gr. nr. 88/2008, hafiþví verið uppfyllt. Lögregla hafi metið það svo að tryggja þyrfti náviststefnanda í þeim tilgangi að hann kæmi ekki undan sönnunargögnum. Stefndivísar, um heimild lögreglu til að framkvæma leit, til 1. mgr. 17. gr.lögreglulaga, nr. 90/1996, og 3. mgr. 93. gr. laga nr. 88/2008.Stefndi kveður afskipti lögreglu afstefnanda, frá því að leitarhundur merkti hann þar til stefnandi var frjálsferða sinna, hafa varað í u.þ.b. 5 mínútur. Meðalhófs hafi því verið gætt.Fráleitt hefði verið að bíða dómúrskurðar og kalla stefnanda síðar tilskýrslutöku eins og málið var vaxið. Stefndi mótmælir sérstaklega, semröngum og órökstuddum, málsástæðum stefnanda að lögregla hafi skráð niðurstjórnmálaskoðanir hans og félagaþátttöku. Enga slíka skráningu sé að finna ígögnum málsins. Fjárhæð bótakröfunnar er mótmælt semof hárri og órökstuddri. Til stuðnings varakröfu vísar stefndi til sömumálsástæðna auk þess sem kröfur stefnanda séu í engu samræmi við dómaframkvæmdþar sem fallist hefur verið á bótaskyldu.Kröfu um málskostnað styður stefndivið 130. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991.IV.Í 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 segir að maður, sem borinn hefur veriðsökum í sakamáli, eigi rétt til bóta eftir 2. mgr. sömu lagagreinar, meðalannars ef mál hans hefur verið fellt niður. Samkvæmt fyrri málslið 2. mgr.greinarinnar má dæma bætur vegna rannsóknaraðgerða eftir IX. til XIV. kaflalaganna ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi, en eftir síðari málsliðmálsgreinarinnar má þó fella þær niður eða lækka ef sakborningur hefur valdiðeða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Ekki eru settfrekari skilyrði fyrir hinni hlutlægu bótaábyrgð samkvæmt XXXVII. kafla laganr. 88/2008 og skiptir ekki máli í því sambandi, varðandi bótagrundvöllinn,hvort lögmæt skilyrði hefur brostið til aðgerða sem haft hafa í för með sértjón eða ekki hefur verið, eins og á stóð, nægilegt tilefni til að grípa tilþeirra eða þær verið framkvæmdar á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandihátt.Þrátt fyrir að í dagbókarfærslu hafi stefnandi ekki verið skráður semsakborningur, verður að líta svo á, miðað við atvik málsins, að hann hafi haftþá stöðu, og var við aðalmeðferð málsins enda ekki gerður ágreiningur um það. Stefndi byggirsýknukröfu sína á því að stefnandi hafi valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum semhann reisir kröfur sínar á. Því eigi 2. málsliður 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008við og skuli fella bætur niður með öllu. Þessu til stuðnings nefnir stefndieinkum að stefnandi hafnaði því að heimila lögreglu leit á sér, sinnti því ekkiyfirvaldsboði og styrkti um leið grunsemdir lögreglu. Það ætti aðvera ágreiningslaust í ljósi fjölmargra fordæma Hæstaréttar að lögmætirannsóknaraðgerða skiptir ekki máli þegar metið er hvort bótaskylda sé fyrirhendi samkvæmt 228. gr. Er nærtækast að benda á dóm Hæstaréttar sem stefndivísaði til í málflutningi sínum, í málinu nr. 451/2015. Í því máli var deilt umþað hvort áfrýjandi hefði samþykkt líkamsleit eða ekki. Um það atriði sagði aðþótt talið yrði sannað að samþykki hefði verið veitt, myndi slíkt ekki girðafyrir bótarétt, enda hefði viðkomandi ella átt von á því að farið yrði fram á dómsúrskurð.Það sjónarmið á einnig við um stefnanda í þessu máli, þ.e. krafa um dómsúrskurðhlýtur að voma yfir einstaklingi í þessari stöðu án tillits til þess hvortviðkomandi hafni eða samþykki líkamsleit. Því verður ekki séð að máli skipti umbótagrundvöllinn hvað leitina varðar, hver sú afstaða er og því ekki hægt aðlíta svo á að höfnun á að heimila lögreglu leit eigi að leiða til brottfallseða lækkunar bóta samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 228. gr. Aðalatriðið er hverniðurstaða leitar verður, en ekki hver afstaða viðkomandi til leitar er. Ekki hefurverið gerður ágreiningur um að stefnanda gat ekki dulist, að lögreglan var aðgegna skyldustörfum. Það er meginregla íslenskrar stjórnskipunar að enginn getikomið sér hjá því að hlýða yfirvaldsboði í bráð þótt hann vefengi heimildirstjórnvalda, sbr. 60. gr. stjórnarskrárinnar, eins og stefnandi sannanlegagerði. Lögregla gat því handtekið stefnanda í því skyni að leita á honum, efhún hafði rökstuddan grun um að hann væri með fíkniefni og teldi að hann ættiella kost á að spilla sönnunargögnum sbr. 1. mgr. 90. gr. laga nr. 88/2008,sbr. og 2. málslið 1. mgr. 78. gr. og 1. mgr. 76. gr. laganna. Lögreglu hefðieinnig verið heimilt að handtaka stefnandaog færa á lögreglustöð og aflaí kjölfarið dómsúrskurðar, en sú leið var ekki farin og verður að teljalögreglu með því hafa gætt meðalhófs. Til handtöku hefði hins vegar ekki þurftað koma nema vegna neitunar stefnanda á að heimila leit. Þrátt fyrir að færamegi rök fyrir því að handtökuna megi rekja beint til aðgerða stefnanda sjálfsí þeim skilningi að varði brottfalli bótaréttar, sbr. 2. málslið, 2. mgr. 228.gr. laga nr. 88/2008, telur dómurinn það ótæka niðurstöðu í ljósi þess að efgengið hefði verið lengra; stefnandi handtekinn og færður á stöð og dómsúrskurðaraflað, hefði að uppfylltum öðrum skilyrðum, stefnandi átt bótarétt á grundvelli228. gr. Því verður talið að synjun stefnanda valdi ekki brottfalli bóta.Er því fallist á að stefndi, íslenska ríkið, beri bótaábyrgð gagnvartstefnanda eftir 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 5. mgr. 67. gr.stjórnarskrárinnar. Dómurinn telur að ekki séu uppfyllt skilyrði í málinu til að dæmastefnanda bætur á grundvelli sakarreglunnar, eða 26. gr. skaðabótalaga nr.50/1993, eða annarra réttarheimilda sem stefnandi tilgreinir í stefnu málsins,þar sem skilyrði um saknæmi og ólögmæti skortir.-------Burt séð frá því hvortlíta beri yfirhöfuð til slíkra þátta þegar tekin er ákvörðun um fjárhæð bóta ímálum sem þessum þar sem bótaskylda er reist á 1. og 2. mgr. 228. gr. laga nr.88/2008 liggur fyrir, að mati dómsins, að engar aðgerðir réttarvörsluaðila hafiverið þeirrar gerðar í þessu máli, að þær ollu stefnanda óþarfa miska eða tjóniumfram það sem óhjákvæmilega hlýst jafnan af aðgerðum sem þessum og ekki erdeilt um. Ekki verður séð að það skipti máli við úrlausn málsins hvortfíkniefnahundurinn hafi fyrst merkt stefnanda eða lögreglumenn haft af honumafskipti áður.Ekki er gerð krafa vegna fjártjónsheldur einvörðungu krafist miskabóta. Engin gögn hafa verið lögð fram semstaðreyna, hvaða áhrif framangreind atvik og hin bótaskylda háttsemi hafði ástefnanda, utan þeirrar skýrslu sem stefnandi sjálfur gaf fyrir dómi. Stefnandigreindi frá því að dóttir hans hefði verið á þjóðhátíð, og það hafi veriðástæðan fyrir komu hans þangað, hún varð þó ekki vitni að atvikinu. Stefnandigreindi frá því að þetta hafi valdið honum miklu hugarangri og verið áfall,enda fjöldi fólks á svæðinu sem varð vitni af atburðinum sem stefnandi taldilítilsvirðandi og lýsti sem valdníðslu. Lögmaður stefnanda lagði miklaáherslu á að tekið yrði tillit til þess við ákvörðun bóta, að í yfirskrift ídagbókarfærslu lögreglu vegna málsins hafi nafn stefnanda verið tengtfyrrgreindum félagsskap, [...], sem stefnandi segir samtök áhugafólks umborgaraleg réttindi. Dómurinn fær ekki séð hvernig þetta sé til þess fallið aðvalda stefnanda sérstaklega miklum miska eins og haldið var fram. Stefnandigreindi frá því að líkast til hafi hann verið með um 300 upplýsingaspjöld merktsamtökunum, með upplýsingum um tiltekin borgaraleg réttindi. Hann situr ístjórn félagsins og virðist mjög áfram um framgang þess, sbr. framburð hansfyrir dómi. Þótt engar skýringar séu á því hvers vegna nafn félagsins ratar inní dagbókarfærslu lögreglu í sviga, nema þá þær að hann bar framangreind spjöldá sér, verður ekki séð að sú staðreynd sé fallin til þess að valda stefnandamiska, án tillits til þess hvort færslan var eðlileg eða ekki en dómurinn sérekki ástæðu til að taka afstöðu til þess í ljósi sakarefnisins. Þar sem engum gögnum er til aðdreifa, sbr. framangreint, um áhrif handtökunnar og leitarinnar á hag og heilsustefnanda, verða því bætur dæmdar að álitum og með hliðsjón af dómaframkvæmd ogframangreindum sjónarmiðum. Þykja þær hæfilegar 120.000 krónur. Dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr.laga nr. 38/2001, verða með vísan til 9. gr. laganna dæmdir frá 30. janúar 2016til greiðsludags, en þá var liðinn einn mánuður frá höfðun málsins. Því erómótmælt og enda engin gögn sem styðjahið gagnstæða, að fyrst við stefnubirtingu hafi stefnda verið kunnugt um kröfustefnanda. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinusamkvæmt gjafsóknarleyfi, útgefnu 19. október 2015, og eru því ekki efni til aðdæma stefnda til greiðslu málskostnaðar. Verður hann því felldur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnandagreiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans sem telst, miðað viðumfang málsins og rekstur þess, hæfilega ákveðin 380.000 krónur.Af hálfu stefnanda flutti máliðOddgeir Einarsson hæstaréttarlögmaður og af hálfu stefnda Soffía Jónsdóttirhæstaréttarlögmaður. Lárentsínus Kristjánsson héraðsdómarikveður upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð:Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda,Björgvini Mýrdal Þóroddssyni, 120.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1.mgr. 6. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 30. janúar 2016til greiðsludags. Málskostnaðurfellur niður. Gjafsóknarkostnaðurstefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hans, 380.000 krónur, greiðist úrríkissjóði.
|
Mál nr. 470/2009
|
Fasteignakaup Afhendingardráttur Gjalddagi Greiðsludráttur Stöðvunarréttur
|
D krafði K og H um greiðslu eftirstöðva kaupverðs ásamt dráttarvöxtum vegna sölu fasteignar. Í kaupsamningi var kveðið á um að kaupverð skyldi greiða í þremur hlutum, en deila aðila stóð um greiðslu síðasta hluta þess. Í samningnum var kveðið á um að greiðsluna skyldi inna af hendi við sölu á annarri fasteign í eigu K og H þó eigi síðar en nánar tiltekinn dag. Var talið að K og H hefði borið að inna af hendi greiðsluna í síðasta lagi þann dag. Óumdeilt var í málinu að D afhenti fasteignina ekki fyrr en eftir umsaminn afhendingardag. Í dómi Hæstaréttar segir að K og H hafi verið heimilt að neyta stöðvunarréttar, með vísan til 35. gr. laga nr. 40/2002, og að við mat á því hve miklu kaupverði þau máttu halda eftir yrði að líta til þess að um var að ræða vanefnd D á aðalskyldu sinni um afhendingu hins selda og einnig þess að þau höfðu á tímabilinu fram að afhendingu greitt mestan hluta þess sem ógreitt var af kaupverðinu. Því hefði ekki legið fyrir í málinu að K og H hefðu haldið eftir hærri fjárhæð en þeim var heimilt. Við afhendingu fasteignarinnar hefðu K og H ekki haft frumkvæði að því að bjóða fram greiðslu þess sem ógreitt var eins og þeim var skylt og því yrði fallist á kröfu D um greiðslu eftirstöðva kaupverðs og dráttarvaxta miðað við það tímamark er afhending fasteignarinnar fór fram.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson, Páll Hreinsson og Viðar Már Matthíasson. Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 28. október 2009. Hann krefst aðallega að aðaláfrýjendur verði dæmdir óskipt til að greiða sér 20.900.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 1. september 2006 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum, 154.000 krónum 24. október 2006, 4.500.000 krónum 30. sama mánaðar, 15.243.200 krónum 31. sama mánaðar og 1.000.000 krónum 29. desember sama ár, sem dragast skuli frá kröfu gagnáfrýjanda miðað við stöðu hennar á hverjum innborgunardegi ,,gegn útgáfu afsals fyrir fasteigninni Perlukór 1a, Kópavogi, íbúð 01-202, fastanúmer 228-0087, ásamt geymslu og stæði í bílageymslu, að greiðslu lokinni.“ Þá krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Varakrafa aðaláfrýjenda var fyrst höfð uppi við flutning málsins fyrir Hæstarétti. Hún gengur skemur en aðalkrafan og varðar atriði sem Hæstiréttur aðgætir án kröfu ef tilefni er til, sbr. 2. mgr. 26. gr. og 166. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hún kemst því að í málinu. I Í máli þessu krefst gagnáfrýjandi eftirstöðva kaupverðs ásamt dráttarvöxtum úr hendi aðaláfrýjenda vegna kaupsamnings þeirra 21. mars 2006 um íbúð númer 01-202 að Perlukór 1a, Kópavogi. Kaupverðið var 36.900.000 krónur og skyldi það greitt í þremur hlutum, hinum síðasta að fjárhæð 20.900.000 krónur og er deilt um greiðslu hans í málinu. Í kaupsamningnum voru svofelld ákvæði um, hvenær þessa greiðslu skyldi inna af hendi: ,,Við sölu á eign [aðaláfrýjenda] að Fálkagötu 19, Reykjavík, eins og greiðslur berast skv. þeim kaupsamningi og á sömu gjalddögum, í peningum, þó eigi síðar en 1. september 2006, hafi eignin ekki selst fyrir þann tíma, sjá þó tl. 14.b á bakhlið kaupsamnings.“ Í þeim tölulið segir, að ef tilgreind fasteign seljist ,,fyrir afhendingu þessarar eignar, greiðast þó aldrei hærri greiðslur en sem samsvarar þeim framkvæmdum sem lokið er við eignina.“ Óumdeilt er að aðaláfrýjendur inntu framangreinda greiðslu ekki af hendi 1. september 2006, en greiddu 20.897.200 krónur í fjórum hlutum síðla þessa árs, 154.000 krónur 24. október, 4.500.000 krónur 30. sama mánaðar, 15.243.200 krónur 31. sama mánaðar og 1.000.000 krónur 29. desember. Aðaláfrýjendur reisa sýknukröfu sína á því að afhendingardráttur hafi orðið á fasteigninni og að hún hafi ekki verið afhent fyrr en 17. nóvember 2006. Þau halda því fram að túlka verði ákvæði kaupsamnings um gjalddaga þriðja og síðasta hluta kaupverðs svo að hann yrði ekki fyrr en við afhendingu fasteignarinnar. Þá hafi þau enn ekki fengið afsal fyrir fasteigninni. Þau telja sig hafa greitt kaupverðið í samræmi við ákvæði kaupsamningsins. Aðaláfrýjendur reisa einnig sýknukröfu sína á því að vegna afhendingardráttar hafi þeim, hvað sem öðru líður, verið heimilt, samkvæmt 35. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, að neyta stöðvunarréttar og halda að sér höndum um greiðslu þessa hluta kaupverðsins. II Túlka verður tilvitnuð ákvæði kaupsamnings aðila um greiðslu síðasta hluta kaupverðsins svo, að gjalddagi þess yrði í síðasta lagi 1. september 2006 og að ákvæði töluliðar 14.b kæmi einungis til athugunar ef íbúðin að Fálkagötu 19, Reykjavík, seldist fyrir þann dag. Þar sem af því varð ekki bar aðaláfrýjendum að greiða þennan hluta kaupverðsins í síðasta lagi 1. september 2006. Eins og áður greinir reisa aðaláfrýjendur sýknukröfu sína einnig á því að vegna afhendingardráttar á íbúðinni hafi þeim verið heimilt að neyta stöðvunarréttar og halda að sér höndum um greiðslu. Umsaminn afhendingardagur fasteignarinnar var 31. ágúst 2006. Á þeim degi bar gagnáfrýjanda að bjóða fram afhendingu á íbúðinni í því ástandi sem samningur aðila gerði ráð fyrir. Ekki er um það deilt að þessa skyldu efndi gagnáfrýjandi ekki og að vinnu við að koma íbúðinni í það ástand, sem um var samið, lauk ekki fyrr en síðar. Gagnáfrýjandi hefur ekki fært sönnur á hvenær framkvæmdum hans við íbúðina lauk. Aðaláfrýjendur tóku við lyklum að íbúðinni 17. nóvember 2006 og höfðu frá þeim tíma vörslur hennar. Er fallist á með þeim, að ósannað sé að íbúðin hafi verið afhent fyrr. Þá er einnig ósannað að afhendingardráttur hafi verið að einhverju leyti eða öllu á ábyrgð aðaláfrýjenda þótt þau hafi fengið að setja gólfefni inn í íbúðina í lok ágúst 2006 og það verið lagt á gólf á þeirra vegum á næstu dögum. Gagnáfrýjandi hefur mótmælt því að aðaláfrýjendur hafi mátt neyta stöðvunarréttar a.m.k. í þeim mæli sem þau gerðu. Fyrir Hæstarétti hefur hann einnig haldið því fram, að skilyrði þess að aðaláfrýjendur neyttu stöðvunarréttar hafi verið að þau tilkynntu honum um þá fyrirætlan sína, sbr. 48. gr. laga nr. 40/2002. Þessi málsástæða er of seint fram komin og verður ekki tekið tillit til hennar. Samkvæmt 35. gr. laga nr. 40/2002 er kaupanda, sem hefur uppi réttmæta kröfu á hendur seljanda vegna afhendingardráttar, heimilt að halda eftir svo miklu af kaupverði sem nægir til að tryggja greiðslu kröfunnar. Samkvæmt þessu var aðaláfrýjendum heimilt að neyta stöðvunarréttar. Við mat á því hve miklu af kaupverði þau máttu halda eftir verður að líta til þess að um var að ræða vanefnd gagnáfrýjanda á aðalskyldu sinni um afhendingu hins selda og einnig þess að þau greiddu í október mestan hluta þess sem ógreitt var af kaupverðinu. Með vísan til þessa liggur ekki fyrir að aðaláfrýjendur hafi haldið eftir hærri fjárhæð en þeim var heimilt. Eins og áður greinir fór afhending fasteignarinnar fram 17. nóvember 2006. Þá bar aðaláfrýjendum að hafa frumkvæði að því að bjóða fram greiðslu þess, sem ógreitt var af kaupverðinu. Það gerðu þau ekki og verður því fallist á kröfu gagnáfrýjanda um greiðslu eftirstöðva kaupverðsins miðað við að rétti aðaláfrýjenda til að halda eftir af kaupverðinu hafi lokið 17. nóvember 2006. Samkvæmt þessu verða þau dæmd til að greiða gagnáfrýjanda fjárhæð, sem þá var ógreidd samkvæmt kaupsamningnum með dráttarvöxtum frá þeim degi. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað. Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjendum upp í málskostnað í Hæstarétti þá fjárhæð, sem í dómsorði greinir. Það athugast að í dómsorði héraðsdóms er fallist á kröfu gagnáfrýjanda um greiðslu eftirstöðva kaupverðs úr hendi aðaláfrýjenda ,,gegn útgáfu afsals fyrir fasteigninni Perlukór 1a, Kópavogi, íbúð 01-202 ásamt geymslu og stæði í bílgeymslu“. Kröfugerð gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti er á sama veg. Engin krafa var höfð uppi í héraðsstefnu af hálfu gagnáfrýjanda eða í héraðsgreinargerð aðaláfrýjenda um þetta og er heldur ekkert bókað um breytta kröfugerð í endurritum þinghalda í héraði í málinu. Voru því ekki skilyrði til að dæma kröfu gagnáfrýjanda með þessum áskilnaði. Krafa gagnáfrýjanda á þennan veg í gagnáfrýjunarstefnu er of seint fram komin og verður ekki tekið tillit til hennar. Dómsorð: Aðaláfrýjendur, Kristján Eldjárn Jóhannesson og Helga Aðalbjörg Jóhannsdóttir, greiði óskipt gagnáfrýjanda, Dverghömrum ehf., 1.002.800 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. nóvember 2006 til greiðsludags allt að frádreginni innborgun 29. desember 2006, 1.000.000 krónur. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað. Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjendum 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 22. maí 2009. Mál þetta, sem dómtekið var 8. maí sl., var höfðað 8. maí 2008. Stefnandi er Dverghamrar ehf., Lækjarbergi 46, Hafnarfirði. Stefndu eru Kristján Eldjárn Jóhannesson og Helga Aðalbjörg Jóhannsdóttir, Aðalstræti 80b, Akureyri. Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd til að greiða honum in solidum 20.900.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af 20.900.000 krónum frá 1. september 2006 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum: þann 24. október 2006 154.000 krónur, þann 30. október 2006 4.500.000 krónur, þann 31. október 2006 15.243.200 krónur og þann 29. desember 2006 1.000.000 krónur, eða alls að upphæð 20.897.200 krónur sem dragast skulu frá skuldinni miðað við fjárhæð hennar á hverjum innborgunardegi. Þá er krafist vaxtavaxta samkvæmt 12. gr. sömu laga er leggist við höfuðstól á 12 mánaða fresti. Loks krefst stefnandi málskostnaðar. Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi. I. Með kaupsamningi dagsettum 21. mars 2006 keyptu stefndu af stefnanda fasteignina Perlukór 1a, Kópavogi, íbúð 01-202, ásamt geymslu merktri 0019 og stæði í bílageymslu merkt 01-B11. Fastanúmer eignarinnar er 228-0087. Umsamið kaupverð var 36.900.000 krónur. Skyldu 1.000.000 krónur greiðast við undirritun kaupsamnings, 15.000.000 krónur að lokinni þinglýsingu á nýju láni Íslandsbanka gegn skilyrtu veðleyfi, frumbréf útgefið við fokheldi eignarinnar og viðaukabréf við brunabótamat, og eftirstöðvar 20.900.000 krónur skyldu greiðast við sölu á eign stefndu að Fálkagötu 19, Reykjavík, eins og greiðslur berist samkvæmt þeim kaupsamningi og á sömu gjalddögum, í peningum, þó eigi síðar en 1. september 2006, hafi eignin ekki selst fyrir þann tíma. Stefnandi kveður stefndu hafa greitt samkvæmt kaupsamningi nema lokagreiðsluna að fjárhæð 20.900.000 krónur. Inn á lokagreiðslu hafi verið greitt með eftirfarandi hætti: Eftirstöðvar nemi því 2.800 krónum auk vaxta, sem ekki hafa fengist greiddir. Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að hann hafi staðið við sinn hluta kaupsamningsins og vísi hann því alfarið á bug að eignin hafi ekki verið til afhendingar á umsömdum tíma. Stefndu hafi aldrei gert athugasemdir við afhendingu eignarinnar fyrr en kalla átti til afsals og faseignasalan Höfði, sem annaðist söluna, setti upp uppgjör vaxta og kostnaðar, sbr. yfirlit dagsett 2. nóvember 2006. Stefndu hafi ekki mætt til afsals og ekki staðið skil á eftirstöðvum kaupverðs auk vaxta. Afsal hafi því ekki verið gefið út vegna greiðsludráttar af hálfu stefndu. Með skilyrtu veðleyfi dagsettu 20. október 2006 hafi stefnandi samþykkt að stefndu fengju að þinglýsa skuldabréfi að fjárhæð 15.500.000 krónur á eignina, sem ekki hafi verið í samræmi við kaupsamning. Stefndu hafi engar athugasemdir gert um afhendingardrátt þegar þau óskuðu eftir veðleyfinu. Stefndu hafi síðast greitt inn á skuld sína vegna kaupsamningsins þann 29. desember 2006, 1.000.000 krónur, án fyrirvara eða athugasemda. Stefnandi byggir á því að stefndu hafi ekki staðið við sinn hluta kaupsamningsins, þ.e. að greiða 20.900.000 krónur í síðasta lagi þann 1. september 2006. Eign sú sem vísað var til í kaupsamningi að selja skyldi, Fálkagata 19 í Reykjavík, sé enn óseld og enn skráð eign stefndu. Stefnandi hafi samþykkt breytingu á kaupsamningi aðila þar sem ljóst var að Fálkagata 19 hefði ekki selst. Stefnandi hefði þannig komið til móts við óskir stefndu um breytingu á upphaflegum kaupsamningi. Stefndu hafi með bréfi dagsettu 8. október 2007 krafist afsals og þá fyrst vísað til þess að um afhendingardrátt hefði verið að ræða., en því vísi stefnandi alfarið á bug. Ljóst sé að hafi verið um afhendingardrátt að ræða þá hafi stefndu aldrei getað haldið þeim fjárhæðum eftir sem þau gerðu, heldur einungis greiðslu sem nam því sem eftir var að framkvæma í eigninni. Stefnandi vísi afhendingardrætti á bug en eignin hafi verið tilbúin til afhendingar á umsömdum tíma. Aftur á móti sé ljóst að stefnandi gat ekki að fullu lokið vinnu sinni í íbúðinni af orsökum sem voru stefndu að kenna. Vísar stefnandi í því sambandi til 2. mgr. 12. gr. laga nr. 40/2002. Um lagarök vísar stefnandi til reglna samninga- og kröfuréttar um loforð og efndir fjárskuldbindinga. Þá vísar stefnandi til laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Kröfu um vexti byggir stefnandi á III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, kröfu um málskostnað á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um varnarþing er vísað til 34. gr. sömu laga. II. Stefndu kveðast hafa fylgst með framvindu framkvæmda við íbúðina. Í kaupsamningi komi fram að afhenda hafi átt íbúðina án gólfefna 31. ágúst 2006. Vegna þess hafi stefndu gert ráð fyrir því í að múrarinn sem þau sömdu við um að leggja flísar á íbúðina gæti byrjað fyrir miðjan ágúst. Það hafi hins vegar ekki verið hægt vegna þess að stefnandi var ekki kominn nægjanlega langt með frágang á íbúðinni til að hægt væri að hefja flísalögn. Stefndu hafi fengið að setja flísar og efni til flísalagna inn í íbúðina um mánaðarmót ágúst og september. Flísalögn hafi hafist í byrjun september en ekki hafi verið hægt að klára hana fyrr en í október vegna þess að ekki var búið að ganga frá hurðargötum o.fl. Stefndu hafi ekki fengið tilkynningu frá stefnanda um að íbúðin væri tilbúin, en hins vegar hafi þau verið krafin um eftirstöðvar kaupverðsins fyrir miðjan október. Þau hafi þá þegar gert ráðstafanir til að greiða kaupverðið þó íbúðin væri ekki komin í það ástand sem hún átti að vera samkvæmt kaupsamningi. Stefndu hafi síðan verið boðuð á fasteignasöluna Höfða 2. eða 3. nóvember til að greiða eftirstöðvar kaupverðs og fá útgefið afsal. Ekki hafi orðið af því vegna þess að stefnandi gerði kröfu um að fá greidda dráttarvexti á lokagreiðslu samkvæmt kaupsamningi, sem stefndu hafi hafnað. Samkvæmt kaupsamningi hafi fasteign sú er stefndu festu kaup á verið í byggingu er kaup fóru fram. Hafi afhending á eigninni átt að fara fram 31. ágúst 2006 og hafi öllum frágangi utanhúss og við sameign átt að vera lokið 1. september 2006. Aðilar deili um það hvort stefndu hafi greitt lokagreiðslu samkvæmt kaupsamningi of seint. Í kaupsamningnum segi að lokagreiðsluna hafi stefndu átt að greiða í síðasta lagi 1. september 2006, sbr. tl. 14b á bakhlið kaupsamnings. Í þessu ákvæði sé tekið fram að seljist eign stefndu að Fálkagötu 19 fyrir afhendingu eignarinnar greiðist þó aldrei hærri greiðslur en sem svari þeim framkvæmdum sem lokið sé við eignina. Stefndu telji því að það hafi átt að greiða kaupverðið í samræmi framvindu framkvæmda. Engin áskorun um greiðslu hafi borist stefndu fyrr en eftir miðjan október svo að gjalddagi lokagreiðslu hafi því ekki getað orðið fyrr. Hins vegar hafi framkvæmdum ekki verið lokið að fullu þá svo að stefndu hafi greitt inn á kaupverðið í samræmi við uppgjörsblað fasteignasölu og greitt það að fullu í byrjun nóvember, þrátt fyrir að framkvæmdum væri ekki lokið. Sýknukrafa stefndu byggi á því að þau hafi greitt kaupverðið í samræmi við ákvæði kaupsamningsins. Þá hafi stefndu fyrst fengið lykla að íbúðinni um miðjan nóvember og eftir að íbúðin var máluð. Þau telji að íbúðin hafi ekki verið afhent fyrr, enda hafi þau ekki fengið umráð hennar fyrr. Fram að þessum tíma hafi þau þurft að fá lánaðan lykil hjá stefnanda til að komast inn í íbúðina. Það hljóti að vera ljóst með hliðsjón af stöðu aðila að stefnanda beri að sanna að hann hafi verið búinn að koma íbúðinni í það horf sem hún átti að vera 31. ágúst. Þá sýni reikningar frá 18. september til 10. nóvember 2006 vegna úttektar stefnanda á ýmsu efni sem hann tók út til að nota við íbúðina, að ekki hafi verið búið að koma íbúðinni í það ástand sem hún átti að vera samkvæmt kaupsamningi. Íbúðin hafi átt að afhendast fullbúin en án gólfefna 31. ágúst. Stefnandi haldi því fram að íbúðin hafi verið afhent á réttum tíma og hagi kröfugerð sinni í samræmi við það. Það fáist engan veginn staðist í ljósi þess að stefnandi hafi verið að kaupa efni til að nota í íbúðinni allt fram til 10. nóvember. Þá komi fram í gögnum að tafir kunni að hafa orðið á afhendingu íbúðarinnar vegna breytinga sem stefndu gerðu á innréttingum. Þessar breytingar hafi verið óverulegar eins og fram komi í gögnum. Fram komi í gögnum að eldhúsinnrétting sem breyting var gerð á hafi verið sett upp í ágúst svo varla hafi hún tafið skil á íbúðinni. Sé fullyrðingum stefnanda um að óverulegar breytingar sem stefndu gerðu á innréttingum því mótmælt. Stefndu hafi greitt inn á kaupverðið í október þrátt fyrir að íbúðin hafi ekki verið afhent og hún komin í umsamið ástand. Það hafi stefndu gert vegna mikils þrýstings. Stefndu hefðu augljóslega getað haldið eftir greiðslu, sbr. 35. gr. laga nr. 40/2002. Krafa stefnanda sé í raun krafa um dráttarvexti. Í því sambandi sé rétt að benda á að í kaupsamningi segi að gjalddagi lokagreiðslunnar sé í síðasta lagi 1. september 2006, sbr. þó tl. 14 b í kaupsamningi. Í því ákvæði segi að seljist eign stefndu að Fálkagötu 19 í Reykjavík fyrir afhendingu þessarar eignar, greiðist þó aldrei hærri greiðslur en svari þeim framkvæmdum sem lokið sé við eignina. Hafa verði í huga við túlkun á þessu ákvæði að um neytendakaup var að ræða, sbr. 6. gr. laga nr. 40/2002. Þá verði að hafa í huga að greinilegt sé að greiðslur kaupverðsins, að þeirri fyrstu undanskilinni, hafi verið háðar framvindu verksins. Stefndu hafi ekki verið krafin um lokagreiðsluna fyrr en um miðjan október svo gjalddagi hennar hafi fyrst getað orðið þá. Komi til álita að stefndu beri að greiða dráttarvexti þá eigi að beita 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Þá vísa stefndu til ákvæðis í 7. gr. sömu laga þar sem segir að valdi atvik sem varða kröfuhafa því að greiðsla fer ekki fram þá beri ekki að greiða dráttarvexti fyrir þann tíma sem greiðsla dregst af þessum sökum. Í málinu liggi fyrir að íbúðin var ekki komin í það ástand sem hún átti að vera 31. ágúst. Þá hafi stefndu fyrst fengið lykla að íbúðinni um miðjan nóvember 2006 og líti því eðlilega svo á að þau hafi fengið íbúðina afhenta þá. Þegar íbúðin var afhent hafi þau verið búin að greiða allt kaupverðið. Því beri að sýkna þau. III. Fyrirsvarsmaður stefnanda sagði fyrir dóminum að kaupsamningurinn við stefndu hefði verið venjulegur í alla staði. Stefndu hefðu óskað eftir breytingu á eldhúsinnréttingum o.fl. og hefði það tafið verk stefnanda um nokkrar vikur. Hann kvað stefndu ekki hafa kvartað yfir afhendingardrætti. Hann kvaðst hafa stjórnað verki stefnanda á byggingarstað. Hann kvað tvo menn vera um 2-3 daga að setja upp eldhúsinnréttingu. Hann kvað það hafa tafið verkið að stefndi Kristján bað um að fá að setja efni á gólf áður en innréttingar og skápar yrði sett upp. Búið hefði verið að setja flísar á bað o.fl. Hann kvað einhvern drátt hafa orðið á afhendingu íbúðarinnar en ekki myndi hann hvenær hann afhenti stefndu lykla að íbúðinni. Hann kvað drátt hafa orðið á því að innréttingar kæmu. Þær hefðu verið pantaðar seint. Þá hefði einnig dregist að flísar og tæki kæmu. Stefndi Kristján kvað þau stefndu hafa keypt íbúðina fullbúna en án gólfefna. Kaupendum íbúða í húsinu hefði verið boðið upp á að velja aðrar innréttingar og hefði hann þá farið í INNX og pantað hvítar innréttingar í stað eikarinnréttinga. Samið hefði verið við INNX um uppsetningu innréttinganna. Erfitt hefði verið að fá fyrirtækið til að klára verkið. Innrétttinginn hefði komið á staðinn á réttum tíma og hefði eina breyting stefndu falist í að skipta um lit, á færslu helluborðsins og að fella út eina einingu. Hann kvaðst hafa verið syðra alla virka daga og átt góð samskipti við stefnanda, mest við Magnús. Hann kvað Magnús hafa haft orð á því hvort stefndu væri það heilagt að íbúðin yrði afhent 1. september. Hann hefði sagt Magnúsi að annar afhendingartími væri í lagi sín vegna. Kristján kvað stefndu hafa verið krafin um lokagreiðsluna um mánaðarmótin september og október. Stefndi kvaðst hafa fengið leyfi stefnanda til að leggja flísar á bað. Þá hefðu engar innréttingar verið komnar upp á baðinu Stefndi kvaðst hafa borgað 1,2 milljónir króna í október. Hann kvað stefndu hafa verið boðuð í afsal í byrjun nóvember. Þá hefði krafan um dráttarvexti verið komin fram. Stefndu hefðu gert athugasemdir við kröfuna og fundist hún ósanngjörn. Hann hefði talið að íbúðin hefði ekki verið afhent. Um miðjan nóvember hefði fasteignasalan tilkynnt honum að hann mætti sækja lykla að íbúðinni. Stefndi Kristján kvaðst strax hafa pantað öll tæki í Húsasmiðjunni í Reykjavík. Pöntunin hefði svo ekki fundist og hefði hann þá pantað tækin aftur og nú hjá Húsasmiðjunni á Akureyri. Hann hefði svo þurft að panta í þriðja sinn. Hann kvaðst hafa talið samkomulag vera um að ekkert “stress” yrði varðandi afhendingu íbúðarinnar, enda hefði mikil tímapressa verið á seljanda. Hann taldi sig ekki hafa fengið íbúðina formlega afhenta fyrr en í nóvember. Þá hefði hann tengt afhendingu og lokagreiðslu saman. Hann kvað ástæðu greiðsludráttar ekki hafa verið að eignin á Flókagötu seldist ekki. Þá hefði hann ekki talið ástæðu til að óska eftir því að breyting yrði gerð á kaupsamningnum Birgir Heiðar starfsmaður INNX lýsti ferli varðandi óskir fasteignakaupenda um breytingar á innréttingum. Í tilviki stefndu hefði tekið langan tíma að fá á hreint hverju breyta ætti í pöntun. Pöntunin hefði verið gerð 24. júlí. Um hefði verið að ræða síðustu innréttinguna sem var pöntuð fyrir sumarhlé ytra. Borðplötur hefðu verið pantaðar í október. Fyrst hefði átt að nota granítplötur. Í heild hefði innréttingin verið komin upp í lok ágúst að borðplötum undanskildum. Runólfur Gunnlaugsson fasteignasali kvað umræðu um afhendingardrátt hafa komið fram þegar ganga átti til uppgjörs, ekki fyrr. Hann kvaðst hafa verið með fasteign stefndu í sölu. Hún hefði ekki selst. Lægð hefði verið a fasteignamarkaði frá maí fram í nóvember en rést þá aftur við. Hann kvað frumkvæðið hafa komið frá fasteignasölu varðandi aðra fjármögnun en gert var ráð fyrir í kaupsamningi. Kristín Pétursdóttir hafi væntanlega séð um það í október. Hann taldi ekki hafa verið eðlilegt af hálfu stefndu að halda 20.900.000 krónur eftir. Hins vegar hafi örugglega komið til tals í símtölum hvað halda mætti miklu eftir. Hann hafi örugglega ráðlagt Kristjáni að greiða þessa milljón sem var eftir svo hún hlæði ekki á sig dráttarvöxtum: Þetta hafi verið eftir fundi í nóvember. Þá hafi verið sett upp uppgjörsblað. Ekki hafi þá verið gengið frá lokagreiðslu. Á fundinum í nóvember þar sem uppgjörið lá fyrir dráttavextir komið til að beiðni seljanda. Vitnið kvað ákvæði 14b í kaupsamningi hafa þýtt að hefði íbúðin á Fálkagötu selst fyrr hefði kannski ekki verið ráðlagt að stefndu borguðu allt sem úr þeirri sölu kæmi. Eftir 1. september hefði þessi fyrirvari verið fallinn úr gildi. Gjalddagi hafi verið 1. september. Þá hefðu kaupendur komið með kvörtun og haldið einhverju eftir. Deilan snúist um hvort afhendingardagur hafi verið 1. september. Seljendur segi að afhendingardráttur sé kaupendum að kenna. Fundur hefði verið í nóvember. Þá hefði íbúð ekki verið tilbúin að mati kaupenda. Hann hefði ekki kynnt sér það sjálfur. Óumdeilt sé að íbúð var ekki tilbúin en seljendur kveði breytingar kaupenda á innréttingum hafa valdið drætti um 2 mánuði. Deilt sé um hverjum var um að kenna. Hægt hefði verið að vinna í íbúð. Vitnið Hörður Gunnarsson kvaðst hafa komið í íbúðina með stefnda í september 2006 og nokkrum sinnum fram að áramótum. Hann hefði búið í íbúðinni í nokkra mánuði. Hann kvað íbúðina hafa verið innréttingalausa í september. Málari hefði hleypt þeim inn. Hann hefði komið aftur í nóvember s.á. Þá hefði verið byrjað að flísaleggja gólf. Íbúðin hefði ekki verið tilbúin þá. . Íbúðin hefði hentað honum og hefði hann verið að spá í að taka hana á leigu. Hún hefði ekki verið tilbúin til útleigu í nóvember. Marinó Kálfskinni í Eyjafirði kannaðist við kaup stefndu á eigninni Perlukór 1. Hann hefði farið að skoða íbúðina með kaup í huga. Hann hefði prófað að leigja hana eftir áramót. Hann hefði einnig rætt um kaup á minni eign. Dregist hafi að íbúð yrði tilbúin. Hann hefði svo flutt inn í íbúðina um mánaðarmótin janúar/febrúar. Hann hefði fyrst komið í íbúðina um mánaðarmót ágúst/september vegna vals á gólfefnum ef af kaupum yrði. Þá hefðu hvorki verið komnar innréttingar né gólfefni. Þá hefði verið búið að ákveða efnin. Hann hefði komið aftur í október og þá hefði ekki allt verið komið og ekki hægt að sjá hvernig þetta kæmi út. Í desember hefði þetta ennþá verið ófrágengið. Þá hefði gólfefni verið komið á en engin eldhúsinnrétting. Hann hefði verið fluttur inn í byrjun febrúar. Niðurstaða. Samkvæmt ákvæði í kaupsamningi aðila átti afhending íbúðar stefndu fara fram 31. ágúst 2007. Af því sem fram hefur komið í málinu þykir ljóst að afhending íbúðarinnar fór ekki fram þann dag heldur dróst hún. Ekki er ljóst hvenær raunveruleg afhending fór fram. Óumdeilt er í málinu að engin formleg afhending, eins og algeng er í fasteignaviðskiptum, átti sér stað. Þá liggur ekki fyrir nein tilkynning frá stefnanda eða fasteignasölu um afhendingu eignarinnar. Af gögnum sem lögð hafa verið fram í málinu um efniskaup vegna íbúðar stefndu má ráða að stefnandi hefur verið að vinna í íbúðinni eftir umsaminn afhendingartíma íbúðarinnar. Stefnandi þykir ekki hafa sýnt fram á að breytingar sem stefndu óskuðu eftir varðandi innréttingar hafi valdið töfum á afhendingu svo nokkru nemi. Stefndu kveðast fyrst hafa fengið lykla að íbúðinni afhenta um miðjan nóvember 2007 en þau hafi þó fengið aðgang að íbúðinni fyrr. Þeirri staðhæfingu stefndu hefur hvorki verið mótmælt né hnekkt. Ekki liggur nákvæmlega fyrir hvað stefnandi átti eftir að framkvæma í íbúðinni um mánaðarmót ágúst/september þegar umsaminn afhendingardagur var eða hver kostnaður var við þær framkvæmdir. Samkvæmt þessu þykir sannað að allnokkur dráttur varð á afhendingu hinnar seldu eignar af ástæðum sem einkum varða stefnanda en stefndu verður ekki kennt um. Stefndu var heimilt að halda eftir af greiðslu sem þeim bar að inna af hendi 1. september vegna tafar á efhendingu íbúðarinnar, en ekki jafnhárri fjárhæð og raun varð á. Þykir stefnandi því eiga rétt til dráttarvaxta úr hendi stefndu vegna vangoldinnar greiðslu. Ekki er fallist á þau sjónarmið stefndu að gjalddagi lokagreiðslu hafi verið bundinn við afhendingu. Tekið var fram í kaupsamningi að gjalddaginn væri 1. september 2006. Á hinn bóginn verður í þessu sambandi að taka tillit til afhendingardráttar af hálfu stefnanda, óvissu um hvenær raunveruleg afhending fór fram, sem stefnandi ber hallann af og óvissu um umfang þeirra framkvæmda við íbúð stefndu sem eftir átti að vinna eftir umsaminn afhendingardag, sem stefnandi ber einnig hallann af. Þá voru stefndu ekki krafin um greiðslu eftirstöðvanna fyrr en í október eða um mánaðarmót september/október eins og Stefndi Kristján bar um fyrir dómi. Þá voru stefndu ekki boðuð til afsals fyrr en í nóvember 2006, en afsal skyldi gefa út 1. september 2006 samkvæmt kaupsamningi. Þykir því með tilliti til atvika og að álitum rétt að miða upphafstíma dráttarvaxta við 1. október 2006 og dæma stefndu samkvæmt því og gegn útgáfu afsals fyrir hinni seldu eign, til að greiða stefnanda 20.900.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá 1. október 2006 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum: þann 24. október 2006 154.000 krónur, þann 30. október 2006 4.500.000 krónur, þann 31. október 2006 15.243.200 krónur og þann 29. desember 2006 1.000.000 krónur, eða alls að upphæð 20.897.200 krónur sem dragast skulu frá skuldinni miðað við fjárhæð hennar á hverjum innborgunardegi. Með hliðsjón af málsatvikum þykir rétt að ákveða að hver aðili beri sinn kostnað af málinu. Finnbogi H. Alexandersson héraðsdómari kveður dóminn upp. Dómsorð: Stefndu, Kristján Eldjárn Jóhannesson og Helga Aðalbjörg Jóhannsdóttir, greiði in solidum stefnanda, Dverghömrum ehf., gegn útgáfu afsals fyrir fasteigninni Perlukór 1a, Kópavogi, íbúð 01202 ásamt geymslu og stæði í bílgeymslu, 20.900.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu frá 1. október 2006 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum: þann 24. október 2006 154.000 krónur, þann 30. október 2006 4.500.000 krónur, þann 31. október 2006 15.243.200 krónur og þann 29. desember 2006 1.000.000 krónur, eða alls að upphæð 20.897.200. Málskostnaður fellur niður.
|
Mál nr. 321/1999
|
Kærumál Einkahlutafélag Málshöfðunarfrestur Frávísunarúrskurður staðfestur
|
H höfðaði mál til að fá ógilta ákvörðun aðalfundar einkahlutafélagsins V um hlutafjáraukningu frá árinu 1995. H var ekki talinn hafa stutt kröfu um ógildingu við ákvæði a.-c. liðar 3. mgr. 71. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Var talið að almennur frestur samkvæmt 2. mgr. 71. gr. gilti um hvenær höfða hefði orðið mál um sakarefnið, en sá frestur var löngu liðinn við stefnubirtingu. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að vísa málinu frá dómi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru, sem er dagsett 15. júlí 1999 og barst réttinum 10. ágúst sama árs. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands vestra 16. júlí 1999, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að lagt verði fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Hann krefst einnig kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði höfðaði sóknaraðili málið til að fá ógilta ákvörðun aðalfundar varnaraðila 17. desember 1995 um hlutafjáraukningu. Sóknaraðili hefur ekki stutt kröfu sína um ógildingu við nein þau atvik, sem átt geta undir ákvæði a.-c. liðar 3. mgr. 71. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þar sem ákvæði d. liðar sömu málsgreinar getur heldur ekki átt hér við gilti almennur frestur samkvæmt 2. mgr. 71. gr. laganna um hvenær höfða hefði orðið mál um sakarefnið. Sá frestur var löngu liðinn við birtingu héraðsdómsstefnu 7. apríl 1999. Verður því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun málsins, svo og um málskostnað. Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Haukur Brynjólfsson, greiði varnaraðila, Villa Nova ehf., 50.000 krónur í kærumálskostnað.
|
Mál nr. 97/2009
|
Fölsun Gagnaöflun Sönnun Vitni Ómerking héraðsdóms
|
X var ákærður fyrir peningafals með því að hafa sett í umferð tvo fimm þúsund króna seðla sem hann vissi að voru falsaðir, með því að greiða sendli með seðlunum fyrir mat og gos sem hann hafði pantað hjá PP ehf. Með dómi héraðsdóms var X sýknaður og þá aðallega með vísan til þess að verslunarstjóri PP ehf. sem tekið hafði við seðlunum til geymslu þar til lögregla tók við þeim, hafði ekki gefið skýrslu við meðferð málsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að fyrst héraðsdómur taldi, eftir að hafa metið framburð ákærða og vitna, að nauðsynlegt væri að umræddur verslunarstjóri gæfi skýrslu fyrir dómi, hafi honum borið að beina því til ákæruvaldsins að leiða verslunarstjórann fyrir dóm, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 91/1991, sbr. núgildandi 2. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008, eftir atvikum að undangenginni endurupptöku málsins, sbr. 131. gr. laga nr. 19/1991, sbr. núgildandi 168. gr. laga nr. 88/2008. Var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til frekari gagnaöflunar og málsmeðferðar, svo og til dómsálagningar að nýju.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 3. desember 2008 og krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum gerð refsing. Ákærði krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Þá krefst hann þess að skaðabótakröfu Pizza Pizza ehf. verði vísað frá dómi. Ákærða er gefið að sök að hafa laugardagskvöldið 20. október 2007 á dvalarstað sínum sett í umferð tvo fimm þúsund króna seðla, sem hann hafi vitað að voru falsaðir, með því að greiða sendli fyrir mat og gos sem hann hafi pantað. Í héraðsdómi er meðal annars lýst framburði sendilsins fyrir dómi sem er í samræmi við ákæruatriði. Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að nafngreindur verslunar- eða vaktstjóri matsölustaðarins sem pantað var frá hafi óskað eftir aðstoð lögreglu sökum þess að hann væri með tvo falsaða fimm þúsund króna seðla undir höndum eftir viðskipti fyrr um kvöldið. Tveir lögreglumenn hafi farið á matsölustaðinn, átt samtal við verslunarstjórann sem afhent hafi þeim seðlana og sýnt kvittun fyrir kaupum þar sem seðlarnir hafi verið notaðir, en jafnframt tilkynnt að refsi- og bótakrafa yrði lögð fram. Því næst hafi lögreglumennirnir farið á dvalarstað ákærða, handtekið hann og fært á lögreglustöð. Eftir það hafi þeir farið á matsölustaðinn á ný og haft tal af sendlinum. Við húsleit á dvalarstað ákærða fannst bréf, sem ákærði staðfesti fyrir dómi að væri frá fyrrum samfanga sínum á Litla-Hrauni, þar sem sá maður kveðst ráðgera stórfellda fölsun á 5.000 króna seðlum og hvetur ákærða til að taka þátt í þeirri starfsemi. Framburður lögreglumannanna fyrir dómi er í samræmi við frásögn í frumskýrslunni, sem staðfest var af þeim lögreglumanni sem ritaði skýrsluna. Í forsendum héraðsdóms vísar héraðsdómari til þess að verslunarstjóri matsölunnar hafi ekki gefið skýrslu við meðferð málsins. Því yrði ekkert fullyrt um hvernig seðlar þessir hafi verið geymdir fram að því að þeir hafi verið afhentir lögreglunni og þá hvort þeim hafi verið haldið aðgreindum frá öðrum seðlum. Eins og málið lægi fyrir væri ekki óhætt að slá því föstu að framlagðir seðlar væru þeir sem ákærði hefði afhent sendlinum. Af þeim sökum bæri að sýkna ákærða af ákæru og vísa skaðabótakröfu frá dómi. Sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag hvílir á ákæruvaldinu, sbr. 45. gr. laga nr. nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sem í gildi voru við meðferð málsins í héraði. Þótt ekki falli undir verksvið dómara í sakamálum að afla sönnunargagna getur hann beint því til ákæranda að afla gagna um tiltekin atriði máls eftir því sem honum þykir nauðsyn vera til skýringar á máli, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991, sjá nú 2. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Fyrst héraðsdómur taldi, eftir að hafa metið framburð ákærða og vitna, að nauðsynlegt væri að umræddur verslunarstjóri gæfi skýrslu fyrir dómi, var tilefni fyrir hann að beina því til ákæruvalds að leiða verslunarstjórann fyrir dóm, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 91/1991, sjá nú 2. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008, eftir atvikum að undangenginni endurupptöku málsins, sbr. 131. gr. laga nr. 19/1991, sjá nú 168. gr. laga nr. 88/2008. Verður talið að honum hafi borið að beita þessu úrræði áður en hann lagði dóm á málið. Af þessum sökum verður að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til frekari gagnaöflunar samkvæmt framansögðu og málsmeðferðar eftir því sem efni verða til að henni lokinni, svo og til dómsálagningar að nýju. Rétt er að ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíði þess að efnisdómur gangi þar á ný, en allur áfrýjunarkostnaður málsins skal greiðast úr ríkissjóði þar með málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun Jóns Höskuldssonar hæstaréttarlögmanns, skipaðs verjanda ákærða, X, 249.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 28. nóvember 2008. Málið er höfðað með ákæru Ríkissaksóknara, dagsettri 8. ágúst sl. á hendur ákærða, X, kt. og heimilisfang [...], “fyrir peningafals, með því að hafa laugardagskvöldið 20. október 2007, á dvalarstað sínum að [...], Reykjavík, sett í umferð tvo fimm þúsund króna seðla, sem hann vissi að voru falsaðir, en ákærði greiddi sendli með seðlunum fyrir mat og gos sem hann hafði pantað. Telst þetta varða við 151. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940 með áorðnum breytingum. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Einkaréttarkrafa: Af hálfu Pizza Pizza ehf., kennitala 680795-2589, er krafist skaðabóta að fjárhæð kr. 10.000 auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 20. október 2007 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags.” Málavextir. Samkvæmt lögregluskýrslum í málinu var hringt til lögreglunnar frá mat-sölunni “Dominos” laugardagskvöldið 20. október í fyrra og kært yfir því að sendli frá fyrirtækinu hefði verið borgað með tveimur fölsuðum 5000-króna seðlum þegar hann fór með matarsendingu í [...] fyrr um kvöldið. Lögreglumenn fóru í matsöluna og fengu þar afhenta seðlana, en þeir fylgja málinu. Einnig fylgir nóta fyrir pizzum, kjúklingavængjum og fleiru, þar á meðal gosdrykkjum, til A, samtals að fjárhæð 6360 krónur. Lögreglumönnunum var sagt að pöntunin hefði verið afhent í kjallaranum á [...]. Þegar lögreglumenn knúðu þar dyra tók á móti þeim maður með því nafni og kannaðist við matarsendingu en kvaðst ekki hafa átt þar hlut að máli heldur kunningi hans, X að nafni. X þessi, ákærði í málinu, var þá staddur á 3. hæð hússins og fóru lögreglumennirnir þangað að hitta hann. Í húsi þessu er áfangaheimili samtakanna Verndar og var ákærði þar í afplánun. Í skýrslunni er það haft eftir honum að hann hefði pantað sér pizzu í símann hjá A, greitt fyrir hana með tveimur 5000-króna seðlum og fengið 3600 krónur til baka. Seðlana kvaðst hann hafa fengið annað hvort úr spilakassa eða í afgreiðslu spilavítis. Lögreglumennirnir leituðu í herbergi ákærða þarna í húsinu og fannst þar bréf B sem bar með sér að vera skrifað í fangelsinu á Litla-Hrauni. Er þar ráðagerð um það að falsa peningaseðla og kaupa fyrir þá fíkniefni af einhverjum Litháum og hagnast um milljónir á fyrirtækinu. Ákærði var handtekinn og færður á lögreglustöðina. Í skýrslunni segir að eftir að þangað kom hafi hann breytt frásögn sinni og kvaðst hafa selt farsíma sinn vini sínum, sem hann vissi ekki hvað héti, og fengið greiddar 10.000 krónur fyrir. Eftir pizzu-sendlinum, C, er það haft í skýrslunni að sá sem tók við sendingunni hefði virst mjög taugaóstyrkur og ekki ætlast til þess að fá til baka. Halldór Guðjónsson rannsóknarlögreglumaður hefur rannsakað umrædda seðla og liggur frammi staðfest skýrsla hans um þá rannsókn. Það er niðurstaða rannsóknarlögreglumannsins að seðlar þessir séu falsaðir eins og sjá megi við nánari skoðun. Vanti vatnsmerki í pappírinn, öryggisþráð vanti og upphleypta prentun. Þá sé ekki að sjá örletur á tilteknum stað á seðlunum, málmþynnu vanti í þá og lýsandi reitur komi ekki fram í útfjólubláu ljósi. Þá séu þeir ekki í réttri stærð og illa skornir. Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglunni daginn eftir atvikið. Kannaðist hann þá við að hafa greitt fyrir matarsendinguna frá “Dominos” með tveimur 5000-króna seðlum og ekki hafa gert sér grein fyrir því að seðlarnir voru falsaðir. Hann kvaðst hafa fengið seðlana daginn áður í spilavíti í Kjallara Rebbans í Hamraborg í Kópavogi. Hefði hann unnið dágóða fjárhæð í skiptimynt úr spilakössum og fengið henni skipt í þrjá 5000-króna seðla í afgreiðslunni. Þegar honum var sagt að á þessum stað væru eftirlitsmyndavélar og hægt væri að staðreyna hvort hann væri að segja satt breytti hann framburði sínum og sagði að verið gæti að hann hefði ekki verið þar deginum áður. Gæti hann hafa unnið peningana á einhverjum öðrum stað. Þá sagðist hann hafa selt farsíma sinn daginn áður og fengið greitt fyrir hann 10.000 krónur, einnig í 5000-króna seðlum. Hefði hann fengið ábendingu frá vini sínum, sem ákærði vildi ekki segja hver væri, um það að tiltekinn maður vildi kaupa farsíma. Hefði þessi vinur gefið manninum upp símanúmerið og maðurinn svo hringt. Hefðu þeir mælt sér mót í Laugardal og gengið frá kaupunum. Þegar hann var spurður hvort hann vildi leyfa það að lögreglan léti kanna hjá símafélaginu hvort þetta símtal hefði átt sér stað synjaði ákærði um það. Hann kannaðist þannig við að hafa haft á sér 25.000 krónur daginn áður en hafa greitt vini sínum, sem hann vildi ekki tilgreina, 15.000 króna skuld. Hann neitaði því að hafa verið taugaóstyrkur þegar hann borgaði fyrir matarsendinguna og sagði sendilinn, sem hafi verið útlendingur, hafa verið utan við sig. Þá kvaðst hann að sjálfsögðu hafa viljað fá peninga til baka. Þá var bókað eftir honum að hann afsalaði sér 3600 krónum sem hann var með á sér þegar hann var handtekinn. Síðar þennan dag var ákærði yfirheyrður aftur. Þá lýsti hann því yfir að hann hefði ekki unnið peningana í Rebba. Þá var hann spurður út í bréfið sem hjá honum fannst. Neitaði hann þá að hafa fengið seðlana senda með því bréfi og það sem B skrifaði þar um peningafölsun og fíkniefnakaup væru hugleiðingar hans eins, enda kvaðst hann vera hættur öllum afskiptum af fíkniefnum. Hann neitaði enn að gefa upplýsingar um þann sem keypti af honum farsímann. Verður nú gerð grein fyrir því sem fram hefur komið í aðalmeðferð málsins. Ákærði, sem neitar sök, kveðst hafa hringt um kvöldmatarleytið úr farsíma manns sem var í næsta herbergi og pantað sér pizzur í matinn og til þess að bjóða öðrum með sér. Um hálftíma seinna hefði lögreglan komið og “þá var ég víst með tvo falsaða seðla”. Hann kveðst hafa borgað með tveimur 5000-króna seðlum og hafi hann ekki vitað annað en að þeir væru ekta. Hann segir það ekki vera rétt að hann hafi ekki viljað fá til baka en maðurinn ekki virst skilja hann, enda verið útlenskur. Þá sé það ekki rétt að hann hafi verið taugaóstyrkur. Hann kveðst ekki vera viss um það hvar eða hvenær hann fékk seðlana í spilum. Hann segist hafa selt síma sinn einhverjum strák og getur hann ekki sagt hve löngu áður það var en hann notaði seðlana. Um bréfið segir hann að það sé frá B en fyrirætlanir bréfritarans séu sér óviðkomandi og peningarnir hafi ekki komið með bréfinu. Hann er spurður hvers vegna hann hafi breytt framburði sínum hjá lögreglu, eins og rakið var, og kveðst hann ekki vita það. Er framburður hans um þetta og spilavinninga hans einkar óljós. Hann kvaðst ekki vilja gefa frekari upplýsingar um sölu farsímans. Hann er spurður út í það sem hann sagði um fjárráð sín þennan dag í lögregluyfirheyrslum. Kvaðst hann ekki muna hvað hann sagði þá og getur ekki skýrt af hverju hann vilji ekki upplýsa um símasöluna. Hann segir það vera agabrot hjá þeim sem dvelja hjá Vernd ef lögreglan hefur af þeim afskipti. Segist hann hafa verið nýkominn þangað af Kvíabryggju þegar atburðurinn varð. Hafi honum verið vísað þaðan og hann lokið afplánuninni “á Skólavörðustíg”. Jóhannes Gauti Sigurðsson lögreglumaður hefur skýrt frá því að því þeir lögreglumennirnir hafi fengið seðlana hjá verslunarstjóranum í “Dominos” í Skeifunni þegar þeir komu þangað fyrst. Ekki viti hann hvernig seðlarnir voru geymdir fram að því eða hvaðan verslunarstjórinn tók þá. Þá segir vitnið að ákærði hafi fyrst sagst hafa fengið seðlana í spilakassa eða einhverjum slíkum stað. Þegar á lögreglustöðina kom hafi hann sagst hafa selt vini sínum farsíma og fengið tvo seðla fyrir hann. Vitnið segist hafa rætt við pizzusendilinn og hafi hann talað um að maðurinn hafi ekki ætlast til að fá til baka og virst vera taugaóstyrkur. Hann segist hafa orðið þess áskynja að pappírinn í seðlunum hafi ekki verið venjulegur. Gunnar Scheving Thorsteinsson lögreglumaður hefur skýrt frá því að þeir lögreglumennirnir hafi farið í matsöluna “dominos” og lagt þar hald á seðla sem álitnir voru falsaðir og verslunarstjórinn afhenti þeim. Þaðan hafi þeir farið á staðinn þar sem seðlarnir höfðu verið fengnir og hitt þar mann sem sagðist hafa lánað farsímann sinn. Hafi þeir haft tal af þeim sem hringt hafði og handtekið hann. Hafi hann sagst hafa fengið seðlana í spilakassa en svo, líklega eftir að á lögreglustöðina kom, hafi hann breytt framburði sínum og sagst hafa fengið þá frá vini sínum í greiðslu fyrir símann sinn. Hafi hann ekki getað sagt deili á þessum vini sínum. Frá lögreglustöðinni hafi þeir svo farið aftur í “Dominos” og hitt sendilinn og rætt við hann. Hafi hann sagt að hann hefði áttað sig á því að seðlarnir væru falsaðir eftir að hann kom úr sendiferðinni og hefði hann verið viss um að þessir seðlar væru frá þeim stað sem hann tiltók. C, sá sem fór með matarsendinguna á [...], er fluttur úr landi en hann hefur gefið skýrslu um síma samkvæmt heimild í 3. mgr. 49. gr. oml. Hann hefur skýrt frá því að hann hafi að kvöldlagi verið sendur með stóra sendingu, nokkrar pizzur fyrir 6 7000 krónur, en ekki muni hann lengur hvert. Hafi hann kvatt dyra í kjallaraíbúð og piltur komið til dyra. Strákurinn hafi tekið pizzurnar og rétt á móti tvo 5000-króna seðla. Þarna hafi verið fremur dimmt og hann kveðst því ekki hafa séð vel til. Þegar strákurinn hafði rétt seðlana hefði hann eins og strax viljað fara í burtu. Hafi honum fundist þetta einkennilegt þar sem menn gefi ekki svona mikið þjórfé og sé þjórfé reyndar mjög sjaldan gefið og þá aðeins ef um er að ræða smáræði og sendillinn hafi ekki nóg að gefa til baka. Þá hafi hann fengið á tilfinninguna að seðlarnir væru eitthvað skrítnir. Hafi strákurinn virst vera eitthvað taugaóstyrkur og spurt hvort ekki væri allt í lagi, að því er honum skildist. Kveðst vitnið þá hafa kallað á eftir stráknum hvort hann vildi ekki fá til baka. Hafi hann svo gefið stráknum til baka og farið á pizza-staðinn aftur. Þar hafi hann getað skoðað seðlana í ljósi og séð að þeir voru ekki í lagi. Hafi þeir verið ljósari á litinn en aðrir seðlar og líkastir því að hafa verið prentaðir út úr venjulegum prentara. Kveðst hann hafa sagt vaktstjóranum af þessu og vaktstjórinn hafi hringt í lögregluna. Lögreglan hafi svo komið eftir um tvær klukkustundir. Kveðst hann hafa gefið lögreglunni nákvæmar upplýsingar um staðinn sem hann fór með sendinguna á. Hann segir seðlana sem hann var með í höndunum hafa verið sömu seðlana og hann fékk fyrir þessa tilteknu sendingu. Geti hann fullyrt það vegna þess að hann hafi ekki verið með neina aðra 5000-króna seðla á sér. Hann tekur fram að þegar slíkir seðlar fáist þurfi sendlarnir að skipta þeim, enda hafi þeir ekkert að gera með þá; geti ekki notað þá til þess að gefa til baka með þeim. Aðspurður segir vitnið að hann hafi farið á aðra staði þetta kvöld en í þessari ferð hafi hann aðeins farið á þennan eina stað þar sem sendingin hafi verið svo stór. Hann segist hafa verið með peningapoka sem hann hafi fengið í byrjun vaktarinnar og þá hafi verið í honum 2500 krónur í skiptimynt. Séu sendlarnir látnir hafa sama peningapokann allt kvöldið. Halldór Guðjónsson rannsóknarlögreglumaður hefur staðfest skýrslu sína um rannsókn á seðlunum. Hann segir mál af þessu tagi ekki vera algeng. Þessir tilteknu seðlar geti ekki talist vera vel gerðir, enda sé engin tilraun til þess að falsa öryggisatriði. Sé um að ræða einfalda ljósritun á pappír sem sé frábrugðinn seðlapappír. B hefur komið fyrir dóm. Kveðst hann ekki kannast við bréfið sem um ræðir og honum hefur verið eignað. Hann segist hafa verið í rugli á þessum tíma og muni ekkert eftir þessu. Hann segist ekki vera viss um hvort rithöndin er hans. Niðurstaða. Dómarinn hefur skoðað seðlana sem fylgja málinu og sannfærst um það að þau atriði í gerð þeirra, sem Halldór Guðjónsson rannsóknarlögreglumaður hefur fjallað um, útiloka það að seðlarnir séu ekta. Fram er komið að lögreglumennirnir tveir, sem fóru í matsöluna “Dominos”, tóku við seðlunum úr hendi verslunar- eða varðstjórans þar. Maður þessi, sem ætla má að hafi vegna starfa síns haft undir höndum fleiri peningaseðla en þessa tvo, hefur aldrei verið yfirheyrður í málinu. Verður því ekkert fullyrt um það hvernig seðlar þessir voru geymdir fram að því að þeir voru afhentir lögreglunni og þá hvort þeim hafði verið haldið aðgreindum frá öðrum seðlum. Eins og málið liggur fyrir er ekki óhætt að slá því föstu að seðlar þeir sem fylgja málinu séu þeir sem ákærði afhenti C á [ ] í umrætt sinn. Ber að sýkna ákærða af ákærunni og vísa bótakröfunni frá dómi. Dæma ber að málsvarnarlaun til handa verjanda ákærða, Jóns Höskuldssonar hrl., 170.316 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, skuli greiðast úr ríkissjóði. Pétur Guðgeirsson héraðsdómari kvað upp dóminn. DÓMSORÐ: Ákærði, X, er sýkn af ákæru í máli þessu. Málsvarnarlaun til handa verjanda ákærða, Jóns Höskuldssonar hrl., 170.316 kr., greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 450/2004
|
Kærumál Upplýsingaskylda Fjarskipti
|
Hafnað var kröfu sýslumanns um að M hf. yrði gert að veita lögreglunni í Keflavík upplýsingar um handhafa tiltekinnar IP tölu.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. nóvember 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 11. nóvember 2004, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að veita lögreglunni í Keflavík upplýsingar um handhafa tiltekinnar IP tölu. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Sóknaraðili krefst þess að framangreind krafa hans verði tekin til greina. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
|
Mál nr. 207/2011
|
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 Úrskurður héraðsdóms felldur úr gildi
|
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var felldur úr gildi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson, Páll Hreinsson og Viðar Már Matthíasson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. apríl 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. apríl 2011, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi til þriðjudagsins 3. maí 2011 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Í gögnum málsins kemur fram að félagsmálayfirvöldum hafa árum saman borist ýmsar kvartanir vegna aðstæðna stúlkunnar A. Kvartanir lúta fyrst og fremst að aðbúnaði hennar á heimili og hegðan í skóla. Þá hafa komið fram grunsemdir um að hún hafi sætt ofbeldi á heimili sínu, bæði af hendi stjúpföður og móður, en þau hafa bæði neitað. Í eitt skipti á árinu 2003 kom upp grunur um að stúlkan hefði sætt kynferðislegu ofbeldi og var það rakið til hegðunar hennar. Leiddi sá grunur ekki til þess að málið væri rannsakað frekar. Mál það sem hér er til meðferðar kom upp með þeim hætti að stúlkan tjáði vinkonu sinni að hún hefði sætt kynferðislegu ofbeldi og misneytingu af hálfu stjúpföður síns. Vinkona hennar ræddi það í hópi fleiri stúlkna, sem ákváðu að gera skólahjúkrunarfræðingi grein fyrir málinu. Skólahjúkrunarfræðingurinn tilkynnti málið til barnaverndarnefndar Reykjavíkur 2. mars 2011, sem kærði málið til lögreglu með bréfi 4. sama mánaðar. Þar kemur meðal annars fram, að auk framangreinds hafi nefndinni borist nafnlaus tilkynning um að stúlkan væri beitt ofbeldi á heimili sínu ,, [...].“ Stúlkan hefur nú verið flutt til dvalar tímabundið hjá föður sínum. Varnaraðili neitaði í skýrslu sinni að hafa beitt stúlkuna nokkurs konar kynferðislegu ofbeldi eða misnotkun. Hann viðurkenndi að hafa beitt hana tilteknu líkamlegu ofbeldi í refsiskyni fyrir óhlýðni hennar og fyrir að koma of seint heim. Móðir stúlkunnar neitaði einnig í skýrslu hjá lögreglu að hafa beitt hana ofbeldi. Í málinu liggja ekki fyrir nein gögn til stuðnings því að stúlkan hafi verið beitt kynferðislegu ofbeldi eins og krafa um gæsluvarðhald er reist á. Meðal gagna málsins er ekki að finna læknisvottorð eða vottorð sérfræðinga um líkamsskoðun eða sálfræðiathugun á stúlkunni sem stutt gætu kröfuna. Ekki er heldur gerð grein fyrir upplýsingum sem kunna að hafa verið í tölvu á heimili stúlkunnar en tölvan hefur verið tekin til rannsóknar hjá lögreglu. Krafa um gæsluvarðhald er eingöngu reist á 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Skilyrði þess að hneppa megi mann í gæsluvarðhald á grundvelli þessa ákvæðis er að ,,sterkur grunur“ leiki á því að hann hafi framið þau afbrot sem tilgreind eru í hinum kærða úrskurði. Eins og mál þetta liggur fyrir er framangreint skilyrði ekki uppfyllt og verður því kröfunni hafnað og hinn kærði úrskurður úr gildi felldur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. apríl 2011. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að X, kt. [...], verði gert að sæta gæsluvarðhaldi til þriðjudagsins 3. maí nk. kl. 16. Í greinargerð lögreglustjórans kemur fram að með bréfi barnaverndar Reykjavíkur, dagsettu 4. mars sl., hafi þess verið farið á leit við lögregluna á höfuðborgarsvæðinu að rannsökuð yrðu meint kynferðisbrot kærða gegn fósturdóttur hans A, kt. [...]. Einnig hafi verið óskað rannsóknar á meintu líkamlegu ofbeldi af hálfu hans og móður hennar. Málið hafi verið tilkynnt barnaverndarnefnd af hálfu skólahjúkrunarfræðings í skóla A. Í bréfi barnaverndarnefndar sé rakin forsaga afskipta þeirra af málefnum A. Nái þau aftur til ársins 2003 en þá hafi vaknað grunsemdir um að telpan væri beitt kynferðislegu ofbeldi vegna hegðunar hennar. Hafi hún farið í könnunarviðtal í Barnahúsi af því tilefni. Þá hafi borist tilkynningar vegna vanrækslu barnsins. Telpan hafi flutt til [...] ásamt móður sinni og munu skóla- og fjölskylduskrifstofa [...] hafa haft afskipti af henni vegna grunsemda um kynferðislegt og líkamlegt ofbeldi. Á árinu 2006 hafi málefni A komið aftur til kasta barnaverndar Reykjavíkur og þá vegna líkamlegs ofbeldis og aðbúnaðar. Þá muni barnavernd hafa haft afskipti af málefnum telpunnar á árinu 2009 vegna [...], [...] og [...] [...] gagnvart [...]. Fyrir skömmu hafi skólahjúkrunarfræðingur haft afskipti af A sem hafi sagt vinkonu sinni að hún hefði verið beitt kynferðislegu ofbeldi. Vinkonan muni hafa sagt öðrum frá þessu og hafi A því komist í mikið uppnám. Hjúkrunarfræðingurinn kvað A hafa leitað til hennar mikið upp á síðkastið með “ýmis konar kvilla” og hafi hún fundið til hér og þar. Í þetta skiptið hafi hún greint henni frá því að hún væri beitt líkamlegu og kynferðislegu ofbeldi af hálfu kærða. Kvað hún kærða refsa henni með því að [...] [...] [...] [...] [...] [...]. Þá hafi hann [...] [...] [...] [...]. Þá hafi hún greint frá því að kærði hefði beitt hana kynferðislegu ofbeldi en ekki viljað tjá sig nánar um það. Hafi ofbeldið síðast átt sér stað um jólin. Í framhaldi af þessu hafi verið haft samband við föður A og hún vistuð hjá honum. Kærði hafi verið yfirheyrður vegna málsins 4. apríl sl. Hann hafi kannast við að beita A líkamlegu ofbeldi þegar hún væri óþekk eða kæmi seint heim. Kvaðst hann tvívegis hafa [...][...]. Hann hafi neitað því að hafa beitt hana kynferðislegu ofbeldi. Þá hafi kærði verið handtekinn í gær og hald verið lagt á tölvugögn og síma. Kærði hafi verið búsettur hér á landi frá árinu 2000 og sé [...]. Móðir A, B kvaðst ekki vita til þess að A væri beitt líkamlegu- og kynferðislegu ofbeldi af hálfu kærða. Hún hafi talið hugsanlegt að það ætti sér stað þegar hún væri ekki heima. Kvaðst hún leggja trúnað á frásögn A. Skýrsla hafi verið tekin af A fyrir dómi í gær. Hún hafi greint frá því að kærði hefði margoft [...][...][...][...][...][...][...][...]. Hafi hún tekið það fram að það væri einkum þegar hún væri óþæg og kæmi seint heim. Hún kvaðst helst ekki vilja vera ein heima með kærða. Þá hafi A greint frá því að kærði hefði beitt hana kynferðislegu ofbeldi um langt skeið, það væri nokkuð sem hefði “alltaf” gerst. Hún myndi eftir því að hann hefði farið með henni [...]. Þá kvað hún kærða “ [...] ” hafi hann gert [...] [...] [...]. Kvað hún kærða [...]. A kvað kærða hafa tekið myndir af [...] [...] [...] [...] og einnig sýnt henni myndir af [...] [...] [...] [...], m.a. af [...] og [...] [...]. A kvað brotin hafa átt sér stað þar sem þau hefðu átt heima hverju sinni, nú væri það á [...]. Þá hafi hann brotið gegn henni í eitt skipti á [...]. A kvað brotin eiga sér stað þegar móðir hennar væri að heiman. Enginn væri þá heima nema litli bróðir hennar sem sé [...] ára. Móðir A færi oft að “[...]” á kvöldin eða um helgar. Taldi hún að brotin ættu sér stað í hverri viku á hinum ýmsu stöðum í íbúðinni. Síðast hafi kærði brotið gegn henni rétt eftir jólin. Tók hún fram að kærði væri alltaf heima í tölvunni og færi varla úr húsi. Reyndi hún að forðast hann en ef hún kæmi ekki heim á réttum tíma væri henni refsað. A kvaðst ekki hafa þorað að segja frá þessu þó hún hafi reynt. Kærði hafi sagt við hana að barnaverndarnefnd myndi taka hana frá mömmu sinni. A kvað kynfræðslu hafa verið í skólanum og umfjöllun um kynferðislegt ofbeldi. Hafi krökkunum m.a. verið sýndar dúkkur. Fyrir liggi að barnaverndarnefndir hafi haft afskipti af málefnum A um langt skeið. Hafi margar ástæður legið þar að baki en snemma vaknaði grunur um að hún væri beitt kynferðislegu ofbeldi, m.a. vegna hegðunar hennar og [...][...][...][...]. Þá hafi verið leitað í Barnahús vegna könnunarviðtals en einnig hafi þótt ástæða til að fræða hana um samskipti kynjanna og hvað væri viðeigandi eða óviðeigandi. Framburður A sé einstaklega trúverðugur og nákvæmur að öllu leyti. Þyki hún mjög skýr þrátt fyrir ungan aldur. Hún hafi greint frá ástæðum þess að hún hafi ekki sagt frá því sem gerst hafði fyrr en nú og séu þær einnig trúverðugar. Eins og rakið hafi verið þyki fram kominn sterkur grunur um að kærði hafi brotið gegn A með nánar tilgreindum hætti frá því að hún var ung að aldri. Meint brot voru samfelld og staðið fram til byrjun þessa árs. Meint brot þyki varða við 1. mgr. 194. gr., 1. mgr. 201. gr. sbr. 1. mgr. 202, 2. mgr. 210. gr. og 217. gr. almennra hegningarlaga. Brotin varði allt að 16 ára fangelsi. Teljist meint brot kærða sem hér hefur verið lýst þess eðlis að ætla megi að varðhald sé nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna en í þessu sambandi skuli sérstaklega litið til þess að um svívirðileg brot sé að ræða, unnin í krafti yfirburðarstöðu kærða gagnvart fósturdóttur sinni og innan veggja heimilis þeirra. Með vísan til þessa og gagna málsins sé það mat lögreglustjóra að lagaskilyrði 2. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 sé uppfyllt og því ítrekuð sú krafa að kærða verði gert að sæta gæsluvarðhaldi. Í málinu liggur frammi einarður framburður telpunnar A, sem að hluta til er studdur gögnum frá barnaverndaryfirvöldum um að kærði hefði beitt hana kynferðislegu ofbeldi í áraraðir, þrátt fyrir ungan aldur hennar. Kærði hefur neitað sök, en viðurkennt að hafa beitt telpuna líkamlegu ofbeldi sem refsingu vegna slæmrar hegðunar hennar. Bar hann að hann hefði búið með móður telpunnar síðastliðin þrjú ár en flutt út af heimilinu fyrir þremur mánuðum. Fyrir liggur, samkvæmt yfirlýsingu sækjanda, að málið verður sent ríkissaksóknara til ákvörðunar innan næstu fjögurra vikna. Að öllu framangreindu virtu, sem og gögnum málsins að öðru leyti, verður fallist á það með lögreglustjóra að fyrir hendi sé sterkur grunur um að kærði hafi framið kynferðisafbrot, sem þung fangelsisrefsing er lögð við, og eru þess eðlis að gæsluvarðhald yfir honum sé nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna, samkvæmt 2. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Verður því krafa lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu tekin til greina, eins og hún er fram sett, og þykir ekki ástæða til að marka varðhaldinu skemmri tíma. Hervör Þorvaldsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurðinn ú r s k u r ð a r o r ð: Kærði, X, kt. [...], skal sæta gæsluvarðhaldi til þriðjudagsins 3. maí nk. kl. 16.
|
Mál nr. 385/2001
|
Lausafjárkaup Galli Áfrýjunarleyfi
|
Bifreið sem H keypti af K bilaði skömmu eftir afhendingu. Krafðist H skaðabóta eða afsláttar úr hendi K vegna galla sem hún taldi að bifreiðin hefði verið haldin við kaupin eða að rekja mætti bilunina til viðgerðar, sem gerð var að tilhlutan K skömmu fyrir kaupin. Að gögnum málsins virtum var ekki talin komin fram sönnun fyrir staðhæfingum H og var K því sýknaður af kröfu hennar.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen og Árni Kolbeinsson og Arnljótur Björnsson fyrrverandi hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar að fengnu áfrýjunarleyfi 9. október 2001. Hann krefst aðallega sýknu, en til vara að málinu verði vísað að nýju til meðferðar fyrir héraðsdómi, sem skipaður verði sérfróðum meðdómsmönnum. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Ágreiningur málsaðila er til kominn vegna kaupa stefndu á bifreiðinni OV 799 af áfrýjanda 26. apríl 2000. Bifreiðin er af gerðinni Volkswagen Transporter árgerð 1991 og hafði henni verið ekið rúmlega 185.000 km. Við skýrslutökur fyrir dómi kom fram að um væri að ræða sex manna bifreið með stuttum palli. Tók stefnda við bifreiðinni með sérstökum leigusamningi fjórum dögum áður en kaupin voru gerð. Ágúst Ragnarsson, sonur stefndu, bar fyrir dómi að hann hafi notað bifreiðina í rúmlega tvær vikur áður en vélin bilaði. Reyndust sprungur vera í strokkloki og hafði kælivatn þess vegna blandast smurolíu. Telur stefnda að bifreiðin hafi verið haldin þessum galla við kaupin eða að rekja megi bilunina til viðgerðar á smurolíudælu, sem gerð var að tilhlutan áfrýjanda skömmu fyrir kaupin. Er sérstaklega tilgreint að þá hafi þurft að taka af vélinni svokallað tímahjól og það síðan ekki fest á aftur nógu traustlega. Þá hafi áfrýjandi beinlínis tekið fram við kaupin að vél bifreiðarinnar hafi verið nýlega uppgerð þegar hann keypti hana sjálfur af Vegagerðinni, sem hafi ekki reynst rétt. Aflaði stefnda matsgerðar dómkvadds manns fyrir héraðsdómi, svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi. Af hálfu áfrýjanda er mótmælt að bilunina megi rekja til atvika, sem hann beri ábyrgð á, og hafi bifreiðin verið í lagi þegar stefnda tók við umráðum hennar. Hann mótmælir einnig að hafa gefið þær upplýsingar um vélina, sem stefnda heldur fram, og að framan er getið. Málavextir og málsástæður aðilanna eru að öðru leyti nánar raktar í héraðsdómi. II. Í matsgerð dómkvadds manns og viðauka við hana kemur ekki fram skýring á því hver hafi verið líkleg orsök þess að vél bifreiðarinnar bilaði. Fær sú staðhæfing heldur ekki stoð í matsgerðinni að bilunin hafi þegar verið orðin er bifreiðin var afhent stefndu. Fyrir liggur í málinu að áðurnefnt tímahjól var eftir viðgerð á smurolíudælu límt aftur á sveifarás vélarinnar með sérstöku járnlími. Reisir stefnda kröfu sína meðal annars á því að slík viðgerð sé óforsvaranleg og hafi þurft að festa tímahjólið með öðrum og tryggari hætti. Sé líklegt að ástæðu bilunarinnar megi rekja til þessa. Er í viðbót við matsgerð vikið að þessu þannig að auk viðgerðarkostnaðar, sem áður var metinn, falli til kostnaður við að fá nýtt tímahjól og líma það á sveifarásinn. Fyrir dómi tók matsmaðurinn fram að hjólið hafi ekki setið nákvæmlega eins og það átti að gera, sem hafi raskað vinnslu vélarinnar og getað komið fram í gangtruflunum. Það hafi hins vegar ekki tengst því að vatn komst í smurolíu í vélinni. Skúli Guðmundsson bifvélavirki gaf einnig skýrslu fyrir dómi, en hann kannaði vélina eftir að hún bilaði. Kom fram hjá honum að ekki hafi verið að sjá merki þess að festing tímahjólsins hafi leitt til vandræða. Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, er ekki fram komin sönnun fyrir því að sprungur í strokkloki vélarinnar megi rekja til þeirrar viðgerðar á smurolíudælu, sem áður var getið um Stefnda styður staðhæfingu sína um að áfrýjandi hafi gefið þær upplýsingar um vélina, sem að framan er lýst, við skýrslu Benedikts Heiðdal Þorbjörnssonar fyrir dómi. Framburður vitnisins um þetta atriði er óljós og er þessi staðhæfing stefndu ósönnuð gegn mótmælum áfrýjanda. Niðurstaða málsins verður samkvæmt þessu sú að áfrýjandi er sýknaður af kröfu stefndu. Verður stefnda dæmd til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn í einu lagi, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Áfrýjandi, Kjartan Ingimarsson, er sýkn af kröfu stefndu, Hrafnhildar Oddsdóttur. Stefnda greiði áfrýjanda samtals 200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 23. maí s.l., er höfðað með stefnu birtri 14. desember s.l. Stefnandi er Hrafnhildur Oddsdóttir, kt. 220736-2379, Neshaga 7, Reykjavík. Stefndi er Kjartan Ingimarsson, kt. 020119-2849, Kirkjuteigi 9, Reykjavík. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu skaðabóta og/eða afsláttar að fjárhæð kr. 496.176 eða aðra lægri fjárhæð eftir álitum dómsins auk dráttarvaxta frá 5. júní 2000 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt reikningi að viðbættum virðisaukaskatti. Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins að viðbættum virðisaukaskatti. Málavextir. Málavextir eru þeir að 26. apríl 2000 keypti stefnandi bifreiðina OV-799, sem er af gerðinni Volkswagen Transport árgerð 1991 af stefnda. Hafði sonur stefnanda, Ágúst Ragnarsson, skoðað bifreiðina áður, en hann ætlaði að nota hana við atvinnustarfsemi sína. Stefnandi heldur því fram að Ágústi hafi verið tjáð að vél bifreiðarinnar væri nýupptekin, ekin 18000 km og í góðu lagi. Umsamið staðgreiðsluverð var kr. 600.000. Rúmum þremur vikum eftir kaupin mun hafa komið fram alvarleg bilun í vél bifreiðarinnar og kom í ljós við skoðun hjá vélaverkstæðinu Kistufelli að vélin var mikið skemmd, en sprunga mun hafa komið í „hedd“ hennar. Með bréfi til stefnda dagsettu 24. maí 2000 krafðist stefnandi þess að kaupin gengju til baka og jafnframt yrði kaupverðið endurgreitt og stefnanda bættur allur kostnaður sem hann sagðist hafa haft vegna galla á bifreiðinni. Í svarbréfi stefnda kemur fram að stefnanda hafi verið boðið að rifta kaupunum og greiða leigu fyrir bifreiðina frá því hann tók hana á leigu þar til hún bilaði. Sé leiga fyrir bifreiðina kr. 4.200 á dag að viðbættum virðisaukaskatti, eða samtals kr. 120.267. Stefnandi hafnaði leigukröfu stefnda að frátöldum örfáum dögum. Með bréfi dagsettu 13. júní 2000 bauðst stefndi til að bera helming af viðgerðarkostnaði án þess að viðurkenna gallann og með þeirri forsendu að viðgerðarkostnaður væru á bilinu 150 til 200 þúsund krónur. Samkomulag náðist ekki með aðilum á þessum nótum. Með matsbeiðni dagsettri 19. júní 2000 fór stefnandi þess á leit við dóminn að skipaður yrði hæfur og óvilhallur maður til þess að láta í té skriflegt og rökstutt álit um eftirfarandi: Á dómþingi 30. júní s.l. var Valgarður Zóphaníasson bifvélavirkjameistari, dómkvaddur til að framkvæma hið umbeðna mat og er matsgerð hans dagsett 30. júní s.l. Í mati hans kemur fram að við skoðun á vélinni hafi komið í ljós að búið hafi verið að taka strokklok (hedd) af vélinni og hafi heddpakkning verið ónýt, hefði hún blásið út í vatn áður en vélin var tekin í sundur og þá hafi verið sprungur í heddi sem ekki hafi verið unnt að gera við. Matsmaður taldi ekki unnt að skoða hvort vélin væri úrbrædd þar sem ekki hafi verið búið að taka neðri hluta hennar í sundur. Matsmaður taldi ekki svara kostnaði að kaupa nýja vél en unnt væri að gera við hana og taldi hann kostnað vegna þess nema kr. 172.531. Matsmaður taldi ástand vélarinnar mjög eðlilegt miðað við akstur, en samkvæmt mæli mun hafa verið búið að aka henni um 187000 km. Þá taldi matsmaður eðlilegt að telja afnotamissi nema kr. 2.000 á dag. Með bréfi til matsmanns dagsettu 1. ágúst s.l. skýrði matsbeiðandi matsmanni frá því að hann teldi matið ófullnægjandi og óskaði ítarlegri svara matsmanns í samræmi við matsbeiðni. Í viðbótarmatsgerð dagsettri 9. ágúst s.l. taldi matsmaður vélina ekki vera úrbrædda. Þá kvað hann kostnað við viðgerð hjá Kistufelli vera þann sama og greint var frá í matsgerð að því viðbættu að fá þyrfti nýtt tímahjól á sveifarás og líma það á sveifarásinn. Taldi hann viðbótarkostnað vegna þessa nema kr. 23.645. Þá taldi matsmaður ástand slitflata vélarinnar mjög eðlilegt miðað við akstur. Ekki sé óalgengt að heddpakkning verði ónýt eða sprungur komi í álhedd. Málsástæður og lagarök. Stefnandi byggir á því að vél bifreiðarinnar hafi við kaupin verið haldin alvarlegum leyndum göllum og hafi stefndi vitað af því. Hafi bifreiðin því alls ekki verið í samræmi við væntingar stefnanda og forsendur fyrir bifreiðakaupunum. Hafi stefndi upphaflega samþykkt riftun og síðar að taka þátt í viðgerðarkostnaði. Stefnandi krafðist þess upphaflega að kaupum á bifreiðinni yrði rift, stefndi endurgreiddi kaupverð hennar og greiddi að auki skaðabætur að fjárhæð kr. 300.000. Frá þessari kröfu var fallið við aðalmeðferð málsins og krefst stefnandi nú skaðabóta og/eða afsláttar að fjárhæð kr. 496.176. Er sú krafa byggð á niðurstöðu matsmanns um viðgerðarkostnað og fyrrgreindri skaðabóta- eða afsláttarkröfu, sem stefnandi segir vera til komna vegna útlagðs viðgerðarkostnaðar, afnotamissis bifreiðarinnar og allrar þeirrar fyrirhafnar, óþæginda og miska sem hún hafi haft af máli þessu. Stefnandi vísar til 42. gr. laga nr. 39/1922 og 30. gr. laga nr. 7/1936, sem og meginreglna kröfu- og samningaréttar kröfum sínum til stuðnings. Stefnandi styður vaxtakröfu við III. kafla vaxtalaga og krafa um málskostnað er reist á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt er reist á lögum nr. 50/1988. Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að bifreiðin hafi ekki verið haldin neinum göllum við afhendingu hennar til stefnanda. Hafi engin sönnunargögn verið lögð fram um hið gagnstæða. Telji dómurinn að sprunga hafi verið komin í strokklok bifreiðarinnar við sölu hennar, byggir stefndi á því að það sé ekki óeðlilegt miðað við að búið hafi verið að aka bifreiðinni 187000 km. Þá byggir stefndi á því að rangt sé og ósannað að stefnandi hafi lagt út fyrir viðgerðarkostnaði og þá byggir stefndi á því að reglur íslensks réttar tryggi stefnanda ekki bætur vegna fyrirhafnar, óþæginda og annars miska. Verði ráðist í þær viðgerðir, sem matsmaður hafi reiknað kostnað af, byggir stefndi á því að stefnandi þurfi að bera nokkurn kostnað af þeim sjálf, þar sem verðmæti bifreiðarinnar aukist við viðgerðina. Þá byggir stefndi á því að stefnandi, eða sá sem hafði afnot bifreiðarinnar, hafi með notkun sinni valdið því að vatn fór af vél bifreiðarinnar með þeim afleiðingum að hún skemmdist. Stefndi byggir á lögum um lausafjárkaup, sérstaklega 44. og 57. gr. Stefndi reisir málskostnaðarkröfu á XXI. kafla laga nr. 91/1991. Ágúst Ragnarsson, kt. 190158-2339, sonur stefnanda, skýrði svo frá við aðalmeðferð málsins að við afhendingu bifreiðarinnar hafi logað viðvörunarljós sem tengdist olíu og hafi stefndi sagt honum að pakkning í dælu hefði bilað. Hafi stefndi tekið að sér að lagfæra þetta atriði. Ágúst sagði stefnda hafa sagt að vélin hefði verið tekin upp og hefði bifreiðinni verið ekið 18000 km á vél. Kvað Ágúst að eftir tveggja vikna notkun hefði vél bifreiðarinnar farið að hökta og hitamælir að stíga. Kvaðst hann hafa bætt vatni á bifreiðina og látið kanna olíuna, en hún hafi verið næg. Skömmu síðar hafi hið sama gerst og hafi bifreiðin þá verið dregin á vélaverkstæðið Kistufell og þar hafi komið í ljós að heddið væri farið. Stefndi skýrði svo frá fyrir dómi að hann hafi aldrei tjáð stefnanda að vélin væri upptekin. Hann kvaðst hafa sagt að Vegagerðarmenn hefðu yfirfarið bifreiðina og hefði hann ekið henni 18000 km eftir að hann keypti hana. Hann kvað á þeim tíma aldrei hafa borið á vatns- eða olíuleka, en smárafmagnstruflun hafi verið í henni sem hafi verið komist fyrir með því að kaupa nýja tölvu í bifreiðina. Valgarður Zophaníasson, kt. 140150-7899, bifvélavirkjameistari, staðfesti matsgerðir sínar. Hann kvað ástand vélarinnar eðlilegt miðað við akstur. Hann kvaðst ekki hafa séð hvort vélin hefði verið upptekin en hann útilokaði það þó ekki. Hann kvað um álhedd að ræða sem hefði sprungið, en slík hedd þola hita misvel. Hann kvað ekkert hægt að segja til um það hvenær sprungan hefði komið. Anna Skarphéðinsdóttir, kt. 050160-3359, tengdadóttir stefnanda, skýrði svo frá fyrir dómi að hún hafi skoðað bifreiðina ásamt Ágústi og kvað hún þeim hafa verið tjáð að henni hafi verið ekið 18000 á vél. Hún kvaðst ekkert hafa ekið bifreiðinni en hún hafi verið með í för þegar hún bilaði. Benedikt Heiðdal Þorbjörnsson, kt. 200659-4579, skýrði svo frá fyrir dómi að hann hafi skoðað bifreiðina og litist vel á hana. Kvað hann Ágúst hafa aflað sér upplýsinga um að vélin væri nýuppgerð, en síðar hafi komið í ljós að henni hafði verið ekið 18000 km. Eftir að bifreiðin bilaði kvaðst hann hafa skoðað inn í vélina og séð skemmdir á henni. Kvað hann starfsmann stefnda hafa verið viðstaddan og hafi komið í ljós að hann hafði áður gert við bifreiðina með því að líma tímareimarhjól upp á sveifarás, en hjólið hafði losnað. Kvað Benedikt manninn, sem hann gat ekki nafngreint, hafa sagt að hann myndi ábyrgjast þessa viðgerð. Kvaðst Benedikt hafa aflað sér upplýsinga um það að ekki væri forsvaranlegt að líma hjólið með þeim hætti sem gert var, nota þyrfti svokallaðan herslubolta eða teygjubolta sem þurfi að henda eftir að hann hafi verið losaður einu sinni og setja nýjan. Ingimar Kjartansson, kt. 110548-7619, sonur stefnanda, skýrði svo frá fyrir dómi að gaumljós hafi logað þegar Ágúst skoðaði bifreiðina. Hafi komið í ljós að pakkning á smurolíudælu var biluð og var skipt um pakkningu og taldi hann að einnig hefði verið skipt um dælu, en fullyrti það þó ekki. Ingimar kannaðist ekki við að stefnanda hafi verið tjáð að vélin væri upptekin eða uppgerð, en skýrt hafi verið frá því að farið hefði verið yfir bifreiðina áður en hún var keypt af Vegagerðinni. Hann kannaðist ekki við að sprunga hefði verið í heddinu en hann kvað tímahjól hafa verið tekið af þegar smurolíudælan var tekin og sett aftur á. Sagði hann suma halda því fram að líma eigi hjólið með járnlími eða vélalími. Kvað hann hafa verið ákveðið að líma hjólið ekki heldur herða það fast. Skúli Guðmundsson, kt. 221142-3019, bifvélavirki, starfsmaður Kistufells, skýrði svo frá fyrir dómi að eðlilegt væri að hedd færu með tímanum. Hann kvað heddið hafa verið sprungið og hefði þurft að kaupa nýtt. Þá hafi komið í ljós að hjól í sveifarás var laust og kvaðst hann þá ekki hafa viljað halda viðgerð áfram, enda um alvarlega bilun að ræða. Skúli kvað hjólið hafa verið límt á, en slíkt sé ekki varanleg viðgerð. Kvað hann hjólið hafa getað orðið vandræðalaust, en taka þyrfti það af. Hann kvað vélina ekki hafa verið nýupptekna og þá kvað hann greinilegt að nýbúið hafi verið að eiga við olíudæluna. Forsendur og niðurstaða. Telja verður nægilega sannað að stefnandi hafi verið upplýst um það við kaup bifreiðarinnar að hún hefði verið sérstaklega yfirfarin og henni ekið 18000 km eftir það, áður en hún var seld stefnanda, en ósannað er að stefnanda hafi verið tjáð að vélin væri nýupptekin. Hins vegar mátti stefnandi af þessum yfirlýsingum stefnda ráða að fagmenn hefðu yfirfarið vél bifreiðarinnar. Upplýst er að gaumljós logaði er sonur stefnanda skoðaði bifreiðina. Tóku starfsmenn stefnda að sér að kanna hverju þetta sætti og í framhaldi af því var skipt um pakkningu á smurolíudælu og jafnframt benda líkur til þess að einnig hafi verið skipt um dælu. Telja verður nægilega upplýst að tímahjól hafi verið límt á sveifarás þegar skipt var um olíudælu en ágreiningur er um hvort slík vinnubrögð séu eðlileg. Í máli þessu hefur ekki verið aflað matsgerðar dómkvadds matsmanns um það hver sé líklegasta orsök vélarbilunarinnar, en líkur benda til þess að rekja megi bilunina til áðurgreindrar viðgerðar starfsmanna stefnda. Ber því af þessum sökum að leggja á stefnda sönnunarbyrði fyrir því að vélarbilunin stafi af atvikum sem hann ber ekki ábyrgð á. Þar sem stefnda hefur ekki lánast sönnun að þessu leyti er hann því bótaskyldur gagnvart stefnanda vegna gallans, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga nr. 39/1922. Niðurstaða hins dómkvadda matsmanns um viðgerðarkostnað hefur ekki verið hrakin og raunar ekki sætt sérstökum andælum. Verður því fallist á að bætur til stefnanda vegna viðgerðar á vélinni séu hæfilega ákveðnar kr. 196.176. Ekki er fallist á að bæturnar eigi að sæta lækkun vegna verðmætisaukningar bifreiðarinnar. Krafa stefnanda um bætur vegna afnotamissis bifreiðarinnar og fyrirhafnar, óþæginda og miska er vanreifuð og ber að vísa henni frá dómi. Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda kr. 100.000 í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts og kostnaðar stefnanda af matsgerð. Hjörtur O. Aðalsteinsson, héraðsdómari kvað upp dóminn. DÓMSORÐ: Stefndi, Kjartan Ingimarsson, greiði stefnanda, Hrafnhildi Oddsdóttur, kr. 196.176 ásamt dráttarvöxtum frá 5. júní 2000 til greiðsludags og kr. 100.000 í málskostnað.
|
Mál nr. 75/2016
|
Ráðningarsamningur Uppsögn Brottrekstur úr starfi
|
O hóf störf hjá P hf. á árinu 2012 og starfaði þar fram í ágúst 2014 er honum var sagt fyrirvaralaust upp starfi vegna meints brots á trúnaðarskyldu. O höfðaði mál gegn P hf. og krafðist bóta vegna uppsagnarinnar. Var talið að P hf. hefði ekki með framburði fjármálastjóra félagsins gegn andmælum O sýnt fram á að hinn síðarnefndi hefði verið áminntur í skilningi vinnuréttar. Var talið að P hf. hefði ekki verið heimilt án áminningar að segja O upp starfi vegna vítaverðrar vanrækslu í starfi. Þá hefðu sannaðar ávirðingar P hf. á hendur O varðað lága fjárhæð. Taldi Hæstiréttur því að O ætti rétt til bóta vegna fyrirvaralausrar uppsagnar.
|
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Helgi I.Jónsson og Karl Axelsson.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. janúar 2016. Hann krefstaðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að hún verði lækkuð. Þá krefsthann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrirHæstarétti.IMeð samningi 10. mars 2012 var stefndi ráðinn til starfa hjá áfrýjanda.Samkvæmt ráðningarsamningnum skyldi stefndi gegna starfi á fyrirtækjasviði semsölufulltrúi og vinna að uppbyggingu á nýju sviði hjá áfrýjanda. Jafnframtskyldi stefndi vera „stuðningur við aðra starfsmenn fyrirtækjasviðs“ og sinnatilfallandi störfum sem yfirmaður myndi ákveða á hverjum tíma þótt þau féllu utanvið framangreinda lýsingu. Næsti yfirmaður stefnda væri sölustjórifyrirtækjasviðs, en stefndi myndi jafnframt „vinna mjög náið meðframkvæmdastjóra.“ Í greinargerð áfrýjanda fyrir héraðsdómi kom fram aðsölusvið hans hafi skipst í þrennt, neytendasvið, fyrirtækjaþjónustu ogstyrktarsvið. Hafi stefnda síðar verið falið að hafa yfirumsjón meðstyrktarsviðinu, en því hafi verið ætlað að selja vörur áfrýjanda til annarra,sem endurseldu þær til fjáröflunar. Þá skyldi stefndi hafa umsjón meðstyrkveitingum áfrýjanda. Samhliða þessu hafi stefndi áfram átt að sinnaskyldum sem almennur sölumaður í fyrirtækjaþjónustu, en annar starfsmaðuráfrýjanda hafi gegnt þar starfi sölustjóra.Stefnda var sagt fyrirvaralaust upp starfi sínu hjá áfrýjanda með bréfi15. ágúst 2014. Ástæða uppsagnar var þar sögð brot á trúnaðarskyldu. Með bréfistéttarfélags stefnda 21. ágúst 2014 til áfrýjanda var leitað skriflegraskýringa á uppsögninni og svaraði nafngreindur lögmaður því erindi með bréfi26. sama mánaðar. Þar sagði að á fundi framkvæmdastjóra áfrýjanda og stefndahafi stefndi verið upplýstur um að framkvæmdastjórinn hefði sönnur fyrir því aðstefndi hefði „ítrekað tekið vörur út úr húsi fyrirtækisins og afhent þærtilgreindum viðskiptamanni án þess að reikningsfæra umræddar vörur áviðskiptamannareikning viðkomandi viðskiptamanns.“ Hlypi tjón áfrýjanda á tugumþúsunda. Síðan sagði eftirfarandi: „Þá taldi framkvæmdastjórinn jafnframt aðstarfsmaðurinn hefði gerst sekur um samskonar athæfi gagnvart fleiriviðskiptamönnum félagsins og var starfsmanninum gerð grein fyrir því.“ Að lokumkom fram í bréfinu að áfrýjandi hefði leitað til lögreglu vegna þessa og óskaðeftir að öll viðskipti sem stefndi hafi haft umsjón með í starfi sínu hjááfrýjanda yrðu rannsökuð og hafi framkvæmdastjórinn mætt af því tilefni ískýrslutöku 18. ágúst 2014. Stæði yfir vinna hjá áfrýjanda við að safna samanfrekari gögnum sem lögregla óskaði eftir að fá í hendur.Af framangreindu svari áfrýjanda verður ráðið að ástæða uppsagnar stefndahafi verið þau óreikningsfærðu viðskipti sem stefndi átti við Obladí ehf. 25.apríl og 13. maí 2014 og gerð er grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi, en um„samskonar athæfi“, sem vísað var til í svarinu og framkvæmdastjóri áfrýjanda„taldi“ að stefndi „hefði gerst sekur um“, var ekkert sagt. Þar var heldur ekkivikið að afsláttum, sem stefndi hafi gefið viðskiptamönnum og áfrýjandi hefurborið fyrir sig að einnig hafi legið til grundvallar ákvörðun hans um uppsögnstefnda.Vegna tilvísunar áfrýjanda til þess að hann hafi sett fram kæru tillögreglu er þess að gæta að það mál var fellt niður með ákvörðunlögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 9. október 2014 með vísan til 4. mgr. 52.gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Áfrýjandi kærði þá ákvörðun 1.nóvember 2014 til ríkissaksóknara, sem staðfesti hana 5. desember sama ár. Írökstuðningi ríkissaksóknara fyrir þeirri niðurstöðu kom fram að kæranda hafi ískýrslutöku 18. ágúst 2014 verið bent á að koma að frekari gögnum kærunni tilstuðnings, en kærandi hafi sagst hafa „tölvupósta og eitthvað fleira“ til þessað afhenda lögreglu. Þá yrði ekki annað ráðið af bréfi kæranda tilstéttarfélags stefnda 26. ágúst 2014 en að kærandi hafi þá þegar verið að aflagagna sem lögregla hafi óskað eftir að fá send. Þau gögn hafi ekki borist.Samkvæmt gögnum sem áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt bar hann öðru sinnifram kæru til lögreglu 7. mars 2016, en samkvæmt málflutningi hans hér fyrirdómi hefur lögregla jafnframt fellt það mál niður.IIÁfrýjandi heldur því fram að framkvæmdastjóri hans hafi áminnt stefnda munnlegaá fundi 20. maí 2014 vegna þess að stefndi hafi ekki reikningsfært vörur, semafhentar hafi verið Obladí ehf. 25. apríl og 13. maí sama ár. Fjármálastjóriáfrýjanda skýrði svo frá fyrir dómi að umræddan dag hafi verið haldinn fundur,þar sem allir starfsmenn í söludeild hafi verið teknir í viðtal. Hafi stefndiverið spurður út í áðurnefnd viðskipti og greint frá því að fyrirsvarsmaðurfélagsins væri vinur sinn og hlyti stefndi hafa gleymt að reikningsfæraviðskiptin. Aðspurð hvort stefndi hafi fengið áminningu á fundinum svaraði hún:„Mér finnst þetta náttúrulega bara vera pínu áminning ... já hann fékk það.“Spurð um hvernig framkvæmdastjórinn hafi áminnt stefnda svaraði hún því til aðhann hafi sagt stefnda að „þetta væri náttúrulega ekki í lagi og varvinsamlegast beðinn að laga þetta strax“. Þá hafi framkvæmdastjórinn í lokfundarins sagt stefnda að „hann hefði í rauninni ætlað að segja honum upp áþessum fundi, hann var með uppsagnarbréfið klárt“. Stefndi hafi á hinn bóginnsýnt iðrun, fundist þetta leiðinlegt og ætlað að „laga þetta“ og hafi þá veriðákveðið að „reyna að halda áfram með okkar samstarf.“ Stefndi hefur mótmælt aðhann hafi fengið áminningu á fundinum.Á atvinnurekanda hvílir sú skylda að tilkynna launþega með sannanlegumhætti að láti hann ekki af tiltekinni háttsemi í starfi geti það valdið brottrekstriúr því. Hefur áfrýjandi ekki með framburði áðurnefnds fjármálastjóra, gegnandmælum stefnda, sýnt fram á að hinn síðarnefndi hafi verið áminntur ískilningi vinnuréttar á fyrrnefndum fundi.Samkvæmt kjarasamningi þeim, sem var í gildi á þeim tíma sem stefnda varsagt upp störfum, var áfrýjanda það heimilt án fyrirvara ef stefndi sýndivítaverða vanrækslu í starfi sínu. Af gögnum málsins og málatilbúnaði áfrýjandaverður ráðið að ýmsar þær ástæður, sem hann teflir fram til stuðnings því aðsér hafi verið heimilt að segja stefnda upp án fyrirvara, hafi ekki legið fyrirþegar það var gert. Þá varða þær ávirðingar, sem áfrýjandi ber stefnda á brýnog eru sannaðar, lága fjárhæð. Öðrum ávirðingum hefur stefndi andmælt og eruþær ýmist ekki studdar viðhlítandi gögnum eða þess eðlis með hliðsjón af starfihans að áfrýjanda var ekki heimilt að víkja honum úr starfi vegna þeirra ánundangenginnar áminningar. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan tilforsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti einsog í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.Áfrýjandi, Papco hf., greiði stefnda, Ottó Sverrissyni, 1.000.000 krónurí málskostnað fyrir Hæstarétti. DómurHéraðsdóms Reykjavíkur 2. nóvember 2015. Málþetta höfðaði Ottó Sverrisson, Flétturima 21, Reykjavík, með stefnu birtri 26.janúar 2015 á hendur Papco hf., Stórhöfða 42, Reykjavík. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 9.október sl. Stefnandikrefst greiðslu á 1.900.433 krónum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 frá þeim degi er mánuður er liðinn frá stefnubirtingu, þ.e. 26.febrúar 2015, til greiðsludags. Þákrefst hann miskabóta að fjárhæð 1.560.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1.mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. febrúar 2015 til greiðsludags. Loks krefst hann málskostnaðar að matidómsins. Stefndikrefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefst hann þess aðkröfurnar verði lækkaðar verulega. Íbáðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar að skaðlausu. Stefnandihóf störf sem sölumaður hjá stefnda í maí 2012.Nokkru síðar varð hann sölustjóri styrktarsviðs fyrirtækisins. Á árinu 2014 komu upp nokkur atvik sem urðutil þess að þann 15. ágúst sagði framkvæmdastjóri stefnda stefnanda upp störfumfyrirvaralaust. Í uppsagnarbréfi segirað ástæða uppsagnar sé brot á trúnaðarskyldu. Atvikinsem talin eru í greinargerð stefnda eru þessi: a. Sala og afhending til veitingastaðarinsObladí án þess að reikningur hafi verið gerður. b. Stefnandi hafi í nokkrum tilvikum selt vörurmeð 100% afslætti, þ.e. gefið vöru. c. Sérstaklega er fjallað um 100% afslátt afpitsukössum og bréfpokum til fyrirtækisins Adams pizza. d. Að stefnandi hafi sagt samstarfsmönnum sínumað hann hygðist stofna fyrirtæki í samkeppni við stefnda og viljað ráða þá ívinnu. a. Viðskipti við veitingastaðinn Obladí Þann25. apríl á stefnandi að hafa skráð inn pöntun fyrir veitingastaðinn Obladí ogprentað út pöntunarstaðfestingu. Hafivaran verið tekin til og stefnandi beðið samstarfsmann sinn, sem var að fara ástaðinn til að gera við uppþvottavél, að taka sendinguna. Enginn reikningur hafi verið útbúinn vegnaþessarar sendingar. VitniðReynir Guðjónsson bar fyrir dómi að hann hefði farið á veitingastaðinn til þessað gera við uppþvottavél. Hann hefðitekið með sér vörur til staðarins að beiðni stefnanda. Þegar hann ætlaði að skrá varahlut á samareikning hafi hann séð að vörurnar höfðu ekki verið reikningsfærðar. VitniðLísbet Vala Snorradóttir, fjármálastjóri stefnda, sagði fyrir dómi að stefnandihefði verið beðinn á fundi að reikningsfæra þessa sölu, en það hefði hann ekkigert. Hún kvaðst hafa fylgst með því ogþetta hefði ekki verið skráð inn á kennitölu fyrirtækisins Obladí. Þá kvaðst hún telja að þetta hefði ekki veriðskráð á stefnanda sjálfan. Hún kvaðstmuna að sumt á þessum afhendingarseðli passaði við rýrnun sem hefði komið framá lagernum. Stefnandisagði að hann og forsvarsmaður umrædds veitingastaðar, Davíð Steingrímsson,væru félagar og hefðu verið vinir í mörg ár.Hann vissi að hann hefði átt í erfiðleikum ímeð reksturinn á þessum tímaog viljað hjálpa honum. Hann hefðiskrifað þessa afhendingu á gulan miða, en ekki skráð á reikning fyrr en eftirað hann hafði verið minntur á þetta á fundi með framkvæmdastjóranum 8.maí. Hann hefði þá skrifað þessa vöru ásig. Sérstaklega aðspurður kvaðst hanntelja að hann hafi mátt láta þennan viðskiptavin njóta þess afsláttar sem hannnaut sem starfsmaður fyrirtækisins. Hérhafi verið um að ræða lága fjárhæð og hann hafi komið með þetta fyrirtæki tilstefnda, þar sem það væri enn í viðskiptum. ÞórðurKárason, framkvæmdastjóri stefnda, sagði að afsláttur starfsmanna væri hugsaðursem launauppbót til þeirra. Ætlast væritil þess að hann væri eingöngu nýttur til kaupa á vörum fyrir þá sjálfa. Í sama streng tóku flestir starfsmenn stefndasem komu fyrir dóm. Þann13. maí á stefnandi að hafa afgreitt eiganda þessa veitingastaðar, borið vörurí bíl hans, en ekki gert neinn reikning.Telur stefndi að enginn reikningur hafi verið gerður vegna þessararafhendingar. VitniðGunnar Veigar Ómarsson, sölustjóri stefnda, sagðist hafa séð að eigandi Obladíhefði komið og fengið 2 pakkningar af wc-pappír hjá stefnanda, en ekki hefðiverið gerður neinn reikningur. Lagði stefndifram í málinu tölvupóst sem Gunnar hafði sent fjármálastjóra fyrirtækisinsþennan dag og sagt henni frá þessu. Stefnandistaðfesti að hann hefði látið eiganda Obladí fá tvær pakkningar, eina afwc-pappír og eina af eldhúsrúllum. Þettahefði svo verið skrifað á hann sjálfan á reikningi sem hafi verið greiddur 4.júní 2014. Afritaf þessum reikningi hefur verið lagt fram í dóminum og má sjá að þar er aukannars skuldfært fyrir eina pakkningu af eldhúsrúllum og tvær afwc-pappír. VitniðDavíð Steingrímsson, forsvarsmaður Obladí, sagði í skýrslu sinni að hann ogstefnandi hefðu þekkst í 25 ár. Þegarstefnandi hafi farið að vinna hjá stefnda hafi hann flutt viðskiptinþangað. Fyrirtæki sitt hefði verið illastatt á þessum tíma og stefnandi hefði skrifað á sig sjálfan þrjár eða fjórarpantanir. Meðal annars hafi hann einusinni farið og fengið vöru sem hefði verið skrifuð hjá stefnanda. Taldi hann að það hefðu verið til nótur umallar þessar afhendingar. b. Vörur gefnar (100% afsláttur) Ígreinargerð stefnda eru talin nokkur dæmi um að stefnandi hafi selt vörur með100% afslætti, þ.e. gefið en ekki selt.Síðasti reikningur með 100% afslætti hafi verið gefinn út 19. maí. Hefur stefndi lagt fram fimm reikninga meðþessum afslætti, tvo frá árinu 2013 og þrjá dags. í apríl og maí 2014. VitniðLísbet Vala Snorradóttir sagði að starfsmenn hefðu ekki heimild til að ákveða100% afslátt af vörum til viðskiptavina.Fram kom hjá henni og Þórði Kárasyni framkvæmdastjóra að stundum værugefin lítil sýnishorn. Þá væri búnaðureins og sápuskammtarar oft gefinn, en þá væri sápan í skammtarann seld. Stefnandiskýrði umrædd fimm tilvik fyrir dómi.Sagði hann að afhending á kaffimálum til Kennarasambandsins hefði veriðliður í tilraun hans til að ná Rimaskóla í viðskipti til stefnda. Formaður sambandsins hefði verið starfsmaðurí skólanum. Þessi tilraun hefðitekist. Skólar væru nú í miklumviðskiptum við stefnda. Önnur dæmi værusams konar, hann hefði verið að koma á eða styrkja viðskiptasambönd stefnda,eða afla auglýsinga. Þetta hefði veriðinnan þeirra heimilda sem hann hefði haft.Eitt dæmið væri styrkur til kraftlyftingamanna á Vesturlandi, hann hefðií stað fjárstyrks látið þá fá vöru til að selja. Funduraðila 20. maí 2014 Þann20. maí voru starfsmenn kallaðir á fund hver fyrir sig. Stefnandi var einnig kallaður á fund. Framkvæmdastjóri stefnda, Þórður Kárason,kvaðst hafa verið tilbúinn með uppsagnarbréf til að afhenda stefnanda á þessumfundi. Hann hefði áminnt stefnanda fyrirað afhenda vörur án þess að skrifa reikning.Stefnandi hefði þá sagst hafa bara gleymt því, lofað bót og betrun og aðhann myndi skrá þessar úttektir strax.Stefndi segir að hann hafi ekki gert það. VitniðLísbet Vala Snorradóttir, sagði að stefnandi hefði fengið áminningu á þessumfundi. Framkvæmdastjórinn hefði sagthonum í lok fundarins að hann hefði ætlað að segja honum upp, en þar semstefnandi hefði sýnt iðrun hefði það ekki verið gert. Stefnanda hefði verið sagt að hann yrði aðlaga það strax sem aflaga hefði farið. Stefnandisagði að hann hefði ekki verið áminntur á þessum fundi. Honum hefði verið bent á ákveðin atriði oghann hefði lagfært þau. c. Afsláttur (gjöf) til Adams pizza Þann15. ágúst útbjó stefnandi pöntun frá Adams pizza með 100% afslætti af 20.578krónum. Samstarfsmaðursagði seinna frá því að hann hefði þrisvar keyrt vörur til Adams pizza fyrirstefnanda, en ekki séð neinn reikning.Stefnandi hafi sagst mundu ganga frá reikningi sjálfur. Þetta hafi ekki sést í tölvukerfumstefnda. VitniðSmári Sigmundsson kvaðst að beiðni stefnanda hafa farið þrisvar sinnum meðpitsukassa til Adams pizza. Í fyrstuferðinni hafi hann tekið þrjú búnt af hverri tegund. Sagði hann að stefnandi hefði sagst mundusetja þetta inn á reikninga eftir helgina.Hann hefði farið að skoða í tölvukerfinu eftir að stefnandi var hætturog þá hefði hann ekki fundið neinar sendingar á mánudögum, bara á miðvikudögumog fimmtudögum. Hann hefði sagt Þórðiframkvæmdastjóra frá þessu. VitniðGunnar Veigar Ómarsson sagði að auglýsingakaup að fara í gegnumframkvæmdastjórann. Hann ákvæði kaup áauglýsingum. Sjálfur gæti hann ákveðiðminni háttar auglýsingakaup. Stefnandisagðist hafa afhent þessa kassa og poka til Adams pizza. Sagði hann að þarna hefði hann verið að aflamikilla viðskipta við nokkra pitsustaði fyrir stefnda. Það hefði verið tiltölulega lág fjárhæð semþarna hefði verið gefin eftir til að tryggja viðskipti. d. Hugmyndir stefnanda um stofnun fyrirtækis ísamkeppni við stefnda Íjúní 2014 fór stefnandi og tveir aðrir sölumenn í ferð um Suðurland. Stefndi segir að í þessari ferð hafistefnandi rætt það opinskátt við samstarfsmenn sína að hann hygðist stofnafyrirtæki sem ætti að keppa við stefnda.Þessir samstarfsmenn stefnanda hafi sagt framkvæmdastjóra stefnda fráþessum samræðum þeirra. VitniðReynir Guðjónsson kvað stefnanda hafi verið að tala um að hann væri tilbúinnmeð eitthvert skjal sem þyrfti til að stofna fyrirtæki. Nánar gat hann ekki sagt frá þessuatriði. VitniðSmári Sigmundsson staðfesti að stefnandi hefði sagst vera tilbúinn með eitthvaðsem ætti bara eftir að senda. Stefnandisagði í skýrslu sinni fyrir dómi að hann hefði látið endurskoðanda útbúa fyrirsig skjöl um stofnun einkahlutafélags á árinu 2011, skömmu áður en hann hófstörf hjá stefnda. Hann hefði ekkistofnað félagið þá. Það hefði alltafblundað í honum að stofna eigið fyrirtæki, en það hefði ekki verið sérstaklegaí deiglunni á þessum tíma. Hann hefðiekki sagst ætla að stofna fyrirtæki í samkeppni við stefnda. ÞórðurKárason sagði að sér hefði borist til eyrna að stefnandi hygðist stofnafyrirtæki í samkeppni við stefnda og hefði boðið tveimur sölumönnum stefndastarf hjá fyrirtækinu. Þetta hefði ásamtfyrri atvikum orðið til þess að hann ákvað að segja stefnanda upp. e. Önnur atriði VitniðLísbet Vala Snorradóttir sagði að starfsmenn gætu keypt vörur á kostnaðarverðifyrir sjálfa sig. Það væri síðan dregiðaf launum viðkomandi. Þá mætti enginnafgreiða sig sjálfur við slík kaup. VitniðAðalheiður Gréta Guðmundsdóttir sá um sölu af lager fyrirtækisins tilstarfsmanna. Hún sagði að þeir ýmiststaðgreiddu eða fengju skrifað og greiddu þá um mánaðamót. Hún sagði að með leyfi starfsmanns gætieinhver annar komið og fengið vöru sem væri skrifuð á reikningstarfsmannsins. VitniðGunnar Veigar Ómarsson sagði að hann og aðrir starfsmenn mættu kaupa vörur ákostnaðarverði. Það væri eingöngu ætlaðfyrir þá sjálfa og þeirra heimili. Þettaværi hugsað sem kjarabót fyrir starfsmennina. VitniðReynir Guðjónsson sagði að það væru reglur um að hver gæti tekið út fyrir sig ákostnaðarverði. VitniðSmári Sigmundsson sagði að starfsmenn gætu keypt vörur fyrir sjálfa sig, ekkifyrir allan almenning. Stefnandikvaðst ekki hafa keypt mikið af vörum með starfsmannaafslætti. Hann hefði talið þessi kaup fyrir vin hanshjá Obladí vera innan marka, þetta hefðu verið 10 til 15 þúsund krónur. VitniðAnton H. Heimdal Sigrúnarson var lagerstjóri hjá stefnda, en er nú hætturstörfum. Hann sagði að hann hefði stökusinnum rekist á stefnanda á lagernum um helgar.Einu sinni hefði hann verið að taka til vöru fyrir viðskiptavin og sagtað hann myndi ganga frá reikningi eftir helgina. Anton kvaðst einu sinni hafa tekið eftir þvíað lagerstaðan hefði verið skráð röng og þá hefði stefnandi sagt að hann hefðigleymt að gera reikning og að hann myndi gera það. Stefnandisagði að sér hefði gengið mjög illa að fá vinnu aftur eftir að honum var sagtupp. Stefndi hefði dregið að sendanauðsynleg vottorð til Vinnumálastofnunar, þannig að hann hafi ekki fengiðatvinnuleysisbætur. Þá hefðu einhverjirþeirra sem hann sótti um vinnu hjá leitað eftir umsögn stefnda. Sagðist hann vita að mannorð sitt væri skemmtá þessum markaði. ÞórðurKárason neitaði því að hann hefði staðið fyrir ófrægingarherferð á hendurstefnanda. Hann staðfesti aðstarfsmannastjóri Hagkaups hefði sótt fast að fá að ræða við hann um stefnandaog hefði hann orðið við því. Hann kvaðstekki hafa sagt að stefnandi hefði stolið frá fyrirtækinu, en hann hefði sagthenni sína skoðun í trúnaði. ArndísArnarsdóttir, starfsmannastjóri Hagkaups, sagði fyrir dómi að stefnandi hefðisótt um vinnu hjá versluninni. Hún hefðifarið yfir ferilskrá hans og hefðu allir fyrri vinnuveitendur hans veitt honumgóð meðmæli, nema stefndi. Hún hefðitalað við Þórð Kárason, sem hefði ekki gefið mjög ákveðið í skyn að stefnandihefði verið óheiðarlegur. Hann hefðisagt að það hefði verið músagangur hjá fyrirtækinu. Stefnandikvaðst ekki hafa gefið of mikið af sýnishornum í sölutilraunum sínum. Stefndikærði stefnanda til lögreglu fyrir fjárdrátt.Ekki hafa önnur gögn um þessa kæru verið lögð fram í málinu en bréfríkissaksóknara, dags. 5. desember 2014, þar sem staðfest var ákvörðunlögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um að vísa kærunni frá samkvæmt 4. mgr.52. gr. laga nr. 88/2008. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandigerir í málinu annars vegar kröfu vegna ólögmætrar fyrirvaralausrar uppsagnar,hins vegar kröfu um miskabætur vegna ófrægingarherferðar. Stefnandibyggir á því að þær sakir sem stefndi ber á hann séu ósannaðar. Hann hafi ekki gerst sekur um þá vítaverðuháttsemi sem stefndi lýsi. Eigi hannrétt á launum í þriggja mánaða uppsagnarfresti. Stefnandikveðst við starfslok sín hafa átt kröfu til greiðslu á 2.346.355 krónum, semhann sundurliðar svo: Launatímabil Tímar/einingar Taxti LaunakrafaGrunnlaun 01.09.2014-30.11.2014 3,00 520.000 kr. 1.560.000kr.Desemberuppbót 01.12.2013-30.11.2014 12/12 73.600kr. 73.600 kr.Orlofsuppbót 01.05.2014-30.11.2014 7/12 39.500 kr. 23.042 kr.Orlof 13,04% 01.05.2013-30.11.2014 225,47 3.059 kr. 689.713 kr.____________________________________________________________________________Samtals 2.346.355kr. Fráþessari fjárhæð dregur stefnandi 445.922 krónur, sem stefndi greiddi þann 30.september 2014. Krafa samkvæmt þessumlið er því að fjárhæð 1.900.433 krónur. Miskabótakrafastefnanda er byggð á b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndi hafi við uppsögnina gengið fram á særandiog harkalegan hátt og með því gerst sekur um ólögmæta meingerð gegn æru,persónu og friðhelgi stefnanda. Hinarröngu fullyrðingar og kæra til lögreglu spyrjist fljótt út og skaði ærustefnanda og valdi honum álitshnekki. Stefnandisegir að stefndi hafi dreift út sögusögnum til ýmissa aðila, t.d. birgja ogannarra sölumanna, um að stefnandi væri þjófur.Hafi hann staðið fyrir skipulagðri ófrægingarherferð. Stefnandisegir að mál þetta hafi valdið sér miklum andlegum þjáningum og öðrum óþægindum. Hann hafi þjáðst af þunglyndi og kvíða. Brot stefnda sé alvarlegt, en hann hafi ætlaðsér að komast hjá því að greiða stefnanda laun í uppsagnarfresti með því að þjófkennahann og kæra til lögreglu. Þá hafi hannvísvitandi tafið afgreiðslu atvinnuleysisbóta til stefnanda. Stefnandimiðar miskabótakröfu sína við grunnlaun í þrjá mánuði og segir að hún séhófleg. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndibyggir á því að sér hafi verið heimilt að segja stefnanda upp störfumfyrirvaralaust. Trúnaðarbrestur hafiorðið milli þeirra. Stefnandihafi afhent vöru ýmist með 100% afslætti eða án þess að reikningsfærahana. Þá hafi hann misfarið meðheimildir til að kaupa vörur til heimilisnota á kostnaðarverði. Hann hafi haldið þessu áfram eftir að hannvar áminntur. Hann hafi veitt styrkiþvert ofan í áætlanir fyrirtækisins um styrkveitingar og um leið hunsaðfyrirmæli um að ráðfæra sig við framkvæmdastjóra. Þá hafi hann tekið of mikið af vörum út semsýnishorn. Síðanvísar stefndi í greinargerð sinni til þeirra atvika sem lýst er hér að framanog er ekki nauðsynlegt að endurtaka þá lýsingu hér. Heimildtil fyrirvaralausrar uppsagnar telur stefndi sig hafa samkvæmt grein 12.1 íkjarasamningi VR og Samtaka atvinnulífsins. Stefndimótmælir kröfu um miskabætur. Þau atviksem hún sé byggð á séu ósönnuð, en það sé rangt að hann hafi hafið skipulagðaófrægingarherferð gegn stefnanda. Þóttuppsögn hafi valdið stefnanda óþægindum leiði það ekki til þess að hann getikrafist miskabóta. Þá er því mótmælt aðstefndi hafi ætlað sér að komast hjá greiðslu launa í uppsagnarfresti með þvíað kæra stefnanda til lögreglu. Einniger því mótmælt að stefndi hafi tafið afgreiðslu á umsókn stefnanda umatvinnuleysisbætur. Tilvara krefst stefndi lækkunar beggja kröfuliða stefnanda. Hann gerir þá athugasemd við framsetningustefnanda á kröfu hans að hann setji fram kröfu án tillits til þess sem greitthafði verið, en dragi svo greiðsluna frá.Geri hann ekki grein fyrir því hvernig frádráttur þessi skiptist áeinstaka kröfuliði. Krafan sé óskýr ogútilokað fyrir stefnda að átta sig á samsetningu hennar. Krafaum orlof sé óljós. Ekki komi fram áhverju krafa um greiðslu uppsafnaðra orlofstíma á núverandi og fyrra orlofsáribyggist. Telur stefndi sig hafa gert uppallar orlofsgreiðslur til stefnanda. Þábendir stefndi á að ekki sé hægt að flytja óúttekna orlofsdaga á milli ára ogóska eftir því að þeir verði greiddir út. Stefndimótmælir miskabótakröfu stefnanda sem of hárri og órökstuddri. Atvik sem hér sé byggt á séu ósönnuð. Niðurstaða Óumdeilter að stefnandi var ráðinn til starfa með þriggja mánaða gagnkvæmumuppsagnarfresti. Honum var vikið úrstarfi fyrirvaralaust 15. ágúst 2014 og voru honum greidd laun til starfsloka,en ekki í uppsagnarfresti. Telur stefndiað sér hafi verið heimilt að víkja honum fyrirvaralaust úr starfi. Umráðningu stefnanda giltu ákvæðin í kjarasamningi VR og Samtakaatvinnulífsins. Samkvæmt lokamálsliðgreinar 12.1 gildir uppsagnarfrestur ekki ef starfsmaður sýnir vítaverðavanrækslu í starfi sínu. Samkvæmtorðanna hljóðan er gildissvið þessarar sérreglu tiltölulega þröngt, en teljaverður að hér gildi almennar reglur um verulegar vanefndir og brot starfsmanns. Trúnaðarbrestur milli starfsmanns og vinnuveitandaheimilar ekki fyrirvaralausa uppsögn í sjálfu sér, skoða verður ástæðurtrúnaðarbrestsins. Stefnandiveitti það sem kallað er 100% afslátt af nokkrum reikningum. Ekki var um háar fjárhæðir að ræða, enstefnandi kveðst hafa verið annars vegar að styrkja tiltekin málefni í samræmivið stefnu fyrirtækisins, hins vegar að styrkja viðskiptasambönd eða koma þeimá. Hefur hann gefið fullnægjandiskýringar á þeim fimm dæmum um þessar gjafir sem stefndi telur til og að þærhafi samræmst stefnu fyrirtækisins. Erósannað að þessum afhendingum hafi hann brotið af sér gegn stefnda eða vanræktskyldur sínar á annan hátt. Þá hefurhann skýrt afhendingu án endurgjalds til fyrirtækisins Adams pizza með því aðhann hafi verið að tryggja viðskiptahagsmuni stefnda. Þeim skýringum hefur stefndi ekkihnekkt. Þessi atriði heimiluðu stefndaþví ekki að segja stefnanda upp störfum fyrirvaralaust. Framkvæmdastjóristefnda bar fyrir dómi um nákvæmar fyrirætlanir stefnanda um stofnun eiginfyrirtækis og samkeppni við stefnda.Hafði hann þessa vitneskju sína eftir tveimur starfsmönnum sem fariðhöfðu með stefnanda í söluferð. Starfsmennirnirbáðir komu fyrir dóm og báru ekki um annað en að stefnandi hefði sagt að hannætti öll gögn sem þyrfti til að stofna fyrirtæki. Gaf þetta stefnda tilefni til að spyrjastefnanda um fyrirætlanir hans, en af þeim gögnum og þeirri sönnunarfærslu semfram fór fyrir dóminum er augljóst að stefndi hefur dregið allt of víðtækarályktanir af frásögnum starfsmanna sinna og gripið til ráðstafana sem vorutilefnislitlar. Þetta tal stefnanda gafstefnda ekki heimild til að segja honum upp störfum fyrirvaralaust. Umviðskipti stefnanda við fyrirtæki vinar síns, Obladí, hefur stefndi gertathugasemdir og lúta megin málsástæður hans að brotum stefnanda gagnvartfyrirtækinu í þeim skiptum. Sannaðer að stefndi reikningsfærði ekki strax allt sem hann lét fyrirtæki þessu íté. Skýrslur starfsmanna stefnda fyrirdóminum benda þó fremur til þess að hann hafi reikningsfært þær síðar. Í framburði Antons Sigrúnarsonar kom fram aðvöru sem vantaði á lagerinn hafi hann beðið stefnanda að reikningsfæra. Fullyrðingar um að stefnandi hafi komið álagerinn um helgar til að afhenda vörur eru ekki svo skýrar að af þeim verðidregnar ályktanir. Er ósannað aðeinhverjar afhendingar stefnanda á vörum af lager fyrirtækisins hafi enn veriðóreikningsfærðar er honum var vikið úr starfi. Teljaverður að stefnanda hafi verið óheimilt að skrá vöru, sem hann afhenti þessufyrirtæki vinar síns, sem sölu til sjálfs sín á þeim kjörum sem starfsmönnumstóðu til boða. Hlaut honum að veraljóst að sala til viðskiptavina ætti að vera með venjulegum viðskiptaskilmálum,eftir atvikum með þeim afslætti sem um semdist innan þeirra marka sem vorusett. Hér var um fá tilvik að ræða ogtiltölulega lágar fjárhæðir. Verðurþessi yfirsjón stefnanda ekki metin svo alvarleg að hún heimilaði stefnda aðsegja honum upp fyrirvaralaust. Súmálsástæða stefnda að stefnandi hafi keypt óhóflega af fyrirtækinu ákostnaðarverði er ekki rökstudd nánar en með tilvísun til framangreindraviðskipta við Obladí. Framlögð gögnbenda ekki til þess að stefnandi hafi keypt óhóflegt magn á þeim kostakjörumsem starfsmönnum voru veitt. Þarf ekkiað fjalla frekar um þessa málsástæðu. Súfullyrðing að stefnandi hafi gefið of mikið af sýnishornum er ekki studd gögnumog er ósönnuð. Samkvæmtframansögðu verður ekki fallist á að stefnda hafi verið heimilt að segjastefnanda upp störfum fyrirvaralaust.Þarf í þessu sambandi ekki að leysa úr því hvort hann hafi veriðáminntur á fundinum 20. maí. Þau atriðisem vitnað er til duga ekki, hvorki hvert fyrir sig né öll samanlögð, til aðheimila fyrirvaralausa uppsögn. Verðurað dæma stefnda til að greiða stefnanda laun í uppsagnarfresti. Tilstuðnings miskabótakröfu sinni fullyrðir stefnandi að framkvæmdastjóri stefndahafi staðið fyrir ófrægingarherferð á hendur sér. Sönnunargögn um þetta eru ekki færð framfyrir dóminum. Skýrsla starfsmannastjóraHagkaups um samtal við framkvæmdastjórann sýnir ekki að hann hafi gerst sekurum meingerð gegn æru eða persónu stefnanda, en ósannað er að hann hafi borið áhann sakir um auðgunarbrot. Verður aðhafna kröfu stefnanda um miskabætur. Stefndimótmælir útreikningi stefnanda á kröfunni.Þau mótmæli eru ekki svo skýr að dugi til að hnekkja útreikningistefnanda. Stendur það stefnda næst aðupplýsa hvernig reikna ætti laun sem stefnanda hefði borið á umræddutímabili. Verður aðalkrafa stefnandasamkvæmt þessum lið tekin til greina. Stefndiverður dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað, sem að virtu umfangi málsinsog viðbættum virðisaukaskatti er ákveðinn 1.200.000 krónur. JónFinnbjörnsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dó m s o r ð Stefndi,Papco hf., greiði stefnanda, Ottó Sveinssyni, 1.900.433 krónur meðdráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. febrúar 2015 tilgreiðsludags. Stefndigreiði stefnanda 1.200.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 19/2003
|
Bifreið Umferðarlög Skaðabætur Líkamstjón Fyrning
|
Á krafði vátryggingafélagið V um bætur vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í bílslysi á árinu 1992. V viðurkenndi bótaskyldu sína og vefengdi ekki að sum einkenni Á mætti rekja til slyssins, en taldi ósannað að samhengi væri milli slyssins og einkenna í öxl hennar, auk þess sem krafan væri fyrnd. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms var aflað matsgerðar um heilsufarssögu og heilsufarslegt ástand Á og svo yfirmatsgerðar um hver væri varanleg læknisfræðileg örorka hennar vegna slyssins. Fyrir yfirmatsmönnum lágu ítarlegri gögn og upplýsingar en áður voru fram komnar. Var mat þeirra um orsakasamband og þróun einkenna Á lagt til grundvallar við úrslausn málsins. Voru samkvæmt því ekki komin fram haldbær rök fyrir því að tímabært hafi verið að leggja mat á varanlega læknisfræðilega örorku Á fyrr en gert var. Krafan var því ekki fyrnd samkvæmt 99. umferðarlaga nr. 50/1987 við birtingu stefnu til héraðsdóms. Niðurstaða héraðsdóms um bótafjárhæð var staðfest.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen og Guðrún Erlendsdóttir og Haraldur Henrysson fyrrverandi hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. janúar 2003. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst áfrýjandi þess að krafa stefndu verði lækkuð og málskostnaður felldur niður. Stefnda krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur og henni dæmdur málskostnaður fyrir Hæstarétti. I. Stefnda lenti í bílslysi 26. apríl 1992 á leið frá Akureyri til Neskaupstaðar. Fór bifreið, sem hún ók, þá út af þjóðveginum í Ljósavatnsskarði og valt heilan hring og stöðvaðist síðan á hjólunum. Var stefnda flutt á sjúkrahús á Akureyri þar sem saumað var saman 5 cm langt sár, sem hún fékk á hnakka. Í læknisvottorði um komu hennar á sjúkrahúsið kemur einnig fram að hún hafi kvartað um eymsli í hálsi. Stefnda var 29 ára gömul er slysið varð. Er slysið varð bjó stefnda í Neskaupstað, þar sem hún starfaði sem yfirverkstjóri hjá Síldarvinnslunni hf., en flutti ári síðar til Siglufjarðar og loks til Keflavíkur 1998. Er í héraðsdómi greint frá því að stefnda leitaði nokkrum sinnum til lækna á þessum árum vegna stoðkerfisvandamála, sem hún átti við að stríða, og fóru versnandi. Var einkum um að ræða verki í hálsi og herðum og síðan einnig í hægri öxl, en þessi einkenni rekur stefnda til slyssins 1992. Var hún ítarlega rannsökuð og þá einkum eftir að hún flutti til Keflavíkur, svo sem fram kemur í dóminum. Vegna axlarmeins stefndu gerði Bogi Jónsson bæklunarskurðlæknir aðgerð á henni árið 2001, sem veitti henni þó aðeins tímabundna bót á þrálátum verkjum. Júlíus Valsson læknir mat síðan læknisfræðilega örorku stefndu 25. október 2001. Var niðurstaða hans sú að örorka af völdum slyssins væri 10%. Taldi hann líklegast að þrálát einkenni í hálsi, herðum og hægri öxl og fram í fingur mætti rekja til umferðarslyssins að öllu eða verulegu leyti. Áfrýjandi viðurkennir bótaskyldu sína og vefengir ekki að einkenni í hálsi og herðum stefndu megi rekja til slyssins 1992. Hins vegar telur hann að sama gegni ekki um einkenni í hægri öxl hennar. Stefnda hafi ekki kvartað yfir þeim fyrr en löngu eftir slysið, sem bendi til þess að ekki sé neitt samhengi þar á milli. Unnt hefði verið að meta örorku stefndu vegna verkja í hálsi og herðum einu til þremur árum eftir slysið og sé þá rétt að miða við árslok 1995 svo að stefnda njóti alls vafa í þessu efni. Fyrningarfrestur kröfu hennar hafi því byrjað að líða 1. janúar 1996 og krafan samkvæmt því fyrnst í lok árs 1999 samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Stefna til héraðsdóms hafi hins vegar ekki verið birt fyrr en eftir lok fyrningarfrests eða 27. febrúar 2002. Stefnda mótmælir því að tímabært hafi verið að leita eftir örorkumati svo snemma, sem áfrýjandi heldur fram. Skaði á öxl hennar vegna slyssins hafi komið fram smám saman og á löngum tíma, eins og þekkt sé með meiðsl af þessum toga. Hún hafi oft leitað til lækna næstu árin eftir slysið og loks farið í aðgerð 2001 til að freista þess að koma heilsufari sínu í betra horf. Þá fyrst hafi verið tímabært að leita eftir örorkumati. Hafi eðlilega verið staðið að þessu í ljósi þess á hve löngum tíma áverkar á öxl voru að koma í ljós. Með dómi héraðsdóms var því hafnað að krafa stefndu væri fyrnd. Var áðurnefnt örorkumat Júlíusar Valssonar læknis lagt til grundvallar um örorku hennar af völdum slyssins og stefndu dæmdar bætur úr hendi áfrýjanda eins og nánar greinir í dóminum. II. Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms óskaði áfrýjandi eftir því við Héraðsdóm Reykjavíkur að dómkvaddir yrðu tveir menn til að skoða og meta heilsufarssögu og heilsufarslegt ástand stefndu og láta í té álit um eftirtalin atriði: Í fyrsta lagi hvort hún hafi hlotið áverka á hægri öxl í bílslysinu 26. apríl 1992 og ef svo væri þá hvaða áverka. Í öðru lagi hvort hún hafi hlotið áverka á hægri öxl við fall af hestbaki í ágúst 1996 og ef svo væri þá hverja. Í þriðja lagi hver sé varanleg læknisfræðileg örorka stefndu af völdum bílslyssins eingöngu og í fjórða lagi hvenær heilsufarslegt ástand hennar eftir slysið hafi verið orðið stöðugt og fyrst verið tímabært að láta meta varanlega örorku stefndu af völdum þess. Voru Ágúst Kárason bæklunarskurðlæknir og Ísak G. Hallgrímsson endurhæfingarlæknir dómkvaddir í þessu skyni 29. janúar 2003 og er matsgerð þeirra dagsett 28. apríl sama árs. Kemur þar meðal annars fram að stefnda kveðist muna vel eftir slysinu. Bílbelti hafi brugðist og ekki haldið henni þegar bíllinn valt. Hafi hún kastast til og skollið í bíltoppinn og fengið skurð á höfuðið. Eftir slysið hafi hún stífnað upp með verkjum í hálsi og herðum, einkum hægra megin. Þá komi fram í gögnum málsins að stefnda hafi kvartað undan stoðkerfisverkjum fyrir bílveltuna 1992 og þar á meðal í hálsi, herðum og hægri öxl. Kannist hún vel við það og reki þá verki til erfiðrar vinnu í fiskvinnslu og talið þetta vera „vöðvabólgu“ og að eymsli í vöðvum sé eitt algengasta vandamál fólks í fiskvinnslu vegna langrar stöðu eða einhæfra og endurtekinna hreyfinga. Töldu matsmennirnir þau einkenni, sem stefnda lýsti í öxlinni, vera algeng og aðalorsök þeirra væri ekki slys eða áverkar heldur hrörnunar- og slitbreytingar. Til að geta tengt þessi vandamál slysum sé nauðsynlegt að ákveðin einkenni komi fram strax eða fljótlega eftir slys. Sé ljóst að stefnda hafi hlotið hálstognun við slysið, en ekkert bendi til að hún hafi tognað á hægri öxl. Fyrstu spurningunni svöruðu matsmennirnir á þann veg að þeir teldu stefndu ekki hafa hlotið áverka á hægri öxl 26. apríl 1992. Kvartanir hennar frá öxlinni hafi samkvæmt gögnum málsins ekki komið fram fyrr en 1994 og verkir þá virst vera í vöðvum og vöðvafestum. Svar matsmannanna við annarri spurningunni var að stefnda hafi að öllum líkindum hlotið tognunaráverka á hægri öxl við að falla af hestbaki í ágúst 1996. Þriðju spurningunni svöruðu þeir þannig að læknisfræðileg örorka stefndu vegna bílslyssins 26. apríl 1992 þætti hæfilega metin 5% og þeirri fjórðu að hún hafi hlotið væga hálstognun við bílslysið og að eftir slíka áverka sé heilsufarslegt ástand orðið stöðugt innan tveggja ára og þá tímabært að meta varanlega læknisfræðilega örorku. III. Að fengnu undirmati fór stefnda þess á leit 15. ágúst 2003 að dómkvaddir yrðu yfirmatsmenn til að láta í té álit á því hver væri varanleg læknisfræðileg örorka hennar vegna áðurnefnds umferðarslyss. Voru Gunnar B. Gunnarsson bæklunarskurðlæknir, Árni Tómas Ragnarsson sérfræðingur í gigtarsjúkdómum og Sigurjón Sigurðsson bæklunarskurðlæknir dómkvaddir í þessu skyni 25. ágúst 2003. Er matsgerð þeirra dagsett 29. október sama árs. Hafa yfirmatsmennirnir þar eftir stefndu að hún hafi við bílveltuna fengið högg víða á líkamann, meðal annars á hægri öxl. Frá þessum tíma hafi hún haft mikil og viðvarandi einkenni um hálshnykksáverka með verkjum í hálsi, höfði, herðum, baki og fram í hægri öxl og handlegg. Síðar hafi komið fram bólgur og skemmdir á vöðvafestum á hægri öxl, sem leiddu til aðgerðar. Þá geta matsmennirnir þess að auk gagna málsins hafi yfirmatsbeiðni fylgt fjöldi nýrra gagna, en meðal þeirra voru svokallaðar dagnótur úr sjúkradagbók Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað frá árinu 1992 og fleiri læknisfræðileg gögn frá tímabilinu 1993 til 2003. Í nefndri sjúkradagbók dagana 28. apríl til 19. maí 1992 komi fram að stefnda hafi leitað til lækna í Neskaupstað til saumatöku úr höfði og lýst verkjum í hálsi, herðum og hnakka. Einnig að hún hafi sagt hægri hönd sína hafa „bögglast undir sér“ við slysið, en ekki sé þarna minnst á hægri öxl. Þá séu fram komnar dagnótur yfir margar komur stefndu til heilsugæslulækna á Siglufirði frá mars 1993 til júní 1998. Af þeim sé ljóst að stefnda hafi kvartað undan verkjum í hálsi og hægri handlegg frá febrúar 1994 og þar með áður en hún datt af hestbaki 1996. Einkenni hennar virðist hafa farið vaxandi allan þann tíma, sem dagnóturnar taki til. Í beiðni Kristjáns G. Guðmundssonar læknis 28. febrúar 1993 um sjúkraþjálfun komi fram að stefnda hafi „slæm festumein hæ. megin í líkama“, en ekki komi nánar fram hvar þau séu. Í bréfi Þorvaldar Ingvarssonar læknis 29. janúar 1997 komi fram að einkenni í hægri öxl stefndu hafi byrjað 1994. Í niðurstöðu yfirmatsmanna segir að þeir telji augljóst af gögnum málsins, framburði stefndu og athugun þeirra á henni að hún hafi hlotið talsverðan tognunaráverka á hálsi í slysinu 1992. Nokkru eftir slysið hafi farið að bera á verkjum í hægri öxl og/eða herðum og síðan út í hægri handlegg. Sé vel þekkt að slík einkenni geti ýmist stafað af leiðsluverk frá hálsinum sjálfum eða frá tognum á axlarfestum. Geti stundum verið miklum tormerkjum bundið fyrir lækna að átta sig til fulls á því hvort einkenni frá öxl eða handlegg sé fremur að rekja til háls- eða axlartognunar. Þótti yfirmatsmönnum ljóst að stefnda hafi haft veruleg einkenni frá hægri öxl og handlegg áður en hún datt af hestbaki í ágúst 1996 og töldu ekki ólíklegt að þau einkenni mætti að einhverju eða öllu leyti rekja til slyssins. Ástand hennar hafi þó hugsanlega orðið enn verra vegna vinnuálags og/eða tognunar þegar hún féll af hestbaki. Ekki sé þó unnt að fullyrða með vissu um þessi atriði. Til að báðir aðilar njóti vafans þyki yfirmatsmönnum sanngjarnt að fara bil beggja og meta axlarskaðann afleiðingu slyssins að hluta en að hluta af öðrum ástæðum. Stefnda hafi samkvæmt því hlotið skaða við umferðarslysið 1992 bæði á hálsi og að hluta á öxl. Mátu yfirmatsmenn varanlega læknisfræðilega örorku hennar af völdum slyssins 10%. IV. Fyrir yfirmatsmönnum lágu ítarlegri gögn og upplýsingar um sjúkrasögu stefndu en áður voru fram komnar. Telja þeir sýnt að hún hafi hlotið skaða á hægri öxl sinni við slysið 1992. Af umfjöllun yfirmatsmanna er einnig ljóst að einkenni þessa skaða hafi farið vaxandi á mörgum árum og þannig liðið langur tími þar til tjónið kom fram til fulls. Verður þetta mat þeirra lagt til grundvallar við úrlausn málsins. Eru samkvæmt því ekki fram komin haldbær rök fyrir því að tímabært hafi verið að leggja mat á varanlega læknisfræðilega örorku stefndu fyrr en gert var. Eru skilyrði 99. gr. umferðarlaga, sem áfrýjandi ber fyrir sig, ekki uppfyllt til þess að krafa stefndu sé fallin niður fyrir fyrningu. Samkvæmt öllu framanröktu og með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að krafa stefndu hafi verið ófyrnd við birtingu stefnu til héraðsdóms 27. febrúar 2002. Áfrýjandi krefst þess til vara að krafa stefndu verði lækkuð. Stefnda varð fyrir slysinu fyrir gildistöku skaðabótalaga nr. 50/1993 og er í héraðsdómi gerð skýr grein fyrir tölulegum forsendum kröfu hennar. Með vísan til forsendna dómsins verður niðurstaða hans um einstaka liði bótakröfu stefndu staðfest. Niðurstaða héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti, sem verður ákveðinn eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefndu, Ásdísi V. Pálsdóttur, 900.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 3. desember 2002. I Stefnandi gerir þær dómkröfur, að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 9.884.125 krónur með 1,00% ársvöxtum frá 01.01.1998 til 01.04 1998, með 0,70% ársvöxtum frá þeim degi til 21.10. 1998, með 0,60% ársvöxtum frá þeim degi til 11.04. 1999, 1,00% ársvöxtum frá þeim degi til 21.01. 2000, 1,00% ársvöxtum frá þeim degi til 11.07. 2000, 1,20% frá þeim degi til 21.08. 2000, 1,30% frá þeim degi til 21.11. 2000, 1,70% ársvöxtum frá þeim degi til 28.12. 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. og IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá gerir stefnandi kröfu um málskostnað og að tildæmdur málskostnaður taki mið af því að stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur. Stefndi krefst þess aðallega að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda en til vara krefst hann þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður. II III 1. Tímabundið tekjutap......................kr. 474.500 2. Varanlegt tekjutap..................... .kr. 8.249.625 3. Töpuð lífeyrisréttindi......................kr. 660.000 4. Miskabætur................................ kr. 500.000 SAMTALS kr. 9.884.125 Um 1. tölulið. Byggt sé á mati Júlíusar Valssonar læknis á tímabundinni óvinnufærni stefnanda, en stefnandi hafi af og til frá því að slysið varð verið frá vinnu, til dæmis eftir sprautumeðferð hjá læknum. Við útreikning sé tekið mið af launum stefnanda fyrir slysið. Um 2. tölulið. Hér vísist til útreiknings Jóns Erlings Þorlákssonar tryggingafræðings sem meti höfuðstólsverðmæti tekjutaps vegna varanlegrar örorku 10.999.500 krónur. Við þann útreikning sé samkvæmt dómvenju tekið mið af launum stefnanda síðustu þrjú ár fyrir slysið þann 26. apríl 1992. Samkvæmt dómvenju sé miðað við 25% frádrátt vegna skattahagræðis, eða 2.749.875 krónur. Krafa vegna varanlegs tekjutaps nemi því 8.249.625 krónum. Um 3. tölulið. Hér vísist til útreiknings Jóns Erlings Þorlákssonar tryggingafræðings sem áætli verðmæti tapaðra lífeyrisréttinda 6% af höfuðstólsverðmæti taps af varanlegri örorku. Sé það og í samræmi við áratuga dómvenju Hæstaréttar. Um 4. tölulið. Miskabótakrafan sé byggð á dómvenju í íslenskum skaðabótarétti og sett fram með stoð í þágildandi 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Eftir slysið hafi stefnandi þjáðst af stöðugum verki í hálsi sem leiði niður í hægri öxl, auk þess sem hún hafi tíðan höfuðverk. Um einkenni stefnanda vísast nánar til örorkumats Júlíusar Valssonar, auk fjölda annarra vottorða sem fyrir liggja. Vaxtakrafa stefnanda sé byggð á vaxtalögum nr. 25/1987, sbr. lög nr. 67/1989. Krafist sé almennra vaxta af skaðabótakröfu stefnanda á grundvelli 7. gr. þeirra laga. Dráttarvaxtakrafa stefnanda byggi á III. og IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafist sé dráttarvaxta frá 28. desember 2001, en þá hafi verið liðinn einn mánuður frá því að lögmaður stefnanda krafði stefnda um greiðslu skaðabóta. Þá hafi legið fyrir öll gögn sem nauðsynleg hafi verið til að meta tjónsatvik og fjárhæð kröfu stefnanda, sbr. meginreglu 9. gr. laga nr. 38/2001. Málskostnaðarkrafa stefnanda eigi sér stoð í l. mgr. 129. og l. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og krafan um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. IV Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að kröfur stefnanda séu fyrndar eftir fjögurra ára fyrningarreglu 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Sé almennt tímabært að meta afleiðingar slysa þegar eitt til þrjú ár séu liðin frá slysdegi eins og fram komi í svarbréfi frá Júlíusi Valssyni lækni 6. mars 2002, og í greinargerð Ragnars Jónssonar læknis, 20. janúar 2002. Sé ósannað að afleiðingar bílslyssins 26. apríl 1992 hafi ekki allar verið komnar fram á því tímabili og stefnandi ekki getað látið meta þær og leitað fullnustu kröfu sinnar. Í þessu sambandi sé á það bent að ósannað sé að einkenni stefnanda frá hægri öxl sé að rekja til bílslyssins 26. apríl 1992. Sé hvergi í læknagögnum fyrstu mánuði og ár eftir bílslysið getið um nokkra áverka eða einkenni frá hægri öxl stefnanda. Stefnandi hafi hins vegar haft fyrri sögu um einkenni frá hægri öxl og hafði leitað læknis þess vegna árin 1986 og 1988. Hafi stefnandi fyrst tekið upp hjá sér í janúar 1997 að rekja einkenni sín til bílslyssins fimm árum áður, sbr. vottorð Önnu K. Jóhannsdóttur, læknis, 27. febrúar 1997. Hafði stefnandi fengið útbreidd einkenni frá hægri öxl 1994, en Ingvar Teitsson læknir sem stefnanda var þá vísað til, hafði greint einkenni hennar sem vöðvagigt (fibromyalgiu). Í ágúst 1996 hafði stefnandi svo dottið af hestbaki á hægri (vondu) öxlina. Þá taldi Yngvi Ólafsson læknir og yfirgnæfandi líkur á því að slitbreytingar í hægri axlarhyrnulið og hálshrygg stefnanda tengdust ekki bílslysinu og ósljóst hvort einkenni frá öxl að öðru leyti tengdust því. Stefndi telur að örorkumat Júlíusar Valssonar læknis 25. október 2001 hafi ekkert sönnunargildi í þessu efni, en matsins hafi stefnandi eða lögmaður hennar einhliða aflað og hafi stefndi ekkert haft að segja um val á matsmanni eða gefist að öðru leyti kostur á að gæta hagsmuna sinna við matið. Sé því ekki unnt að leggja örorkumat Júlíusar til grundvallar um afleiðingar slyssins og mótmælir stefndi sérstaklega forsendum og niðurstöðu mats Júlíusar. Sé ósannað annað en að stefnandi hefði í síðasta lagi þremur árum eftir slysið, eða í árslok 1995, getað látið meta afleiðingar slyssins og leitað fullnustu kröfu sinnar, en stefna í málinu sé ekki birt fyrr en 27. febrúar 2002. Séu allar kröfur stefnanda því fyrndar fyrir mörgum árum samkvæmt 4 ára fyrningarreglu 99. gr. laga nr. 50/1987. Verði ekki á sýknukröfu fallist beri að stórlækka stefnukröfur og sé varakrafa við það miðuð. Eins og áður segi sé ósannað að axlarmein stefnanda verði rakið til bílslyssins og sé örorkumat Júlíusar rangt og of hátt. Beri að lækka bætur sem því svari. Þá beri alfarið að hafna kröfu stefnanda um bætur fyrir tímabundið vinnutekjutap. Liggi fyrir að stefnandi hafi hafið fulla vinnu á ný þrem vikum eftir slysið og ekkert fyrirliggjandi um raunverulegt vinnutekjutap vegna tímabundinnnar óvinnufærni. Ætti stefnandi enda samkvæmt lögum og kjarasamningum að hafa fengið laun meðan hún var tímabundið frá vinnu af völdum slyssins. Kröfu um bætur fyrir varanlegt vinnutekjutap beri stórlega að færa niður, en fyrir liggi að stefnandi hafi þrátt fyrir slysið og 10% varanlega læknisfræðilega örorku samkvæmt örorkumati Júlíusar unnið fulla vinnu eftir slysið og ekki í reynd tapað neinum vinnutekjum af völdum þess. Beri að virða það til verulegrar lækkunar bótakröfunni. Þá ætti frádráttur vegna hagræðis af skattfrelsi og eingreiðslu bótanna miðað við fyrri dómvenju að vera um 35%, en viðmiðunartekjur séu mjög háar. Einnig eigi að virða til lækkunar að stefnandi hefði átt að fá bætur frá Tryggingastofnun ríkisins vegna slyssins. Kröfu um bætur fyrir töpuð lífeyrissjóðsréttindi sé mótmælt en ósannað sé að stefnandi hafi tapað nokkrum lífeyrissjóðsréttindum vegna slyssins. Þá beri að stórlækka miskabótakröfu stefnanda enda sé hún fjarri dómvenju og væru 100.000 krónur nær lagi en þær 500.000 krónur sem stefnandi krefjist. Þá sé kröfu um dráttarvexti mótmælt frá fyrri tíma en dómsuppsögudegi. V Eins og rakið er að framan segir í örorkumatsgerð Júlíusar Valssonar að eftir slysið hafi stefnandi haft þrálát einkenni frá hálsi, herðum og hægri öxl, svo og fram í fingur, einkenni sem að öllum líkindum megi að öllu eða verulegu leyti rekja til umferðarslyssins. Að minnsta kosti megi álykta sem svo að veruleg versnun hafi orðið á einkennum frá hálsi og hægri öxl hafi einhver slík einkenni verið til staðar fyrir slysið. Matsmaðurinn svaraði þeirri spurningu hvenær tímabært hefði verið að meta afleiðingar slyssins á þá lund að allavega hafi verið orðið tímabært að gera það þegar hann gerði sitt mat, hins vegar treysti hann sér ekki til að fullyrða hvenær það hafi verið tímabært þótt líklegt megi telja að það hefði verið hægt fyrr. Stefndi telur að matsgerð Júlíusar Valssonar hafi ekkert sönnunargildi að þessu leyti þar sem matsgerðarinnar hafi verið aflað einhliða af stefnanda. Stefndi hefur sjálfur einhliða aflað álits trúnaðarlæknis síns á örorkumatinu en hefur ekki óskað eftir mati dómkvaddra matsmanna sem honum hefði þó verið í lófa lagið. Verður við mat á sönnunargildi matsgerðarinnar höfð hliðsjón af öðrum gögnum málsins en dómari sker hverju sinni úr um vægi sönnunargagna samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 en almennt er litið svo á að matsgerð dómkvaddra matsmanna hafi meira vægi en álitsgerðir og vottorð lækna vegna þeirrar lögbundnu málsmeðferðar sem matsmál sæta. Í álitsgerð Ragnars Jónssonar trúnaðarlæknis stefnda segir meðal annars að tímasetning örorkumats ráðist af því hvort talið sé að einkenni frá hægri öxl teljist til afleiðinga umferðaslyssins eða hvort um sé að ræða afleiðingar sjúkdóms. Telur hann að ef talið verði að eingöngu hafi verið um að ræða hálshnykk án áverka frá hægri öxl í umferðarslysinu sé ekkert sem bendi til þess að ekki hefði mátt meta varanlegar afleiðingar af slysinu einu til þremur árum eftir slys eins og hefð sé fyrir. Sé hins vegar talið að einkenni frá hægri öxl, slit í axlarhyrnulið og aðgerð á hægri öxl séu vegna afleiðinga umferðaslyssins hafi ekki verið tímabært að meta afleiðingar slyssins fyrr en eftir að séð verði hver árangur aðgerðarinnar sex til tólf mánuðum eftir aðgerðina. Er það mat Ragnars að einkenni frá hægri öxl séu ekki afleiðingar umferðarslyssins og því hafi verið tímabært að meta afleiðingar slyssins einu til þremur árum eftir það. Af gögnum málsins verður ráðið að stefnandi hafði verki í hálsinum fyrst á eftir slysið. Tveim árum seinna fór hún versnandi í öxl og hægri handlegg. Hún lagaðist þegar hún fékk sprautur en versnaði svo aftur. Hefur komið fram hjá stefnanda að í upphafi hafi verkirnir komið og farið en nú séu þeir orðnir stöðugir. Af gögnum málsins verður ráðið að stefnandi hafi tímabundið fengið nokkra bót af þeirri meðhöndlun sem hún fékk hjá sjúkraþjálfara, nuddara og með sprautum. Í vottorði Boga Jónssonar bæklunarskurðlæknis, dagsettu 17. apríl 2001, segir að stefnandi sé komin með viðvarandi verki frá hálsi og hægri öxl. Einkennin séu orðin viðvarandi og komi ekki til með að lagast í nánustu framtíð. Þá standi til að gera aðgerð á öxlinni en óvíst sé um árangur. Í vottorði Yngva Ólafssonar bæklunarskurðlæknis, dagsettu 17. júlí 2001, kemur fram að hann telur óljóst hvort einkenni frá öxlinni tengist slysinu. Telur hann tvennt koma til greina í stöðunni, að hinkra við og fullmeta árangur þeirrar axlaraðgerðar sem stefnandi gekkst undir en í öðru lagi að loka málinu með örorkumati. Þá kemur fram í vottorði Stefáns Dalberg bæklunarlæknis dagsettu 15. ágúst 2001 að ekki sé að búast við að stefnandi verði betri í hálsinum með tímanum og ástandið metið sem varanlegt. Af fyrrgreindum læknisvottorðum og örorkumatsgerð verður ráðið að læknarnir telja að tímabært hafi verið orðið að meta tjón stefnanda þegar vottorðin voru gerð þótt þar sé engu slegið föstu um hvort það hefði verið tímabært fyrr. Niðurstaða Ragnars Jónssonar er hins vegar á aðra lund og telur hann að einkenni frá hægri öxl séu ekki vegna afleiðinga umferðarslyssins og því hafi verið tímabært að meta afleiðingar slyssins mun fyrr. Er hann sammála Yngva Ólafssyni sem telur að í aðalatriðum sé um að ræða tognunareinkenni frá hálsi og herðavöðvum og séu slitbreytingar í hægri axlarhyrnulið ótengdar umferðarslysinu þar sem ekki sé getið neinna einkenna frá hægri öxl fyrr en í fyrsta lagi tveimur árum eftir slysið. Í gögnum málsins kemur fram að þegar stefnandi var send til Ingvars Teitssonar læknis hafi komið fram í vottorði hans að hann hafi greint hjá henni vöðvagigt. Ekki komi hins vegar fram að greindur hafi verið sérstakur sjúkdómur í öxl eða axlarhyrnulið heldur þetta talið almenn einkenni eins og eftir hálshnykk. Þegar gögn málsins eru virt í heild sinni þykir ljóst vera að stefnandi leitaði til lækna vegna verkja sem hún taldi að væru afleiðingar af slysinu og verður ekki séð af gögnum málsins að nokkur þeirra hafi ráðlagt henni að leita örorkumats heldur voru henni gefin lyf vegna verkja og vísað til áframhaldandi meðferðar. Verður því ekki fullyrt að hún eða læknarnir sem hún leitaði til hafi ekki haft ástæðu til að vænta frekari bata enda er ljóst að stefnandi taldi verki þá sem hún hafði í öxl vera afleiðingu slyssins og hefur komið í ljós að sú skoðun hennar fær stuðning í örorkumatsgerð Júlíusar Valssonar. Niðurstaða um árangur aðgerðarinnar á öxl lá ekki fyrir fyrr en eftir að hún var framkvæmd í maí 2001. Með hliðsjón af því sem nú hefur verið rakið verður ekki talið að stefnandi hafi haft vitneskju um að hún ætti kröfu á bótum úr hendi stefnda fyrr en matsgerð Júlíusar Valssonar og útreikningur tryggingafræðings lágu fyrir seint á árinu 2001. Átti stefnandi því þá fyrst kost á að leita fullnustu kröfu sinnar og með vísan til 99. gr. umferðarlaga telst fyrningarfrestur kröfu hennar hefjast í árslok 2001. Var krafa stefnanda því ófyrnd við birtingu stefnu hinn 27. febrúar 2002. Stefndi hefur gert varakröfu um lækkun bóta. Hefur hann haldið því fram að mat Júlíusar Valssonar sé rangt og of hátt án þess að rökstyðja þá fullyrðingu frekar en með því að ósannað sé að axlarmein stefnanda verði rakið til slyssins. Hann hefur hins vegar fengið trúnaðarlækni sinn, Ragnar Jónsson, til að leggja mat á matsgerðina og er hann sammála niðurstöðu matsins varðandi það að versnun hafi orðið við slysið frá fyrri einkennum og þá telur örorkumat Júlíusar Valssonar raunhæft. Hefur stefnda því ekki tekist að hnekkja örorkumati Júlíusar heldur þvert á móti lagt fram gögn sem styðja það mat. Árið 1991, frá slysdegi 1.937.700 620.900 - 1992 2.957.300 295.700 - 1993 3.053.000 305.300 - 1994 3.193.900 319.400 - 1995 3.417.200 341.700 - 1996 4.002.500 400.200 - 1997 4.292.700 429.300 - 1998 4.514.900 452.500 - 1999 4.863.400 486.300 - 2000 4.553.400 455.300 Síðan árlega 5.075.000 507.500 Af hálfu stefnanda flutti málið Vilhjálmur H. Vilhjálmsson hrl. en af hálfu stefnda flutti málið Guðrún Björk Bjarnadóttir hdl. Greta Baldursdóttir héraðsdómari kveður upp dóminn. D Ó M S O R Ð Stefndi, Vátryggingafélag Íslands, greiði stefnanda 8.860.000 krónur með 1,00% ársvöxtum frá 01.01.1998 til 01.04 1998, með 0,70% ársvöxtum frá þeim degi til 21.10. 1998, með 0,60% ársvöxtum frá þeim degi til 11.04. 1999, 1,00% ársvöxtum frá þeim degi til 21.01. 2000, 1,00% ársvöxtum frá þeim degi til 11.07. 2000, 1,20% frá þeim degi til 21.08. 2000, 1,30% frá þeim degi til 21.11. 2000, 1,70% ársvöxtum frá þeim degi til 28.12. 2001, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. og IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 krónur í málskostnað.
|
Mál nr. 695/2010
|
Kærumál Nauðungarvistun
|
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um niðurfellingu nauðungarvistunar hans á sjúkrahúsi sem samþykkt var af dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu 4. desember 2010. Eftir uppkvaðningu úrskurðar barst yfirlýsing frá B um að hún gerði ekki athugasemdir við kröfu A um að hinn kærði úrskurður yrði felldur úr gildi. Í dómi Hæstaréttar segir að þar sem nauðungarvistun A hafi verið gerð að beiðni B og B samþykki kröfu A verði krafa A tekin til greina. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. desember 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 10. desember 2010, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði niður nauðungarvistun hans á sjúkrahúsi, sem samþykkt var af dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu 4. desember 2010. Kæruheimild er í 4. mgr. 31. gr., sbr. 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi auk kærumálskostnaðar. Að beiðni varnaraðila 4. desember 2010 samþykkti dómsmála- og mannréttindaráðuneytið nauðungarvistun sóknaraðila samkvæmt 3. mgr., sbr. 2. mgr. 19. gr. lögræðislaga og var sú niðurstaða staðfest með úrskurði héraðsdóms sem sóknaraðili kærði til Hæstaréttar. Eftir uppkvaðningu úrskurðarins barst yfirlýsing frá varnaraðila dagsett 14. desember 2010, þar sem fram kemur að hún geri ekki athugasemdir við kröfu sóknaraðila um að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Nauðungarvistun sóknaraðila var gerð að beiðni varnaraðila og með því að hún samþykkir kröfu sóknaraðila verður krafa hans tekin til greina. Samkvæmt 4. mgr. 31. gr., sbr. 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Fallist er á kröfu sóknaraðila, A, um niðurfellingu nauðungarvistunar á sjúkrahúsi, sem samþykkt var af dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu 4. desember 2010. Ákvæði hins kærða úrskurðar um þóknun skipaðra talsmanna málsaðila er staðfest. Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, Stefáns Karls Kristjánssonar héraðsdómslögmanns, vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti, 100.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
|
Mál nr. 641/2006
|
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
|
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi meðan á áfrýjunarfresti stæði, sbr. c. lið 1. mgr. 103. gr. og 106. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.
|
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. desember 2006, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. desember 2006, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 10. janúar 2007 kl. 15. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Samkvæmt 106. gr. laga nr. 19/1991 getur dómari úrskurðað að gæsluvarðhald skuli haldast meðan á áfrýjunarfresti stendur, sbr. 2. mgr. 151. gr. laganna. Varnaraðili var viðstaddur uppsögu héraðsdóms 13. desember 2006, þar sem honum var gert að sæta fangelsi í 5 ár. Byrjaði áfrýjunarfrestur þá að líða samkvæmt 2. mgr. 151. gr., sbr. 2. málslið 3. mgr. 133. gr. laga nr. 19/1991. Með þessum athugasemdum og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur gert kröfu um að dómfellda, X, [kt.], óstaðsettum í hús í Kópavogi, verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi á meðan á fresti samkvæmt 2. mgr. 151. gr. laga nr. 19/1991 stendur svo og á meðan mál hans verður til meðferðar hjá Hæstarétti komi til áfrýjunar þess, þó eigi lengur en til miðvikudagsins 10. janúar 2007 kl. 15.00. Til stuðnings kröfunni er vísað til 2. mgr. 103. gr., sbr. 106. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. S-1919/2006, sem kveðinn var upp í dag var dómfelldi, X, [kt.], dæmdur í 5 ára fangelsi. Dómfelldi hefur tekið sér lögboðinn áfrýjunarfrest. Hann mótmælir gæsluvarðhaldskröfunni. Dómfelldi hefur sætt gæsluvarðhaldi samkvæmt c- lið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 frá 15. september sl. Dómur var kveðinn upp í máli hans í dag, en ekki hefur verið ráðið hvort honum verður áfrýjað. Máli hans er því ekki lokið í skilningi í c- liðar. Verður gæsluvarðhald því framlengt samkvæmt c- lið 1. mgr. 103. gr., sbr. 106. gr., laga nr. 19/1991, svo sem nánar greinir í úrskurðarorði. Jón Finnbjörnsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Dómfelldi, X, [kt.], skal sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 10. janúar 2007 kl. 15.00.
|
Mál nr. 599/2013
|
Vátryggingarsamningur Sjúkdómatrygging Málsástæða Gjafsókn
|
A höfðaði mál gegn L hf. og krafðist bóta úr sjúkdómatryggingu vegna hjartaáfalls. Talið var að komið hefðu fram öll skilyrði vátryggingaatburðar sem lýst væri í vátryggingarskilmálum sjúkdómatryggingar L hf. Vegna upplýsinga í sjúkraskrá A um niðurstöður mælinga á blóðfitu sem framkvæmdar voru áður en vátryggingasamningur komst á var ekki talið að A yrði látinn gjalda fyrir að hafa ekki gert L hf. grein fyrir atriðum sem honum var sjálfum ekki kunnugt um þá. Fyrir Hæstarétti byggði L hf. einnig á því að A hefði vanrækt að geta þess að faðir hans hefði fengið kransæðasjúkdóm og gengist undir hjartaaðgerð. Þar sem ekki var byggt þessari málsástæðu í héraði komst hún ekki að með vísan til 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Á hinn bóginn var talið að A hefði ekki verið rétt að neita því að hafa leitað til læknis vegna þunglyndis eða kvíða. Þar sem L hf. hafði ekki fært fram rök um að upplýsingar um þunglyndi og kvíða hefðu þýðingu við mat á áhættu L hf. við að tryggja A við þeim sjúkdómum sem sjúkdómatryggingin tók til varð ekki litið svo á að þessi vanræksla A ylli því að ábyrgð L hf. félli niður. Ekki var fallist á með L hf. að A hefði verið heilsuveill og leynt þeim upplýsingum er vátryggingasamningur um sjúkdómatryggingu komst á milli aðila. Var fjárkrafa A því tekin til greina.
|
Dómur Hæstaréttar Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Líftryggingamiðstöðin hf., greiði 400.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti sem renni í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður stefnda, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 400.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 21. júní 2013. I. Mál þetta, sem var dómtekið 7. júní sl., er höfðað 4. janúar 2013 af A, [...] [...], gegn Líftryggingamiðstöðinni hf., Síðumúla 24 í Reykjavík. Stefnandi gerir þá dómkröfu að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða sér 3.161.995 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. mars 2010 til greiðsludags. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda auk málskostnaðar. II. Málsatvik eru í stuttu máli á þá leið að 21. janúar 2006 sótti stefnandi um vátryggingu hjá stefnda. Umsóknina fyllti hann út á eyðublað frá stefnda. Þar sótti hann annars vegar um líftryggingu að tiltekinni fjárhæð og hins vegar um sjúkdómatryggingu að annarri fjárhæð. Á umsókninni kom fram að tryggingarnar myndu taka gildi 1. apríl 2006. Þá gaf stefnandi þar umbeðnar upplýsingar um heilsufar sitt með því að merkja í viðeigandi reiti á eyðublaðinu. Á leiðbeiningum efst á eyðublaðinu kom fram að mikilvægt væri að svara öllum spurningunum. Léki vafi á því hvort einstök atriði skiptu máli skyldu þau engu að síður tilgreind á umsókninni eða á fylgiblöðum. Stefnandi upplýsti á þennan hátt að hann reykti, en svaraði neitandi öllum spurningum um hvort hann væri með eða hefði verið með nánar tilgreinda sjúkdóma eða sjúkdómseinkenni eða leitað læknis vegna þeirra. Meðal sjúkdóma sem þar um ræddi voru hjarta- og æðasjúkdómar, auk þess sem hann svaraði því neitandi að hafa fengið óeðlilegar niðurstöður blóðrannsóknar, t.d. hækkun blóðfitu eða blóðsykurs. Þá merkti hann „nei“ við „þunglyndi, kvíða eða aðra geðræna sjúkdóma“. Jafnframt merkti hann „já“ við fullyrðingu um að hann væri „fullkomlega heilsuhraustur og vinnufær“. Umsóknin var samþykkt af stefnda. Samkvæmt framlögðu vátryggingarskírteini giltu skilmálar stefnda nr. 332 um sjúkdómatrygginguna, en skilmálar nr. 333 um líftrygginguna. Í málinu liggja fyrir gögn er sýna að stefnandi hafi alloft komið á [...]á árunum 1993 til 2012 vegna ýmissa heilsufarsvandamála. Af þessum gögnum má ráða að á árinu 2008 hafi farið að bera á verkjum hjá stefnanda í brjóstkassa. Munu þessir verkir hafa verið raktir til stoðkerfisvandamála. Hinn 15. febrúar 2010 leitaði stefnandi þangað á ný vegna brjóstverkja. Var hann þá sendur með sjúkrabíl á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri (FSA) þar sem hann var lagður inn yfir nótt. Daginn eftir fór stefnandi á Landspítalann í Reykjavík í kransæðakvikmyndun. Samkvæmt aðgerðarlýsingu varð niðurstaða rannsóknarinnar eftirfarandi: „Tveggja æða kransæðasjúkdómur með lokun á Cx sem virkar gömul. Krítísk þrenging er í LAD.“ Ákveðið var að framkvæma „kransæðavíkkun á LAD og diagonal grein“ sem fór fram 19. febrúar 2010. Með tjónstilkynningu, dags. 13. september 2010, tilkynnti stefnandi hinu stefnda félagi að hann hefði fengið kransæðastíflu og hjartaskemmd. Með bréfi 14. desember sama ár hafnaði stefndi bótaskyldu þar sem ekki yrði séð að veikindi stefnanda féllu undir skilgreiningu í skilmálum sjúkdómatryggingarinnar. Stefnandi bar málið undir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum með bréfi 11. maí 2012. Með áliti nefndarinnar 26. júní 2012 var komist að þeirri niðurstöðu að bótaskylda væri ekki fyrir hendi. III. 1. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir kröfu sína á hendur stefnda á því að hann telur sig eiga rétt á bótum samkvæmt fyrrgreindri sjúkdómatryggingu á grundvelli vátryggingarsamnings aðila. Einn af þeim sjúkdómum sem stefnandi hafi verið tryggður fyrir hafi verið hjartaáfall og kransæðastífla, sbr. grein 7.1 í skilmálum tryggingarinnar. Hafi stefnandi verið greindur með þessa sjúkdóma í febrúar 2010. Samkvæmt vátryggingarskírteini fyrir tímabilið 1. október 2009 til 30. september 2010 hafi vátryggingarfjárhæð sjúkdómatryggingarinnar numið 3.161.995 krónum, sem sé stefnufjárhæðin í málinu. Af hálfu stefnanda er á því byggt að þegar hann hafi fengið hjartaáfall og kransæðastíflu í febrúar 2010 hafi orðið vátryggingaratburður í skilningi vátryggingarréttar, sbr. lög nr. 30/2004. Hafi vátryggingaratburður orðið í skilningi g-liðar 1. mgr. 62. gr. laganna, sbr. f-lið 1. mgr. 2. gr. laganna og II. hluta þeirra um persónutryggingar. Stefnandi byggir einnig á þeirri skilgreiningu sem finna megi í upphafi 7. gr. í skilmálum tryggingarinnar þar sem fram komi að vátryggingaratburður teljist „einungis verða ef vátryggður greinist með einhvern þeirra sjúkdóma, gengst undir einhverja þeirra aðgerða eða hann hendi eitthvert þeirra tilvika, sem talin eru og skilgreind“ þar á eftir. Stefnandi telur sig hafa fært sönnur á að atvik málsins falli undir gildissvið vátryggingarinnar. Þar með hafi hið stefnda félag sönnunarbyrði um að vátryggingaratburðurinn leiði ekki til bótaskyldu og að þau ákvæði skilmálans, sem hið stefnda félag byggi á, feli í sér slíka undanþágu, að bótaskylda sé ekki fyrir hendi. Stefnandi tekur fram að dæmigerðir hjartakveisuverkir, nýjar breytingar á hjartalínuriti og hækkun á hjartaensímum séu skilyrði greinar 7.1 í vátryggingarskilmálunum. Í synjun stefnda á bótaskyldu sé því haldið fram að hjartaensím hafi ekki hækkað. Í vottorði Jóns Þórs Sverrissonar, sérfræðings í lyflækningum og hjartasjúkdómum og yfirlæknis á FSA, sé því haldið fram að örlítil hækkun á hjartaensímum hafi komið fram hjá stefnanda og hann hafi því verið sendur á Landspítalann í hjartaþræðingu. Með vísan til þessa vottorðs telur stefnandi að skilyrði greinar 7.1 í vátryggingarskilmálunum hafi verið uppfyllt og bótaréttur stefnda sé því fyrir hendi. Annars hafi stefndi sönnunarbyrði um að bótaréttur sé ekki til staðar. Stefnandi tekur fram að stefndi hafi hafnað bótarétti einnig á þeim grundvelli að stefnandi hafi ekki undirgengist opna skurðaðgerð vegna hjartaáfallsins/kransæðastíflunnar. Stefnandi bendir á að læknavísindin hafi þróast á þann vega að ekki þurfi lengur opna skurðaaðgerð til þess að lagfæra hjartaáfall eða kransæðastíflu, eins og verið hafi þegar skilmálarnir hafi verið samdir. Stefnandi hafi sannanlega gengist undir skurðaðgerð, þar sem komist hafi verið að hjartanu og hjartaáfallið/kransæðastíflan verið lagfærð. Brjóti túlkun stefnda á ákvæði skilmálanna á opinni hjartaaðgerð gegn meginreglum laga nr. 30/2004. Hafi stefnda ekki verið heimilt að hafa í skilmálum sínum ákvæði sem ekki samræmist þróun læknavísindanna og túlka ákvæði þeirra á svo þröngan hátt að áhættusamar aðgerðir gegn kvillum, sem komi fram í vátryggingarskilmálum, falli utan vátryggingarsamnings stefnanda við stefnda. Leiki vafi á túlkun á orðalagi og merkingu vátryggingarskilmálans beri að skýra það neytandanum í hag samkvæmt meginreglum laga nr. 30/2004 og 36. gr. b laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.væði ﷽﷽﷽﷽framansögðu telur stefnandi að stefnda beri að færa sönnur nsæðasjerið eimilt að hafa i veirð að hjartanu og hjarta Stefndi telur að samkvæmt sjúkraskrá [...] og vottorði Sigurjóns Kristinssonar geti ekki leikið vafi á því að í ágúst 2008 og í desember 2009 hafi stefnandi verið að fá hjartaáfall/kransæðastíflu. Í aðgerð á Landspítalanum hafi síðan komið fram að ákveðin æð í hjartanu hafi verið lokuð og hefði sú lokun orðið fyrir um það bil tveimur árum. Þessar tímasetningar samræmist þeim verkjum sem stefnandi hafi fundið fyrir og hafi verið ástæða læknisheimsókna. Þetta komi einnig fram í innlagnarbeiðni stefnanda á Reykjalund, þar sem segir eftirfarandi: „Maður sem greindist með kransæðasjúkdóm í febrúar 2010. Líklega fengið multipleinfarcta yfir langan tíma vegna tafa á greiningu.“ Með vísan til þessarar sjúkrasögu telur stefnandi sannað að vátryggingaratburður hafi orðið. Samkvæmt framansögðu telur stefnandi að stefnda beri að færa sönnur á að undanþáguákvæði vátryggingasamnings eigi við. Í þessu sambandi áréttar stefnandi að hækkun hafi orðið á hjartaensímum við mælingu á FSA og því verði að telja að skilyrði c-liðar greinar 7.1 í skilmálum sjúkdómatryggingarinnar hafi verið uppfyllt. Sama komi fram í vottorði Sigurpáls S. Schevings frá 14. febrúar 2012. Þar er einnig fullyrt að stefnandi hafi hlotið kransæðastíflu og skemmd á hjartavöðva. Fram komi í vottorðinu að dæmigerð hækkun á hjartaensímum haldist í 10 daga frá því að kransæðastífla hafi átt sér stað. Hafi kransæðastífla stefnanda orðið töluvert áður en aðgerð vegna hennar hafi farið fram og sjúkdómurinn greindur. Telur Sigurpáll líklegast að hún hafi myndast um 10 dögum fyrir aðgerðina, t.d. þegar stefnandi æfði reykköfun í ársbyrjun 2010. Því sé upplýst að hækkun hafi orðið á hjartaensímum, þannig að fyrrgreint skilyrði skilmálanna hafi verið uppfyllt, þó að hjartaensím hafi ekki hækkað á aðgerðardegi. Stefnandi áréttar að skýra beri vafa um túlkun á orðalagi vátryggingarskilmálanna sér í hag. Fyrir liggi að ein meginæðin hafi verið stífluð hjá stefnanda og telur stefnandi að ekki hafi verið hægt að lagfæra hana nema með opinni skurðaðgerð, eins og haldið er fram í stefnu. Kransæðastíflan hafi hins vegar verið lagfærð með lasertækni, en ekki með dæmigerðri kransæðavíkkun. Ekki beri að láta stefnanda bera hallann af þróun læknavísindanna. Stefnandi telur að stefndi hafi ekki sýnt fram á að undanþáguákvæði, sem komi fram í greinum 7.1 og 7.2 í vátryggingarskilmálum stefnda, eigi við. Af þeim sökum verði að viðurkenna bótarétt stefnanda á hendur stefnda. Þá byggir stefnandi á því að 63. gr. laga nr. 30/2004 leggi bann við því að víkja frá ákvæðum II. hluta laga nr. 30/2004 um persónutryggingar í skilmálum um trygginguna, en aðalatriði samningsins eigi að koma fram í vátryggingarskírteini. Í þeim vátryggingaskírteinum, sem lögð hafi verið fram, komi engar takmarkanir fram á gildissviði tryggingarinnar. Að mati stefnanda leiði það til þess að takmarkanir á bótaskyldu hins stefnda félags í skilmálunum hafi ekki gildi og geti því ekki leitt til takmörkunar á bótaskyldu félagsins. Stefnandi skírskotar til meginreglna vátryggingaréttar máli sínu til stuðnings, þ. á m. reglna um vátryggingaskírteini og þeirrar áherslu sem lögð sé á vátryggingarskírteini í vátryggingarétti við afmörkun á efni þess tryggingasamnings sem gildi um viðkomandi vátryggingu. Þá skírskotar stefnandi til laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga, einkum II. hluta laganna um persónutryggingar. Sérstaklega sé vísað til 63. gr. og 70. gr. laganna um það sem koma þurfi fram í vátryggingarskírteini. Þá vísar stefnandi til 36. gr. b laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Stefnandi bendir á að ekki sé beinlínis fjallað um sjúkdómatryggingu í lögum nr. 30/2004. Þannig sé um nokkuð sérstæða persónutryggingu að ræða. Stefnandi vísar einnig til 99. gr. sem og 4. mgr. 121. gr. í eldri lögum um vátryggingarsamninga, nr. 20/1954. Stefnandi kveðst byggja aðild hins stefnda félags á samningi milli aðila sem gilt hafi til september 2027, sbr. framlögð vátryggingarskírteini og 2. gr. skilmála tryggingarinnar, en hið stefnda félag hljóti að hafa leyfi til sjúkdómatrygginga samkvæmt lögum um vátryggingastarfsemi. Ekki verði séð hvernig tryggingin tengist launavernd Landsbankans, sem sagður sé vátryggingartaki í skilmálum félagsins. Í öllu falli sé stefnandi vátryggður hjá hinu stefnda félagi í skilningi laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. 2. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi reisir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að stefnandi hafi vísvitandi leynt upplýsingum sem hann hafi vitað eða mátt vita að hefðu verulega þýðingu við afgreiðslu stefnda á umsókninni um líf- og sjúkdómatryggingu. Um þetta atriði vísar stefndi til greinar 5.1 í skilmálum um sjúkdómatrygginguna, þar sem fram komi að ábyrgð félagsins falli niður í heild eða hluta, sbr. 83. gr. vátryggingarsamningalaga, hafi vátryggingartaki eða vátryggður vanrækt skyldu sína til að veita félaginu upplýsingar um atvik, sem haft geti þýðingu fyrir mat þess á áhættunni við gerð vátryggingarsamnings eða endurnýjun hans. Stefndi heldur því fram að útfylling stefnanda á umsókninni um líf- og sjúkdómatryggingu hafi verið í veigamiklum atriðum í andstöðu við framlagða sjúkraskrá stefnanda. Stefndi telur hafið yfir allan vafa að stefnandi hafi vísvitandi leynt upplýsingum sem hann hafi vitað eða mátti vita að hefðu verulega þýðingu við afgreiðslu umsóknarinnar. Þá byggir stefndi á því að stefnandi hafi með sviksamlegum hætti vanrækt verulega upplýsingaskyldu sína við töku líf- og sjúkdómatryggingarinnar. Hefðu réttar upplýsingar legið fyrir við töku tryggingarinnar, m.a. um vandamál tengd áhættuþáttum hjartasjúkdóma og þunglyndis og kvíða, heldur stefndi því fram að umsókn um líf- og sjúkdómatryggingu hefði verið hafnað í samræmi við skýrar áhættumatsreglur stefnda við afgreiðslu slíkra umsókna. Stefndi vísar til 30. gr. laga nr. 7/1936 um áhrif sviksamlegrar vanrækslu á upplýsingagjöf við samningsgerð. Réttaráhrifin séu þau að löggerningur skuldbindi ekki þann sem gerði samninginn hafi hann verið fenginn til þess með svikum og sá sem við löggerningnum tók hafi sjálfur beitt svikum. Af þessu leiði að vátryggingasamningur stefnanda við stefnda sé ekki skuldbindandi fyrir stefnda. Því geti stefnandi ekki reist neinn rétt á þeim samningi. Jafnframt vísar stefndi til XIII. kafla laga nr. 30/2004, sbr. 82., 83. og 84. gr. laganna, en líf- og sjúkdómatryggingar falli í flokk persónutrygginga. Í slíkum vátryggingum hafi upplýsingagjöf mikla þýðingu, enda séu upplýsingar um heilsufar og almennt líkamlegt ástand vátryggðs forsenda þess að vátryggingafélag geti metið áhættu sína og tekið ákvörðun um útgáfu vátryggingar og ákvarðað iðgjald. Sú skylda hvíli á stefnanda að veita réttar upplýsingar um heilsufar sitt og vanræksla á þeirri skyldu hafi að sjálfsögðu áhrif á rétt stefnanda til bóta úr líf- og sjúkdómatryggingunni. Stefnandi hafi verið heilsuveill þegar hann hafi keypt vátrygginguna og hafi leynt þeim upplýsingum. Leiði rangar upplýsingar við samningsgerð til missis bótaréttar eins og dómafordæmi séu fyrir. Stefndir reisir sýknukröfu sína í öðru lagi á því að sjúkdómur stefnanda falli ekki undir skilmála vátryggingarsamningsins. Af gögnum málsins megi ráða að stefnandi hafi greinst með kransæðastíflu og gengist undir aðgerð á Landspítala sem hafi falist í því að víkka tilteknar æðar sem liggi til hjartans. Í 7. gr. vátryggingarskilmálanna sé vátryggingaratburður skilgreindur þannig: „Vátryggingaratburður telst einungis verða, ef vátryggður greinist með einhvern þeirra sjúkdóma, gengst undir einhverja þeirra aðgerða eða hann hendi eitthvert þeirra tilvika sem talin eru upp og skilgreind hér á eftir: 7.1.Hjartaáfall/kransæðastífla (myocardial infarction) Drep í hluta hjartavöðvans sem afleiðing ónógs blóðflæðis. Skilyrði eru að þrjú eftirtalin atriði séu öll til staðar: a. dæmigerðir hjartakveisuverkir (brjóstverkir), b. nýjar breytingar á hjartalínuriti, c. hækkun á hjartaensímum. Greiningin skal staðfest af sérfræðingi í hjartasjúkdómum.“ Stefndi gerir grein fyrir þeim læknabréfum og vottorðum sem liggi fyrir í málinu, þar sem fram komi að hjartaensím hafi ekki mælst hækkuð, og það túlkað svo að lokunin í kransæðinni hafi verið gömul. Því sé skilyrðum greinar 7.1 í vátryggingarskilmálunum ekki fullnægt. Þá vísar stefndi til greinar 7.2 í skilmálunum, þar sem mælt sé fyrir um að kransæðaskurðaðgerð falli undir trygginguna (coronarybypass), en „ekki aðrar aðgerðir eins og kransæðavíkkun eða blásning (angioplasty) eða aðgerðir með leysitækni (laser)“. Stefndi telur liggja fyrir að stefnandi hafi ekki farið í kransæðaskurðaðgerð (coronary bypass). Því sé skilyrðum greinar 7.2 í skilmálunum ekki fullnægt. Stefndi dregur þá ályktun af fyrirliggjandi lýsingum lækna, sem annast hafi stefnanda, að hann hafi áður fengið kransæðastíflu, hugsanlega tveimur árum áður, sbr. álit Karls Konráðs Andersen. Stefnandi hafi undirgengist aðgerð, hjartaþræðingu, og hafi tilgreindar æðar verið víkkaðar og fóðraðar. Um hafi verið að ræða fyrirbyggjandi aðgerð til þess að koma í veg fyrir hugsanlegt hjartaáfall og þar með auka lífslíkur stefnanda. Skilmálar þeir sem um vátryggingu stefnanda gildi kveði á um að sjúkdómur stefnanda og eftirfarandi meðferð falli utan vátryggingarinnar. Hið stefnda félag sé því ekki bótaskylt. Hafi þessi niðurstaða þegar verið staðfest af úrskurðarnefnd í vátryggingamálum. Stefndi tekur fram að í 70. gr. laga nr. 30/2004 sé kveðið á um að þegar samningur um persónutryggingu hafi verið gerður og ákveðið hafi verið hvaða skilmálar gildi um vátrygginguna skuli félagið afhenda vátryggingartaka skírteini til staðfestingar á því að samningur sé á kominn og vísa til skilmála hans. Auk skírteinisins skuli félagið afhenda vátryggingartaka skilmálana. Í vátryggingarskírteini stefnanda sé kveðið á um að auk skírteinisins gildi skilmálar stefnda nr. 322 um trygginguna svo og upplýsingar þær sem komi fram í vátryggingarbeiðninni og fylgiskjölum. Stefndi kveðst hafa sýnt fram á að atburður sá, sem stefnandi telur bótaskyldan, falli ekki undir vátryggingarskilmála þá, sem um vátrygginguna gildi. Þá hafi stefndi í hvívetna uppfyllt skyldur sínar gagnvart stefnanda. Að öllu framgreindu virtu telur stefndi að sýkna beri hann af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Stefndi vísar máli sínu til stuðnings til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga sem og almennra reglna kröfuréttar. Málskostnaðarkrafa stefnda sé reist á 130. gr., sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. IV. Í máli þessu krefur stefnandi stefnda um bætur úr sjúkdómatryggingu hjá hinu stefnda félagi. Stefndi hafnaði upphaflega bótaskyldu sinni á þeim grundvelli að ekki lægi fyrir að veikindi stefnanda féllu undir þær skilgreiningar sem kæmu fram vátryggingarskilmála tryggingarinnar. Eftir að fyrir lágu ítarlegri sjúkragögn um stefnanda hefur stefndi jafnframt borið því við að stefnandi hafi vanrækt upplýsingaskyldu sína þegar hann sótti um líf- og sjúkdómatryggingu hjá stefnda. Samkvæmt vátryggingarskilmálum sjúkdómatryggingarinnar er hið stefnda félag bótaskylt gagnvart stefnanda á grundvelli vátryggingarsamnings aðila ef fyrir liggur staðfesting sérfræðings í hjartasjúkdómum um að tiltekin atriði hafi komið fram sem eru til marks um að hann hafi fengið hjartaáfall/kransæðastíflu. Þar er hjartaáfall/kransæðastífla skilgreind sem drep í hluta hjartavöðvans sem leitt hefur af ónógu blóðflæði. Fyrrgreind atriði, sem í skilmálunum segir að þurfi öll að liggja fyrir, eru í fyrsta lagi dæmigerðir hjartakveisuverkir, í öðru lagi nýjar breytingar á hjartalínuriti og í þriðja lagi hækkun á hjartaensímum. Ýmis gögn, sem stafa frá þeim læknum sem hafa meðhöndlað stefnanda, liggja fyrir um veikindi hans í umrætt sinn. Samkvæmt sjúkraskrá stefnanda hjá [...] kom hann á stofnunina 15. febrúar 2010 og kvartaði undan brjóstverk sem komið hefði er hann var að moka snjó. Greindi hann frá því að hann hefði einnig fengið sams konar verk við æfingu í [...] 17. desember 2009 og af og til síðan þá. Að teknu tilliti til þess sem síðar kom í ljós við frekari rannsóknir og læknisaðgerðir er ótvírætt að stefnandi hafi haft dæmigerða hjartakveisuverki sem hafi líklega byrjað 17. desember 2009. Á FSA var stefnandi rannsakaður af Jóni Þór Sverrissyni sérfræðingi í lyflækningum og hjartasjúkdómum. Í læknisvottorði hans kemur fram við við komu hans 15. febrúar 2010 hafi stefnandi verið verkjalaus. Línurit hafi sýnt „sínustakt 65 slög og ófullkomið hægra greinrof“. Þá kemur þar fram að hjá stefnanda hafi verið „viðsnúin T í V4 yfir í V6 og einnig í I og AVL“. Ljóst er af þessu að mælingar sýndu breytingar á hjartalínuriti sem ganga verður út frá að hafi verið nýjar. Í sama vottorði segir að við mælingu á hjartaensímum hafi svokallað TnT verið 0,03 við komu, en það verið komið niður í 0,02 morguninn eftir. Jón Þór metur það svo að hér sé „mögulega um örlitla hækkun í TnT að ræða“. Síðar í sama vottorði segir hann að vegna „mikilla línuritsbreytinga og örlítillar hækkunar í TnT“ hafi stefnandi verið sendur á Landspítala til hjartaþræðingar. Sérfróður meðdómandi er ekki í vafa um að þessar mælingar á TnT hjá stefnanda gefi til kynna að fyrir hafi legið hækkun á hjartaensímum þó að sú hækkun hafi ekki verið mikil. Líkur megi leiða að því að við mælinguna 15. febrúar 2010 hafi TnT verið á leiðinni niður eftir að hafa áður verið hærra, en það kemur heim og saman við að mælingin daginn eftir sýndi lægra gildi á TnT. Ýmis gögn liggja fyrir í málinu um þá aðgerð sem stefnandi gekkst undir á Landspítalanum. Áður er getið að þar hafi komið í ljós að kransæð, sem kölluð er Circumflexa eða Cx í gögnum málsins, hafi verið alveg lokuð. Einnig kom í ljós alvarleg þrenging í æð sem kölluð er LAD eða framveggsæð. Fram kemur í vottorði Sigurpáls S. Schevings hjartalæknis, sem hann jafnframt staðfesti fyrir dómi, en hann hefur haft eftirlit með stefnanda, sem og í aðgerðarlýsingu á aðgerðinni á Landspítalanum, að ekki hafi þótt rétt að reyna að enduropna þá kransæð sem hafi verið alveg lokuð. Yrði metið hvort hjáveituaðgerð væri fýsileg í ljósi lífvænleika hjartavöðva á því svæði sem kransæðin tengdist. Í aðgerðinni 20. febrúar 2010 var því einungis gerð víkkun á LAD sem virðist hafa heppnast vel. Af gögnum málsins og vætti Sigurður fyrir dómi má ráða að í síðari rannsókn hafi komið í ljós veruleg samdráttarskerðing og útbreidd skemmd á hjartavöðva á því svæði sem tengist Circumflexa, en þar var kominn örvefur í stað vöðvavefs. Vegna þessara miklu skemmda á hjartavöðvanum virðist hjáveituaðgerð ekki hafa komið til álita. Gögn málsins gefa samkvæmt framansögðu skýrt til kynna að stefnandi hafi fengið kransæðastíflu sem hafi valdið drepi í hluta hjartavöðvans er hlaust af ónógu blóðflæði. Miðað við einkenni stefnanda er líklegast að kransæðin hafi verið að lokast endanlega í lok árs 2009 eða byrjun árs 2010. Hafi hjartaensím á þeim tíma að öllum líkindum verið mun hærra en við mælinguna 15. febrúar 2010. Miðað við þróun sjúkdómsins var enn fremur eðlilegt að hjartaensím mældust innan eðlilegra marka er mæling fór fram á Landspítalanum 20. febrúar 2010. Í ljósi þess sem að framan er rakið þykir í ljós leitt að öll skilyrði vátryggingaratburðar, sem lýst er í grein 7.1 í vátryggingarskilmálunum og giltu um sjúkdómatryggingu stefnanda, hafi komið fram og verið staðfestir af sérfræðingum í hjartasjúkdómum. Kemur þá til álita hvort stefnandi hafi fyrirgert rétti sínum til greiðslu bóta samkvæmt vátryggingarsamningi aðila sökum rangrar eða ófullnægjandi upplýsingagjafar við töku tryggingarinnar, eins og stefndi byggir á. Stefndi hefur hvað þetta varðar annars vegar vísað til þess að stefnandi hafi ekki upplýst að hann hafi mælst með of háa blóðfitu (kólesteról) og hins vegar til þess að hann hafi merkt við „nei“ þegar hann hafi verið spurður út í þunglyndi, kvíða og aðra geðræna sjúkdóma. Í sjúkraskrá stefnanda hjá [...] koma fram niðurstöður mælingar á blóðfitu stefnanda í nóvember 2002, en þá mældist hún 7,35 mmól/L, og í desember 2004, er hún mældist 6,33 mmól/L. Mælingarnar sýna hærra heildarkólesterólgildi en æskilegt getur talist og á það sérstaklega við um fyrri mælinguna. Að mati vitnis, Sigurpáls Scheving, hjartalæknis voru þessi frávik ekki svo mikil að meðferðar væri þörf á þeim tíma. Stefnandi greindi svo frá fyrir dómi að honum hafi ekki verið gerð grein fyrir niðurstöðu þessara mælinga eða annarra blóðrannsókna sem óskað hafði verið eftir af læknum heilbrigðisstofnunarinnar. Í sjúkraskránni er ekki heldur getið um að stefnandi hafi verið upplýstur um þessar mælingar á blóðfitu, en öll viðtöl, sem læknar stofnunarinnar áttu við stefnanda, virðast þar tilgreind. Gegn andmælum stefnanda hafa ekki verið færðar sönnur á að hann hafi vitað af því í janúar 2006, er hann fyllti út umsókn um líf- og sjúkdómatryggingu, að blóðfita hans hafi mælst of há 2002 og 2004. Verður stefnandi ekki látinn gjalda þess að hafa ekki gert grein fyrir atriðum sem honum var ekki kunnugt um við gerð vátryggingarsamningsins við stefnda. Ekki er því fallist á með stefnda að fyrir liggi að stefnandi hafi að þessu leyti vanrækt upplýsingaskyldu sína. Í sömu sjúkraskrá er fyrst getið um andlega vanlíðan stefnanda í nóvember 2002. Þá lýsti hann einkennum sínum þannig að hann hafi verið þreyttur og slappur síðan í sumar og verið framtakslaus. Var talið að stefnandi hefði ýmis þunglyndiseinkenni og fékk hann ávísað þunglyndislyfi sem hann virðist hafa tekið út desember 2002. Ári síðar lýsir hann svipuðum einkennum og fær í framhaldinu ávísað þremur mismunandi tegundum geðdeyfðarlyfja. Af sjúkraskránni má helst ráða að hann hafi verið á slíkum lyfjum fram á vor 2004. Vorið 2005 leitar hann á ný til heilbrigðisstofnunarinnar vegna svefntruflana og fær ávísað svefnlyfjum um tíma. Í janúar 2006 fékk hann sama lyf er hann greindi lækni frá vanlíðan og óróleika vegna veikinda barnsmóður sinnar, en hún hafði þá nýlega greinst með lungnakrabbamein. Í framhaldinu fær stefnandi í nokkur skipti á því ári ávísað kvíðastillandi lyfjum ásamt sömu geðdeyfðarlyfjum og hann hafði fengið árið 2004. Ljóst er af framangreindu að stefnandi hafði átt við kvíða og geðdeyfð að stríða um skeið, m.a. vegna áfalla, þegar hann gaf upplýsingar um heilsufar sitt við töku líf- og sjúkdómatryggingarinnar hjá stefnda. Af þeim sökum, og með vísan til ábendinga á eyðublaðinu, þess efnis að ef vafi léki á því hvort einstök atriði skiptu máli skyldu þau engu að síður tilgreind, verður að líta svo á að stefnanda hafi ekki verið rétt að neita því að hafa leitað til læknis vegna þunglyndis eða kvíða. Hér verður þó að líta til þess að umsókn stefnanda var bæði um líf- og sjúkdómatryggingu, sem eru tvær aðskildar tryggingar, en um þær gilda mismunandi skilmálar. Sjúkdómatryggingin tekur ekki til neinna geðrænna sjúkdóma, eins og þunglyndis eða kvíða, heldur ýmissa hjartasjúkdóma, heilablóðfalls, krabbameina og taugasjúkdóma af ýmsum toga, auk alvarlegra brunasára, útlimamissis og blindu. Hefur stefndi ekki fært rök fyrir því að upplýsingagjöf um þunglyndi og kvíða geti hafa haft nokkra þýðingu við mat á áhættu stefnda við að tryggja stefnanda fyrir þessum sjúkdómum. Af þessum sökum og með vísan til 2. og 3. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga verður ekki litið svo á að vanræksla stefnanda að þessu leyti eigi að valda því að ábyrgð hins stefnda félags falli niður. Upplýsingar í sjúkraskrá stefnanda til janúar 2006, er hann fyllti út eyðublaðið fyrir líf- og sjúkdómatrygginguna, gefur ekki tilefni til annarrar ályktunar en að stefnandi hafi fram að því verið almennt við sæmilega heilsu. Lúta heimsóknir hans til læknis að ýmsum óhöppum og tilfallandi sjúkdómum, auk kvíða og geðdeyfðar sem áður er getið. Ekki er því fallist á með hinu stefnda félagi að stefnandi hafi verið heilsuveill og leynt þeim upplýsingum er vátryggingasamningur um sjúkdómatryggingu komst á milli aðila. Samkvæmt því sem að framan er rakið hefur stefnandi fært sönnur á að hann hafi fengið sjúkdóm sem samkvæmt skilmálum sjúkdómatryggingarinnar leiða til bótaskyldu af hálfu hins stefnda félags. Þá hefur ekki verið leitt í ljós af hálfu hins stefnda félags að vanræksla stefnanda á upplýsingaskyldu sinni eigi að valda því að ábyrgð félagsins falli niður. Ber því að taka fjárkröfu stefnanda til greina, en ekki er ágreiningur um fjárhæð vátryggingarinnar. Stefnandi hefur ekki fært rök fyrir því að hann geti átt kröfu um dráttarvexti af tryggingabótunum frá 19. mars 2010, mánuði eftir aðgerðina. Í samræmi við 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu verður krafan látin bera dráttarvexti frá því að mánuður var liðinn frá því að tjónstilkynning stefnanda barst stefnda, sem var 14. september 2010. Krafan ber því dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. október 2010 til greiðsludags. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 1.000.000 króna. Héraðsdómararnir Ásmundur Helgason og Halldór Björnsson ásamt Halldóru Björnsdóttur hjartalækni kveða upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð : Stefndi, Líftryggingamiðstöðin hf., greiði stefnanda, A, 3.161.995 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 14. október 2010 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 1.000.000 króna í málskostnað.
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.