Datasets:
thorirhrafn
/
domar_data_split

Dataset card Data Studio Files
xet
Community
1
Title
stringlengths
15
17
Keywords
stringlengths
3
238
Summary
stringlengths
73
7.23k
Text
stringlengths
125
444k
Mál nr. 198/2006
Vinnuslys Líkamstjón Fasteign Örorka Gjafsókn
F vann við ræstingar í húsi I en var þó starfsmaður sjálfstæðs verktaka sem annaðist m.a. þrif í húsakynnum I. F varð fyrir slysi við vinnu sína 27. desember 2001 er hún rann í hálku og skall með hnakkann á frosið malbik við ruslagám sem hún átti að fleygja rusli í. F taldi slysið vera rekið til saknæmar háttsemi starfsmanna I og krafðist skaðabóta. Ýmis atvik að slysi F og aðstæður á vettvangi þess voru óljós. Þannig lá t.d. ekki fyrir nákvæm staðsetning gámsins sem F bar ruslapokann í, ekki var ljóst hvort snjóbræðslukerfi hefði verið á allri þeirri leið sem F þurfti að bera ruslapokann, hvort borinn hefði verið sandur eða salt á planið eða hversu þungur ruslapokinn hefði verið. Hæstiréttur taldi að I hefði verið skylt að tilkynna Vinnueftirliti ríkisins um slysið. Þar sem I sinnti ekki þeirri skyldu sinni og engin rannsókn fór fram á aðstæðum á vettvangi var hann látinn bera hallann af skorti á sönnun í málinu um þau atriði sem gátu haft áhrif á sakarmatið og voru talin óljós. Var því lagt til grundvallar að I hefði ekki sinnt sem skyldi framangreindum skyldum sínum til að tryggja öryggi á vinnustaðnum við húsið þar sem F slasaðist. Bæri hann því fébótaábyrgð á tjóni hennar. Hins vegar var talið að F hefði sjálf átt nokkra sök á slysinu. Hún hefði átt að vera kunnug aðstæðum og hefði borið að sýna ýtrustu aðgæslu. Var hún því látin bera helming tjóns síns sjálf.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 11. apríl 2006. Hún krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 4.443.527 krónur með 4,5% ársvöxtum af 548.400 krónum frá 27. desember 2001 til 27. febrúar 2002, en af 4.443.527 krónum frá þeim degi til 12. maí 2005, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af sömu fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hún greiðslu á 2.748.144 krónum með sömu vöxtum og greinir í aðalkröfu. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, en hún nýtur gjafsóknar á báðum dómsstigum. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður. Áfrýjandi hefur stefnt Sjóvá-Almennum tryggingum hf. fyrir Hæstarétt til réttargæslu. I. Stefndi tilkynnti ekki Vinnueftirliti ríkisins um slysið sem áfrýjandi varð fyrir við atvinnustöð hans að Sævarhöfða 2 í Reykjavík 27. desember 2001. Hefur hann byggt á því í málinu að sér hafi ekki verið þetta skylt þar sem áfrýjandi hafi verið starfsmaður sjálfstæðs verktaka sem annaðist þrif í húsakynnum hans. Hafi skyldan til að tilkynna slys samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum með síðari breytingum hvílt á verktakanum en ekki sér. Við málflutning fyrir Hæstarétti byggði hann einnig á því að fyrirsvarsmönnum hans hafi verið ókunnugt um slysið og þess vegna ekki getað tilkynnt það. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980 skulu atvinnurekendur, þar sem fleiri eiga aðild að starfsemi á sama vinnustað, sameiginlega stuðla að því að tryggja „góðan aðbúnað, heilsusamleg og örugg starfsskilyrði á vinnustaðnum.“ Verður þetta túlkað á þann veg að skyldan til að tilkynna slys til Vinnueftirlits ríkisins samkvæmt 79. gr. laganna hvíli sjálfstætt á hverjum atvinnurekendanna fyrir sig þegar svona stendur á. Gögn málsins bera ekki með sér að stefndi hafi haldið því fram fyrir héraðsdómi að sér hafi verið ókunnugt um slysið fyrst á eftir, þannig að sér hafi af þeirri ástæðu verið ómögulegt að sinna tilkynningarskyldu sinni. Verður ekki séð að gagnaöflun fyrir héraðsdómi hafi heldur miðast að því að upplýsa um þetta, meðal annars var áfrýjandi ekkert um þetta spurð, þegar hún kom fyrir dóm, né heldur hafði henni verið gefið tilefni til að beina áskorunum um öflun upplýsinga hér að lútandi til stefnda við rekstur málsins. Málsástæða stefnda, sem að þessu lýtur, telst því of seint fram komin og kemur hún ekki til álita við úrlausn málsins. II. Aðila greinir á um ýmis atvik að slysi áfrýjanda og aðstæður á vettvangi þess. Er þar ýmislegt óljóst, sem ætla má að lægi að mun skýrar fyrir ef Vinnueftirlit ríkisins hefði komið á staðinn til að rannsaka vettvang og tildrög slyssins. Þannig liggur ekki fyrir nákvæm staðsetning gámsins, sem áfrýjandi bar ruslapokann í. Ekki er upplýst um hvort snjóbræðslukerfi á bílaplani virkaði þennan dag og heldur ekki hvernig því var fyrir komið eða hversu langt það náði frá húsinu, en í framburði Erlings Einarssonar, starfsmanns stefnda á þessum tíma, kom fram að slíkt kerfi væri „á plönunum næst húsinu, en það var nú ekki alltaf þegar kom fjær að það væri hægt að reiða sig á það, þannig að það voru svellbunkar á köflum sem komu, en ekki næst húsinu.“ Þá er líka óljóst hvort reynt hafði verið að bera sand eða salt á planið þennan morgun, en gögn málsins sýna að veður var vont, 7 stiga frost, hvasst og sjókoma. Þá er ekki að finna í málinu upplýsingar um pokann sem áfrýjandi bar, innihald hans og þyngd og hvort það hafi verið erfiðleikum bundið fyrir áfrýjanda að skipta innihaldinu í tvo poka ef henni þótti pokinn of þungur til að bera hann í gáminn við þessar veðuraðstæður. Ennfremur skortir upplýsingar um gerð gámsins sem ruslið var sett í, hvort lyfta þurfti ruslapokanum upp til að koma honum í gáminn og þá hversu hátt. Ýmis ákvæði laga nr. 46/1980 leggja skyldur á herðar atvinnurekendum til að tryggja öryggi starfsmanna. Vísast hér til 1. gr., 13. gr., 37. gr. og 42. gr. laganna. Þá er ákvæði um slíkar skyldur, sem máli skipta í því tilviki sem hér um ræðir, einnig að finna í 6. gr. reglna nr 499/1994 um öryggi og hollustu þegar byrðar eru handleiknar, sem settar voru með heimild í 38. gr. laga nr. 46/1980 og í d. lið 3. tl. 41. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða, en þær reglur eru settar samkvæmt sömu heimild. Þar sem stefndi sinnti ekki skyldu sinni um að tilkynna slysið til Vinnueftirlits ríkisins og engin rannsókn fór fram á aðstæðum á vettvangi verður hann látinn bera hallan af skorti á sönnun í málinu um þau atriði sem geta haft áhrif á sakarmat og eru talin óljós. Verður því lagt til grundvallar að hann hafi ekki sem skyldi sinnt framangreindum skyldum sínum til að tryggja öryggi á vinnustaðnum við húsið, þar sem áfrýjandi slasaðist. Er fallist á með áfrýjanda að stefndi beri á þessum grundvelli fébótaábyrgð á tjóni hennar. Á hinn bóginn verður fallist á það með stefnda að áfrýjandi eigi sjálf nokkra sök á slysinu. Henni ber, eins og vinnandi fólki almennt, að gæta að sér við vinnu sína eftir því sem sanngjarnt og eðlilegt verður talið. Hún hafði unnið á staðnum um nægilega langan tíma til að vera orðin kunnug aðstæðum og bar að sýna ýtrustu aðgæslu er hún flutti ruslapokann yfir bílaplanið í ruslagáminn við þær veðuraðstæður sem fyrr var lýst. Verður áfrýjandi samkvæmt þessu látin bera helming tjóns síns sjálf. III. Í málinu er ekki ágreiningur um mat á varanlegri örorku og miska sem áfrýjandi byggir kröfur sínar á. Dómkröfur hennar eru sundurliðaðar í hinum áfrýjaða dómi. Munur á fjárhæðum aðal- og varakröfu er fólginn í því að áfrýjandi krefst þess aðallega að við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku verði með heimild í 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 miðað við meðaltekjur verkamanna. Varakrafan er reist á lágmarksviðmiðun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laganna, en fyrir liggur að tekjur áfrýjanda á viðmiðunartímabili samkvæmt 1. mgr. 7. gr. náðu ekki því lágmarki sem miðað er við í 3. mgr. Í héraðsdómi er gerð grein fyrir sjónarmiðum sem áfrýjandi byggir aðalkröfu sína á. Stefndi telur á hinn bóginn að ekki séu skilyrði til að meta árslaun áfrýjanda sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. og mótmælir aðalkröfu áfrýjanda. Telur hann að miða beri við varakröfuna um þetta ef fallist sé á að hann beri skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjanda. Grein er gerð fyrir sjónarmiðum stefnda sem að þessu lúta í hinum áfrýjaða dómi. Í forsendum mats á varanlegri örorku áfrýjanda er tekið fram að mið sé tekið af því að hún sé af erlendu þjóðerni og eigi erfitt með að tjá sig jafnvel á ensku og einnig að hún sé ófaglærð og geti ekki gengið í hvaða starf sem er. Er ljóst að þessi sjónarmið valda hækkun á mati á örorkustigi áfrýjanda. Við mat á því hvaða mælikvarði teljist hæfilegur á líklegar framtíðartekjur hennar, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, verður að telja rétt að hafa þetta í huga. Áfrýjandi var 28 ára gömul á slysdegi og hefur ekki sýnt með tekjuöflun eftir slysið eða á annan hátt að tekjur hennar fyrir slys geti talist óvenjulegar í skilningi lagaákvæðanna. Verður samkvæmt þessu ákvörðun bóta til hennar fyrir varanlega örorku miðuð við 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og sú fjárhæð dæmd sem greinir í varakröfunni en um útreikning hennar eru aðilar sammála. Stefndi mótmælir því að dæma beri bætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga fyrir meira en fjóra daga, en áfrýjandi miðar kröfugerð sína við fimmtán daga. Í málinu liggur fyrir tilkynning til Tryggingastofnunar ríkisins frá vinnuveitanda áfrýjanda sem hún hefur áritað með samþykki sínu. Þar kemur fram að hún hafi verið tvo daga frá vinnu vegna slyssins. Með vísan til þessa verður fallist á sjónarmið stefnda hér að lútandi. Nemur þessi bótaliður þá 4.080 krónum í stað 15.300 króna sem áfrýjandi krefst. Stefndi hefur loks mótmælt upphafsdegi dráttarvaxta í kröfu áfrýjanda. Telur hann að miða eigi við 12. júní 2005 er einn mánuður var liðinn frá þingfestingu málsins og byggir þetta á því, að hann hafi ekki fyrr en við þingfestinguna fengið upplýsingar sem þörf var á til að meta fjárhæð bóta, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Ekki verður á þetta fallist. Fyrir lá þegar mál var höfðað, að stefndi hafnaði bótaskyldu sinni, enda tók hann til fullra varna í málinu. Verður upphafsdagur dráttarvaxta miðaður við þingfestingardaginn eins og áfrýjandi krefst. Samkvæmt framansögðu telst tjón áfrýjanda nema 2.736.924 krónum. Af því ber stefnda að greiða henni helminginn eða 1.368.462 krónur með vöxtum eins og krafist er og nánar greinir í dómsorði. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda sem dæmdur var í héraði er ekki til endurskoðunar og verður hann staðfestur. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti sem verður ákveðinn eins og greinir í dómsorði greiðist úr ríkissjóði. Stefndi greiði í ríkissjóð vegna málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti þá fjárhæð sem greinir í dómsorði. Dómsorð: Stefndi, Ingvar Helgason hf., greiði áfrýjanda, Fouzia Bouhbouh, 1.368.462 krónur með 4,5% ársvöxtum af 268.590 krónum frá 27. desember 2001 til 27. febrúar 2002 en af 1.368.462 krónum frá þeim degi til 12. maí 2005, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.368.462 krónum frá 12. maí 2005 til greiðsludags. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda skulu vera óröskuð. Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknun lögmanns hennar 400.000 krónur. Stefndi greiði 500.000 krónur í ríkissjóð vegna málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Hjördísar Hákonardóttur Ég er sammála rökstuðningi meiri hluta dómsins fyrir því að leggja skaðabótaábyrgð á stefnda. Áfrýjandi var að sinna þeirri starfskyldu sinni að koma rusli í gám þegar hún datt og slasaðist. Á vinnuveitanda hvílir sú skylda að tryggja að aðstæðum og aðbúnaði á vinnustað sé þannig háttað að starfsmenn séu ekki í hættu við störf sín. Upplýsingar um aðstæður, byrði áfrýjanda og starfsfyrirmæli eru takmarkaðar, enda fór engin rannsókn fram á slysinu. Ekkert er fram komið í málinu sem bendir til slíkrar óaðgæslu áfrýjanda að rétt sé gera henni að bera sjálfri helming tjóns síns. Hins vegar fellst ég á það með meiri hluta dómsins, að leggja megi á verkafólk sanngjarna og eðlilega aðgæsluskyldu þar sem unnið er við breytilegar aðstæður. Ég tel með vísan til þessa, að rétt sé að áfrýjandi beri sjálf tjón sitt að einum þriðja hluta. Með þeim breytingum sem af þessari afstöðu leiðir er ég sammála kafla III. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 16. janúar 2006. Mál þetta, sem dómtekið var 21. desember sl., var höfðað 10. maí 2005 af Fouzia Bouhbouh, Seljavegi 42, Reykjavík, á hendur Ingvari Helgasyni hf., Sævarhöfða 2, Reykjavík, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík, til réttar­gæslu. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni aðallega 4.443.527 krónur með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með síðari breytingum af 548.400 krónum frá 27. desember 2001 til 27. febrúar 2002, en frá þeim degi af 4.443.527 krónum til 12. maí 2005, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af sömu fjárhæð til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi greiðslu á 2.748.144 krónum með vöxtum eins og í aðalkröfu af 548.400 krónum frá 27. desember 2001 til 27. febrúar 2002, en frá þeim degi af 2.748.144 krónum til 12. maí 2005, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 af sömu fjárhæð til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál en stefnanda var veitt gjafsókn 29. nóvember 2004 sem takmörkuð er við 300.000 krónur. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða honum málskostnað samkvæmt mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður. Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar og engar kröfur eru gerðar á hendur honum. Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna Stefnandi vann frá miðju ári 2001 til seinni hluta ársins 2003 við ræstingar í húsi stefnda að Sævarhöfða 2 en hún var þá starfs­maður ISS Ísland ehf. Er hún var að fara út með rusl 27. desember 2001 rann hún í hálku og skall með hnakkann á frosið malbik við ruslagáminn þar sem hún átti að fleygja ruslinu. Hún fór á slysadeild Landspítalans í Fossvogi en fram kemur í læknisvottorði að þangað hafi hún komið umræddan dag klukkan 12.50. Þar kemur einnig fram að hún hafi sagst hafa runnið aftur fyrir sig í hálku og lent á hnakkanum á jörðinni og að hún hafi strax fundið til mikilla verkja í hnakkanum. Aftan á hnakkanum sást roði og mar. Hún fékk verkjatöflur og leið henni betur eftir það. Segir í vottorðinu að áverkarnir hafi ekki verið alvarlegs eðlis og að hún ætti að ná sér að fullu á einni til tveimur vikum. Í vottorði læknis á heilsugæslu­stöð kemur fram að stefnandi hafi komið þangað föstudaginn 4. janúar 2002 vegna höfuðverkjar sem hún hafi haft eftir slysið. Hún hafi lýst því að hún hafi fundið eins og rafstraum út í hendur og fætur við fallið. Við samtal og skoðun hafi verið litið þannig á að hún hefði fengið vægan heilahristing eftir fallið og henni ráðlagt að hvíla sig frá vinnu fram yfir helgi. Stefnandi telur að slysið verði rakið til saknæmrar háttsemi starfsmanna stefnda sem valdi bótaskyldu. Hálka hafi verið á svæðinu sem stefnandi hafi þurft að ganga frá húsi stefnda að ruslagámnum. Hún hafi margsinnis kvartað yfir því við starfsmenn stefnda að erfitt væri fyrir hana að bera ruslapokana þessa vegalengd til að koma þeim í ruslagáminn. Hún hafi ítrekað beðið um að aðstæður þessar yrðu lagfærðar og m.a. lagt til að gámurinn yrði færður nær húsinu en það hafi ekki verið gert. Stefnandi vísar til þess að hún hafi tognað á hálsi og séu afleiðingar þess varanlegar. Hún hafi stöðuga verki og hafi þeir meðal annars valdið henni þunglyndi. Varanlegur miski og örorka stefnanda hafi verið metin 10% vegna þessa. Stefndi mótmælir því að slysið verði rakið til atvika sem hann beri ábyrgð á og því hvíli engin bótaábyrgð á honum að lögum vegna slyssins. Stefnandi mótmælir einnig útreikningum á tjóni stefnanda en fallið var frá mótmælum sem fram koma í greinargerð stefnda á örorkumati stefnanda í þinghaldi 12. september sl. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi lýsir málsatvikum þannig að 27. desember 2001 hafi hún orðið fyrir vinnuslysi. Hún hafi þá verið starfsmaður ISS Ísland ehf. og hafi haft með höndum ræstingar í húsnæði stefnda. Slysið hafi orðið með þeim hætti að hún hafi verið að bera rusl í stórum og þungum ruslapoka út úr húsnæði stefnda að ruslagámi sem hafi verið staðsettur handan bílastæðis bak við húsakynni stefnda. Hált hafi verið á bílastæðinu og hafi hún runnið til og fallið aftur fyrir sig þannig að höfuð hennar hafi skollið niður í frosið malbikið. Hún hafi þegar fundið til verkja í höfði og hálsi og af þeim sökum verið flutt á slysadeild. Við skoðun þar hafi hún verið með meðvitund. Hún hafi kvartað undan miklum verkjum í hnakka og aftan á hnakkanum hafi verið roði og mar. Til öryggis hafi verið fylgst með henni í eina klukkustund á slysadeild. Hún hafi fengið verkjalyf og upplýsingar um eftirlit vegna höfuðhöggs. Eftir þetta hafi stefnandi oft leitað til Birgis Guðjónssonar heimilis­læknis og Guðrúnar R. Sigurðar­dóttur, sérfræðings í heila- og taugasjúkdómum, vegna afleiðinga sem slysið hafi haft á heilsufar hennar. Samkvæmt niðurstöðu ör­orku­mats Sigurjóns Sigurðs­sonar bækl­unar­læknis hafi hún fengið hálstognun sem þrátt fyrir ýmiss konar með­ferð hafi ekki lagast og hái henni mjög í dag. Þá telji læknirinn að hluti af andlegum einkennum sem stefnandi glími við séu afleiðingar af slysinu, þ.e.a.s. af stöðugum verkjum sem hafi valdið þunglyndi. Matslæknirinn hafi metið varanlegan miska og ör­orku stefnanda vegna afleiðinga slyssins 10%. Stefnandi telji að rekja megi slysið til saknæmrar háttsemi starfsmanna stefnda sem valdi bótaskyldu en hálka hafi verið á því svæði sem stefnandi hafi þurft að ganga frá húsi stefnda að ruslagámnum. Stefnandi hafi margsinnis kvartað yfir því við starfsmenn stefnda að hún ætti erfitt með að bera ruslapokana þessa vegalengd yfir bíla­stæðið til að koma því í ruslagáminn. Hún hafi ítrekað beðið um að aðstæður þessar yrðu lagfærðar og m.a. lagt til að gámurinn yrði færður nær húsinu. Stefndi hafi hunsað algerlega þessar óskir hennar. Líta verði svo á að stefndi beri skaðabóta­ábyrgð á afleiðingum þess, enda um að ræða aðstæður sem falið hafi í sér saknæma háttsemi af hálfu stefnda. Aðstaðan er stefndi hafi lagt til hafi ekki verið forsvaranleg og í andstöðu við lög nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnu­stöðum. Samkvæmt 1. gr. laganna hafi félaginu borið að tryggja stefnanda öruggt og heilsusamlegt starfs­umhverfi í samræmi við tækniþróun. Samkvæmt 13. gr., sbr. 37. gr. og 42. gr. laganna hafi stefnda borið að tryggja, að gætt væri fyllsta starfsöryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað og í vinnutilhögun. Samkvæmt grunnreglu 2. mgr. 23. gr., sbr. 14. gr., hafi félaginu borið að tryggja, að hættu á slysum væri afstýrt. Auðveldlega hefði verið unnt að komast hjá slysinu með því að breyta vinnuaðstöðu í samræmi við ítrekaða beiðni hennar. Þá hafi vinnuaðstaða farið í bága við reglur um öryggi og hollustu þegar byrðar eru handleiknar nr. 499/1994. Ekki hafi verið tilkynnt um slysið til Vinnueftirlits ríkisins eða lögreglu eins og boðað sé í lögum. Um þýðingu þeirrar vanrækslu sé m.a. vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 516/1997 frá 29. október 1998. Gálaust sé að ætlast til þess að manneskja rogist með þunga ruslapoka langa leið í hálku og myrkri. Stefnandi hefði til þess að gera nýlega hafið starfið við ræsting­arnar auk þess sem hún hafi verið óvön aðstæðum þar sem hún hafi ekki þekkt frost og hálku frá heimalandi sínu. Aðstæður sem ætlast var til að stefnandi ynni við hafi tvímælalaust falið í sér hættu á slysi líku því sem hún varð fyrir. Beri stefndi skaða­­bótaábyrgð vegna gálausrar háttsemi starfsmanna sinna og vanrækslu, þ.á m. skorti á eftirliti og verkstjórn, samkvæmt reglum skaðabóta­réttarins, þ.á m. reglum um vinnuveitendaábyrgð. Við hinar erfiðu aðstæður á vinnustaðnum sæti mat á skaðabótaábyrgð stefnda strangari mælikvarða en almennt gerðist þar sem um hafi verið að ræða hættulegar vinnuaðstæður starfsmanna. Slysið sem stefnandi varð fyrir hafi haft áhrif á heilsu hennar en áverkarnir, sem hún hafi hlotið, hafi haft víðtæk áhrif á líkamlegt ástand hennar og getu til þess að starfa og sinna áhugamálum. Þar sem stefndi hafi á slysdeginum haft gilda ábyrgðartryggingu hjá réttargæslustefnda hafi félaginu verið sent bréf þar sem óskað hafi verið eftir afstöðu til bótaskyldu. Málið hafi verið höfðað þar sem bótaskyldu hafi verið hafnað. Dómkröfur stefnanda sundurliðist þannig: Kröfugerð stefnanda miðist við matsgerð Sigurjóns Sigurðssonar bækl­unar­­­læknis um afleiðingar slyssins sem taki mið af skaðabótalögum eins og þau hafi verið á slysdeginum. Samkvæmt matsgerðinni teljist stefnandi hafa verið 100% óvinnu­fær í 15 daga. Í matsgerðinni komi fram að varanlegur miski stefnanda vegna afleiðinga slyssins nemi 10%. Krafa stefnanda um bætur fyrir varanlegan miska byggist á þessu og 4. gr. skaðabótalaga. Krafan vegna bóta fyrir varan­lega örorku grundvallist einnig á ofangreindri matsgerð. Gert sé ráð fyrir að miða beri við meðaltekjur verkamanna við ákvörðun bóta á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaða­bóta­­laga enda óvenjulegar aðstæður fyrir hendi. Stefnandi hafi nýlega hafið störf hjá stefnda auk þess að hafa flutt sig nokkuð milli starfa fyrir slysið. Hún hafi verið ung að árum og hefði nýlega hafið störf á vinnumarkaði hér á landi. Í ljósi þessa og aðstæðna allra sé í raun ekki unnt að leggja til grundvallar bótauppgjöri meðal­tekjur síðastliðinna þriggja almanaksára fyrir slysið, eins og boðað sé í 1. mgr. 7. gr. laganna. Verði því að meta tekjur hennar sérstaklega með vísan til 2. mgr. sömu lagagreinar, en eðlilegt og sanngjarnt sé að leggja til grundvallar bóta­uppgjöri meðal­tekjur verkamanna á 4. ársfjórðungi 2001. Árstekjurnar að meðtöldu 6% fram­lagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs hafi verið leiðréttar samkvæmt launavísi­tölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðist við (stöðugleikatímamark). Varakrafa sé byggð á sömu forsendum og aðalkrafan að frátöldum bótum vegna varanlegrar örorku sem taki mið af lágmarkstekjuviðmiðun 3. mgr. 7. gr. skaða­bótalaga. Í báðum tilvikum sé krafist 4,5% vaxta af þjáningabótum og bótum vegna varanlegs miska frá slysdeginum, 27. desember 2001, til stöðugleikatímamarks 27. febrúar 2002, en þá einnig af bótum vegna varanlegrar örorku samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga. Dráttarvaxta sé krafist frá þingfestingardegi, 12. maí 2005. Kröfur stefnanda styðjist við skaðabótalög nr. 50/1993 með síðari breytingum og almennar ólögfestar reglur íslensks réttar um skaðabætur, þ.á m. reglur um vinnu­veitanda­ábyrgð. Einnig vísi stefnandi til laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 og stjórnsýslureglna sem á þeim séu byggðar. Um vaxta­kröfuna vísi stefnandi sérstaklega til 16. gr. skaðabótalaga og um dráttar­vaxta­kröfuna til 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Um málskostnað sé vísað til 21. kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra. Málsástæður og lagarök stefnda Vísað er til þess af hálfu stefnda að í gögnum málsins komi fram að um hádegi 27. desember 2001 hafi stefnandi verið við vinnu sína hjá ISS Ísland ehf. sem hafi séð um ræstingar á húsnæði stefnda. Stefnandi hafi verið á leið með ruslapoka í ruslagám þegar hún hafi runnið til í hálku og fallið aftur fyrir sig með þeim afleiðingum að hún hafi rekið höfuðið í jörðina. Engar lýsingar vitna liggi fyrir á slysinu og gögn málsins styðjist því alfarið við frásögn stefnanda sjálfs um aðdraganda slyssins og orsakir þess. Samkvæmt upplýsingum Veðurstofu hafi meðalhiti í Reykjavík verið -7,1°C þennan dag, snjókoma 9 mm, snjódýpt 7 cm og snjóhula 4 á skalanum 0-4. Daginn áður hafi meðalhitinn verið -1,7°C, snjókoma 0,6 mm og snjóhula 2 á sama skala. Sigurjón Sigurðsson læknir hafi metið afleiðingar slyssins á heilsu stefnanda í örorkumati 17. september 2003. Hann hafi meðal annars komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði orðið fyrir 10% varanlegri örorku. Að fengnum nýjum upplýs­ingum um stefnanda hafi hann talið rétt í viðbótarmati 15. apríl 2004 að breyta örorku­matinu í 5% varanlega örorku. Á grundvelli þessa mats hafi verið gert upp við stefnanda úr slysatryggingu launþega sem ISS Ísland ehf. hafi haft hjá réttargæslu­stefnda. Sami læknir hafi metið afleiðingar slyssins á heilsu stefnanda á ný í örorku­mati 18. apríl 2005 og hafi hann þá meðal annars komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði orðið fyrir 10% varanlegri örorku. Stefnandi hafi fyrst leitað eftir afstöðu stefnda til bótaskyldu með bréfi 7. desember 2004 en réttargæslustefndi hafi hafnað greiðsluskyldu úr ábyrgðartryggingu stefnda með bréfi 27. janúar 2005. Stefndi byggi sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að ósannað sé að tjónið megi rekja til saknæmrar háttsemi stefnda, starfsmanna hans eða annarra atvika sem stefndi ber skaðabótaábyrgð á að lögum. Í öðru lagi byggi stefndi á því að stefnandi verði að bera tjón sitt að fullu sjálf vegna eigin sakar og í þriðja lagi á því að stefnandi hafi ekki lagt fram fullnægjandi gögn til stuðnings meintu tjóni sínu. Af gögnum málsins megi ráða að orsök tjóns stefnanda hafi verið óhappa­tilviljun og/eða óaðgæsla hennar sjálfrar. Stefnandi hafi ekki sannað að tjónið megi rekja til atvika sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á að lögum og stefndi mótmæli því að mat á skaðabótaábyrgð hans eigi að sæta strangari mælikvarða en almennt gerðist. Óumdeilt sé að stefnandi hafi ekki verið starfsmaður stefnda heldur ISS Ísland ehf. sem séð hafi um ræstingar á húsnæði stefnda. Á stefnda hafi því ekki hvílt þær skyldur gagnvart stefnanda sem vinnuveit­endur beri samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnu­stöðum. Stefnda hafi til að mynda engin skylda borið til að hafa eftirlit með störfum stefnanda eða stjórna verkum hennar. Geti fyrrnefnd lög og reglur, sem settar hafi verið með stoð í þeim, ekki haft neina þýðingu við mat á skaðabótaábyrgð stefnda. Stefnda hafi ekki verið skylt að lögum að tilkynna Vinnueftirliti ríkisins eða lögreglu um slysið, enda hafi stefndi ekki verið vinnuveitandi stefnanda eins og fyrr segi. Engin efni séu því til að láta stefnda bera hallann af því að slysið var ekki rannsakað, s.s. með því að snúa sönnunarbyrði við í málinu. Stefndi og starfsmenn hans kannist alls ekki við að stefnandi hafi margsinnis kvartað yfir því við starfsmenn stefnda að það væri erfiðleikum háð fyrir hana að bera ruslapokana þá vegalengd sem þurfti að fara yfir bílastæðið til að koma því í rusla­gáminn. Þeir kannist heldur ekki við að stefnandi hafi ítrekað beðið um að aðstæður þessar yrðu lagfærðar og meðal annars lagt til að rusla­gámurinn yrði færður nær húsinu og sé þessum fullyrðingum mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Þar fyrir utan hafi verið mjög örðugt, ef ekki útilokað, að færa ruslagáminn nær húsinu þar sem hann hefði með því lokað fyrir leiðir bifreiða út úr því. Ruslagámurinn hafi verið skammt frá húsinu. Þá sé ósannað að stefnandi hafi verið að bera stóran og þungan ruslapoka í umrætt sinn en ruslapokar hafi almennt ekki verið stórir og þungir. Stefndi mótmæli því harðlega að aðstæður á slysstað hafi verið óforsvaranlegar og hættulegar. Snjóbræðslukerfi hafi verið undir bílastæðinu sem stefnandi hafi þurft að fara yfir að ruslagámnum. Aðstæður hafi að öðru leyti verið eins og við hafi mátt búast utan­dyra í desember. Aldrei hafi verið gerðar athugasemdir við það af hálfu stefnda þótt stefnandi færi ekki með ruslið alla leið að gámnum. Því sé mótmælt að stefndi geti borið skaðabótaábyrgð á tjóni stefnanda enda hafi þarna verið um óhappatilviljun að ræða sem stefndi geti ekki borið ábyrgð á. Telji dómurinn að ekki hafi verið um óhappatilviljun að ræða byggi stefndi á því að stefnandi verði sjálf að bera fulla ábyrgð á tjóni sínu vegna eigin sakar. Þegar slysið varð hafi verið frost og hálka úti, snjókoma, snjóhula yfir og bjart af degi. Þessar aðstæður hafi gefið stefnanda tilefni til að sýna varfærni, en hún hefði margoft farið þarna um og því gjörþekkt aðstæður. Það að stefnandi þekkti ekki frost og hálku frá heimalandi sínu hafi gefið henni sérstakt tilefni til að gæta ýtrustu varkárni. Hún hafi þó flutt til landsins árið 1999 og því mátt þekkja til frosts og hálku af dvöl sinni hér á landi. Í desember 2001 hafi fyrir slysið verið sjö frostdagar og átta snjó­dagar í Reykjavík. Stefndi telji gögn um meint tjón stefnanda ófullnægjandi. Stefndi mótmæli sönn­unar­­gildi örorkumats Sigurjóns Sigurðssonar læknis frá 18. apríl 2005. Matsins hafi verið aflað einhliða af stefnanda og læknirinn hafi ekki verið dómkvaddur til starfans í samræmi við IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnda hafi því ekki gefist færi á að koma sjónarmiðum sínum og athuga­semdum á framfæri áður en matið fór fram. Varakrafa stefnda um verulega lækkun sé byggð á eftirfarandi atriðum: Í fyrsta lagi beri að lækka bætur verulega vegna eigin sakar stefnanda, en því til stuðnings sé vísað til röksemda sem fram hafi komið hér að framan. Í öðru lagi mótmæli stefndi kröfu stefnanda um þjáningabætur samkvæmt 3. gr. skaðabótalaga. Stefnandi hafi verið frá vinnu sam­kvæmt staðfestingu vinnu­veitanda frá 28. desember til 31. desember 2001, þ.e. í fjóra daga samtals, en engin gögn liggi fyrir um annað. Upplýsingar í örorkumati um 15 daga vinnutap komi eingöngu frá stefnanda sjálfri. Eftir að stefnandi hóf störf að nýju hafi hún ekki getað talist veik af völdum slyssins í skilningi 3. gr. skaðabótalaga og eigi því ekki rétt á þjáningabótum í lengri tíma. Útreikningum stefnanda á tjóni fyrir varanlega örorku sé mótmælt. Stefndi telji að leggja beri lágmarkstekjuviðmið 3. mgr. 7. gr. skaða­bóta­laga til grundvallar við útreikning bóta fyrir varanlega örorku, enda feli upp­reiknaðar tekjur stefnanda síðustu tvö tekjuárin, þ.e. 2000 og 2001, í sér lægri við­miðun en þar greini. Sama sé raunar að segja um uppreiknaðar tekjur stefnanda næstu tvö árin eftir slysið. Stefndi mótmæli því að skilyrði séu til að meta árslaun stefnanda sérstaklega á grundvelli undantekningarreglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og miða við árslaun verkamanna á síðasta ársfjórðungi 2001. Af gögnum málsins verði ekki ráðið að stefnandi hafi mátt vænta hærri tekna en greini í 3. mgr. 7. gr. skaðabóta­laga í ljósi aldurs hennar, menntunar, reynslu og tungumálakunnáttu eins og fram komi í samantekt og ályktun í framangreindu örorkumati. Ekki hafi verið svo sérstakar aðstæður fyrir hendi hjá stefnanda að rétt sé að víkja frá meginreglum laganna að þessu leyti. Dráttarvextir geti fyrst reiknast frá dómsuppsögudegi þar sem ekki hafi legið fyrir viðhlítandi gögn til að meta fjárhæð bóta. Um lagarök vísi stefndi einkum til reglna skaðabótaréttar um sönnun tjóns og sönnunarbyrði, óhappatilviljun, gáleysi og eigin sök tjónþola, auk skaðabótalaga og laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en um máls­kostnað sé vísað til XXI. kafla þeirra laga. Niðurstaða Stefnandi vísar til þess að aðstæður, sem hún vann við hjá stefnda þegar slysið varð, hafi verið hættulegar en á þessu hafi stefndi vanrækt að ráða bót og þess vegna hafi slysið orðið. Hún hafi oft kvartað undan þessum aðstæðum en henni hafi verið sagt að þeim væri ekki hægt að breyta. Stefnandi lýsti vinnutilhögun fyrir dóminum þannig að í upphafi hafi starfskona ISS Ísland ehf. farið með henni í fyrirtæki stefnda og sagt henni hvað hún ætti að gera. Eftir það hafi starfsmenn stefnda sagt henni fyrir verkum ef einhverjar breytingar þurfti að gera á starfstilhögun. Eftir slysið hafi hún neitað að fara út með ruslið en frá þeim tíma hafi hún sett það við dyrnar og hafi þá einhver annar farið út með það. Engar athugasemdir virðast hafa komið fram af þessu tilefni af hálfu stefnda. Fram hefur komið að veður hafi verið mjög vont daginn sem stefnandi féll aftur fyrir sig á hnakkann á bílastæðinu hjá stefnda, hvasst og frost, og hálka á þeirri leið sem hún þurfti að fara með ruslið. Í framburði fyrrverandi starfsmanns stefnda fyrir dóminum kom fram að hann hefði komið að stefnanda grátandi í eldhúsi hjá stefnda þennan dag eftir að hún hafði dottið. Lýsingar hans á aðstæðum hjá stefnda eru að mestu í samræmi við það sem fram hefur komið um þær. Þegar farið var út með ruslið hafi þurft að fara þvert yfir bílastæði en þar hafi ruslagámurinn verið í um það bil 30 til 40 metra fjarlægð frá húsinu. Snjóbræðslukerfi hafi verið undir bílastæðinu næst húsinu en hann mundi ekki hvort það náði að ruslagámnum. Stundum hafi verið borið salt á bílastæðið, allt eftir aðstæðum og þörfum hverju sinni. Ruslið hafi verið sett í stóra, svarta plastpoka og stundum hafi hann sjálfur farið með þá í ruslagáminn þegar of mikið hafði verið sett í þá. Hann mundi ekki eftir því að kvartað hafi verið undan aðstæðum sem þarna voru. Aðstæður í dag væru breyttar og aðrir gámar notaðir sem væru enn lengra frá húsinu. Þótt engin vitni hafi verið að slysinu og stefnandi því ein til frásagnar um það verður að ætla, af því sem hér hefur verið rakið og fram hefur komið í málinu, að stefnandi hafi fallið vegna hálkunnar og hvassviðrisins. Þar sem þetta er lagt til grundvallar við úrlausn málsins og ágreiningslaust er að þegar slysið varð voru aðstæður eins og þeim hefur hér að framan verið lýst þykir engu breyta fyrir úrlausn málsins þótt stefndi hafi ekki tilkynnt lögreglu eða Vinnueftirliti ríkisins um slysið. Þær aðstæður sem um ræðir geta ekki talist óvenjulegar og stefnandi vissi um þær, enda fór hún þarna reglulega um þar sem eitt af venjubundnum verkum hennar hjá stefnda var að fara með ruslapoka í gáminn. Engu breytir í því sambandi þótt hún hafi ekki þekkt slíkar aðstæður frá heimalandi sínu. Ekki liggur fyrir og ekki er á því byggt að stefnandi hafi kvartað undan hálkunni á bílastæðinu þennan dag við starfsmenn stefnda eða beðið þá að sand- eða saltbera hálkuna áður en hún færi út með ruslið. Ekki virðist heldur hafa komið til að hún færi síðar út með ruslið þegar aðstæður hefðu batnað eða að einhver annar gerði það eins og stundum hafði verið gert á þeim tíma og alltaf eftir slysið samkvæmt því sem fram hefur komið. Hefði það verið gert má ætla að með því hefði verið unnt að komast hjá hættum sem stefnandi vísar til. Stefnandi heldur því fram að skort hafi á eftirlit og verkstjórn af hálfu stefnda. Hún hefur þó ekki lagt fram gögn eða frekari upplýsingar en að framan greinir um það að hve miklu leyti hún naut verkstjórnar eða tilsagnar stefnda annars vegar og ISS Ísland ehf. hins vegar í þeim störfum er hún hafði með höndum hjá stefnda. Verður með vísan til þessa að telja ósannað að slysið verði rakið til ófullnægjandi eftirlits eða verkstjórnar stefnda. Stefnda bar þó sem atvinnurekanda að sjá til þess að aðstæður væru í samræmi við ákvæði laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 eins og réttilega hefur verið bent á af hálfu stefnanda. Þegar framangreind atvik málsins eru metin verður þó ekki fallist á að aðgerðaleysi stefnda við að ráða bót á þessum að­stæðum verði talið brot á þeim lögum eða öðrum reglum sem stefnandi vísar til. Þegar litið er til aðstæðna, sem hér hefur verið lýst, þar með talið þess sem sagt hefur verið um þekkingu og reynslu stefnanda af þeim, þykir ekki rétt að meta stefnda til sakar að hafa ekki bætt úr þeim þannig að bótaskylda verði lögð á hann vegna tjóns stefnanda. Með vísan til þessa verður ekki fallist á þá málsástæðu stefnanda að slysið verði rakið til sakar starfsmanna stefnda og ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu. Rétt þykir með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 að málskostnaður milli málsaðila falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, samtals 300.000 krónur, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Stefáns Geirs Þórissonar hrl., sem þykir hæfilega ákveðin 294.615 krónur, en útlagður kostnaður er 5.385 krónur. Dóminn kvað uppSigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari. DÓMSORÐ: Stefndi, Ingvar Helgason hf., skal sýkn vera af kröfum stefnanda, Fouzia Bouhbouh, í máli þessu. Málskostnaður milli málsaðila fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, samtals 300.000 krónur, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Stefáns Geirs Þórissonar hrl., 294.615 krónur.
Mál nr. 41/2016
Kærumál Gjafsókn
M og K kærðu úrskurð héraðsdóms og kröfðust þess að fjárhæð málflutningsþóknunar lögmanna þeirra vegna gjafsóknar í héraði yrði ákveðin hærri en gert var í hinum kærða úrskurði. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annar fram að umtalsverð vinna hefði legið að baki niðurstöðu í málinu sem hefði verið tekið fyrir alls 11 sinnum í héraði, þar af tvívegis með þátttöku sálfræðings. Þá hefðu sættir ítrekað verið reyndar, bæði með milligöngu lögmanna og aðstoð sérfræðings. Sálfræðingur hefði verið dómkvaddur til að leggja mat á forsjárhæfi aðila en sættir náðust ekki fyrr en að loknum skýrslutökum við aðalmeðferð málsins. Að þessu virtu, svo og framlögðum tímaskýrslum lögmanna aðila, var fallist á kröfu M og K um að hækka bæri málflutningsþóknunina.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson ogGuðrún Erlendsdóttir settur hæstaréttardómari.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. janúar 2016, enkærumálsgögn bárust réttinum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður HéraðsdómsReykjavíkur 5. janúar 2016, þar sem leyst var úr ágreiningi aðila ummálskostnað og kveðið á um gjafsóknarkostnað í máli þeirra sem að öðru leytivar lokið með dómsátt. Kæruheimild er í g. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að málflutningsþóknunlögmanns síns vegna reksturs málsins í héraði verði ákveðin 2.228.750 krónur,en til vara þóknunin verði ákveðin að mati réttarins.Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms til Hæstaréttar fyrir sitt leyti meðkæru 18. janúar 2016. Hann krefst þess aðallega að málflutningsþóknun lögmannssíns vegna reksturs málsins í héraði verði ákveðin 1.850.550 krónur, en tilvara að þóknunin verði ákveðin að mati réttarins. Varnaraðili höfðaði mál þetta 14. nóvember 2014 á hendur sóknaraðila ogkrafðist þess að sér yrði falin forsjá dóttur þeirra, en til vara að aðilumyrði dæmd sameiginleg forsjá og að lögheimili barnsins yrði hjá varnaraðila. Þákrafðist hann þess að með dómi yrði mælt fyrir um inntak umgengnisréttarbarnsins. Málinu lauk með dómsátt 22. desember 2015 um að sóknaraðili færiáfram ein með forsjá barnsins og samkomulagi um umgengni varnaraðila við það. Ágreiningurum málskostnað var lagður í úrskurð héraðsdóms, sem felldi niður málskostnaðmilli aðila, en ákvað gjafsóknarkostnað þeirra úr ríkissjóði.Í málinu liggja fyrir málskostnaðarreikningar lögmanna málsaðila og erljóst að umtalsverð vinna liggur að baki niðurstöðu í málinu. Málið var tekiðfyrir alls 11 sinnum í héraði, þar af tvívegis með þátttöku sálfræðings. Meðaná málarekstrinum stóð voru ítrekað reyndar sættir, bæði fyrir milligöngu lögmannaaðila og með aðstoð sérfræðings. Þá var dómkvaddur sálfræðingur til að leggjamat á forsjárhæfi aðila. Að loknum skýrslutökum við aðalmeðferð málsins 22.desember 2015 tóku við sáttaumleitanir dómara, er lauk sem fyrr segir með sáttum annað en málskostnað.Aðilar, sem báðir nutu gjafsóknar í máli þessu, hafa lagt frammálskostnaðarreikninga ásamt tímaskýrslum, þar sem grein er gerð fyrirvinnustundum lögmanna þeirra við rekstur málsins. Styðja málsaðilar kröfursínar um hækkun á málflutningsþóknun við tímaskýrslurnar. Að þeim virtum verðurfallist á með málsaðilum að hækka beri málflutningsþóknun lögmanna svo sem ídómsorði greinir.Dómsorð:Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, K, í héraðigreiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Þorbjargar I. Jónsdótturhæstaréttarlögmanns, 1.400.000 krónur.Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, M, í héraðigreiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Ingu Lillýjar Brynjólfsdótturhéraðsdómslögmanns, 1.300.000 krónur.Úrskurður HéraðsdómsReykjavíkur 5. janúar 2016.Mál þetta var höfðað með stefnu birtri hinn 14. nóvember 2014.Málið var tekið til úrskurðar um málskostnaðarkröfu aðila hinn 22. desember sl.Stefnandi er M, [...], Reykjavík, en stefndaer K, [...], Reykjavík. Dómkröfur stefnanda voru þær, að honum yrðidæmd forsjá dóttur hans A til 18 ára aldurs hennar, en til vara að málsaðilumyrði dæmd sameiginleg forsjá barnsins og að lögheimili barnsins yrði hjástefnanda. Þá krafðist stefnandi þess að með dómi yrði mælt fyrir um inntakumgengnisréttar barnsins og þess aðila er ekki fengi dæmt lögheimili barnsins.Einnig krafðist stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu, auk virðisaukaskattsá málflutningsþóknun, eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál. Stefnda gerði kröfu um sýknu af kröfumstefnanda, en til vara að lögheimili barnsins yrði ákveðið hjá stefndu og aðumgengni föður við barnið yrði þannig: Regluleg umgengni aðra hvora helgi fráleikskóla/skólalokum á föstudegi til upphafs skóla á mánudagsmorgni þar áeftir. Sumarumgengni í fjórar vikur í skólaleyfi á sumri, 2 og 2 vikur í senn.Páskaumgengni hverja páska í fimm daga í páskaleyfi skóla, annað hvert ár ápáskadag. Jólaumgengni í alls fjóra daga í jólaleyfi skóla, en barnið verðiávallt á aðfangadag hjá móður. Þá krafðist stefnda málskostnaðar. Máli þessu var úthlutað dómara þann 1.janúar 2015. Málið var fyrst tekið fyrir þann 16. febrúar 2015 og síðan þann24. febrúar, 20. maí, 11. september, 5. október og 15. október 2015. Tilþinghalda þann 20. maí, 11. september og 5. október 2015 var boðað með þátttökusérfræðings, B sálfræðings, sbr. 2. mgr. 40. gr. barnalaga nr. 76/2003 meðsíðari breytingum.Að loknum skýrslutökum þegar aðalmeðferðmálsins fór fram þann 22. desember 2015, varð sátt með aðilum um annað enmálskostnað.II. Mál þetta höfðaði stefnandi til þess að fá dæmda forsjá dótturaðila, A. Eins ogáður greinir var sátt með aðilum um annað en málskostnað. Með sáttinni ersamkomulag um að móðir fari áfram ein með forsjá barnsins. Þá komust aðilar aðsamkomulagi um umgengni stefnanda við barnið í sumarleyfi, um jól og áramót ogum páska. Meðhliðsjón af því að sátt náðist um forsjá og umgengni þykir rétt aðmálskostnaður milli aðila falli niður. Innanríkisráðherraveitti stefnanda gjafsókn, 15. júní 2015, til að reka málið fyrir héraðsdómi.Var gjafsóknin takmörkuð við réttargjöld, þóknun lögmanns og undirmatsgerð.Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknunlögmanns hans, Ingu Lillýjar Brynjólfsdóttur hdl. sem þykir með hliðsjón afumfangi málsins hæfilega ákveðin 900.000 krónur. Innanríkisráðherraveitti stefndu gjafsókn, 1. september 2015, til að reka málið fyrir héraðsdómi.Gjafsóknarkostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknunlögmanns hennar, Þorbjargar Ingu Jónsdóttur hrl. sem þykir með hliðsjón afumfangi málsins hæfilega ákveðin 900.000 krónur. RagnheiðurSnorradóttir héraðsdómari kveður upp úrskurðinn ásamt meðdómsmönnunumAðalsteini Sigfússyni sálfræðingi og Rögnu Ólafsdóttur sálfræðingi. ÚRSKURÐARORÐ: Málskostnaðurfellur niður. Gjafsóknarkostnaðurstefnanda, M, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, InguLillýjar Brynjólfsdóttur hdl., 900.000 krónur. Gjafsóknarkostnaðurstefndu, K, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar,Þorbjargar Ingu Jónsdóttur hrl., 900.000 krónur.
Mál nr. 216/2011
Kærumál Fyrirsvar Frávísunarúrskurður staðfestur
R kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans gegn A var vísað frá dómi með vísan til 4. mgr. 17. gr. sem og 1. og 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Hæstaréttar sagði að dómkrafa R lyti að viðurkenningu á réttarstöðu hans gagnvart A sem sjálfstæður lögaðili. Við úrlausn um frávísunarkröfu A reyndi á hið sama og væri því óhjákvæmilegt að í reynd væri tekin afstaða til efnisþátta í dómkröfu R. Var talið að R hefði ekki tekist að sýna fram á að þeir fjórir menn, sem höfðað hefðu málið í hans nafni, færu með fyrirsvar fyrir hann. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur um frávísun málsins með vísan til 4. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Árni Kolbeinsson og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. apríl 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 8. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 22. mars 2011, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann þess að „þeim Einari Jóhanni Gíslasyni ..., Guðbergi P. Guðbergssyni ..., Birgi Vagnssyni ... og Ólafi Sigurjónssyni ... verði in solidum“ gert að greiða sér kærumálskostnað. Svo sem nánar greinir í hinum kærða úrskurði hafa fjórir nafngreindir menn „allir vegna Rallýkross-klúbbsins“ höfðað mál þetta og krafist þess að viðurkennt verði að sóknaraðili sé sjálfstætt félag, með sjálfstæða stjórn og fjárhag, sem ekki tengist eða heyri undir varnaraðila. Þar greinir og að fyrir liggi ákvörðun fyrirtækjaskrár ríkisskattstjóra 27. febrúar 2008 og úrskurður fjármálaráðherra 18. júní sama ár um að sóknaraðili hafi á stofnfundi varnaraðila 22. október 2002 formlega orðið deild innan varnaraðila. Í hinum síðarnefnda úrskurði hafi jafnframt verið staðfest ákvörðun fyrirtækjaskrár ríkisskattstjóra um skráningu nýrrar stjórnar varnaraðila, flutningur á lögheimili hans og loks að nafni sóknaraðila skyldi breytt í „Rallýcrossdeild-AÍH“. Í kæru sinni tekur sóknaraðili fram að málið sé höfðað af fjórum einstaklingum í hans nafni til viðurkenningar á sjálfstæði hans. Því sé ljóst að fyrirsvarsmenn sóknaraðila höfði málið vegna hans en ekki í eigin nafni og aðild að kröfu sóknaraðila sé því skýr. Hann mótmæli því sem fram komi í hinum kærða úrskurði að sóknaraðili hafi verið sameinaður öðrum félögum undir merkjum varnaraðila 22. október 2002, enda hafi héraðsdómur með úrskurðinum tekið afstöðu til þess efnisatriðis sem um sé deilt í málinu. Hann ítrekar að ágreiningur málsins snúist um hvort sóknaraðili hafi í raun einhver slík tengsl við varnaraðila að þeim síðarnefnda hafi verið rétt eða skylt að hlutast til um málefni þess fyrrnefnda. Ótækt sé að gera ráð fyrir slíkum rétti varnaraðila áður en málið hafi verið flutt um þann efnisþátt. Dómkrafa sóknaraðila lýtur að viðurkenningu á réttarstöðu hans gagnvart varnaraðila sem sjálfstæður lögaðili. Við úrlausn um frávísunarkröfu varnaraðila reynir á hið sama og er því óhjákvæmilegt að þá sé í reynd tekin afstaða til efnisþátta í dómkröfunni. Einn þeirra nafngreindu fjórmenninga, sem höfða mál þetta í nafni sóknaraðila, sótti stofnfund varnaraðila 22. október 2002 sem formaður Rallýkross-klúbbsins og samþykkti tillögu um að klúbburinn yrði sameinaður tveimur öðrum nafngreindum félögum undir merkjum varnaraðila. Var hann á fundinum kosinn í stjórn hins nýja félags. Ekki er annað komið fram í málinu en að aðrir sem mættir voru á fund þennan hafi verið í góðri trú um heimild hans til að samþykkja tillöguna fyrir hönd klúbbsins. Ekki verður heldur af gögnum málsins séð að nokkuð hafi verið aðhafst af hálfu sóknaraðila í nokkur ár eftir þennan fund til að draga í efa þátt sóknaraðila í sameiningu félaganna, þrátt fyrir að hann haldi því nú fram að forsendur hafi síðar brostið fyrir sameiningunni. Með hliðsjón af þessu verður talið að sóknaraðila hafi ekki tekist að sýna fram á að fyrrgreindir fjórir menn fari með fyrirsvar fyrir hann og verður hinn kærði úrskurður því staðfestur með vísan til 4. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991. Rétt þykir með vísan til 3. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.
Mál nr. 459/2008
Verksamningur Skuldamál Skuldajöfnuður Matsgerð
I krafði B um greiðslu eftirstöðva verklauna við breytingar á bifreið í eigu B. Tók krafan til endurgjalds fyrir efni og vinnu við breytingarnar og nam 1.573.806 krónur. I gerði fyrirfram kostnaðaráætlun fyrir verkið, 3.500.000 til 3.700.000 krónur. B hélt því fram að þessi áætlun hefði tekið til verksins í heild og að ýmsir hlutir sem hann lagði til í bifreiðina og vinna hefðu svo átt að leiða til lækkunar. I hélt því fram að framangreind áætlun hefði einungis tekið til þeirrar vinnu og efnis sem hann hefði átt að leggja fram. Ósannað var í málinu að tekist hefði samningur með aðilum um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar í verklaun og ekki var sannað að ákveðið gangverð væri til fyrir slíkt verk. Í málinu var aflað matsgerða dómkvaddra manna. Í héraðsdómi, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómsmönnum auk embættisdómara, kom fram það álit að enginn ágreiningur væri um verkgæði I og að útsöluverð hans á efni, er hann lagði til, væri raunhæft. Þá væri óverulegur munur á reikningum I og matsgerðunum. Var talið að B hefði ekki sannað að verklaun þau er I krafði um væru hærri en það sem sanngjarnt mátti telja. Var því fallist á kröfu I um greiðslu eftirstöðva verklauna 1.573.806 krónur. Fallist var á að krafa B um greiðslu fyrir akstur með ferðamenn, sem hann kvaðst hafa sinnt samkvæmt samkomulagi við I, kæmi til frádráttar kröfu I og einnig þóknun hans fyrir eigin vinnu við verkið. Talið var ósannað að samið hefði verið um verklok á tilteknum tíma. Var kröfu B um skaðabætur vegna tjóns, sem hann kvaðst hafa orðið fyrir þar sem umsamin verklok hefðu dregist af hálfu I, því hafnað.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 25. ágúst 2008. Hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 1.573.806 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. desember 2004 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara lækkunar á kröfu áfrýjanda. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Krafa áfrýjanda er um greiðslu eftirstöðva verklauna við breytingar á bifreið af gerðinni Ford Econoline í eigu stefnda. Tekur krafan til endurgjalds fyrir efni og vinnu við breytingarnar. Verkið vann áfrýjandi frá byrjun júlí til miðs september 2004. Áfrýjandi hefur, að teknu tilliti til leiðréttingar, krafið stefnda um samtals 4.076.283 krónur í verklaun, en af þeirri fjárhæð hefur stefndi greitt í tveimur hlutum samtals 2.502.477 krónur. Mismunurinn, 1.573.806 krónur, er krafa áfrýjanda í málinu. Áfrýjandi gerði fyrirfram kostnaðaráætlun fyrir verkið, 3.500.000 til 3.700.000 krónur. Stefndi heldur því fram að þessi áætlun hafi tekið til verksins í heild og að ýmsir hlutir, sem hann lagði til í bifreiðina og vinna, hafi svo átt að leiða til lækkunar. Áfrýjandi heldur því fram að framangreind áætlun hafi einungis tekið til þeirrar vinnu og efnis, sem hann hafi átt að leggja fram. Ósannað er í málinu að tekist hafi samningur með aðilum um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar í verklaun og ekki er sannað að ákveðið gangverð sé til fyrir slíkt verk. Það er meginregla kröfuréttar að við slíkar aðstæður beri verkkaupa að greiða það verð sem sanngjarnt er miðað við vinnuframlag, gæði verks, efniskaup og annað sem þýðingu hefur. Meginreglu þessarar sér meðal annars stað í 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og í 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Við mat á því hvort sú fjárhæð sem áfrýjandi krefur um í verklaun sé ósanngjörn verður að líta til þess að aflað var matsgerðar dómkvadds manns til að skoða og meta auk annars hvort tilteknir verkþættir hefðu verið nauðsynlegir og eðlilegir og hvort verð fyrir þá verkþætti væri eðlilegt og sanngjarnt. Áfrýjandi óskaði yfirmats á nokkrum þáttum í undirmatsgerðinni. Í héraðsdómi, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómsmönnum, auk embættisdómara, kemur fram það álit að enginn ágreiningur sé um verkgæði áfrýjanda og að útsöluverð hans á efni, er hann lagði til, sé raunhæft. Þá kemur þar einnig fram að óverulegur munur sé á reikningum áfrýjanda og matsgerðum dómkvaddra manna. Hefur stefndi ekki sannað að verklaun þau er áfrýjandi krefur um séu hærri en það sem sanngjarnt má telja. Verður því fallist á kröfu áfrýjanda um greiðslu eftirstöðva verklauna 1.573.806 krónur. Stefndi krefst til vara lækkunar á kröfu áfrýjanda vegna gagnkröfu sem hann telur sig eiga. Í fyrsta lagi krefst hann greiðslu, 149.000 krónur, fyrir akstur með ferðamenn, sem hann kveðst hafa sinnt samkvæmt samkomulagi við áfrýjanda. Ekki er umdeilt að stefndi ók með ferðamenn samkvæmt samkomulagi við áfrýjanda á árinu 2004 og að ekki hefur verið greitt fyrir þá þjónustu. Stefndi hefur gert reikninga vegna þessa en áfrýjandi hefur haldið því fram að þeim reikningum hafi verið beint að röngum aðila. Ágreiningslaust er að þessi krafa stefnda er ógreidd. Verður fallist á að hún komi til frádráttar kröfu áfrýjanda. Í öðru lagi krefst stefndi skaðabóta, sem hann í málflutningi fyrir Hæstarétti lækkaði í 700.000 krónur, vegna tjóns er hann kveðst hafa orðið fyrir þar sem umsamin verklok hafi dregist af hálfu áfrýjanda. Kveðst stefndi hafa samið um að verkinu yrði hraðað sérstaklega og því lokið fyrir ágúst 2004 en því hafi fyrst lokið um miðjan september það ár. Hafi hann því ekki getað sinnt verkefnum sem honum hafi staðið til boða á þessu tímabili. Gegn andmælum áfrýjanda er ósannað að samið hafi verið um verklok á tilteknum tíma. Einnig er ósannað að tími sá sem fór til verksins hafi verið lengri en stefndi mátti búast við. Ekki liggur því fyrir að orðið hafi dráttur á verklokum. Verður því þessum kröfulið stefnda hafnað. Í þriðja lagi krefst stefndi lækkunar vegna þóknunar, 50.000 krónur, fyrir eigin vinnu við verkið, sem hann kveður ógreidda. Óumdeilt er að stefndi vann eitthvað við verkið samkvæmt samkomulagi við áfrýjanda, en aðilar deila um hve mikið vinnuframlag stefnda var og hvað greiða beri fyrir það. Áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að sú þóknun, sem stefndi krefur um fyrir þessa vinnu, sé svo há að ósanngjarnt teljist og verður því á hana fallist. Kemur hún til lækkunar á kröfu áfrýjanda. Samkvæmt framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda 1.374.806 krónur (1.573.806 - 149.000 - 50.000) með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. febrúar 2005, en þá var liðinn mánuður frá því að áfrýjandi sendi stefnda kröfubréf vegna skuldarinnar, til greiðsludags. Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti í einu lagi eins og í dómsorði greinir og er við ákvörðun hans meðal annars tekið tillit til kostaðar við öflun yfirmatsgerðar. Dómsorð: Stefndi, Bjarni Svavar Hjálmtýsson, greiði áfrýjanda, Icecool á Íslandi ehf., 1.374.806 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. febrúar 2005 til greiðsludags. Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.100.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 11. júní 2008, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Icecool ehf., kt. 680489-1499, Lóurima 12, Selfossi, gegn Bjarna Svavari Hjálmtýssyni, kt. 020557-5759, Barðavogi 36, Reykjavík, með stefnu sem birt var 11. nóvember 2005. Dómkröfur stefnanda eru að stefndi greiði félaginu 1.573.806 kr. auk dráttarvaxta skv. III. kafla laga nr. 38/2001 frá 25. desember 2004 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt mati dómsins. Dómkröfur stefnda eru aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Til vara að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað að mati dómsins, eða að málskostnaður verði látinn niður falla. Helstu málavextir eru að vorið 2004 sömdu aðilar munnlega um að stefnandi breytti bifreið stefnda, Ford Econoline, árgerð 2004. Af hálfu stefnanda segir að félagið hafi tekið að sér að rífa upprunalegan hjólabúnað undan framenda bifreiðarinnar og setja öflugari og sterkari hjólabúnað að framan með framdrifi, auka gírkassa „millikassa“, driflæsingu í fram- og afturdrif, nýja fjöðrun undir bílinn, bæði að fram og aftan, með loftpúðum og tilheyrandi stýrisbúnaði. Þá hafi stefnandi tekið að sér að setja spil og gangbretti á bifreiðina og breyta og lagfæra yfirbyggingu bifreiðarinnar til að nýr hjólabúnaður kæmist fyrir. Einnig hafi verið samið um lítils háttar lagfæringar á öðrum bíl, Nissan Patrol, í eigu stefnda. Stefnda segir að samið hafi verið um að stefnandi breytti bifreiðinni þannig að hún yrði hækkuð upp fyrir 44 tommu dekk „með tilheyrandi ráðstöfunum“. Stefnandi byggir á því að verkið hafi verið unnið í tímavinnu fyrir 4.793 kr. á klukkustund með virðisaukaskatti í samræmi við gjaldskrá félagsins. Alls hafi verkið tekið 472 klukkustundir. Efniskostnaður nemi 1.848.987 kr. Þá hafi verið bætt við verkið samkvæmt ákvörðun stefnda eftirfarandi: Greint er frá því að ágreiningur hafi orðið með aðilum um greiðslur fyrir verkið. Stefnandi hafi krafið stefnda um greiðslu að fjárhæð 1.245.000 kr., hinn 31. ágúst 2004, og 2.861.444 kr., hinn 25. nóvember 2004. Fyrri reikningurinn hafi verið greiddur að fullu, en 1.257.477 kr. af hinum síðarnefnda. Þá hafi stefnandi gefið út kreditreikning að fjárhæð 25.000 kr. vegna málningar á felgum, sem báðir aðilar hefðu greitt fyrir misskilning, og leiðréttur efnisliður verið að fjárhæð 5.000 kr. Tölulega er krafan sundurliðuð þannig: Stefnandi byggir á því að ekki hafi verið samið um verktíma, en stefnda hafi mátt vera ljóst að verkið myndi taka talsverðan tíma þar sem verkstæðisrekstur stefnanda hafi þá sérstöðu að forsvarsmaður félagsins vinni einnig við að aka ferðamönnum. Stefndi hafi lofað að létta vinnu af honum við akstur á verktímanum til þess að hann fengi meiri tíma til að vinna við bifreiðina, en við það hafi stefndi ekki staðið. Bent er á að hönnunarþjónusta, framkvæmd í tímavinnu og kaup stefnanda á hlutum á útsöluverði til framkvæmdarinnar fyrir stefnda hafi verið með hefðbundnum hætti. Vísað er til ákv. 28. gr. laga um þjónustukaup nr. 42/2000 í því sambandi. Stefnandi hafi látið stefnda í té vel unnið verk á flóknu tæknilegu verkefni er standist ströngustu gæða- og öryggiskröfur, enda hafi gæði verksins ekki verið dregin í efa. Byggt er á því að kröfufjárhæð hafi ekki farið fram úr verðáætlun sem stefnandi hafi látið stefnda í té. Stefndi byggir aðalkröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að krafa stefnanda sé allt of há, umtalsvert hærri en hjá öðrum breytingaverkstæðum, tímagjald hafi verið hærra, tímafjöldi og efniskostnaður meiri. Þá hafi ekki verið um hönnunarvinnu að ræða, breytingin hafi verið stöðluð. Reikningar stefnanda fyrir verkið séu óljósir og ósamræmi milli kostnaðar skv. efnislista og efniskostnaðar á reikningi, umfang vinnu stefnanda sé ósannað. Þá hafi varahlutir, sem stefndi lagði fram, ekki verið dregnir frá heildarkostnaði verksins. Hann hafi greitt stefnanda rúmar 3,8 milljónir „með peningum, úttektum og útvegun varahluta“ en kostnaðaráætlun stefnanda fyrir verkið hafi verið 3,5 til 3,7 milljónir. Stefndi vísar til ákv. 28. gr. laga um þjónustukaup nr. 42/2000 í þessu sambandi. Í öðru lagi byggir stefndi á því að stefnandi hafi áætlað kostnað fyrir verkið í heild sinni að fjárhæð 3.500.000 til 3.700.000 krónur. Kostnaðurinn sé nú að fjárhæð 5.500.000 kr. „ef fyrrnefndar forsendur eru lagðar til grundvallar“. Stefnandi eigi því ekki kröfu á stefnda samkvæmt 7. gr. og 31. gr. laga um þjónustukaup nr. 42/2000. Í þriðja lagi byggir stefndi á því að stefnandi hafi lofað að ljúka breytingum fyrir ágúst 2004 en ekki lokið verkinu fyrr en um miðjan september 2004. Um vanefnd sé því að ræða, sbr. 20. gr. laga nr. 42/2000. Stefnda hafi boðist nokkur verk á því tímabili, sem bifreiðin var í breytingu, sem hann hafi orðið af vegna dráttar stefnanda á afhendingu bifreiðarinnar. Stefndi hafi orðið fyrir tjóni að fjárhæð 736.000 kr. þess vegna. Með vísun til 23. gr. laga nr. 42/2000 og reglu kröfuréttar um skaðabætur innan samninga krefjist hann bóta úr hendi stefnanda vegna afnotamissis af bifreið sinni. Öll skilyrði skuldajafnaðar séu fyrir hendi. Í fjórða lagi byggir stefndi á því að samið hafi verið um að hann myndi annast akstur fyrir ferðaþjónustufyrirtæki stefnanda og þóknun stefnda fyrir aksturinn gengi upp í kostnað við breytingar á bifreið hans. Stefndi hafi a.m.k. farið eina ferð fyrir stefnanda, sem hann verðleggi á 181.770 kr., og skuldajafni upp í kröfu stefnanda, eins og samningur aðila hafi gert ráð fyrir. Þá hafi verið samið um að stefndi ynni með stefnanda við breytingar á bifreið stefnda. Stefndi hafi gert það og annast margvíslegar útréttingar vegna verksins. Vinnuframlag sitt verðleggi hann á 50.000 kr. og skuldajafni upp í kröfu stefnanda, eins og samningur aðila hafi gert ráð fyrir. Stefndi mótmælir dráttarvaxtakröfu stefnanda. Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnda byggir hann varakröfu sína á sömu málsástæðum og aðalkrafan er byggð á eftir því sem við á. Með beiðni hinn 1. mars 2006 fór stefndi fram á dómkvaðningu matsmanns til að skoða og meta: Til að framkvæma hið umbeðna mat var Þórarinn G. Guðmundsson bifreiðasmíðameistari dómkvaddur. Matsgerð hans er dagsett 10. ágúst 2006 en var lögð fram í héraðsdómi 22. mars 2007. Þar er fyrri matsspurningunni svarað þannig: Undirvagn: Framan: Framhjólastell hreinsað undan. Framstuðari var færður fram til að pláss myndaðist fyrir dekkin, sett var álplata til að loka því bili sem við það myndaðist á milli stuðara og yfirbyggingar bílsins. Hásing keypt notuð og gerð upp, sett 4,88 drifhlutfall og ARB driflæsing. Liðhúsum snúið til að fá meiri spindilhalla. Ekki var skipt um hjöruliðskrossa á framöxlum. Bremsur gerðar upp, notaðar orginal bremsuslöngur. Smíðað 4link stífukerfi ásamt loftpúðafjöðrun með 1600 kg. púðum, Koni dempurum, hæðarstilliventlum og hliðarstífu. Smíðaðar tog og millibilsstangir með Bens stýrisendum. Settur var stýristjakkur sem og stýrisdempari. Sett var orginal ballans stöng og henni breytt. Settir Bens samsláttarpúðar. Niðurstaða: Reynslan hefur sýnt að setja þarf bæði stýristjakk og dempara á stýrisgang þegar þetta stór dekk eru notuð, einnig er nauðsynlegt að hafa ballans stöng til að jafnvægi bílsins skerðist ekki í beygjum og hliðarhalla. Matsmaður sér ekkert athugavert við framkvæmd þessa þáttar verksins. Drifrás: Skipt var um converter í skiptingu. Hitamælir var settur á skiptingu. Sett var millistykki fyrir millikassa. Settur var NP 271 millikassi og skiptir einnig gaumljós í mælaborði fyrir drifstöðu. Færa þurfti gírkassabita, stytta hráolíutank og smíða nýjan bita fyrir tankinn að framanverðu til að koma millikassanum fyrir í bílnum. Sérsmíða þurfti bæði fram og aftur drifsköft. Niðurstaða: Orginal converter sjálfskiptingar þessarar bifreiðartegundar hafa ekki reynst vel eftir þetta miklar breytingu og því eðlilegt að skipta honum út, einnig er eðlilegt að setja olíuhitamælir til að fylgjast með ástandi skiptingarinnar. Önnur atriði þessa verkþáttar eru einnig eðlileg að áliti matsmanns. Aftan: Skipta þurfti um hásingu þar sem upprunalega hásingin er ekki nægilega sterk til að þola það aukna álag sem 44 tommu dekkin skapa. Ford 10,25 hásing keypt notuð og gerð upp, sett 4,88 drifhlutfall og ARB driflæsing. Bremsur gerðar upp, settir nýir bremsu borðar, dælur, gormar, rör, slanga og handbremsubarkar. Ekki þurfti að skipta um hjólalegur en skipt var um pakkdósir og legur smurðar upp. Smíðað 4link stífukerfi ásamt loftpúðafjöðrun með 1500 kg. púðum, Koni dempurum, hæðarstilliventlum og hliðarstífu. Sett var orginal Ford ballans stöng. Breyta þurfti pústi að aftan. Settir Bens samsláttarpúðar. Niðurstaða: Ballans stöng er nauðsynleg hér af sömu ástæðu og á framhásingu, breyta þarf legu pústkerfis vegna fjöðrunarkerfis og aukaolíutanks. Önnur atriði þessa verkþáttar eru einnig eðlileg að áliti matsmanns. Yfirbygging: Klippa þurfti úr hjólskálum og brettum til að pláss væri fyrir dekkin. Einnig þurfti að klippa úr framhurðum bílsins og mála þær. Smíða þurfti upp gólf og bita til að yfirbyggingin héldi styrk sínum. Settar voru á brettakantar, málaðir í sama lit og bílinn, settar í þá mottur til varnar steinkasti. Sérsmíðuð stigbretti voru sett á, einnig aftan við afturhjól. Settar voru aurhlífar að framan og aftan með keðjum til varnar því að þær rækjust í dekkin. Sett var sérsmíðuð tveggja þrepa trappa fyrir farþega með lofttjakki til stýringar frá Barka hf. Niðurstaða: Vinna við úrklippur, brettakanta og aurhlífar er eðlileg, einnig vinna og efni í stigbretti, ekki var nauðsynlegt að setja stigbretti aftan við afturhjól reglugerðarlega séð. Trappa sú sem notuð var hefur sannað sig við íslenskar aðstæður umfram aðrar gerðir og var því eðlilegt að nota hana, kostnaðarlega séð breytti það mjög litlu. Annað: Smíðuð var spilfesting að framan og spil sett í með öllum frágangi. Hlífðarplat úr áli var sett undir mótor. Dráttarkrókar voru settir að framan. Smíðaður var ryðfrír auka hráolíutankur og settu í að aftanverðu með öllum tengingum og dælu til að dæla yfir í aðaltankinn. Smíðað var dráttarbeisli að aftan. Smíðuð var undirakstursvörn að aftan. Tvær loftdælur voru settar í bílinn önnur var fest á grind en hin var sett inn í innréttingu í farangursgeymslu að aftan, dælurnar voru samtengdar. Loftkerfi fyrir loftpúðafjöðrun, driflæsingar, tröppu og dekk var sett í fram í húddi og stýribúnaði komið fyrir undir bílstjórasæti. Loftkútur var settur undir bíl, framan við aukatank. Tvöfalt rafkerfi var sett fyrir loftdælur. Sett voru breiddarljós að framan og aftan. Hjólskál hægramegin að aftan var lækkuð og varð að fjarlægja innréttingu þeim megin í bílnum til að það væri framkvæmanlegt. Mælaborð var tekið úr og sett í aftur og tengt við rafkerfi. Annar aðili sá um vinnu við mælaborð. Niðurstaða: Annað efnisval í aukaolíutank hefði lækkað kostnað um 15.000 kr. Ein loftdæla með einföldu loft og rafkerfi hefði dugað og kostnaður þar með lækkað sem því nemur. Hjólskál hægra megin að aftan var ekki nauðsynlegt að breyta nema til þæginda fyrir farþega. Önnur atriði þessa liðar telur matsmaður að hafi verið staðið eðlileg að. Seinni matsspurningunni er svarað þannig: Hér er sundurliðun á áætluðu efni og vinnu við verk þetta. Sundurliðunin miðast við verðlag 2004 Vinnuliðir eru sundurliðaðir eins og hægt er á hinum ýmsu verkþáttum og stuðst við meðalverð útseldrar vinnu breytingarverkstæða á höfuðborgarsvæðinu árið 2004 kr. 4.275 á tímann. ... Efni: ... Undirvagn: ... Samtals: 962.742 kr. Eftirfarandi eru þeir hlutir sem Bjarni útvegaði og ekki er ágreiningur um en verða að vera með í matinu til að niðurstað verði rétt. ... Samtals. 543.620 kr. Yfirbygging: ... Samtals. 257.114 kr. Annað: ... Samtals. 559.967 kr. Eftirfarandi eru þeir hlutir sem Bjarni útvegaði og ekki er ágreiningur um en verða að vera með í matinu til að niðurstað verði rétt. ... Samtals. 286.019 kr. Efni samtals alls 2.609.462 kr. Vinna ... Undirvagn: ... Yfirbygging: ... Annað: ... Vinna samtals. 398 t 1.701.450 kr. Samtals efni og vinna: 4.310.912. kr. Með beiðni hinn 22. mars 2007 fór stefnandi fram á dómkvaðningu yfirmatsmanna til að láta í té skriflegt og rökstutt álit á því hvað teljist sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir eftirtalið efni sem í té var látið: Undirvagn Loftlæsing að framan, D-60. Loftlæsing að aftan , Ford 10,25. Hæðarventlar Four link fr. og aft. ft.tilb.f/ásetningu Hlutfall aftan Ford 10,25. Legusett í drif D-60 að framan. Legusett í drif 10,25 að aftan Stýrisdempari. Tog- og millibilsstöng. Bremsurör. Yfirbygging og annað Brettakantar. Boddyblikk. Vinkill 30 x 30 og 40 x 40. Loftdæla, Viair. Dráttarbeisli tilb.til undirsetningar. Trappa, tilb.til ásetningar. Mile Marker spil. Auka olíutankur, tilb. til ísetningar, ryðfrír. Þá er þess krafist sérstaklega að yfirmatsmenn láti í té skriflegt og rökstutt álit á því hver sé eðlilegur fjöldi klukkustunda við framkvæmd á eftirtöldum verkliðum.: Undirvagn Fjöðrunarkerfi sett undir að framan og aftan. Stýrismaskína tekin úr og sett í, gerð tilbúin fyrir stýristjakk. Ballans stangir. Breyting á upprunalegum olíutanki án úrtekningar eða ísetningar. Mælaborð tekið úr og sett í, ásamt breytingum á því. Uppsetning á stigbretti, tröppu og aurhlífum. Þá er þess loks krafist að yfirmatsmenn láti í té skriflegt og rökstutt álit á því hvert sé sanngjarnt og eðlilegt verð á útseldri vinnu yfirmatsbeiðanda pr. klukkustund á þeim tíma sem framkvæmdin var unnin. Til að framkvæma hið umbeðna mat voru Hafsteinn Hafsteinsson rennismiður og Jónas Jónasson verkfræðingur dómkvaddir. Matsgerð þeirra er dagsett 9. febrúar 2008 og var hún lögð fram í héraðsdómi 13. mars 2008. Þar segir undir fyrirsögninni Sanngjarnt og eðlilegt endurgjald á efni (A) m.a.: Matsmenn voru sammála um að til þess að nálgast þetta atriði í yfirmatinu væri sanngjarnt að miða við möguleika beggja aðila til að afla efnisins/íhlutanna á „fyrirliggjandi“ verði á markaðnum. Þá skyldi einnig tekið tillit til þess að yfirmatsbeiðandi hefur með höndum atvinnurekstur og aflar íhlutanna á öðrum kjörum en um einstakling væri að ræða. Eðlilegt endurgjald hans fyrir umsýslu, útvegun, birgðahald o.s.frv. er innifalið í þeim mismun sem er á innkaupsverði hans og útsöluverði. Með hliðsjón af ofanrituðu var aflað upplýsinga um hvert væri verð þessara íhluta hjá nokkrum söluaðilum. Með þeim hætti þykir yfirmatsmönnum eðlilegur samanburður á möguleikum beggja aðila til að nálgast íhlutina á sanngjörnu verði. Þá segir í matsgerðinni undir fyrirsögninni Verð á útseldri vinnu (C): Launakostnaður starfsmanna fyrirtækja í þessar grein er að jafnaði stærsti einstaki kostnaðarliðurinn í rekstri fyrirtækjanna. Til þess að gera sér grein fyrir hvernig þessi taxti útseldrar vinnu hefði hugsanlega þróast, voru yfirmatsmenn sammála um að nota til viðmiðunar þróun launavísitölu á almennum markaði á tímabilinu, en hún var 97,6 í fyrsta ársfjórðungi 2005 og 122,6 í þriðja ársfjórðungi 2007 þegar yfirmatsmenn könnuðu þennan þátt. Til þess að meta hvað væri eðlilegt verð á útseldri vinnu voru nefndarmenn sammála um að sanngjarnt væri að skoða tímagjald nokkurra samkeppnisaðila yfirmatsbeiðanda. Skoðuð var því útseld vinna hjá nokkrum verkstæðum í þessari grein í september 2007. Taxti þeirra var síðan bakreiknaður m.v. launavísitölu. Við samanburð kom í ljós að meðal taxti reiknaður á þennan hátt væri kr. 4.920 með virðisaukaskatti. Við samanburð á útseldri vinnu á breytingaverkstæðum á núvirði og framreiknuðu tímagjaldi yfirmatsbeiðanda frá umræddum verktíma kemur einnig í ljós að útseld vinna yfirmatsbeiðanda er vel innan þess ramma sem er á þessum markaði. Rétt er að taka fram að talsverð samkeppni ríkir á þessum markaði og verðlagning að öllu leyti frjáls og ekki væri nema eðlilegt að aðilar sem hafa meiri reynslu selji sinn tíma (selji sína vinnu) á hærra verði en þeir sem reynsluminni eru. Yfirmatsmenn gera því ekki athugsemd við taxta yfirmatsbeiðanda kr. 4.793.- m.vsk. Þá segir í matsgerðinni undir fyrirsögninni Eðlilegur fjöldi vinnustunda á tilteknum verkliðum (B): Fjöðrunarkerfi sett undir framan og aftan Í því er fólgið að koma fyrir „fourlink“ stífukerfi í bíl og smíða og koma fyrir efri og neðri púðafestingum, samsláttarpúðum, efri og neðri demparafestingum og þverstífum að aftan og framan. Taka verður mið af því að yfirmatsbeiðandi hefur breytt þó nokkrum fjölda bifreiða af þessari gerð fyrir loftpúða og 44 tommu dekk eins og reikningar sýna. Því hlýtur hönnunarkostnaður að vera í lágmarki við hvern bíl. Vinna 100 klst. Stýrismaskína tekin úr og gerð tilbúin fyrir stýristjakk Taka skal tillit til þess að bifreiðin er á lyftu vegna breytinga á hjólabúnaði og stýrismaskína þá þegar aftengd frá stýrisstöngum. Vinna 5 klst. Ballans stangir Taka skal tillit til þess að bifreiðin er á lyftu vegna breytinga á hjólabúnaði. Stöngin að framan er beygð lítillega frá upphaflegu formi. Vinna 12 klst. Breyting á olíutanki Skorið framan af tanknum og soðinn gafl í. Tankurinn er úr svörtu járni. Vinna 3 klst. Mælaborð tekið úr og sett í aftur með breytingum Mælaborð fjarlægt úr bifreiðinni, síðari breytingar yfirmatsbeiðanda og ísetning. Vinna 5 klst. Uppsetning á stigbrettum, tröppu og aurhlífum Gunnar Egilsson, forsvarsmaður stefnanda, gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að hann þekki stefnda frá því að þeir voru að keyra saman, nágranni þeirra sé félagi hans. Hann kvaðst vera „í þessum breytingum“ og hafi verið að klára að breyta bíl fyrir annan félaga þeirra, þegar stefndi bað hann um að breyta „þessum bíl“. Stefndi hefði hringt til hans og þeir hist og hann beðið hann um að breyta bíl. Gunnar kvaðst hafa vitað að þegar stefndi keypti bílinn þá hafi hann keypt afturhásinguna með og milligírkassann. Umræða hefði verið um þetta og það vitað að þetta færi sömu leið og Herbert hafði farið. Kvaðst hann hafa spurt stefnda hvort hann vildi fá tilboð eða hvort hann vildi taka þessu eins og Herbert hafi gert. Stefndi hafi ákveðið að gera eins og Herbert, þ.e. að verkið yrði unnið í tímavinnu og stefndi útvegaði þá hluti eins Herbert hafði gert, tók út ákveðna hluti, sem teknir voru út á Ljónsstöðum. Hann hafi bara verið í eigin reikningi þar og þessir hlutir sem hann [Gunnar] vissi að voru teknir þar. Vísað var til að síðan hafi verið talað um spil og fleira og spurt var hvenær það hafi komið til. Gunnar sagði að það hefði verið á miðjum smíðaferlinum. Stefna málsins var lögð fyrir Gunnar og vísað til svokallaðra viðbóta við verkið, sem fram koma neðst á bls. 2 í stefnunni. Spurt var hvort þetta væru hlutirnir sem bættust við „í því ferli“. Gunnar sagði að svo hefði verið. Þá var spurt, hvað stefndi hefði sjálfur skaffað, og vísað til greinar ofar á bls. 2 í stefnunni og spurt, hvort þetta væri réttur listi yfir það sem stefndi kom sjálfur með. Gunnar játaði því. Lagt var fyrir Gunnar dskj. nr. 6, sem kallað er Yfirlit yfir efnisnotkun o.fl. vegna bifreiða stefnda í skrá stefnanda yfir framlögð skjöl við þingfestingu málsins. Vísað var til þess að þar standi að 436 tímar hafi farið í verkið en krafist væri á reikningum fyrir 472 tíma. Gunnar sagði að þeir hefðu klárað bílinn í lok ágúst eða byrjun september en hann hafi ekki skrifað reikninginn fyrr en 25. nóvember 2004. Það hafi verið vegna þess að stefndi hafi ekki viljað samþykkja þetta. Hann hafi reynt eins og hann gat að ljúka þessu máli af því að hann hafi gefið stefnda ákveðinn afslátt þarna, 36 tíma afslátt af vinnu. Þegar hann hafði ekki árangur sem erfiði að ganga frá þessu á þessum nótum þá hafi hann skrifað fullan reikning eins og til hafi staðið, enda væri þetta [dskj. nr. 6] bara vinnuplagg. Lögð voru fyrir Gunnar dskj. nr. 3, 4 og 5, sem eru myndrit af reikningum stefnda á stefnanda, dags. 31. ágúst 2004, 25. nóvember 2004 og 26. janúar 2005. Gunnar sagði að þetta væru reikningar stefnanda vegna verksins sem hér um ræðir. Þá var spurt hvort dskj. nr. 6 væri rétt skrá yfir þá hluti sem notaðir voru og stefnandi skaffaði. Gunnar sagði að svo væri. Vísað var til dskj. nr. 8, 9 og 10, sem varða viðskipti stefnanda við björgunarsveitir og Landsvirkjun. Gunnar sagði að þessir reikningar hefðu verið greiddir án vandræða. Um svipaða vinnu hafi þar verið að ræða [eins og við bifreið stefnda]. Tvær af þessum bifreiðum hafi verið nákvæmlega eins. Vísað var til dskj. nr. 11 og 12, sem eru myndrit af reikningum Jeppasmiðjunnar ehf. á Ljónsstöðum á stefnda. Gunnar sagði að þetta væru reikningar fyrir hluti sem stefndi hefði tekið út. Kvaðst hann fyrst hafa séð þessa reikninga við matsgerðina. Gunnar kvaðst ekki hafa lofað stefnda að afhenda honum bifreiðina á ákveðnum tíma. Hann sagði að staðið hefði til að stefndi myndi keyra fyrir sig á móti. Stefndi hefði vitað að hann var með verkstæði og var að keyra. Staðið hefði til að stefndi myndi keyra fyrir hann til að hann gæti verið fljótari með bílinn. Stefndi hefði lítið keyrt fyrir hann, aðeins tvo túra á meðan á breytingunni á bifreiðinni stóð í júlí og ágúst. Þar með hefði verkinu seinkað. Hann hefði ekki tekið fram hvenær hann lyki því. Gunnar sagði að bifreiðina, sem stefndi ók fyrir hann, hafi fyrirtæki hans, Hald hf., átt. Stefnda hefði verið bent á þetta þegar hann kom með reikninginn fyrir keyrsluna. Gunnar kvaðst hafa sagt honum að hann vildi fá reikninginn skráðan á Hald hf. en ekki fengið það. Reikningurinn hafi verið skráður á stefnanda. Gunnar kvað vinnu við bifreið stefnanda ekki hafa dregist óeðlilega mikið. Gunnar sagði að akstur stefnda fyrir Hald hf. hafi ekki átt að lækka verðið fyrir breytingu á bifreið stefnda. Gunnar kvað svo ekki hafa verið; málið hafi verið að flýta verkinu. Þá hafi staðið til að stefndi ynni sjálfur við breytinguna, en það hefði hann ekki gert. Gunnar kvaðst hafa afhent stefnda bifreiðina án þess að fá greiðslu á móti vegna þess að hann hefði treyst honum. Lögmaður stefnanda vísaði til matsgerða, er liggja fyrir í málinu, og benti á að þar væru metnir vinnutímar við loftpúðafjöðrun að framan og aftan og fourlink fjöðrunarkerfi og spurði hvort hann væri sáttur við þessa niðurstöðu og teldi hana rétta. Gunnar neitaði því að kvað hana vera of lága miðað við tímafjöldann, hversu mikill tími færi í að koma fyrir og festa fourlinkstífurnar á hásingunum undir á grindina, smíða púðafestingar, smíða samsláttarpúðafestingar, smíða demparafestingar, smíða skástífufestingar. Í fyrra matinu hafi verið sagt að þetta væru 40 tímar og hafi hann gagnrýnt það. Þá hafi þetta farið í yfirmat og þá hafi 100 tímar verið settir í þetta. Kvaðst hann vita upp á hár hvað færi mikill tími í þetta, þeir væru að gera þetta alla daga. Það fari í þetta tæpir 200 tímar. Lögmaður stefnanda vísaði til þess að í málinu væri haldið fram að hann væri í vanskilum við birgja og lokað væri fyrir viðskipi hans. Gunnar kvaðst ekki vita hvar stefndi hefði fengið þessar upplýsingar. Hann kvaðst ekki vita til þess að hann væri í vanskilum við einhverja sem lokuðu á viðskipti við hann. Lögmaðurinn spurði hvort einhver vandamál hefðu komið upp hjá stefnda í sambandi við bílinn þar sem reynt hefði á ábyrgð stefnanda. Gunnar kvað svo hafa verið. Það hafi tvisvar gerst hjá þeim, sem aldrei hafði gerst áður, að þeir hefðu keypt lím hjá ákveðnum aðila til að líma saman boltana til að festa keisinguna við drifið að aftan. Þeir hefðu losnað og skemmt hásinguna. Hann hafi tekið þetta strax að sér og lagað það án þess að stefndi þyrfti að greiða fyrir það. Hann hafi skipt um hásingu og skipt um hlutfall sem hefði kostað mikið fé. Hann hafi sett þetta saman aftur og aftur hefði þetta gerst. Hann hefði furðað sig á því. Stefndi hefði farið með bílinn inn í Stál og stansa og kvaðst hann hafa greitt reikninginn þar að fullu; tjón hjá sér hafi verið upp á 600.000, þegar upp var staðið. Stefndi hefði ekki haft aukakostnað út af því. Komið hefði í ljós að límið var gallað, þoldi ekki þann hita sem gefinn var upp og var það ástæðan fyrir að þetta losnaði. Vísað var til dskj. nr. 6, sem áður var getið, og bent á að þar væri liður sem nefndur væri ýmislegt að fjárhæð 80.000 kr. Spurt var hvort hann gæti upplýst um hvað væri að ræða. Gunnar kvaðst ekki geta svarað því nákvæmlega hvað þetta væri. Þetta væri hitt og þetta sem væri verið að tína til inn í þetta. Vísað var til dskj. nr. 11 og 12, sem áður var getið. Spurt var hvort hann kannaðist við að hafa farið með stefnda upp að Ljónsstöðum til að taka út hluti. Gunnar kvaðst ekki muna hvort hann hefði skutlað honum þangað eða hvort þeir hefðu farið saman þangað. Þá var spurt hvort hann hefði tekið þarna út hluti í bílinn. Gunnar kvaðst ekki hafa tekið út hluti í bílinn og sagði að stefndi hefði nýtt sér afsláttinn. Ákveðið hefði verið að gera það þannig, nákvæmlega eins og Herbert gerði. Spurt var hvort stefndi hefði persónulega tekið þessa hluti út og farið með þá til hans, eða hann [Gunnar] tekið þá út. Gunnar kvaðst ekki muna hvernig þetta þróaðist, hvort hann hafi tekið þessa hluti, en þetta hafi allt farið í bílinn. Hann kvaðst ekki muna hvort stefndi náði í hlutina eða hann náði í þá. Það gæti meir en verið að hann hafi náð í einhvern hluta af þessu. Þegar stefndi var ekki við þá hafi hann þurft að ná í hlutina. Kvaðst hann hafa t.d. spurt stefnda hvort þeir ættu að skipta um allt í bremsum í þessum hásingum og stefndi játað því en ekki verið á svæðinu. Þá hafi hann farið og náð í hlutina. Hann kvaðst sjálfur hafa valið þá hluti sem þurfti í bifreiðina. Gunnar sagði að þrír hefðu unnið á verkstæðinu við bifreiðina en mestan tímann tveir. Þriðji maðurinn hefði komið rétt í lokin. Lögmaður stefnda sagði að í dómskjölum málsins kæmi fram að hann hefði gefið stefnda verðáætlun í verkið og spurði hvort hann gæti greint frá henni. Gunnar kvaðst hafa nefnt verðhugmynd. Hann kvaðst hafa setið fyrir framan tölvuna og spurt stefnda að því hvort hann vildi fá tilboð eða hvort hann vildi gera þetta eins og Herbert. Þá hafi stefndi spurt hvort væri hagkvæmara. Þá hefði hann sagt að hagkvæmara væri fyrir stefnda að gera þetta þannig að stefndi tæki út hlutina niðri á Ljónsstöðum og skaffaði þá hluti sem hann ætti til, þ.e. hásingu og millikassa, þar með t.d. hafi hann hjálpað stefnda að skipta út afturhásingu sinni til að fá aðra. Stefndi hafi ekki keypt afturhásingu. Gunnar kvaðst hafa gefið stefnda upp tölur 3.500.000 til 3.700.000 og hafi þá miðað við að ynni stefndi mikið í bílnum yrði verðið lægra en 3.700.000 krónur. Síðan komi viðbótin sem er tæpar 400.000. Þetta hefði ekki gengið eftir því að stefndi hafnaði tilboði. Hann kvaðst ekki kannast við að hafa sagt stefnda að það væri allur pakkinn. Hann hafi vitað hvaða hluti stefndi skaffaði. Hann vísaði til þess að hann hafi gert tilboð í aðra bíla upp á 5.200.000 krónur. Gunnar sagði að yfirleitt taki svona verk átta vikur. Þeir hefði verið að ljúka við bifreið Herberts og bifreið stefnda hefði komið inn strax á eftir. Spurt var hvort hann hefði sagt að í dagskránni hjá honum væri ljóst pláss fyrir bifreið stefnda. Gunnar kvaðst ekki muna það. Hann kvaðst ekki hafa heyrt að stefndi hefði bókað ferðir fyrir bifreiðina í ágúst fyrr en langt var komið með smíði hennar. Gunnar sagði að stefndi hefði ekið fyrir hann tíu ferðir, tvær á meðan bifreið stefnda var hjá stefnanda. Hann kvaðst ekki muna hvort hann hefði sagt stefnda að skrifa reikninga fyrir það á Hald hf. en honum hefði verið bent á það í nóvember þegar þeir voru að reyna að ganga frá málunum. Gunnar kvaðst hafa breytt tíu til fimmtán bílum áður en hann breytti bifreið stefnda. Hann kvaðst nú vera lengur að gera það en áður. Verkið hefði þróast og væri nú vandaðra. Nú færu hátt í 500 vinnustundir í svona bíl. Vísað var til þess að hann hefði sagt að hann hefði breytt svipaðri bifreið fyrir Björgunarsveitina Stefán. Gunnar kvað upprunalega hugmynd um þá breytingu hafa verið að bílinn yrði á fjöðrum að aftan. Vísað var til dskj. nr. 9, sem er myndrit af reikningi stefnanda á Björgunarsveitina Stefán, dags. 15. október 2004, ásamt greinargerð um efni, magn, verð og vinnutíma. Bent var á að þarna væru vinnustundirnar 420 og spurt var hvort það væri raunhæft fyrir svona bifreið. Gunnar sagði að gólfið hefði ekki verið tekið niður í þeirri bifreið, ekki sett spil á bílinn og ekki trappa. Gunnar kvaðst hafa haft tímaskráningu og þannig haldið utan um vinnustundir við bifreiðar. Hann hafi ekki verið krafinn um tímaskýrslu en hún væri til. Vísað var til dskj. nr. 3 og 4, sem eru myndrit af reikningum stefnanda á stefnda, dags. 25. nóv. 2004 og 31. ágúst 2004. Bent var á að á dskj. nr. 3 stæði Vinna við breytingu samk. vinnuseðli tilboði hluta 1. Spurt var til hvers væri vísað. Gunnar sagði að hann vissi ekki hvernig hann ætti að orða það. Kona hans hefði skrifað þetta. Þá var bent á að á dskj. nr. 4 stæði vinna samkv. vinnuseðli. Spurt var hvort vísað væri til dskj. nr. 6, sem áður var getið. Gunnar játaði því. Spurt var hvað hann væri lengi að setja drullusokka á svona bíl. Gunnar kvaðst ekki muna það en í því fælist að smíða festingu, vinkillinn væri tekinn, sagaður og boraður niður og festur í grindina og sett skáfesting í hana að aftan ef hún væri notuð að aftan. Hann kvaðst hafa smíðað álhorn í þetta að aftan á þessum bíl. Það tæki einn til tvo tíma að setja síðan drullusokkin á. Vísað var þá til þess að í yfirmatsgerðinni væri sagt að það tæki átta tíma. Gunnar kvaðst ekki geta svarað því nákvæmlega hvernig það var reiknað út. Spurt var hvað tæki langan tíma að skipta um stýrismaskínu. Gunnar kvaðst hafa reiknað með að það tæki sjö tíma. Spurt var hvort aðrar bifreiðar hefðu verið í breytingu hjá honum á þessum tíma. Gunnar kvað einhverjar smávegis viðgerðir hafi verið gerðar á öðrum bifreiðum. Spurt var hvort hann hefði verið búinn að samþykkja afslátt er næmi 36 tímum. Gunnar kvaðst hafa boðið stefnda það en hann hafi ekki viljað ganga frá reikningnum og þá hafi reikningurinn verið tekinn til baka. Spurt var hvort hann kannaðist við að hafa lækkað einstaka liði eins og til dæmis spilið og þessa tíma sem hann kalli ýmislegt. Gunnar kvaðst ekki muna það. Spurt var hver hefði útbúið reikninga fyrir stefnanda. Gunnar sagði að kona hans, Sæunn Lúðvíksdóttir, skrifaði reikningana. Stefndi, Bjarni Svavar Hjálmtýsson, gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að hann hefði keypt umrædda bifreið af IB á Selfossi, er flytji inn ameríska bíla. Hann hafi verið með bifreiðina heima um tíma og hefði hugsað sér að fara með hana í breytingu hjá KK bílaþjónustunni en Kiddi hefði sagt honum að hann gæti ekki lokið við það fyrir sumarvertíðina vegna þess að hann væri önnum kafinn. Bjarni kvaðst því hafa verið á báðum áttum hvað hann ætti að gera. Hann hafi haft vinnu fyrir bifreiðina óbreytta við að sækja fólk út á Keflavíkurflugvöll og austur í Vík í „trúss“ fyrir Fjallabak, getað notað bifreiðina þannig. Þar sem leiðir hans og Gunnars hefðu legið saman í akstri, hafi Gunnar frétt að hann væri kominn með bifreið. Bjarni kvaðst hafi farið í Breyti og í Stál og stansa og fengið tölur frá þeim, u.þ.b. 3.000.000, 3.200.000, 3.300.000. Kvaðst hann hafa velt þessu fyrir sér, en Gunnar hefði sagt honum að hann gæti tekið við bílnum fyrir hann, hann hefði „gat“ fyrir það. Bifreið Herberts hefði þá verið inni. Hins vegar kvaðst Bjarni ekki hafa verið að flýta sér á þessum tíma, en svo hafi hann tekið ákvörðun um það. Kvaðst hann hafa lent í því að Herbert bað hann að fara austur með dekk og sækja bílinn fyrir sig. Hafi þeir farið saman í bifreið sinni. Herbert hefði þurft að fara í bæinn aftur, en hann hafi starfað hjá lögreglunni. Bjarni kvaðst hins vegar hafa orðið eftir. Bifreið Herberts, sem er sambærileg við bifreið hans, hafa verið inni á lyftu. Hafi þeir tekið bílinn niður og sett á hann dekkin og ýtt honum út, en drifsköftin voru ekki komin. Hafi hann og Gunnar eftir kaffitímann farið í amerískri bifreið Gunnars niður á Ljónsstaði til að ná í drifsköftin en þau voru ekki tilbúin. Þungt hefði verið í mönnum þar. Tyrfingur hafi hreytt einhverju í Gunnar. Lofað hefði verið að drifsköftin kæmu seinni hluta dags og staðið hefði verið við það. Þau hefði verið sett undir og bifreiðin tilbúin. Þetta hafi verið um kl. fimm eða sex. Hann og Gunnar hefðu sest inni á skrifstofu Gunnars og hafi hann spurt Gunnar hvað svona breyting á bifreið [Herberts] kostaði. Gunnar hafi svarað: „ég er dýr, þrjár fimm þrjár sjö.“ Hafi hann þá spurt hvort það væri allur pakkinn eins og bifreiðin standi þarna nú. Gunnar hefði játað því. Kvaðst hann þá hafa sagt að hann væri tilbúinn að láta slag standa. Síðar hafi Gunnar kallað hann inn en sjálfur hafi hann átt framhásinguna, hann hafi keypt hana hjá Ingimar. Mikil eftirspurn hafi verið eftir þessum hásingum, Dana 60, en hann hafi átt hana. Hann hafi átt millikassa, en kassinn hafi verið klossaður, og hann skilað honum inn aftur. Bjarni kvaðst hafa gert Gunnari grein fyrir því, að hann ætti tvær ferðir fyrir Fjallabak um sumarið í ágúst. Hann hafi spurt Gunnar hvort bifreiðin kláraðist fyrir þann tíma. Gunnar hafi þá boðið honum flýtimeðferð. Bjarni kvaðst ekki hafa þekkt það, en Gunnar hafi boðið honum það að fyrra bragði. Bjarni kvaðst hafi tekið boðinu. Bifreiðin hafi farið inn og allt tætt úr henni á einum laugardagsmorgni. Gunnar hefði hringt í hann um hádegi, en hann hefði þá verið að keyra, og sagt honum að hann væri búinn að rífa allt undan bílnum. Kvaðst Bjarni þá hafa haldið að allt myndi ganga vel fyrir sig. Bjarni kvað það vera rétt hjá Gunnari að hann hefði sagt honum að hann skyldi keyra bíl Gunnars, en hins vegar lifi hann af því að keyra sinn bíl, við það starfi hann. Hann eigi Patrol og hafi sagt Gunnari að hann mundi láta hann ganga fyrir; ef hann hefði ekki túr á Patrolinn þá myndi hann keyra hans bíl og það hafi hann staðið að hluta til við. Þetta hafi verið tveir eða þrír túrar. Bjarni kvaðst síðar hafa borist ábendingar um að ekkert væri að gerast hjá Gunnari. Tíminn hefði liðið og hann ekki fengið bílinn afhentan fyrr en 3. september. Þegar þeir voru að aka frá Ljónsstöðum umrætt sinn, kvaðst Bjarni hafa spurt Gunnar, hvort hann ætti ekki að opna reikning á Ljónsstöðum til að ekki yrðu tafir á framgöngu málsins. Gunnar hefði síðan tekið alla þessa hluti út, en sjálfur hefði hann ekki tekið einn einasta hlut út þarna. Gunnar hefði bara fengið að fara inn á reikninginn hans þar, sem hann hafði opnað þarna vegna samskiptaörðugleika Gunnars [við Jeppasmiðjuna ehf. á Ljónsstöðum]. Bjarni sagði að upphaflega hafi verið talað um að það sem hann skaffaði kæmi til frádráttar. Hann hafi átt loftkúta hjá Kidda og allt sem hann skaffaði hafi átt að dragast frá umræddri kostnaðarfjárhæð, 3.500.000 – 3.700.000 krónum. Bjarni kvaðst hafa orðið að aflýsa tveimur tíudagatúrum fyrir Fjallabak sem hann átti, en verðmæti þeirra hafi verið 360.000 til 380.000 krónur fyrir túrinn. Bjarni kvaðst sjálfur lítið hafa unnið við bifreiðina, en þrifið lítils háttar á vinnustaðnum. Bjarni kvaðst samkvæmt dagbók sinni hafa ekið 11. maí fyrir Gunnar og sent reikning fyrir það á stefnanda og fengið greitt frá stefnanda. Hann hafi ekki vitað að Hald hf. [í eigu Gunnars] væri til. Hann hefði áður ekið fyrir Gunnar og fengið greitt fyrir það frá stefnanda. Spurt var hvort hann kannaðist við að Gunnar hefði hringt í hann og sagt honum að hann þyrfti að bæta við þessu eða hinu. Bjarni neitaði því. Gunnar hefði hringt í hann einu sinni seinni part dags og spurt hann hvort hann mætti sleppa AB bremsukerfinu. Hann hefði spurt Gunnar hvort það skipti miklu máli og hafi Gunnar neitað því. Hafi hann þá spurt Gunnar hvað það vigtaði í þessu máli og hafi hann tjáð að það væri 50.000 kr. Hafi hann þá sagt Gunnari að sleppa því. Bjarni kvaðst ekki kannast við að Gunnar hefði hringt í hann og sagt honum að hann þyrfti að fara í tiltekin aukaverk [varðandi bifreiðina]. Hann hafi beðið Gunnar um einn pakka upp á 3.500.000 – 3.700.000 og fengið hann. Spurt var hvaða verðáætlun hann hefði fengið í spilið. Bjarni sagði að bílinn hans Herberts hefði staðið þarna inni á gólfi með spilinu. Gunnar hefði spurt hann hvort hann vildi spil á bílinn og hann játað því. Þá eru það 120.000 kr. til viðbótar. Spurt var hvort það hefði verið með öllu eða bara spilið sjálft. Bjarni sagði að það hefði bara verið spilið. Vísað var til þess að þegar verkinu var lokið hafi Gunnar sett fram lista, sambærilegan dskj. nr. 6, sem áður var getið. Bjarni kvað Gunnar fyrst hafa prentað út lista sem hann [Bjarni] hefði merkt hjá sér nr. 1. Hann hefði sagt: „Nei Gunnar, þú rukkar mig ekki um 135.000 kr. fyrir spilið, það var fast verð.“ Bjarni kvað sér hafa þótt ýmislegt ansi hátt. Það hafi verið upp á 120.000 krónur og Gunnar hafi prentað annan lista út og lækkað þessi verð eins og um var samið. Ýmislegt hefði hann lækkað niður í 80.000. Kvaðst Bjarni hafa sagt við hann og orðað það þannig: „Að hann gæti ekki borgað fyrir hann fasteignagjöldin líka fyrir austan.“ Spurt var hvort hann kannaðist við að Gunnar hefði boðið honum afslátt. Bjarni neitaði því. Bjarni kvaðst halda að afslætti, sem Gunnar hafi talað um, sé ruglað saman við frádráttinn á akstrinum í tímafjölda. Vísað var til dskj. nr. 4, sem áður var getið, og spurt hvort hann vissi af hverju sá reikningur var hærri. Bjarni kvaðst hafa fengið þetta sent heim í gegnum bankann og fengið það síðan frá lögfræðingi Gunnars. Spurt var hvort hann kannaðist við að hafa verið boðinn afsláttur sem hann hafi hafnað. Bjarni kvaðst ekki kannast við það. Gunnar hafi bara ætlað að mínusa keyrslutímann frá heildartímanum. Hann hafi ætlað að finna út einhvern meðaltíma og lækka hann síðan niður. Bjarni kvaðst aldrei hafi heyrt minnst á afslátt. Lagt var fyrir Bjarna dskj. nr. 24, sem er myndrit af reikningum hans á stefnanda, dags. 2004, fyrir akstur Bjarna 11. maí til 10. ágúst 2004. Spurt var hvenær hann hefði gefið þessa reikninga út. Bjarni kvaðst halda að hann hafi gefið þá út eftir að Gunnar lét hann fá skjalið til að koma með reikning á móti því sem átti að dragast frá. Það hafi verið talað um það í upphafi. Hann hefði ekki getað gert það á undan. Hann hafi skrifað þessa reikninga eftir að hann fékk reikninga frá Gunnari á móti. Spurt var hvort hann vissi að keyrsla er starfsemi án virðisaukaskatts. Bjarni kvaðst vita það. Þá var spurt hverjum hann hefði afhent frumrit reikninga, sbr. dskj. nr. 24. Bjarni kvaðst hafa sent Gunnari þá. Fyrir réttinn kom Hafsteinn Hafsteinsson sem, ásamt Jónasi Jónassyni verkfræðingi, var dómkvaddur sem yfirmatsmaður, hinn 22. mars 2007, til að meta tiltekin atriði sem tengdust breytingum á bifreið stefnda, Ford Econoline, árg. 2004, með skráningarnúmerið VR-521. Hafsteinn staðfesti að hafa ásamt Jónasi unnið yfirmatsgerðina, sem fram kemur á dskj. nr. 19. Lögmaður stefnanda spurði hvort honum hefði þótt verkið eðlilegt og hvort honum hefði þótt vandað til verksins. Hafsteinn kvað verkið hafa verið eðlilega unnið; ekki hafi verið annað að sjá. Lögmaður stefnanda sagði að þeir hefðu aðeins fjallað um hönnunarkostnað og spurði hvort eðlilegt væri að hönnunarkostnaður við breytingar á bíl væri einungis lagður á fyrstu eintökin. Hafsteinn sagði að það væri matsatriði, hvað mætti dreifa honum. Spurning væri hvort maður hefði trú á því að margir svona bílar kæmu eða mörg svona verk, hvort maður væri að gefa sig út í þetta, hvort maður ætti von á því að tveir, fimm eða tíu bílar kæmu næstu árin. Þeim hefði ekki þótt rétt að kostnaðurinn legðist einungis á fyrstu tvo bílana. Lögmaður stefnda vísaði til þess að yfirmatsmenn hefðu metið fjölda vinnustunda við fjöðrunarkerfið til 100 klst., en hins vegar liggi fyrir undirmat, sem meti þetta 40 tíma verk, og spurt var hvers vegna. Hafsteinn kvaðst hafa unnið við svona bíla áður og reyndar stæðust þessir 40 tímar í undirmatinu engan veginn. Eins og fram hefði komið væri í því falið að smíða hluta af fjöðrunarkerfinu, bæði púðafestingu, demparafestingu og annað, sem ekki væri talið með sem smíði og sjálfu fourlinginu. Spurt var hvort tilteknir 100 tímar væru miðaðir við að vanur maður hefði unnið verkið, en stefnandi hafi sagt að hann hefði breytt minnsta kosti tíu bílum áður. Hafsteinn sagði að miðað hafi verið við að vanur og reyndur maður á þessu sviði hefði staðið að verki. Vísað var til þess að uppsetning á aurhlífum væri í yfirmatinu ætluð 8 tíma vinna, og sagt, að stefnandi hefði sjálfur upplýst fyrir dómi að hann hefði verið tvo tíma að þessu. Hafsteinn sagði að nokkur smíði hafi verið í kringum þetta og farið hefði verið eftir reynslu yfirmatsmanna af sambærilegu verki. Hafsteinn kvaðst aðspurður hvorki hafa átt viðskipti við stefnanda né verið í samstarfi við hann. Stefnandi hefði ekki haft samband við hann á meðan matsgerðin var unnin. Vísað var til þess að vinnuseðlar og tímatöflur liggi fyrir í málinu frá stefnanda um breytingar á öðrum bílum, sem hann segi sambærilegar, annars vegar upp á 420 og hins vegar upp á 430. En væru þessar vinnustundir lagðar saman með tilliti til yfirmatsgerðarinnar þá væru þetta um 479 vinnustundir. Hafsteinn sagði að matið á fjölda vinnustunda væri raunhæft. Matsmenn hefðu ekki vitað um tilboð stefnanda í önnur verk. Fyrir réttinn kom Þórarinn Guðmundsson bifreiðasmíðameistari, sem vann matsgerð, dags. 10. ágúst 2006, sem liggur fyrir í málinu sem dskj. nr. 17. Hann staðfesti að hafa unnið matsgerðina. Lögmaður stefnda spurði við hvað Þórarinn starfaði. Hann kvaðst í dag starfa sem verkstjóri þjónustustöðvar Bílabúðar Benna og hefði unnið sem slíkur frá árinu 2005; unnið að jeppabreytingum í Bílabúð Benna frá árinu 1999 til ársins 2004, og raunar unnið við jeppabreytingar meira og minna frá árinu 1982. Lögmaður stefnda spurði m.a. hvort eðlilegt hefði verið að meta vinnutíma 40 stundir við að setja fjöðrunarkerfi að framan og aftan undir umrædda bifreið stefnda, sbr. 2 lið á bls. 9 í matsgerðinni. Þórarinn kvað svo vera miðað við að þarna hafi verið búið að rífa allt undan bifreiðinni og gera allt tilbúið, allir hlutir hefðu verið tilbúnir til að setja þá undir. Þetta hafi reyndar bara verið samsetning á hlutum, hluta af kerfinu, síðan hefði átt eftir að ganga frá stýrisgögnum. Lögmaður stefnda spurði hvernig hann hefði fengið verðlagningu á hluti sem getið er á bls. 6 til 8 í matsgerðinni. Þórarinn kvaðst hafa fengið upplýsingar um það hjá Bílabúð Benna, en jafnframt spurst fyrir um það hjá öðrum, t.d. jeppasmiðjunni á Ljónsstöðum, IB á Selfossi, Fjallabílum og Stáli og stönsum. Lögmaður stefnda spurði hvernig hann hefði lagt mat á „tilfallandi kostnað“. Þórarinn sagði að að hluta til hefði það verið reiknað inn í tímagjaldið, en í svona stórum verkefnum eins og þessu væru aukalega teknar slípiskífur, skurðarskífur o.fl. Lögmaður stefnda spurði hvað áætlað hefði verið að uppsetning á aurhlífum tæki langan tíma. Þórarinn sagði að þegar unnið væri í stigabrettum, aurhlífum og brettaköntum þá gæti maður ekki reiknað með aukalega nema ef til vill klukkutíma fyrir hvern lið, nema um algjöra sérsmíði væri að ræða. Þá spurði lögmaður stefnda Þórarin hvort mat hans á efni og vinnu við umræddar breytingar í tilteknum fleiri liðum hefði verið eðlilegt og m.a. hvort vanur maður væri styttri tíma að vinna svona verk en óvanur. Þórarinn kvað svo vera. Lögmaður stefnanda spurði Þórarin hvort hann hefði breytt Econoline bíl í 44 tommur með fourlink og loftpúðafjöðrun allan hringinn. Þórarinn kvaðst sjálfur ekki hafa breytt með loftpúðafjöðrun en hafa gert það með blaðafjöðrun og gormafjöðrun. Hann hafi gegnum tíðina breytt 23 Econoline bílum. Lögmaður stefnanda spurði Þórarin hvor það væri rétt skilið hjá sér að í mati hans á tíma, sem tekið hefði að setja fjöðrunarkerfið undir bifreiðina að framan og aftan, hafi verið reiknað að festa fourlinkinn, búa til skrúfufestingar, búa til demparafestingar, samsláttarpúða og skástífufestingar. Þórarinn kvað svo ekki vera. Hann kvaðst hafa reiknað tímann inn í mat sitt á einingarverði á bls. 6 í matsgerðinni þar sem segir: Four link fr og aft. Tilbúið til ásetningar [samtals 142.110 kr.]. Sigríður Lovísa Arnarsdóttir gaf skýrslu gegnum síma. Hún staðfesti að hafa gefið yfirlýsingu, sem liggur skriflega fyrir í málinu sem dskj. nr. 23. Hún sagði m.a. að hún myndi eftir ferðum sem búið var að bóka stefnda til að taka að sér í ágúst 2004. Hann hefði átt að fá 600.000 til 700.000 kr. fyrir ferðirnar. Lögmaður stefnanda spurði hvernig þetta mál hefði verið leyst. Sigríður sagði að annar bílstjóri hefði verið fenginn til að gera þetta. Lögmaður spurði þá hvort hún vissi hver það væri. Sigríður kvaðst ekki muna eftir því. Ályktunarorð: Aðilar sömdu um að stefnandi tæki að sér að breyta bifreið stefnda, Ford Econoline árgerð 2004. Um munnlegan samning er að ræða og ber þeim hvorki saman um um hvaða breytingar var samið né hvenær verkinu skyldi lokið. Í stefnu er greint frá því að verkið hafi verið unnið í tímavinnu í 472 tíma, fyrir 4.793 kr. á tímann með virðisaukaskatti. Stefndi mótmælir hins vegar tímagjaldinu sem of háu, sem og fjölda vinnustunda. Reikningar, sem stefnandi byggir kröfufjárhæð sína á, liggja fyrir í málinu sem dskj. nr. 3, dags. 31. ágúst 2004, að fjárhæð 1.245.000 kr., og dskj. nr. 4, dags. 25. nóvember 2004, að fjárhæð 2.861.439 kr., eða samtals að fjárhæð 4.106.283 kr., en stefndi hafi greitt 2.502.477 kr. Fyrir rétti kvaðst Gunnar Egilson, forsvarsmaður stefnanda, hafa gefið stefnda upp tölur 3.500.000 til 3.700.000 og hafi þá miðað við að ynni stefndi mikið í bílnum yrði verðið lægra en 3.700.000. Síðan hafi komið til viðbót við verkið að fjárhæð tæpar 400.000 kr. Stefndi heldur því fram að samið hafi verið um að hann fengi bifreið sína fullbúna frá stefnanda í byrjun ágúst 2004. Þessu er mótmælt af hálfu stefnanda. Þá er ágreiningur um í hvaða mæli vinna stefnda á verkstæði stefnanda og akstur stefnda fyrir Gunnar Egilsson, forsvarsmann stefnanda, skyldi mæta andvirði kostnaðar við breytingar stefnanda á bifreið stefnda. Af hálfu stefnanda er haldið fram að þetta framlag stefnda hafi eingöngu átt að stytta verktímann við breytingar á bifreiðinni, en stefndi heldur því fram að vinnuframlag hans í þessa veru hafi átt að koma til skuldajöfnunar á móti kostnaðarverði á breytingu bifreiðarinnar. Ekkert er ljóst í þessu efni. Á hinn bóginn er ekki ágreiningur um verkgæði stefnanda. Þá er álit sérfróðra meðdómsmanna að útsöluverð efnis sé raunhæft og óverulegur munur sé á reikningum stefnanda og mötum dómkvaddra matsmanna. Stefnandi er félag, sem rekur bifreiðaverkstæði og selur þjónustu sína. Stefnandi stóð því nær en stefndi, kaupanda þjónustunnar, að skrásetja viðskipti og samninga þeirra í milli. Er því rétt að stefnandi beri halla af skorti á haldbærum skriflegum gögnum um samning félagsins við stefnda. Að öllu virtu, sem hér hefur verið rakið, verður það niðurstaða dómsins að sýkna beri stefnda af kröfum stefnanda. Með vísun til 3. mgr. 130 gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu. Páll Þorsteinsson héraðsdómari, Jón Hjalti Ásmundsson vélaverkfræðingur og Ragnar Valsson bifreiðasmiður kveða upp dóminn. DÓMSORÐ: Stefndi, Bjarni Svavar Hjálmtýsson, er sýkn af kröfum stefnanda, Icecool ehf. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 198/1999
Kærumál Málskostnaðartrygging
Hlutafélagið A þótti ekki hafa sýnt fram á að árangurslaust fjárnám gæfi ranga mynd af fjárhag þess eða stutt það viðhlítandi gögnum að fjárhagurinn hefði breyst frá því að gerðin fór fram. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að A skyldi leggja fram málskostnaðartryggingu í máli sínu gegn Ú, þó þannig að fjárhæð tryggingar var lækkuð.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Markús Sigurbjörnsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 6. maí 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 26. apríl 1999, þar sem sóknaraðila var gert að setja málskostnaðartryggingu að fjárhæð 500.000 krónur í máli hans á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í o. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hafnað verði kröfu varnaraðila um málskostnaðartryggingu, en til vara að fjárhæð hennar verði lækkuð. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sóknaraðila gert að greiða kærumálskostnað. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að sóknaraðila beri að setja málskostnaðartryggingu. Er fjárhæð hennar hæfilega ákveðin 300.000 krónur. Skal hún sett með peningum eða bankaábyrgð, sem afhent verði héraðsdómara innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms. Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af þessum þætti málsins í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Sóknaraðila, Axarfelli ehf., ber að setja málskostnaðartryggingu að fjárhæð 300.000 krónur með peningum eða bankaábyrgð, sem afhent verði héraðsdómara innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa dóms. Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.
Mál nr. 167/1999
Kjarasamningur Hvíldartími
F starfaði sem flugumferðarstjóri hjá FMS. F krafðist sérstakrar greiðslu þar sem hann hefði ekki náð umsaminni lágmarkshvíld þegar hann vann tímabundið í flugturninum í Vestmannaeyjum árin 1995 og 1996. Talið var að á fundi fjármálaráðuneytisins og Félags íslenskra flugumferðarstjóra árið 1988 hefði tekist samkomulag um fjölgun fastra yfirvinnustunda flugumferðarstjóra í Vestmannaeyjum gegn því að greiðslur fyrir bakvaktir og skerta næturhvíld teldust innifaldar. Með samningnum hefði komist á samkomulag með aðilum um frávik frá reglum IX. kafla laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sem þá gilti um hvíldartíma og frídaga. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna FMS af kröfum F.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Pétur Kr. Hafstein, Guðrún Erlendsdóttir og Hrafn Bragason. Áfrýjandi skaut máli þessu til Hæstaréttar 21. apríl 1999. Hann krefst þess að stefndi greiði 610.825 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 53.270 krónum frá 1. september 1994 til 1. mars 1995, af 71.300 krónum frá þeim degi til 1. september s.á., af 252.849 krónum frá þeim degi til 1. október s.á., af 313.364 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 1996, af 344.198 krónum frá þeim degi til 1. september s.á., af 573.643 krónum frá þeim degi til 1. október s.á., af 589.060 krónum frá þeim degi til 20. desember s.á., en af 610.825 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að verði krafa áfrýjanda tekin til greina verði dráttarvextir aðeins dæmdir frá þingfestingu málsins í héraði og málskostnaður felldur niður. Málavextir koma fram í héraðsdómi. Áfrýjandi krefst sérstakrar greiðslu þar sem hann hafi ekki náð umsaminni lágmarkshvíld þegar hann vann tímabundið í flugturninum í Vestmannaeyjum 1995 og 1996. Staðfesta ber þá niðurstöðu héraðsdóms með skírskotun til forsendna hans að á fundi fulltrúa fjármálaráðuneytis og Félags íslenskra flugumferðarstjóra 6. apríl 1988 hafi tekist samkomulag þess efnis að föstum yfirvinnustundum flugumferðarstjóra á Akureyri og í Vestmannaeyjum yrði fjölgað í 50 á mánuði gegn því að greiðslur fyrir bakvaktir og skerta næturhvíld teldust innifaldar. Í héraðsdómi er frá því greint að þannig hafi þetta verið framkvæmt allt þar til ákvörðun var um það tekin á samstarfsnefndarfundi samningsaðila 17. desember 1996 að í flugturni í Vestmannaeyjum gilti ákvæði um lágmarkshvíld samkvæmt grein 2.6 í kjarasamningi aðila. Framkvæmdinni var þá breytt og eftir það greitt sérstaklega vegna skerðingar á hvíldartíma. Telja verður að með samkomulaginu sem tókst 6. apríl 1988, sem stjórn Félags íslenskra flugumferðarstjóra samþykkti, og eftirfarandi framkvæmd þess hafi komist á bindandi samningur um þetta efni. Með samningnum komst á samkomulag með samningsaðilum um frávik frá reglum IX. kafla laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sem þá gilti um hvíldartíma og frídaga, sbr. 2. mgr. 53. gr. laganna. Ákvæði 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda og 7. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur verða ekki talin eiga hér við, eins og máli þessu er háttað. Að framangreindu athuguðu ber að staðfesta héraðsdóm. Í niðurstöðu héraðsdóms er vitnið Jón Árni Þórisson ranglega talið gegna starfi yfirmanns hjá stefnda. Það á hins vegar við vitnið Helga Björnsson. Þetta ranghermi á hins vegar ekki að hafa áhrif á niðurstöðu málsins, en framburður núverandi yfirmanna stefnda um hvað gerðist í stjórnartíð þeirra hjá Félagi íslenskra flugumferðarstjóra er staðfest af öðrum sem ekki gegna slíkum stöðum. Samkvæmt framangreindri niðurstöðu ber áfrýjanda að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem nánar er ákveðið í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Friðrik Már Jónsson, greiði stefnda, Flugmálastjórn, 150.000 krónur í málkostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 22. janúar 1999. I. Mál þetta, sem tekið var til dóms að loknum munnlegum málflutningi 8. desember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur við þingfestingu þess 26. febrúar 1998.Stefnandi er Friðrik Már Jónsson, kt. 200867-3199, Rofabæ 31, Reykjavík. Stefndi er Flugmálastjórn, kt. 550169-6819, Reykjavíkurflugvelli. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu skuldar að fjárhæð 610.825 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 53.270 krónum frá 1. september 1994 til 1. mars 1995, en af 71.300 krónum frá þeim degi til 1. september 1995, en af 252.849 krónum frá þeim degi til 1. október 1995, en af 313.364 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 1996, en af 344.198 krónum frá þeim degi til 1. september 1996, en af 573.643 krónum frá þeim degi til 1. október 1996, en af 589.060 krónum frá þeim degi til 20. desember 1996, en af 610.825 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Krafist er málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt mati dómsins auk álags er nemi virðisaukaskatti. Endanlegar dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hendi hans að skaðlausu. Fyrir aðalmeðferð málsins féll stefnandi frá kröfu um greiðslu á þeim hluta upphaflegrar kröfu sem var eldri en fjögurra ára við höfðun málsins. Þá féll stefndi frá varakröfu sinni. II. Óumdeild málsatvik. Stefnandi starfar sem fastráðinn flugumferðarstjóri í flugstjórnarmiðstöðinni í Reykjavík, þar sem hann alla jafna skilar umsömdu dagvinnuframlagi sínu samkvæmt ráðningarsamningi. Hann hefur á undanförnum árum af og til sinnt íhlaupaverkefnum í flugturninum í Vestmannaeyjum. Árin 1993 og 1994 sinnti hann þessum verkefnum aðeins í frítíma sínum, þ.e. hann skilaði dagvinnu sinni að öllu leyti í Reykjavík en fékk alla vinnu sína í Vestmannaeyjum greidda sem næturvinnu. Á árinu 1995, 1996 og 1997 vann hann hins vegar hluta dagvinnu sinnar í Vestmannaeyjum. Svo háttar til í Vestmannaeyjum að ekki er um sólarhringsvakt að ræða heldur er flugumferðarstjóri kallaður sérstaklega út ef á þarf að halda um nætur t.d. vegna sjúkraflugs. Í kjarasamningum Félags íslenskra flugumferðarstjóra (hér eftir FÍF) og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs frá 1987 er ekki að finna ákvæði um lágmarkshvíld eða ákvæði um sérstakar álagsgreiðslur ef slík lágmarkshvíld næðist ekki vegna yfirvinnu eða útkalla. Slíkt ákvæði kom ekki inn í kjarasamninga FÍF og fjármálaráðherra f.h. ríkissjóðs fyrr en með grein 2.6 í kjarasamningi undirrituðum 29. desember 1995. Óumdeilt er að stefndi hefur frá því fyrir 1987 fylgt slíkum ákvæðum um lágmarkshvíld gagnvart flugumferðarstjórum í Reykjavík. Með bréfi til stefnda 13. september 1996 vakti lögmaður FÍF athygli á því að misbrestur væri á að ákvæði kjarasamnings aðila varðandi lágmarkshvíld væru uppfyllt. Jafnframt var tilkynnt að ef ekki yrðu gerðar ráðstafanir af hálfu stefnda til að leiðrétta brot á kjarasamningi aðila myndi stjórn FÍF grípa til aðgerða til að tryggja að samningurinn yrði virtur, m.a. málshöfðunar. Fjallað var um málið á vettvangi samstarfsnefndar fjármálaráðuneytisins og FÍF 17. desember 1996. Í 3. lið fundargerðar segir: „Aðilar eru sammála um að í flugturni í Vestmannaeyjum gildi ákvæði um lágmarkshvíld samkv. 2.6 í kjarasamningi aðila.“ Stefndi hóf að greiða stefnanda í samræmi við títtnefnt ákvæði kjarasamnings næst þegar á það reyndi í störfum stefnanda í ágúst 1997 en leiðrétti ekki launagreiðslur til stefnanda vegna liðins tíma. Með kjarasamningi undirrituðum 8. september 1997 var ekki hróflað við grein 2.6. í kjarasamningi frá 1995 en bókun 6 með samningnum hafði að geyma svofellt ákvæði: „Komið skal á bakvaktakerfi á Akureyri og í Vestmannaeyjum í samráði við starfsmenn á viðkomandi stöðum. Bakvaktakerfið skal ekki hafa meiri kostnað í för með sér en nemur útkallinu. Skal fyrirkomulag þetta metið til jafns við þá hagræðingu sem gerð hefur verið annars staðar í flugumferðarþjónustunni.“ Ljóst er því að ágreiningur sá sem uppi er í þessu máli tekur aðeins til liðins tíma. III. Málsástæður og lagarök stefnanda. Stefnandi bendir á að í grein 2.6.1. í kjarasamningi aðila frá 29. desember 1995 sé kveðið á um að ef starfsmaður hafi ekki fengið í það minnsta 8 klst. hvíld vegna yfirvinnu eða hvers konar útkalla beri honum 8 klst. hvíld frá lokum þess útkalls þar til hann mæti til reglubundinnar vinnu á ný án skerðingar á reglubundnum launum. Í grein 2.6.3. sé síðan fjallað um að ef starfsmaður fái ekki þá hvíld sem tilskilin er í grein 2.6.1. og 2.6.2. skuli honum greitt yfirvinnukaup auk hinna hefðbundnu launa (dagvinnu- og yfirvinnulaun auk vaktaálaga) sem hann hefði fengið greidd. Stefnandi telur samsvarandi ákvæði hafa gilt um alla flugumferðarstjóra fyrir gerð þessa kjarasamnings og hafi það verið viðurkennt af stefnda hvað varðaði flugumferðarstjóra í Reykjavík. Stefnandi heldur því fram að þegar hann hóf störf í Vestmannaeyjum hafi honum verið tjáð fyrst þegar reyndi á að hann náði ekki 8 klst. lágmarkshvíld, vegna yfirvinnu eða útkalls, að ekki væri greitt sérstaklega fyrir það þótt hann næði ekki umsaminni lágmarkshvíld. Stefnandi hafi strax gert athugasemd um þetta við stefnda enda í gildi milli aðila kjarasamningsákvæði um það að ef starfsmenn næðu ekki lágmarkshvíld bæri að greiða þeim sérstaklega fyrir það. Þær athugasemdir hafi ekki dugað og hann þá leitað til stéttarfélags síns sem gert hafi athugasemdir við stefnda um þennan framgangsmáta. Þær athugasemdir hafi í fyrstu ekki borið árangur en eftir að stefnda hafi verið sent bréf 13. september 1996 hafi verið fjallað um málið í samstarfsnefnd fjármálaráðuneytisins og FÍF 17. desember 1996. Stefnandi túlkar niðurstöðu fundarins á þann veg að ákvæði kjarasamnings í grein 2.6. hafi verið talið í fullu gildi vegna vinnu í flugturninum í Vestmannaeyjum, enda ekki um neitt annað samið. Þrátt fyrir niðurstöðu fundarins hafi launagreiðslur til stefnanda vegna liðins tíma ekki verið leiðréttar heldur hafi stefndi tekið að greiða honum í samræmi við títtnefnt ákvæði kjarasamnings næst þegar á það hafi reynt í ágúst 1997, þó ekki að fullu. Samkvæmt skýru ákvæði greinar 2.6.3. beri stefnanda slíkt aukavinnukaup þá daga sem á það hafi reynt að hann hafi ekki notið umsaminnar hvíldar. Þrátt fyrir óumdeildan skilning og viðurkenningu í verki hafi stefndi ekki hirt um að greiða kröfu stefnanda né hafi hann andmælt henni. Hvað málsástæður stefnda varðar telur stefnandi að kjarasamningar séu formbundnir samningar og vísar um það til 6. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Hann telur að efnislega samsvarandi ákvæði og gilt hafi um flugumferðarstjóra samkvæmt almennum kjarasamningum BSRB, um 8 klst. hvíldartíma og álagsgreiðslur, hafi gilt áfram um alla flugumferðarstjóra eftir kjarasamninginn 1987. Stefnandi dregur í efa að nokkurt samkomulag hafi komist á um lágmarkshvíld í Vestmannaeyjum og á Akureyri 1988 og þó að svo væri hafi það ekki haft neitt gildi því lágmarksformreglum hafi ekki verið fylgt. Ef um samkomulag var að ræða hafi það a.m.k. verið mjög óljóst og hvorki skriflegt né borið upp með formlegum hætti á félagsfundi í FÍF. Fráleitt sé að slíkt samkomulag hafi gildi gagnvart stefnanda, sérstaklega ekki þar sem hann var í föstu starfi í Reykjavík. Stefnandi telur stefnda bera sönnunarbyrði fyrir tilvist samkomulagsins, efni þess og að það hafi tekið til sumarleyfis- og afleysingastarfa stefnanda í Vestmannaeyjum. Þá telur stefnandi að ef samkomulagið hafi komist á hafi það fallið niður við gerð næstu kjarasamninga eftir 1988 þar sem efnisatriði þess hafi ekki verið tekið inn í þann kjarasamning. Um greiðsluskyldu stefnda vísar stefnandi m.a. til meginreglna vinnuréttar um greiðslu verkkaups og meginreglna samningaréttar um skyldu til efnda samninga auk laga nr. 30/1987 um orlof. Þá styður stefnandi kröfu sína við lög nr. 55/1980, lög nr. 19/1979 og lög nr. 80/1938. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattskyldur og sé því nauðsynlegt að fá álag er honum nemi dæmt úr hendi gagnaðila. IV. Málsástæður og lagarök stefnda. Stefndi kveður málið eiga rætur að rekja allt aftur til ársins 1987, en 10. júní það ár hafi verið undirritaður kjarasamningur milli FÍF og ríkisins. Gildistími samningsins hafi verið frá 1. febrúar 1987. Fram til þess dags hafi stétt flugumferðarstjóra verið skipt í tvo hópa eftir því hvort þeir hófu störf fyrir eða eftir 1. janúar 1974. Þessi flokkun hafi haft í för með sér mismunun sem birst hafi í því að sama vinnuframlagi fylgdi mismunandi fjöldi yfirvinnustunda sem föst greiðsla. Þeir sem hafið höfðu störf fyrir 1. janúar 1974 höfðu 63 fasta yfirvinnutíma á mánuði en þeir sem síðar hófu störf höfðu 42 fastar yfirvinnustundir. Hvort tveggja miðað við að sólarhringsvaktir væru gengnar. Kjaramismununin hafi verið forystumönnum FÍF mikill þyrnir í augum. Forsendur fyrir útreikningi þessa mismunandi yfirvinnustundafjölda hafi verið skjal sem undirritað hafi verið af FÍF og stefnda 25. janúar 1974. Á þeim tíma hafi greinimarkið milli eldri flugumferðarstjóra og yngri verið hvort þeir höfðu hafið störf fyrir 1. janúar 1971, en með kjarasamningi undirrituðum 10. júní 1987 hafi greinimarkið verið flutt til 1. janúar 1974. Mismununin mun upphaflega hafa verið til komin fyrir þær sakir, að fyrrum hafi í ákveðnum vaktavinnusamningum verið lenska að telja aðeins 50 mínútur í klukkustundinni. Þegar sú hefð hafi verið brotin upp, hafi þeim sem höfðu vanist henni ekki verið gert að sæta þeirri kjararýrnun sem útjöfnun hafi haft í för með sér gagnvart þeim og því hafi þessi flokkaskipting myndast. Mismunurinn, sem nam 21 yfirvinnutíma fyrir sama vinnuframlag, hafi átti sér þessar skýringar. Þegar kom að kjarasamningnum 1987 hafi mismunun þessi þótt órökræn og óréttlát og af hálfu félagsins verið lagt kapp á að finna leið til að eyða henni. Í samningum undirrituðum 10. júní 1987 hafi það síðan verið gert með því að fasta yfirvinnutímagreiðslan hafi verið færð í 50 tíma fyrir alla sem gengu sólarhringsvaktir. Til þess að útjöfnun þessi hefði ekki kjararýrnun í för með sér hafi jafnframt verið um það samið, að þeir sem haft höfðu 63 tíma, fengju tveggja launaflokka hækkun, sem talin var jafngilda þeim 13 klst. í yfirvinnu á mánuði sem á vantaði. Þessari uppstokkun hafi verið haganlega komið fyrir í kjarasamningum og þannig að lítið bæri á. Í gr. 2.7.2. komi uppbótin fyrir 13 tímana fram á fskj. 1 með samningnum, þar sem segi að við 13 ára starfsaldur hækki flugumferðarstjórar um tvo launaflokka. Í því sambandi beri að hafa í huga að greinimark eldri og yngri starfsréttinda hafi verið 1. janúar 1974 en kjarasamningurinn frá 10. júní 1987 hafi gilt frá 1. febrúar það ár. Ákvæðið um 13 ára starfsaldurshækkunina sé í rökrænu samhengi við þessar dagsetningar. Framangreind umfjöllun eigi við um þá sem ganga vaktir allan sólarhringinn en það geri stærstur hópur flugumferðarstjóra og hafi gert. Öðru máli gegni um þá sem vinni í flugturninum á Akureyri og í Vestmannaeyjum en þar séu næturvaktir ekki staðnar. Fyrir þá samræmingu á kjörum annarra flugumferðarstjóra, sem að framan sé rakin, hafi fastur fjöldi yfirvinnustunda starfsmanna á Akureyri og í Vestmannaeyjum verið 32 klst. á mánuði og mismunurinn sem fyrr segir falist í því að ekki séu staðnar þar næturvaktir. Þegar kjör annarra flugumferðarstjóra hafi verið samræmd í greindum 50 klst. hafi falist í því nokkur hækkun launa þeirra sem yngri starfsréttindi höfðu en afstaða launaskrifstofu fjármálaráðuneytisins hafi verið sú að breytingin tæki ekki til þeirra sem störfuðu í Vestmannaeyjum. FÍF, sem haft hafi það að markmiði að jafna kjör allra flugumferðarstjóra, hafi í framhaldi þessa verið sérstakt kappsmál að ná fram þeim kjarabótum fyrir félaga sína á Akureyri og í Vestmannaeyjum, sem það taldi þá hafa farið varhluta af, þegar mismunurinn í föstu tímaskráningunni hafi verið jafnaður út. Hafi málið verið rætt á a.m.k. tveimur formlegum fundum og fyrirsvarsmenn félagsins lagt mikla áherslu á að finna viðunandi lausn. Um slíka lausn hafi samist 6. apríl 1988. Hafi hún falist í því að flugumferðarstjórar á Akureyri og í Vestmannaeyjum fengju 50 fasta yfirvinnutíma í stað 32 á mánuði frá og með 1. apríl 1988, gegn því að greiðslur fyrir skerta næturhvíld skyldu teljast innifaldar og að fullu af hendi inntar. Í hækkuninni hafi falist sem næst tvöföldun yfirvinnustunda. Samkomulagi þessu hafi því verið fagnað af þeim sem í hlut hafi átt og þeir unnið samkvæmt því allar götur síðan og hagað tímaskrift sinni í samræmi við samkomulagið. Yfirflugumferðarstjóra hafi gefist tilefni til að árétta gildi samkomulagsins og efni með bréfi dags. 16. febrúar 1990. Árekstrar hafi fyrst orðið á allra síðustu árum þegar til starfa hafi komið nýir starfsmenn sem ekki höfðu tekið þátt í umfjöllun um þann samning sem um ræðir. Stefndi viðurkennir að orðalag 1. liðar fundargerðarinnar frá 6. apríl 1988 geti ekki talist skýrt, en telur að á sínum tíma og lengst af síðan hafi ríkt fullkominn einhugur um hvað í honum fælist. Í desember 1996 hafi, á hliðstæðum fundi og þeim sem haldinn hafi verið 6. apríl 1988, verið tekin ný ákvörðun um málefni Vestmannaeyja. Hún hafi ekki verið afturvirk og komið til framkvæmda á árinu 1997 gagnvart stefnanda. Ákvörðun þessi hafi gilt þar til tekin hafi verið ný ákvörðun með síðasta kjarasamningi aðila 8. september 1997, um að staðfesta ákvörðun þá sem gerð hafi verið 6. apríl 1988, þó að á öðrum forsendum væri. Eitt meginviðfangsefni þeirrar samningsgerðar hafi verið að leysa deilur um það með hvaða hætti skyldi skipta á milli flugumferðarstjóra og stefnda sem náðst hafði við sérstakar hagræðingaraðgerðir í flugstjórnarmiðstöðinni í Reykjavík, Enda þótt hagræðingarstarfið tæki ekki til flugturnsins í Vestmannaeyjum skyldu þeir sem þar starfa allt að einu njóta umsaminnar fjölgunar yfirvinnustunda. Hins vegar hafi með samningnum verið ákveðið að hagræða deilumálinu um greiðslur fyrir skerta næturhvíld til fyrra horfs, eða þess sem um hafi verið samið 6. apríl 1988, þ.e. að innifalin skyldi vera í launum sérstök þóknun fyrir skerðingar sem kynnu að verða á næturhvíld. Sýknukrafa stefndu sé studd þeim rökum að samið hafi verið um þann skilning á kjarasamningi aðila, að greiðslur fyrir skerta næturhvíld vegna starfa í flugturninum í Vestmannaeyjum skyldi vera innifalin í föstum mánaðargreiðslum, eftir að samið hafi verið um fjölgun þeirra úr 32 í 50 stundir á mánuði 6. apríl 1988. Því sé ekki um neina óuppgerða skuld við stefnanda að ræða. Stefnda telur samning þennan hafa verið gerðan af löglegum fyrirsvarsmönnum FÍF og framkvæmd hans hafi haldist óbreytt allar götur fram í desember 1996 er hún hafi tímabundið verið lögð af. Svo sem yfirvinnuskýrslur stefnanda sjálfs beri með sér, daga þá sem kröfugerð hans varðar, hafi hann ávallt við gerð þeirra fylgt því sérstaka samkomulagi sem gert hafi verið 6. apríl 1988 varðandi tilhögun tímaskriftar í Vestmannaeyjum. Stefndi mótmælir upphafstíma dráttarvaxta og telur að ef krafa stefnanda verði tekin til greina beri ekki að reikna dráttarvexti fyrr en frá því að málið var höfðað. V. Niðurstöður. Stefndi hefur sem fyrr segir fallið frá varakröfu sinni og lýsti lögmaður stefnda því yfir fyrir aðalmeðferð málsins að ekki væri lengur tölulegur ágreiningur í málinu. Í 6. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur er að finna þá formreglu að allir samningar milli stéttarfélaga og atvinnurekenda um kaup og kjör verkafólks skuli vera skriflegir og samningstími og uppsagnarfrestur tilgreindur. Ella telst samningstíminn eitt ár og uppsagnarfrestur þrír mánuðir. Í lögunum er ekki getið um aðrar afleiðingar þess ef út af þessum formreglum er brugðið. Fyrsti kjarasamningur sem FÍF stóð eitt að gagnvart ríkinu var undirritaður 10. júní 1987 og gilti frá 1. febrúar 1987 til 31. desember 1988. Í kjarasamningnum er ekki að finna ákvæði um lágmarkshvíld eða álagsgreiðslur. Aðilar eru sammála um að stefndi hafi þó farið eftir slíkum ákvæðum gagnvart flugumferðarstjórum í Reykjavík með sama hætti og gert hafi verið fyrir undirritun kjarasamningsins. Slík samningsákvæði komust fyrst inn í kjarasamninga aðila 1995. Af hálfu stefnanda hefur ekki verið mótmælt skýringum stefnda á því hvernig launakjör eldri og yngri flugumferðarstjóra voru jöfnuð með því að báðir hópar fengu 50 fasta yfirvinnutíma á mánuði og bætt var inn tveggja launaflokka starfsaldurshækkun eftir 13 ár í starfi. Verða þær lagðar til grundvallar í málinu. Ákvæði um fyrrnefnda 50 fasta yfirvinnutíma var að finna í grein 2.7. í kjarasamningnum en greinin fjallaði um fastar vaktagreiðslur. Í 2.7.2 sagði: „Flugumferðarstjórar ganga vaktir og bakvaktir samkvæmt vaktakerfi er miðast við að vinnutími reglubundinnar vaktskrár sé 38 til 42 klst á viku að jafnaði á ári.“ Í 2.7.1 sagði síðan: „Fyrir störf samkvæmt vaktskrá, sbr. 2.7.1 ber að greiða flugumferðarstjórum, auk fastra mánaðarlauna, þann tíma sem hér greinir í hverjum mánuði: 32 klst. með 33,33% vaktaálagi 80 klst. með 45% 50 klst. yfirvinnu.“ Skilningur ríkisins var sá að ákvæðið tæki aðeins til þeirra flugumferðarstjóra sem gengju vaktir allan sólarhringinn og því ekki til flugumferðarstjóra á Akureyri og Vestmannaeyjum. Með framburði vitna þykir í ljós leitt að við umrædda kjarasamningsgerð hafi gleymst að taka tillit til flugumferðarstjóra á Akureyri og í Vestmannaeyjum sem unnu ekki næturvaktir og fengu færri fasta yfirvinnutíma greidda en stéttarbræður þeirra í Reykjavík. Af hálfu FÍF var þrátt fyrir það talið að ákvæðið tæki til allra flugumferðarstjóra. Óumdeilt er að samkomulag náðist á fundi samstarfsnefndar FÍF og fjármálaráðuneytisins 6. apríl 1988, um að fyrrnefnt ákvæði gilti bæði á Akureyri og Vestmannaeyjum frá 1. apríl 1988. Stefndi heldur því fram að í samkomulaginu hafi einnig falist fjölgun fastra yfirvinnustunda flugumferðarstjóra á Akureyri og í Vestmannaeyjum í 50 gegn því að að greiðslur fyrir skerta næturhvíld teldust innifaldar og að fullu af hendi inntar. Ásgeir Pálsson, sem nú gegnir starfi framkvæmdastjóra flugumferðarþjónustu stefnda, starfaði sem flugumferðarstjóri á árunum 1987-8 og sat þá í stjórn FÍF. Hann bar fyrir dómi að hann hefði tekið þátt í gerð kjarasamnings af hálfu FÍF árið 1987. Aðalatriðið við gerð þessa kjarasamnings hafi verið að jafna kjör yngri flugumferðarstjóra sem haft höfðu 42 fasta yfirvinnutíma og hinna eldri sem haft höfðu fasta 63 tíma. Lausnin hafi falist í því að báðir hópar fengju 50 yfirvinnutíma og auk þess hafi verið bætt við tveggja launaflokka hækkun við 13 ára starfsaldur sem jafngilti nánast þeim 13 tímum sem á vantaði fyrir eldri flugumferðarstjórana. Samningamenn FÍF hefðu ekki vitað um að aðeins væri greitt fyrir 32 fastar yfirvinnustundir á Akureyri og í Vestmannaeyjum, þar sem þar voru ekki gengnar næturvaktir eins og í Reykjavík. Ekkert hefði verið minnst á þetta við gerð kjarasamningsins. Þegar byrjað hafi verið að greiða út eftir samningnum hafi komið í ljós að flugumferðarstjórar á þessum stöðum fengu ekki greidda 50 yfirvinnutíma heldur áfram 32. Sú lausn hafi fundist á fundi samningsaðila að ekki yrði greitt fyrir bakvaktir og ónóga hvíld á Akureyri og í Vestmannaeyjum og hafi það verið þeirra framlag til að ná upp í 50 tímana. Þessi lausn hafi verið borin fram á samstarfsnefndarfundi 6. apríl 1988 og samkomulag tekist um hana. Bókun frá fundinum hafi hins vegar verið ónákvæm og þar komi ekki fram hvaða lausn hafi verið fundin til að ná sáttum. Stjórnarmenn FÍF hafi verið rólegir yfir því þar sem umræddir flugumferðarstjórar hafi fengið greitt samkvæmt samningi eins og farið hafi verið fram á. Hann kvað ekki hafa verið gengið formlega frá samkomulaginu og kvaðst ekki vita um hvernig staðið var að samþykkt þess. Hann kvaðst ekki minnast þess að það hafi verið borið upp á félagsfundi í FÍF. Jón Árni Þórisson, sem gegnt hefur starfi flugumferðarstjóra frá árinu 1975, sat í stjórn FÍF á árinu 1987 og tók þá þátt í gerð kjarasamnings. Hann bar fyrir dómi að meginviðfangsefni þess kjarasamnings hafi verið að samræma fastar yfirvinnugreiðslur til eldri og yngri flugumferðarstjóra. Með kjarasamningnum hafi það tekist. Hann kvaðst ekki minnast þess að flugumferðarstjórar frá Vestmannaeyjum hafi tekið þátt í gerð kjarasamningsins og honum hafi ekki verið ljóst við gerð hans að þeir fengju greiddar færri fastar yfirvinnustundir. Á samstarfsnefndarfundum í mars og apríl 1988 hafi fjármálaráðuneytið fallist á að flugumferðarstjórar á Akureyri og í Vestmannaeyjum fengju sömu laun og aðrir. Hann minntist þess ekki að gengið hafi verið frá sérstöku samkomulagi um greiðslur fyrir bakvaktir og skerta næturhvíld en taldi að það að þessir flugumferðarstjórar fengu ekki slíkar álagsgreiðslur hafi m. a. verið notað af hálfu félagsins sem réttlæting fyrir því að þeir fengju líka þessa hækkun. Helgi Björnsson, sem nú gegnir starfi yfirflugumferðarstjóra hjá stefnda, starfaði sem flugumferðarstjóri á árunum 1987-8 og sat þá í stjórn FÍF. Hann bar fyrir dómi að hann hefði tekið þátt í gerð kjarasamnings af hálfu FÍF 1987. Meginviðfangsefni kjarasamningsins hafi verið að ná fram launajöfnuði milli eldri og yngri flugumferðarstjóra. Það hafi tekist og samningamenn FÍF talið að samningurinn tæki til allra flugumferðarstjóra. Samningamenn hafi hins vegar fallið í þá gryfju að álíta að aðeins tvenns konar fyrirkomulag á greiðslu yfirvinnustunda væru í gangi, þ.e. 42 og 63 fastar yfirvinnustundir. Eftir undirritun kjarasamningsins hafi komið í ljós að flugumferðarstjórar á Akureyri og í Vestmannaeyjum höfðu aðeins fengið greidda 32 fasta yfirvinnutíma þar sem þeir gengu ekki næturvaktir. Ríkið hafi ekki fjölgað föstum yfirvinnutímum hjá flugumferðarstjórum í dreifbýli upp í 50 þar sem ekkert hefði verið á þá minnst í kjarasamningsviðræðum. Umræður hafi orðið um málið og lausn hafi fundist á fundi sem haldinn var á skrifstofu Guðmundar Matthíassonar hjá Flugmálastjórn. Auk hans hafi setið fundinn annar stjórnarmaður í FÍF, fyrrnefndur Guðmundur og Sigrún Ásgeirsdóttir af hálfu fjármálaráðuneytisins. Flugumferðarstjórar á Akureyri og í Vestmannaeyjum höfðu ekki rukkað fyrir bakvaktir og ónógan hvíldartíma og hafi þess verið krafist af hálfu FÍF að tekið yrði upp bakvaktakerfi og greiðslur innheimtar fyrir skerta hvíld. Niðurstaða þessa fundar hafi orðið sú að vísa til samstarfsnefndarfundar hugsanlegri afgreiðslu á þeim nótum að í stað bakvakta og greiðslna fyrir skerta hvíld fengju þessir flugumferðarstjórar sömu hækkun og aðrir. Á samstarfsnefndarfundinum 6. apríl 1988 hafi verið ákveðið að það samkomulag sem menn komust að á skrifstofu Guðmundar Matthíassonar stæði, þ. e. að flugumferðarstjórar á Akureyri og í Vestmannaeyjum stæðu áfram bakvaktir og ekki yrði greitt sérstakt álag fyrir skertan hvíldartíma. Hann kvaðst hafa rætt samkomulagið m.a. við Sverri Ágústsson fulltrúa Akureyringanna og Vestmannaeyingana Bjarna Herjólfsson og Einar Steingrímsson. Hafi þeir verið mjög ánægðir með samkomulagið og Bjarni lýst því sem einum af bestu samningum sem hann hafi séð gerða. Í samkomulaginu hafi falist breyting á kjarasamningi að því leyti að þar var verið að fá fram launajöfnuð fyrir þessa einstaklinga með öðru vinnuframlagi en kemur fram í kjarasamningi. Samkomulagið hafi verið borið upp á stjórnarfundi en ekki samþykkt á félagsfundi. Það hafi strax komið til framkvæmda en láðst hafi að koma því inn í næsta kjarasamning. Hann kannaðist við að tilefni bréfs yfirflugumferðarstjóra frá 16. febrúar 1990 kynni að hafa verið krafa um greiðslu fyrir skerta hvíld. Haft hefði verið samband við hann vegna ritunar bréfsins og samkomulagið frá 1988 þá rifjað upp. Hann kannaðist að öðru leyti ekki við að samkomulagið hafi sætt athugasemdum og taldi að sátt hafi verið um framkvæmd þess. Einar Steingrímsson hefur starfað sem flugumferðarstjóri í Vestmannaeyjum frá 1973. Hann bar fyrir dómi að miklar launahækkanir hafi orðið hjá flugumferðarstjórum í Vestmannaeyjum árið 1988. Gerður hafi verið samningur um að á móti launahækkuninni kæmi að þeir sinntu bakvöktum á kvöldin og fengju ekki greitt sérstaklega fyrir þótt um skertan hvíldartíma væri að ræða vegna kvöldvinnu. Lýsti hann launahækkuninni sem happdrættisvinningi. Unnið hafi verið í samræmi við samkomulagið síðan og kannaðist hann ekki við ágreiningsefni vegna þess. Hann kvað afleysingamenn hafa gengið inn í sama vaktkerfi og heimamenn unnu eftir. Hann kvaðst ekkert hafa komið að samningsgerðinni en flugumferðarstjórum í Vestmannaeyjum verið tilkynnt um hana. Hann minnti að tilkynning hefði komið frá FÍF um að greiðslur fyrir bakvaktir og skertan hvíldartíma væru innifaldar í launahækkuninni. Hallgrímur N. Sigurðsson, sem nú gegnir starfi forstöðumanns rekstrardeildar stefnda, starfaði sem yfirflugumferðarstjóri frá því síðla árs 1987 og á árinu 1988. Hann bar fyrir dómi að tilefni bréfs sem hann ritaði 16. febrúar 1990 hafi verið að reikningur flugumferðarstjóra í Vestmannaeyjum fyrir yfirvinnu vegna skerts hvíldartíma hafi sloppið í gegnum kerfið. Annar slíkur reikningur hafi komið í kjölfarið og hafi hann þá veitt þessu athygli. Honum hafi verið tjáð að flugumferðarstjórar á Akureyri og í Vestmannaeyjum höfðu afsalað sér þessum réttindum með samkomulagi 1988. Hann hafi þá skrifað umrætt bréf og í kjölfarið haldið fund á Akureyri. Einnig hafi hann haft samband við Einar Steingrímsson flugumferðarstjóra í Vestmannaeyjum. Hafi menn munað eftir samkomulagi þess efnis að flugumferðarstjórar á þessum stöðum hafi fengið launahækkun vegna þess að þeir tóku ekki greiðslur vegna bakvakta eða tvöföldun vegna ónógrar hvíldar. Menn hafi hætt að rukka fyrir skerðingu á hvíldartíma og allir verið mjög ánægðir með málalokin. Að öðru leyti hafi framkvæmd samkomulagsins verið athugasemdalaus til ársins 1995. Torfi Birningur Gunnlaugsson hefur starfað sem flugumferðarstjóri á Akureyri frá 1973. Hann kvaðst muna eftir kjarabreytingunum 1988. Fastir yfirvinnutímar flugumferðarstjóra á Akureyri hafi fram til þess verið 29-32 á mánuði en þá verið fjölgað í 50 til samræmis við flugumferðarstjóra í Reykjavík. Auk þess hafi flugumferðarstjórar á Akureyri hækkað um tvo launaflokka. Þeir hafi aldrei fengið aðra eins kjarabót. Hann kannaðist við að þessi hækkun hafi m.a fengist vegna þess að flugumferðarstjórar á Akureyri hefðu alla tíð sinnt útköllum alla 365 daga ársins án greiðslna. Þeir hafi aldrei tekið tvöfalt kaup vegna skertrar næturhvíldar fyrir samkomulagið og alls ekki eftir það. Þessi gæsla og óþægindi hefðu verið metin inn í launin. Hann kvað flugumferðarstjóra á Akureyri hafa fylgst með framvindu málsins og verið mjög ánægðir með málalok. Árni Þór Þorgrímsson starfaði sem flugumferðarstjóri á árunum 1987-8. Hann bar fyrir dómi að hann hafi á þeim tíma verið formaður FÍF og í forsvari fyrir samninganefnd félagsins við gerð kjarasamnings 1987. Hann kvað kjarasamninginn hafa falið í sér viðunandi lausn fyrir eldri og yngri félagsmenn. Hins vegar hafi málefni flugumferðarstjóra á Akureyri og í Vestmannaeyjum ekki komist á dagskrá. Hann hafi þó talið að samninganefnd FÍF væri að semja fyrir alla félagsmenn. Flugumferðarstjórar á fyrrnefndum stöðum hafi eftir kjarasamninginn fengið áfram greidda 32 fasta yfirvinnutíma. Þetta mál hafi verið tekið upp sérstaklega á fundum samningsaðila og að lokum hafi náðst sú niðurstaða á samráðsfundi 6. apríl 1988 að flugumferðarstjórar á Akureyri og í Vestmannaeyjum sætu við sama borð og aðrir. Hann minntist þess að fyrir samráðsfundinn 6. apríl hafi verið haldinn fundur hjá Flugmálastjórn á Reykjavíkurflugvelli sem Helgi Björnsson, Ásgeir Pálsson og Jón Árni hafi sennilega setið í fullu umboði FÍF. Hann hafi þá starfað í Keflavík og ekki setið fundinn. Niðurstaða þess fundar hafi verið lögð fyrir stjórn félagsins og samþykkt af öðrum stjórnarmönnum. Hann kvaðst ekki muna eftir smáatriðum varðandi samkomulagið og mundi ekki eftir öðru en að flugumferðarstjórar á Akureyri og í Vestmannaeyjum hafi verið ánægðir með niðurstöðuna. Hann mundi ekki eftir athugasemdum við framkvæmd þessara mála í sinni stjórnartíð. Um hafi verið að ræða heildarsamkomulag sem þeir hafi verið ánægðir með. Hann hafi einnig tekið þátt í gerð næsta kjarasamnings þar á eftir og engin bókun eða samningsákvæði þá komið inn vegna þessa. Enda þótt vitnin Ásgeir og Jón Árni gegni nú starfi yfirmanna hjá stefnanda verður að meta trúverðugleika þeirra með hliðsjón af því að þeir voru á árunum 1987 og 1988 í forystusveit FÍF og framburður þeirra eru í góðu samræmi við framburð vitnanna Einars, Torfa Birnings og Árna Þórs sem allir teljast trúverðug vitni í þessu máli. Með framburði vitnanna Ásgeirs og Jóns Árna og með vísan til framburðar vitnisins Árna Þórs þykir sannað að á fundi á Reykjavíkurflugvelli á árinu 1988 hafi náðst samkomulag með fulltrúum FÍF og fjármálaráðuneytisins þess efnis að föstum yfirvinnustundum flugumferðarstjóra á Akureyri og í Vestmannaeyjum yrði fjölgað í 50 á mánuði gegn því að greiðslur fyrir bakvaktir og skerta næturhvíld teldust innifaldar og að fullu af hendi inntar. Þá þykir sannað með framburði vitna að á formlegum samstarfsnefndarfundi fulltrúa FÍF og fjármálaráðuneytisins 6. apríl 1988 var samkomulag þetta borið upp og staðfest enda þótt það komi ekki skýrt fram í bókun. Upplýst þykir að samkomulag framangreinds efnis var samþykkt af þeim stjórnarmönnum í FÍF sem ekki sátu þessa fundi. Samkomulag þetta var hins vegar aldrei borið undir félagsfund í FÍF eða staðfest af félagsmönnum í FÍF með öðrum hætti. Af framburði vitnanna Ásgeirs, Jóns Árna, Einars, Torfa Birnings, Árna Þórs og Hallgríms má ráða að samkomulagið hafi verið kynnt fyrir flugumferðarstjórum í Vestmannaeyjum og á Akureyri. Í framburði þeirra allra kom fram að flugumferðarstjórar á báðum þessum stöðum hafi verið mjög ánægðir með samkomulagið og ljóst þykir að unnið var eftir því frá upphafi. Samkvæmt framburði vitna voru engar athugasemdir gerðar við samkomulagið eða framkvæmd þess fram til ársins 1990 þegar yfirvinnureikningur, sem hafði að geyma tímaskrif vegna skertrar næturhvíldar, fékkst greiddur án athugasemda. Annar slíkur reikningur varð tilefni bréfs yfirflugumferðarstjóra 16. febrúar 1990 til flugumferðarstjóra á Akureyri og í Vestmannaeyjum. Í bréfinu var tilurð og efni samkomulagsins rifjað upp. Ekki virðast hafa verið gerðar frekari athugsemdir við samkomulagið allt til ársins 1995. Samhljóða framburðir vitna þykja sanna að viðkomandi flugumferðarstjórar hafi vitað um tilvist samkomulagsins og verið mjög ánægðir með það. Verður að líta svo á að í nær athugasemdalausri framkvæmd hafi falist samþykki þeirra sem eftir því unnu. Fyrir liggur að talsvert skorti á að umrætt samkomulag uppfyllti þær formkröfur sem gerðar eru til kjarasamninga í 6. gr. laga um stéttarfélög og vinnudeilur og það var flugumferðarstjórum þ.a.l. ekki eins aðgengilegt og æskilegt hefði verið. Hins vegar verður að líta til þess að í kjarasamninga FÍF og fjármálaráðherra frá 1987 og fram til 1995 skorti ákvæði um lágmarkshvíldartíma. Samkomulagið fól því hvorki í sér skerðingu á samningsbundnum réttindum né breytingu á fyrri framkvæmd. Einnig verður að líta til þess að forsenda fyrir fjölgun fastra yfirvinnustunda í 50 samkvæmt kjarasamningnum 1997 átti ekki við flugumferðarstjóra í Vestmannaeyjum en fól engu að síður í sér hvað mestar kjarabætur fyrir þá þegar á heildina er litið. Í því ljósi voru ákvæði samkomulagsins um að álagsgreiðslur vegna skertrar næturhvíldar teldust innifaldar í fjölgun yfirvinnutíma fullkomlega eðlileg. Með vísan til framangreinds, en einnig þess að umrætt samkomulag frá 6. apríl 1988 tók til mjög fárra flugumferðarstjóra, samkomulagið var kynnt þeim, þeir voru mjög ánægðir með það og það var framkvæmt nær athugasemdalaust, verður að fallast á með stefnda að það hafi orðið hluti af samningum FÍF og ríkisins um kaup og kjör flugumferðarstjóra á þessum stöðum. Fyrir liggur að samkomulagið kom ekki til umræðu við gerð kjarasamnings FÍF 1989 eða síðar og framkvæmd þess hélst óbreytt fram á árið 1996. Ekki verður fallist á með stefnanda að stefnda hafi fremur en FÍF borið að koma efni samkomulagsins inn í kjarasamning ef hann vildi festa það í sessi. Verður því ekki litið svo á að samkomulagið hafi fallið úr gildi við gerð næsta kjarasamnings á árinu 1989. Enda þótt ákvæði um lágmarkshvíld hafi verið tekið inn í kjarasamning FÍF 1995 var ekkert vikið að fyrrnefndu samkomulagi og verður að líta svo á að greiðslur samkvæmt grein 2.6.3. í kjarasamningnum hafi, á grundvelli samkomulagsins, verið innifaldar í þeim 50 föstu yfirvinnutímum sem greitt var fyrir í Vestmannaeyjum. Ekki verður litið svo á að í samkomulagi því sem náðist á samstarfsnefndarfundi 17. desember 1996 hafi falist annað og meira en það að ákvæði 2.6. í þágildandi kjarasamningi FÍF skyldu framvegis gilda um lágmarkshvíld í flugturninum í Vestmannaeyjum og að samkomulagið frá 6. apríl 1988 væri þá úr gildi fellt hvað þann vinnustað varðaði. Stefnandi hóf störf sem flugumferðarstjóri eftir að umrætt samkomulag frá 6. apríl 1988 kom til framkvæmda. Stefnandi bar sjálfur fyrir dómi að yfirflugumferðarstjóri hafi gert honum grein fyrir því, er hann hóf störf við afleysingar í Vestmannaeyjum, hvernig hann ætti að haga tímaskrifum og að hann hefði séð fyrrnefnt bréf yfirflugumferðarstjóra frá 16. febrúar 1990. Verður því ekki annað séð en að stefnda hafi verið kunnugt um efni fyrrnefnds samkomulags og sætt sig við þá framkvæmd sem á því var grundvölluð. Upplýst er að stefnandi gekk vaktir með sama hætti og heimamenn í Vestmannaeyjum þegar hann leysti þar af. Sem fyrr segir fylgdu starfandi flugumferðarstjórar á Akureyri og í Vestmannaeyjum samkomulaginu án athugasemda eftir 1990, að því er séð verður. Engin rök eru því til annars en að telja stefnanda bundinn að því hvað varðar álagsgreiðslur vegna skerts hvíldartíma þá er hann var að störfum í Vestmannaeyjum. Þar sem fjárkrafa stefnanda er ekki í samræmi við samkomulagið frá 6. apríl 1988, en það var samkvæmt framansögðu hluti af samningum um kaup og kjör flugumferðarstjóra í Vestmannaeyjum á þeim tíma sem krafan stafar frá, ber að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu. Með hliðsjón af atvikum öllum, og sérstaklega því að framangreindu samkomulagi var ekki komið inn í kjarasamninga FÍF og ríkisins með formlegum hætti, þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu. Af hálfu stefnanda flutti mál þetta Ástráður Haraldsson hrl, en af hálfu stefnda Kristján Þorbergsson hdl. Sigurður T. Magnússon héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómsorð: Stefndi, Flugmálastjórn, skal vera sýkn af öllum kröfum stefnanda, Friðriks Más Jónssonar í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 444/2005
Kærumál EFTA-dómstóllinn Vitni
Með beiðni áritaðri um móttöku af héraðsdómara 5. október sl. óskar HOB vín ehf., Kaplahrauni 1, Hafnarfirði eftir því að Alfreð Örn Almarsson, verslunarstjóri vínbúðar ÁTVR á Akureyri, og Valbjörn O. Þorsteinsson, aðstoðarverslunarstjóri sömu vínbúðar, gefi skýrslu fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur eða, eftir atvikum, Héraðsdómi Norðurlands Eystra vegna reksturs máls nr. E-4/05 fyrir EFTA-dómstólnum, sbr. úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur 4. maí sl. sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 7. júní sl. í máli nr. 212/2005.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Guðrún Erlendsdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 12. október 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. október 2005 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um heimild til að leiða tvö nafngreind vitni fyrir dóminn, með vísan til 2. mgr. 76. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, til sönnunarfærslu fyrir EFTA-dómstólnum. Kæruheimild er í b. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um að skýrsla verði tekin af umræddum vitnum. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Málavöxtum og málsástæðum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Þá er og réttilega gerð grein fyrir þeim lagareglum sem á reynir við úrlausn málsins. Fallist er á skýringu héraðsdóms á 2. mgr. 76. gr. laga nr. 91/1991 og þá niðurstöðu að aðila máls sé heimilt að fara fram á skýrslutöku fyrir dómi á grundvelli ákvæðisins vegna meðferðar máls fyrir EFTA-dómstólnum, án þess að sá dómstóll hafi sjálfur óskað hennar, svo fremi að sönnunarfærslan teljist ekki bersýnilega tilgangslaus fyrir þá meðferð. Í samræmi við niðurstöðu dóms Hæstaréttar 7. júní 2005 í máli nr. 212/2005 hefur verið óskað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á því hvort 11. gr. og 16. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið standi því í vegi að ríkisfyrirtæki, sem hafi einkaleyfi til smásölu á áfengi, krefjist þess af birgjum sínum, að þeir afhendi fyrirtækinu áfengi til smásölu á sérstakri gerð vörubretta (EUR-vörubrettum) og jafnframt að verð vörubrettis sé innifalið í vöruverði svo og hvort 59. gr. samningsins standi í vegi skilyrðum af þessu tagi. Spurningarnar voru settar fram í því augnamiði að fá álit EFTA-dómstólsins á því hvernig grein 4.9 í reglum nr. 351/2004 um innkaup og sölu áfengis og skilmálum í viðskiptum við birgja, samræmdist samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Reglur þessar og skilmálar eru sett af stjórn ÁTVR og hlutu staðfestingu fjármálaráðherra. Af beiðni varnaraðila um hina umdeildu vitnaleiðslu má ráða að með henni hyggist hann sýna fram á að í einhverjum tilvikum hafi framangreindu ákvæði reglna nr. 351/2004 ekki verið framfylgt gagnvart einstökum birgjum í tiltekinni verslun ÁTVR. Ekki verður séð hvernig sönnunarfærsla um frávik frá reglunum í einstaka tilvikum getur haft þýðingu fyrir meðferð EFTA-dómstólsins á því erindi sem samkvæmt framansögðu hefur verið beint til hans. Skýrslur vitnanna varða atvik í tilteknum viðskiptum hér innanlands, sem ástæða kann að verða til að leiða í ljós við aðalmeðferð málsins, allt eftir því sem málsástæður aðila gefa tilefni til. Er hin umbeðna sönnunarfærsla bersýnilega þarflaus fyrir ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins um þau atriði, sem beint var til hans í samræmi við dóm Hæstaréttar 7. júní 2005. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi. Sóknaraðili hefur ekki krafist kærumálskostnaðar og verður hann því ekki dæmdur. Dómsorð: Hafnað er kröfu varnaraðila, HOB víns ehf., um að teknar verði vitnaskýrslur af Alfreð Erni Almarssyni og Valbirni O. Þorsteinssyni með heimild í 2. mgr. 76. gr. laga nr. 91/1991.
Mál nr. 14/2017
Ölvunarakstur Akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna Ítrekun
Þ var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið yfir löglegum hámarkshraða og undir áhrifum áfengis og fíkniefna. Með vísan til sakarferils Þ var refsing hans ákveðin 30 daga fangelsi auk þess sem hann var sviptur ökurétti ævilangt.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirHelgi I. Jónsson og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir héraðsdómari. Ríkissaksóknariskaut málinu til Hæstaréttar 30. desember 2016 í samræmi við yfirlýsingu ákærðaum áfrýjun. Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.Ákærði krefst þessað refsing hans verði milduð og ökuréttarsvipting tímabundin.Með vísan tilforsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.Ákærða verðurgert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaunskipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins ogí dómsorði greinir.Dómsorð:Hinnáfrýjaði dómur skal vera óraskaður.Ákærði,Þórður Már Sigurjónsson, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 257.509 krónur,þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, Kristjáns Stefánssonarhæstaréttarlögmanns, 248.000 krónur.DómurHéraðsdóms Norðurlands eystra 29. nóvember 2016Mál þetta sem dómtekið var 21.nóvember sl., höfðaði lögreglustjórinn á Norðurlandi eystra 25. júlí 2016 áhendur Þórði Má Sigurjónssyni, kt. [...], Viðjulundi 1, Akureyri,„fyrirumferðarlagabrot, með því að hafa fimmtudagskvöldið 8. júní 2016, ekiðbifreiðinni PU-346, undir áhrifum áfengis (alkóhólmagn í blóði reyndist 1,19‰),undir áhrifum fíkniefna (amfetamín mældist í blíði 60 ng/ml.) suðurDrottningarbraut á Akureyri, með allt að 113 kílómetra hraða miðað viðklukkustund eftir vegarkafla við Aðalstræti, þar sem hámarkshraði er 50kílómetrar.Telst þettavarða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr., 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. A, 1.mgr. 37. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, með síðaribreytingum.Þess er krafistað ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og tilsviptingar ökuréttar, samkvæmt 101. gr. og 102. gr. nefndra umferðarlaga.“Ákærði játarsök. Með játningu hans sem ekki er ástæða til að efa að sé sannleikanumsamkvæm, enda í samræmi við rannsóknargögn, telst hann sannur að sök um þannverknað sem í ákæru er lýst og þar er rétt heimfærður til refsiákvæða. Verðurlagður dómur á málið án frekari sönnunarfærslu, með heimild í 164. gr. laga nr.88/2008.Sakaferillákærða hefur hér þýðingu að því leyti að með sátt 8. september 2009 sætti hann140.000 króna sekt og sviptingu ökuréttar í 12 mánuði fyrir brot gegn 1. mgr.,sbr. 2. mgr. 45. gr. a og 1. mgr. 63. gr. umferðarlaga og með annarri sátt 13.febrúar 2013 sætti hann aftur 140.000 króna sekt og sviptingu ökuréttar í 12mánuði fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga.Ákærði hefur núítrekað brot gegn 45. gr. eða 45. gr. a umferðarlaga öðru sinni. Breytir enguþótt viðurlög sem hann sætti með sáttinni 13. febrúar 2013 hafi verið vægari envenja er og andstæð ákvæði 6. mgr. 102. gr. umferðarlaga hvað varðar sviptinguökuréttar.Með vísan tilþess hluta sakaferils ákærða sem hér hefur verið rakinn verður refsing hansákveðin fangelsi í 30 daga og hann sviptur ökurétti ævilangt, sbr. 3. mgr. 101.gr. umferðarlaga.Ákærði verðurdæmdur til greiðslu sakarkostnaðar sem ákveðst eins og greinir í dómsorði. Ervirðisaukaskattur innifalinn og tekið tillit til þess að hluti kostnaðar árannsóknarstigi stafar af rannsókn á morfíni í blóðsýni, en það efni greindistekki.Dóm þennankveður upp Erlingur Sigtryggsson héraðsdómari.D Ó M S O R Ð:Ákærði, ÞórðurMár Sigurjónsson, sæti fangelsi í 30 daga.Ákærði ersviptur ökurétti ævilangt.Ákærða greiði473.474 krónur í sakarkostnað, þ.m.t. þóknun skipaðs verjanda síns, StefánsKarls Kristjánssonar hrl. 306.900 krónur og ferðakostnað, 48.065 krónur.
Mál nr. 166/2008
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason og Hjördís Hákonardóttir. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 21. mars 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. mars 2008, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 28. mars 2008 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt endurrit skýrslu sem tekin var af varnaraðila hjá lögreglu 26. mars 2008 þar sem hann játar aðild að tveimur þeirra rána sem hann er grunaður um og nánar er lýst í hinum kærða úrskurði. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að kærði, X, [kt.], sæti gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 28. mars nk. kl. 16. Í kröfu lögreglustjóra kemur fram að miðvikudaginn 19. mars sl., um kl. 20:40, hafi lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu borist tilkynning um rán á bifreiðastæði við verslun Select, Suðurfelli í Reykjavík. Árásarþoli, A, hafi skýrt frá því að hún hafi tekið út reiðufé í hraðbanka í versluninni. Hún hafi verið komin inn í bifreið sína, ásamt ellefu ára dóttur sinni, er maður, klæddur hvítri dúnúlpu hafi sest inn í bifreiðina. Maðurinn hafi haldið á sprautunál og hótað að stinga hana ef hún ekki léti hann fá veskið sitt. Hún hafi neitað að afhenda honum veskið og þær mæðgur komist út úr bifreiðinni og hafi maðurinn þá farið á brott. Miðvikudaginn 19. mars sl., um kl. 20:56, hafi lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu borist tilkynning um rán í versluninni King Kong í Eddufelli í Reykjavík. Tilkynnandi og starfsmaður verslunarinnar, B, hafi skýrt frá því að maður íklæddur rauðri hettupeysu og gallabuxum, hafi ráðist á viðskiptavin verslunarinnar, C, og reynt að hrifsa af henni veski. C hafi barist á móti og þau fallið í gólfið. C skýrði frá því að maðurinn hafi hótað að stinga hana með sprautunál ef hún léti hann ekki fá veskið. Hún hafi hins vegar haldið fast um veskið og hann því ekki náð því af henni. Hann hafi þá næst farið inn fyrir afgreiðsluborð verslunarinnar og ógnað starfsmanni verslunarinnar með sprautunál, opnað sjóðsvél verslunarinnar og tæmt hana. Að því búnu hafi hann yfirgefið verslunina. Fimmtudaginn 20. mars sl., um kl. 12:02, hafi lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu borist tilkynning um rán í söluturninum Leifasjoppu. Tilkynnandi D hafi skýrt frá því að maður íklæddur ljósri hettupeysu, dökkum jakka og brúnum buxum, hafi komið inn í verslunina og farið inn fyrir afgreiðsluborðið, þar sem hann ógnað sér með notaðri sprautunál og opnað sjóðsvél verslunarinnar og tekið peninga úr henni. Þá hafi maðurinn krafið tilkynnanda um að opna aðra sjóðsvél, sem hann og gerði og á maðurinn einnig að hafa tekið fjármuni úr þeim kassa. Að því búni hafi maðurinn yfirgefið söluturninn. Í dag, um kl. 11:02, hafi lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu borist tilkynning um rán í verslun Select við Suðurfell í Reykjavík. Vitni sem stödd hafi verið á vettvangi skýrðu frá því að þrír aðilar hafi staðið að ráninu. Hafi þau skýrt frá því að maður klæddur í svartan jakka, með svarta húfu hafi komið inn fyrir afgreiðsluborðið og haldið á sprautunál og þannig ógnað starfsfólki verslunarinnar. Hafi maður þessi náð að opna sjóðsvél verslunarinnar og tekið þaðan um 65.000 krónur í reiðufé og tvö karton af Winston sígarettum. Stuttu síðar hafi E verið handtekinn skammt frá vettvangi. Hafi vitni borið kennsl á E sem einn af þeim þremur sem frömdu ránið í Select. Hafi E skýrt lögreglu frá því að hinir tveir árásarmennirnir væru staddir í íbúð að F, merkt [...]. Hafi lögreglumenn farið að íbúðinni, þar sem kærði G og X hafi verið handteknir. Við húsleit í íbúð G hafi fundist munir sem taldir eru stafa frá ofangreindum ránum, þá hafi lögregla fundið fatnað sem kemur heim og saman við fatnað ofangreindra árásarmanna. Í skýrslutöku af kærða nú fyrr í dag hafi hann neitað aðild að ofangreindum brotum. Hann hafi kvaðst dvelja í íbúð G, en hafi enga skýringu gefið á því hvernig munir sem taldir séu tengjast þessum málum hafi komist inn á heimili hans. Rannsókn málsins sé á frumstigi. Það sé því afar brýnt að lögregla fái svigrúm til að ljúka rannsókn málanna, en nú liggur fyrir lögreglu að taka frekari skýrslur af vitnum og afla annarra sönnunargagna. Kærði sé sterklega grunaður um brot gegn 252. gr. almennra hegningarlaga 19, 1940 og á yfir höfði sér fangelsisrefsingu verði hann sekur fundinn. Í ljósi ofangreinds er það mat lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu að skilyrðum a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 sé fullnægt, enda er kærði undir rökstuddum grun um að hafa framið verknað sem fangelsisrefsing er lögð við og að ætla megi, gangi hann frjáls ferða sinna, að hann kunni að torvelda rannsókn málsins, s.s. með undanskoti sönnunargagna eða hafi áhrif á vitni og eða aðra sakborninga. Kærði er undir rökstuddum grun um að eiga aðild að framangreindum ránum. Samkvæmt 252. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 getur refsing varðað allt að 16 ára fangelsi. Rannsókn málsins er á frumstigi. Fyrir liggur að það á eftir að yfirheyra vitni og afla frekari sönnunargagna. Haldi kærði óskertu frelsi sínu gæti hann torveldað rannsókn málsins, svo sem haft áhrif á framburð vitna og annarra sakborninga. Með vísan til framangreinds er fallist á að kærði sæti gæsluvarðhaldi á grundvelli a-liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Úrskurð þennan kveður upp Sandra Baldvinsdóttir, settur héraðsdómari. X, [kt.], sæti gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 28. mars nk. kl. 16.
Mál nr. 182/2015
Skilasvik Skilorð
A var sakfelldur fyrir skilasvik samkvæmt 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa árið 2010 í aðdraganda töku bús hans til gjaldþrotaskipta skert rétt lánardrottna sinna til að öðlast fullnægju af eignum sínum með því að afsala tilgreindri fasteign í Bandaríkjunum, sem hann átti að helmingi með eiginkonu sinni, til svissnesks félags gegn greiðslu 10 bandaríkjadala og þannig með málamyndagerningi skotið eignarhluta sínum undan skiptum. Var refsing hans ákveðin fangelsi í 12 mánuði en fullnustu níu mánaða refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Greta Baldursdóttir og ÓlafurBörkur Þorvaldsson.Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar4. mars 2015 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfuákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.Ákærði krefst þess aðallega aðhéraðsdómur verði ómerktur, til vara sýknu en að því frágengnu að refsing verðimilduð. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærðifundinn sekur um skilasvik samkvæmt 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa 1. febrúar 2010, í aðdraganda tökubús hans til gjaldþrotaskipta, skert rétt lánardrottna sinna til að öðlastfullnægju af eignum sínum með því að afsala tilgreindri fasteign íBandaríkjunum, sem hann átti að helmingi með eiginkonu sinni, til svissnesksfélags gegn greiðslu 10 bandaríkjadala og þannig með málamyndagerningi skotiðeignarhluta sínum undan skiptum. Ákærði kveðst reisa aðalkröfu sína á þvíað héraðsdómur hafi látið hjá líða að fjalla um þær málsástæður að háttsemi sínhafi hvorki falið í sér ásetning til undanskots fasteignarinnar né til auðgunarhans. Tilgreinir ákærði sérstaklega að af hálfu síðari eiganda framangreindrarfasteignar hafi við meðferð málsins í héraði því verið lýst yfir að hann myndihafa fallist á kröfu skiptastjóra um riftun ráðstöfunarinnar hefði hún komiðfram. Hafi héraðsdómur að þessu leyti verið í andstöðu við fyrirmæli e. og f.liðar 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Bú ákærða var tekið til gjaldþrotaskipta18. febrúar 2010 á grundvelli árangurslauss fjárnáms 18. nóvember 2009. Voruákærði og eiginkona hans þá skráð eigendur umræddrar fasteignar, en hana munuþau hafa keypt á árinu 2007 fyrir 657.483,95 bandaríkjadali. Ákærði lét á hinnbóginn hjá líða að gefa skiptastjóra upplýsingar um fasteignina og gaf síðarþær skýringar að hann hefði í raun selt hana á árinu 2008. Jafnframt er í héraðsdómilýst tilurð ýmissa skjala varðandi ætluð lögskipti ákærða við tilgreindan mann semog sölu á fasteigninni, en í upphafi árs 2010 nam eignarhluti ákærða í henni aðlágmarki 136.060,50 bandaríkjadölum. Eru í héraðsdómi raktar misvísandi skýringarákærða og vitna um málsatvik og komist með rökstuddum hætti að niðurstöðu umásetning ákærða til brotsins og fullframningu þess. Eru framangreindar ástæðurákærða fyrir heimvísun málsins því með öllu haldlausar. Að virtum þeim röksemdum héraðsdóms semvísað hefur verið til verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða. Ákærði lýsti yfir áfrýjun héraðsdóms 27.febrúar 2015 og bárust ríkissaksóknara dómsgerðir frá héraðsdómi 2. júlí samaár. Málsgögn frá ríkissaksóknara bárust Hæstarétti á hinn bóginn ekki fyrr en 29.febrúar 2016. Þessi dráttur hefur ekki verið skýrður og að því gættu kemurkrafa ákæruvaldsins um þyngingu refsingar ákærða ekki til álita hér fyrir dómi.Verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um refsingu ákærða og sakarkostnað.Ákærði verður dæmdur til að greiðasakarkostnað fyrir Hæstarétti sem nemur kostnaði við gerð málsgagna, en krafaum málsvarnarlaun skipuðum verjanda ákærða til handa var háð þeirri forsendu aðgreiðsla þeirra félli að einhverju leyti á ríkissjóð.Dómsorð:Héraðsdómur skal veraóraskaður.Ákærði, Arnfinnur SævarJónsson, greiði 46.179 krónur í sakarkostnað fyrir Hæstarétti.Dómur héraðsdóms Reykjaness 5.febrúar 2015Mál þetta, sem þingfest var 5. mars 2014 og dómtekið 23. janúar sl., erhöfðað með ákæru sérstaks saksóknara útgefinni 30. janúar 2014 á hendurArnfinni Sævari Jónssyni, kt. [...], með lögheimili í Sviss, „fyrir eftirfarandi brot gegn almennum hegningarlögum:Ifyrir skilasvik, með því að hafa 1. febrúar 2010, í aðdraganda töku búshans til gjaldþrotaskipta, skert rétt lánardrottna sinna til að öðlastfullnægju af eignum hans með því að afsala fasteigninni að 8700 Sandy CrestLane, Boynton Beach í Flórída, Bandaríkjunum, sem hann átti að hálfu á mótieiginkonu sinni, til svissneska félagsins iiLuxury International AG, þar semákærði var stjórnarformaður, gegn 10 Bandaríkjadala greiðslu og þannig skotiðeignarhluta sínum undan búskiptunum eða varið andvirði eignarhlutans tilgreiðslu tiltölulega hárrar gjaldkræfar kröfu. Árangurslaust fjárnám var gert hjá ákærða 18. nóvember 2009 og var bú hanstekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 18. febrúar 2010.Ákærði og eiginkona hans keyptu fasteignina á árinu 2007 fyrir 657.483,95Bandaríkjadali en í upphafi árs 2010 var verðmæti eignarinnar samkvæmtfasteignamati 272.121 Bandaríkjadalur og nam verðmæti eignarhlutar ákærða ífasteigninni að lágmarki 136.060,50 Bandaríkjadölum. Telst brot ákærða varða við 4. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940.Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu allssakarkostnaðar.IIÍ málinu gerir Pétur Már Jónsson hdl., fyrir hönd Pillar SecuritisationS.à.r.l., 35a avenue J.F. Kennedy, Lúxemborg, þá kröfu aðallega að ákærði verðidæmdur til að greiða félaginu skaðabætur að fjárhæð 57.143 Bandaríkjadalir aukvaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1.febrúar 2010 til þingfestingardags sakar, en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6.gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist aðákærði verði dæmdur til að greiða félaginu skaðabætur að fjárhæð 7.332.058krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu frá 1. febrúar 2010 til þingfestingardags sakar, en dráttarvextisamkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilfellumer þess krafist að ákærði verði dæmdur til þess að greiða félaginumálskostnað.“ Ákærði kom fyrirdóminn 19. mars 2014 og neitaði sök og mótmælti bótakröfunni. Var málinu ítrekað frestað vegna fjarveru ákærða eðavitna. Fór aðalmeðferð fram þann 16. janúar sl. og var málið dómtekið aðmálflutningi loknum. Krafðist ákærði sýknu en til vara vægustu refsingar semlög leyfa. Við upphaf aðalmeðferðar tók dómari þá ákvörðun, með vísan til 175.gr. laga nr. 88/2008, að vísa einkaréttarkröfunni á reglulegt þing og varsakflytjendum gefinn kostur á að tjá sig um þá ákvörðun. Fékk einkaréttarkrafanmálanúmer E-61/2015. Ákærði krafðist sýknu og að málskostnaður yrði felldur áríkissjóð. Þá féll verjandi ákærða frá málskostnaðarkröfu sinni yrði ákærðisakfelldur. Var málið dómtekið að málflutningi loknum.Málsatvik.Upphaf máls þessa er kæra skiptastjóra í þrotabúi ákærða til sérstakssaksóknara vegna sölu á fasteign þrotabúsins að Boynton Beach 33437 FL, SandyCrest Lane í Flórídaríki í Bandaríkjunum en með sölunni hafi eignum, semhugsanlega áttu að tilheyra þrotabúinu, verið skotið undan. Tilfasteignakaupanna hafi ákærði fengið lán hjá Kaupthing Luxembourg S.A. á árinu2007 að fjárhæð USD 578.841,66 og hafi lánið verið greitt út til ákærða 25.janúar 2007. Vegna vanskila á láninu höfðaði kröfuhafinn mál á hendur ákærða ogþann 14. apríl 2009 var ákærða stefnt til greiðslu skuldar að fjárhæð451.781,52 EUR ásamt vöxtum og kostnaði. Var málið þingfest í HéraðsdómiHafnarfjarðar 6. maí 2009 og var stefnan árituð um aðfararhæfi en útivist varðaf hálfu ákærða. Þann 23. september 2009 var boðun í fjárnám hjásýslumanninum í Hafnarfirði sem taka átti fyrir 29. september 2009 á hendurákærða, birt eiginkonu hans á heimili þeirra. Ákærði mætti ekki í þá fyrirtökuen í gögnum málsins liggur fyrir kvaðning til ákærða frá sýslumanninum íHafnarfirði, dagsett 12. nóvember 2009, þar sem ítrekað er að ákærði mæti viðfyrirtöku fjárnámsgerðar. Að öðrum kosti verði hann færður með aðstoð lögreglutil sýslumanns. Þann 10. nóvember 2009gerðu ákærði og eiginkona hans með sér kaupmála þar sem einbýlishús í smíðum aðMosaprýði 10, Garðabæ, 50% eignarhlutur í jörð í Hafrafellslandi og 100% hluturí Ellum ehf. varð að séreign eiginkonu ákærða. Var kaupmálinn skráður íþinglýsingabók sýslumanns 16. nóvember 2009. Þann 18. nóvember 2009fór fram fjárnám hjá ákærða hjá sýslumanninum í Hafnarfirði og mætti ákærði þarsjálfur. Lýsti hann því yfir að hann ætti engar eignir til tryggingarfjárkröfunni sem var að fjárhæð rúmlega 93.000.000 króna. Var fjárnáminu lokiðán árangurs. Þann 6. janúar 2010var krafa um gjaldþrotaskipti á búi ákærða afhent Héraðsdómi Reykjaness og varákærði boðaður til fyrirtöku á dómþing þann 11. febrúar 2010 með fyrirkalli sembirt var honum 2. febrúar 2010. Var úrskurður kveðinn upp 18. febrúar 2010 þar sembú ákærða var tekið til gjaldþrotaskipta og Grétar Dór Sigurðsson hdl. skipaðurskiptastjóri. Meðal innkallaðrakrafna í þrotabúið var krafa frá Pillar Securitsation S.a.r.l., samtals aðfjárhæð 97.375.605 krónur. Við skoðun skiptastjóra á eignum búsins komst hannað því að ofangreind fasteign í Flórída hafði verið á nafni ákærða og eiginkonuhans en seld til iiLuxury International AG. með afsali sem undirritað var 1.febrúar 2010 hjá Notarius Publicus í Reykjavík. Við skýrslutöku hjáskiptastjóra 16. mars 2010 kvaðst ákærði hafa selt fasteignina rúmu ári áður,þá í byrjun árs 2009, og tapað um tuttugu milljónum króna á þeim viðskiptum. Aðábendingu ákærða hafði skiptastjórinn samband með tölvupósti við lögmannákærða, Tómas Jónsson hdl., þann 22. mars 2010 og óskaði m.a. eftir upplýsingumum fasteign í Flórída, hver hafi keypt, fyrir hvaða verð og um eignarhluteiginkonu ákærða í húsinu. Svaraði lögmaðurinn í tölvupósti 30. mars 2010 aðfasteignin hefði verið seld gegn staðgreiðslu á árinu 2007 og frekari gögn umþað væru ekki tiltæk. Óskaði skiptastjóri í framhaldi eftir upplýsingum um þaðí hvað peningarnir hefðu farið ef eignin hefði verið seld án nokkurra skjala.Svaraði lögmaðurinn því til að hann hefði ekki frekari upplýsingar umfasteignina en skyldi reyna að afla frekari upplýsinga. Þann 6. apríl 2010svaraði ákærði einnig skiptastjóra og kvaðst aldrei hafa sagt að pappírarnir umfasteignina væru ekki til, hann bara hreinlega vissi ekki hvar þeir væru, endadveldi hann ekki lengur í fortíðinni. Peningarnir hafi m.a. farið í bankann semhafi farið fram á gjaldþrot hans, nokkrir tugir milljóna þar, greiðslur á húsisem fjölskyldan væri búin að tapa og fleira í þeim dúr. Þann 23. september2010 gerði skiptastjóri samkomulag við eiginkonu ákærða um riftun á ráðstöfunákærða á eignarhlut í jörðinni Hafrahlíð í Berufirði. Engar frekari upplýsingarfengust frá ákærða um ráðstöfun eignarinnar í Flórída. Með bréfi 21. október2010 skoraði skiptastjóri á ákærða að upplýsa frekar um fasteignina og svaraðiákærði honum í tölvupósti þann 28. október s.á. þar sem hann kvaðst hafa selthúsið áður en hann hafi getað vitað að hann yrði ógjaldfær í kjölfarbankahrunsins og því komi það engum við í hvað þeir peningar hafi farið á þeimtíma. Í kjölfar þessara samskipta við ákærða aflaði skiptastjóri, í samvinnuvið lögmann í Flórída, upplýsinga um fasteignina þar. Kvað hann ákærða ogeiginkonu hans hafa keypt fasteignina 16. janúar 2007 og þau síðan afsalaðhenni til iiLuxury International AG 29. janúar 2010. Sendi lögmaðurinnskiptastjóra gögn þessu til staðfestingar. Þá liggur fyrir útprentun affasteignavef í Flórída þar sem húsið er auglýst til sölu á 449.749 dollara. Ersú útprentun dagsett 23. ágúst 2010. Þann 22. júlí 2009voru samþykktir iiLuxury International AG í Olten, Sviss, undirritaðar. Varákærði skráður stjórnarformaður, A, indverskur ríkisborgari, stjórnarmaður og Bfrá Bettlach framkvæmdarstjóri. Var hlutaféð 100.000 svissneskir frankar. Með tölvupósti 10.janúar 2011 frá ákærða til A óskar ákærði eftir því við A að ákærði verðiafskráður úr stjórn félagsins iiLuxury Group í Swiss. Þann 16. janúar s.á.svaraði A því til að hann lofaði því að ákærði yrði afskráður úr stjórnfélagsins innan tíu daga. Þann 25. janúar 2011 svaraði Brynjar Níelsson hrl.skiptastjóra og sagði húsið hafa verið notað sem greiðsla á skuld ákærða viðfélagið iiLuxury Group í Swiss. Kvað Brynjar skuld ákærða gagnvart félaginuvera einhvers staðar á bilinu 120-150 þúsund dollarar og kaupverð á svona húsumeftir hrun hafi verið ca 180-220 þúsund dollarar. Þá hafi eiginkona ákærða átthelming í húsinu. Í gögnum málsinsliggur fyrir samkomulag ákærða og A dagsett 3. september 2008. Segir ísamkomulaginu að ákærði skuldi A 145.530 dollara. Hafi lánið verið veitt tilákærða síðustu ár vegna ýmiss kostnaðar hans. Þá segir í 2. gr. samningsins aðtil endurgreiðslu á láni þessu afsali ákærði sér húsi sínu í Boyton Beach íFlórída og sé verð hússins metið á 200.000 dollara. Verði húsið flutt á nafnfélags í eigu A. Í 3. gr. samningsins segir að húsið verði fært á nafn iiLuxurySA, staðsett í Solothun í Sviss, sem sé alfarið í eigu A. Segir svo í loksamningsins að hann sé undirritaður 3. september 2008 í Lugano í Sviss í vottaviðurvist. Þá liggur fyrir afsal,„e. Quit Claim Deed“, fyrir ofangreindri fasteign, undirritað hjá NotariusPuplicus í Reykjavík þann 1. febrúar 2010. Var söluverð hússins sagt vera $10,tíu dollarar. Fór endanleg skráning á nafnabreytingu hússins fram í Flórída 2.febrúar 2010. Skattframtöl ákærðafyrir tekjuárin 2007 til og með 2009 liggja frammi í málinu. Eru þar hvorkitilgreindar skuldir ákærða við Kaupþing í Lúxemborg frá 15. janúar 2007 aðfjárhæð USD 578.841,66 né skuld ákærða við A að fjárhæð USD 145.530. Þá erfasteignin á Flórída ekki talin fram sem eign til skattyfirvalda. Ákærði gaf skýrslu hjásérstökum saksóknara 12. mars 2013. Kvaðst ákærði þá ekki hafa vitað um að A,viðskiptafélagi sinn, hafi stofnað félagið iiLuxury svo seint en ákærði hafihlaupið undir bagga með honum til að loka þessu máli. Þá kvaðst ákærði hafaskuldað honum til margra ára, skuldin hafi verið töluvert eldri en frá árinu2008. Ákærði og A hafi því undirritað samning þar sem þeir gera upp skuldina áárinu 2008. Kvað ákærði engar tryggingar hafa verið að baki láninu frá Kaupþingí Lúxemborg. Þá lýsti ákærði því að salan á húsinu í Flórída hafi verið til aðskuldajafna skuld hans við A. Þeir hafi ekki farið á fasteignasölu til aðyfirfæra húsið á A þar sem þurft hefði að borga fyrir það, það hafi bara veriðgert hjá lögfræðingi. Það hafi verið í mars 2008. Skuldin við A hafi verið USD150.000. Kvað ákærði húsið hafa fallið í hruninu um USD 450.000. Aðspurður umverðmat á húsinu mundi ákærði ekki hvernig það hafi verið fengið en menn hafiverið ásáttir með það. Kvað ákærði skuld sína við A hafa verið vegna kaupaákærða á úrum, skartgripum, töskum og drasli og hafi A verið með opinnreikning, inn og út og síðan hafi orðið eitthvert uppgjör. Ákærði var spurður um félagið INCE. InternationalInceorporated. Kvaðst ákærði ekki hafa hugmynd um það og ekki hafa veriðskráður í félag sem heiti INCE. Samkvæmt gögnum málsins var fasteigninniafsalað með „e Quit Claim“ frá félaginu iiLuxury International AG til INCEInternational Inc í ágúst 2011. Ákærði kvaðst aðspurður ekkert vita um þaðfélag. Þá virtist það koma ákærða á óvart að IN Heildsala ehf., sem ákærðikvaðst vinna hjá, væri í 100% eigu INCE.International Inceorporated. Ákærðikvaðst ekki hafa stigið fæti inn í húsið í Flórída eftir ágúst 2008 eða eftirað hann afsalaði sér eigninni. Þá kvaðst ákærði eingöngu hafa verið að hjálpa Avið stofnun iiLuxury þar sem A hafi verið í vandræðum með að fá menn til þessað stofna félagið, hann hafi bara þurft einhvern til að skrifa undir fyrir sig,sem ákærði hafi gert. Ákærði hafi ekki átt að vera í stjórn félagsins nema í ummánuð og síðan hafi annar átt að koma í sinn stað. Þá kvaðst ákærði ekkert vitaí hvaða tilgangi A hafi stofnað þetta félag en ákærði hafi skrifað undir. Þávoru skýringar ákærða á því hvernig hægt væri að koma honum úr stjórn án hansaðkomu loðnar og óskýrar en ákærði kvaðst örugglega eiga einhver skjöl um þaðeða geta aflað þeirra. Staðfesti ákærði í skýrslutökunni að samningur hans og Aum uppgjör á skuld ákærða við hann hafi verið undirritaður í september 2008. Þákvað ákærði lögfræðing í Sviss hafa útbúið afsalið fyrir eigninni í janúar 2010en ákærði hafi fengið pappírana senda í pósti, undirritað þá hér heima ogfengið staðfestingu sýslumanns á undirritun þeirra hjóna og sent pappírana tilbaka. Afsalinu hafi síðan verið þinglýst í Flórída daginn eftir. Ákærði kvað þáA vera í viðskiptasamböndum í dag, m.a. með verslun á æðardúni. Ákærði gaf aftur skýrslu hjá sérstökum saksóknara þann18. desember 2013. Kvað hann það rétt haft eftir konu sinni í skýrslutöku hjálögreglu að þau hjón hafi haft afnot af fasteigninni í Flórída eftir uppgjöriðvið A. Þau hafi verið í húsinu síðast um páskana 2013. Gat ákærði ekki gefiðskýringu á fyrri framburði sínum um að hann hefði aldrei komið í húsið eftiruppgjör þeirra 2008. Eiginkona ákærða kvað í skýrslutöku hjá sérstökumsaksóknara að þau hafi verið í húsinu á árinu 2012 og 2013. Ákærði sagði A veraeiganda félagsins INCE International Inc, sem væri skráð á Tortóla, en þaðfélag væri nú skráð eigandi að húsinu í Flórída. Þá upplýsti ákærði að félagiðsem hann ynni hjá, IN-heildsala, héti nú IN-import en eingöngu hefði veriðbreytt um kennitölu, félaginu hefði ekki verið slitið. Staða þess væri góð ogfélag A, INCE, ætti 100% í félaginu og staðan væri þokkaleg, hlutaféð 389.000,000krónur. A gaf skýrslu hjá sérstökum saksóknara 20. desember2013. Kvað hann ákærða mjög náinn vin sinn en þeir hafi kynnst fyrir tíu tilfimmtán árum og þeir væru einnig góðir viðskiptafélagar. Aðspurður kvað hannskuldir ákærða við sig hafa orðið til á árunum 2001 og 2004 eða 2005. Þeir hafiverið í viðskiptum saman, A hefði lagt til skartgripi og selt ákærða en ekkifengið greitt fyrir. Þá hafi ákærði fengið lán hjá sér til að greiða birgjum.Þeir hafi hins vegar leyst þetta allt árið 2005 eða 2006. Þeir hafi gert alltupp. Uppgjörið hafi falist í því að A hafi tekið eignir ákærða upp í skuldinaog hafi uppgjörið farið fram á grundvelli fasteignaverðs árið 2002. Kvað A engasamninga hafa verið undirritaða vegna þessara skulda en A hafi pressað á ákærðaá árunum 2001 til 2005 að greiða sér skuldina. A kvað þá hafa undirritaðsamninginn um yfirfærsluna á húsinu í Mílanó, A búi þar og þeir hafi hist þarog undirritað samninginn. A var ekki viss um dagsetninguna á skjalinu semundirritað sé 3. september 2008, en kvaðst viss um að skjalið væri ekki falsað.Kvaðst A muna að ákærði hafi komið til Mílanó og þeir undirritað skjalið semlögmaður hafi samið. Þá kvað A félagið iiLuxury International AF, sem skráð séí Sviss, ekki vera lengur til. Það sé gamalt félag sem þeir hafi stofnað utanum fasteignina en það félag sé ekki lengur til, því hafi verið lokað fyrirnokkrum árum. Ákærði hafi verið settur sem stjórnarformaður í félaginu því að Ahafi verið mikið erlendis og því verið auðveldara, þar sem átti að framseljafasteignina á félagið, að ákærði væri í stjórn þess til að undirrita pappíra.Félagið hafi bara verið stofnað til að færa fasteignina yfir á það. Engin önnurstarfsemi hafi verið hjá félaginu. Hafi vitnið, ákærði og lögmaður hist á funditil að skrá ákærða úr stjórn félagsins. Ef frá því hafi verið gengið meðskjölum hafi lögmaðurinn séð um það. Engin fundargerð hafi verið gerð. Þákvaðst A vera eigandi IN Import ehf., með um 400.000.000 króna hlutafé. Tilstandi að fara í miklar fjárfestingar á Íslandi á árinu 2014.Þá liggur frammi í málinu yfirlit yfir stjórnarmennINCE International Inc en þar eru ákærði og A skráðir stjórnarmenn frá stofnunfélagsins þann 18. janúar 2007. Þá er yfirlit yfir hluthafa í félaginu enákærði og A eru eigendur að helmings hluta hvor. Þá kemur fram að ákærði hafiafsalað 50 hlutum til A 12. janúar 2014 og eftir það er A skráður fyrir öllumhlutum í félaginu. Að auki liggja frammi afrit af tveimur reikningum,útgefnum af A, annar dagsettur 30. apríl 2005 að fjárhæð USD 90.000 og hinnútgefinn 30. janúar 2006 að fjárhæð USD 55,530. Á báðum reikningunum ervegabréfanúmer ákærða tiltekið [...]. Staðfesting frá Þjóðskrá Íslands liggur fyrir þar semstaðfest er að vegabréf útgefið á ákærða nr. [...] var gefið út 5. október 2009. Skattframtöl fyrir tekjuárin 2006 til og með 2011liggja frammi í málinu. Eru hvorki skuldir við Kaupþing í Lúxemborg né skuldirvið A taldar þar meðal skulda né fasteignin í Flórída. Samkvæmt skattframtölumþessara ára var ákærði með aðallaunatekjur árin 2006, 2007, 2008, 2010 og 2011 frá Leonard ehf. en árið 2009frá INCE ehf. Skýrslur fyrir dómi.Ákærði kom fyrir dóminn og kvaðst hafa gagnfræðapróf og vera sjálfmenntaðurí þeim viðskiptum sem hann hafi stundað í gengum tíðina. Starfsreynsla séaðallega íþróttir og viðskipti. Þá kvaðst ákærði hafa keypt einhverjarfasteignir í gegnum ævina eins og gerist og gengur. Fasteignin á Flórída væriekki fyrsta fasteignin sem hann keypti eða seldi. Aðspurður kvaðst ákærði ekki reka verslun í Reykjavík en hann hefði verið íverslunarrekstri á árunum 2001 til 2006.Þá sé ákærði að vinna við ráðgjöf erlendis, aðallega hjá nýjum verslunum semverið sé að opna. Ákærði kvaðst kannast við félagið iiLuxury Internatioal AG aðþví leyti að hann hafi verið stjórnarformaður í félaginu í ákveðinn tíma. Hannhafi stofnað félagið fyrir vin sinn sem heiti A en félagið hafi verið stofnaðárið 2009 eða 2010. Ákærði hafi ekki haft nein önnur tengsl við félagið. Kvaðákærði svissnesk lög vera þannig að Svisslendingur verði að vera eigandi aðfélagi og ákærði hafi haft sambönd sem hann hafi nýtt sér. Ákærði kvaðst einnigkannast við félag sem heiti INCE International Inc og sé skráð á Tortóla.Félagið hafi verið stofnað árið 2007 og hafi ákærði komið að því sem eigandi.Félagið hafi aldrei farið í neinn rekstur. Ákærði kvaðst ekki vera eigandi ídag. Ákærði kvað þá A hafa verið vini og félaga í ein fimmtán ár og áttviðskipti saman í gegnum tíðina. Ákærði kannaðist við afsal vegna kaupa ákærðaá fasteign í Flórída árið 2007. Ákærði kvað kaupin hafa verið fjármögnuð meðláni að fjárhæð USD 578.841,66 frá Kaupþingi í Lúxemborg. Hann hafi hins vegarlátið eigið fé í bankann sem tryggingu sem hafi tapast í bankahruninu. Ákærðikvaðst ekki vera klár á því hvort fasteignin hafi verið tilgreind ískattframtölum sínum til skattyfirvalda. Ákærði kvaðst aldrei hafa verið komiðað afborgun á þessu láni og hann hafi aldrei fengið rukkun um afborgun. Ákærðikvaðst ekki kannast við kröfubréf sem liggur frammi í málinu frá 3. apríl 2008frá Kaupþing banka í Lúxemborg. Þá kvaðst ákærði ekki muna hver viðbrögð hanshafi verið þegar hann fékk stefnu birta frá bankanum vegna lánsins frábankanum. Ákærði kvaðst halda að hann hafi verið á leiðinni í gjaldþrot áþessum tíma og hafi þá verið að bjarga því sem bjargað varð í þeim efnum á þeimtíma. Stefnan sé vafalaust eitt af þeim málum sem hafi dúkkað upp á borð hjáhonum þegar hann var að reyna að bjarga sínum persónulegu málum. Aðspurðurhvort það hafi komið til greina að selja fasteignina í Flórída á þessum tíma,kvaðst ákærði ekki muna það. Ákærði hafi hins vegar gert samkomulag við A seintá árinu 2008 um að hann tæki húsið upp í skuld ákærða við A. Ekkert annað hafiverið í stöðunni. Aðspurður um aðkomu ákærða að stofnun iiLuxury, kvað hann Ahafa beðið sig um að stofna þetta félag með sér þar sem A gat það ekki einn ogsér. Ákærði hafi því verið skráður sem stjórnarformaður en ekki komið aðfélaginu að öðru leyti. A hafi síðan skráð húsið yfir á þetta félag sem A áttieinn. Ákærði vissi ekki til að frekari rekstur væri í félaginu. Tilgangurstofnunar félagsins hafi verið að koma húsinu yfir í félagið. Ákærði kvað Bhafa farið fram á að ákærði sæti í stjórn félagsins en B sæti einnig í stjórnþess. Aðspurður um boðun ákærða í fjárnám hjá sýslumanni,sem birt var eiginkonu ákærða 23. september 2009, kvaðst ákærði halda að þettahafi verið vegna allra skulda hans. Ákærði kvaðst ekki muna hvort hann hafimætt í fjárnámið. Aðspurður um kvaðningu sýslumanns til fjárnáms, dagsett 12.nóvember 2009, kvaðst ákærði ekki muna eftir henni, hann hafi kannski veriðerlendis. Aðspurður kvaðst ákærði hafa verið gjaldþrota á þessum tíma. Ákærðikvað aðspurður þau hjón hafa verið að gera upp sín mál, eins og hjón gera,þegar kaupmáli var gerður um eignir þeirra og allar eignir þeirra voru gerðarað séreign eiginkonu hans þann 10. nóvember 2009. Eiginkona hans hafi verið aðbyggja hús persónulega sem hann hafi ekki getað gert þar sem hann hafi veriðgjaldþrota. Því hafi legið beinast við að hann færi út úr því öllu. Ákærðikvaðst ekki vita hvers vegna kaupmálinn hafi ekki tekið til fasteignarinnar íFlórída, hann hafi bara ekkert „pælt“ í því. Ákærði kvaðst hafa lýst sigeignalausan við fjárnámsgerð hjá sýslumanni 18. nóvember 2009 þar sem hann hafiekkert átt á þessum tíma, það væri augljóst. Hann hafi verið búinn að afsalasér húsinu í Flórída til A og hann hafi ekkert átt. Það hafi verið búið að takaallt af ákærða sem hægt var að taka. Ákærði kvaðst ekki muna hvenær honum hafiorðið ljóst að búið væri að biðja um gjaldþrotaskipti hjá honum, en hann hafiverið að vinna í þessum málum á þeim tíma og sér hafi verið ljóst í hvaðstefndi. Afsal, dagsett 29. janúar 2010, var borið undir ákærða og kvaðst hannkannast við það. Afsalið hafi verið gert til að klára samkomulag sem þeir Ahafi gert árið 2008. Ákærði hafi áttað sig á því þegar hann var á leiðinni ígjaldþrot að aldrei hafði verið gengið frá afsali vegna hússins. Lánið semákærði hafi fengið hjá A, USD 145.000, hafi í raun verið endurgjaldið fyrirhúsið en þeir hafi ekki sett það í pappírana því að í Flórída séu borgaðar háarfjárhæðir til fasteignasala fyrir að ganga frá sölu fasteigna. Því hafi baraverið farið til lögfræðings til að búa til skjalið og hafi því síðan veriðþinglýst í Flórída. Ákærði hafi á þessum tíma verið á leiðinni í gjaldþrot.Þetta hafi ekki verið bein sala heldur bara yfirtaka á húsinu. Minnti ákærða aðþinglýsing í Flórída hafi ekki farið fram fyrr en 17. febrúar 2010 þar sem hannhafi átt eftir að greiða einhverja USD 20 til að þinglýsingin færi í gegn.Aðspurður um það hvers vegna ákærði hafi verið að yfirfæra húsið í Flórída yfirí fyrirtæki sem hann hafi verið stjórnarformaður í, kvað ákærði sig ekkert hafahaft með félagið að gera, hann hafi bara verið skráður stjórnarformaður.Aðspurður hvers vegna ákærði hafi verið að ganga frá nafnabreytingu á húsinu ásama tíma og hann varð gjaldþrota, kvaðst ákærði bara hafa verið í skuld viðmanninn og hafa viljað gera upp við hann, hann hafi verið vinur sinn og ákærðiekki viljað koma honum í þá stöðu að þeir sætu frammi fyrir því að ákærðiskuldaði honum lengur peninga. Það hafi ekki verið gert í neinum annarlegumtilgangi. Ákærði kvaðst ekki muna hvort hann hafi upplýst skiptastjóra umafsalið á eigninni. Aðspurður um upplýsingar lögmanns ákærða, TómasarJónssonar, 6. apríl 2010 til skiptastjóra um að fasteignin hafi verið seld gegnstaðgreiðslu árið 2007 og frekari gögn ekki tiltæk, kvaðst ákærði ekki vitahvað Tómas hafi verið að meina þarna en ákærði hljóti að hafa komið að því líkaað semja þessi svör sem komi fram í skjalinu. Tómas hljóti að vera að vísa tilþess að A hafi tekið eignina yfir. Aðspurður um svar ákærða til skiptastjóraþann 6. apríl 2010 um að peningarnir fyrir húsið hafi meðal annars farið íbankann, greiðslu á húsi sem fjölskyldan búi í og fleira í þeim dúr, kvaðstákærði vera að vísa í húsið sem hann hafi tapað að Súlunesi 16, og það sem hafifylgt gjaldþrotinu en hann hafi reynt að bjarga því sem bjargað varð því aðenginn vilji hafi verið til að hjálpa honum hjá bankanum. Þá kvaðst ákærði ekkihafa talið neina þörf á því að upplýsa skiptastjóra um að hann hafi afsalaðeigninni til iiLuxury því að eignin hafi verið skuldlaus og ekkert veð í henni.Aðspurður um tölvupóst frá ákærða til skiptastjóra 25. október 2010 um aðákærði hafi selt húsið áður en hann hafi vitað að hann yrði ógjaldfær í kjölfarbankahruns, og því komi það engum við í hvað þeir peningar hafi farið á þeimtíma, kvaðst ákærði væntanlega vera að vísa til þess að hann hafi látið húsiðaf hendi árið 2007 og á þeim tímapunkti hafi ákærði ekki verið í neinumpeningavandræðum. Aðspurður um það hvers vegna ákærði hafi ekki upplýstskiptastjóra fyrr en 24. febrúar 2011, í tölvupósti, um að hann hafi gertumræddan samning um húsið, kvað ákærði það hafa bara verið svo löngu löngu búiðað ganga frá þessu. Húsið hafi verið veðbandslaust og eign þeirra hjóna oghúsið farið í að borga skuldir. Ákærðikvað samninginn um sölu hússins hafa verið dagsettan aftur í tímann, það verðibara að viðurkennast. Þegar ákærði hafi verið beðinn um gögn um húsið í upphafihafi hann ekki átt nein gögn. Þeir A hafi gert samkomulagið árið 2008 og sé samningurinngerður sennilega árið 2010 en dagsetningin færð aftur í tímann, til þess tímasem A raunverulega fékk húsið. Kvað ákærði rétt að hann hafi afhentskiptastjóra samninginn 24. febrúar 2011. Tilgangurinn með samningnum hafiverið að sýna fram á að það hafi verið ákveðin skuld sem hann skuldaði A enþeir hafi ekki verið með neinn samning um það nema traust og trúnað. Lögmaður íLugano hafi samið skjalið. Reikningar frá A, dagsettir 30. apríl 2005 og 30.janúar 2006, voru bornir undir ákærða. Kvað hann þá hafa verið gerða nákvæmlegaeins og hitt skjalið. Ákærði hafi beðið A um að senda sér einhver gögn umskuldina og hafi A sent sér framlagða reikninga. Það væru ákveðin mistök aðdagsetja reikningana aftur í tímann. Ákærði hafi beðið A um reikningana þegarlögreglan fór fram á gögn um skuldina en ákærði kvaðst ekki muna hvenær þaðhafi verið. Þegar ákærða var bent á að vegabréfsnúmer hans, sem gefið var út 5.október 2009, komi fram á reikningunum, kvaðst ákærði gera sér grein fyrir þvíað reikningarnir séu með rangar dagsetningar. Aðspurður um framsal áfasteigninni frá iiLuxury til INCE International Inc. kvaðst ákærði ekki minnast þess að hafa komiðað því framsali. Aðspurður um staðfestingu á að ákærði hafi verið skráðurstjórnarmaður í INCE International Inc. frá 18. janúar 2007 til 24. janúar2014, kvað ákærði rétt vera að hann hafi verið stjórnarmaður þar en hann hafialdrei haft nein afskipti af því félagi. Þegar lögreglan hafi farið fram á gögnum eigendur þessa félags hafi A séð að ákærði var ennþá skráður stjórnarmaðurog eigandi að hluta. A hafi þá breytt því í framhaldi. Ákærði hafi talið aðhann væri ekki í stjórninni á þessum tíma. Aðspurður um framburð sinn hjálögreglu um að hann hafi ekkert kannast við þetta félag, kvað ákærði það hafaverið einhvern misskilning, það væru tvö félög skráð með þessu heiti, annað séINCE á Íslandi og hitt sé INCE International. Ákærði hafi bara eitthvaðmisskilið þetta. Aðspurður um 50% eignarhlut sinn í INCE International allt til12. janúar 2014, kvaðst ákærði hafa skýrt það áður. A hafi ekki áttað sig á þvífyrr en lögreglan óskaði eftir gögnum að ákærði væri enn þarna inni. Ákærða varbent á að hann hafi verið eigandi og stjórnarmaður í félaginu þegar húsinu áFlórída var afsalað frá iiLuxury til INCE International. Kvaðst ákærði ekkihafa vitað af því að hann hafi verið í stjórn. Aðspurður um að ákærði hafigreitt fasteignaskatt í Flórída 31. janúar 2013, kvað ákærði það eflaust hafaverið einhverjar eftirstöðvar sem hann hafi verið að greiða eða þá að A hafibeðið sig að greiða þetta, enda hafi það bara verið USD 6,25. Ákærði kvaðsthafa haft afnot af fasteigninni í gegnum A, hann gæti notað fasteignina þegarhann vildi. Ákærði hafi verið þar árin 2013 og 2014. Þeir væru vinir. Ákærðikvaðst hafa ætlað í rekstur með A með stofnun félagsins INCE en það hafi aldreiorðið neinn rekstur í því félagi og ákærða var ekki kunnugt um hvort einhverrekstur væri í því félagi í dag. Ákærði kvaðst hafa reynt að semja við sínakröfuhafa á þeim tíma er hann stefndi í gjaldþrot og m.a. farið á fund meðskiptastjóra til að leita samninga en ekki haft erindi sem erfiði. Ákærði kvaðaðspurður að mismunur á söluverði hússins, USD 200.000, og skuldinni, USD145.000, hafi verið vextir og kostnaður og þeir verið sammála um að A fengieitthvað fyrir sinn snúð. Aðspurður hvers vegna kona ákærða hafi ekki ritaðundir samning þeirra til A, kvaðst ákærði hafa farið með hlut konu sinnar semhafi átt helminginn í húsinu. Vitnið C kom fyrir dóminn og kvaðst hafa starfað semfulltrúi hjá sýslumanninum í Reykjavík á árinu 2010. Hafi vitnið staðfestundirritun eiginkonu ákærða hjá Notarius Publicus. Kvað vitnið skjalið hafaverið vottað 1. febrúar 2010 og staðfesti vitnið að dagsetning sem komi fram áseinni síðu skjalsins sé röng, skjalið hafi verið gert og staðfest 1. febrúar2010. Vitnið Grétar Dór Sigurðsson, skipaður skiptastjóri íbúi ákærða, kom fyrir dóminn og kvaðst hafa fengið upplýsingar í upphafiskiptanna um tilvist fasteignarinnar í Flórída. Kvað vitnið skýringar sem þaðhafi fengið hjá ákærða varðandi fasteignina ekki hafa verið trúverðugar og þvíhafi það aflað sér upplýsinga um eignina frá bandarískum lögmanni. Vitniðkvaðst ekki hafa haft samband við A vegna kaupanna en kröfuhafar hafi ekki haftvilja til að höfða riftunarmál í Sviss og tekin hafi verið ákvörðun um að vísamálinu til sérstaks saksóknara. Vitnið staðfesti að skiptalok í búi ákærða hafiverið 28. september 2012 og ekkert fengist upp í lýstar kröfur.Vitnið A gaf símaskýrslu fyrir dóminum. Kvaðst vitniðhafa þekkt ákærða til fimmtán ára og þeir átt í viðskiptum saman og verið góðirvinir í gegnum árin. Vitnið kvaðst hafaverið eigandi og stjórnarmaður í félaginu iiLuxury. Vitnið hafi nú seltfélagið. Félagið hafi verið svissneskt og samkvæmt lögum í Sviss verði að verasvissneskur ríkisborgari í stjórn félaga. Vitnið hafi notið aðstoðar ákærða við stofnun félagsins í Sviss. Félagiðsé alfarið í eigu vitnisins. Vitnið, ákærði og B, sem sé Svisslendingur, hafi setið í stjórn félagsins. Vitnið kvaðstvera eigandi félagsins INCE, International Inc. Vitnið og ákærði hafi stofnaðfélagið árið 2007 til að sinna viðskiptum, sem hafi þó ekki orðið af. Vitniðhafi séð um stofnun félagsins og sé það alfarið í eigu vitnisins. Félagið sé íraun ekki virkt, það hafi einungis verið notað þegar vitnið lokaði fyrirtækinuiiLuxury og flutti fasteignina í Flórída yfir í INCE. Aðspurt um það hvortvitnið og ákærði hafi verið í sambandi eða samskiptum frá því að sakamálið varhöfðað, kvað vitnið sig og ákærða hafa verið vini í fimmtán ár og vitnið hefðisamskipti við vitnið eins og aðra vini sína. Vitnið kvaðst vita um sakamálið.Aðspurt um tilgang stofnunar iiLuxurykvað vitnið tilganginn hafa verið tilfærsla á eignum vegna skuldar ákærða viðvitnið. Þeir hafi líka átt í samskiptum á árunum 2001 til 2006 með eignir.Samningur um afsal á fasteigninni í Flórída „Quit Claim Deed“ var borinn undirvitnið. Vitnið kannaðist við skjalið og kvað ástæðu þess að fasteignin hafiverið færð á félagið iiLuxury hafa verið skuld ákærða við sig frá árunum 2001til 2005. Þeir hafi verið sammála um að ef ákærði gæti ekki greitt skuldina þámyndi hann afsala til vitnisins einhverjum eignum sínum, hvort sem það værueignir á Íslandi eða annars staðar. Aðspurt um það hvort vitninu hafi veriðkunnugt um fjárhagsstöðu ákærða í ársbyrjun 2010, kvaðst vitnið hafa getað sagtsér, fyrst ákærði hafi verið ófær um að greiða sér skuldina, að fjárhagsstaðahans hafi ekki verið góð. Aðspurt um verðmat á fasteigninni kvað vitnið hafaverið samþykkt á árinu 2008 að fasteignin skyldi metin á USD 200.000. Vitniðkvað söluverðmætið USD 10 í afsalinu ekki hafa endurspeglað verðgildieignarinnar heldur hafi þeir verið að koma sér hjá því að greiða háanumsýslukostnað lögmanna og þess háttar. Aðspurt um samning aðila um uppgjör áskuldinni, dagsettan 3. september 2008, kvað vitnið munnlegt samkomulag hafaverið á milli þeirra um yfirfærslu eignarinnar og það hafi verið gert á árinu2008. Vitnið staðfesti undirritun sína á samningnum. Kvað vitnið samninginnhafa verið gerðan í lok árs 2009 en dagsetningin hafi verið færð aftur ítímann. Spurt um það hvers vegna þeir hafi dagsett samninginn aftur í tímannkvað vitnið sjö ár vera liðin frá þessum gjörningi og vitnið myndi það ekki svovel en minnti að ákærði hafi verið í Lugano á þessum tíma og því hafi þessidagsetning verið valin. Framburður ákærða fyrir dóminum um að samningurinn hafiverið gerður 2010 eða 2011 var borinn undir vitnið. Kvað vitnið það mögulegageta verið en það myndi það ekki vel. Reikningar útgefnir af vitninu tilákærða, dagsettir í apríl 2005 og janúar 2006, voru bornir undir vitnið. Kvaðvitnið reikningana hafa verið gerða eftir að þeir gerðu samninginn umyfirfærsluna, hvort það hafi verið 2009 eða 2010 myndi vitnið ekki en þeir hafiverið dagsettir aftur í tímann. Kvað vitnið ákærða hafa leitað til sín til aðútbúa reikningana þar sem ákærða hafi vantað staðfestingu á skuldinni. Vitniðkvaðst ekki hafa vitað að ákærði ætlaði að leggja reikningana fram ísakamálinu. Aðspurt kvaðst vitnið hafa fengið vegabréfsnúmer frá ákærða aðbeiðni vitnisins. Vitnið kvað félag sitt vera eigandi fasteignarinnar í dag.Vitnið kvaðst, aðspurt, hafa ákveðið sjálft að flytja fasteignina frá iiLuxuryyfir í INCE International en myndi ekki hvort ákærði hafi komið að þeirri gjörð.Það gæti hafa verið B, ákærði eða vitnið sjálft sem hafi undirritað skjölin,vitnið myndi það ekki vel. Aðspurt kvaðst vitnið hafa aflað staðfestingar áskráningu INCE International Inc, dskj. 7, sem dagsett sé 24. janúar 2014. Þaðhafi vitnið gert að beiðni lögmanns. Það sé rétt sem þar komi fram að vitnið séeini eigandi félagsins. Vitnið kvaðst ekki hafa vitað að ákærði ætlaði aðleggja þetta skjal fram í sakamálinu. Aðspurt um stjórnarmennsku ákærða ífélaginu frá janúar 2007 til 24. janúar 2014, kvað vitnið rétt vera að hannhafi verið í stjórninni en þetta hafi verið skúffufyrirtæki, sem hafi ekkiverið í neinum rekstri. Það hafi ekki verið fyrr en vitnið hafi verið beðið umskjalið af lögreglu að vitnið hafi gert sér grein fyrir því að ákærði var ennskráður í stjórn þess og sem eigandi félagsins. Aðspurt um félagið IN heildsalaehf. kvaðst vitnið þekkja það og hafa stofnað það félag. INCE heildsala hafisíðan verið stofnuð og sé hún í eigu INCE International. Vitnið kvað í lokinákærða vera framkvæmdastjóra félagsins sem vitnið eigi á Íslandi. Aðspurt kvaðvitnið skuld ákærða hafa stofnast á árunum 2001 til 2005 og mismunur áskuldinni og verðmati hússins hafi verið vextir. Í september 2008 hafi veriðgengið frá því að ákveða kaupverðið. Frá þeim tíma hafi ákærði átt fasteignina.Vitnið kvaðst aldrei hafa fengið bréf um riftun á þessum kaupum en hefði svoverið hefði vitnið vitaskuld greitt götur ákærða og látið kaupin ganga til bakaþar sem þeir væru mjög góðir vinir. Ef vitnið hefði getað hjálpað vini sínum,og húsið runnið til þrotabúsins, hefði vitnið að sjálfsögðu orðið vini sínum aðliði. Aðspurt um það hver hafi greitt kostnað og fasteignaskatt af húsinu fráárinu 2008, kvaðst vitnið ekki muna það, vitnið væri með skrifstofu sem sæi umsvona hluti fyrir það. Vitnið kvaðst ekki vita hvert söluandvirði hússins hafiverið í ársbyrjun 2010 en vitnið kvaðst vita að 2008 hafi húsið verið verðmetiðá USD 200.000. Forsendur og niðurstöður.Ákært er fyrir skilasvik með því að ákærði hafi, í aðdraganda töku búsákærða til gjaldþrotaskipta, skert rétt lánardrottna sinna til að öðlastfullnægju af eignum hans með því að afsala fasteigninni að 8700 Sandy CrestLane, Boynton Beach í Flórída, Bandaríkjunum, sem ákærði átti að hálfu á mótieiginkonu sinni, til svissneska félagsins iiLuxury International AG, þar semákærði var stjórnarformaður, gegn 10 Bandaríkjadala greiðslu og þannig skotiðeignarhluta sínum undan búskiptunum eða varið andvirði eignarhlutans tilgreiðslu tiltölulega hárrar gjaldkræfar kröfu. Árangurslaust fjárnám hafi verið gert hjá ákærða 18.nóvember 2009 og hafi bú hans verið tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurðiHéraðsdóms Reykjaness 18. febrúar 2010. Árið 2007 keypti ákærði ásamt eiginkonu sinnifasteignina að 8700 Sandy Crest Lane, Boynton Beach í Flórída, Bandaríkjunum,fyrir 657.483,95 Bandaríkjadali. Ákærði fjármagnaði kaupin með láni í eiginnafni frá Kaupthing Bank Luxembourg S.A. Húsið var síðan framselt félaginuiiLuxury í Sviss með afsali þann 1. febrúar 2010 en þinglýst 17. febrúar2010. Við mat á trúverðugleika framburðar ákærða er ekki hjáþví komist að horfa til framburðar hans undir rannsókn málsins og fyrir dóminumvarðandi ráðstöfun á fasteigninni sem deilt er um í þessu máli. Í skýrslu hjáskiptastjóra þrotabúsins 16. mars 2010 kvaðst ákærði hafa selt fasteignina rúmuári áður. Þann 30. mars 2010 kvað ákærði fasteignina hafa verið selda gegnstaðgreiðslu á árinu 2007. Þann 6. apríl2010 kvaðst ákærði aldrei hafa sagt að pappírarnir væru ekki til, hann baravissi ekki hvar þeir væru en peningarnir hefðu farið í bankann, sem hafi fariðfram á gjaldþrot hans, og húsið sem hann missti að Súlunesi 16 Garðabæ. Þann28. október 2010 kvaðst ákærði hafa selt húsið í Flórída áður en hann hafigetað vitað að hann yrði ógjaldfær í kjölfar bankahruns. Þann 25. janúar 2011kvað lögmaður ákærða andvirði hússins hafa verið ætlað til að greiða skuldákærða við iiLuxury.Í skýrslu hjá lögreglu þann 12. mars 2103 kvaðstákærði hafa skuldað A fé og hann því undirritað samning í mars 2008 þar semskuldin við A hafi verið gerð upp. Ákærði kvaðst eingöngu hafa verið að hjálpavini sínum A við að stofna félag í Sviss, ákærði hafi að öðru leyti ekkertkomið nálægt því félagi. Þá kvaðst ákærði ekkert kannast við félagið INCEInternational. Þá hafi það komið ákærða á óvart að INCE International væri 100%eigandi IN important ehf., sem ákærði starfaði hjá. Ákærði kvaðst ekkert vita í hvaða tilgangi Ahafi stofnað iiLuxury. Þá staðfesti ákærði hjá lögreglu að hann og A hafiundirritað samninginn um skuldauppgjörið í september 2008 en ákærði hafi fengiðpappírana senda í pósti til undirritunar. Vitnið A kvað ákærða hafa komið tilMílanó til að undirrita pappírana í september 2008. Þá kvað ákærði húsið hafaverið selt gegn staðgreiðslu og frekari gögn væru ekki tiltæk. Lögmaður ákærðaupplýsti skiptastjóra þann 25. janúar 2011 að andvirði hússins hefði farið tilað greiða skuld ákærða við iiLuxury. Að auki kvaðst ákærði aldrei hafa stigiðinn í húsið í Flórída eftir að hann afsalaði það A á árinu 2008 en staðfestisíðan fyrir dóminum að það væri rangt, hann hafi notað húsið allavega síðustutvö árin. Fyrir dóminum kvað ákærði þá A hafa dagsett samninginn um skuldauppgjöriðaftur í tímann en samningurinn hafi verið gerður á árinu 2009 eða 2010. Hefurframburður ákærða um tilvist hússins verið villandi og fálmkenndur allt þar tilhann viðurkenndi í skýrslutöku fyrir dóminum að samningur milli hans og A umskuldauppgjörið hafi verið dagsettur aftur í tímann. Verður horft til þessa viðmat á trúverðugleika ákærða við úrlausn málsins. Ákærði hefur haldið því fram að hann hafi skuldað A féallt frá árinu 2001 og því hafi þeir orðið ásáttir um að skuldajafna þá kröfumeð yfirfærslu hússins í Flórída yfir til A. Ákærði kvað fyrir lögreglu ogdóminum að hann hafi skuldað A USD 145.000, sem hafi orðið til á árunum 2001til 2005. Undir rekstri málsins voru tveir reikningar lagðir fram, útgefnir afA í apríl 2005 og janúar 2006. Fyrir dóminum upplýstu bæði ákærði og vitnið Aað þessir reikningar hafi verið tilbúnir eftir að rannsókn málsins hófst, endaljóst að þeir voru í það fyrsta útbúnir eftir að vegabréf nr. [...] til ákærðavar gefið út 5. október 2009. Engin önnur gögn hafa verið lögð fram af hálfuákærða sem gætu sýnt fram á að hann hafi skuldað vitninu A einhverja fjárhæð.Telur dómurinn að gerð þessara reikninga sé málamyndagjörningur og að enguhafandi. Verður að auki að virða framburð A með hliðsjón af því sem hannfullyrti fyrir dóminum, að hann myndi leggja ákærða lið ef það mætti hjálpahonum eitthvað, þeir væru miklir vinir. Í ljósi þess að A viðurkenndi að hafagefið reikninga út aftur í tímann í þágu ákærða, verður að meta trúverðugleikaframburðar hans í ljósi þess. Er því ósannað að ákærði hafi skuldað vitninu Anokkra fjárhæð, enda er framburður þeirra beggja, hjá lögreglu og fyrirdóminum, með slíkum ólíkindablæ að hann er að engu hafandi. Ákærði kvaðst hjá skiptastjóra ekki kannast viðfyrirtækið iiLuxury. Þrátt fyrir misvísandi og ótrúverðugan framburð ákærðafyrir skiptastjóra, lögreglu og dómi þá liggur fyrir að ákærði kom að stofnunþess fyrirtækis í júlí 2009 og sat sem stjórnarformaður í félaginu til ársins2010. Er því ljóst að ákærði vissi um tilvist félagsins frá upphafi og aðkomusína að því. Þá er annað útilokað en að ákærði hafi verið meðvitaður um tilgangfélagsins en samkvæmt vitninu A var félagið stofnað til þess að flytja fasteignákærða í Flórída yfir í félagið. Þá er einnig framburður ákærða um vitneskjusína um félagið INCE International Inc fyrir lögreglu og dóminum með ólíkindumen ákærði stóð að stofnun þess félags, sat í stjórn þess og var eigandi aðhelmings hlutafé þess, allt til 12. janúar 2014, þegar lögreglan kallaði eftirgögnum um það félag. Er því óhjákvæmilegt að yfirfærsla hússins, fyrst tiliiLuxury í febrúar 2010 og síðan yfir í INCE International, hafi verið meðvitund og vilja ákærða. Þá kemur til skoðunar hvort ákærða hafi verið kunnugtum fjárhagsstöðu sína við yfirfærslu hússins í Flórída yfir í félagið iiLuxuryþegar hann undirritaði yfirlýsingu þess efnis hjá Notarius Publicus í Reykjavík1. febrúar 2010. Ákærða var stefnt til greiðslu skuldar að fjárhæð EUR451.781,51 þann 6. maí 2009. Mætti ákærði ekki við þingfestingu málsins og varstefnan árituð um aðfararhæfi. Þann 23. september 2009 var ákærði boðaður tilfjárnáms hjá sýslumanni, með fyrirkalli birtu fyrir eiginkonu ákærða, sem hannmætti ekki í. Var ákærða þá birt kvaðning til að mæta í fyrirtöku vegnafjárnáms 12. nóvember 2009. Þann 10. nóvember 2009 gerðu ákærði og eiginkonahans með sér kaupmála þar sem allar eignir þeirra á Íslandi urðu séreignkonunnar. Ákærði mætti við fjárnám hjá sýslumanni 18. nóvember 2009 og lýstisig eignalausan. Þann 2. febrúar 2010 var ákærða birt boðun um fyrirtökugjaldþrotaskiptabeiðni á hendur honum fyrir héraðsdómi. Mætti ákærði þar ekki.Var úrskurður kveðinn upp 18. febrúar 2010 um að bú hans væri tekið tilgjaldþrotaskipta. Samþykktir iiLuxury voru undirritaðar 22. júlí 2009 en félagiðskráð 19. ágúst 2009. Á þeim tíma var búið að stefna og dómtaka mál á hendurákærða vegna skuldar hans við Kaupþing banka í Lúxemborg að fjárhæð EUR 451.781.52 auk vaxta og kostnaðar. Þann1. febrúar 2010, þegar ákærði og kona hans létu sýslumanninn í Reykjavíkstaðfesta undirritun sína vegna afsals til iiLuxury, var búið að geraárangurslaust fjárnám hjá ákærða vegna ofangreindrar skuldar og hafði ákærðisjálfur lýst yfir eignaleysi sínu. Yfirfærsluskjalinu vegna fasteignarinnar íFlórída var ekki þinglýst fyrr en 17. febrúar 2010. Á þeim tíma var búið aðboða ákærða til héraðsdóms vegna fyrirtöku gjaldþrotaskiptabeiðni og hannúrskurðaður gjaldþrota daginn eftir eða 18. febrúar 2010. Er því ljóst aðákærði hafði fulla vitneskju um bágan fjárhag sinn á þeim tíma er hann hóf þaðferli að stofna fyrirtæki til að koma fasteigninni í Flórída yfir til þess.Meðal annars gaf ákærði þá skýringu vegna kaupmálans, milli sín og eiginkonusinnar, sem undirritaður var 10. nóvember 2009, að hann hefði verið að reyna aðbjarga því sem bjargað varð þar sem hann væri að fara í gjaldþrot og mætti ekkieiga neitt. Telur dómurinn því sannað að ákærði hafi, með aðstoð vitnisins A,stofnað fyrirtæki í Sviss í þeim tilgangi að færa eignarhald fasteignarinnar íFlórída til í þeim tilgangi að koma eigninni undan kröfuhöfum sínum. Dómurinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að meintskuld ákærða við vitnið A hafi verið málamyndagjörningur og ósannað að nokkurskuld hafi verið til staðar. Af því leiðir að ekkert annað er til viðmiðunar umþað hvort húsið hafi verið selt á óheyrilega lágu verði eða ekki til iiLuxuryen verðmat hússins á þeim tíma er gjörningurinn fór fram. Í samningi aðila ífebrúar 2010 kemur fram að húsið hafi verið metið á USD 200.000 en í afsalsskjalinu segir að söluverðið hafi veriðUSD 10. Vitnið A sagði hjá lögreglu að USD 200.000 hafi verið fasteignamatsverðhússins árið 2001 og eðlilegt hafi verið að meta húsið á þeim forsendum. Ákærðiog vitnið A sögðu fyrir dómi að þeir hafi orðið ásáttir um að USD 200.000 væriandvirði skuldar ákærða við A ásamt vöxtum. Vitnið A sagði einnig að þeir hafilátið meta húsið og hafi þetta verið eðlilegt verð. Telur dómurinn þessarskýringar ákærða og vitnisins A ekki hafa þýðingu við úrlausn málsins. Fyrirliggur í gögnum málsins að ákærði keypti húsið 16. janúar 2007 á USD 657.484. Áfasteignavefnum Trulia þann 23. ágúst 2010, sem liggur fyrir í málinu, er húsiðauglýst til sölu á USD 449.749. Á upplýsingavef um fasteignamat o.fl. á árinu2010 er fasteignamat hússins sagt vera USD 272.121. Er því ljóst að með því aðselja húsið á USD 10 hafi húsið nánast verið metið verðlaust. Eru skýringarákærða og vitnisins A um að þessi fjárhæð hafi verið sett til að losna við aðgreiða fasteignasölum kostnað við að útbúa skjalið ótrúverðug skýring. Telurdómurinn óyggjandi að með þessari yfirfærslu hafi nánast ekkert verð komiðfyrir húsið. Með þessum gjörningi kom ákærði andvirði hússins undan og kom þarmeð í veg fyrir að það kæmi undir skipti þrotabús síns. Með þessu olli ákærðikröfuhöfum sannanlegu fjártjóni þrátt fyrir að ákærði hafi einungis átt helminghússins. Að öllu ofansögðu telur dómurinn sannað að ákærði hafihaft einbeittan ásetning til að koma fasteigninni í Flórída undan í þeimtilgangi að afla sér fjárvinnings á þann hátt að kröfuhafar biðu fjártjón aðsama skapi. Verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin aðsök í ákæru og gerð refsing fyrir. Brot ákærða er heimfært til 4. tl. 1. mgr. 250. gr.almennra hegningarlaga. Í 1. mgr. segir að fyrir skilasvik skuli refsa með alltað sex ára fangelsi hverjum þeim, sem gerist sekur um eftirgreinda verknaði. Í4. tl. 1. mgr. segir að sá sem skerði rétt einhvers lánardrottins síns til þessað öðlast fullnægju af eignum hans með því að gefa rangar upplýsingar, með undanskotieigna, málamyndagerningum, ótilhlýðilega miklum gjöfum eða mikilli eyðslu, sölueigna fyrir óhæfilega lágt verð, greiðslu eða tryggingu ógjaldkræfra krafna eðatiltölulega hárra gjaldkræfra krafna, stofnun nýrra skulda, sem mun rýraefnahag hans, eða með öðrum svipuðum hætti. Ákærði gaf skiptastjóra og lögreglu sannanlega rangarupplýsingar undir rannsókn málsins um tilvist fasteignarinnar í Flórída. Ákærðikom fasteigninni undan því að kröfuhafar í þrotabúi hans nytu verðmætis hússinsmeð yfirfærslu þess á annan eiganda. Ákærði gerði málamyndagjörning til aðvilla um fyrir tilgangi sölu hússins og ákærði seldi eignina á óhæfilega láguverði. Að þessu öllu metnu er háttsemi ákærða réttilega heimfærð til 4. tl. 1.mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga. Ákærða hefur ekki verið gerð refsing áður. Ákærði gafítrekað misvísandi upplýsingar við rannsókn málsins um tilvist hússins í þeimtilgangi að leyna upplýsingum, sem tafði fyrir rannsókn. Þá verður að líta tilþess að um veruleg verðmæti er að ræða og ásetningur ákærða hefur veriðeinbeittur frá upphafi. Verður ofangreint metið ákærða til refsiþyngingar meðvísan til 1. tl., 6. tl., 7. og 8. tl. 1. mgr. 70. gr. til refsiþyngingar.Ákærði á sér engar málsbætur. Er refsing ákærða ákveðin hæfileg fangelsi í tólfmánuði, en rétt þykir að skilorðsbinda níu mánuði refsingarinnar og skal húnniður falla að liðnum tveimur árum frá birtingu dómsins, haldi ákærði almenntskilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Verjandi ákærða féll frá málskostnaðarkröfu sinni,verði ákærði fundin sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök. Af þeimsökum verður ákærði ekki dæmdur til greiðslu málsvarnarlauna skipaðs verjandasíns, Hauks Arnar Birgissonar hrl. Ástríður Grímsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan.D ó m s o r ð :Ákærði, Arnfinnur Sævar Jónsson, sæti fangelsi í tólf mánuði, en frestaskal fullnustu níu mánaða refsingarinnar og skal hún niður falla að liðnumtveimur árum frá birtingu dómsins, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr.almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Sakarkostnaður verðurekki dæmdur.
Mál nr. 529/2012
Kærumál Gæsluvarðhald Útlendingur
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli 7. mgr. 29. gr. laga nr. 96/2002 um útlendinga, sbr. 18. gr. laga nr. 86/2008, var staðfestur
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson, Greta Baldursdóttir og Ingibjörg Benediktsdóttir. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 1. ágúst 2012, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 1. ágúst 2012, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 8. ágúst 2012 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, til vara að að vægari úrræðum verði beitt, en að því frágengnu að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 722/2017
Kærumál Dánarbú Frávísunarúrskurður staðfestur
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli dánarbús A gegn B, C, D, E, F, G, H, I, J og K var vísað frá dómi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að A hefði andast 30. apríl 2017, en þá hefði stefna til héraðsdóms verið birt fyrir nokkrum varnaraðilum. Samkvæmt 2. mgr. 22. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála tekur dánarbú við aðild málsins ef sóknaraðili deyr eftir að það hefur verið höfðað og réttindi, sem dómkrafan varðar, áskotnast því, en að öðrum kosti félli málið niður. Var talið að þar sem stefna hafði ekki verið birt öllum varnaraðilum þegar A andaðist hefði verið rétt að vísa málinu frá héraðsdómi í stað þess að fella það niður. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærðar úrskurðar var hann staðfestur.
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson,Benedikt Bogason og Viðar Már Matthíasson.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. nóvember2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurðurHéraðsdóms Norðurlands eystra 31. október 2017 þar sem málisóknaraðila gegn varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr.143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Sóknaraðili krefst þess aðhinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að takamálið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði ogkærumálskostnaðar úr hendi þeirra varnaraðila sem hafa látið málið til síntaka.Varnaraðilarnir B, C, D, E og F krefjast staðfestingar hinskærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Aðrir varnaraðilar hafa ekki látið máliðtil sín taka fyrir Hæstarétti.Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði andaðist A 30. apríl2017, en þá hafði stefna til héraðsdóms verið birt fyrir nokkrum afvarnaraðilum. Samkvæmt 2. mgr. 22. gr. laga nr. 91/1991 tekur dánarbú við aðildmáls ef sóknaraðili deyr eftir að það er höfðað og réttindi, sem dómkrafanvarðar, áskotnast því. Að öðrum kosti fellur málið niður. Þar sem stefna hafðiekki verið birt öllum varnaraðilum þegar A andaðist var málinu að réttu lagivísað frá héraðsdómi í stað þess að fella það niður. Með þessari athugasemd enað öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur,enda hefur sóknaraðili engin haldbær rök fært fyrir því að lög geti staðið tilþess að hann fái haldið áfram rekstri málsins eftir andlát A eða að aðrir getitekið við rekstri málsins í sinn stað.Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilunum, sem hafalátið málið til sín taka fyrir Hæstarétti, kærumálskostnað eins og í dómsorðigreinir. Dómsorð: Hinnkærði úrskurður er staðfestur.Sóknaraðili greiði varnaraðilunum B, C, D, Eog F samtals 350.000 krónur í kærumálskostnað.Úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra þriðjudaginn 31.október 2017Málþetta var tekið til úrskurðar um frávísunarkröfu sumra stefndu þann 23. októbersl. Það var höfðað 28. apríl sl. Málið höfðaði A, [...], Reykjavík. Hún léstþann 30. apríl sl. Kveðst dánarbú hennar hafa tekið við rekstri málsins. Verðurþað hér eftir kallað stefnandi. Stefndueru I, [...], Reykjavík, H, [...], Hörgársveit, G, [...], Akureyri, J, [...],Akureyri, E, [...], Akureyri, K, [...], Grenivík, B, [...], Akureyri, D, [...] ,Grenivík, C, [...], Akureyri og F, [...], Akureyri.Einungisstefndu B, C, D, E og F hafa látið málið til sín taka. Verða þau kölluð stefnduhér á eftir, nema sérstaklega sé tekið fram að átt sé við öll stefndu.Stefndukrefjast þess að málinu verði vísað frá dómi og að málskostnaður verði felldurniður.Stefnandikrefst þess að frávísunarkröfunni verði hrundið og að tekið verði tillit tilþessa þáttar við ákvörðun málskostnaðar.Máliðer höfðað til viðurkenningar á því að L, sem nú er látinn, hafi verið faðir M. Mer einnig látinn. Móðir hans var A, upphaflegur stefnandi í málinu. Er máliðhöfðað gegn lög­erfingjum L heitins, þeim sem gengju M heitnum jafnhliða eðanæst að erfðum.Þegarhefur verið viðurkennt með dómi að L, sem einnig er í tölu látinna og íöndverðu feðraði M heitinn, hafi ekki verið faðir hans. Einnig liggur fyrir aðsamkvæmt mannerfðafræðilegri rannsókn eru meiri en 99% líkur á að M hafi veriðsonur L.Samkvæmt2. mgr., sbr. 1. mgr. 22. gr. laga nr. 91/1991 tekur dánarbú sóknaraðila viðaðild máls, ef sóknaraðili deyr eftir að mál er höfðað, en áður en það er tekiðtil dóms, að því tilskildu að réttindi sem dómkrafan varðar áskotnistdánarbúinu. Að öðrum kosti fellur málið niður, en dæma má dánarbúið tilgreiðslu málskostnaðar. Er byggt á því af hálfu stefndu að hvorugt skilyrðið séuppfyllt, málið hafi ekki verið höfðað áður en sóknaraðili dó og að réttindisem dómkrafan varðar áskotnist ekki dánarbúinu.Í10. gr. laga nr. 76/2003 eru tæmandi taldir þeir sem geta verið stefnendur fað­ernis­máls.Er sérstaklega tekið fram að hafi móðir barns höfðað slíkt mál, en andast áðuren því lyki, geti sá sem við forsjá barns taki haldið málinu áfram.Í2. gr. laga nr. 20/1991 segir að þegar maður sé látinn taki dánarbú hans viðöllum fjárhagslegum réttindum sem hann hafi þá átt eða notið, nema annað leiðiaf réttarreglum, löggerningi eða eðli réttindanna.Afþessum ákvæðum leiðir glögglega að dánarbú A getur ekki tekið við aðild þessamáls til sóknar. Ber þegar af þeirri ástæðu að vísa frá dómi þeim kröfum semþað hefur uppi. Málskostnaður verður felldur niður.Úrskurðinnkveður upp Erlingur Sigtryggsson héraðsdómari.ÚRSKURÐARORÐ:Máli þessu er vísað frá dómi.Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 74/2014
Kærumál Réttargæslumaður Brotaþoli
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem A var synjað um skipun réttargæslumanns. Í dómi Hæstaréttar kom fram að brot það sem X væri gefið að sök að hafa framið gegn A væri samkvæmt ákæru talið varða við 1. mgr. 217. gr. og 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og yrði að öllu virtu talið til þess fallið að valda verulegu tjóni á andlegu heilbrigði A. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að skipa A réttargæslumann.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson og Benedikt Bogason og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Brotaþoli, A, skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. janúar 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. febrúar sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 24. janúar 2014 þar sem brotaþola var synjað um skipun réttargæslumanns. Kæruheimild er í e. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þess er krafist að lagt verði fyrir héraðsdómara að skipa Bjarna Hauksson hæstaréttarlögmann réttargæslumann brotaþola. Hvorki sóknaraðili né varnaraðili hafa látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði var mál þetta höfðað með ákæru 12. desember 2013 á hendur varnaraðila fyrir að hafa með ofbeldi veist að brotaþola 10. maí sama ár þar sem hann sat á bekk í [...] með því að taka um höfuð hans, maka og troða saur í andlit hans og munn og því næst slá hann tvisvar til þrisvar í höfuð og líkama. Er þetta talið varða við 1. mgr. 217. gr. og 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við þingfestingu málsins 16. janúar 2014 neitaði varnaraðili sök og hafnaði einkaréttarkröfu sem brotaþoli hefur uppi í málinu. Í þinghaldinu krafðist brotaþoli þess að sér yrði skipaður réttargæslumaður en þeirri kröfu var hafnað með hinum kærða úrskurði. Samkvæmt 2. mgr. 41. gr. laga nr. 88/2008 er lögreglu skylt eftir ósk brotaþola að tilnefna honum réttargæslumann ef rannsókn beinist meðal annars að broti gegn XXIII. eða XXIV. kafla almennra hegningarlaga og ætla má að brotaþoli hafi orðið fyrir verulegu tjóni á líkama eða andlegu heilbrigði af völdum brotsins. Jafnframt er það skilyrði fyrir tilnefningu réttargæslumanns eftir þessari málsgrein að brotaþoli hafi að mati lögreglu þörf fyrir sérstaka aðstoð réttargæslumanns til að gæta hagsmuna sinna í málinu. Eftir að mál hefur verið höfðað og skilyrði eru til að tilnefna réttargæslumann samkvæmt 2. mgr. 41. gr. laganna skipar dómari brotaþola réttargæslumann, sbr. 1. mgr. 42. gr. þeirra. Sú háttsemi, sem varnaraðila er gefin að sök og lögð er refsing við í XXIII. og XXIV. kafla almennra hegningarlaga, verður að öllu virtu talin til þess fallin að valda verulegu tjóni á andlegu heilbrigði brotaþola. Krafa hans verður því tekin til greina og lagt fyrir héraðsdómara að skipa honum réttargæslumann. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að skipa brotaþola, A, réttargæslumann.
Mál nr. 724/2013
Kærumál Fjármálafyrirtæki Slit Gagnkrafa Riftun Kröfugerð Skuldajöfnuður
Í árslok 2007 og janúar 2008 festi Í kaup á skuldabréfum útgefnum af A hf. Skuldabréfin voru tengd við lánshæfi K hf. og urðu verðlaus að kalla eftir að F tók yfir stjórn K hf. í október 2008. Samkvæmt skilmálum skuldabréfanna féll greiðsluskylda A hf. vegna þeirra niður við atvik á borð við yfirtöku F á K hf. og hagnaðist A hf. því verulega á útgáfu og sölu skuldabréfanna, sem hann eftir atvikið þurfti ekki að greiða, en Í tapaði að sama marki fé. Í kjölfarið bar A hf. og Í þó saman um að greiðsluskylda A hf. hefði ekki fallið niður að öllu leyti, þótt þá greindi á um umfang hennar. Að undangengnum viðræðum Í og A hf. eftir fall K hf. gerðu þeir með sér samning 14. október 2008 sem fól í sér að A hf. skyldi kaupa fyrrgreind skuldabréf á nafnverði, en að auki skyldi A hf. kaupa tiltekin skuldabréf, svonefnd íbúðabréf, útgefin af Í auk þess sem Í skuldbatt sig til að leggja tiltekna fjárhæð inn á reikning hjá A hf. Við slit A hf. lýsti Í kröfum vegna síðastgreindrar innstæðu, vegna vaxtaskiptasamnings sem málsaðilar höfðu gert með sér og lýsti aukinheldur yfir skuldajöfnuði við kröfur sem A hf. kynni að eiga á hendur Í. Slitastjórn A hf. skipaði fyrstgreindum tveimur kröfum Í í réttindaröð við slitin sem almennum kröfum, sbr. 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Með bréfi til Í 4. maí 2010 lýsti A hf. yfir riftun á fyrrgreindum samningi þeirra 14. október 2008, með skírskotun til þess að hann hefði falið í sér eftirgjöf A hf. á hagsmunum tilgreindrar fjárhæðar, og skuldajafnaði þeirri fjárhæð við almennar kröfur Í sem viðurkenndar höfðu verið við slitin. Ágreiningi málsaðila um þessa gagnkröfu A hf. var vísað til úrlausnar héraðsdóms, sem rifti kaupum A hf. á skuldabréfunum af Í og viðurkenndi rétt A hf. til skuldajafnaðar við kröfu Í 4. maí 2010. Kærði Í úrskurð héraðsdóms til Hæstaréttar. Fyrir Hæstarétti hafði Í meðal annars uppi kröfu um frávísun málsins frá héraðsdómi á þeim grundvelli að kröfugerð A hf. um riftun samningsins 14. október 2008 væri áfátt og uppfyllti ekki skilyrði laga nr. 21/1991. Hæstiréttur tók undir það að tilgreindir annmarkar væru á kröfugerðinni en taldi að þrátt fyrir það hefði vörnum Í gegn kröfunni ekki orðið áfátt af þeim sökum. Hæstiréttur sló því næst föstu að A hf. hefði sýnt nægilega fram á að í samningnum 14. október 2008 hefði falist veruleg eftirgjöf hagsmuna af hans hálfu og að Í hefði hvorki freistað þess með matsgerð né öðrum fullnægjandi hætti að sanna að í samningnum hefði ekki falist gjöf í merkingu 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, sem A hf. reisti riftunarkröfu sína á. Talið var sannað að með gerð samningsins hefði það vakað fyrir A hf. að létta einhverju af því tapi sem Í varð fyrir er skuldabréfin urðu verðlaus, en í þeim löggerningi hefði falist að eignir A hf. hefðu skerst sem nam ætlaðri auðgun Í. Skírskotað var til þess að regla 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 væri hlutlæg riftunarregla og skipti því ekki máli, að öðru leyti en varðaði tilgang ráðstöfunarinnar, hver huglæg afstaða aðila hefði verið er ráðstöfunin var gerð. Þá var vísað til þess að ráðstöfunin hefði verið gerð á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag A hf. Að öllu virtu var fallist á að rifta ætti þeirri gjöf sem falist hefði í samningnum 14. október 2008. Loks vísaði Hæstiréttur til þess að ekki væri ágreiningur um að skuldajöfnuður ætti að fara fram ef fallist væri á riftunarkröfu A hf. og taldi að ekki væru skilyrði til að miða réttaráhrif skuldajafnaða við annað tímamark en 4. maí 2010, þegar riftun og skuldajöfnuði var lýst yfir af hálfu A hf.
Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Eiríkur Tómasson, Viðar Már Matthíasson og Þorgeir Örlygsson og Hrafn Bragason fyrrverandi hæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 31. október 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 14. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. október 2013 þar sem rift var kaupum varnaraðila 14. október 2008 á fjórum lánshæfistengdum skuldabréfum af sóknaraðila samtals að fjárhæð 9.786.139.600 krónur og viðurkenndur réttur varnaraðila til skuldajafnaðar við kröfu sóknaraðila að fjárhæð 2.720.955.706 krónur 4. maí 2010. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að kröfum varnaraðila verði vísað frá dómi en ella hafnað. Jafnframt krefst sóknaraðili þess að viðurkenndur verði réttur hans til að skuldajafna öllum lýstum kröfum sínum á hendur varnaraðila að fjárhæð 2.720.955.706 krónur miðað við 9. mars 2009. Þá krefst hann ,,bóta að fjárhæð kr. 2.720.955.706 samkvæmt 3. mgr. 100. gr. laga ... nr. 21/1991 og að viðmiðunardagsetning ... sé 9. mars 2009“ hafi varnaraðili ráðstafað eftir 9. mars 2009 viðskiptabréfum útgefnum af sóknaraðila. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið munnlega flutt 10. mars 2014. I Málsatvikum er lýst í stuttu máli í hinum kærða úrskurði. Eins og þar greinir á málið rót sína að rekja til ágreinings um kröfu sóknaraðila, er hann lýsti 17. júlí 2009 við slit varnaraðila sem þá hét Straumur-Burðarás fjárfestingarbanki hf. Krafa sóknaraðila var í tveimur liðum. Annars vegar lýsti hann sem forgangskröfu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, kröfu vegna innstæðu að fjárhæð 2.082.371.909 krónur sem hann átti hjá varnaraðila. Hins vegar lýsti hann sem almennri kröfu 473.674.250 krónum vegna vaxtaskiptasamnings, sem hann hafði gert við varnaraðila. Þá lýsti sóknaraðili yfir skuldajöfnuði við kröfur sem varnaraðili kynni að eiga á hendur honum vegna svonefndra íbúðabréfa, en þau hafði sóknaraðili gefið út. Slitastjórn varnaraðila féllst á að sóknaraðili ætti kröfu vegna innstæðu, en sú krafa var einungis viðurkennd sem almenn krafa. Þá féllst slitastjórnin einnig á kröfu vegna vaxtaskiptasamningsins. Með bréfi varnaraðila 4. maí 2010 til sóknaraðila var upplýst að fram hefði farið sérstök athugun á lögskiptum aðila sem leiddu til samnings þeirra 14. október 2008 um kaup varnaraðila á skuldabréfum, sem tengd hafi verið við ,,gengi skuldabréfa Kaupþings banka hf.“ Í bréfinu sagði meðal annars svo: ,,Með samningi þessum keypti Straumur umrædd skuldabréf, sem ILS hafði fjárfest í, en þau voru vegna falls Kaupþings banka hf. orðin verðlítil. Kaupverð bréfanna var upphaflegt nafnverð þeirra. Á móti komu önnur atriði inn í uppgjörið sem drógu úr tapi Straums af þeim viðskiptum, sem voru einkum fólgin í lágum vöxtum á innstæður ILS hjá Straumi samkvæmt samningnum og lágt gengi skuldabréfa (HFF-bréfa) sem Straumur keypti af ILS. Slitastjórn telur að Straumur hafi í þessum samningi fallist á eftirgjöf gagnvart ILS“. Var í framhaldinu gerð grein fyrir því að kaupverð skuldabréfanna fjögurra hafi verið 9.786.139.600 krónur en frá því ætti að dragast ,,Gengisleiðrétting vegna keyptra HFF-bréfa“ 4.895.154.050 krónur og 648.331.749 krónur sem varnaraðili teldi svara til endurheimtuhlutfalls krafna á hendur Kaupþingi banka hf. í nóvember 2008. Riftunarkrafa varnaraðila samkvæmt þessu væri 4.242.654.236 krónur. Hafi samningurinn 14. október 2008 falið í sér eftirgjöf varnaraðila á hagsmunum, sem þeirri fjárhæð næmi. Síðar sagði í bréfinu: ,,Þessi eftirgjöf átti sér stað á tíma sem er innan 6 mánaða fyrir frestdag við slitameðferð Straums og er af þeirri ástæðu riftanleg samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Slitastjórn lýsir hér með yfir riftun á samningnum 14. október 2008 og skuldajafnar ofangreindri fjárhæð við viðurkenndar almennar kröfur“ sóknaraðila, sem þar með eyðist út. Í framhaldinu var útlistað hvaða kröfur sóknaraðila kæmu til skuldajafnaðar en það væri svonefnd búskrafa 164.909.477 krónur vegna ráðstöfunar varnaraðila á viðskiptabréfum sem sóknaraðili hafði gefið út, áðurnefndar tvær kröfur sem sóknaraðili hafði lýst við slit varnaraðila og hann fallist á sem almennar kröfur, en að við bættist inneign varnaraðila hjá sóknaraðila 61.782.981 króna. Samkvæmt því ætti varnaraðili að loknum skuldajöfnuði kröfu á sóknaraðila sem næmi 1.583.481.511 krónum. Í úrskurði héraðsdóms er gerð grein fyrir upphaflegum kröfum sóknaraðila sem settar voru fram í greinargerð hans fyrir dómi og kröfum sem sóknaraðili gerði í svonefndri framhaldsgreinargerð er hann lagði fram eftir að varnaraðili hafði skilað greinargerð af sinni hálfu. Þar krafðist sóknaraðili frávísunar tveggja krafna, sem varnaraðili hafði gert í sinni greinargerð, en til vara krafðist hann þess að hafnað yrði riftun varnaraðila á samningi hans og sóknaraðila 14. október 2008. Frávísunarkröfunni var hafnað með úrskurði 27. apríl 2012. Í bókun sem sóknaraðili lagði fram í þinghaldi 12. febrúar 2013 lýsti hann því yfir að hann féllist á þá afstöðu varnaraðila að krafa hans vegna innstæðu hjá varnaraðila yrði samþykkt sem almenn krafa. Þá sagði í bókuninni: ,,Samhliða fellur sóknaraðili jafnframt frá öllum dómkröfum sínum í málinu.“ Auk þessa féll sóknaraðili frá mótmælum, sem hann setti fram í bréfi 5. ágúst 2009 en þau lutu að afstöðu varnaraðila til rétthæðar innlánskröfunnar og yfirlýsingu hans um riftun ráðstöfunar, sem áður er lýst. Krafðist sóknaraðili þess í bókuninni að málið yrði fellt niður þar sem forsendur þess væru brostnar með henni. Varnaraðili andmælti því að málið yrði fellt niður og var kveðinn upp úrskurður um þann ágreining 13. maí 2013. Þeim úrskurði var skotið til Hæstaréttar, sem staðfesti niðurstöðuna 13. júní sama ár í máli nr. 371/2013. Í þeim dómi kemur fram að skilyrði hafi verið fyrir hendi samkvæmt 2. tölulið 173. gr. laga nr. 21/1991 til þess að varnaraðili hefði uppi gagnkröfu sína. Varnaraðili hafi lýst yfir skuldajöfnuði við kröfu sóknaraðila áður en ágreiningi þeirra var vísað til héraðsdóms og gagnkröfu um riftun hafi verið getið í bréfi hans til Héraðsdóms Reykjavíkur 24. júlí 2010 þar sem beðið var um dómsmeðferð til úrlausnar ágreiningi aðila. Krafa varnaraðila hafi verið höfð uppi með skýrum hætti í greinargerð hans áður en sóknaraðili féll frá kröfu sinni. Þá haldi sóknaraðili fast við kröfur þær sem hann lýsti við slitin, þótt hann hafi fallist á að þær nytu stöðu í réttindaröð sem almennar kröfur. Væri krafa varnaraðila því réttilega borin undir dóm, sbr. 4. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991, sbr. og 2. tölulið 173. gr. laganna. Í dómi Hæstaréttar var á hinn bóginn ekki til úrlausnar að taka efnislega afstöðu til gagnkröfunnar. Þegar málið var flutt í héraði 22. ágúst 2013 bókaði héraðsdómari kröfur aðila sem þá voru hafðar uppi í málinu. Hvorugur andmælti rétti hins til þess að hafa uppi þær kröfur, sem gerðar voru. Í samræmi við það er lýst í hinum kærða úrskurði ágreiningsefnum málsins og verður lagt til grundavallar að í því hafi falist skilningur aðila á bókun sóknaraðila, sem áður greinir, eftir að kröfu hans um niðurfellingu málsins hafði verið hafnað. Verður fallist á með héraðsdómi að málið sé þannig réttilega afmarkað. II Báðir aðilar krefjast frávísunar málsins. Sóknaraðili krefst frávísunar þess frá héraðsdómi en varnaraðili frá Hæstarétti. Krafa varnaraðila um frávísun málsins frá Hæstarétti er reist á því að kröfu sóknaraðila um frávísun málsins frá héraðsdómi hafi verið hafnað með úrskurði 27. apríl 2012 sem ekki sé til endurskoðunar fyrir Hæstarétti, sbr. 1. mgr. 151. gr., sbr. og 4. mgr. 150. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Auk þess hafi sóknaraðili með bókun sinni 12. febrúar 2013 fallið frá öllum kröfum sínum í málinu. Krafa sóknaraðila um frávísun málsins frá héraðsdómi er annars vegar reist á því að samþykki hans hefði þurft til þess að reka málið eftir reglum XXIV. kafla laga nr. 21/1991 og hins vegar því, að kröfugerð varnaraðila um riftun sé háð þeim annmarka að hún samrýmist ekki eðli riftunar sem reist sé á reglum XX. kafla laganna. Eins og að framan greinir hefur héraðsdómur við lýsingu á afmörkun ágreiningsefna málsins við flutning þess í héraði skýrt með réttum hætti þá yfirlýsingu sem fólst í bókun sóknaraðila 12. febrúar 2013. Að því gættu á sóknaraðili rétt á að fá leyst úr kröfu sinni um frávísun málsins á þeim grundvelli, sem lýst hefur verið. Verður því kröfu varnaraðila um frávísun málsins frá Hæstarétti hafnað. Fyrri röksemd sóknaraðila fyrir frávísun er á því reist að það leiði af 1. mgr. 172. gr. laga nr. 21/1991 að samþykki hans hefði þurft til þess að reka málið samkvæmt reglum XXIV. kafla laganna. Þar sem það lá ekki fyrir hefði varnaraðila borið að sækja ætluð réttindi sín í einkamáli eftir almennum reglum. Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 371/2013 var því slegið föstu að skilyrði 2. töluliðar 173. gr. laganna til að hafa uppi gagnkröfu í máli þessu væru fyrir hendi og að sú krafa væri réttilega fram borin, sbr. 4. mgr. 177. gr. þeirra. Ákvæði 1. mgr. 172. gr. tekur á hinn bóginn ekki til gagnkrafna, eins og hér eru hafðar uppi. Verður þessum rökum sóknaraðila fyrir frávísun málsins því hafnað. Síðari röksemdin lýtur að því að það samrýmist ekki eðli riftunar, sem reist sé á einhverri þeirra reglna, sem er að finna í XX. kafla laga nr. 21/1991, að haga kröfugerð um riftun á þann veg sem varnaraðili geri. Hann krefjist þess að staðfest verði riftun á samningi hans og sóknaraðila 14. október 2008. Hvorki sé gerð krafa um riftun ráðstöfunar sem 131. gr. laganna taki til og kunni að felast í samningnum né annars konar ráðstöfunum sem lýstar séu riftanlegar samkvæmt öðrum ákvæðum þessa kafla laganna og varnaraðili hafi síðar vísað til. Fallist er á með sóknaraðila að kröfugerð varnaraðila um riftun samrýmist ekki eðli riftunar sem heimiluð er í XX. kafla laga nr. 21/1991. Þar eru tilteknar ráðstafanir lýstar riftanlegar að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Riftunarheimildirnar lúta á hinn bóginn ekki að þeim löggerningum eða samningum sem notaðir eru til að framkvæma hinar riftanlegu ráðstafanir. Að réttu lagi hefði því krafa varnaraðila um riftun, sem upphaflega var einungis reist á 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991, átt að beinast að því að rift yrði gjafa- eða örlætisgerningi sem falist hefði í samningi hans og sóknaraðila 14. október 2008. Af bréfi varnaraðila 4. maí 2010 þar sem lýst er yfir riftun ráðstöfunar, og gerð er grein fyrir að framan, fer ekki á milli mála að það sé sú ,,eftirgjöf á hagsmunum að fjárhæð 4.242.654.236 krónur“ sem fólst í samningnum sem hann telji riftanlega samkvæmt 1. mgr. 131. gr. laganna. Það hefur því frá upphafi legið ljóst fyrir hver sé að mati varnaraðila hin riftanlega ráðstöfun þótt í máli þessu verði ekki skorið úr um uppgjör milli aðila. Þrátt fyrir að sá annmarki hafi verið á kröfugerð varnaraðila að þessu leyti, sem lýst hefur verið, þá hefur vörnum sóknaraðila gegn kröfunni ekki orðið áfátt af þeim sökum. Verður því fallist á með héraðsdómi að þessi annmarki á kröfugerð varnaraðila eigi ekki að leiða til frávísunar málsins frá dómi. III Krafa varnaraðila um riftun lýtur að þeirri eftirgjöf hagsmuna hans sem hann kveður hafa falist í samningnum 14. október 2008. Samningurinn var gerður eftir að fyrir lá að fjögur skuldabréf, sem varnaraðili hafði gefið út og sóknaraðili keypt og voru tengd við lánshæfi Kaupþings banka hf., urðu verðlaus að kalla eftir að Fjármálaeftirlitið tók yfir stjórn bankans 9. október 2008. Skilmálar skuldabréfanna, sem í flestum efnum voru samhljóða, fólu í sér að greiðsluskylda varnaraðila sem skuldara væri háð því að ekki kæmi til þess sem nefnt var ,,Credit Event“. Kæmi til slíks atviks báru skilmálar skuldabréfanna ásamt viðaukum með sér að greiðsluskylda útgefanda þeirra félli niður. Ekki er ágreiningur í málinu um að yfirtaka Fjármálaeftirlitsins á Kaupþingi banka hf. teljist ,,Credit Event“ í þessum skilningi. Með því að greiðsluskylda varnaraðila féll niður við þetta atvik lá fyrir að hann hafði hagnast verulega á útgáfu og sölu skuldabréfanna, sem hann eftir atvikið þurfti ekki að greiða. Sóknaraðili hafði að sama skapi tapað fé á þessu atviki. Báðir málsaðilar leggja þó til grundvallar að greiðsluskylda varnaraðila hafi ekki fallið niður að öllu leyti og hefur hann samkvæmt því talið að verðmæti skuldabréfanna, sem hann þyrfti að standa sóknaraðila skil á, næmi 6,625% af nafnverði þeirra sem varnaraðili kveður hafa verið ,,endurheimtuhlutfall“ krafna á Kaupþing banka hf. í nóvember 2008. Verðmæti þeirra nam því að hans áliti 648.331.749 krónum, en sóknaraðili kveður það hafa verið mun meira og farið vaxandi. Í skýrslu fyrrverandi sviðsstjóra fjármálasviðs sóknaraðila fyrir dómi kvað hann sóknaraðila hafa haft samband við varnaraðila eftir fall Kaupþings banka hf. til að sjá hvað unnt væri að gera í málinu. Framkvæmdastjóri verðbréfasviðs varnaraðila á þeim tíma bar í sinni skýrslu að sóknaraðili hafi verið mikilvægur viðskiptavinur og því hafi verið vilji til þess að komast að samkomulagi því miklir hagsmunir hafi falist í því að tryggja fjármögnun varnaraðila, einkum á þessum tíma. Viðræður aðila leiddu til samningsins 14. október 2008. Meginefni hans var þríþætt. Í fyrsta lagi skyldi varnaraðili kaupa af sóknaraðila skuldabréfin fjögur á nafnverði þeirra 9.786.139.600 krónur og skuldbatt sóknaraðili sig til þess að leggja fjárhæðina inn á reikning hjá varnaraðila á kjörum, þar með talið binditíma, sem einnig var samið um. Í öðru lagi skyldi varnaraðili kaupa, miðað við tilgreindar forsendur, skuldabréf útgefin af sóknaraðila að nafnverði 8.000.000.000 krónur og átti hann að leggja kaupverðið inn á reikning hjá varnaraðila á umsömdum kjörum. Í þriðja lagi skyldi sóknaraðili leggja 2.000.000.000 krónur inn á reikning hjá varnaraðila og voru innlánskjörin einnig umsamin. Að framan er gerð grein fyrir þeirri afstöðu varnaraðila að þeir hagsmunir sem hann hafi gefið eftir með samningi þessum, að teknu tilliti til þess að verðmæti skuldabréfanna sem hann keypti til baka hafi verið 6,625% af nafnverði þeirra, hafi numið 4.242.654.236 krónum. Sóknaraðili andmælir því og telur verðmæti hagsmunanna mun minna eða ekkert, enda verði að meta hagsmuni varnaraðila af samningnum í heild sinni. Varnaraðili hefur sýnt nægilega fram á að í samningnum hafi falist veruleg eftirgjöf hagsmuna af hans hálfu. Hann hefur á þeim grundvelli krafist riftunar á þeirri gjöf sem fólst í samningnum og reisir þá kröfu á 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili hefur hvorki freistað þess með matsgerð né með öðrum fullnægjandi hætti að sanna að í samningnum hafi ekki falist gjöf í skilningi síðastgreinds ákvæðis. Sannað er að það vakti fyrir varnaraðila að létta einhverju af því tapi sem sóknaraðili varð fyrir þegar skuldabréfin urðu verðlaus að kalla. Það felst einnig í því sem að framan greinir að eignir varnaraðila skertust sem nam ætlaðri auðgun sóknaraðila. Regla 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 er hlutlæg riftunarregla og skiptir því ekki máli, að öðru leyti en varðar tilgang ráðstöfunar, hver huglæg afstaða aðila var þegar ráðstöfunin var gerð. Hún fór fram á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag sem var 9. mars 2009. Samkvæmt framansögðu verður fallist á að rifta eigi þeirri gjöf sem fólst í samningnum 14. október 2008. Endurgreiðslukrafa varnaraðila er einungis höfð uppi að því marki sem þörf er á til að ljúka með skuldajöfnuði kröfum þeim, sem sóknaraðili hefur lýst, og verður ekki dæmt um hana að öðru leyti. Ekki er ágreiningur um að skuldajöfnuður eigi að fara fram ef fallist er á riftunarkröfu varnaraðila. Aðila greinir á hinn bóginn á um við hvaða dag eigi að miða skuldajöfnuðinn. Í hinum kærða úrskurði er því lýst að sóknaraðili telji sig hafa hagsmuni af því að miðað sé við 9. mars 2009 vegna ætlaðs framsals varnaraðila á svonefndum íbúðabréfum, sem séu skuldabréf útgefin af sóknaraðila og varnaraðili hafi átt. Framsal þeirra eftir tilgreindan dag hafi farið í bága við 3. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991. Varnaraðili hefur tilgreint þau viðskiptabréf, útgefin af sóknaraðila, sem hann hefur framselt eftir þetta tímamark og viðurkennt að krafa sem nemur andvirði þeirra fái stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laganna. Samkvæmt þessu eru ekki skilyrði til að miða réttaráhrif skuldajafnaðar við annað tímamark en 4. maí 2010 þegar riftun og skuldajöfnuði var lýst yfir af hálfu varnaraðila. Varakrafa sóknaraðila um bætur úr hendi varnaraðila er háð þeim fyrirvara að hinn síðarnefndi hafi ráðstafað viðskiptabréfum útgefnum af sóknaraðila, umfram það sem áður greinir. Slík krafa, sem háð er fyrirvara um atvik sem eru óljós eða óorðin, er ekki dómtæk og verður henni því vísað frá héraðsdómi. Samkvæmt öllu framansögðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir. Sóknaraðili greiði varnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi eins og segir í dómsorði. Dómsorð: Rift er gjöf varnaraðila, ALMC hf., sem fólst í samningi hans 14. október 2008 við sóknaraðila, Íbúðalánasjóð. Viðurkenndur er réttur varnaraðila til að skuldajafna endurgreiðslukröfu vegna riftunar við lýstar kröfur sóknaraðila við slit varnaraðila að fjárhæð 2.720.955.706 krónur miðað við 4. maí 2010. Sóknaraðili greiði varnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað samtals 3.000.000 krónur.
Mál nr. 296/2005
Kærumál Gæsluvarðhald. B. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli b. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Garðar Gíslason og Ingibjörg Benediktsdóttir. Varnaraðili, sem kveðst vera X, líberískur ríkisborgari, skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. júní 2005, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum næsta dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. júní 2005, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 21. júlí 2005 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að henni verði gert að sæta farbanni í stað gæsluvarðhalds. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur. Varnaraðili var áður með dómum Hæstaréttar 21. og 28. júní 2005 dæmd til að sæta gæsluvarðhaldi, en í fyrra sinnið kvaðst hún heita [...]. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 493/2015
Kærumál Símahlerun
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu L um heimild til að fá upplýsingar frá fjarskiptafyrirtækjum um símtöl og önnur fjarskipti við nánar tilgreint símanúmer X, og eftir atvikum önnur símanúmer sem X kynni að hafa umráð yfir, með skírskotun til þess að skilyrði samkvæmt 2. mgr. 83. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála væru ekki fyrir hendi í málinu.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson og Benedikt Bogason og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. júlí 2015 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 22. júlí 2015 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að tilgreindum fjarskiptafyrirtækjum yrði gert að heimila honum að „hlusta á og hljóðrita símtöl úr og í símanúmerið [...] og önnur símanúmer og símtæki sem X hefur í eigu sinni eða umráðum í 14 daga frá og með úrskurðardegi.“ Þá var þess krafist að heimildin næði til þess að „skrá upplýsingar um úr og í hvaða símanúmer er hringt úr og í símanúmerið [...]og önnur símanúmer og símtæki sem ofangreindur aðili hefur í eigu sinni eða umráðum, í 14 daga frá og með úrskurðardegi og skrá IMEI númer sem framangreint símanúmer mun nota á sama tímabili, ásamt því að skrá sendar og mótteknar SMS sendingar sem og samtöl við talhólf framangreinds númers, en jafnframt verði upplýst hverjir eru rétthafar allra þeirra númera sem þannig munu tengjast téðu númeri á sama tíma.“ Kæruheimild er í i. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að framangreind krafa hans verði tekin til greina. Varnaraðili hefur ekki átt kost á að láta málið til sín taka, sbr. 1. mgr. 104. gr. laga nr. 88/2008. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 197/2016
Kærumál Fjármálafyrirtæki Slit Vanlýsing
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu sem P hafði lýst við slit L ehf. þar sem henni hafði ekki verið lýst fyrr en eftir að kröfulýsingarfrestur rann út og var P ekki talinn hafa sýnt fram á að uppfyllt væru skilyrði 2. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnssonog Viðar Már Matthíasson og Hjördís Hákonardóttir settur hæstaréttardómari.Sóknaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 9. mars 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum 22. samamánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. febrúar 2016, þar semhafnað var að viðurkenna kröfu sem sóknaraðili lýsti við slit varnaraðila. Kæruheimilder í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðilikrefst þess að krafa sín að fjárhæð 10.330.975,82 evrur, sem lýst var semalmennri kröfu, fái komist að við slitin. Þá krefst hann málskostnaðar í héraðiog kærumálskostnaðar.Varnaraðilikrefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.Með vísantil forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.Sóknaraðilaverður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Sóknaraðili, Public Investment Fund,greiði varnaraðila, LBI ehf., 500.000 krónur í kærumálskostnað.ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 24. febrúar 2016.Máli þessu, sem erágreiningsmál um slitameðferð varnaraðila, var beint til dómsins 22. desember2014 með bréfi slitastjórnar LBI hf., með vísan til 2. mgr. 120. gr., sbr. 171.gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti, sbr. lög um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002,með síðari breytingum, einkum 102. gr. þeirra laga, sbr. lög nr. 44/2009. Máliðvar tekið til úrskurðar 12. febrúar 2015. Sóknaraðilier Public Investment Fund, pósthólf 2992, Riyadh, Sádi-Arabíu. Sóknaraðili krefst þessað viðurkennt verði að krafa hans, nr. 201409-9001 í kröfuskrá varnaraðila, aðfjárhæð 10.000.000 evra, auk vaxta til og með 22. apríl 2009 að fjárhæð330.975,82 evrur, sem var lýst sem almennri kröfu í slitabú varnaraðila, hafiekki fallið niður gagnvart slitabúi hans af þeirri ástæðu að henni væri ekkilýst í slitabúið fyrir lok kröfulýsingarfrests. Þá krefst sóknaraðilimálskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins eða samkvæmtmálskostnaðaryfirliti sem lagt verði fram við aðalmeðferð málsins.Varnaraðili krefst þessað öllum dómkröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst varnaraðilimálskostnaðar úr hendi sóknaraðila að skaðlausu fyrir sig samkvæmt matidómsins.II.Krafa sú sem um ræðir ímálinu er tilkomin vegna skuldabréfs sem varnaraðili gaf út í desember 2004.Mun það hafa verið í eigu Gulf International Bank BSC í Bahrain á haustmánuðum2008. Seðlabanki Sádi-Arabíu eignaðist síðan skuldabréfið 27. mars 2009 en 10.desember 2013 komst skuldabréfið í eigu sóknaraðila máls þessa. Með innköllun sem birtvar í Lögbirtingablaðinu þann 30. apríl 2009 skoraði slitastjórn LBI hf. á allaþá, sem ættu kröfur á hendur bankanum, að lýsa kröfum sínum fyrirslitastjórninni. Í innkölluninni kom jafnframt fram að kröfuhafar skyldu lýsakröfum sínum innan sex mánaða frá fyrri birtingu innköllunarinnar. Íinnkölluninni var þess jafnframt sérstaklega getið, með vísan til 118. gr. laganr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti, að væri kröfu ekki ekki lýst innan frestsgiltu um það sömu réttaráhrif og um vanlýsingu, og krafan teldist því fallin niðurgagnvart varnaraðila nema undantekningar í 1.‒ 6. tölulið lagaákvæðisins ættuvið. Frestur samkvæmt 2. mgr. 85. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti tilað lýsa kröfum á hendur sóknaraðila rann út þann 30. október 2009. Með kröfulýsingu dags. 8.september 2014 lýsti sóknaraðili kröfu að fjárhæð 10.000.000 evra. Meðtölvubréfi, dags. 15. september 2014, hafnaði slitastjórn kröfu sóknaraðila semof seint fram kominni, með vísan til 118. gr. laga nr. 21/1991, umgjaldþrotaskipti. Með bréfi dags. 16. september 2014 lagði sóknaraðili frammótmæli gegn afstöðu slitastjórnar. Þann 8. október 2014 varhaldinn jöfnunarfundur með slitastjórn vegna ágreinings um afstöðu til kröfusóknaraðila. Á jöfnunarfundinum lýsti slitastjórn yfir óbreyttri afstöðu sinni.Ekki tókst að jafna ágreininginn á fundinum, en lögmaður sóknaraðila fékk fresttil 5. nóvember 2014 til að bera sjónarmið slitastjórnar undir umbjóðanda sinn.Í kjölfarið vísaði varnaraðili málinu til héraðsdóms. III.Málsástæðurog lagarök sóknaraðila Aðilar málsins hafaafmarkað ágreiningsefni þess við hvortkrafa sóknaraðila skuli komast að við slitameðferð varnaraðila þrátt fyrir aðhafa verið lýst að loknum kröfulýsingarfresti. Málatilbúnaðursóknaraðila byggir á þvíað undanþága 2. tölul. 118. gr. laga nr. 21/1991 eigi við um sóknaraðila. Samkvæmtmeginreglu 118. gr. laganna fellur krafa niður gagnvart þrotabúi ef henni erekki lýst á hendur því fyrir skiptastjóra áður en kröfulýsingarfresti lýkur.Frá þeirri reglu séu hins vegarundantekningar sem taldar eru upp í 1. til6. tölulið greinarinnar. Þannig segi í 2. tölulið 118. gr. að krafa á hendurþrotabúi falli ekki niður ef kröfuhafinn er búsettur erlendis og honum hafihvorki verið kunnugt né mátt vera kunnugt um gjaldþrotaskiptin, enda sékröfunni lýst án ástæðulausra tafa og áður en boðað er til skiptafundar umfrumvarp til úthlutunar úr búinu.Sóknaraðili vísar tilþess að samkvæmt 4. tölul. 1. mgr. 85.gr. laga nr. 21/1991 hafi slitastjórn borið að birta innköllun sem hafði aðgeyma áskorun til lánardrottna um að lýsa kröfum sínum fyrir skiptastjóra meðsendingu eða afhendingu kröfulýsingar á tilteknum stað innan tilgreindskröfulýsingarfrests. Það leiði hins vegar af 1. mgr. 86. gr. laganna að slitastjórn er jafnframt því að gefa út innköllunsamkvæmt 85. gr. rétt að leita sérstaklega vitneskju um hvort einhver sá, semkann að telja til kröfu á hendur slitabúi, sé búsettur erlendis. Komi framvitneskja um slíkt er slitastjórn rétt að tilkynna hlutaðeigandi svo fljótt semverða má um slitameðferðina, hvenær kröfulýsingarfrestur endar og hvaðaréttaráhrif það geti haft að kröfu verði ekki lýst innan frestsins. Sóknaraðili bendir á aðþótt slitastjórn varnaraðila hafiauglýst slitin og birt innköllun í Evrópu og Norður-Ameríku í samræmi viðfyrirmæli 86. gr. laga nr. 21/1991 hafi engin auglýsing birst í heimalandi sóknaraðila eða öðrumnágrannaríkjum. Raunar hafi slitastjórn enga auglýsingu birt í Asíu né nokkrulandi í Mið-Austurlöndum samhliða öðrum auglýsingum, þrátt fyrir að allar líkurværu á að þar væri að finna kröfuhafa í þrotabú fjármálafyrirtækis sem starfaðiá alþjóðlegum markaði. Í því sambandi er þaðrakið af hálfu sóknaraðila að markmið innköllunar sé að afla á skömmum tímatæmandi upplýsinga um skuldbindingar slitabús. Til þess að vanlýsing hafi þauréttaráhrif að krafa á búið falli niður sé henni ekki lýst innankröfulýsingarfrests, verði kröfuhafi að hafa átt þess raunhæfan kost að lýsakröfu sinni. Ljóst sé að innköllun var ekki birt í Sádi-Arabíu þar semsóknaraðili hefur starfstöð og aðsetur og ekki er um það deilt að sóknaraðilifékk ekki sérstaka tilkynningu um að slitastjórn hafi tekið yfir reksturvarnaraðila og hvaða réttarárhrif það hefði. Honum gat því ekki verið kunnugtum þann almenna frest sem gilti um lýsingu kröfunnar. Sóknaraðili telur aðþrátt fyrir að engin bein lagaskylda hvíli á slitastjórn til að auglýsaslitameðferðina og kröfulýsingarfrest víðar en í Lögbirtingarblaði hér á landisé óhjákvæmilegt annað en að horfa til þeirrar staðreyndar að slitameðferðinvar ekki tilkynnt í Asíu eða Mið-Austurlöndum við mat á því hvort krafasóknaraðila kemst að við slitin á grundvelli 2. tölul. 118. gr. laga nr.21/1991. Í ákvæðinu er kveðið á um að kröfuhafi sem búsettur er erlendis komikröfu sinni að við slitameðferð varnaraðila ef viðkomandi kröfuhafi hvorkivissi né mátti vita um gjaldþrotaskipti skuldara og hann lýsir kröfu ánástæðulausra tafa og áður en skiptafundur er boðaður um frumvarp tilúthlutunar. Sóknaraðili telur bæðiskilyrði þessa ákvæðis uppfyllt í málinu, enda hafi hann hvorki vitað né máttvita um slitin. Varnaraðili var alþjóðlegur banki sem hafði í febrúar og ágúst2008 staðist álagspróf Fjármálaeftirlitsins. Þá var í ágúst 2008 talið að tekiðværi að rofa til í rekstri íslensku bankanna. Lánshæfiseinkunn varnaraðila íseptember 2008 gaf ekki tilefni til að ætla að ógjaldfærni væri yfirvofandi.Lögformlegur eigandi skuldabréfanna, sem á þeim tíma var Seðlabanki Sádi-Arabíu(e. Saudi Arabian Monetary Authority, „SAMA“), hafði því enga ástæðu til aðætla að fylgjast þyrfti sérstaklega með gjaldfærni útgefanda bréfanna sem málþetta varðar. Telur sóknaraðili aðþetta renni frekari stoðum undir grandleysi, þar sem fjárfestir í Sádi-Arabíugat ekki og hefði ekki mátt vita af greiðsluþroti varnaraðila í október 2008,án þess að innköllun eða auglýsing þar um væri birt í hans heimsálfu.Sóknaraðili vísar enn fremur til þess að SAMA fjárfesti ekki beint íáðurgreindu skuldabréfi. Bréfið var lítill hluti, um 0,3%, af mjög stóru safniskuldabréfa sem SAMA eignaðist við áðurgreindan samruna. Safnið innihélt m.a.skuldabréf í tengslum við undirmálslán (e. subprimemortgages) og vanefndir á slíkum skuldabréfum séu algengar. Vanefndir ágreiðslu vaxta af bréfinu sem mál þetta varðar voru ekki sérgreindar í eignasafninuog gáfu SAMA ekki tilefni til að kanna stöðu varnaraðila sérstaklega. Af hálfu sóknaraðila erhaldið fram að tilefni hafi orðið til frekari athugunar þegar skuldabréfastaðan sem mál þetta varðar var á gjalddaga og greiðslabarst ekki. Hafi sóknaraðili þá komist að því að bú varnaraðila hafi veriðtekið til slitameðferðar. Rétt er að taka fram að Gulf International Bank íEnglandi tók við umsjón eignasafnsins sem skuldabréfastaðan sem mál þettavarðar tilheyrir í desember 2013 en í því voru um 500 skuldabréfastöður ogmikill hluti þeirra var eitraðar eignir (e. distressedassets). Eftir að Gulf International Bank UK, og þar með einnigsóknaraðili, komst að því að kröfu þyrfti að lýsa með formlegum hætti til aðhún kæmist að við slitameðferð varnaraðila lýsti sóknaraðili kröfu sinni. Kröfusóknaraðila hafi því verið lýst án ástæðulausra tafa.Málsástæðurog lagarök varnaraðila Varnaraðili mótmælirþeirri málsástæðu sóknaraðila að kröfu hans hafi verið lýst án ástæðulausratafa. Varnaraðili fær ekki skilið málatilbúnað sóknaraðila öðruvísi en svo aðhann byggi sjálfur á því, að í desember 2013 hafi honum verið ljós nauðsyn þessað lýsa kröfu með formlegum hætti. Telur varnaraðili að yfirlýsingarsóknaraðila þessa efnis feli í sér einhliða yfirlýsingu málsaðila sem beri aðvirða til samræmis við 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Bendirvarnaraðili á að þrátt fyrir ofangreinda yfirlýsingu sóknaraðila sé kröfunniekki lýst fyrr en 14. september 2014. Í málatilbúnaði sóknaraðila felist því viðurkenningá að a.m.k. átta og hálfur mánuður hafi liðið frá því hann fékk vitneskju umslitameðferðina og þar til hann taldi nauðsynlegt að lýsa kröfu. Í þessusamhengi ber að geta þess að kröfulýsingarfrestur skal samkvæmt 2. mgr. 85. gr.laga nr. 21/1991 að jafnaði vera tveir mánuðir en getur undir sérstökum ástæðumorðið frá þremur allt að sex mánuðum. Telur varnaraðili ljóst að þegar afþessari ástæðu beri að staðfesta ákvörðun varnaraðila að hafna kröfusóknaraðila sem of seint fram kominni. Varnaraðili telur einnigað sóknaraðili hafi mátt gera sér grein fyrir að LBI hf. væri í slitameðferð ídesember 2009. Þannig segi frá því undir lið 26 í greinargerð sóknaraðila aðhann hafi farið að grennslast fyrir um stöðu varnaraðila þegar greiðsla barstekki á gjalddaga skuldabréfsins. Telur varnaraðili að greinargerð sóknaraðilaverði ekki skilin öðruvísi en svo að þar sé átt við lokagjalddagaskuldabréfsins, 21. desember 2009, þar sem sóknaraðili greinir sérstaklega fráþví að vanefndir á greiðslu vaxta hafi ekki verið sérgreindar í eignasafni sínuog ekki gefið tilefni til að kanna stöðu varnaraðila sérstaklega. Varnaraðili bendir ennfremur á að samkvæmt i-lið 9. liðar skilmála skuldabréfsins sé kröfuhöfumheimilt að gjaldfella eftirstöðvar skuldarinnar standi útgefandi bréfsins ekkiskil á vaxtagreiðslum innan 14 daga frá gjalddaga þeirra. Ljóst sé að nokkurtilvik vanefndar samkvæmt þessum skilmálum hafi þegar verið komin fram. Þannigsé í málatilbúnaði sóknaraðila vísað til þess að eignir sem SAMA hafi tekiðyfir frá öðrum aðila og síðan fært til sóknaraðila hafi að verulegu leyti veriðsvokallaðar eitraðar eignir, m.a. undirmálslán og skuldir fjármálafyrirtækjasem stóðu höllum fæti. Telur varnaraðili að undir þessum kringumstæðum verði aðætla að ríkt tilefni hafi verið fyrir sóknaraðila til þess að hafa náiðeftirlit með eignum sínum. Byggir varnaraðili á því að skýra verði tómlætisóknaraðila honum í óhag við mat á því hvort kröfulýsing hans uppfylli 2.tölul. 118. gr. laga nr. 21/1991. Varnaraðili mótmælir þvíað það eigi að hafa þýðingu við mat á því hvort 2. tölul. 118. gr. laga nr.21/1991 eigi við um kröfulýsingu sóknaraðila að ekki hafi verið birtarauglýsingar í Asíu eða Mið-Austurlöndum þegar varnaraðili birti auglýsingar ísamræmi við skilmála skuldabréfsins. Varnaraðili bendir enn fremur á að ígreinargerð sinni hafi sóknaraðili kosið að líta fram hjá skilmálumskuldabréfsins hvenær tilkynningar teljast hafa verið birtar eigendumskuldabréfa, sbr. 1. tölul. 11. liðar skilmálanna. Í þessum lið skilmálanna sésérstaklega kveðið á um að tilkynningar varðandi skuldabréfin teljist hafaverið veittar með gildum hætti ef þær eru birtar í leiðandi dagblaði á enskritungu sem er í almennri dreifingu í London, og séu skuldabréfin skráð íkauphöllinni í Lúxemborg, þá dagblaði sem er í almennri dreifingu í þar ílandi. Gert er ráð fyrir að slík birting í dagblaði fari fram í Financial Timesí London og Wort eða Tageblatt í Lúxemborg. Varnaraðili telur því aðsóknaraðila hefði átt að vera kunnugt um slitameðferð varnaraðila 20. maí 2009,við birtingu innköllunar vegna slitameðferðar varnaraðila í The Times.Sambærilegar innkallanir voru síðan birtar í þeim blöðum sem beinlínis er gertráð fyrir í skilmálunum, í Financial Times 2. júní 2009, Tageblatt 5. júní ogLuxemburger Wort 6. júní. Þá hafi varnaraðilieinnig látið birta innköllun, 15. september 2009, í upplýsingaveitum Euroclearog Clearstream, í samræmi við 2. tölul. 11. liðar skilmála skuldabréfsins.Innköllunin var send beint á alla skuldabréfaeigendur í gegnum SWIFT-kerfivörsluaðila, undir auðkenninu 299BRUP fyrir gjaldþrot. Samkvæmt skilmálumskuldabréfsins teljast allar tilkynningar hafa verið veittar eigendumskuldabréfa á sjöunda degi frá því tilkynning er afhent Euroclear og/eðaClearstream. Til viðbótar við allt ofangreint varinnköllunin einnig birt á ensku á heimasíðu varnaraðila 8. maí 2009. Þar, einsog í öllum ofangreindum tilkynningum, hafi verið að finna upplýsingar umkröfuhafafund, form krafna, skjalagerð og leiðbeiningar um hvar finna megifrekari upplýsingar um kröfulýsingar og tilkynningar frá slitastjórn. Af hálfu varnaraðila erfallist á sjónarmið sóknaraðila að hann hafi verið alþjóðlegur banki en að samaskapi er lögð áhersla á að sóknaraðili var ekki þekktur kröfuhafi í skilningilaga nr. 21/1991. Telur varnaraðili að við skýringu á 2. mgr. 86. gr. lagannaverði að hafa í huga meginregluna um jafnræði kröfuhafa og skýrar skyldurskiptastjóra í 85. gr. og 1. mgr. 86. gr. gþl. Er það með öllu ótæk niðurstaðaað erlendur kröfuhafi geti verið betur settur en innlendur aðili fyrir það eittað hunsa þær tilkynningar sem voru birtar í samræmi við skilmála skuldabréfsinseins og gerð hefur verið grein fyrir hér að ofan. Enn síður eigi erlendur aðiliað geta unnið betri rétt við það að hafa aðildarskipti að skuldabréfinu, einsog hér háttar til. Í ljósi umfangs þeirraviðskipta sem áttu sér stað með skuldabréf útgefin af varnaraðila skömmu eftirfall bankans, svo og þeirrar staðreyndar að öll slík viðskipti áttu sér stað ánaðkomu slitastjórnar varnaraðila, verður að telja það hafa verið ómögulegt aðvita eða halda utan um hverjir færu með kröfur á hendur varnaraðila ágrundvelli útgefinna skuldabréfa og enn frekar hvar þeir aðilar væru búsettir. Væri fallist ámálatilbúnað sóknaraðila, að hann hafi ekki átt þess raunhæfan kost að lýsakröfu sinni þar sem innkallanir voru ekki birtar í heimalandi hans, leiðir þaðóhjákvæmilega til þess að 2. mgr. 86. gr. laga nr. 21/1991 verði með vísan tiljafnræðis kröfuhafa skýrð þannig að varnaraðila beri að birta auglýsingar íöllum löndum heims. Í slíkri lögskýringu fælist gríðarlega kostnaðarsöm ogíþyngjandi skylda gagnvart varnaraðila, sem ekki verður séð að eigi sér stoð ísettum lögum. IV.Niðurstaða Samkvæmt4. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, svo sem ákvæðinu varbreytt með 6. gr. laga nr. 44/2009, gilda ákvæði XVIII. kafla laga nr. 21/1991,um gjaldþrotaskipti, um meðferð krafna á hendur fjármálafyrirtæki við slitþess. Í upphafsorðum118. gr. laga nr. 21/1991 kemur fram sú meginregla að krafa falli niður efhenni er ekki lýst áður en kröfulýsingarfrestur líður. Þessi regla á sér hinsvegar nokkrar undantekningar sem taldar eru í 1. til 6. tölulið 118. gr. Er þará meðal sú undantekning sem sett er í 2. tölulið 118. gr. og ágreiningur þessamáls lýtur að. Samkvæmt því ákvæði getur kröfuhafi, sem búsettur er erlendis ogekki hefur fengið tilkynningu samkvæmt 1. mgr. 86. gr. laga nr. 21/1991, komiðkröfu sinni að þrátt fyrir að kröfulýsingarfrestur sé liðinn, svo framarlegasem kröfuhafanum hafi hvorki verið né mátt vera kunnugt um slitin.Af hálfuvarnaraðila er því haldið fram að vörsluaðilum skuldabréfs þess sem krafasóknaraðila í bú varnaraðila byggist á hafi verið send tilkynning umkröfulýsingarfrest með tilkynningu í upplýsingakerfi Euroclear. Þá hafivörsluaðilum verið send tilkynning 15. september 2009 um framlengingugreiðslustöðvunar til 26. nóvember með SWIFT-skeyti. Í greinargerð varnaraðilaer skorað á sóknaraðila að upplýsa hvar skuldabréfið sem er grundvöllur kröfuhans hafi verið vistað 15. september og þess krafist að lagt verði tilgrundvallar að SWIFT-skeytið hafi verið réttilega afgreitt og móttekið á þeimdegi. Varnaraðilihefur ekki lagt fram nein gögn um það í málinu, t.d. með útskrift úr þeimkerfum sem notast var við, hvenær þessar tilkynningar voru sendar og þáhverjum. Í ljósi þessa er ekki unnt að leggja til grundvallar að sóknaraðilahafi verið sendar umræddar tilkynningar og hann þannig haft vitneskju um efniþeirra áður en kröfulýsingarfresti lauk. Af sömu ástæðu verður heldur ekki lagttil grundvallar að varnaraðili beri halla af því að hafa ekki orðið viðumræddri áskorun. Af hálfuvarnaraðila hefur hins vegar verið haldið fram að hann hafi veitt allartilkynningar um skuldabréfin í samræmi við 1. tölul. 11. liðarskilmála þeirra með birtingu innköllunar vegna slitameðferðar varnaraðila í TheTimes 20. maí 2009, Financial Times 2. júní 2009, Tageblatt 5. júní 2009 ogLuxemburger Wort 6. júní 2009. Samkvæmt ofangreindum lið skilmálanna teljasttilkynningar varðandi skuldabréfin hafa verið veittar með gildum hætti ef þæreru birtar í leiðandi dagblaði á enskri tungu sem er í almennri dreifingu íLondon, og séu skuldabréfin skráð í kauphöllinni í Lúxemborg, þá dagblaði semer í almennri dreifingu þar í landi.Ekki er í gögnum málsinsað finna afrit þeirra auglýsinga sem varnaraðili hefur vísað til að þessu leytien hann hefur í máli þessu aðeins lagt fram yfirlit yfir þær auglýsingar sembirtar voru í dagblöðum um slit sín og hvenær birting fór fram. Í ljósi þess aðsóknaraðili hefur ekki mótmælt því að umrædd birting hafi farið fram og raunarhaldið því fram í greinargerð sinni til dómsins að auglýst hafi verið eftirkröfulýsingum í bú varnaraðila í öllum löndum þar sem varnaraðili hafði veriðmeð starfsstöð verður að leggja til grundvallar að varnaraðili hafi hlutast tilum birtingu tilkynninga um slit sín í samræmi við þá skilmála skuldabréfsinssem vitnað er til hér að framan. Í gögnum málsins liggurfyrir að skuldabréfið sem krafa málsins er sprottin af hafi verið gefið út afvarnaraðila í desember 2004 en að eigandi bréfsins á haustmánuðum 2008 hafiverið Gulf International Bank BSC í Bahrain. Seðlabanki Sádi-Arabíu hafi síðaneignast kröfuna sem hluta af eignasafni Gulf International Bank í 27. mars 2009og verið eigandi kröfunnar þegar slitaferli varnaraðila hófst. Krafan var síðanfærð til sóknaraðila 10. desember 2013 samkvæmt gögnum málsins.Telja verður ljóst aðþegar aðilaskipti verða að kröfu með þeim hætti sem átt hefur sér stað í þessumáli sé almennt ekki unnt að ganga út frá því sem vísu að slitastjórn sé færtað afla sér vitneskju um hver kunni að telja til kröfunnar í skilningi 1. mgr.86. gr. laga nr. 21/1991. Við slíkar aðstæður verða að jafnaði ekki gerðarríkari kröfur um að slitastjórn geri ráðstafanir til að kynna kröfuhöfum sembúsettir eru erlendis um skipti, umfram það tilkynna skiptin í gegnum sérstökupplýsingakerfi tengd kröfunni, eða birta auglýsingu erlendis á grundvelli 2.mgr. 86. gr. laganna, þar sem hlutaðeigandi er tilkynnt um gjaldþrotaskiptin oghvenær kröfulýsingarfrestur endi og hverjar afleiðingar það geti haft að kröfuverði ekki lýst innan frestsins. Þegar kveðið ersérstaklega á um það í skilmálum skuldabréfs, með þeim hætti sem gert er í 1.tölul. 11. liðar skilmála skuldabréfs þess sem sóknaraðili byggir kröfu sína á,að tilkynningar um skuldabréf skuli auglýstar í tilteknum miðlum og tilteknumlöndum, verður enn fremur að leggja til grundvallar að slitastjórn, eða eftiratvikum skiptastjóra, sé almennt heimilt að ganga út frá því að nægilegt sé aðafmarka auglýsingar sínar erlendis, samkvæmt 2. mgr. 86. gr. laga nr. 21/1991,við þau lönd sem tilgreind eru í slíkum skilmálum. Af sömu ástæðu verður aðtelja að fyrirmæli í skuldabréfi, um að tilkynningum vegna þessa skuli hagaðmeð ákveðnum hætti í tilteknum miðlum, gefi eiganda þess fullt tilefni til aðafla sér vitneskju um afdrif skuldabréfsins í sömu miðlum og gera þá íkjölfarið þær ráðstafanir sem hann telur þörf á í ljósi slíkrar vitneskju. Meðvísan til þess sem að framan er rakið, og þess að ekki er ágreiningur um það aðtilkynningar um slit varnaraðila og kröfulýsingarfrest hafi verið birtar í þeimmiðlum sem tilgreindir voru í skilmálum skuldabréfsins sem krafa sóknaraðilalýtur að, verður að leggja til grundvallar að eiganda skuldabréfsins, sem þávar Seðlabanki Sádi-Arabíu, hafi mátt vera kunnugt um slit varnaraðila ísíðasta lagi 6. júní 2009 en þá höfðu tilkynningar um slitin bæði verið birtarí dagblöðum í London og Lúxemborg. Á þeim tíma stóðu eftir rúmlega 4 mánuðir affresti til að lýsa kröfu á hendur varnaraðila en kröfulýsingarfresti lauk 30.október 2009. Kröfulýsing sóknaraðila barst varnaraðila hins vegar ekki fyrr en8. september 2014 eða rúmlega fimm árum síðar. Afmálatilbúnaði sóknaraðila verður ekki ráðið á hvaða forsendum sóknaraðili ættihafa rýmra svigrúm til að lýsa kröfu í bú varnaraðila en SeðlabankiSádi-Arabíu, sem var eigandi kröfunnar þegar auglýsingar um skipti varnaraðila ogkröfulýsingarfrest voru birtar og þegar kröfulýsingarfresti lauk. Af þessumsökum og með vísan til þess sem rakið er hér að framan er því ekki fullnægtskilyrðum 2. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 til þess að sóknaraðili getikomið að kröfu sinni við slit varnaraðila. Kröfu sóknaraðila í máli þessu erþví hafnað. Meðhliðsjón af þessum úrslitum málsins verður sóknaraðili úrskurðaður til aðgreiða varnaraðila málskostnað sem þykir hæfilega ákveðin sú fjárhæð sem nánargreinir í úrskurðarorði. Kjartan BjarniBjörgvinsson héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð. Úr s k u r ð a r o r ð:Kröfusóknaraðila í máli þessu er hafnað. Sóknaraðili greiðivarnaraðila 550.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 594/2010
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 Sératkvæði
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 13. október 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. október 2010, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 22. október 2010 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Varnaraðili hefur sætt gæsluvarðhaldi í einangrun á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr., sbr. 2. mgr. 98. gr. og b. lið 1. mgr. 99. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála frá 15. september 2010 í þágu rannsóknar þeirrar sem greinir í úrskurði héraðsdóms. Á undan hinum kærða úrskurði hafa gengið þrír úrskurðir í Héraðsdómi Reykjavíkur um þetta og þeir verið staðfestir af Hæstarétti 17. september 2010 í máli nr. 540/2010, 28. september 2010 í máli nr. 556/2010 og 12. október 2010 í máli 585/2010. Í forsendum úrskurðanna hefur meðal annars verið vísað til þess að annar maður, sem grunaður er um aðild að málinu, sé væntanlegur til Íslands frá Venesúela en maður þessi hafi verið handtekinn þar ytra 27. september 2010 og sé í gæslu yfirvalda þar. Muni hann verða fluttur til landsins í fylgd lögreglu. Vísað hefur verið til þess að nauðsynlegt væri að halda varnaraðila föngnum þar til ráðrúm hefði gefist til að yfirheyra þennan mann og hafa kröfur um tímalengd gæsluvarðhalds virst miða við væntanlegan komutíma hans. Maðurinn er ekki kominn til landsins og er enn af hálfu sóknaraðila vísað til nauðsynjar þess að halda varnaraðila föngnum af þessari ástæðu. Verður ekki talið að tafir á flutningi þessa manns milli landa geti réttlætt framlengingu á gæsluvarðhaldi varnaraðila. Í Héraðsdómi Reykjavíkur 8. október 2010 var varnaraðili úrskurðaður til að sæta gæsluvarðhaldi í einangrun til 13. október 2010. Sóknaraðili hafði þá krafist gæsluvarðhalds til 22. október 2010 eins og nú, en einangrunar til 13. október 2010. Héraðsdómur féllst þá ekki á gæsluvarðhaldskröfuna nema til 13. október 2010. Var þessi úrskurður staðfestur í Hæstarétti 12. október 2010 í máli nr. 585/2010. Með hliðsjón af því sem að framan greinir og með vísan til gagna málsins tel ég að ekki séu efni til að fallast á með sóknaraðila að rannsóknarnauðsynjar krefjist þess að varnaraðili sæti frekari framlengingu á gæsluvarðhaldsvist sinni. Tel ég því að fella beri hinn kærða úrskurð úr gildi.
Mál nr. 348/2016
Kærumál Dómkvaðning matsmanns
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni X o.fl. um dómkvaðningu matsmanna. Hæstiréttur taldi að raunverulegur tilgangur með matsbeiðni þeirra væri að sýna fram á að ekki væri uppfyllt það hugtaksskilyrði 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 að X o.fl. hafi valdið A banka hf. verulegri fjártjónshættu með háttsemi sinni. Þar sem það væri hlutverk dómara að leggja mat á sönnunargögn málsins og atriði sem krefðust lagaþekkingar var umbeðið mat talið tilgangslaust til sönnunar. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma Helgi I. Jónssonhæstaréttardómari og Ingibjörg Benediktsdóttir og Ingveldur Einarsdóttir settirhæstaréttardómarar. Varnaraðilar skutu málinu til Hæstaréttar meðkæru 4. maí 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. sama mánaðar.Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. maí 2016, þar sem beiðnivarnaraðila um dómkvaðningu matsmanna var hafnað. Kæruheimild er í o. lið 1.mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðilar krefjast þessað umbeðin dómkvaðning fari fram. Sóknaraðili krefst staðfestingar hinskærða úrskurðar.IÍ ákæru máls þessa 12. desember 2012 eruvarnaraðilunum Y og Z gefin að sök umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa 8. eða 9. júlí 2008 misnotað aðstöðusína og stefnt hagsmunum A banka hf. í verulega hættu með því að fara út fyrirheimildir sínar til lánveitinga er þeir hafi samþykkt að veitaeinkahlutafélaginu B, eignalausu félagi með takmarkaða ábyrgð, lán að fjárhæð6.000.000.000 krónur, án fullnægjandi trygginga fyrir endurgreiðslu lánsins,sem hafi verið í andstöðu við reglur bankans um lánveitingar og markaðsáhættu.Hafi lánið verið veitt til að fjármagna að fullu kaup B ehf. á 25,7% hlut C hf.í D, en hlutabréf þess félags hafi ekki verið skráð í kauphöll. Þá eruvarnaraðilinn X og Þ ákærðir fyrir hlutdeild í hinu ætlaða broti, sbr. 22. gr.almennra hegningarlaga. Til vara er hinn fyrrnefndi ákærður fyrir brot gegn254. gr. sömu laga, en að því frágengnu 264. gr. laganna. Í málinu liggur fyrir að kærandi þess,slitastjórn A banka hf., fékk dómkvadda tvo menn í tilgreindu máli milli hans ogvarnaraðila, svo og annars nafngreinds manns, til að meta markaðsvirðieignarhlutar C hf. í D, miðað við 9. júlí 2008, eða sama dag og A banki hf.veitti það lán sem mál þetta snýst um. Matsgerðin var lögð fram viðþingfestingu málsins. Eftir það var óskað yfirmats af hálfu gagnaðila slitastjórnarA banka hf. í áðurnefndu einkamáli og voru þrír menn kvaddir til starfans.Yfirmatsgerðin var lögð fram í þinghaldi í máli þessu 7. nóvember 2013, endómsmeðferð þess hafði verið frestað í því skyni að beiðni verjenda frá og með11. febrúar sama ár. Samkvæmt yfirmatsgerðinni var markaðsverðmæti nánartilgreindra hlutabréfa C hf. í félaginu D metið út frá fjórumvirðismatsaðferðum, þar á meðal frjálsu fjárstreymi til fyrirtækis. Kom fram ímatsgerðinni að matsmenn hafi framkvæmt virðismat með „fjárstreymisgreiningu“og þar verið horft til mismunandi sviðsmynda, þar sem gengið væri út frámismunandi rekstrarforsendum.IIUm ástæður matsbeiðni varnaraðila er vísað tilþess að eitt af skilyrðum þess að háttsemi geti talist til umboðssvika sé að háttsemiumboðsmanns hafi skapað umbjóðanda hans að minnsta kosti verulegafjártjónshættu. Geti varnaraðilar ekki fallist á að það sé rétt, sem haldið erfram í ákæru, að A banka hf. hafi verið valdið verulegri fjártjónshættu ískilningi almennra hegningarlaga með framangreindri lánveitingu. Ímálatilbúnaði sóknaraðila sé mat á fjártjónshættu einkum byggt á þeirriforsendu að gangvirði hlutabréfanna í D hafi verið umtalsvert lægra en lagt vartil grundvallar innan A banka hf. Því hafi tryggingar vegna lánsins veriðófullnægjandi, en það telji ákærðu ósannað. Á milli aðila sé samkvæmt þessugrundvallarágreiningur um gangvirði hlutabréfa í D og hvað teljist sannað íþeim efnum hafi verulega þýðingu við úrlausn málsins. Sé tilgangur matsins aðvarpa ljósi á þetta atriði. Samkvæmt matsbeiðninni skyldi virðismateignarhlutar C hf. í D, miðað við 9. júlí 2008, takmarkað við„fjárstreymisaðferð.“ Í matsbeiðni sagði að við virðismatið skyldi notast „m.a.við eftirfarandi forsendur:þær forsendur (óbreyttar) sem lagðar eru til grundvallar í fimm ára rekstraráætlun stjórnenda [D], dags. 6. maí 2008, sem lögð var fyrir lánveitendur (Bank Case);þær forsendur (óbreyttar) sem lagðar eru til grundvallar í fimm ára rekstraráætlun stjórnenda [D], dags. 6. maí 2008, sem afhent var [...] í tengslum við fyrirhuguð kaup þess á hlut í félaginu ([...] Case); oghinar sömu forsendur og lagðar eru til grundvallar skv. lið (B), að teknu tilliti til hæfilegra breytinga telji matsmenn eina eða fleiri forsendur rekstraráætlunar stjórnenda [D] hafa verið óraunhæfa.“Þá skyldu matsmenn framkvæma „næmigreiningu áhelstu forsendum virðismatsins og lýsa verðmatsbili sem að þeirra mati gætiendurspeglað mögulega sýn fjárfestis á rekstur [D].“IIIEins og áður greinir liggur þegar fyrir í málinuyfirmatsgerð, sem aflað var af hálfu varnaraðila um sama matsefni og um ræðir ímatsbeiðni þeirri er mál þetta tekur til, auk þess sem í matsgerðinni var beittsams konar virðismatsaðferð og vísað er til í matsbeiðni varnaraðila, ásamtþremur öðrum aðferðum. Samkvæmt því og þar sem matið er bundið við tilteknarafmarkaðar forsendur verður ekki annað ráðið en að raunverulegur tilgangur þesssé að sýna fram á að ekki sé uppfyllt það hugtaksskilyrði 249. gr. almennrahegningarlaga að varnaraðilar hafi valdið A banka hf. verulegri fjártjónshættumeð háttsemi sinni. Að þessu virtu og með því að það er hlutverk dómara aðleggja mat á sönnunargögn málsins og atriði sem krefjast lagaþekkingar, sbr. 2.mgr. 127. gr. laga nr. 88/2008, verður samkvæmt 3. mgr. 110. gr. sömu laga aðtelja að umbeðið mat sé tilgangslaust til sönnunar, sbr. dóma Hæstaréttar 8.desember 2014 í máli nr. 739/2014 og 13. mars 2015 í máli nr. 185/2015. Verðurniðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2.maí 2016 Málþetta er höfðað með ákæru sérstaks saksóknara 12. desember 2012 á hendur ákærðuY og Z fyrir umboðssvik, sbr. 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa 8. eða 9. júlí 2008misnotað aðstöðu sína og stefnt hagsmunum A banka hf. í verulega hættu með þvíað fara út fyrir heimildir sínar til lánveitinga er þeir hafi samþykkt að veitaeinkahlutafélaginu B, eignalausu félagi með takmarkaða ábyrgð, lán að fjárhæð6.000.000.000 króna, án fullnægjandi trygginga fyrir endurgreiðslu lánsins, semhafi verið í andstöðu við reglur bankans um lánveitingar og markaðsáhættu. Hafilánið verið veitt til að fjármagna að fullu kaup B ehf. á 25,7% hlut C hf. í D,en hlutabréf þess félags hafi ekki verið skráð í kauphöll. Þá er málið höfðað áhendur ákærðu X og Þ fyrir hlutdeild í umboðssvikumhinna tveggja fyrrgreindu og X jafnframt til vara fyrir hylmingu, sbr. 254. gr. almennra hegningarlaga, ogtil þrautavara fyrir peningaþvætti, sbr. 264. gr. sömu laga. Máliðvar þingfest 7. janúar 2013 og dómur kveðinn upp 5. júní 2014. Dóminum varáfrýjað og samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið flutt um formhlið þess 13.apríl 2015. Dómur var kveðinn upp 22. sama mánaðar þar sem hinn áfrýjaði dómurvar ómerktur ásamt meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og málinu vísaðheim í hérað til úrlausnar á ný af þeirri ástæðu að sérfróður meðdómandi hefðiverið vanhæfur til meðferðar málsins. Í þinghaldi 5. júní 2015 krafðistsækjandi þess að dómsformaður viki sæti í málinu. Með úrskurði dómsins 23.september 2015 var kröfunni hafnað, en með dómi Hæstaréttar 13. október 2015 ímálinu nr. 655/2015 var dómsformanni gert að víkja sæti með vísan til g-liðar1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008. Núverandi dómsformaður fékk málinu úthlutað21. október sl. en hafði fram að þeim tíma engin afskipti af því. Meðdómi Hæstaréttar Íslands 11. mars sl. í málinu nr. 185/2016 var fallist á kröfuákæruvaldsins um að leiða fimm tiltekna matsmenn, úr einkamálinu nr.E-2977/2010, sem vitni við aðalmeðferð málsins. Í kjölfarið tilkynntu verjendurað þeir hygðust leggja fram matsbeiðni. Matsbeiðnin var lögð fram við fyrirtökumálsins 7. apríl sl. af hálfu verjenda ákærðu Y, Z og X. Sækjandi andmæltimatsbeiðninni og fór málflutningur um ágreininginn fram 14. apríl sl. Verjandiákærða Þ stendur ekki að framangreindri matsbeiðni en lagði fram bókun vegnahennar í þinghaldinu 14. apríl sl. I Ákærðu,Y, Z og X, krefjast þess, með vísan til XIX. kafla laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála, að dómkvaddir verði tveir sérfróðir og óvilhallir matsmenn til þessað láta í té rökstutt álit á gangvirði tiltekinna hlutabréfa í félaginu D miðaðvið 9. júlí 2008. Ákærðukveða tilgang matsins að varpa ljósi á virði félagsins D, engrundvallarágreiningur sé um gangvirði hlutabréfa í félaginu. Ákæruvaldið byggiá því að veruleg fjártjónshætta, sem sé eitt af skilyrðum þess að um umboðssvikgeti verið að ræða, hafi skapast vegna lánveitingarinnar, en mat á henni séeinkum byggt á því að gangvirði hlutabréfa D hafi verið umtalsvert lægra enlagt hafi verið til grundvallar innan bankans. Ákærðu telja að hugmyndirákæruvaldsins um gangvirði hlutabréfanna séu í ósamræmi við samtímagögn semveiti vísbendingar um verðmætið. Matið hafi því verulega þýðingu fyrirsönnunarmat í málinu. Skilyrði127. og 128. gr. laga nr. 88/2008 séu uppfyllt til þess að fallist verði ábeiðnina. Matið lúti ekki að gagnaöflun eða lögfræðilegum atriðum og það séekki bersýnilega tilgangslaust, en mikið þurfi til að koma svo matsbeiðni séhafnað af þeim sökum. Ákærðu beri sjálfir hallann af því að þeim nýtist matið.Þá verði tafir vegna þess ekki skrifaðar á ákæruvaldið. Þeirramatsgerða sem þegar liggi frammi í málinu hafi verið aflað í einkamáli þar semekki hafi allir ákærðu, eða allir verjendur, haft tækifæri til að koma að sínumsjónarmiðum. Þá liggi nú fyrir gögn sem ekki hafi verið hluti af því mati aukþess sem ákærðu hyggist leiða vitni til skýringar á matsatriðum áður en matiðfari fram, sbr. 2. mgr. 129. gr. laga nr. 88/2008. Hæstiréttur hafi nú fallistá að matsmennirnir gefi skýrslu sem vitni í málinu á þeirri forsendu aðaðstæðunum verði jafnað til þess að þeir hafi veitt ákæruvaldinusérfræðiráðgjöf. Ekkiskipti máli hvenær matsbeiðnin komi fram. Því hafi verið mótmælt að matsmenn úreinkamálinu kæmu fyrir dóminn og boðað að að öðrum kosti yrði óskaðdómkvaðningar matsmanna. Það hafi fyrst verið eftir dóm Hæstaréttar 11. marssl. sem tilefni hafi verið til þess að óska matsins. Varðandimatsspurningarnar sé um að ræða viðurkennda aðferð sem meðal annars sé notuð íyfirmatinu. Þá sé það matsbeiðenda að velja spurningarnar og þeir beri áhættunaaf því að þær nýtist þeim. Þaðsem óskað er eftir að verði metið er nánar tiltekið „gangvirði neðangreindrahlutabréfa í [D], sem voru í eigu [C], miðað við 9. júlí 2008:[...] Virðismatið skal framkvæmt meðfjárstreymisaðferð og skal m.a. notast við eftirfarandi forsendur: (A) þær forsendur(óbreyttar) sem lagðar eru til grundvallar í fimm ára rekstraráætlun stjórnenda[D], dags. 6. maí 2008, sem lögð var fyrir lánveitendur félagsins (Bank Case); (B) þær forsendur(óbreyttar) sem lagðar eru til grundvallar í fimm ára rekstraráætlun stjórnenda[D], dags. 6. maí 2008, sem afhent var [...] í tengslum við fyrirhuguð kaupþess á hlut í félaginu ([...] Case); og(C) hinar sömu forsendurog lagðar eru til grundvallar skv. lið (B), að teknu tilliti til hæfilegrabreytinga telji matsmenn eina eða fleiri forsendur rekstraráætlunar stjórnenda[D] hafa verið óraunhæfa. Matsmenn skulu framkvæma næmigreiningu áhelstu forsendum virðismatsins og lýsa verðmatsbili sem að þeirra mati gætiendurspeglað mögulega sýn fjárfestis á rekstur [D].“ II Af hálfu ákæruvaldsins er þesskrafist að beiðni ákærðu, Y, Z og X, um dómkvaðningu matsmanna verði hafnað. Sækjandinn byggir á því aðbersýnilegt sé að matið sé tilgangslaust til sönnunar, sbr. 3. mgr. 110. gr.laga nr. 88/2008. Ekki skuli verða við beiðni um dómkvaðningu matsmanns ísakamáli nema dómari telji þörf á því til þess að dómur verði lagður á málið.Engin þörf sé á því í málinu. Fimm matsmenn hafi þegar lagt mat á sama matsefniauk þess sem fleiri gögn liggi fyrir um verðmæti D. Matsmennirnir muni komafyrir dóminn og verjendur eigi þess kost að leggja spurningar fyrir þá.Ákæruvaldið beri sönnunarbyrðina ef sönnunargögn skorti. Sækjandi telur matsbeiðnina ekkiuppfylla skilyrði 1. mgr. 128. gr. laga nr. 88/2008. Með henni sé í reynd veriðað fara fram á mat á fjártjónshættu sem sé eitt af þremur hlutlægum skilyrðumsem háttsemi þurfi að uppfylla til þess að um umboðssvik geti verið að ræða.Eins og matsbeiðnin sé sett fram lúti hún að því að fá mat á lögfræðileguúrlausnarefni sem dómari leggi sjálfur mat á. Sækjandi gerir athugasemd viðframsetningu matsspurninga. Matsbeiðni ákærðu sé marklaus og þar af leiðandiþarflaus vegna þeirrar aðferðar sem farið sé fram á að notast sé við og þeirragagna sem byggt sé á. Það gangi ekki upp að verjendur mæli fyrir um þá aðferðsem skuli nota og þau gögn sem byggja eigi á. Þá telur sækjandi verulega skortaá skýringar í matsbeiðni á því hvers vegna fara skuli þessa leið. Matsmennverði að hafa svigrúm til þess að bera saman niðurstöður mismunandi aðferða.Matsgerðin muni því ekki upplýsa málið meira en orðið sé. Þá sé byggt á þessarisömu aðferð í yfirmatinu, sem liggi fyrir í málinu, og því ljóst að engin þörfsé á þessu mati. Ef fallist verður á dómkvaðningumatsmanna snúist matið um virði hlutabréfa í D út frá afmarkaðri aðferð.Samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 meti dómari sönnunargildimatsgerðar. Matsgerð sem aflað sé með svo þröngum hætti hafi ekki jafn ríktsönnunargildi og þær matsgerðir sem þegar liggi fyrir í málinu. Jafnframtbendir sækjandi á að hægt sé að ákveða að matsmenn þurfi ekki að semjaskriflega matsgerð heldur skuli þeir mæta fyrir dóm áður en aðalmeðferð ferfram og gefa skýrslu um niðurstöðu matsins, sbr. 2. mgr. 130. gr. laga nr.88/2008. Þá bendir sækjandi á að tilefnimatsbeiðnar ákærðu sé dómur Hæstaréttar frá 11. mars sl. í málinu nr. 185/2016,en fyrir liggi að matsbeiðni yrði afturkölluð félli ákæruvaldið frá því að boðamatsmenn úr einkamálinu fyrir dóminn. Matsbeiðnin sé því ekki sett fram af þörfá því að meta verðmæti hlutabréfanna eða skorti á sönnunargögnum. III Þrír af fjórum ákærðu í málinukrefjast þess að dómkvaddir verði tveir sérfróðir og óvilhallir matsmenn tilþess að meta gangvirði tiltekinna hlutabréfa í félaginu D miðað við 9. júlí2008. Er þess óskað að virðismatið verði framkvæmt með fjárstreymisaðferð ogstuðst við nánar tilteknar forsendur. Sækjandi mótmælir dómkvaðningunni þar semmatið sé tilgangslaust til sönnunar og ekki séu uppfyllt skilyrði 1. mgr. 128.gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála. Í 1. mgr. 128. gr. laga nr. 88/2008 segir að verði ekki fariðsvo að sem segi í 2. eða 3. mgr. 127. gr. laganna kveði dómari einn eða tvomatsmenn, ef honum þykir þörf á, til að framkvæma mat eftir skriflegri beiðniaðila. Samkvæmt 2. mgr. 127. gr. sömu laga leggur dómari sjálfur mat á atriðisem krefjast almennrar þekkingar og menntunar eða lagaþekkingar og samkvæmt 3.mgr. getur aðili snúið sér beint til opinbers starfsmanns ef hann er skipaður íeitt skipti fyrir öll til að meta tiltekin atriði. Samkvæmt 3. mgr. 110. gr.laganna getur dómari meinað aðila um sönnunarfærslu ef hann telur bersýnilegtað atriði, sem aðili vill sanna, skipti ekki máli eða að gagn sé tilgangslausttil sönnunar. Í matsbeiðni ákærðu kemur framað eitt af skilyrðum þess að háttsemi geti talist til umboðssvika sé aðháttsemi umboðsmanns hafi skapað umbjóðanda hans verulega fjártjónshættu.Ákærðu geti ekki fallist á að A hf. hafi verið valdið verulegri fjártjónshættuí skilningi hegningarlaga með lánveitingunni. Mat ákæruvaldsins áfjártjónshættu sé einkum byggt á þeirri forsendu að gangvirði hlutabréfanna íD, sem B ehf. hafi keypt af C hf. og sett hafi verið til tryggingarendurgreiðslu lánsins, hafi verið umtalsvert lægra en lagt hafi verið tilgrundvallar innan A banka hf. Tryggingar vegna lánsins hafi því veriðófullnægjandi. Ákærðu telji þetta ósannað. Samkvæmt framangreindu er þaðtilgangur matsins að upplýsa um verðmæti hlutabréfa í D í því skyni að sýnafram á að það hugtaksskilyrði umboðssvika að veruleg fjártjónshætta hafiskapast sé ekki uppfyllt. Með matsbeiðninni er því í raun verið að óska mats áfjártjónshættu í skilningi 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í dómumHæstaréttar í málunum nr. 739/2014 og 185/2015 kemur fram að mat áfjártjónshættu í skilningi 249. gr. almennra hegningarlaga sé lögfræðilegtúrlausnarefni. Þar sem dómari leggur sjálfur mat á atriði sem krefjastalmennrar þekkingar og menntunar eða lagaþekkingar, sbr. 2. mgr. 127. gr. laganr. 88/2008, verður því að hafna kröfu ákærðu um dómkvaðningu matsmanna. Barbara Björnsdóttir héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð. Ú R S K U R Ð A R O R Ð : Hafnaðer kröfu ákærðu Y, Z og X um dómkvaðningu matsmanna.
Mál nr. 148/1999
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
X var undir rökstuddum grun um þjófnað. Var honum gert að sæta gæsluvarðhaldi í þágu rannsóknar málsins á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Guðrún Erlendsdóttir og Hjörtur Torfason. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. apríl 1999, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. apríl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. apríl 1999, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til 9. apríl nk. kl. 16:00. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði fellur úr gildi. Hann krefst og kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð nokkur ný gögn, þar á meðal lögregluskýrslur, þar sem fram kemur, að verkfæra þeirra, sem varnaraðili hefur fullyrt að séu sín eign, sé saknað eftir innbrot, og að kona sú, sem ljáði honum bifreið þá sem ætlað þýfi fannst í, hafi borið að farangursgeymsla bifreiðarinnar hafi verið tóm þegar varnaraðili tók við henni. Með vísan til þessa og forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Kærumálskostnaður dæmist ekki. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 604/2006
Frelsissvipting Sératkvæði
X var ákærður fyrir frelsissviptingu með því að hafa haldið Y, starfsmanni Orkuveitu Reykjavíkur, nauðugri í um hálfa klukkustund á skrifstofu fyrirtækis hans í nánar tilgreindu húsi í Kópavogi. X hafði komið að Y í sameignarhluta hússins þar sem hún hafði lokað fyrir rafmagn til þess hluta hússins sem X starfaði í vegna ætlaðra vangoldinna reikninga þrátt fyrir að fyrir lægi að X hefði greitt fyrir rafmagnsnotkun í húshlutanum fram yfir umræddan tíma. Féllst Y á að koma með X inn á skrifstofu hans í húsinu en vilji X stóð til þess að Y yrði á staðnum þar til skýringar hefðu fengist hjá Orkuveitunni á lokunaraðgerðinni, og síðar, eftir að hringt var á lögreglu, þar til hún væri komin á staðinn. Þegar litið var til þess að Y fór sjálfviljug með X inn á skrifstofu hans, ósannað var að Y hefði leitað útgöngu úr húsnæðinu meðan á þessu stóð og þar með að ákærði hefði hindrað slíkar fyrirætlanir með valdi, og þess skamma tíma sem þessir atburðir stóðu yfir, var ekki fallist á að X teldist sannur að því að hafa brotið gegn 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 umrætt sinn. Var hann því sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins og skaðabótakröfu Y vísað frá dómi.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 15. nóvember 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærða en þyngingar á refsingu. Þá er þess krafist að ákærða verði gert að greiða Y 124.500 krónur í skaðabætur. Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvalds, frávísunar bótakröfu frá héraðsdómi og að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði. Málsatvikum og efni ákæru er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Ákærði kom að starfsmanni Orkuveitu Reykjavíkur 24. febrúar 2006 í sameignarhluta hússins að [...] í Kópavogi eftir að starfsmaðurinn hafði lokað fyrir rafmagn til þess hluta hússins sem ákærði starfaði í, þrátt fyrir að ákærði hefði 20. febrúar 2006 greitt fyrir rafmagnsnotkun í húshlutanum til 1. mars 2006. Aðila greinir ekki á um að starfsmaðurinn hafi fallist á að koma með ákærða inn á skrifstofu hans í húsinu. Kveðst ákærði hafa viljað að starfsmaðurinn yrði viðstaddur meðan hann hefði símsamband við Orkuveitu Reykjavíkur til að fá skýringar á lokuninni og starfsmaðurinn fallist á það. Upplýsingar eru um að lokað hafi verið fyrir rafmagnið klukkan 11.12 umræddan dag. Fyrstu viðbrögð ákærða segir hann hafa verið að kanna rafmagnstöflu í þeim enda hússins þar sem skrifstofa hans var, því næst hafi hann gengið út úr húsinu og í þann enda þess, þar sem rafmagnstöflu hússins alls er að finna. Þar hitti hann starfsmann Orkuveitunnar fyrir, sem skýrði honum frá erindum sínum. Krafðist ákærði þess að opnað yrði fyrir rafmagnið á ný og varð starfsmaðurinn við því. Þaðan gengu þau til baka og inn í skrifstofu ákærða. Af þessu má álykta að nokkur tími hafi liðið frá því lokað var fyrir rafmagnið þar til fólkið var komið inn á skrifstofuna. Fyrir liggur að bæði ákærði og starfsmaðurinn höfðu símsamband við Orkuveituna eftir að inn var komið. Leiddi það til þess að einhver á skrifstofu Orkuveitunnar hafði samband við lögreglu og óskaði eftir að hún færi á vettvang án þess að upplýst hafi verið í málinu nánari atvik að þeirri beiðni. Samkvæmt lögregluskýrslu var haft samband við lögreglu klukkan 11.28 og komu lögreglumenn á vettvang klukkan 11.38. Ákæran lýtur að því að ákærði hafi svipt starfsmanninn frelsi þann tíma sem þau voru stödd inni á skrifstofunni, þar til lögreglan kom á staðinn, þannig að varði við 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Virðist þetta tímabil geta verið að hámarki 20 mínútur en er að líkindum nokkru skemmri tími. Upplýst er í málinu að vilji ákærða stóð til þess að starfsmaður Orkuveitunnar færi ekki af staðnum, fyrst þar til skýringar hefðu fengist hjá Orkuveitunni á lokunaraðgerðinni, þrátt fyrir fyrrnefnda greiðslu, og síðan, eftir að hringt var til lögreglu, þar til hún væri komin á staðinn. Liggur fyrir að hann tjáði starfsmanninum þennan vilja sinn og benda gögn málsins til þess að starfsmaðurinn hafi meðan á þessu stóð verið orðinn hræddur við ákærða, sem talaði hátt og taldi sig órétti beittan. Þegar á hinn bóginn er litið til þess, að starfsmaðurinn fór sjálfviljugur með ákærða inn í húsnæðið í því skyni sem lýst var, ósannað er að starfsmaðurinn hafi leitað útgöngu úr húsnæðinu meðan á þessu stóð og þar með að ákærði hafi hindrað slíkar fyrirætlanir með valdi, og þess skamma tíma sem þessir atburðir stóðu yfir, verður ekki fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms, að ákærði teljist sannur að því að hafa brotið gegn 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga umrætt sinn. Því verður hann sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins í málinu. Samkvæmt 3. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála verður bótakröfu Y vísað frá héraðsdómi. Eftir þessum úrslitum verður allur sakarkostnaður málsins lagður á ríkissjóð. Ákvörðun í hinum áfrýjaða dómi um fjárhæð málsvarnarlauna skipaðs verjanda ákærða verður staðfest. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti verða ákveðin á þann hátt sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Ákærði, X, er sýkn af kröfu ákæruvalds. Skaðabótakröfu Y er vísað er frá héraðsdómi. Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði, sem ákveðin voru í hinum áfrýjaða dómi, og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, Björgvins Þorsteinssonar hæstaréttarlögmanns, 311.500 krónur. Eins og fram kemur í héraðsdómi var starfsmaður Orkuveitu Reykjavíkur, Y, send á starfsstöð fyrirtækisins A ehf., [...], Kópavogi til að loka fyrir rafmagn föstudaginn 24. febrúar 2006. Í því skyni fór hún í rými í sameign í kjallara hússins. Er hún hafði lokið við verk sitt kom ákærði þangað og bað hana að opna á ný fyrir rafmagnið þar sem fyrirtækið væri þegar búið að greiða skuld sína við Orkuveituna. Bar konan fyrir dómi að hún hafi tjáð honum að hún væri aðeins að sinna starfi sínu og jafnframt beðið hann að hafa samband við innheimtudeild Orkuveitunnar og ræða þetta við starfsmenn hennar. Ákærði hafi ekki fallist á það heldur skipað sér að opna fyrir rafmagnið á ný. Kvaðst hún hafa talið best í þessari stöðu að verða við skipun hans og beiðni hans að fylgja honum á skrifstofuna, enda hafi hún verið ein með ákærða niðri í kjallaranum og hann verið „mjög ógnandi fyrir aftan hana og með raddbeitingum og skipaði mér í rauninni að opna“. Ákærði hefur viðurkennt að hann hafi skipað konunni að opna fyrir rafmagnið að nýju eftir að hún hafði lokað fyrir það, en óumdeilt er að þá var klukkan 11.12. Í kjölfar þessa fylgdi konan ákærða á skrifstofu hans. Hún hefur staðfastlega haldið því fram að ákærði hafi þá lokað hurðinni á eftir þeim og meinað henni að fara út. Hann hafi verið mjög æstur og reiður og sagt henni að hún færi ekki út fyrr en hann væri búinn að ganga frá þessu máli. Á meðan ákærði hringdi í Orkuveituna hafi hún hringt úr síma sínum á skrifstofu Orkuveitunnar og beðið þá að „leysa sig út“. Ákærði neitaði því að hafa haldið konunni á skrifstofunni gegn vilja hennar. Hún hafi alltaf getað gengið út. Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að óskað var lögregluaðstoðar í húsnæði A ehf. kl. 11.28 og að lögreglan kom á staðinn tíu mínútum síðar. Ákærði hefur viðurkennt fyrir dómi að hann hafi sagt við konuna að hún fengi ekki að fara fyrr en lögreglan kæmi á staðinn. Það sama bar eiginkona hans fyrir dómi. Tveir lögreglumenn komu á staðinn og báru að ákærði hafi sagt við konuna þegar hún ætlaði að ganga út úr skrifstofunni að hún færi ekki út fyrr en lögreglan hefði talað við hana. Hafi hann jafnframt reynt að hindra hana í að ganga út með því að halda uppi annarri eða báðum höndum. Bar annar þeirra jafnframt að í kjölfarið hafi konan verið grátandi og í miklu uppnámi. Með vísan til alls þessa og að öðru leyti til forsendna hins áfrýjaða dóms tel ég hafið yfir allan skynsamlegan vafa að ákærði hafi heft frelsi konunnar þann tíma sem hún dvaldi á skrifstofu hans. Ber því að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um að sakfella ákærða fyrir brot gegn 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þar sem meiri hluti dómenda vill sýkna ákærða er hvorki þörf á að taka afstöðu til refsingar ákærða, skaðabóta né sakarkostnaðar. Mál þetta var höfðað með ákæru ríkissaksóknara, dagsettri 14. júní 2006, gegn X [kennitala] [heimilisfang], ,,fyrir frelsissviptingu með því að hafa, skömmu eftir kl. 11 föstudaginn 24. febrúar 2006, haldið Y nauðugri í um hálfa klukkustund á skrifstofu fyrirtækisins A ehf. að [...] Kópavogi. Telst þetta varða við 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Y [kennitala], krefst miskabóta úr hendi ákærða að fjárhæð kr. 100.000 auk greiðslu lögmannsþóknunar, kr. 24.500.” Af hálfu ákærða er krafist sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins og er miskabótakröfunni mótmælt. Verjandi ákærða krefst málsvarnarlauna samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Málsatvik. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu er upphaf máls þessa að rekja til þess að kl. 11:28 þann 24. febrúar sl. var óskað eftir aðstoð lögreglu í húsnæði fyrirtækisins A ehf. að [...] í Kópavogi. Segir í skýrslunni að þegar lögregla kom á staðinn kl. 11:38 hefði kona að nafni B opnað fyrir henni. Fyrst hefðu lögreglumennirnir komið inn í vinnusal eða sýningarsal en þar fyrir innan sé skrifstofa fyrirtækisins. Ákærði hefði staðið við skrifstofudyrnar en fyrir innan hann í norðvesturhorni skrifstofunnar hefði Y staðið. Lögreglumennirnir lýstu atvikum þannig að þeir hefðu gengið inn á skrifstofuna og rætt við ákærða og séð að Y ætlaði að ganga fram hjá ákærða að skrifstofudyrunum en ákærði hefði þá reynt að stöðva hana með þeim orðum að hún færi ekki fyrr en lögreglan hefði talað við hana. Lögreglumennirnir hefðu sagt ákærða að hann gæti ekki haldið konunni inni og hefði ákærði þá hleypt henni fram hjá sér og hún farið út. Í frumskýrslunni er rakið að á vettvangi hafi lögreglumaðurinn C rætt við ákærða, sem hefði kannast við að hafa ekki hleypt Y út og að hann hefði ekki ætlað að gera það fyrr en hún hefði náð sambandi við yfirmenn Orkuveitunnar, en D lögreglumaður hafi rætt við Y. Er því lýst í frumskýrslunni að Y hafi sjáanlega verið í uppnámi og hefði hún sagst hafa verið send á staðinn til að loka fyrir rafmagn fyrirtækisins A ehf. vegna vangoldinna reikninga. Hún hefði lokað fyrir rafmagnið kl. 11:12 en þá hefði ákærði komið að henni og skipað henni að opna fyrir það aftur og hafi hún gert það. Síðan hefðu þau gengið saman út úr kjallara hússins en síðan hefði hún farið með ákærða inn í húsnæðið. Þá hefði ákærði læst útidyrahurðinni og síðan lagt hönd sína á bakið á henni og ýtt henni þannig inn á skrifstofuna. Þar hefði ákærði hindrað að hún kæmist út og haldið henni inni í húsnæðinu þar til lögreglu bar að. Hefði Y sagst ekki vilja kæra málið að svo stöddu. D lögreglumaður kvað ákærða hafa sagt sér að hann hefði orðið var við það þegar rafmagnið fór af húsnæðinu. Hann hefði haldið að um bilun væri að ræða og því farið niður í kjallara. Þar hefði hann hins vegar komið að starfsmanni Orkuveitunnar en orðið ósáttur við að hann væri ekki látinn vita þegar lokað væri fyrir rafmagnið enda hefði hann staðið í skilum við fyrirtækið. Hefði hann því hringt í Orkuveituna og borgað nokkur þúsund krónur til fyrirtækisins á meðan Y var ennþá á staðnum. Ákærði hefði síðan sagt Y að hann vildi ekki að hún færi út fyrr en lögregla væri komin á staðinn og búið væri að leysa málið. Verður nú rakinn framburður ákærða og vætti vitna fyrir dóminum. Ákærði hefur neitað sök. Hann lýsti undanfara umræddra atvika með þeim hætti að lokað hefði verið fyrir rafmagn hjá fyrirtæki hans í [...] skömmu áður eða á mánudeginum 20. febrúar sl. en það hefði verið sett á aftur sama dag eftir að ákærði hafði greitt skuld við Orkuveituna. Síðar hefði verið hringt í konu ákærða frá Orkuveitunni og henni sagt að það yrði að skipta um kennitölu skuldara sem fyrst án þess að gefinn væri sérstakur frestur til þess. Á föstudeginum 24. febrúar sl. hefðu ákærði og eiginkona hans verið við vinnu í húsnæði fyrirtækisins þegar rafmagnið hefði skyndilega farið af. Ákærði hefði athugað rafmagnstöfluna en þar sem ekkert hefði verið athugavert við hana, hefði hann farið niður í kjallara til þess að athuga aðalrafmagnstöfluna. Í kjallaranum hefði hann séð einhvern vera að bjástra í rafmagnstöflunni og brugðið við. Í ljós hefði komið að um var að ræða stúlku, Y, sem aðspurð hefði sagst vera að loka fyrir rafmagnið. Ákærði kvaðst hafa spurt stúlkuna að því hvað hún væri að gera þarna og hver hefði sent hana og síðan sagt henni að setja straum á aftur sem hún hafi gert. Aðspurður kannaðist ákærði ekki við að hafa öskrað á stúlkuna en honum hafi runnið í skap við að sjá stúlkuna í kjallaranum án þess að hafa til þess heimild. Ákærði kvaðst hafa útskýrt fyrir stúlkunni að búið væri að greiða alla orkureikninga og bað hana að koma með sér upp á skrifstofu til að sannreyna að hún væri starfsmaður Orkuveitunnar og af hvaða ástæðu væri verið að loka fyrir rafmagnið. Stúlkan hefði farið með ákærða mótþróalaust upp á jarðhæð og þaðan út og síðan inn í húsnæði fyrirtækisins. Þau ákærði og stúlkan hefðu farið inn á skrifstofu ákærða en í skrifstofu við hliðina hefði eiginkona ákærða setið og hefði hún væntanlega heyrt hvað fór fram á milli þeirra ákærða og stúlkunnar. Ákærði hefði orðið þess var að stúlkan var með í hári sínu höfuðbúnað með gsm-síma tengdan við Orkuveituna og kvaðst þá fyrst hafa heyrt minnst á gísl. Kannaðist ákærði við að hafa meinað stúlkunni útgöngu og hafa sett hönd fyrir hana þegar hún hugðist fara en hann hefði ekki ýtt við henni á neinn hátt. Á þessari stundu hefði hann ákveðið að fyrst þeir hjá Orkuveitunni hefðu kallað til lögregluna þá gæti lögreglan alveg komið og séð hvernig staðan var og því hefði hann sagt stúlkunni að hún yrði þarna þar til lögreglan kæmi og hefði Y ekki haft uppi nein mótmæli. Aðspurður kvað ákærði stúlkuna hafa verið inni á skrifstofunni í stuttan tíma en hún hefði verið ,,upptrekkt og spennt” á meðan á þessu stóð. Í símtali sínu við yfirmann Y hjá Orkuveitunni kvaðst ákærði hafa látið setja orkureikninginn á kennitölu E og frá og með þeim degi hefði það fyrirtæki verið orðið orkukaupandinn. Skömmu síðar hefði lögregla komið á staðinn og taldi ákærði líklegt að eiginkona hans hefði þurft að opna útidyrnar fyrir lögreglumönnunum því hann hefði ,,sjálfsagt ekki viljað fá neina truflun á meðan þetta mál stóð yfir.” Um leið og lögreglan hefði komið inn, hefði Y reynt að komast út en þá kvaðst ákærði hafa bandað hendinni á móti og sagt við hana að hún færi ekki út fyrr en lögregla hefði haft tal af henni. Annar lögreglumannanna hefði sagt ákærða að hann mætti ekki stöðva för stúlkunnar og hinn lögreglumaðurinn hefði farið með hana út í bíl. Vitnið, Y, kvaðst hafa rofið rafmagnið hjá fyrirtækinu A ehf. upp úr klukkan ellefu umrætt sinn. Vitnið kveðst hafa verið með stimpilkort sitt um hálsinn með mynd af sér og merki Orkuveitunnar á. Allt í einu hefði ákærði komið að henni og skipað henni að opna fyrir rafmagnið aftur og hefði ákærði verið ógnandi í röddinni þar sem hann stóð fyrir aftan vitnið. Hann hefði látið þung orð falla um vitnið og Orkuveituna og verið mjög æstur. Vitnið kvaðst hafa metið stöðuna þannig að best væri að gera það sem ákærði óskaði eftir enda taldi hún sig ekki í raun eiga aðra möguleika í stöðunni. Hún hefði því farið með ákærða mótþróalaust. Ákærði hefði síðan beðið vitnið um að tala við sig inni á skrifstofu sinni og þótt vitnið hefði sagt honum að það hefði ekkert við hann að tala þar inni, hefði það farið með honum inn. Þegar inn var komið hefði ákærði læst útidyrunum á eftir þeim. Ákærði hefði síðan lagt höndina á milli herðablaðanna á vitninu og ýtt henni áfram inn á skrifstofu í horni húsnæðisins, lokað hurðinni og staðið fyrir henni en sagt vitninu að vitnið fengi ekki að fara út fyrr en Orkuveitan hefði gengið frá málinu. Vitnið kvað ákærða hafa verið mjög ógnandi gagnvart sér og það því verið mjög hrætt. Vitnið kvaðst hafa fengið ákærða til að tala við yfirmann vitnisins hjá Orkuveitunni í síma. Þegar ákærði hefði gengið að skrifborði sem þarna var, kvaðst vitnið hafa ætlað að ganga út en ákærði þá öskrað að það færi ekki þaðan út. Hefði ákærði sagt við yfirmann Orkuveitunnar í símann að vitnið yrði þarna í gíslingu þar til þeir væru búnir að leysa málið. Ákærði hefði tvisvar meðan á símtalinu stóð aftrað vitninu frá því að fara út úr skrifstofunni með hrindingum og snertingu. Vitnið kvaðst hafa verið inni á skrifstofu ákærða í um það bil 40 mínútur en á þeim tíma hefði henni tekist að hringja upp í Orkuveitu og biðja um að hún yrði leyst út. Þegar lögreglu hefði borið að hefði vitnið ætlað að ganga út en ákærði bent því á að það ætti ekki að fara en þá hefði lögreglumaður gripið í taumana og sagt að hún væri frjáls ferða sinna. Aðspurt kvað vitnið rangt eftir sér haft í lögregluskýrslu sem tekin var af því 17. mars sl. þar sem segir að ákærði hafi ýtt nokkuð fast á hana í tvígang á meðan lögregla sá til en það hefði átt sér stað áður en lögreglan kom á vettvang. Hið rétta væri að ákærði hefði ekki komið við vitnið á meðan lögreglumennirnir voru á staðnum. Eftir að hafa komist út, kvaðst vitnið hafa farið beint upp í Orkuveitu og rætt við öryggisfulltrúa fyrirtækisins en síðan farið í áfallahjálp á Landspítalanum. Hún hefði farið í nokkra sálfræðitíma vegna þessa atviks og tiltók vitnið að það fyndi fyrir auknu óöryggi í starfi. Kvaðst vitnið þó enn stunda vinnu sína fyrir Orkuveituna, þ.e.a.s. við að loka fyrir rafmagn hjá einstaklingum og fyrirtækjum. Vitnið, B, eiginkona ákærða, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins eftir að hafa verið leiðbeint um réttindi sín samkvæmt a lið 1. mgr. 50. gr. laga nr. 19/1991. Vitnið kvaðst hafa verið við vinnu á skrifstofu sinni við hliðina á skrifstofu ákærða þegar rafmagnið fór af umrætt sinn. Ákærði hefði athugað rafmagnstöfluna og síðan farið niður í kjallara til að athuga málið. Stuttu síðar hefði vitnið, sem sat í sjónlínu við útidyrahurðina, séð hvar ákærði kom aftur ásamt stúlku og hefðu þau ákærði og stúlkan gengið inn á skrifstofu ákærða. Sýndist vitninu sem stúlkan hefði komið inn sjálfviljug og hefði ákærði ekki ýtt á stúlkuna. Aðspurt kvaðst vitnið ekki gera sér grein fyrir því hversu lengi stúlkan var inni á skrifstofunni en kvaðst ekki hafa séð ákærða hefta för stúlkunnar. Þá kvaðst vitnið ekki hafa heyrt að stúlkan berðist á móti eða vildi komast út. Vitnið hefði heyrt að ákærði hækkaði róminn en man ekki eftir að hafa heyrt til stúlkunnar. Þótt vitnið hefði ekki séð inn á skrifstofu ákærða hefði það heyrt vel hvað fram fór þar inni enda hefðu skrifstofudyrnar verið opnar og þá vantaði gler í op við hliðina á hurðinni. Sérstaklega aðspurt kvaðst vitnið hafa séð til ákærða inni á skrifstofunni þegar hún brá sér fram á gang húsnæðisins. Vitnið kvaðst hafa heyrt að ákærði talaði við einhvern hjá Orkuveitunni og tók svo til orða að ákærði ,,hefði kannski verið á hærri nótunum” enda hefði honum verið brugðið vegna framkomu fyrirtækisins. Hins vegar var það mat vitnisins að ekkert hefði verið athugavert við samskipti ákærða og stúlkunnar. Vitnið sagði ákærða hafa sagt við stúlkuna að hún færi ekki þaðan út fyrr en lögreglan kæmi og hefði kannað aðstæður. Þegar lögreglumennirnir tveir hefðu komið á vettvang hefði hurðin verið læst svo vitnið opnaði fyrir þeim. Vitnið, D lögreglumaður, kvaðst ekki hafa séð að ákærði ýtti á Y en hún hefði grátið og verið í uppnámi þegar vitnið talaði við hana fyrir utan. Y hefði lýst atvikum fyrir vitninu á sama veg og fram kemur í frumskýrslu málsins, m.a. um að ákærði hefði ýtt henni inn á skrifstofuna. Vitnið kvað ákærða hafa varnað Y útgöngu eftir að lögregla kom á vettvang með því að halda uppi höndunum án þess þó að snerta hana. Vitnið staðfesti tímasetningar í frumskýrslu sem sýna að útkall frá Fjarskiptamiðstöð lögreglu hafi borist kl. 11:28 en lögregla hafi komið á vettvang kl. 11:38. Vitnið, C lögreglumaður, lýsti atvikum þannig að lögregla hefði farið á vettvang eftir útkall en komið að læstum dyrum. Kona nokkur hefði opnað fyrir lögreglumönnunum en inni í húsnæðinu hefði vitnið séð að kona frá Orkuveitunni, Y að nafni, hefði reynt að komast út en ákærði hefði þá reynt að stöðva hana með því að lyfta annað hvort annarri hendinni eða báðum höndum. Mundi vitnið ekki hvort ákærði kom við konuna við þessar aðfarir. Vitnið kvaðst hafa sagt við ákærða að Y mætti fara og þá hefði hún komist út. Vitnið kvað ákærða hafa viðurkennt að hafa haldið Y og sagt að hann hafi ekki ætlað sér að sleppa henni fyrr en hann næði sambandi við yfirmann hennar. Niðurstaða. Ákærði hefur neitað sök en hefur þó kannast við að hafa meinað Y útgöngu af skrifstofu sinni umrætt sinn. Fær sá framburður ákærða stoð í vætti vitnisins Y og að nokkru leyti í vætti B, eiginkonu ákærða, um að ákærði hafi sagt við Y að hún færi ekki út af skrifstofunni fyrr en lögreglan kæmi. Þá hafa framangreind vitni borið að ákærði hafi verið reiður og hækkað róminn. Loks hafa lögreglumennirnir, sem komu á vettvang umrætt sinn, báðir borið á þann veg að þeir hafi séð ákærða lyfta upp annarri hendinni eða báðum höndum til að varna Y útgöngu. Með vísan til framanritaðs telur dómurinn sannað, gegn neitun ákærða, að ákærði hafi með ógnandi framkomu sinni og orðum gerst sekur um að hafa svipt Y frelsi sínu með því að halda henni nauðugri í húsnæði fyrirtækisins A ehf. eins og honum er gefið að sök í ákæru. Hins vegar er ósannað, gegn neitun ákærða, að ákærði hafi með einhverjum hætti snert Y umrætt sinn eins og hún heldur fram. Þótt ekki liggi fyrir með nákvæmum hætti hversu lengi ofangreind frelsisskerðing stóð yfir, verður talið að brot ákærða varði við ákvæði 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 enda er samkvæmt tilvitnaðri lagagrein ekki áskilið að frelsissvipting þurfi að vera langvarandi eða að vara tiltekinn tíma til að hún falli undir lagagreinina. Þá verður ekki séð að hér skipti máli hver hafi verið framgangur Orkuveitunnar við innheimtu reikninga eða lokanir. Verður ákærði sakfelldur eins og krafist er. Refsing. Ákærði hefur ekki áður gerst sekur um refsiverðan verknað. Refsing ákærða þykir hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga en með vísan til hreins sakarferils hans þykir rétt að fresta fullnustu refsingarinnar og skal hún falla niður að liðnum 2 árum frá uppkvaðningu dómsins, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Bótakrafa. Af hálfu Y hefur verið krafist miskabóta úr hendi ákærða að fjárhæð 100.000 krónur auk þess sem hún krefst 24.500 króna vegna lögmannsþóknunar. Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir að hafa svipt bótakrefjanda frelsi sínu um stundarsakir og með vísan til framburðar ákærða sjálfs og vættis vitna var bótakrefjanda brugðið við atferli ákærða. Með vísan til ákvæða 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 ber ákærða að greiða bótakrefjanda miskabætur sem þykja hæfilega ákveðnar 80.000 krónur. Þá ber ákærða að greiða bótakrefjanda kostnað hennar af gerð bótakröfu sem telst hæfilega ákveðin 24.500 krónur eins og krafist er. Samtals ber ákærða því að greiða Y 104.500 krónur. Sakarkostnaður. Með vísan til ákvæða 1. mgr. 165. gr. laga nr. 19/1991 ber ákærða að greiða allan sakarkostnað málsins sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, Rúnars S. Gíslasonar hdl., 140.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Guðmundur Siemsen, fulltrúi sýslumannsins í Kópavogi, flutti málið af hálfu ákæruvaldsins. Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan. DÓMSORÐ: Ákærði, X, sæti fangelsi í 30 daga en fresta skal fullnustu refsingarinnar skilorðsbundið í 2 ár frá birtingu dómsins að telja og skal refsingin falla niður að þeim tíma liðnum, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði skal greiða Y 104.500 krónur. Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, Rúnars S. Gíslasonar hdl., 140.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.
Mál nr. 180/2008
Fasteign Galli Matsgerð
EÞ og ES keyptu fasteign af H, S og Á 9. maí 2005. Húsið var byggt árið 1943 og hafði frá 1992 verið í eigu móður H, S og Á, en hún lést áður en salan fór fram. EÞ og ES héldu því fram að húsið hefði verið haldið göllum og byggðu á mati dómkvadds matsmanns. Talið var að umrædd fasteign hefði við söluna verið haldin leyndum göllum sem hefði kostað 1.325.000 krónur að bæta úr. Ósannað var að seljendum hefðu mátt vera ljósir umræddir gallar. Kostnaður sem reiknaður yrði sem fjárhæð skaðabóta vegna beins tjóns nam innan við 5% af söluverði hússins og samkvæmt 18. gr. laga nr. 40/2002 taldist húseignin því ekki hafa verið gölluð við söluna. Ekki var talið að söluyfirlitið yrði skýrt svo að það fæli í sér sérstaka ábyrgðaryfirlýsingu. Þá var talin ósönnuð fullyrðing EÞ og ES um að sú aðferð, sem matsmaður lagði til um endurbætur á undirstöðum hússins, hefði ekki verið fullnægjandi og myndi ekki hljóta staðfestingu byggingaryfirvalda. H, S og Á voru því sýknuð af kröfum EÞ og ES um greiðslu skaðabóta og EÞ og ES dæmd til að greiða S og Á eftirstöðvar kaupverðs fasteignarinnar.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Páll Hreinsson. Áfrýjendur skutu málinu upphaflega til Hæstaréttar 25. janúar 2008, en ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 12. mars 2008. Með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála áfrýjuðu þau héraðsdómi öðru sinni 1. apríl 2008. Þau krefjast aðallega sýknu af kröfum stefndu Sveinhildar Vilhjálmsdóttur og Ásmundar Vilhjálmssonar. Þá krefjast þau að stefndu verði in solidum dæmd til greiðslu aðallega á 7.131.539 krónum eða annarri lægri fjárhæð að mati dómsins með dráttarvöxtum frá 1. september 2005 til greiðsludags samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Til vara krefjast þau að stefndu verði dæmd til að greiða sér in solidum afslátt að fjárhæð 3.783.713 krónur eða lægri fjárhæð að mati dómsins með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. september 2005 til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefjast áfrýjendur að staðfest verði heimild þeirra til að beita skuldajöfnuði vegna kröfu stefndu, Ásmundar Vilhjálmssonar og Sveinhildar Vilhjálmsdóttur, á hendur þeim að fjárhæð 4.725.000 krónur sem skyldi greiðast hinn 1. september 2005 þannig að sú greiðsla reiknist sem innborgun af hálfu áfrýjenda inn á kröfu stefndu, Ásmundar Vilhjálmssonar og Sveinhildar Vilhjálmsdóttur. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu, Sveinhildur Vilhjálmsdóttir og Ásmundur Vilhjálmsson, krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara að kröfur áfrýjenda verði lækkaðar verulega. Þá krefjast þau málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Stefnda, Hulda Vilhjálmsdóttir, krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara að kröfur áfrýjenda verði lækkaðar verulega. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Áfrýjendur keyptu hina umdeildu fasteign af stefndu 9. maí 2005. Húsið er byggt 1943 og hafði frá 1992 verið í eigu móður stefndu, en hún var látin þegar salan fór fram. Ekki hefur verið sýnt fram á að stefndu hafi haft vitneskju um þá leyndu galla á fasteigninni sem upplýst var um eftir sölu hennar. Söluyfirlit verður ekki skýrt svo að það feli í sér sérstaka ábyrgðaryfirlýsingu. Áfrýjendur hófust sjálf handa við umfangsmiklar breytingar á húsinu án þess að sækja um leyfi fyrir þeim til byggingaryfirvalda. Í bréfi byggingarfulltrúa 1. júlí 2005 koma fram fyrirmæli um að „eigandi láti arkitekt og burðarvirkishönnuð þegar í stað leggja á ráðin um endurbætur á húsinu “. Að frumkvæði áfrýjenda var dómkvaddur sérfróður maður til að meta frágang gólfs og þaks og rakaskemmdir eins og nánar er lýst í héraðsdómi. Niðurstaða hans um að leyndir gallar hafi verið á þaki og grunni hússins eru staðfestir af héraðsdómi en kostnaður við úrbætur á þeim nam samkvæmt matinu 1.325.000 krónum en ekki 1.295.000 krónum eins og misritast hefur í dóminum. Áfrýjendur hafa staðhæft að sú aðferð, sem matsmaður lagði til um endurbætur á undirstöðum hússins, sé ekki fullnægjandi og muni hún því ekki hljóta staðfestingu byggingaryfirvalda. Áfrýjendur, sem hafa sönnunarbyrði fyrir þessari staðhæfingu sinni, hafa hvorki leitað eftir yfirmati né afstöðu byggingaryfirvalda til hennar, og hefur þeim ekki tekist sönnun um hana. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms sem skipaður var sérfróðum meðdómendum verður niðurstaða hans staðfest. Áfrýjendur skulu með vísan til 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991 greiða stefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjendur, Egill Þorgeirsson og Eva Ström, skulu greiða stefndu, Sveinhildi Vilhjálmsdóttur og Ásmundi Vilhjálmssyni óskipt 300.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti og Huldu Vilhjálmsdóttur 200.000 krónur. Mál þetta höfðuðu Sveinhildur Vilhjálmsdóttir, kt. 010360-2779, Bauganesi 17, Reykjavík, og Ásmundur Vilhjálmsson, kt. 030975-3329, Heiðarási 4, Reykjavík, með stefnu birtri 22. janúar 2007 á hendur Agli Þorgeirssyni, kt. 260769-4489, og Evu Ström, kt. 180971-3009, báðum til heimilis að Langholtsvegi 95, Reykjavík. Með stefnu birtri 20. febrúar 2007 höfðuðu stefndu gagnsakarmál á hendur stefnendum og að auki gegn Huldu Vilhjálmsdóttur, kt. 060671-4949, Baldursgötu 22a, Reykjavík. Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 2. október sl. Aðalstefnendur krefjast greiðslu á 4.725.000 krónum auk dráttarvaxta frá 1. september 2005 til greiðsludags. Aðalstefndu krefjast sýknu af kröfum aðalstefnenda og málskostnaðar. Í gagnsök krefjast gagnstefnendur greiðslu aðallega á 7.131.539 krónum eða annarri lægri fjárhæð að mati dómsins, auk dráttarvaxta frá 1. september 2005 til greiðsludags. Til vara krefjast gagnstefnendur greiðslu á 3.783.713 krónum, eða annarri lægri afsláttarfjárhæð að mati dómsins, auk dráttarvaxta frá 1. september 2005 til greiðsludags. Í báðum tilvikum er krafist staðfestingar á heimild til að beita skuldajöfnuði gagnvart kröfu gagnstefndu að fjárhæð 4.725.000 sem greiða skyldi 1. september 2005. Í gagnsök krefjast gagnstefndu Sveinhildur og Ásmundur sýknu, til vara verulegrar lækkunar á kröfum gagnstefnenda. Gagnstefnda Hulda krefst sýknu, til vara verulegrar lækkunar á kröfum gagn­stefnenda. Bæði í aðalsök og gagnsök krefjast aðilar málskostnaðar. Aðalstefnendur krefjast málskostnaðar að mati dómsins, óskipt úr hendi aðalstefndu. Gagnstefnendur krefjast málskostnaðar óskipt úr hendi aðalstefnenda og gagnstefndu Huldu, samtals 1.297.863 króna. Gagnstefnda Hulda krefst málskostnaðar óskipt úr hendi gagn­stefnenda, samtals 1.962.835 króna. Aðalstefndu Egill og Eva keyptu íbúðarhúsið að Langholtsvegi 65 af aðal­stefnendum Ásmundi og Sveinhildi og gagnstefndu Huldu með kaupsamningi dag­settum 9. maí 2005. Var stærsti hluti hússins afhentur kaupendum þá þegar, en kjallari og bílskúr 15. maí. Í söluyfirliti er útbúið var á fasteignasölunni Valhöll er að finna lýsingu á húsinu. Þar segir m.a. að ofnalögn sé að miklu leyti endurnýjuð, svo og allt rafmagn. Þá er skrifað í reit með heitinu Gallar: Starfsmanni Valhallar hefur ekki verið bent sérstaklega á galla á eigninni. Kaupin gengu fljótt fyrir sig. Var eignin fyrst kynnt á heimasíðu fasteigna­sölunnar og gerðu aðalstefndu þá þegar tilboð í eignina, sem var jafnt uppsettu verði, 26.500.000 krónur. Því tilboði var hafnað, en aðalstefndu hækkuðu þá boð sitt í 27.500.000 og var því tekið. Samkvæmt samningnum skyldu aðalstefndu greiða 10.500.000 krónur þann 1. september 2005. Þau greiddu einungis 3.000.000, en héldu eftir greiðslu á 7.500.000 krónum vegna galla er þau telja hafa verið á eigninni. Í framhaldi af þessu hófust málaferli. Gagnstefnda Hulda höfðaði mál til heimtu síns hluta eftirstöðva kaupverðsins í mars 2006. Aðalstefndu Egill og Eva kröfðust frávísunar, en þeirri kröfu var hafnað. Gekk dómur 30. júní 2006 þar sem fallist var á kröfur Huldu. Hafa aðalstefndu greitt skuld samkvæmt dóminum. Aðalstefndu Egill og Eva höfðuðu mál á hendur öllum seljendum í júní 2006. Var því máli vísað frá dómi með úrskurði 12. janúar 2007. Loks var þetta mál höfðað eins og áður segir með stefnu birtri 22. janúar 2007 og gagnstefnu birtri 20. febrúar 2007. Aðalstefnendur og gagnstefnda kröfðust frávísunar, en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði 20. júní 2007. Að kröfu aðalstefndu var Hjalti Sigmundsson, byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari, dómkvaddur 7. október 2005 til að meta ákveðin atriði varðandi ástand hússins. Matsgerðin er í þremur liðum í samræmi við matsbeiðni. Í fyrsta lið er óskað mats á frágangi gólfs á hæð og undir því með hliðsjón af samþykktum teikningum hússins. Í umfjöllun um þennan lið segir matsmaður að húsið sé steinsteypt, kjallari og hæð. Kjallarinn sé undir tæplega helmingi hússins að norðanverðu. Hinn hluti grunnsins sé ógrafinn, eins og segi á teikningu. Einungis sé til byggingarnefndar­teikning af húsinu, en ekki burðarþols- eða aðrar útfærsluteikningar. Um afar ófullkomnar teikningar sé að ræða. Þá segir að matsmaður hafi sannreynt að undir­stöður séu ekki á þeim stöðum sem ætla mætti samkvæmt teikningum. Undirstaða sem sýnd sé undir langvegg, milli stofa og gangs, sé ekki til staðar. Þá sé heldur ekki undirstaða undir vegg á milli stofu og svefnstofu, en sá veggur sé forskalaður timburveggur. Síðan segir í matsgerð: „Þak hússins og loft er léttbyggt. Álag frá því lendir á þeim vegg sem best ber, þ.e. langveggnum sem er norðan við ganginn og hvílir á steyptum vegg í kjallara. Ætla má að ef álag lendir á hinum veggnum sem ekki hefur undirstöðu muni hann láta undan og þannig færist álagið á nyrðri vegginn sem hefur undirstöðu. Ekki eru nein greinileg verki um að gólfplata eða veggir hafi sigið en þó er ein langgangandi sprunga eftir ganginum. Gólfplata er mjög þunn og getur ekki dreift álagi að neinu marki. Jarðvegur undir í grunninum er mjög laus í sér og getur ekki tekið við álagi án þess að falla saman. Því verður að ætla að álag frá þaki og lofti sé fyrst og fremst borið af nyrðri veggnum auk útveggja að sjálfsögðu.“ Síðan er tekið fram að skýra megi það að ekki séu sýnilegar skemmdir á húsinu vegna sigs með því að þakið sé mjög létt. Niðurstaða um þennan lið eru svohljóðandi: „Matsmaður telur að undirstöður hússins séu ófullnægjandi auk þess að vera ekki í samræmi við fyrirliggjandi teikningu og byggingarsamþykkt þegar húsið var byggt. Mat er lagt á kostnað við að steypa undirstöður með aðferðum sem nú tíðkast þ.e. járnbentum þó að það hefði að líkindum ekki verið gert þegar húsið var byggt. Ekki er miðað við samfelldan vegg heldur steypta veggstubba með hæfilegu bili.“ Síðan eru tíundaðir einstakir kostnaðarliðir, en heildarkostnaður reiknast 650.000 krónur. Í öðrum lið er óskað mats á öllum skemmdum „... á húsinu vegna raka sem leitt hefur upp frá gólfinu og aðrar skemmdir sem verða óhjákvæmilega á húsinu við frágang gólfsins vegna þess rasks sem af hlýst við endurnýjun þess.“ Í umfjöllun matsmanns segir að raki sé undir gólfplötu í stofu og í svefnstofu. Gufa stígi upp um austasta gatið sem matsmaður lét gera á gólfplötuna. Telur hann að rakinn undir gólfplötunni stafi af bilun á frárennslislögn. Gat sé á lögninni undir bað­herbergi og að gufa sleppi þar út og þéttist undir gólfplötunni. Tekur matsmaður fram að hann hafi ekki látið mynda skólplögnina til að þetta verði sannreynt. Síðan lýsir matsmaður því að eðlilegur endingartími frárennslislagna úr steini sé 40-50 ár. Því sé eðlilegt að ætla að endurnýja þurfi lagnirnar nú. Í niðurstöðum um þennan lið segir m.a.: „Matsmaður telur að skemmdir á vegg milli stofu og svefnstofu stafi af raka í gólfum sem rekja má til bilunar á frá­rennslislögn. Matsmaður telur að raki við vesturvegg næst suðvestur horni stafi frá sprungu á vegg.“ Heildarkostnaður við nauðsynlegar endurbætur telur matsmaður að nemi 418.000 krónum. Loks var í þriðja lið óskað mats á frágangi þaks. Í umfjöllun matsmanns segir: „Á matsfundi kom fram að ekki er ágreiningur um að þar sem segir að þak hafi verið endurnýjað sé átt við yfirborð þaks en ekki burðarvirkið sem slíkt.“ Í niðurstöðum segir: „Matsmaður telur að ytri frágangur þaks sé vel unninn og vandaður. Við endurnýjun á þaki hefur þó ekki verið gætt að ástandi neglingar á borðaklæðningu sem er stórlega áfátt. Til að bæta úr þarf að taka upp þakjárn og þak­pappa og endurnegla gömlu borðaklæðninguna. Leggja svo nýjan þakpappa og þak­járn aftur. Gera verður ráð fyrir að áfellur á mæni og hornum fari forgörðum.“ Heildarkostnaður við þessa framkvæmd telur matsmaður að nemi 675.000 krónum. Matsgerð þessari var lokið 8. nóvember 2005. Seljendur fengu ekki afrit af henni fyrr en í marsmánuði 2006. Gagnstefnendur sem voru matsbeiðendur voru ekki sátt við skilning mats­manns á spurningum sínum í matsbeiðni. Lýsti matsmaður því áliti sínu að hann teldi sig hafa lokið matsgerð sinni, en boðaði til matsfundar þar sem aðilum gæfist færi á að tjá sig um ábendingar gagnstefnanda. Gagnstefnda mótmælti því að frekara mat færi fram. Var ágreiningi um þetta atriði skotið til dómsins og með úrskurði 3. apríl 2006 var komist að þeirri niðurstöðu að matsmaður hefði lokið mati sínu og að frekari spurningar kæmust ekki að. Gagnstefnendur lögðu fram nýja matsbeiðni og 23. júní var Freyr Jóhannesson, byggingatæknifræðingur dómkvaddur til að meta í samræmi við beiðnina. Í fyrsta lið matsgerðar er fjallað um kostnað af að steypa sökkla undir stofu­vegg „...eftir húsinu endilöngu og undir vegg sem skiptir stofunni í tvennt eins og fram kemur á samþykktum teikningum hússins frá 11.5.1944, með hliðsjón af kröfum byggingarreglugerðar þannig að framkvæmd standist úttekt byggingarfulltrúans í Reykjavík.” Í umfjöllun matsmanns segir m.a.: „Langveggurinn á 1. hæð ber að miklu leyti uppi loft og þak hússins en þykkt hans er um 13 cm. Ójárnbenta platan er sprungin langs eftir ganginum um miðbik hússins, 60 cm frá langveggnum. Að enginn sökkull eða sökkulveggur skuli vera undir þessum aðalburðarvegg á 1. hæð er án efa brot á byggingarreglugerðum í Reykjavík allt frá 1904. (sjá 16. grein reglugerðar frá 1. jan. 1904). Til að bæta úr þessum ágalla og byggja undirstöður fyrir vegginn sem uppfylla kröfur núgildandi byggingarreglugerðar og gegna sama hutverki og undirstöður þær sem hefðu átt að vera undir veggnum frá upphafi, skv. þágildandi kröfum, telur undirritaður matsmaður hagkvæmast að framkvæma eftirfarandi: 1. Brjóta upp og fjarlægja í áföngum gólf og létta veggi sem eru á þeim hluta hússins sem byggður er á fyllingu. Einnig þarf að fjarlægja um það bil 15 cm lag af fyllingu sem er undir gólfplötunni til þess að pláss sé fyrir 4" einangrun og þykkri gólfþlötu til uppfyllingar nútíma kröfum. Miðað er við að fjarlægja gler og pósta úr suðurglugga stofu og koma því efni sem þarf að fjarlægja í gám þar skammt frá. Stífa þarf burðarvegginn af til bráðabirgða. 2. Handgrafa fyrir og steypa síðan undirstöðuvegg um miðbik hússins sem væri 25x3500 cm og næði niður á burðarhæfan jarðveg eða klöpp, sem reiknað er með að sé um 30 cm undir núverandi kjallaragólfplötu. Undir burðarveggnum frá undirstöðuveggnum og að útvegg báðum megin, yrði síðan steyptur „burðarsökkull” 25x60 cm sem yrði tengdur við núverandi sökkulveggi hússins. 3. Að lokum yrði gengið frá jarðvegsfyllingu, gólf einangrað með 4" einangrun og 14 cm járnbent gólfplata steypt. Miðað er við að bora tengijárn í aðliggjandi veggi og sökkla. Einnig þarf að setja nýja pósta í stofuglugga, glerja hann og ganga frá honum í það horf sem er fyrir hendi í dag. Þeir „léttu“ veggir sem voru fjarlægðir, þ.e. veggur milli „stofu“ og „svefnstofu“ ásamt veggjum milli „VS“ og „anddyris“ yrðu að lokum smíðaðir úr einangaðri og gifsklæddri blikk­grind. Einnig er áætlaður viðbótarkostnaður vegna berandi sökkulbita undir „léttum“ þvervegg sem sýndur er steinsteyptur á samþykktri byggingarnefndarteikningu. Bitinn er um 3,7 m langur, 60 cm hár og 25 cm þykkur. (Sjá kostnaðarsundurliðun í næsta kafla). Ekki er áætlaður kostnaður við endurnýjun frárennslislagna undir gólfplötu.“ Kostnaður við þennan lið er metinn samtals 2.653.00 krónur. Í öðrum matslið kemur fram að nauðsynlegt sé að gera burðarþolsuppdrætti og fá samþykkta hjá byggingarfulltrúa. Kostnaður við þessa hönnun er metinn 150.000 krónur. Þriðji matsliður varðar tjón kaupenda af því að geta ekki tekið húsið í notkun. Var óskað viðmiðunar um leigu sambærilegs húsnæðis og hver sé rekstrarkostnaður hússins hvern mánuð þar til framkvæmdum verði lokið. Um þennan þátt segir í matsgerð: „Matsmaður telur að hér sé átt við leigugjald sem innifelur vexti, viðhaldskostnað og opinber gjöld af eigninni en að rekstrar­kostnaður sé aðeins rafmagn og hiti á framkvæmdatíma verksins.“ Hæfileg leiga var metin 140.000 krónur á mánuði og rekstrarkostnaður 12.000 krónur á mánuði. Við skýrslugjöf fyrir dómi sagði aðalstefnandi Ásmundur að gagnstefnandi Egill hefði verið upplýstur um viðgerðina á þakinu. Þá hefði honum verið sagt frá raka á millivegg milli stofu og borðstofu. Hann sagði að parket hefði verið lagt 1992 og að þá hefði ekki verið neinn raki í gólfinu. Þá hefði hann skipt um parket á ganginum áður en húsið var selt og ekki séð neinn raka. Í skýrslu sinni fullyrti gagnstefnda Hulda að hún hefði ekki verið boðuð á matsfundi 24. október og 3. nóvember 2005. Gagnstefnandi Egill sagði að hann hefði ekki verið upplýstur um neina galla á húsinu. Hann hefði séð að það hefði verið skipt um sperrur í þakinu og neðstu borðin í borðaklæðningunni. Hann kvaðst hafa tekið eftir skemmdum í millivegg eftir afhendingu og þá fengið aðalstefnanda Ásmund á staðinn. Þá hefði Ásmundur sagt sér frá því að það hefði lekið frá þakinu. Hann kvaðst hafa rifið upp parketið og þá hefði komið í ljós mikill raki, aðallega í kringum millivegginn. Aðspurður kvaðst Egill starfa við húsasmíðar en ekki vera lærður húsasmiður. Málsástæður og lagarök aðalstefnenda í aðalsök og gagnsök. Aðalstefnendur hafa rakið málsástæður í stefnu og í greinargerð í gagnsök. Í stefnu eru raktar að nokkru sömu málsástæður og fram koma í greinargerð í gagnsök og verða þær ekki endurteknar í þessari lýsingu. Aðalstefnendur vísa til kaupsamnings aðila um fasteignina. Þetta sé gagn­kvæmur samningur og telja þau sig hafa efnt skyldu sína til að afhenda húsið, en aðal­stefndu hafi vanefnt skyldu sína til að greiða kaupverðið. Aðalstefnandi Sveinhildur átti 24% fasteignarinnar, en aðalstefnandi Ásmundur 39%. Nemi krafa hvors um sig þessu hlutfalli af 7.500.000 krónum, sem aðalstefndu hafi haldið eftir af kaupverðinu. Nemur krafa þeirra samtals stefnu­fjárhæðinni, 4.725.000 krónum, og krefja þau um þá fjárhæð sameiginlega. Þau telja að fasteignin hafi verið í umsömdu ástandi við afhendingu. Á henni hafi ekki verið leyndir gallar og hún hafi haft alla áskilda kosti. Hún hafi verið í samræmi við þær upplýsingar sem veittar hafi verið. Meintir ágallar rýri ekki verð­mæti hússins svo nokkru varði og þau beri ekki sök á meintum göllum. Þá er bent á að húsið hafi verið byggt á stríðsárunum. Húsið hafi verið byggt í samræmi við kröfur í reglum þess tíma. Burðarvirki þess hafi ekki haggast í nærri sjötíu ár. Þá komi fram í matsgerð Hjalta Sigmundssonar að engin greinileg merki sjáist um að gólfplata eða veggir hafi sigið. Hann bendi aðeins á eina sprungu langsum eftir ganginum, sem gæti allt eins hafa myndast við framkvæmdir aðal­stefndu. Aðalstefnendur mótmæla þeirri fullyrðingu að það vanti sökkulvegg undir gólfplötu, undir þvervegg í stofu. Teikningar bendi til að útveggir séu sökklar hússins. Sett sé mál á þá á teikningum, en engin mál séu sett á umræddan þvervegg. Þá hafi engar athugasemdir verið gerðar er byggingarfulltrúi tók bygginguna út þann 1. september 1943. Þá benda aðalstefnendur á að aðalstefndu hafi sjálf skemmt og skert burð hússins með því að fjarlægja skorstein og skera stórt gat í gólf yfir kjallara. Aðalstefndu hafi ekki sinnt skoðunar- og aðgæsluskyldu sinni. Þeim hafi verið bent á augljós merki um raka í suðvesturhorni stofu. Ekki hafi verið lofað að koma í veg fyrir raka og ekki hafi verið fullyrt að nýjar eða nýlegar frárennslislagnir væru í húsinu. Þar sem húsið sé gamalt hafi skoðunarskylda kaupenda verið enn ríkari. Þá sé aðalstefndi Egill sérfróður um byggingar. Loks hafi kaupendur hafið framkvæmdir án teikninga og opinberra leyfa. Varðandi ástand lagna sérstaklega vísa aðalstefnendur til þess að þau hafi ekki haldið því fram að frárennslislagnir væru nýjar eða nýlegar. Í söluyfirliti hafi verið sagt að ofnalögn sé að miklu leyti endurnýjuð, en ekki minnst á frárennsli. Þá mót­mæla aðalstefnendur því að þeim hafi mátt vera ljós viðvarandi raki undir nýlögðu parketi. Aðalstefndu hafi ekki skoðað ris hússins og þar með þakið nægilega. Þau hafi verið upplýst um að gert hafi verið við þakið. Því er mótmælt að þakið hafi verið sagt endurnýjað. Þá hafi þau ekki útvegað sér allar teikningar af húsinu sem til séu hjá byggingarfulltrúa og ráðist í breytingar án þess að leita til sérfræðinga um hönnun. Þá mótmæla aðalstefnendur því að þeim verði gert að koma húsinu í það horf að það uppfylli kröfur núgildandi byggingarreglugerðar. Aðalstefndu eigi ekki kröfu til þess að fá nýtt fyrir gamalt. Aðalstefnendur mótmæla því að unnt sé að byggja skaðabótakröfu gagn­stefnenda á sök. Sjálf byggi þau á því að ekki hafi verið unnt að sjá meinta galla við venjulega skoðun. Aðalstefnendur mótmæla því að húsið sé ekki byggt í samræmi við teikningar og hafi ekki uppfyllt kröfur þágildandi byggingarreglugerðar. Telja aðal­stefnendur að umdeildur þverveggur sé byggður í samræmi við kröfur 16. gr. reglu­gerðarinnar. Þá benda þau á að ekki liggi fyrir hversu langt sé niður á fastan botn undir húsinu. Þar sem meintir gallar rýri ekki verðmæti hússins svo nokkru nemi sé heldur ekki grundvöllur fyrir afsláttarkröfu gagnstefnenda. Aðalstefnendur mótmæla því að í gagnsök séu kröfur studdar við tvær mats­gerðir. Síðari matsgerðin sé ekki yfirmat og með þessu sé sá kröfuliður sem varðar burðarvirki hússins ódómhæfur. Aðalstefnendur mótmæla kröfu gagnstefnenda um bætur fyrir afnotamissi. Segja þau ekki sýnt fram á að gagnstefnendur hafi orðið fyrir óbeinu tjóni sem rakið verði til vanefnda aðalstefnenda. Þá telja þau að 1. mgr. 59. gr. laga nr. 40/2002 eigi aðeins við um tjón sem sá sem ábyrgð ber gat með sanngirni séð fyrir sem sennilega afleiðingu vanefndanna. Það eigi ekki við hér. Þá kveðast aðalstefnendur ekki geta borið ábyrgð á því að gagnstefnendur hafi komið húsinu í fokhelt ástand. Þá sé það sök gagnstefnenda hversu málaferli þessi hafi dregist á langinn. Varakrafa um lækkun á gagnkröfu byggja aðalstefnendur á sömu málsástæðum og raktar hafa verið. Varðandi málskostnaðarkröfu vísa aðalstefnendur til þess að aðalstefndu hafi valdið óþarfa drætti á málinu. Þau hafi ekki afhent eintak af matsgerð Hjalta Sigmundssonar fyrr en mörgum mánuðum eftir að hún lá fyrir. Þá mótmæla þau dráttarvaxtakröfu. Þeirra hafi ekki verið krafist fyrr en í stefnu er þingfest hafi verið 29. júní 2006. Sé í fyrsta lagi unnt að dæma dráttarvexti frá þeim degi. Auk þeirra réttarheimilda sem áður er getið vísa aðalstefnendur til laga nr. 91/1991, nr. 40/2002, nr. 73/1997 og eldri laga um byggingarsamþykktir nr. 19/1905. Þá vísa þau til meginreglna kaupa-, samninga- og kröfuréttar. Málsástæður og lagarök gagnstefnenda. Gagnstefnendur byggja á því að húsið sé haldið verulegum og alvarlegum göllum sem kalli á endurgerð burðarvirkis þess, endurgerð þaks og endurnýjun lagna. Þessir gallar og vansmíði veiti þeim rétt til skaðabóta eða afsláttar af kaupverði hússins. Kaupendur íbúðarhúsa eigi að geta treyst því að þök og burðarvirki séu gerð eftir þeim kröfum sem í gildi eru þegar húsið er reist. Þá eigi þeir að geta treyst því að lagnir séu í lagi. Um galla á húsinu vísa gagnstefnendur til áðurgreindra matsgerða. Þau taka fram að ágreiningur hafi risið um mat Hjalta Sigmundssonar á kostnaði af úrbótum og uppsetningu á burðarvirki. Hafi Freyr Jóhannesson verið dómkvaddur til að meta þennan þátt sérstaklega og segjast þau byggja kröfur sínar á niðurstöðum hans. Í matsgerð Hjalta segi að undirstöður hússins séu ófullnægjandi og ekki í samræmi við fyrirliggjandi teikningu og byggingarsamþykkt þegar húsið var byggt. Freyr Jóhannesson taki undir þetta og meti kostnað af endurbótum 2.870.900 krónur, auk 150.000 króna hönnunarkostnaðar. Þá hafi húsaleiga sambærilegs húsnæðis verið metin 140.000 krónur á mánuði og rekstrarkostnaður 12.000 krónur á mánuði, þann tíma sem ekki væri unnt að nýta eignina vegna gallanna. Um endurbætur á þaki er vísað til mats Hjalta Sigmundssonar, en hann taldi kostnað hæfilega metinn 650.000 krónur. Kostnaður við endurnýjun lagna taldi Hjalti að næmi samtals 418.000 krónum. Skaðabótakröfu kveðast gagnstefnendur byggja á 43. gr. laga nr. 40/2002. Þau telja að aðalstefnendur og gagnstefnda hafi brotið gegn upplýsingaskyldu sinni með því að upplýsa ekki um raka sem leyndist undir nýlögðu parketi. Þeim hafi mátt vera ljós þessi raki. Þá er vísað til þess að ábyrgð hafi verið tekin á því að lagnir væru í góðu lagi þar sem ekki hafi verið bent sérstaklega á þá galla sem voru á lögnum hússins. Sérstaklega hafi verið tekið fram í söluyfirliti að ofnalögn og baðherbergi hafi verið nýlega endurnýjuð. Eignin sé ekki í samræmi við veittar upplýsingar, þar sem ætla má að lagnir hússins séu allar endurnýjaðar, sbr. 27. gr. laga nr. 40/2002. Verði ekki fallist á að seljendur hafi sýnt af sér saknæma háttsemi er krafist bóta, seljendur beri ábyrgð án sakar á beinu tjóni. Beint tjón sé sá kostnaður sem matsmenn hafi skilgreint, auk þess beina tjóns sem hlýst af því að geta ekki tekið húsið í notkun. Nemi krafan samtals 7.131.539 krónum. Umræddir gallar hafi verið til staðar og seljendum hafi mátt vera þeir ljósir. Húsið hafi lengi verið í eigu fjölskyldu seljenda og höfðu farið fram margs konar endurbætur. Þá sé ekki unnt að sjá þessa galla við venjulega skoðun, hvorki skort á burðarvirki né hve borðaklæðning í lofti er illa negld. Raki í veggjum og gólfi hafi ekki komið í ljós fyrr en gólfefni höfðu verið fjarlægð. Telja gagnstefnendur líklegt að seljendur hafi vitað af rakanum þar sem gólfefni sem fjarlægt var hafði nýlega verið lagt. Gagnstefnendur benda á að kostnaður af úrbótum nemi 13,8% af kaupverði og því rýri gallarnir verðmæti eignarinnar að mun, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 40/2002. Fjárhæð kröfu sinnar, 7.127.713 krónur, sundurliða gagnstefnendur svo: Endurnegling þakburðarvirkis (skv. fyrri matsgerð) 675.000 Endurnýjun lagna (skv. fyrri matsgerð) 418.000 Gerð undirstöðu og sökkuls (skv. síðari matsgerð) 3.020.900 Afnotamissir í 22 mánuði 3.344.000 (Frá dragast 60% af virðisaukaskatti af vinnulið 330.187) Gagnstefnendur byggja varakröfu á hlutlægum grundvelli. Þau segja fjár­hæðina vera lægri þar sem skaðabætur vegna afhotamissis teljist ekki til kostnaðar við að bæta úr galla eins og skilyrði sé til skv. 41. gr. laga nr. 40/2002. Sundurliðun vara­kröfu er samhljóða sundurliðun aðalkröfu, að frádregnum lið vegna afnotamissis. Verði ekki fallist á skaðabótkröfu telja gagnstefnendur skilyrði vera til af­sláttar. Gallar svari til 13,8% af kaupverði. Gallarnir varði öryggi hússins til íbúðar og sé nauðsynlegt að ráðast í endurbætur þegar í stað. Þá sé ekki hægt að nota húsið á meðan frárennslislagnir séu í sundur. Þá er því mótmælt að framkvæmdir við húsið og rask skipti einhverju við úrlausn þessa máls. Þá hafi þess verið gætt að raska ekki ummerkjum er sýni raunverulegt ástand og orsakir galla. Gagnstefnendur taka fram að matsgerð Hjalta Sigmundssonar hafi ekki verið afhent gagnaðilum fyrr en ljóst var að ekki næðust sættir um framkvæmd matsins. Þá mótmæla þau þeirri fullyrðingu að þau hafi ekki leitað samþykkis og sérfræðiaðstoðar áður en ráðist var í breytingar. Húsið sé vissulega gamalt, en það hafi verið kynnt sem mikið endurnýjað og fyrir það hafi verið greitt yfirverð. Gagnstefnendur vísa til 18., 19., 26. - 29., 41., 43. og 44. gr. laga nr. 40/2002, meginreglna kaupa-, samninga- og kröfuréttar, laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, byggingarsamþykktar fyrir Reykjavíkurkaupstað frá árinu 1903 og laga um byggingarsamþykktir frá sama ári, skipulags- og byggingalaga nr. 73/1997 með síðari breytingum og byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Gagnstefnendur halda því fram að gagnstefndu hafi tafið málið og aukið á kostnað við matsgerðir með aðgerðum sínum. Lögmenn þeirra hafi ekki verið samstíga í aðgerðum og það hafi leitt til þess að málið hafi dregist á langinn og orðið umfangsmeira en nauðsyn bar til. Beri að hafa hliðsjón af þessu við ákvörðun málskostnaðar. Rekin hafi verið tvö matsmál og tvö skuldamál þar sem eitt hefði dugað, sbr. 4. gr. 130. gr. eml., hefðu gagnstefndu ekki haft uppi kröfur og mótbárur sem þau vissu að voru þarflausar og tilgangslausar, sbr. 3. mgr. 131. gr. eml. Málsástæður og lagarök gagnstefndu Huldu Vilhjálmsdóttur. Gagnstefnda mótmælir því að fullyrt hafi verið við söluna að húseignin hefði verið mikið endurbætt. Hún fullyrðir að gagnstefnandi Egill Þorgeirsson sé húsa­smiður að mennt og því sérfræðingur á þessu sviði. Hún segir að sér hafi ekki verið kunnugt um neina af þeim göllum sem gagnstefnendur hafi grafið upp. Þá hafi gagn­stefnendum verið bent á hugsanlegan raka í suðvesturhorni húss milli veggjar og gólfs er þau skoðuðu eign enda sjáanleg ummerki sprungu í vegg utanhúss, sem Hjalti Sigmundsson matsmaður skýri með því að raki kæmi frá vegg. Gagnstefnda segir að gagnstefnendur hafi brotið niður eitt helsta burðarvirki hússins, skorsteininn, sem hafi verið í miðju húsi og tengdur járnbentu steingólfi. Þá hafi þau sagað stigagat í steingólf 1. hæðar, sem geti veikt verulega burð þess. Gagnstefnda mótmælir fjárhæð skaðabóta. Því er mótmælt að gallar séu á burðarvirki hússins. Húsið hafi staðið í nærri 70 ár og staðið af sér jarðskjálfta. Ekki verði byggðar kröfur á ímyndaðri missmíð fyrir 64 árum. Þá er því mótmælt að byggt verði á þeirri einu teikningu sem til er. Bent er á að á teikningunni megi sjá að húsbyggjandi hafi fært vegg frá upphaflegri teikningu. Kveðst gagnstefnda ekki bera ábyrgð á verkum annarra við byggingu hússins eða þáverandi byggingaryfirvalda. Gagnstefnda mótmælir því að hún hafi vanrækt upplýsingaskyldu um raka undir parketi. Hún kveðst enga hugmynd hafa haft um ástand lagna undir gólfi. Þá segi matsmaður að frárennslislagnir hafi enst eðlilega. Gagnstefnda mótmælir því að upplýsingar í söluyfirliti um endurnýjun ofna­lagnar og baðherbergis hafi ekki verið réttar. Ekki komi fram í matsgerðum að eignin sé ekki búin þeim kostum sem lýst sé. Er því mótmælt að skaðbótakrafa geti byggt á hlutlægum grundvelli, sbr. 43. gr. lag anr. 40/2002. Þá geti áætluð leigugreiðsla ekki verið beint tjón eins og haldið sé fram í gagnstefnu, en gagnstefnendur búi í eigin húsnæði og hafi ekki þurft að leigja. Gagnstefnda segir að í matsgerð Hjalta Sigmundssonar sé ekki talað um alvarlega annmarka á húsinu. Gagnstefnendum hafi verið bent á rakablett sem var sjáanlegur utan á húsinu, sem auk þess hafi verið augljós hverjum þeim er skoðaði húsið. Gagnstefnda krefst þess að dómurinn líti fram hjá báðum matsgerðunum þar sem ljóst sé að matsgerð Freys Jóhannessonar byggi á matsgerð Hjalta Sigmundssonar. Telur hún að þegar af þessari ástæðu beri að sýkna hana. Þá er því mótmælt að matsgerðirnar séu notaðar á víxl eftir hentugleikum. Verði hins vegar fallist á að hún eigi einhverja sök á göllum krefst gagnstefnda þess að dómurinn byggi á fyrri matsgerðinni. Gagnstefnda mótmælir því að grundvöllur sé til að ákveða afslátt af kaupverði. Hún mótmælir því að galli nemi allt að 13,8% af kaupverði. Hún bendir á að smávægilegur galli heimili ekki afslátt. Þá sé ekki unnt að krefjast bæði afsláttar og skaðabóta. Meta hefði þurft verðmætarýrnun hússins vegna umræddra galla til að unnt hefði verið að beita 41. gr. laga nr. 40/2002. Stefnda Hulda kveðst ekki geta borið ábyrgð á málatilbúnaði gagnstefnenda eða vinnubrögðum þeirra. Hún verði ekki sökuð um eða gerð ábyrg fyrir því að gagn­stefnendur standi ekki nægilega vel að málshöfðun. Framsetningu kröfunnar vegna afnotamissis sé mótmælt. Þar virðist gagnstefnendur telja að þau eigi ótímabundinn og ótakmarkaðan bótarétt á hendur stefndu vegna tapaðrar leigu. Slík hugmynd eigi sér engin fordæmi og sé andmælt. Gagnstefnendur hafi ekkert aðhafst til að takmarka tjón sitt. Þau búi í eigin húsnæði og hafi ekki þurft að leiga sér húsnæði hingað til þannig að bætur vegna afnotamissis komi ekki til greina. Um matsgerð Freys Jóhannessonar gerir stefnda þessar athugasemdir: Fyrst er bent á að ekki sé metið hvort um galla sé að ræða eða orsakir þeirra. Um fyrsta lið er bent á að í matsgerð Hjalta Sigmundssonar sé talið að ekki séu nein greinileg merki um að gólfplata eða veggir hafi sigið. Þá segi að ekki séu sjáanlegar skemmdir á húsinu. Síðan sé tekið fram að matsmaður hafi ekki upplýsingar um dýpt niður á fastan botn. Samt sem áður sé talið að undirstöður hússins séu ófullnægjandi. Í þessum hluta gæti mótsagna sem geri matsgerðina ótrúverðuga. Telur stefnda meinta galla ósannaða. Varðandi matslið 2 er bent á að matsmaður hafi talið umrædda sprungu vel sýnilega og því geti hún ekki hafa dulist gagnstefnanda Agli sem sé fagmaður. Um matslið 3 bendir stefnda á að matsmaður telji ytri frágang þaks vel unninn og vandaðan. Gagnstefnendur hafi verið upplýst um viðgerðir á þaki. Þá verði ekki byggt á matsgerðinni um þetta atriði vegna mótsagna sem í henni séu. Í greinargerð kveðst stefnda mótmæla matsgerð Hjalta Sigmundssonar í heild, ekki verði neitt á henni byggt. Kveðst stefnda ekki hafa verið boðuð í vettvangs­skoðun þann 24. október 2005. Þá hafi verið skoðaðir hlutir sem ekki var fjallað um þann 20. sama mánaðar. Segir hún að sér hafi verið ókunnugt um göt á gólfplötu er matsbeiðandi hafi gert, svo og gat á vesturvegg og aðgerðir við þak. Í munnlegum málflutningi var bætt við þessi mótmæli athugasemd um að ekki hefði verið boðað til matsfundar 3. nóvember. Loks gerir stefnda þá athugasemd í greinargerð sinni að ljósmyndir sem fylgja matsgerð hafi verið ljósritaðar í svart-hvítu og séu svo ógreinilegar að ómögulegt sé að greina myndefnið. Um síðari matsgerðina gerir stefnda þá athugasemd að fyrsta spurningin sé sama spurning og hafi verið svarað í hinu fyrra mati. Rétt hefði verið að óska yfir­mats. Telur stefnda að hér sé um bindandi réttaráhrif að ræða, res judicata, þannig að sama ágreiningsefni verði ekki borið á ný undir jafnsettan aðila. Slíkt sé í andstöðu við meginreglur réttarfars. Þá séu matsgerðirnar báðar stórgallaðar og því ónothæfar. Það leiði til sýknu. Stefnda mótmælir kröfu um bætur vegna afnotamissis og rekstrarkostnaðar á biðtíma. 59. gr. laga nr. 40/2002 eigi hér ekki við. Gagnstefnendur hafi sjálf gert húsið óíbúðarhæft. Varakröfu um lækkun á kröfum gagnstefnenda byggir stefnda á sömu atriðum og að framan eru rakin. Stefnda mótmælir vaxtakröfu. Líta verði til verðlagsviðmiðunar í matsgerðum. Þá hafi gagnstefnendur ekki krafist vaxta fyrr en með birtingu stefnu. Ætti því ekki að dæma vexti fyrr en frá þingfestingardegi gagnsakar. Stefnda vitnar til meginreglna um res judicata, meginreglna kaupa- og samningaréttar og til 12., 18., 19., 29. og 59. gr. laga nr. 40/2002. Loks er vísað til byggingarreglugerðar nr. 441/1998. Forsendur og niðurstaða. Kröfum í aðalsök er ekki mótmælt með öðru en skuldajöfnuði með skaðabóta- eða afsláttarkröfum sem hafðar eru uppi í gagnsök. Gagnstefnda Hulda mótmælir matsgerð Hjalta Sigmundssonar á þeim grundvelli að hún hafi ekki verið boðuð til tveggja matsfunda. Í greinargerð hennar er því einu hreyft að hún hafi ekki verið boðuð til matsfundar 24. október, en ekki vikið að matsfundi 3. nóvember. Um þetta er þess að gæta að af matsgerð Hjalta kemur fram að hann tilkynnti á matsfundi 20. október að hann hygðist skoða eignina á ný án þess að boða aðila og að þeir gerðu ekki athugasemdir við þessa tilhögun. Nefndi hann skoðun sína 24. október ekki matsfund. Þá er fullyrt í matsgerð að aðilar hafi verið boðaðir til matsfundar 3. nóvember. Fullyrðingar gagnstefndu Huldu um annað komu fyrst fram við aðalmeðferð málsins og gafst gagnstefnendum því ekki færi á að tryggja sönnun um að réttilega hefði verið boðað til matsfunda. Eru mótbárur um boðun til þessa fundar því of seint fram komnar. Matsmanni var heimilt að skoða eignina einn á milli þess sem hann hélt matsfundi þar sem aðilar áttu þess kost að mæta og lýsa viðhorfum sínum. Verður þessum mótbárum við matsgerðinni því ekki sinnt frekar. Síðari matsgerðin, matsgerð Freys Jóhannessonar, var unnin í samræmi við fyrirmæli í dómkvaðningu 23. júní 2006. Sú dómkvaðning getur ekki sætt endur­skoðun hér. Fyrsti liður þeirrar matsbeiðni lýtur vissulega að sama ágalla og fjallað hafði verið um í fyrri matsgerðinni, matsgerð Hjalta Sigmundssonar. Þar var talið að tiltekin aðferð væri nægileg til að bæta úr því að ekki væri steyptur veggur undir stofuvegg. Í síðari matsbeiðninni er óskað mats á kostnaði við annars konar aðgerð til lausnar á sama vandamáli. Matsgerðirnar eru því ekki alls kostar sambærilegar og ekki var nauðsynlegt að leita til yfirmatsmanna til að fá svör við þeirri spurningu sem lögð var fram í síðari matsbeiðninni. Niðurstaða um það hvernig meta bæri kostnað af nauðsynlegum endurbótum byggist hins vegar á því hvort hin ódýrari aðferð sem lögð er til í matsgerð Hjalta Sigmundssonar er nægileg endurbót á umræddum ágalla til að teljast fullar bætur. Umrædd aðgerð, hvor aðferð sem notuð er, hefur þann eina tilgang að tryggja undirstöðu undir steyptan vegg. Matsmaðurinn Hjalti Sigmundsson hefur komist að þeirri niðurstöðu að undirstöður hússins séu ófullnægjandi og ekki í samræmi við fyrirliggjandi teikningu og byggingarsamþykkt þegar húsið var byggt. Telur hann að nægilegt sé að að steypa veggstubba með hæfilegu bili með aðferðum sem nú tíðkist, þ.e. járnbentum, þó að það hefði að líkindum ekki verið gert þegar húsið var byggt. Þessari niðurstöðu matsmannsins er ekki hnekkt með síðari matsgerðinni eða öðrum gögnum. Er niðurstaðan nægilega rökstudd og verður hún því lögð til grundvallar. Telst þessi ágalli vera leyndur galli við kaup gagnstefnenda á húsinu, en ekki er sýnt fram á að aðalstefnendum eða gagnstefndu hafi verið eða mátt vera hann ljós. Telst kostnaður við endurbætur á þessum ágalla hæfilega áætlaður í matsgerð 650.000 krónur. Fyrir dómi sagði gagnstefnandi Egill að hann hefði tekið eftir því að skipt hefði verið um sperrur í þaki og neðstu borðin í borðaklæðningunni. Gaf þetta honum tilefni til að kanna frekar ástand þess hluta sem ekki hafði verið endurnýjaður, annað hvort með skoðun að svo miklu leyti sem fært var, eða beinum fyrirspurnum til seljenda um ástand þess hluta sem ekki hafði verið endurnýjaður. Á hinn bóginn voru upplýsingar þær sem veittar voru af hálfu aðalstefnenda og gagnstefndu ekki nógu ítarlegar og hefði verið rétt að þau gerðu fyrirvara um vitneskju sína ef þeim var ekki unnt að gefa frekari upplýsingar. Fram kemur í matsgerð að neglingu á þeim hluta borðaklæðningar sem ekki hafði verið endurnýjaður, er stórlega áfátt. Telur mats­maður nauðsynlegt að bæta úr því. Aðgerðina telur hann munu kosta 675.000 krónur. Þennan ágalla verður að telja leyndan galla, en ósannað er að aðalstefnendum eða gagnstefndu hafi verið ástand þaksins ljóst. Raka sem leitt hefur upp frá gólfi telur matsmaður stafa af því að frárennslis­lagnir séu ónýtar og að nauðsynlegt sé að endurnýja þær. Ekki er í raun ágreiningur um þetta atriði. Ekki er hægt að miða við annað en að frárennslislagnirnar séu meira en 60 ára gamlar og því verður að fallast á það með aðalstefnendum og gagnstefndu að ekki hafi mátt búast við öðru en að nauðsynlegt yrði innan tíðar að endurnýja þær. Ekki er unnt að fallast á það með gagnstefnendum að upplýsingar í söluyfirliti gefi fyrirheit um að allar lagnir hússins hafi verið endurnýjaðar. Er ósannað að vikið hafi verið að ástandi frárennslislagna við kaupin. Þá er ósannað að aðalstefnendum og gagnstefndu hafi verið ljóst að skemmdir væru komnar fram í frárennslislögnunum. Verður að telja að skemmdir á lögnunum hafi verið leyndur galli við kaupin. Hins vegar mátti búast við að endurnýjun yrði nauðsynleg innan skamms tíma, þannig að ekki væri unnt að reikna skaðabætur vegna þessa liðar. Í matsgerð Hjalta Sigmundssonar er greint frá því að vatn smiti inn um sprungu á útvegg á milli veggjar og lofts. Segir að sprungan sé sýnileg á veggnum einkum vegna þess að hún sé dökk. Matsmaður telur að kostnaður af viðgerð á sprungunni nemi 30.000 krónum. Vill hann miða við að gert sé við sprunguna með minni tilkostnaði, en að ekki verði gengið frá yfirborðinu nema þannig að það sé tilbúið til endursteiningar. Skýrir hann þetta með því að á húsinu séu sprungur og skemmdir í steiningu á fleiri stöðum og augljóst að gera þurfi við það að utan. Dómurinn telur að byggja verði á því áliti matsmanns að sprungan hafi verið sýnileg og að maður sem starfar við smíðar eins og gagnstefnandi Egill gerir, hafi getað búist við að vatn smitaði inn um sprunguna. Getur þetta því ekki talist leyndur galli á eigninni. Hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að umrædd húseign hafi við söluna til gagnstefnenda verið haldin leyndum ágöllum sem kostar 1.295.000 krónur að bæta úr. Þá er ósannað að aðalstefnendum eða gagnstefndu hafi verið eða mátt vera ljósir umræddir ágallar. Kostnaður sem reiknaður yrði sem fjárhæð skaða­bóta vegna beins tjóns næmi innan við 5% af söluverði hússins. Samkvæmt síðari málslið 18. gr. laga nr. 40/2002 telst húseignin því ekki hafa verið gölluð við söluna. Verður því að hafna kröfum gagnstefnenda um skaðabætur samkvæmt 43. gr. og afslátt samkvæmt 41. gr. laganna. Samkvæmt þessu verður fallist á kröfur aðalstefnenda um greiðslu eftirstöðva kaupverðs. Í samræmi við niðurstöðu málsins verður að gera gagnstefnendum að greiða gagnaðilum sínum málskostnað. Við ákvörðun hans verður ekki hjá því komist að líta til þess að aðalstefnendur og gagnstefnda hafa nýtt þjónustu tveggja lögmanna og flutt sama málið í raun tvisvar, án þess að það hafi verið skýrt fyrir dóminum hvers vegna ekki var látið duga að fela málflutninginn einum lögmanni. Ágreiningur var ekki um annað en skaðabóta- eða afsláttarkröfur gagnstefnenda sem beindust að gagnstefndu öllum jafnt. Hefur hér verið lagt í óþarflega mikinn kostnað. Að þessu virtu er hæfilegt að aðalstefndu/gagnstefnendur greiði hverju hinna þriggja gagnaðila sinna 300.000 krónur í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Geta verður þess að skjalaframlagning af hálfu gagnstefnenda var mjög um efni fram. Þannig hafa þau lagt fram á ný skjöl sem aðalstefnendur höfðu þegar lagt fram, auk stefnu og greinargerða úr fyrri málum aðila. Guðmundur H. Pétursson héraðsdómslögmaður tók við máli þessu fyrir gagnstefnendur eftir að greinargerð og skjöl öll höfðu verið lögð fram og á hann því ekki sök á þessu. Dóm þennan kveða upp Jón Finnbjörnsson héraðsdómari og meðdómendurnir Guðmundur Baldvin Ólason byggingatæknifræðingur og Kristinn Tanni Hannesarson byggingaverkfræðingur. Í aðalsök greiði aðalstefndu, Egill Þorgeirsson og Eva Ström, aðalstefnendum, Ásmundi Vilhjálmssyni og Sveinhildi Vilhjálmsdóttur, 4.725.000 krónur með dráttarvöxtum frá 1. september 2005 til greiðsludags. Í gagnsök skulu gagnstefndu vera sýkn af kröfum gagnstefnenda. Aðalstefndu greiði aðalstefnendum, Ásmundi Vilhjálmssyni og Sveinhildi Vilhjálmsdóttur, og gagnstefndu, Huldu Vilhjálmsdóttur, hverju fyrir sig 300.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 408/2008
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Markús Sigurbjörnsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. júlí 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. júlí 2008, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 13. ágúst 2008 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að hann verði látinn sæta farbanni í stað gæsluvarðhalds. Að því frágengnu krefst hann þess að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 192/2006
Virðisaukaskattur Staðgreiðsla opinberra gjalda Sekt Lagaskil
J var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms í málinu var þessum refsiákvæðum breytt með 1. og 3. gr. laga nr. 134/2005 að því er varðar lágmark fésektar og var refsing J ákveðin með tilliti til þessara breyttu reglna. J hafði greitt upp í skattskuldir fyrir útgáfu ákæru með nánar tilgreindum hætti. Að því virtu var sektarrefsing hans ákveðin 8.500.000 krónur. Honum var ekki gerð fangelsisrefsing þar eð brot hans var ekki talið meiri háttar í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson og Pétur Kr. Hafstein fyrrverandi hæstaréttardómari. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 24. mars 2006 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst staðfestingar héraðsdóms. Endanlegar dómkröfur ákærða eru þær að honum verði ekki gerð refsing, en til vara að refsing verði milduð. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða fyrir brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt með síðari breytingum og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda með síðari breytingum. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms var framangreindum refsiákvæðum breytt með 1. og 3. gr. laga nr. 134/2005 á þann hátt að lágmark fésektar, sem þar er mælt fyrir um, á ekki við ef brot einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti samkvæmt virðisaukaskattskýrslu eða réttilega tilgreindri staðgreiðslu samkvæmt skilagrein, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur séu miklar. Refsing ákærða verður ákveðin með tilliti til þessara breyttu reglna, sbr. 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Fyrir Hæstarétt hefur ákæruvaldið lagt fram gögn um ráðstöfun á greiðslum eftir gjalddaga, en fyrir útgáfu ákæru, á virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda vegna þeirra tímabila sem ákæra tekur til. Samkvæmt þeim hefur ákærði greitt alls 4.925.042 krónur vegna vangoldins virðisaukaskatts fyrir þau greiðslutímabil sem ákært er vegna. Um er að ræða greiðslu á höfuðstól samtals 4.417.951 króna vegna greiðslutímabilanna september–október og nóvember-desember 1998 og janúar–febrúar 1999, greiðslu 135.340 króna dráttarvaxta vegna þessara sömu tímabila og alls 371.751 krónu álag. Skuld vegna fyrsta greiðslutímabilsins september-október 1998 var að fullu greidd, en hins vegar voru færðar 2.576.086 krónur inn á höfuðstól vegna tímabilsins nóvember-desember það ár af 3.078.026 króna vangoldinni fjárhæð samkvæmt ákæru fyrir það tímabil. Skuld vegna greiðslutímabilsins janúar-febrúar 1999 var þó sögð að fullu greidd, en ekkert var greitt vegna tímabilanna mars-apríl og maí-júní 1999. Samkvæmt fordæmum Hæstaréttar við úrlausn refsimála vegna vanskila á staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatts ber að leggja til grundvallar að innborgunum á slíka skuld verði ekki ráðstafað til greiðslu álags á vanskilafé heldur komi til lækkunar á höfuðstól skuldarinnar og dráttarvaxta af henni. Verða umræddar álagsgreiðslur ákærða vegna virðisaukaskatts, 371.751 króna, færðar til frádráttar elstu skattskuld. Telst sú álagsgreiðsla því sem greiðsla upp í 501.940 króna eftirstöðvar vegna greiðslutímabilsins nóvember-desember 1998. Samkvæmt þessu kemur ekkert af greiddu álagi til frádráttar 573.599 króna skuld vegna greiðslutímabilsins mars-apríl 1999 og 607.750 króna skuld vegna greiðslutímabilsins maí-júní sama ár, sem eru hin tvö síðustu sem ákært er vegna. Hefur því ekki fengist greitt upp í þessar skattskuldir. Ákærði hefur fyrir útgáfu ákæru greitt alls 883.812 krónur vegna vangoldinnar staðgreiðslu opinberra gjalda, 787.357 krónur í höfuðstólsgreiðslur fyrir greiðslutímabilin janúar, febrúar, mars og apríl 1999, 17.720 krónur í dráttarvexti fyrir þau sömu tímabil og 78.735 krónur vegna álags. Hin sömu sjónarmið og að ofan eru rakin um frádrátt vegna álagsgreiðslu eiga við um ákvörðun refsingar vegna vanskila á staðgreiðslu opinberra gjalda. Því kemur greiðsla 78.735 króna til frádráttar 146.696 króna skuld vegna maí 1999. Sú fjárhæð nemur verulegum hluta af síðastgreindri fjárhæð samkvæmt 1. gr. laga nr. 134/2005, sbr. dóm Hæstaréttar 30. mars 2006 í málinu nr. 428/2005. Verður litið til þessa við ákvörðun refsingar. Hins vegar hefur ekkert fengist greitt vegna júní 1999. Að öllu framangreindu virtu verður sektarrefsing ákærða ákveðin 8.500.000 krónur sem honum ber að greiða til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæta ella fangelsi í fimm mánuði. Þegar litið er til dóma Hæstaréttar 30. mars 2006 í málinu nr. 469/2005 og 19. október 2006 í málinu nr. 77/2006 verður ekki hjá því komist að telja að ákvæði laga nr. 134/2005 leiði til þess að brot ákærða verði ekki talið meiri háttar í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga. Því verður honum ekki gerð fangelsisrefsing. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Samkvæmt 1. mgr. 169. gr. laga nr. 19/1991 skal áfrýjunarkostnaður falla á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, Jón Axel Ólafsson, greiði 8.500.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæti ella fangelsi í fimm mánuði. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Helga Jóhannessonar hæstaréttarlögmanns, 311.250 krónur. Mál þetta var höfðað með ákæru Ríkislögreglustjórans dagsettri 9. september 2004 á hendur Jóni Axel Ólafssyni, kt. 270963-2269, Haukshólum 3, Reykjavík. „fyrir eftirtalin skatta- og hegningarlagabrot, sem stjórnarmaður í einkahlutafélaginu Íslenska fjölmiðlafélaginu, kt. 571097-2739 I. Fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt. Með því að hafa eigi staðið Tollstjóranum í Reykjavík, í samræmi við það sem lög áskilja, skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í nafni einkahlutafélagsins á árunum 1998 og 1999, samtals að fjárhæð kr. 6.101.240,- og sundurliðast sem hér greinir: Uppgjörstímabil: Árið 1998 September – október kr. 867.925 Nóvember – desember kr. 3.078.026 kr. 3.945.951 Árið 1999 Janúar – febrúar kr. 973.940 Mars – apríl kr. 573.599 Maí – júní kr. 607.750 kr. 2.155.289 Samtals: kr. 6.101.240 Telst þetta varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50,1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42, 1995 og 191. gr. laga nr. 82,1998 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39, 1995 og 139. gr. laga nr. 82, 1998. II. Fyrir brot gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Með því að hafa eigi staðið Tollstjóranum í Reykjavík, í samræmi við það sem lög áskilja, skil á staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélagsins árið 1999, samtals að fjárhæð 1.036.733,- og sundurliðast sem hér greinir: Uppgjörstímabil: Janúar kr. 271.062 Febrúar kr. 215.252 Mars kr. 235.170 Apríl kr. 65.873 Maí kr. 146.696 Júní kr. 102.680 Samtals: kr. 1.036.733 Telst þetta varða við 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45, 1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42, 1995 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39, 1995 og 139. gr. laga nr. 82, 1998. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.” Málið var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 20. september sl. Ákærði neitar sök. Verjandi ákærða gerir þær kröfur að ákærði verði sýknaður en til vara að honum verði dæmd vægasta refsing er lög leyfa. Þá gerir hann kröfu um málsvarnarlaun samkvæmt málskostnaðarreikningi. Samkvæmt gögnum málsins eru málavextir þeir að bú Íslenska fjölmiðlafélagsins ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði uppkveðnum 20. september 2001. Skiptum búsins lauk hinn 22. mars 2002 og var búið eignalaust. Eins og fram kemur í kæru skattrannsóknarstjóra dagsettri 5. janúar 2004 var tilkynning frá skiptastjóra þrotabúsins til ríkislögreglustjórans um hugsanlegt brot skattaðilans, tilefni rannsóknar skattrannsóknarstjóra. Tilkynningin var framsend skattrannsóknarstjóra og rannsókn hans hófst formlega með því að hann sendi skiptastjóranum tilkynningu um að hafin væri rannsókn á staðgreiðslu- og virðisaukaskattsskilum félagsins vegna tímabilsins maí til og með ágúst 1999 og skilum á innheimtum virðisaukaskatti vegna tímabilanna nóvember til og með desember 1998 og mars til og með júní árið 1999. Rannsókn skattrannsóknarstjóra lauk með gerð skýrslu dagsettri 4. febrúar 2003. Niðurstaða rannsóknarinnar var m.a. sú að sem fyrrum fyrirsvarsmaður félagsins hafi ákærði ekki staðið skil á þeirri afdregnu staðgreiðslu opinberra gjalda og þeim innheimta virðisaukaskatti sem honum bar að standa skil á til innheimtumanna ríkissjóðs fyrir hönd Íslenska fjölmiðlafélagsins ehf. vegna greiðslu- og uppgjörstímabila á tekjuárunum 1998 og 1999. Ekki kom til endurákvörðunar skattfjárhæða í málinu samkvæmt ákvörðun ríkisskattstjóra frá 11. febrúar 2003. Í framhaldi þess tók skattrannsóknarstjóri ákvörðun um að vísa málinu til opinberrar meðferðar hjá efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjórans. Í skýrslutöku af ákærða hjá lögreglu 15. nóvember 2004 var hann spurður um afdregna staðgreiðslu opinberra gjalda af launum launþega vegna ársins 1999 sem byggðar eru á skilagreinum og öðrum gögnum. Kvað hann það ekki hafa verið í hans verkahring að annast gerð skilagreinanna. Varðandi afdregna en vangoldna staðgreiðslu opinberra gjalda kvað ákærði ekki hafa verið til peninga til að greiða skattana og hin skilaskylda staðgreiðsla sem hér um ræðir hafi farið inn í rekstur félagsins. Sömu svör gaf ákærði varðandi vangreiddan virðisaukaskatt og vísaði til ábyrgðar framkvæmdastjóra. Verður nú rakinn framburður ákærða og vitna fyrir dómi. Ákærði kvaðst hafa verið starfandi stjórnarformaður Íslenska fjölmiðlafélagsins ehf. á þeim tíma sem um ræðir, líklega frá því í nóvember 1998. A hefði verið starfandi framkvæmdastjóri fyrirtækisins á þessum tíma og jafnan verið viðloðandi fyrirtækið. Borin er undir ákærða fundargerð af stjórnarfundi fyrirtækisins frá 24. nóvember 1998 þar sem fram kemur að stjórnarformaður hafi talið nauðsynlegt að afturkalla prókúruumboð Ingimars Hauks þar sem hann hafi hætt störfum 1. september 1998. Ákærði kvað lögmann sinn hafa útbúið fundargerðina með hliðsjón af hugsanlegu samkomulagi við A. Hins vegar hefði ekki komið til þess að ákærði yrði skipaður framkvæmdastjóri eins og þó komi fram í fundargerðinni. Ákærði kvaðst kannast við yfirlýsingu, dagsetta 2. sept. 1998, þar sem fram kemur að A hafi afhent B í umboði ákærða f.h. félagsins ýmis gögn, svo sem tékkhefti og stimpil félagsins. Kvað hann þetta hafa verið gert einhliða af A til að binda endi á tengsl hans við fyrirtækið. B hafi séð um bókhald fyrirtækisins og annað sem viðkemur rekstri þess. Spurður um fjárhæðir í ákærunni, kvað ákærði þær að nokkru leyti hafa byggst á leiðréttingaskýrslu vegna rekstrarársins 1998 og gögnum sem voru lögð inn eftir að hann hvarf frá fyrirtækinu í ágúst 1999 og hefði hann því hvorki komið að gerð skýrslunnar né óskað eftir því að hún yrði gerð. Ákærði kannaðist hins vegar við undirritun sína á virðisaukaskattskýrslu vegna uppgjörstímabilsins sem leiðréttingaskýrslan lýtur að. Þá kvað ákærði tölur vegna staðgreiðslu opinberra gjalda hafa verið settar inn eftir að hann hætti hjá fyrirtækinu en greitt hefði verið samkvæmt skilagreinum. Kvaðst ákærði kannast við að 250.000 krónur vegna skilagreinar vegna maí og júní hafi verið ógreiddar. Ákærði kvaðst hafa unnið að því að koma fyrirtækinu í eins góðan farveg og kostur var á þeim tíma þegar hann seldi fyrirtækið. Vangoldinn virðisaukaskattur hafi þá numið um það bil einni milljón króna. Fyrirtækið hefði hins vegar átt um 12-15 milljónir króna sem hafi dugað fyrir kröfum þótt hann viðurkenndi að þær hefðu verið fallnar í eindaga. Vitnið A kvaðst hafa verið stjórnarmaður hjá Íslenska fjölmiðlafélaginu ehf. á árunum 1998 og 1999 og gerst framkvæmdastjóri félagsins einhvern tíma á því tímabili. Hefði hann verið viðloðandi reksturinn af og til en samstarfið hefði hins vegar ekki gengið sem skyldi og því hafi hann hætt störfum sem framkvæmdastjóri í september 1998. Fjárhagsleg staða fyrirtækisins hefði þá verið mjög erfið. Aðspurður kvað vitnið tvo starfsmenn fyrirtækisins hafa séð um bókhaldið en hann hefði ekki haft yfirumsjón með þeirri vinnu. Í raun hefði hann sem framkvæmdastjóri aðallega verið ákærða aðstoðar og hefði ákærði séð um fjármögnun rekstrarins. Kvaðst vitnið hafa fengið verktakagreiðslur fyrir störf sín hjá fyrirtækinu. Vitnið C kvaðst hafa unnið að rannsókn málsins hjá skattrannsóknarstjóra, m.a. með því að taka skýrslu af ákærða. Kvað hann rannsóknina hafa byggst á framlögðum virðisaukaskattsskýrslum og staðgreiðsluskilagreinum, sem bornar hefðu verið undir þá, sem yfirheyrðir voru, en engin sjálfstæð rannsókn á bókhaldinu hefði farið fram. Slík bókhaldsrannsókn færi ekki fram ef hinir yfirheyrðu gerðu engar athugasemdir við skýrslurnar. Vitnið D kvaðst hafa verið verkefnisstjóri rannsóknarinnar hjá skattrannsóknarstjóra. Rannsóknin hefði byggst á skýrslum, sem fyrir lágu, og hefði ekki farið fram samanburður á þeim og bókhaldi félagsins. Skýrslurnar væru byggðar á bókhaldi skattaðilans og leiðréttingarskýrslur væru gerðar í þeim tilgangi að leiðrétta innsendar skýrslur eftir á. Niðurstaða. Ákærði var stjórnarformaður Íslenska fjölmiðlafélagsins ehf. á þeim tíma sem um ræðir. Í krafti stöðu sinnar sem stjórnarformaður, bar ákærði ábyrgð á því að starfsemi og skipulag félagsins væri í réttu og góðu horfi, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Þar undir fellur ábyrgð á því að staðið sé skil á lögboðnum gjöldum og virðisaukaskatti en skv. 1. málslið 3. mgr. sömu greinar skal félagsstjórn annast um að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins. Af gögnum málsins má sjá að ákærði undirritaði virðisaukaskattskýrslur félagsins. Í ákæru er byggt á þeim fjárhæðum sem fram koma í þeim skýrslum og leiðréttingaskýrslu. Það að ákærði hafi ekki sjálfur annast gerð skilagreina eða unnið virðisaukaskattskýrslur firrir hann ekki ábyrgð. Ekkert er fram komið um að tölur í skýrslunum séu rangar. Þá verður ráðið af gögnum málsins og framburði ákærða að honum var kunnugt um hvernig fjárhag félagsins var háttað og að ekki var til fé til þess að greiða hin opinberu gjöld sem og að þau hafi verið komin í vanskil. Ákærði hefur borið því við að með kaupsamningi dagsettum 16. ágúst 1999 hafi verið gengið út frá því að kaupendur félagsins yfirtækju allar skuldir þess, þar með talin vangreidd opinber gjöld og virðisaukaskattskuld. Skil staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir júlí 1999 voru á eindaga þann sama dag. Önnur virðisaukaskattstímabil sem hér um ræðir voru fallin í eindaga svo og afdregin staðgreiðsla. Breytir samningurinn því engu um ábyrgð ákærða sem stjórnarmanns, þótt unnt sé að fallast á það með ákærða að hann hafi gert sitt ítrasta til að vinna félaginu vel og takmarka tjón þess. Samkvæmt ofangreindu hefur ákærði með vanrækslu sinni unnið til refsingar samkvæmt ákvæðum laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988 og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45/1987 sem vísað er til í ákæru. Þá þykja brot ákærða vera stórfelld þar sem um verulegar fjárhæðir er að ræða og varða brot ákærða því einnig við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eins og í ákæru greinir. Ákærði hefur ekki áður sætt refsingu. Brot hans sem hér um ræðir varða tekjuárin 1998 og 1999. Fram kemur í gögnum málsins að formlega hafi rannsókn skattrannsóknarstjóra hafist 4. júní 2002. Niðurstaða hans lá fyrir í skýrslu dagsettri 4. febrúar 2003 og framsendi hann ríkisskattstjóra málið með bréfi dagsettu 6. febrúar 2003. Í bréfi ríkisskattsstjóra til skattrannsóknarstjóra dagsettu 11. febrúar 2003 kemur fram að embættið hyggðist ekki nýta sér heimild til endurákvörðunar í málinu. Var málinu vísað til efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra með bréfi skattrannsóknarstjóra dags. 5. janúar 2004. Ákæra ríkislögreglustjóra var gefin út 12. maí 2005. Eins og hér hefur verið rakið er hér um að ræða brot sem framin voru fyrir 6-7 árum síðan. Hins vegar virðist rannsókn hafa verið haldið fram með viðunandi hætti frá 4. júní 2002. Á það verður ekki fallist að dráttur rannsóknarinnar hafi verið vítaverður þó finna megi að því að hún hófst seint. Verður höfð hliðsjón af þessu við ákvörðun refsingarinnar og þykir hún með vísan til alls framanritaðs og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga hæfilega ákveðin 3 mánaða fangelsi. Rétt þykir að fresta fullnustu refsivistarinnar og fellur hún niður að liðnum 2 árum frá uppkaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Með vísan til 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um sektarlágmörk vegna brota á þeim lögum, er ákærði dæmdur til að greiða 14.300.000 krónur í sekt í ríkissjóð. Við ákvörðun vararefsingar verður að líta til skýrrar dómvenju og með vísan til hennar og þeirra sjónarmiða sem koma m.a. fram í dómi Hæstaréttar 18. febrúar 1999 í máli nr. 327/1998 er vararefsing ákveðin fangelsi í 6 mánuði. Ákærði greiði allan sakarkostnað sem er málsvarnarlaun til skipaðs verjanda hans Helga Jóhannessonar hæstaréttarlögmanns. Með vísan til tímaskýrslu lögmannsins teljast málsvarnarlaun hans hæfilega ákveðin 291.330 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Björn Þorvaldsson, fulltrúi Ríkislögreglustjórans, flutti málið af hálfu ákæruvaldsins. Arnfríður Einarsdóttir, settur héraðsdómari, kveður upp dóm þennan. D ó m s o r ð : Ákærði, Jón Axel Ólafsson, sæti fangelsi í 3 mánuði. Frestað er fullnustu refsingarinnar og fellur hún niður að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð samkvæmt 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði greiði 14.300.000 krónur í sekt í ríkissjóð innan 4 vikna frá birtingu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í 6 mánuði. Ákærði greiði allan sakarkostnað sem er málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns Helga Jóhannessonar hæstaréttarlögmanns, 291.330 krónur.
Mál nr. 253/1998
Stjórnsýsla Lögvarðir hagsmunir Frávísun frá héraðsdómi
V krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi ólögmæti vinnureglu Þróunarsjóðs sjávarútvegsins þess efnis að sá sem óskaði eftir kaupum Þ á fiskvinnslustöðvum til úreldingar á grundvelli 9. gr. laga nr. 92/1994 yrði að finna kaupanda að viðkomandi húsnæði áður en Þ tæki ákvörðun um kaupin og að kaupandi yrði að skuldbinda sig til að stunda óskylda starfsemi í húsnæðinu. Þá krafðist V þess að Þ yrði gert að afgreiða umsókn V um úreldingu ákveðinna fiskvinnsluhúsa þrátt fyrir að V hefði ekki fundið kaupanda að húsnæðinu. Þ krafðist þess að málinu yrði vísað frá héraðsdómi þar sem ljóst hefði verið frá upphafi að ákvæði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 92/1994 fæli einungis í sér tímabundna heimild til að kaupa fiskvinnsluhús og hefði heimildin verið útrunnin þegar V hóf málsókn sína. Því væri Þ ókleift og óheimilt að uppfylla kröfur V um afgreiðslu umsóknar sinnar. Talið að þar sem heimildir Þ voru tímabundnar gæti umfjöllun um umsókn V ekki leitt til annars en synjunar á þeirri forsendu, V var ekki talinn hafa lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um kröfur sínar eins og þær voru úr garði gerðar. Var málinu vísað frá héraðsdómi.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 16. júní 1998. Hann krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hann verði sýknaður af kröfum stefnda. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Áfrýjandi hefur auk héraðsdóms skotið til Hæstaréttar úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar 1998, þar sem hafnað var kröfu hans um að málinu yrði vísað frá dómi. I. Með 1. mgr. 9. gr. laga nr. 92/1994 um Þróunarsjóð sjávarútvegsins var sjóðnum veitt heimild fram til ársloka 1996 að kaupa fiskvinnslustöðvar og framleiðslutæki þeirra í því skyni að auka arðsemi fiskvinnslu í landinu. Í 2. mgr. 10. gr. laganna var jafnframt kveðið á um að stjórn sjóðsins skyldi leitast við að selja fasteignir, sem sjóðurinn eignaðist, til óskyldrar starfsemi. Voru þessar greinar laganna auk nokkurra annarra felldar úr gildi með 3. gr. laga nr. 152/1996. Með 16. gr. reglugerðar nr. 8/1997 um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, sem felldi úr gildi eldri reglugerðir um sama efni, var mælt fyrir um að afgreiðslu allra fyrirliggjandi umsókna um kaup sjóðsins á fiskvinnslustöðvum skyldi vera lokið 1. júní 1997. Með reglugerð nr. 322/1997 var sá frestur lengdur til 1. september sama árs. Stefndi sendi umsókn til áfrýjanda 17. nóvember 1995 um að hann keypti sjö tilgreindar fasteignir stefnda á grundvelli áðurnefndrar lagaheimildar. Sú umsókn var áréttuð 26. september 1996, en tók þá aðeins til fjögurra af þeim fasteignum, sem í fyrri umsókn greindi. Samkvæmt gögnum málsins keypti áfrýjandi eina fasteign af stefnda 29. ágúst 1997, en þar var um að ræða eign, sem upphafleg umsókn náði til, en ekki hin síðari. Samkvæmt framburði fyrirsvarsmanns áfrýjanda fyrir dómi seldi áfrýjandi eftir það nafngreindum kaupanda þessa eign. Varð ekki af frekari kaupum áfrýjanda á þeim fasteignum, sem stefndi bauð falar. Er óumdeilt að skilyrði áfrýjanda um að endanlegur kaupandi yrði að finnast áður en stjórn hans tæki ákvörðun um kaup á viðkomandi fasteign, hafi staðið því í vegi að umsókn stefnda hlyti frekari umfjöllun af hálfu áfrýjanda. II. Til stuðnings aðalkröfu sinni vísar áfrýjandi til þess, að ljóst hafi verið frá upphafi að ákvæði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 92/1994 hafi einungis falið í sér tímabundna heimild til að kaupa fiskvinnsluhús. Hún sé nú útrunnin og hafi þegar verið það er stefndi hófst handa um málsókn sína. Sé áfrýjanda af þessum sökum ókleift og óheimilt að uppfylla 2. lið í dómkröfum stefnda. Auk þess sé óljóst hvað átt sé við með því orðalagi í dómkröfum stefnda að áfrýjanda verði gert að „afgreiða” umsókn stefnda. Eins og málum sé komið feli dómkrafan beinlínis í sér beiðni um lögfræðiálit í skilningi 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndi hafi heldur ekki lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn dómstóla um kröfur sínar í málinu. Loks sé krafan í raun ómarktæk, en samkvæmt reglugerð sé óheimilt að taka umsóknir til meðferðar eftir 1. september 1997. Verði að líta svo á að í síðasta lagi á þeim degi hafi umsókn stefnda í raun verið hafnað og áfrýjanda verði ekki gert eftir það að taka hana til nýrrar afgreiðslu. Dómsorð um skyldu áfrýjanda til að afgreiða umsóknina væri beinlínis andstætt lögbundnu afnámi heimildarinnar og dómsorði héraðsdóms megi því ekki fullnægja samkvæmt efni sínu. Við meðferð málsins fyrir Hæstarétti hefur stefndi skýrt hvernig kröfur hans í 1. og 2. lið kröfugerðar í héraði tengjast. Sé krafa samkvæmt 2. lið einmitt sett fram vegna þess að frestur samkvæmt reglugerð til að afgreiða umsóknina hafi verið liðinn. Verði niðurstaða héraðsdóms um 1. lið kröfugerðar staðfest, hljóti það að fela í sér að áfrýjanda verði gert að afgreiða umsókn stefnda án tillits til frests, enda hafi umsókn hans þá verið neitað á röngum forsendum. Hann mótmælir því jafnframt að hann eigi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um kröfur sínar. III. Stefndi hefur ekki við meðferð málsins fyrir Hæstarétti tilgreint hverjir þeir hagsmunir séu, sem hann geti haft af því að fá úrlausn um kröfur sínar. Hann hefur heldur ekki gert í máli þessu kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu áfrýjanda, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991, sem honum hefði verið unnt, eftir atvikum sem varakröfu. Heimildir áfrýjanda voru tímabundnar, svo sem áður er rakið. Gæti umfjöllun hans nú um umsókn stefnda ekki leitt til annars en synjunar á þeirri forsendu. Að þessu virtu verður ekki fallist á að stefndi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um kröfur sínar, svo sem þær eru úr garði gerðar. Verður málinu því vísað frá héraðsdómi í samræmi við aðalkröfu áfrýjanda. Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Málinu er vísað frá héraðsdómi. Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 31. mars 1998. Ár 1998 þriðjudaginn 31. mars er á dómþingi Héraðsdóms Reykjavíkur sem háð er í Dómhúsinu við Lækjartorg af Allani Vagni Magnússyni, héraðsdómara, kveðinn upp dómur í málinu nr. E-4213/1997 Vinnslustöðin hf. gegn Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Mál þetta, sem dómtekið var 3. mars sl. er höfðað með stefnu birtri 15. september sl. Stefnandi er Vinnslustöðin hf., kt. 700269-3299, Hafnargötu 2, Vestmannaeyjum Stefndi er Þróunarsjóður sjávarútvegsins, kt. 410794-2689, Suðurlandsbraut 4, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi: 1. Að viðurkennt verði með dómi, að sú vinnuregla sem stefndi hefur sett þess efnis, að aðili sem óskar eftir kaupum stefnda á fiskvinnslustöðvum til úreldingar á grundvelli 9. gr. laga nr. 92/1994 og reglugerð nr. 7/1996 um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, verði að finna kaupanda að viðkomandi húsnæði af stefnda, áður en stefndi tekur ákvörðun um kaupin, og að kaupandinn muni stunda óskylda starfsemi í húsnæðinu, sé ólögmæt. 2. Að stefnda verði gert að afgreiða umsókn stefnanda um úreldingu eftirtalinna fiskvinnsluhúsa dags. 26.09.1996, þrátt fyrir að stefnandi hafi ekki fundið kaupanda að húsnæðinu: Ægisgata 1, frystihús Ægisgata 2, frystihús og geymslur Garðavegur 12, frystihús og geymslur Hlíðarvegur 3 3. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að mati réttarins. Dómkröfur stefnda eru þær að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Krafist er málskostnaðar úr hendi stefnda samkvæmt málskostnaðarreikningi. Þess er einnig krafist að málskostnaður skuli bera dráttarvexti 15 dögum frá dómsuppsögu í samræmi við III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Með úrskurði dómsins sem kveðinn var upp 14. janúar sl. var kröfu stefnda um frávísun máls þessa hafnað. Málsatvik. Með bréfi dags. 17. nóvember 1995 sótti framkvæmdastjóri stefnanda um úreldingu á fasteignum sem notaðar höfðu verið til fiskvinnslu í Vestmannaeyjum undanfarin 45 ár að því er segir í erindinu. Um var að ræða eftirtaldar fasteignir: Í bréfinu segir að markmið fyrirtækisins með því að úrelda eignir þessar sé að ná fram aukinni hagræðingu í vinnslu. Samkvæmt útreikningum ætti að nást um 80 milljóna hagræðing í rekstri með þessum aðgerðum. Stefnt væri að því að koma allri vinnslu fyrirtækisins fyrir á einum stað, en það myndi auka hagræðingu, bæta nýtingu og stuðla að frekari vinnslu afla sem bærist inn í fyrirtækið. Þá segir að ekki verði dregið úr afkastagetu við frystingu á uppsjávarfiski með breytingunni, en ætlunin sé að hagræða vinnslunni á þann hátt að hefðbundin bolfiskfrysting verði nánast aflögð. Stefnan hafi verið sett á aukningu á framleiðslu á neytendapökkuðum afurðum en mikill vöxtur hafi verið í þeirri vinnslu hjá fyrirtækinu undanfarin ár. Sú vinnsla þurfi sífellt minna rými með aukinni tæknivæðingu. Hinsvegar verði vinnslu haldið áfram á hefðbundnum bolfiski að Hafnargötu 2 eftir sem áður, en auk þess yrði öll sérvinnsla og vertíðarbundin vinnsla flutt þangað á næsta ári. Fasteignirnar hefðu komist í eigu stefnanda við samruna Vinnslustöðvarinnar hf, Fiskiðjunnar hf og Fiskimjölsverksmiðjunnar hf. í upphafi árs 1992. Ljóst sé að með síminnkandi aflaheimildum í bolfiski sé ekki þörf á öllu þessu húsnæði til hefðbundinnar vinnslu. Húsnæðið geti hentað undir margvíslega starfsemi og rætt hefði verið við bæjaryfirvöld í Vestmannaeyjum vegna þessa. Þar á bæ væru menn að leita leiða til þess að finna húsnæðinu tilgang ef svo færi að umsóknin yrði samþykkt. Loks segir að stefndi sé einn helsti veðhafi á eftirtöldum fasteignum. Telji forsvarsmenn stefnanda að það samrýmist reglum um sjóðinn að kaupa eignir sem þessar til úreldingar og vilji vita sem fyrst hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til þess að svo megi verða. Framkvæmdastjóri stefnanda skrifaði stefnda bréf dagsett 26. september 1996, vísar til ofangreinds bréfs og þess að stefndi hefði hafnað beiðninni frá 17. nóvember árið áður á þeim forsendum að stefnandi yrði að finna kaupendur að eignunum áður. Í bréfinu er sótt um úreldingu á eftirgreindum fasteignum á nýjan leik frá og með áramótum 1996-1997. Þetta séu svokölluð Eyjabergshús, en sótt sé um úreldingu þeirra án véla eða tækja. Ennfremur er sótt um úreldingu á eftirtöldum fasteignum sem yrðu rýmdar 1. maí 1997: Hér sé um að ræða Fiskiðjuhúsin og að einnig sé gert ráð fyrir því að vélar og tæki yrðu fjarlægð úr húsunum fyrir afhendingu. Ástæða umsóknarinnar segir bréfritari að sé einkum fjórþætt. Í fyrsta lagi séu fordæmi fyrir því að stefndi kaupi fasteignir án þess að fyrri eigendur hafi fundið nýjan kaupanda. Í öðru lagi sé farið að greiða til sjóðsins gjald af fiskvinnsluhúsum og því eðlilegt að sjóðurinn kaupi umfram afkastagetu úr greininni. Í þriðja lagi séu skip keypt og ekki þurfi að finna þeim nýja kaupendur. Lítið mál sé að rífa húsin til þess að koma í veg fyrir notkun í fiskvinnslu í framtíðinni. Í fjórða lagi sé stefnandi að hagræða í rekstri, koma allri vinnslu fyrir á einum stað, draga úr afkastagetu í hefðbundnum bolfiski en þróa vinnslu í átt til framleiðslu á frekar unnum afurðum. Þá segir í bréfinu að Vinnslustöðin standi á krossgötum hvað framleiðslu varði. Mörkuð hafi verið stefna til framleiðslu á frekar unnum afurðum og til þess að svo megi takast þurfi að fjárfesta í húsnæðinu sem fyrir sé til þess að mæta kröfum erlendra kaupenda sem og ESB. Fasteignir sem nú séu nýttar séu óþarfar og fyrirtækinu einungis fjötur um fót ef mögulegt eigi að vera að efla landvinnslu og auka vöru og markaðsþróun í fyrirtækinu. Telji stefnandi því eðlilegt að stefndi aðstoði fyrirtækið á þeirri leið sem mörkuð hafi verið. Tilgangur stefnda sé meðal annars að efla það starf sem stefnandi var í þá. Landvinnsla standi höllum fæti en stefnandi telji að með aukinni markaðssókn, breyttri framleiðslu,leiðslu og aukinni tæknivæðingu megi snúa vörn í sókn. Enn skrifaði stefnandi stefnda bréf 6. nóvember 1996 í framhaldi af fyrra bréfi og kemur þar fram að stjórnir stefnanda og Meitilsins hf hefðu samþykkt samrunaáætlun sem geri ráð fyrir því að félögin sameinist undir merkjum Vinnslustöðvarinnar hf, og gildi sameiningin frá 1. september 1996. Telji stefnandi að þessi aðgerð sem hafi að markmiði að auka arðsemi eininganna sé nægjanleg til þess að úreldingarstyrkur verði veittur til stefnanda. Stefnandi lýsti sig jafnframt reiðubúinn til að úrelda húsin með þeirra afkastagetu til frystingar sem þar sé til staðar. Verðmæti véla og tækja þyrfti að metast ef stefndi svaraði á jákvæðan hátt. Brýnt sé að stefnandi fengi svar við þessu erindi hið fyrsta því skipuleggja þyrfti framtíð húsanna með tilliti til svars frá sjóðnum. Er ítrekað að stefnandi telji engin tormerki á því að úrelda húsin ef ekki náist að selja þau eftir að þau eru komin í eigu stefnda. Þá væri mögulegt að Bæjarsjóður Vestmannaeyja vildi eignast húsnæði ef rétt verð væri í boði. Segir að lokum að stefnandi vonist eftir jákvæðum svörum við þessu bréfi og bréfinu frá 26. september 1996 hið allra fyrsta. Stefndi ritaði stefnanda bréf dagsett 2. maí 1997 um umsókn stefnanda um úreldingu fiskvinnsluhúsa að Garðavegi 12, Hlíðarvegi 3 og Ægisgötu 1 og 2. Segir í bréfi þessu að stjórn stefnda hefði tekið á móti umsókn stefnanda um úreldingu húsanna. Ekki hafi verið tekin ákvörðun um úreldinguna þar sem skilyrði stjórnar Þróunarsjóðs um að stefnandi hefði fundið kaupanda til að kaupa eignina af stjórn Þróunarsjóðs hafi ekki verið fullnægt. Af þessu tilefni benti stefndi á að frestur til að ganga frá afgreiðslu umsókna um úreldingu fiskvinnsluhúsa væri til 31. maí 1997 og jafnframt ítrekaði hann skilyrði sitt um það að einungis væri hægt að samþykkja umsóknir þar sem umsækjandi hefði fundið kaupanda til að kaupa eignina af stjórn stefnda á viðunandi verði. Framkvæmdastjóri stefnanda skrifaði stefnda bréf dagsett 18. maí 1997 þar sem hann kvaðst ekki geta sætt sig við skilyrði þau er stefndi setti og tilkynnti að hann myndi fela málið í hendur lögfræðings stefnanda. Að lokum er þess farið á leit að stefndi breyti fyrri ákvörðun og kaupi húsin af stefnanda. Lögmaður stefnanda skrifaði stefnda 30. maí 1997 og mótmælti því að heimild væri til þess að setja ofangreint skilyrði og krafðist þess að fallist væri á umsókn stefnanda um úreldingu. Jafnframt var þess krafist að stefndi gerði skriflega grein fyrir þeim laga- og reglugerðarákvæðum sem stjórn stefnda byggði vinnureglur sínar á. Með bréfi dagsettu 9. júní 1997 svaraði stefndi þessu erindi lögmanns stefnanda og komu í því bréfi fram þau sjónarmið stefnda sem rakin eru síðar í dómi þessu þegar getið er málsástæðna og lagaraka aðila. Þá skrifaði stefndi stefnanda bréf dagsett 6. júní 1997 þar sem stefnanda er tilkynnt að stjórn stefnda hefði samþykkt að óska eftir breytingu á 2. mgr. 16. gr. reglugerðar nr. 8/1997 um Þróunarsjóð sjávarútvegsins á þá leið að framlengja frest til afgreiðslu á umsóknum um kaup sjóðsins á fiskvinnslustöðvum til 1. september 1997. Segir síðan að umsækjendur geti óskað skriflega eftir framlengingu á fresti og að beiðni skyldi berast stefnda fyrir 27. júní 1997 að öðrum kosti falli umsóknin niður. Með bréfi dagsettu 12. júní 1997 óskaði lögmaður stefnanda eftir framlengingu afgreiðslufrests umsóknar stefnanda í samræmi við það sem fram kom í bréfi stefnda frá 6. júní 1997. Lögð hefur verið fram fundargerð stjórnar stefnda frá 28. desember 1994. Á þeim fundi voru samþykktar vinnureglur fyrir stjórn stefnda í 6 greinum. Í 3. gr. vinnureglna þessara segir: „Að jafnaði mun Þróunarsjóður aðeins kaupa fasteign til þess að endurselja hana til aðila sem hyggst nota hana til annars en fiskvinnslu. Hinn endanlegi kaupandi þarf þó að finnast áður en stjórn Þróunarsjóðs tekur ákvörðun um kaup á fasteigninni.” Málsástæður og lagarök. Stefnandi byggir á því að vinnuregla stefnda um að umsækjendum beri að að finna kaupanda að viðkomandi húsnæði sé ekki í samræmi við tilgang laga nr. 92/1994 um Þróunarsjóð sjávarútvegsins og reglugerð nr. 7/1996 og feli í sér ólögmæta íþyngjandi reglu og sé auk þess brot á jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Reglugerð um Þróunarsjóð sjávarútvegsins nr. 7/1996 gildi um atvik það sem til umfjöllunar er hér. Í 12. og 13. gr. reglugerðarinnar sé að finna ákvæði um kaup á fiskvinnslustöðvum. Hvorki sé í þágildandi ákvæðum laga um Þróunarsjóð sjávarútvegsins (9. og 10. gr.), né í framangreindri reglugerð nr. 7/1996 að finna ákvæði sem leggi þær skyldur að umsóknaraðila um úreldingu á fiskvinnsluhúsum að honum beri að finna kaupenda að fasteignum af stefnda. Í 13. gr. reglugerðarinnar komi fram að stjórn stefnda skuli leitast við að selja fasteignir sem sjóðurinn eignast til óskyldrar starfsemi. Hafi ætlunin verið að skylda umsóknaraðila sjálfa til að sjá um að finna kaupendur að úreltum fiskvinnsluhúsum, hefði þeim málum verið skipað þannig í lögum eða reglugerð. Þetta hafi ekki verið gert, þvert á móti sé gert ráð fyrir því í reglugerð að stefndi sjálfur skuli leitast við að selja þær eignir sem hann eignast. Stefnandi mótmælir því að nokkur heimild sé fyrir framangreindu skilyrði sjóðsins, enda sé ljóst að víða um land geti verið nánast ómögulegt að finna kaupanda að slíkum eignum, sérstaklega ef það sé gert að skilyrði að eignirnar verði notaðar í annað en fiskvinnslu. Slíkar reglur feli því eðli málsins samkvæmt í sér ólögmætt brot á jafnræðisreglu, þar sem möguleikar á úreldingu fiskvinnsluhúsa séu mismunandi eftir því hvar menn séu búsettir á landinu. Stefnandi vísar til laga nr. 92/1994 um Þróunarsjóð sjávarútvegsins og reglugerðar nr. 7/1996 um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Af hálfu stefnda er bent á, að fulljóst sé að fjárheimildir stefnda nægi engan veginn til þess að orðið verði við óskum allra þeirra sem reka fiskvinnslu og fari fram á stefndi kaupi allar þær fasteignir sem fiskverkendur vilji úrelda. Því hafi sjóðurinn þurft að velja og hafna umsóknum. Það sé henni rétt og skylt enda segi í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 92/1994 að kaup á fasteignum fiskvinnslustöðva fari eftir ákvörðun stjórnar sjóðsins á hverjum tíma. Við mat á því hvort fest séu kaup á fasteign þurfi að líta til margra þátta en sjóðnum sé ekki á nokkurn hátt skylt að kaupa fiskvinnslustöðvar sem honum séu boðnar til kaups. Ekki sé sjóðstjórn settar neinar verklagsreglur í reglugerð og hafi hún því sjálf mótað sér þær innan þess ramma sem lög nr. 92/1994 og reglugerð nr. 7/1996 setji. Verklagsreglur hafi verið samþykktar á fundi stjórnar stefnda 28. desember 1994. Í því sambandi hefði stjórnin ákveðið að umsókn um kaup á fasteign skyldi því aðeins tekin til afgreiðslu að umsækjandi hefði fundið einhvern þann aðila sem stundi óskyldan rekstur sem reiðubúinn væri að kaupa fasteignina aftur af sjóðnum. Þessi regla fari ekki í bága við neinar skráðar eða óskráðar réttarreglur og sé í samræmi við 2. mgr. 10. gr. laga nr. 92/1994. Hún hafi verið í gildi allt frá því í desember 1994 og gilt jafnt um alla umsækjendur. Verklagsreglur stjórnar hafi verið samdar í samráði við sérfræðinga, bæði í þjónustu sjóðsins og innan sjávarútvegsráðuneytisins. Þá er því haldið fram að tilgangi laganna um Þróunarsjóð sjávarútvegsins verði best náð með hyggilegri meðferð fjármuna og framangreint skilyrði stuðli að því enda ljóst að fjármunir sjóðsins hrökkvi engan veginn til þess að úrelda öll þau fiskvinnsluhús sem hægt væri að leggja af. Þá er á því byggt að ekki felist ólögmæt íþyngjandi regla í skilyrðinu enda þótt það komi niður á þeim sem ekki uppfylli það. Skilyrði þetta sé fullkomlega lögmætt. Með úreldingu sé stefnt að því að eigandi fiskvinnsluhúss sem sé úrelt fái svo mikinn styrk að sjóðurinn fái um það bil 88% úreldingarverðsins til baka með sölu til þriðja aðila. Í athugasemdum við 9. gr. laga nr. 92/1994 segi að að við mat á því hvort stjórnin kaupi fasteignir þurfi að taka tillit til margra þátta sem séu þó ekki nefndir að því undanskildu að kaupin leiði til betri rekstrarskilyrða fyrir þær fiskvinnslustöðvar sem haldi áfram rekstri. Að öðru leyti sé valdið framselt til sjóðsstjórnar sem sé falið frjálst mat og hafi fulla heimilt d til að setja sér málefnalegar verklagsreglur til að styðjast við. Sjóðnum sé ætlað það hlutverk að selja þær eignir sem hann kaupi til aðila í óskyldum rekstri og umrætt skilyrði geri það kleift. Ella megi ætla að sjóðurinn þyrfti alfarið að bera áhættuna af mögulegri sölu eignanna, sem myndi leiða til mun lakari fjárhagsstöðu þessa málaflokks. Um þá málsástæðu stefnanda að skilyrðið leiði til þess að jafnræðisregla stjórnsýslulaga sé brotin segir stefndi að þau skilyrði sem stjórn stefnda hafi sett hafi ætíð verið látin ganga jafnt yfir alla umsækjendur. Þau séu málefnaleg og engan vegin til þess fallin að stuðla að ójafnræði meðal umsækjenda. Vera kunni að ytri aðstæður svo sem eftirspurn og framboð á fasteignum eða búsetuskilyrði almennt leiði til misjafnrar aðstöðu umsækjenda. Verði stefnda á engan hátt kennt um það. Slíkar aðstæður séu stöðugum breytingum undirorpnar og ógerlegt fyrir stefnda að starfa ef taka ætti mið af þeim við mótun starfsreglna og afgreiðslu umsókna. Samanburður við reglur um úreldingu fiskiskipa eigi ekki við hér vegna þess að stefnda sé skylt að veita styrk til úreldingar fiskiskipa að öðrum lagaskilyrðum uppfylltum. Hins vegar hafi stefnda ekki verið skylt að kaupa fiskvinnslustöðvar, einungis heimilt. Frjálst mat stefnda á grundvelli starfsreglna hafi ráðið því hvort af kaupum varð. Forsendur og niðurstaða. Stefndi er stjórnsýslunefnd og um ákvarðanir hennar og málsmeðferð gilda ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og almennar reglur stjórnsýsluréttarins sbr. 1. og 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Hér að framan eru rakin bréfaskipti aðila þar sem greinilega kemur fram hvaða áform stefnandi hafði um breytingar í rekstri sínum sem leiða ættu til hagræðingar. Kemur þar fram að forsenda fyrir því að þau kæmust til framkvæmda væri m.a. að fiskvinnsluhús þau er þar greinir yrðu seld. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 92/1994 um Þróunarsjóð sjávarútvegsins sem í gildi voru er atvik málsins gerðust skyldi hlutverk sjóðsins vera að stuðla að aukinni arðsemi í sjávarútvegi. Í því skyni skyldi sjóðurinn kaupa fiskvinnslustöðvar og framleiðslutæki þeirra og greiða styrki vegna úreldingar fiskiskipa til að draga úr afkastagetu í sjávarútvegi. Í 1. mgr. 9. gr. laganna segir að sjóðnum sé heimilt til ársloka 1996 að kaupa fiskvinnslustöðvar og framleiðslutæki þeirra í því skyni að auka arðsemi fiskvinnslu í landinu. Í 12. gr. reglugerðar nr. 7/1996 frá 11. janúar 1996 sem sett er með stoð í lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins segir í 1. mgr. að í því skyni að stuðla að aukinni arðsemi fiskvinnslu í landi og minnkun afkastagetu hennar sé stjórn Þróunarsjóðs sjávarútvegsins heimilt til ársloka 1996 að kaupa fiskvinnslustöðvar og framleiðslutæki sem kunna að vera í þeim fasteignum. Í 2. mgr. segir að þegar metið er hvort festa skuli kaup á fasteignum fiskvinnslustöðva skuli sérstaklega haft í huga að kaupin leiði til betri rekstrarskilyrða þeirra fiskvinnslustöðva sem haldi áfram rekstri. Samkvæmt þessum ákvæðum bar stjórn stefnda að leggja mat á það hvort hugsanleg kaup á fiskvinnslustöðvum leiddu til betri rekstrarskilyrða hjá umsækjendum. Það að gera að skilyrði að umsækjendur hefðu fengið kaupendur að eignum áður en stjórn stefnda tók umsóknir þeirra til afgreiðslu leiddi til þess að skyldubundið mat stjórnvalds varð ekki framkvæmt. Með því að svo varð ekki gert varð ekki jafnræði með þeim aðilum í fiskvinnslu sem hugðust láta á það reyna hvort þeir uppfylltu þau skilyrði laga og reglugerðar sem hér að framan er lýst. Verður því fallist á það með stefnanda að umrædd verklagsregla sé andstæð jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og því ólögmæt. Þá er það að athuga að efni verklagsreglunnar er beinlínis í andstöðu við tilgang löggjafar þeirrar sem stefndi átti að vinna eftir, vegna þess að ætla verður að umsækjendur sem ekki höfðu kaupanda að eignum hafi haft meiri þörf á atbeina stefnda til úreldingar en ella. Eins og hér háttar til þykir stefnandi hafa af því lögvarða hagsmuni að fá um það dómsorð að verklagsregla stefnda sé ólögmæt enda felur sú niðurstaða í sér að henni verður ekki beitt framvegis. Stefnandi hefur margsinnis borið erindi sitt um úreldingu fjögurra fiskvinnsluhúsa upp við stefnda án þess að fá það afgreitt þrátt fyrir það að formleg skilyrði hafi verið uppfyllt. Þykir stefnandi eiga af því lögvarða hagsmuni að fá afgreiðslu stefnda á erindi sínu enda þótt ákvæði um heimild til úreldingar fiskvinnslustöðva hafi verið felld úr lögum. Verður því sú krafa stefnanda að lagt verði fyrir stefnda að taka umsókn hans frá 26. september 1996 um úreldingu fjögurra fiskvinnsluhúsa tekin til greina. Eftir úrslitum málsins ber að gera stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem ákvarðast 400.000 krónur og er þá litið til reglna um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. Dómsorð: Sú vinnuregla stefnda, Þróunarsjóðs sjávarútvegsins, þess efnis, að aðili sem óskar eftir kaupum stefnda á fiskvinnslustöðvum til úreldingar á grundvelli 9. gr. laga nr. 92/1994 og reglugerð nr. 7/1996 um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, verði að finna kaupanda að viðkomandi húsnæði af stefnda, áður en stefndi tekur ákvörðun um kaupin, og að kaupandinn muni stunda óskylda starfsemi í húsnæðinu, er ólögmæt. Lagt er fyrir stefnda að afgreiða umsókn stefnanda Vinnslustöðvarinnar hf um úreldingu fiskvinnsluhúsa að Ægisgötu 1, Ægisgötu 2, Garðavegi 12 og Hlíðarvegi 3 í Vestmannaeyjum. Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 628/2015
Dómur Endurupptaka Stjórnsýslunefnd Stjórnarskrá Frávísun frá Hæstarétti
Með úrskurði endurupptökunefndar var fallist á beiðni H um endurupptöku dóms Hæstaréttar í máli nr. 356/2014. Niðurstaða nefndarinnar var reist á því annars vegar að héraðsdómur í málinu hafði ekki verið birtur fyrir H samkvæmt 156. gr., sbr. 3. mgr. 185. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og hins vegar að H hafði ekki undirritað yfirlýsingu um áfrýjun, sem bjó að baki áfrýjunarstefnu ríkissaksóknara, þótt gert hafði verið ráð fyrir því í texta hennar, en í stað þess hafði S, verjandi hans í héraði, ritað undir hana. Hefði yfirlýsingin þannig ekki fullnægt ákvæði 1. málsliðar 2. mgr. 199. gr. sömu laga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt endurupptökunefnd, sem samkvæmt 1. mgr. 34. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla væri sjálfstæð og óháð stjórnsýslunefnd, væru meðal annars með 215. gr. laga nr. 88/2008 fengin viðfangefni, sem vörðuðu úrlausn dómsmála, fengi það því ekki breytt að dómstólar ættu eftir meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar úrskurðarvald um ákvarðanir nefndarinnar. Yrði á þeim grunni að taka afstöðu til þess hvort lög hefðu með réttu staðið til þeirrar niðurstöðu sem endurupptökunefnd hafði komist að í úrskurði sínum. Talið var að störfum S sem verjanda H í héraði hefði lokið við uppkvaðningu héraðsdómsins, sbr. 5. mgr. 31. gr. laga nr. 88/2008. Á hinn bóginn yrði, að virtum samskiptum H og S í framhaldi af uppkvaðningu héraðsdóms, að líta svo á að H hefði veitt S umboð, sem félli undir ákvæði laga nr. 77/1998 um lögmenn, til að koma fram fyrir sína hönd gagnvart ríkissaksóknara og dómstólum vegna áfrýjunar dómsins. Gæta yrði að því að birting héraðsdóms fyrir ákærðum manni hefði þau áhrif ein að frestur hans samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008 til að lýsa yfir áfrýjun dómsins byrjar að líða við birtinguna, en af því markast um leið hvenær fyrst megi fullnægja ákvæðum dómsins um refsingu og önnur viðurlög, sbr. 4. mgr. 185. gr. sömu laga. Hefði ríkissaksóknara mátt líta svo á þegar yfirlýsing um áfrýjun í nafni H hefði borist, án þess að héraðsdómurinn hefði áður verið birtur fyrir honum samkvæmt 156. gr. laga nr. 88/2008, að H væri nægilega kunnugt um efni dómsins til að honum væri fært að taka ákvörðun um hvort hann myndi una honum eða áfrýja. Í framkvæmd við áfrýjun héraðsdóma í sakamálum hefði lengi tíðkast að telja lögmann bæran um að standa að yfirlýsingu til ríkissaksóknara um áfrýjun án þess að lögð væri fram sérstök yfirlýsing ákærða sjálfs um áfrýjun eða skriflegt umboð hans til lögmannsins í þessu skyni. Hefðu þau tilvik um árabil í raun verið í meiri hluta. Í því ljósi yrði að líta svo á að slíkt verk mætti í skilningi 2. mgr. 21. gr. laga nr. 77/1998 telja venjulegt til að gæta hagsmuna ákærðs manns fyrir dómi. Samkvæmt framansögðu hefðu því ekki að lögum verið skilyrði til að verða við beiðni H um endurupptöku málsins fyrir Hæstarétti. Þá var talið að með 3. mgr. 215. gr., sbr. 1. mgr. 214. gr. laga nr. 88/2008 hefði löggjafinn falið nefnd, sem heyrir undir framkvæmdarvald ríkisins, hlutverk sem gæti náð til þess að fella úr gildi úrlausnir dómstóla. Sú skipan væri andstæð meginreglu 2. gr. stjórnarskrárinnar og væri því lagaákvæðið, sem leiddi til hennar, ekki gild réttarheimild og yrði þess vegna ekki beitt. Samkvæmt því gæti úrskurður endurupptökunefndar ekki orðið til þess að fyrri dómur Hæstaréttar hefði fallið úr gildi. Af þeim sökum var málinu vísað frá Hæstarétti, en af því leiddi að dómur réttarins í máli nr. 356/2014 stóð í öllum atriðum óhaggaður.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Greta Baldursdóttir og Viðar MárMatthíasson og Guðrún Erlendsdóttir og Ingveldur Einarsdóttir settirhæstaréttardómarar. Með bréfi tilendurupptökunefndar 29. júlí 2015 leitaði ákærði eftir því að hæstaréttarmáliðnr. 356/2014, sem dómur var kveðinn upp í 30. apríl 2015, yrði endurupptekið. Nefndinvarð við þeirri beiðni 31. ágúst sama ár. Af því tilefni gaf ríkissaksóknari útfyrirkall 4. september 2015 vegna endurupptöku málsins sem birt var fyrirákærða og brotaþola.Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafistað ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing hans þyngd frá því sem húnvar ákveðin með hinum áfrýjaða dómi sem var kveðinn upp 11. apríl 2014. Ákærði krefst þess aðallega að málinuverði vísað frá Hæstarétti, til vara að hann verði sýknaður af kröfumákæruvaldsins, en að því frágengnu að refsing hans verði milduð.Brotaþoli, A, hefur ekki látið málið tilsín taka fyrir Hæstarétti.IMál þetta var höfðað meðákæru ríkissaksóknara 30. ágúst 2013, þar sem ákærða var gefið að sök að hafa brotiðgegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa 27.september 2010 slegið með hafnarboltakylfu í rúðu í vinstri framhurð nánar tiltekinnarbifreiðar, en brotaþoli hafi setið inni í henni í ökumannssæti. Hafi rúðanmölbrotnað og glerbrot þeyst í augu brotaþola með þeim afleiðingum að hann hafihlotið skurði á hornhimnu á báðum augum og augasteinn skaddast í öðru þeirra,en af þessu hafi hann blindast á öðru auga og sjón hans orðið 20% á hinu. Þegarbrotaþoli hafi svo stigið í framhaldi af þessu út úr bifreiðinni hafi ákærðislegið í öxl hans með kylfunni. Í ákæru var jafnframt greint fráeinkaréttarkröfu brotaþola, sem krafðist þess að viðurkennd yrðiskaðabótaskylda ákærða vegna tjóns af áverkum sem hann kvaðst hafa hlotið áframangreindan hátt.Í hinum áfrýjaða dómivar talið sannað að ákærði, sem neitaði sök, hafi gerst sekur um þá háttsemisem greindi í ákæru. Með því að ósannað þótti á hinn bóginn að ákærði hafi haftásetning til að valda brotaþola svo miklum áverkum á augum, sem raun varð á,var háttsemi ákærða að því leyti heimfærð til 219. gr. almennra hegningarlaga,en að öðru leyti var hún talin varða við 2. mgr. 218. gr. sömu laga. Var ákærðidæmdur til að sæta fangelsi í eitt ár, en fullnustu refsingarinnar frestaðskilorðsbundið í tvö ár. Jafnframt var viðurkennd skaðabótaskylda ákærða viðbrotaþola vegna líkamstjóns þess síðarnefnda og ákærða gert að greiðasakarkostnað að mestu leyti.Ríkissaksóknara barst 8.maí 2014 yfirlýsing um áfrýjun, sem nánar verður vikið að hér síðar, en ágrundvelli hennar leit hann svo á að ákærði skyti málinu til Hæstaréttar og gafþví til samræmis út áfrýjunarstefnu 12. maí 2014. Málsgögn bárust réttinum 2.janúar 2015, en sem fyrr segir felldi hann dóm á málið 30. apríl sama ár. Í dóminumvar staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða, svo og umeinkaréttarkröfu og sakarkostnað. Bæði brot ákærða voru á hinn bóginn talinvarða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing hans ákveðinfangelsi í átján mánuði og áfrýjunarkostnaður allur lagður á hann.Ákærði fór þess á leitvið endurupptökunefnd 29. júlí 2015 að málið yrði endurupptekið fyrirHæstarétti og færði hann fyrir þeirri beiðni tvær ástæður. Annars vegar vísaðiákærði til þess að hann hafi ekki verið viðstaddur uppsögu dóms í héraði oghefði eins og atvikum var háttað því borið samkvæmt 3. mgr. 185. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála að birta dóminn fyrir honum eftir ákvæðum 156. gr.sömu laga. Það hafi ekki verið gert og gæti ekki staðist að dóminum hafi veriðáfrýjað án þess að hann hafi verið birtur ákærða, enda hafi dómurinn án birtingarekki réttaráhrif gagnvart honum. Hins vegar byggði ákærði á því að yfirlýsingum áfrýjun, sem bjó að baki áfrýjunarstefnu ríkissaksóknara 12. maí 2014, hafiekki uppfyllt ákvæði 1. málsliðar 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008.Yfirlýsingin hafi borið með sér að hún hafi verið send „til bráðabirgða“ ogstafaði ekki frá ákærða þótt „form hennar gerði ráð fyrir því“, en ekki hafimátt líta svo á að verjandi hans í héraði, sem ekki hafi veriðhæstaréttarlögmaður, hafi haft stöðuumboð til að áfrýja héraðsdóminum í þáguákærða. Hafi af báðum þessum ástæðum verið verulegir annmarkar á meðferðmálsins fyrir Hæstarétti. Þeir hafi haft áhrif á niðurstöðu málsins, enda hefðiað réttu lagi átt að vísa því frá Hæstarétti í stað þess að kveða upp efnisdóm.Væri því fullnægt skilyrðum til endurupptöku samkvæmt d. lið 1. mgr. 211. gr. og1. mgr. 215. gr. laga nr. 88/2008, eins og þeim var breytt með 4. og 8. gr.laga nr. 15/2013.Endurupptökunefnd tókafstöðu til beiðni ákærða með úrskurði 31. ágúst 2015. Þar var meðal annarsvísað til þess að hvorki hafi ákærði verið viðstaddur uppkvaðningu héraðsdómsné dómurinn verið birtur fyrir honum síðar, en gögn málsins bæru þó með sér aðhonum hafi verið kunnugt um niðurstöðu dómsins, hann hafi verið ósáttur viðhana og haft hug á að áfrýja. Þá hafi ákærði ekki undirritað yfirlýsingu umáfrýjun, þótt gert hafi verið ráð fyrir því í texta hennar, en þess í stað hafiverjandi ákærða í héraði ritað undir hana. Þar hafi verið tekið fram að frumrityfirlýsingarinnar yrði sent ríkissaksóknara þegar verjandanum bærist það, enþað hafi aldrei verið gert. Í úrskurðinum sagði síðan: „Þau lagaákvæði sem hérhefur verið fjallað um, 3. mgr. 185. gr., sbr. 156. gr. og 2. mgr. 199. gr.laga um meðferð sakamála kveða afdráttarlaust á um að dómfelldi komi sjálfur aðmálum, við birtingu dóms og við yfirlýsingu um áfrýjun, þar með taliðyfirlýsingu um hvern hann óski eftir að fá skipaðan sem verjanda eða hvort hannhafi hug á að verja sig sjálfur. Kveðið er á um það sérstaklega á hvern mátabregða má frá því að birta dóm fyrir dómfellda. Þá gera lög ekki ráð fyrir aðstöðuumboð lögmanns eitt og sér dugi til að lýsa yfir áfrýjun. Hér er að matiendurupptökunefndar um slík grundvallarréttindi að ræða að það verður að verahafið yfir allan vafa að dómfellda sé kunnugt um efni dóms svo honum sé unnt aðtaka upplýsta afstöðu til dómsniðurstöðu, hvort henni skuli una eða æskjaáfrýjunar. Þá má enginn vafi leika á vilja dómfellda til áfrýjunar, í hvaðaskyni áfrýjað er né á því hvern hann kýs til að gæta hagsmuna sinna fyrirHæstarétti. Öll þess atriði eru órjúfanlegur þáttur í réttlátri málsmeðferðfyrir dómi, sbr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 og70. gr. Stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Fyrirliggjandi eru í málinu gögnsem gefa til kynna að endurupptökubeiðanda hafi verið kunnugt um dóm héraðsdómsog hafi haft hug á áfrýjun. Í ljósi þess hve afdráttarlaust er kveðið á umframkvæmd birtingar, tilkynningu um áfrýjun og tilnefningu verjanda ef um slíkaá að vera að ræða, nægja þessar vísbendingar á hinn bóginn ekki gegn mótmælumendurupptökubeiðanda til þess að fullyrt verði að ákvæðum laga sé fullnægt íþessum efnum. Með vísan til framangreindra ágalla er lúta bæði að birtingu ogáfrýjun dóms héraðsdóms er óhjákvæmilegt að telja að skilyrði d-liðar 211. gr.laga um meðferð sakamála sé fullnægt, að verulegir gallar hafa verið á meðferðmáls þannig að áhrif hafi haft á niðurstöðu þess. Sýnist í þessum efnumáhorfsmál hvort efnisdómur hefði verið lagður á málið ef komið hefði til umfjöllunarfyrir Hæstarétti að dómur héraðsdóms hafi hvorki verið birtur né yfirlýsing frádómfellda um áfrýjun lægi fyrir. Ber því með vísan til alls ofanritaðs aðfallast á endurupptöku dóms í hæstaréttarmáli nr. 356/2014 sem kveðinn var uppí Hæstarétti Íslands 30. apríl 2015.“IIÞegar héraðsdómur ímálinu var kveðinn upp á dómþingi 11. apríl 2014 var sótt þing af hálfuákæruvaldsins, en hvorki af hálfu ákærða né brotaþola. Eftir uppsögu dómsinsvar fært í þingbók að lögreglu yrði falið að birta hann. Síðdegis sama dagsendi verjandi ákærða í héraði, Stefán Karl Kristjánsson, sem þá varhéraðsdómslögmaður, tölvubréf til ákærða, sem mun á þeim tíma hafa veriðbúsettur í Noregi. Í bréfinu var því fyrst lýst að lögmaðurinn hafiárangurslaust reynt að ná símsambandi við ákærða, en síðan var greint frá þvíað dómur hafi gengið í málinu þá um morguninn og að hann fylgdi með bréfinu.Kvaðst lögmaðurinn mundu hafa viljað ræða við ákærða um niðurstöðuna, en hann hafiverið sakfelldur fyrir líkamsárás, þó þannig að talið væri sannað að hann hafiekki haft ásetning til að valda því tjóni sem varð. Ákærði hafi fengið „12mánaða dóm“, sem væri að fullu bundinn skilorði til tveggja ára, þannig aðrefsing félli niður að þeim tíma liðnum ef ákærði gerði ekkert af sér. Þá væriviðurkennd skaðabótaskylda ákærða við brotaþola, sem gæti á þeim grunni höfðaðskaðabótamál gegn honum. Ítrekaði lögmaðurinn síðan að dómurinn fylgdi meðbréfinu og tók fram að hann gæti svarað spurningum ákærða „strax eftirhelgina“, en ákærði ætti þrjá möguleika þegar honum „verður birtur dómurinn meðformlegum hætti“, í fyrsta lagi að una dómi, í öðru lagi að lýsa yfir áfrýjunog í þriðja lagi að taka frest, en hann væri „í 28 daga frá því að þér erbirtur dómurinn.“Ákærði sendi lögmanninumtölvubréf 5. maí 2014 með yfirskriftinni: „Áfríun“. Meginmál bréfsins varsvohljóðandi: „sæll þarft þú ekki að senda mér gögn til að skrifa undir þaðtekur mig tíma að finna skanna til að senda á hér og senda til baka tíminnlíður svo fljótt 28 dagar að verða búnir“. Aftur sendi ákærði tölvubréf tillögmannsins 7. maí 2014 með sömu yfirskrift, en þar sagði: „sendu mér gögn tilað áfria málinu“. Lögmaðurinn svaraði ákærða síðar sama dag með svohljóðanditölvubréfi: „Þar sem ekki er búið að birta þér dóminn þá getur þú veriðrólegur. En áfrýjunaryfirlýsing kemur til þín á morgun.“ Þessu svaraði ákærðium hæl með tölvubréfi, þar sem hann baðst afsökunar, kvaðst hafa verið orðinnstressaður og þakkaði lögmanninum fyrir. Lögmaðurinn sendi síðan ákærðatölvubréf 8. maí 2014, þar sem sagði: „Hér er áfrýjunaryfirlýsingin. Kvittaðuundir og sendu mér hana svo til baka skannaða og einnig í pósti“. Síðar samadag sendi lögmaðurinn tölvubréf til skrifstofu ríkissaksóknara og sagði þar aðmeðfylgjandi væri „áfrýjunaryfirlýsing Hannibals Sigurvinssonar“, en óskað værieftir að móttaka bréfsins yrði staðfest.Ætla verður aðyfirlýsing um áfrýjun, sem lögmaðurinn vísaði til í tölvubréfinu til ákærða 8.maí 2014, hafi verið samhljóða þeirri, sem lögmaðurinn sendi samkvæmtframansögðu til ríkissaksóknara sama dag, en sú yfirlýsing var meðal gagnamálsins við upphaflega meðferð þess fyrir Hæstarétti. Yfirskrift skjalsins var:„Yfirlýsing um áfrýjun“ og hljóðaði meginmál þess svo: „Ég undirritaður,Hannibal Sigurvinsson ... með aðsetur í Noregi, lýsi því yfir, að ég áfrýja tilHæstaréttar Íslands dómi Héraðsdóms Reykjaness í málinu nr. S-770/2013:Ákæruvaldið gegn Hannibal Sigurvinssyni, uppkv. 11. apríl 2014 af JóniHöskuldssyni, héraðsdómara, Kristni Halldórssyni, héraðsdómara og GuðmundiViggóssyni, augnlækni. Með dómi var ég sakfelldur og dæmdur í fangelsi í tólfmánuði, skilorðsbundið í tvö ár, og dæmdur til greiðslu alls sakarkostnaðar. Þávar viðurkennd bótaskylda vegna líkamstjóns brotaþola, A. Dómur hefur ekkiverið birtur mér með lögformlegum hætti, en ég hef fengið hann í hendur. Ég uniekki sakfellingu og áfrýja dómi til að fá henni hnekkt. Dómi er áfrýjað,aðallega, til þess að fá dóm ómerktan og málinu vísað til héraðsdóms, til vara,til endurskoðunar á niðurstöðum á beitingu réttarreglna og mati á sönnunargildiframburða, en til þrautavara, til mildunar refsingar. Þá er ennfremur niðurstöðumdóms um viðurkenningu á óskiptri bótaskyldu gagnvart brotaþola, A, áfrýjað,aðallega, til frávísunar, en til vara, til lækkunar óskertra bóta. Um áfrýjuner vísað til a-; b-; c- og d-liða 196. gr. sakamálalaga nr. 88/2008. Vilji minner að Kristján Stefánsson, hrl. verði skipaður verjandi minn fyrir HæstaréttiÍslands.“ Neðan við þennan texta voru rituð í tveimur línum orðin: „Gert íNoregi,“ og „Virðingarfyllst“, en þar fyrir neðan var lína og undir hennivélritað nafn ákærða. Enn neðar á skjalinu sagði eftirfarandi: „Yfirlýsing þessier send Hæstarétti að beiðni Hannibals á grundvelli heimildar undirritaðs.Frumrit verður sent Ríkissaksóknara um leið og það berst skrifstofu okkar.“Þennan síðastgreinda texta undirritaði Stefán Karl Kristjánsson héraðsdómslögmaður8. maí 2014 „F.h. ákærða“, en neðst á skjalinu kom fram að því væri beint tilríkissaksóknara.Við meðferð málsinsfyrir Hæstarétti hefur ekki legið fyrir önnur yfirlýsing um áfrýjun en sú semað framan var lýst. Áfrýjunarstefna, sem ríkissaksóknari gaf sem fyrr segir út12. maí 2014 á grundvelli yfirlýsingarinnar, var ekki birt fyrir ákærða, endaekki þörf á því, sbr. 3. mgr. 201. gr. laga nr. 88/2008. Hún var á hinn bóginn birtfyrir brotaþola 15. maí 2014 og send Hæstarétti með bréfi ríkissaksóknara 21. samamánaðar, þar sem fram kom að ákærði hafi óskað eftir að Kristján Stefánssonhæstaréttarlögmaður yrði skipaður verjandi sinn fyrir réttinum, auk þess semtekið var fram hver myndi flytja málið af hálfu ákæruvaldsins. Hæstirétturskipaði ákærða verjanda í samræmi við þetta 23. maí 2014. Hvorki verður séð afgögnum málsins að frekari bréfaskipti hafi orðið um áfrýjun héraðsdómsins fyrren eftir að dómur Hæstaréttar í málinu var kveðinn upp 30. apríl 2015 né aðvikið hafi verið að atriðum í tengslum við hana í málatilbúnaði aðila viðupphaflega meðferð málsins fyrir réttinum.Í málinu liggur fyrir tölvubréf9. júlí 2015 frá núverandi verjanda ákærða til Stefáns Karls Kristjánssonar,sem þá var orðinn hæstaréttarlögmaður. Í bréfinu kom fram að ákærði hafi lýstþví að hann hafi verið í sambandi við Stefán um hugsanlega áfrýjun eftir aðhéraðsdómur gekk í málinu 11. apríl 2014, en Stefán hafi sagt að ekki þyrfti aðtaka ákvörðun um áfrýjun fyrr en dómurinn hefði verið birtur fyrir ákærða. Hafiákærði af þessum sökum ekki óskað eftir því að Stefán áfrýjaði héraðsdóminum ogaldrei hafi verið minnst á að Kristján Stefánsson hæstaréttarlögmaður yrðiverjandi ákærða fyrir Hæstarétti. Eftir þetta hafi tíminn liðið „án þess aðnokkuð bólaði á birtingu dómsins“ og hafi ákærði smám saman hætt að hugsa ummálið. Í byrjun maí 2015 hafi hann á hinn bóginn komist „að því fyrir tilviljunað dómur hefði fallið í Hæstarétti.“ Honum hafi verið „eðlilega illa brugðið ogekki bætti úr að niðurstaðan var mjög óhagstæð fyrir hann miðað við fyrri dóm.“Í bréfinu var síðan vikið að yfirlýsingunni um áfrýjun, sem Stefán undirritaðisamkvæmt áðursögðu 8. maí 2014, og tekið fram að eftir frásögn ákærða hafiStefán ekki haft „umboð eða heimild frá honum til að áfrýja umræddu máli.“ Varskorað á Stefán að afhenda yfirlýsinguna um áfrýjun með undirritun ákærða, svoog afrit „heimildar“ frá ákærða sem Stefán hafi vísað til í texta viðundirskrift sína undir yfirlýsinguna.Stefán Karl Kristjánssonsvaraði framangreindu tölvubréfi samdægurs og kvað „tölvupóstsamskipti vegnamála Hannibals“ fylgja svarinu. Í þeim mætti sjá bréfaskipti hans og ákærðadagana 5. til 8. maí 2014, þar sem fram kæmi vilji ákærða til að áfrýjahéraðsdóminum, að hann ætti erfitt með að fá aðgang að svonefndum skanna til aðtaka tölvutæka mynd af áfrýjunaryfirlýsingunni með undirritun sinni og að nafnKristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns hafi komið fram sem verjandi ákærðafyrir Hæstarétti. Kvaðst Stefán hafa sent „áfrýjun hans“ til ríkissaksóknara„þar sem vilji hans er að áfrýja málinu.“ Þetta hafi verið gert vegna vandkvæðaákærða við að gera þetta sjálfur „en í fullu samráði við hann eftir samtöl viðhann.“ Þá var þess getið að ákærði hafi komið á skrifstofu Stefáns nokkrumsinnum eftir þetta, meðal annars vegna annars tiltekins málefnis, en ákærðahafi verið „ávallt kunnugt um að málið sætti áfrýjun.“ Einnig hafi þeir átt ísamskiptum í janúar 2015 um gagnaöflun í tengslum við skil greinargerðar fyrirHæstarétti og hafi ákærði verið „upplýstur um ástæður þess að við þurftumupplýsingar“. Loks var þess getið að ákærði virtist ekki hafa sent Stefáni undirritaðeintak af yfirlýsingunni um áfrýjun, en „vilji hans til áfrýjunar var skýr ogsettur fram skriflega og í samtölum okkar.“ Hafi ákærði jafnframt verið „allatíð upplýstur um að mál hans væri til vinnslu og að Kristján Stefánsson hrl.myndi annast um málarekstur“, auk þess sem ákærði hafi haft „undir höndum áfrýjunaryfirlýsinguna.“IIIMeð lögum nr. 15/2013voru gerðar breytingar á lögum nr. 15/1998 um dómstóla, lögum nr. 91/1991 ummeðferð einkamála og lögum nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Samkvæmt 2. gr.laga nr. 15/2013 var nýrri grein, sem varð 34. gr., bætt í lög nr. 15/1998 ogeru þar ákvæði um endurupptökunefnd. Eftir breytingu, sem var gerð á þessarinýju grein með 35. gr. laga nr. 78/2015, er mælt svo fyrir í 1. mgr. hennar aðendurupptökunefnd sé sjálfstæð og óháð stjórnsýslunefnd sem taki ákvörðun um hvortheimila skuli endurupptöku máls sem dæmt hefur verið í héraði eða fyrirHæstarétti. Samkvæmt 3. mgr. 34. gr. laga nr. 15/1998 sitja í endurupptökunefndþrír aðalmenn, einn tilnefndur af Hæstarétti, annar tilnefndur af dómstólaráðiog sá þriðji kosinn af Alþingi, en hver nefndarmaður er síðan skipaður afinnanríkisráðherra til sex ára í senn, sbr. 4. mgr. sömu lagagreinar. Í 6. mgr.hennar er mælt fyrir um að meiri hluti nefndarinnar taki ákvarðanir hennar, þærskuli rökstuddar og birtar opinberlega eftir að þær hafi verið kynntar aðilummáls. Þá er í 7. mgr. tekið fram að ákvörðun nefndarinnar um að hafna beiðni umendurupptöku sé endanleg og verði henni ekki skotið til dómstóla. Samkvæmt 2.mgr. 34. gr. fer um endurupptöku máls að öðru leyti eftir lögum um meðferðsakamála og lögum um meðferð einkamála.Í 211. gr. laga nr.88/2008 er kveðið á um heimildir til endurupptöku sakamáls, sem dæmt hefurverið í héraði án þess að dómi hafi verið áfrýjað til Hæstaréttar. Samkvæmt 1.mgr. 214. gr. sömu laga tekur endurupptökunefnd ákvörðun í slíkum tilvikum umhvort mál verði endurupptekið. Sé beiðni um endurupptöku tekin til greina skalfyrri dómur í málinu falla úr gildi, í heild eða að hluta, nema nefndin ákveðiað réttaráhrif hans haldist þar til nýr dómur hefur verið kveðinn upp. Í 215.gr. laganna eru ákvæði um endurupptöku sakamáls sem dæmt hefur verið íHæstarétti. Samkvæmt 1. mgr. þeirrar lagagreinar gilda sömu skilyrði fyrirendurupptöku máls í Hæstarétti og fram koma í 211. gr. laganna. Þá er í 3. mgr.215. gr. vísað til fyrrnefndrar 1. mgr. 214. gr. um ákvörðunendurupptökunefndar.Í 1. mgr. 34. gr. laganr. 15/1998 segir sem fyrr greinir að endurupptökunefnd sé sjálfstæð og óháðstjórnsýslunefnd. Þótt nefndinni, sem heyrir samkvæmt þessu undir framkvæmdarvaldríkisins, séu meðal annars með 215. gr. laga nr. 88/2008 fengin viðfangsefni,sem varða úrlausn dómsmála, fær það því ekki breytt að dómstólar eiga eftirmeginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar úrskurðarvald um ákvarðanirnefndarinnar. Verður á þeim grunni að taka afstöðu til þess hvort lög hafi meðréttu staðið til þeirrar niðurstöðu sem endurupptökunefnd komst að í úrskurðisínum 31. ágúst 2015 um endurupptöku þessa máls.IVSamkvæmt 2. mgr. 33. gr.laga nr. 88/2008 skal verjandi ákærða í sakamáli skipaður eða tilnefndur úrhópi lögmanna, en skipun verjanda við meðferð máls fyrir héraðsdómi fellursjálfkrafa úr gildi þegar dómur er kveðinn upp, sbr. 5. mgr. 31. gr. sömu laga.Gæti lögmaður hagsmuna ákærða í tengslum við sakamál að gengnum héraðsdómi, enán þess að lögmaðurinn hafi verið skipaður verjandi fyrir Hæstarétti eftiráfrýjun dómsins, sbr. 5. mgr. 201. gr. laga nr. 88/2008, er óhjákvæmilegt að lítasvo á að um þá hagsmunagæslu fari eftir ákvæðum laga nr. 77/1998 um lögmenn,svo og öðrum almennum reglum um störf þeirra. Í samræmi við það sem aðframan segir lauk störfum Stefáns Karls Kristjánssonar sem verjanda ákærðaþegar hinn áfrýjaði dómur hafði verið kveðinn upp 11. apríl 2014. Affyrrgreindum tölvubréfum, sem fóru milli ákærða og Stefáns 5. til 8. maí samaár, verður á hinn bóginn að líta svo á að ákærði hafi í framhaldi af þessumlokum starfa Stefáns sem verjanda veitt honum umboð sem lögmanni til að gætahagsmuna sinna gagnvart ríkissaksóknara og dómstólum með því að hlutast til umáfrýjun dómsins. Um það umboð giltu samkvæmt áðursögðu reglur laga nr. 77/1998.Samkvæmt 3. mgr. 185.gr. laga nr. 88/2008 telst héraðsdómur birtur fyrir ákærða ef hann sækir þingvið uppkvaðningu dómsins og honum stendur annaðhvort til boða endurrit dómsinsþá þegar eða farið hefur verið með málið fyrir dómi eftir ákvæðum 1. mgr. 164.gr. sömu laga. Sé héraðsdómur ekki birtur á þennan hátt og ákærða eru þar gerðönnur eða þyngri viðurlög en sekt eða upptaka eigna, sem svara tiláfrýjunarfjárhæðar í einkamáli, skal birta honum dóminn eftir reglum 156. gr.laganna. Frá síðastnefndum fyrirmælum 3. mgr. 185. gr. laga nr. 88/2008, semáttu við í tilviki ákærða, eru ekki gerðar undantekningar eftir hljóðanlaganna. Að því verður á hinn bóginn að gæta að birting héraðsdóms fyrir ákærðummanni hefur þau áhrif ein að frestur hans samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laga nr.88/2008 til að lýsa yfir áfrýjun dómsins byrjar að líða við birtinguna, en afþví markast um leið hvenær fyrst megi fullnægja ákvæðum dómsins um refsingu eðaönnur viðurlög, sbr. 4. mgr. 185. gr. sömu laga. Í máli þessu barst ríkissaksóknara8. maí 2014 yfirlýsing um áfrýjun í nafni ákærða án þess að héraðsdómurinn frá11. apríl sama ár hafi áður verið birtur fyrir honum. Á þeim grunni máttiríkissaksóknari líta svo á að ákærða væri þegar orðið nægilega kunnugt um efnidómsins til að honum væri fært að taka ákvörðun um hvort hann mundi una dóminumeða áfrýja. Með yfirlýsingunni frestaðist einnig sjálfkrafa fullnusta dómsins,sbr. 4. mgr. 185. gr. og lokamálslið 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008. Verðilitið svo á að yfirlýsingin um áfrýjun dómsins hafi verið gild að lögum gat þegaraf þessum ástæðum engu skipt að hann hafi ekki verið birtur fyrir ákærða eftir156. gr. laga nr. 88/2008.Hér að framan var komistað þeirri niðurstöðu að líta verði svo á að ákærði hafi í framhaldi af uppkvaðninguhins áfrýjaða dóms veitt Stefáni Karli Kristjánssyni umboð, sem féll undirákvæði laga nr. 77/1998, til að koma fram fyrir sína hönd gagnvartríkissaksóknara og dómstólum vegna áfrýjunar dómsins. Í 2. mgr. 21. gr. þeirra lagaer mælt svo fyrir að sé ekki sýnt fram á annað feli umboð aðila til lögmanns ísér heimild til að gera hvað eina, sem venjulegt megi telja, til að gætahagsmuna aðilans fyrir dómi. Í framkvæmd við áfrýjun héraðsdóma í sakamálumhefur lengi tíðkast að telja lögmann bæran um að standa að yfirlýsingu tilríkissaksóknara um áfrýjun sakamáls án þess að lögð sé fram sérstök yfirlýsingákærða sjálfs um áfrýjun eða skriflegt umboð hans til lögmannsins í þessuskyni. Hafa þau tilvik um árabil í raun verið í meiri hluta. Í því ljósi verðurað líta svo á að slíkt verk megi í skilningi 2. mgr. 21. gr. laga nr. 77/1998 teljavenjulegt til að gæta hagsmuna ákærðs manns fyrir dómi. Í máli þessu hefurákærði ekki sýnt fram á að Stefán Karl Kristjánsson hafi farið út fyrir umboðsitt með því að koma á þennan hátt á framfæri fyrir hans hönd yfirlýsingunni 8.maí 2014 um áfrýjun. Ríkissaksóknara var því rétt að gefa út á grundvelliyfirlýsingarinnar áfrýjunarstefnu í málinu 12. maí 2014, en að þessu barHæstarétti jafnframt að gæta að eigin frumkvæði við meðferð málsins sem laukmeð dómi hans 30. apríl 2015.Samkvæmt framansögðuvoru því ekki að lögum skilyrði til að verða við beiðni ákærða um endurupptökumálsins fyrir Hæstarétti, svo sem endurupptökunefnd ákvað að gera. Í 3. mgr.215. gr., sbr. 1. mgr. 214. gr. laga nr. 88/2008 er sem fyrr segir kveðið á umað slík ákvörðun hafi meðal annars í för með sér að fyrri dómur Hæstaréttarfalli úr gildi hafi endurupptökunefnd ekki mælt fyrir um að hann haldi gildisínu þar til nýr dómur er kveðinn upp, en það var ekki gert í þessu tilviki.Með þessum reglum hefur löggjafinn falið nefnd, sem heyrir eins og áður segirundir framkvæmdarvald ríkisins, hlutverk sem getur náð til þess að fella úrgildi úrlausnir dómstóla. Sú skipan er andstæð meginreglu 2. gr.stjórnarskrárinnar og er því lagaákvæðið, sem leiðir til hennar, ekki gildréttarheimild og verður þess vegna ekki beitt. Samkvæmt því gat úrskurðurendurupptökunefndar 31. ágúst 2015 ekki orðið til þess að fyrri dómurHæstaréttar hafi fallið úr gildi. Af þeim sökum ber að vísa máli þessu fráHæstarétti, en af því leiðir að dómur réttarins 30. apríl 2015 í máli nr.356/2014 stendur í öllum atriðum óhaggaður.Samkvæmt 6. mgr. 215.gr., sbr. 4. mgr. 214. gr. laga nr. 88/2008 ber að fella á ríkissjóð sakarkostnaðvegna endurupptöku þessa máls fyrir Hæstarétti. Fer um málsvarnarlaun verjandaákærða eftir því sem í dómsorði greinir, en í fjárhæð þeirra er innifalinnvirðisaukaskattur.Dómsorð:Máli þessu er vísað fráHæstarétti.Allur sakarkostnaðurfyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjandaákærða, Bjarna Haukssonar hæstaréttarlögmanns, 930.000 krónur. Fimmtudaginn 30. apríl 2015Nr. 356/2014.Ákæruvaldið(Helgi Magnús Gunnarsson vararíkissaksóknari)gegnHannibal Sigurvinssyni(Kristján Stefánsson hrl.)Líkamsárás.H var sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr.almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa slegið hafnaboltakylfu íhliðarrúðu bifreiðar, sem A sat í, með þeim afleiðingum að rúðan brotnaði ogglerbrot þeyttust í andlit A, sem hlaut alvarlega áverka á augum. Þá var Htalinn hafa brotið gegn sama ákvæði með því að slá til A með hafnaboltakylfunnieftir að hinn síðarnefndi hafði stigið út úr bifreiðinni. Við ákvörðunrefsingar var litið til þess að ásetningur H til verksins hefði veriðeinbeittur og árásin fólskuleg. Þá ætti hann sér engar málsbætur. Var refsinghans ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogasonog Karl Axelsson settur hæstaréttardómari. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar12. maí 2014 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfuákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.Ákærði krefst þess aðallega að hann verðisýknaður af kröfum ákæruvaldsins, en til vara að refsing verði milduð. Þákrefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, en til varaað sök verði skipt.Brotaþolinn A hefur ekki látið málið til síntaka fyrir Hæstarétti og verður því litið svo á að hann krefjist þess að ákvæðihins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu sína verði staðfest, sbr. 1. mgr. 208.gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.Með vísan til forsendna héraðsdóms verðurhann staðfestur um að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefinað sök í ákæru, einkaréttarkröfu brotaþola og sakarkostnað.Ákærði veittist með vísvitandi ofbeldi aðbrotaþola með því að slá með hafnaboltakylfu í hliðarrúðu bifreiðar, sem hannsat í, með þeim afleiðingum að rúðan mölbrotnaði og glerbrot þeyttust ábrotaþola og í bæði augu hans, sem leiddi til þess að hann hlaut alvarlegaáverka á þeim. Stóð ásetningur ákærða til ofbeldisbrots gagnvart brotaþola, envirða verður hinar alvarlegu afleiðingar þess honum til gáleysis. Varðar brothans við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Einnig verðurheimfærð undir sömu lagagrein sú háttsemi ákærða að hafa, eftir að brotaþolivar kominn út úr bifreiðinni, slegið til hans með hafnaboltakylfunni, semverður að teljast hættulegt vopn, þannig að hún lenti í öxl brotaþola.Ásetningur ákærða til verksins var styrkurog einbeittur og árásin fólskuleg. Hann olli brotaþola alvarlegum augnskaða oger alls óvíst hvort hann muni endurheimta sjón og ef svo verður að hve mikluleyti. Eins og rakið er í héraðsdómi varð veruleg töf á meðferð málsins, bæðihjá lögreglu og ákæruvaldi, sem ákærða verður ekki um kennt. Er málsmeðferðin íandstöðu við ákvæði 3. mgr. 18. gr. og 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008, 1.mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu,sbr. lög nr. 62/1994. Þegar litið er til þess hve brot ákærða var alvarlegt ogað því virtu hvaða refsing er lögð við því er ekki fært að skilorðsbinda hana.Samkvæmt þessu og með vísan til 1., 2., 3. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr.almennra hegningarlaga er refsing ákærða, sem á sér engar málsbætur, ákveðinfangelsi í 18 mánuði og hefur þá verið tekið tillit til þess óhæfilega dráttar,sem orðið hefur á meðferð málsins.Ákærða verður gert að greiða allanáfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns,sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Ákærði, Hannibal Sigurvinsson, sæti fangelsií 18 mánuði, en að öðru leyti skal hinn áfrýjaði dómur vera óraskaður. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins,527.649 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, KristjánsStefánssonar hæstaréttarlögmanns, 496.000 krónur.Dómur HéraðsdómsReykjaness 11. apríl 2014.Mál þetta, sem dómtekið var 31. marssíðastliðinn, er höfðað með ákæru ríkissaksóknara 30. ágúst 2013 á hendurHannibal Sigurvinssyni, kennitala [...], [...], [...], „fyrir stórfelldalíkamsárás, með því að hafa mánudaginn 27. september 2010, á bifreiðastæðiframan við íbúðarhúsið [...] í Hafnarfirði, veist með ofbeldi A en ákærði slómeð hafnaboltakylfu í hliðarrúðu bifreiðarinnar [...] ökumannsmegin, vitandi aðA sat þar fyrir innan í ökumannssæti, með þeim afleiðingum að rúðan mölbrotnaðiog glerbrot þeyttust á A og í bæði augu hans. Er A steig út úr bifreiðinni íkjölfarið, sló ákærði með hafnaboltakylfunni í vinstri öxl hans. Afleiðingarárásarinnar urðu þær að A hlaut um 5 mm langan skurð ofarlega á hornhimnuvinstra auga og skaddaðan augastein, og varð A blindur á vinstra auga og með20% sjón á hægra auga.“ Telst þetta varða við2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og er þess krafist aðákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. Í málinu gerir A,kennitala [...], kröfu um að viðurkennd verði bótaskylda ákærða vegna þesslíkamstjóns sem hann hlaut 27. september 2010 er ákærði veittist að honum meðofbeldi með þeim afleiðingum að hann hlaut alvarlega augnáverka, auk annarstjóns. Ákærði krefst aðallegasýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa ogað refsing verði bundin skilorði. Þá er þess krafist að bótakröfu A verði vísaðfrá dómi. Verjandi ákærða krefst þóknunar sér til handa.I Samkvæmt frumskýrslulögreglu barst tilkynning klukkan 14.31 um að maður hefði fengið glerbrot íauga þegar rúða brotnaði í bifreið. Þegar lögreglumenn komu á vettvang varsjúkrabifreið þá þegar komin á staðinn og brotaþoli inni í sjúkrabifreiðinni.Samkvæmt upplýsingum sjúkraflutningamanna hafi einhver glersalli verið í augumbrotaþola og hafi þeir ætlað að drífa sig á slysadeild með hann ásamt B, félagabrotaþola. Vinur þeirra, C, varð eftir á vettvangi. Bifreiðin [...] var ávettvangi og mátti sjá að rúða í bílstjórahurð var brotin. Einnig mátti sjáákomu á álramma í kringum rúðu. Glersalli lá á bifreiðastæðinu við hlið bifreiðarinnarog einnig fyrir aftan hana. Að sögn C hafi ákærði komið þarna að og brotiðrúðuna með hafnaboltakylfu. Vitnið C sagði að hann, brotaþoli og B hafi veriðinni í bifreiðinni og hafi brotaþoli setið undir stýri. Hafi brotaþoli ætlað aðbakka og þá hafi ákærði komið og lamið í rúðuna með hafnaboltakylfu með þeimafleiðingum að rúðan brotnaði. Brotaþoli hafi rokið út úr bifreiðinni og hafiákærði lamið aftur í átt að brotaþola og taldi C höggið hafa lent í andlitinu ábrotaþola. Að þessu loknu hafi ákærði farið á brott í grænum [...]. Haft hafi veriðsímasamband við brotaþola 30. september, sem þá hafi enn verið á sjúkrahúsi.Hafi brotaþoli kveðið forsögu málsins vera þá að hann hafi unnið hjá ákærða þartil í júlí síðastliðinn þegar ákærði hafi sagt honum upp störfum. Ákærði hafiskuldað honum laun í einn mánuð fyrir vinnu. Við brottreksturinn hafi brotaþolifarið af staðnum og skilið eftir opið. Ákærði hafi sagt að það hefði veriðbrotaþola að kenna að brotist hafi verið inn í fyrirtækið og stolið verkfærumfyrir 500.000 – 1.000.000 króna. Hafi ákærði hótað brotaþola handrukkurum ogeinnig hafi hann hótað foreldrum brotaþola. Þá hafi ákærði greinilega setiðfyrir brotaþola sem hafi verið út í bifreið foreldra sinna með vinum sínum aðskipta um útvarp þegar einn vina hans segi: „Þarna kemur einhver maður.“. Hafibrotaþoli þá litið til vinstri í sama mund og ákærði lemur með hafnaboltakylfuí rúðuna með þeim afleiðingum að glerbrotin fóru um allt og þar á meðal í augubrotaþola. Kvaðst brotaþoli hafa farið út úr bifreiðinni og þá hafi ákærðislegið aftur til hans en brotaþoli segist hafa náð að grípa í kylfuna. Þá hafiákærði farið. Þá er haft eftir brotaþola að hann hafi farið í aðgerð strax viðkomuna á sjúkrahúsið og hafi hún tekið átta klukkustundir. Hann sæi ekkert meðvinstra auganu en eitthvað örlítið með hægra auga. Hann hafi haft mikla verki íaugunum um nóttina og ekkert sofið vegna þess. Vitnið A, brotaþoli,kærði atvikið og gaf skýrslu hjá lögreglu vegna málsins 4. október 2010. Hanngreindi frá því að upphaf málsins væri að í maí síðastliðinn hefði hann byrjaðað vinna hjá ákærða á bílaverkstæðinu [...] og unnið þar fram að fyrstuhelginni í júlí. Hefði brotaþoli ekki fengið greidd laun fyrir vinnu sína ogítrekað gengið eftir því en skuldin hefði verið 170.000 krónur fyrir júnímánuð.Þann 5. júlí hafi brotaþoli gengið út og skilið verkstæðið eftir mannlaust.Nokkrum dögum síðar hafi ákærði hringt í hann og borið á hann að hann hafistolið verkfærum og hjólbörðum af verkstæðinu fyrir 300.000 krónur. Nokkrumdögum síðar hafi ákærði hringt aftur og þá sakað hann um að hafa stoliðverkfærum fyrir 600.000 krónur. Hafi ákærði hótað brotaþola líkamsmeiðingum. Þáhafi ákærði hringt á heimili brotaþola og spurt um það hvort brotaþoli væri meðverkfæri frá honum. Hafi ákærði hótað móður brotaþola og sagt að yrðiverkfærunum ekki skilað myndi það bitna á fjölskyldu brotaþola. Kvaðstbrotaþoli ekki hafa stolið frá ákærða en vilja fá greidd laun fyrir júní semhann hafi ekki fengið utan 50.000 króna sem greiddar hafi verið 10. júlí 2010.Þegar atvikið átti sér stað var brotaþoli að laga útvarpið í bifreið foreldrasinna. Með honum hafi verið tveir kunningjar hans, C og B. Kvaðst brotaþolihafi setið í ökumannssæti bifreiðarinnar þegar C hafi allt í einu kallað:„[...]“ Brotaþoli hafi séð hvar ákærði hafi komið hlaupandi með hafnaboltakylfuað bílnum og hafi hann þá ræst bílinn, sett í bakkgír og ekið aftur á bak.Kvaðst brotaþoli hafa síðan horft út um hliðarrúðuna og séð hvar ákærði hafilamið með hafnaboltakylfunni í rúðuna og hafi hann náð að setja höndina fyriren glerbrot hafi þó farið í bæði augu hans. Brotaþoli hafi þá opnað hurðina ogþá hafi ákærði lamið hann með kylfunni í vinstri öxlina og öskrað: „Dótiðmitt.“. Ákærði hafi ætlað að slá hann með kylfunni en brotaþoli kveðst hafatekið í kylfuna og varist högginu og sagt ákærða að hann væri ekki með neinverkfæri frá honum. Þá hafi C og B komið út úr bifreiðinni og ákærði þá farið íburtu á bifreið sinni. Brotaþoli gaf á nýskýrslu hjá lögreglu 7. september 2011 og greindi frá því að hann hefði litiðupp þegar C hafi kallað [...] og um leið hafi ákærði brotið hliðarrúðuna meðhafnaboltakylfu og glerbrotin lent í andliti hans. Hann hafi náð að startabifreiðinni í gang en bíllinn hafi síðan runnið aftur á bak og þar hafi hannfarið út úr bifreiðinni. Það sé skýringin á því að glerbrot hafi verið átveimur stöðum. Fyrst þegar ákærði hafi brotið rúðuna og síðan þegar hannopnaði hurðina en þá hafi glerbrot dottið niður á bílastæðið. Ákærði gaf skýrslu hjálögreglu vegna málsins 20. október 2010. Kvaðst ákærði hafa verið að aka og þámætt brotaþola. Þar sem ákærði hafi þurft að ræða við brotaþola hafi hann snúiðvið og fylgt brotaþola eftir. Hafi brotaþoli lagt í stæði og segir ákærði aðhann hafi farið úr bifreið sinni til að ræða við brotaþola en þá hafi brotaþolibakkað bílnum á ákærða. Hafi ákærði þá ýtt með vinstri hendi í hliðargluggaökumannsmegin og við það hafi rúðan brotnað. Aðspurður kvaðst ákærði ekki hafaverið með hafnaboltakylfu eins og honum hafi verið kynnt að vitni hafi borið.Þá kvað ákærði að brotaþoli hafi farið út úr bílnum en engin átök hafi veriðþeirra á milli heldur hafi brotaþoli verið með handapat en ákærði kvaðst hafanáð að slá það frá sér án þess að koma við brotaþola. Þá kvað ákærði það ekkivera rétt að hann hafi gengið beint að bílnum með hafnabolakylfu. Hann hafiverið á rauðum [...] en hann eigi grænan [...] en sá bíll sé númerslaus á bakvið heimili hans. Hafi númerin verið tekin af „um daginn“. Spurður um tengsl hansvið brotaþola bar ákærði að hann hefði unnið hjá honum á dekkjaverkstæðinuAutoCar í „dekkjatörninni“ ásamt C. Hafi brotaþoli unnið út júní en hafi þáhætt. Hafi ákærði fengið upplýsingar um það að brotaþoli hefði brotist inn hjáhonum eftir að hann var hættur og væri það mál í rannsókn hjá lögreglu. Ekkerthefði komið út úr þeirri rannsókn og hefði ákærði verið orðinn langþreyttur áaðgerðarleysi lögreglu og því viljað ræða sjálfur við brotaþola. Það hafi veriðþað sem hann var að gera 27. september en hann hafi ekki ætlað að valdabrotaþola neinum skaða. Vitnið D lýsti því ískýrslu hjá lögreglu að hún hefði verið stödd á heimili sínu og heyrt mikinnhávaða fyrir utan húsið. Þegar hún hafi litið út um gluggann hafi hún séð hvarbrotaþoli hafi verið fyrir utan bíl foreldra hans en annar maður hafi verið aðganga frá, en hún hafi ekki getað greint frá því hvort sá aðili hafi verið meðeitthvað í höndunum. Hafi sá farið upp í [...] jeppa gráan að lit. Hún hafi séðaftan á manninn og því ekki séð hann vel þannig að hún gæti þekkt hann aftur.Brotaþoli hafi kallað: „Gerið eitthvað strákar,“ en hann hafi haldið fyrirandlit sér og síðan hafi hann hlaupið inn til foreldra sinna með hendurnarfyrir andlitinu. Vitnið kvaðst oft hafa séð þennan sama jeppa þar sem honumhafi verið lagt í hrauninu skammt frá en þá hafi einhver maður setið í bílnumeins og hann væri að bíða eftir einhverjum. Vitnið C sagði ískýrslu sinni hjá lögreglu, sem tekin var 12. október 2010, að hann hefði setiðinni í bíl foreldra brotaþola. Hefði hann setið í farþegasæti við hliðina áökumanni. Hefði brotaþoli farið út úr bifreiðinni og hann þá séð ákærða komagangandi til þeirra. Hann hafi sagt við brotaþola: „Hannibal er að koma.“Brotaþoli hafi þá sest aftur inn í bílinn en ákærði hafi gengið aðökumannshurðinni og lamið í rúðuna með kylfu sem hann hafi verið með. Um hafiverið að ræða stóra hafnaboltakylfu. C kvað ákærða hafa lamið einu sinni íhliðarrúðuna og brotið hana á sama tíma og brotaþoli hafi reynt að bakkabílnum. Hafi brotaþoli þá stöðvað bílinn og farið út úr bílnum. Ákærði hafi þáslegið aftur í brotaþola með hafnaboltakylfunni en á sama tíma hafi hann kallaðí ákærða og spurt hvað honum gengi til. Hafi ákærði þá forðað sér. C bar aðákærði hefði lamið brotaþola tvisvar til þrisvar eftir að hann kom út úr bílnumen brotaþoli hafi náð að verjast höggunum. C kvaðst kannast við ákærða frá þvíað hann hafi verið að vinna hjá honum á bílaverkstæði. Spurður um ástæðu þessað ákærði hafi ráðist að brotaþola kvað vitnið að deilur hefðu verið á milliþeirra. Brotaþoli segi ákærða skulda sér laun en ákærði hafi sakað brotaþola umað hafa brotist inn á verkstæðið og stolið þaðan miklum verðmætum. Vitnið B lýsti því ískýrslu hjá lögreglu, sem tekin var 12. október 2010, að brotaþoli hefði veriðað gera við útvarp í bifreið foreldra sinna. Hafi hann setið í aftursæti fyriraftan ökumann. Allt í einu hafi hann séð hvar ákærði kom hlaupandi til þeirrameð stóra hafnaboltakylfu sem hann hafi lamið með í hliðarrúðu bílsins þar sembrotaþoli hafi setið. Rúðan hafi brotnað og þá hafi brotaþoli farið út úrbílnum. Hafi hann séð að brotaþoli hafi náð að taka í kylfuna. B kvaðst kannastvið ákærða frá því að hann hafi heimsótt brotaþola og C sem hafi unnið hjáákærða síðastliðið vor. Deilur hafi verið á milli ákærða og brotaþola um launsem brotaþoli kvað ákærða skulda sér. Í viðtalsskýrslulögreglu 4. október 2012 er haft eftir vitninu C að hann hafi setið í framsætibifreiðarinnar við hlið ökumanns sem hafi verið brotaþoli, en B hafi setið í aftursæti.Einnig að ákærði hafi reynt að berja brotaþola með kylfunni eftir að brotaþolivar kominn út úr bifreiðinni. Hann muni ekki hvort brotaþoli hafi gengið inntil sín eða hvort hann hafi stutt hann, en eftir því sem hann muni best hafibrotaþoli farið inn á salerni til að skola augun með vatni. Spurður um þaðhvort vitnið hafi séð áverka á brotaþola sagði vitnið að augun á honum hafiverið galopinn en ekkert blóð. II Fyrir ligguráverkavottorð E sérfræðings, dagsett 12. október 2010. Þar kemur fram aðbrotaþoli hafi komið á augndeild Landspítala Háskólasjúkrahúss 27. septembersama ár með göt á hornhimnum beggja augna. Hafi hann verið með um það bil 5 mmskurð ofarlega temporalt á hægri hornhimnu. Sárkanturinn hafi verið tættur ogvantað búta af hornhimnu í sárabrúnirnar. Ekki hafi fundist glerbrot, hvorkivið skoðun né í aðgerð, þegar skurðurinn hafi verið saumaður. Á vinstra augahafi brotaþoli verið með rúmlega 5 mm skurð ofarlega á hornhimnu og hafi brúnirskurðarins einnig verið töluvert tættar og búta úr hornhimnu hafi vantað ísárkanta. Þá hafi vantað hluta úr augasteini vinstra augans og hafi hann veriðkominn með traumatiskan cataract þarna fljótlega eftir áverkann og hafiglerhlaup legið út í gegnum skurðinn. Á MRI-myndum teknum fyrir aðgerð hafivaknað sterkur grunur um retinal/choridal blæðingar. Ekki hafi sést neinnaðskotahlutur, hvorki á MRI-rannsókn né í aðgerðinni. Ekki hafi þó verið fariðinn í glerhlaup og leitað þar. Einnig segir ívottorðinu að athygli veki, varðandi áverka brotaþola, að hann hafi fengiðskurð í bæði augu sem sé mjög óvanalegt. Það hvað sárabarmarnir í báðum augumhafi verið tættir bendi til þess að það sem hafi valdið götunum hafi ekki veriðmjög beitt, en stungist á mikilli ferð í augun. Ásamt því að hann skuli hafahlotið skurði á báðum augum ofarlega á staði sem venjulega séu huldir augnlokumán þess að áverkar sjáist á augnlokum eða í andliti veki það einnig athygli aðskurðirnir á augunum séu ekki eins staðsettir það er að segja á hægra auganu séskurðurinn uppi og hliðlægt, en á vinstra auganu sé hann ofan til fyrir miðju.Allt þetta og það að brotaþoli hafi ekki verið með neina áverka í andliti vekigrun um að áverkarnir geti hafa hlotist með öðrum hætti en brotaþoli tilgreini.Einnig liggur fyrir læknisvottorð F sérfræðings, dagsett 22. nóvember 2011. Þarsegir að við útskrift af augndeild 1. október 2010 hafi sjónskerpa á hægra augaeinungis verið 0,1 og á vinstra auga einungis handhreyfing við augað. Síðanhafi sjúklingi verið fylgt eftir reglubundið á augndeildinni. Sárin hafi hafstnokkuð vel við og hafi verið unnt að fjarlægja nokkra sauma en sjónskerpasjúklings hafi lítið batnað, enda hafi vinstri augasteinn eyðilagst við slysiðog sá hægri hafi orðið talsvert skýjaður með tímanum og mun fyrirsjáanlegaþurfa að skipta um augasteina á báðum augum. Í vottorði Faugnlæknis, dagsettu 30. mars 2014, segir að fyrir liggi að unnt sé að gefabrotaþola fulla sjón á bæði augu með hörðum linsum en þrátt fyrir það sé ekkifullur sigur unninn því að eftir að brotaþoli fái réttu linsurnar taki viðalllangur aðlögunartími þar sem brotaþoli þurfi að venjast linsunum og byggjaupp þol fyrir þeim og geti það reynst brotaþola erfitt og jafnvel ókleift. Reynslansé sú að 40-50% þeirra sem reyna að venjast hörðum linsum gefist upp á því.Reynslan ein næstu mánuði muni leiða þetta í ljós.III Hinn 21. júní 2012 varG augnlæknir dómkvaddur eftir beiðni lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu til„að yfirfara læknisfræðileg gögn í málinu og leggja hlutlaust mat á áverkakæranda málsins út frá verknaðarlýsingu kæranda, vitna og kærða.“ Þá sendiskipaður verjandi ákærða matsmanni þrjár spurningar með tölvubréfi 15. ágúst2012. Í forsendum matsmanns segir meðal annars að samkvæmt frásögn brotaþola ogvitna þá hafi brotaþoli horft út um rúðuna þegar ákærði sló kylfunni í hana svoað hún splundraðist. Viðbrögð brotaþola þegar hann hafi séð ákærða koma benditil að hann hafi óttast ákærða og þegar menn séu óttaslegnir séu það hinnáttúrulegu viðbrögð að augun opnast meira og ljósopin víkki. Auk þess hafibrotaþoli setið inni í bílnum meðan ákærði hafi staðið fyrir utan og því hafibrotaþoli trúlega horft upp á við og þá lyftist augnlokin. Fjarlægð andlitsboraþola frá rúðunni geti varla hafa verið meiri en 30-40 cm og ekki séólíklegt að kylfan hafi fylgt brotunum eftir eitthvað inn í bílinn og ýtt áeftir þeim. Það að ekki hafi verið glerbrot til staðar þegar brotaþoli fór íaðgerðina geti skýrst af því að bæði forhólfsvökvi og tár hafi vafalaust flættút úr augum hans og þannig skolað þau. Hugsanlega hafi líka eitthvað veriðskolað eða þurrkað úr augunum á leiðinni í aðgerðina. Þá segir orðrétt:„Niðurstaða mín er því sú að líklegt sé að augu A hafi verið galopin og glærurnarþví mikið til óvarðar af augnlokum þegar höggið reið á rúðunni og glerbrot afýmsum stærðum þeyttust framan í hann frá kylfunni af stuttu færi. Það er þvímitt mat að áverkarnir á augum A geti vel hafa orðið með þeim hætti sem hann ogfleiri vitni hafa lýst. Það er að segja að glerbrot frá hinni brotnu rúðu hafiskorið og tætt glærur hans í sundur.“IV Ákærði lagði framskriflega greinargerð í málinu samkvæmt heimild í 1. mgr. 165. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála. Þar segir meðal annars að lögregla hafi ekkirannsakað málið að neinu leyti en látið nægja að taka skýrslur af ákærða,brotaþola og vitnum. Myndir teknar á vettvangi sýni glerbrot fyrir utanbifreiðina en ekki hvort þau hafi verið að finna inni í bifreiðinni. Þá hafiekki verið upplýst hvers eðlis gler í rúðum bifreiðarinnar sé eða með hvaðahætti það brotni, inn eða út. Ekki sé upplýst hvers vegna glerbrot sé að finnaá tveimur stöðum. Lögregla hafi ekki tekið skýrslu af sjúkraflutningamönnum ení frumskýrslu lögreglu komi fram að lögregla hafi fengið upplýsingar um að þeirhafi séð glersalla í augum brotaþola. Þá sé ekki upplýst um aðgerðirsjúkraflutningamanna, þar með talið hvort þeir hafi skolað úr augum brotaþola.Rannsókn hafi ekki farið fram á því hvort ákærði eigi hafnaboltakylfu og ekkertvitnanna lýsi því hvort um álkylfu eða trékylfu hafi verið að ræða. Einnig segir að ákærðihafni niðurstöðum matsgerðarinnar þar sem hann telji að matsmaður hafi farið útfyrir hlutverk sitt. Matsmaður gefi sér ákveðnar staðreyndir og fari inn á sviðtæknideildar lögreglu. Þá styðjist matsmaður við ranga íþróttagrein þegar hannafli sér upplýsinga um meðalhögghraða. Sýknukrafa ákærða er áþví byggð að hann hafi ekki gerst sekur um líkamsárás á brotaþola, hvorki afásetningi eða gáleysi. Vísað er til þess að ákærði hafi gert grein fyrirmálsatvikum og hafni því að hafa borið hafnaboltakylfu. Ákærði kveðst mögulegahafa brotið rúðu með hendinni þegar hann hafi brugðist við tilraun brotaþolatil þess að aka á hann. Þá hafni ákærði því að hafa gerst brotlegur við 2. mgr.218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eða önnur ákvæði laganna ogmótmælir bótaskyldu í málinu.V Verður nú rakinnframburður ákærða og vitna fyrir dómi. Ákærði neitar sök. Hanngreindi frá því að hann hefði verið á ferð í Hafnarfirði og þá mætt brotaþolaog tveimur öðrum mönnum. Hann hafi þurft að tala við brotaþola og því eltbifreið hans að bílastæði við einhverja blokk upp með Læknum. Hafi hann lagtbifreið sinni þar skammt frá og labbað að bifreið þeirri sem brotaþoli var í enþá hafi brotaþoli bakkað á hann og keyrt hann niður og hafi rúðan í bifreiðinnibrotnað við það. Þá stekkur hann brjálaður út úr bílnum og þá hafi ákærðiákveðið að fara í burtu, enda hafi hann ekki ætlað að lenda í slagsmálum viðþessa stráka. Ákærði kvað aðdragandann að þessu hafa verið þann að brotaþolihafi unnið um tíma á verkstæði hjá ákærða og hreinsað öll tæki út úrverkstæðinu. Það hafi verið tveimur mánuðum áður og hafi ákærði kært brotaþolatil lögreglu fyrir þjófnað. Brotaþoli hafi látið sig hverfa og hafi ákærði ekkiséð brotaþola fyrr en hann hafi mætt honum þennan dag. Hafi hann ætlað að talavið hann og fá tækin aftur en það hafi endað með þessu óhappi. Ákærði neitaðiþví að hafa haft samband við brotaþola í síma vegna þjófnaðarins. Ákærði kvaðað bifreiðinni hefði verið lagt í stæði þegar hann hafi komið þar að og hefðihann verið kominn út á mitt bílastæðið þegar brotaþoli hafi bakkað á fullu áákærða. Hafi hann sett höndina fyrir sig en fallið við og skorist við það.Olnboginn og höndin hafi farið í rúðuna og brotið hana. Þá hafi brotaþolistöðvað bifreiðina og stigið út með látum. Ákærði neitaði því að hafa verið meðhafnaboltakylfu og kvaðst hvorki eiga slíka kylfu né hafa haft hana meðferðis.Ákærði kvaðst ekki hafa orðið var við neina áverka á brotaþola og ekki veitthonum neina áverka og ekki snert ákærða eða veitt honum nein högg. Brotaþoli gaf skýrslu fyrirdómi og kvaðst hafa verið að tengja útvarp í bifreið foreldra sinna þegar C,sem setið hafi í farþegasæti við hlið brotaþola, öskrar að ákærði sé að komameð hafnaboltakylfu. Brotaþoli kvaðst hafa orðið hræddur, enda hefði ákærðihótað honum margoft, og startað bílum og bakkað um tvo metra þegarhafnaboltakylfa kemur á fleygiferð í gegnum rúðuna. Brotaþoli kvaðst hafa setthöndina upp en ekki nógu vel og hafi augasteinarnir splundrast við þetta.Brotaþoli hafi stigið út úr bílnum en þá hafi ákærði slegið hann með kylfunni íöxlina og sagt: „Hvar er dótið mitt.“ Hafi brotaþoli öskrað, enda hefði hannfundið mikinn sársauka í augunum. Þá hafi ákærði lamið aftur en brotaþoli náðað grípa í kylfuna. Í því hafi vinir hans komið út úr bifreiðinni og nágrannihans og öskrað á ákærða. Þá hafi brotaþoli farið inn til sín og skvett vatni íaugun og hringt hafi verið á sjúkrabíl sem hafi komið eftir um þrjár mínútur.Brotaþoli bar að ákærði hefði ítrekað hótað sér og fjölskyldu sinni eftiratvikið. Ákærði hefði sakað brotaþola um að hafa stolið frá sér vélum ogverkfærum af verkstæðinu fyrir milljónir. Spurður greindi brotaþoli frá því aðhann hefði séð ákærða koma að bílnum, sem hann var í, frá hægri meðhafnaboltakylfu, trékylfu. Hann hefði startað bílnum og sett í bakkgír og einsog sjá megi af ljósmyndum hafi hann verið búinn að bakka um það bil tvo metraþegar ákærði hefði verið kominn vinstra megin við bílinn og lemurhafnaboltakylfunni á fleygiferð í rúðuna. Spurður nánar kvað brotaþoli að umhefði verið að ræða trékylfu af stærstu gerð, líklega um einn metra að lengd.Kylfan sjálf hafi ekki farið í hann þegar hann var inni í bílnum. Kylfuna hefðihann séð áður milli framsæta í bifreið ákærða, þeirri sem hann kom á, vínrauðumCherokee. Vitnið B kom fyrir dóminn og greindi frá því aðhann hefði verið með brotaþola og C í bifreið á bílastæði við [...] þegarvitnið hafi séð ákærða koma að bílnum með hafnaboltakylfu og slá beint í rúðunahjá brotaþola og glerbrotin hafi farið yfir allan bílinn. Vitnið hafi fært sighægra megin í bílinn og séð brotaþola fara út úr bifreiðinni með höndina fyrirsér. Vitnið kvaðst hafa beðið í nokkrar sekúndur en svo hafi hann einnig fariðút úr bifreiðinni og séð brotaþola vera að verja sig en ákærði hafi verið meðkylfu á lofti og fer að sínum bíl og keyrir í burtu. Eftir það fóru allir inntil foreldra brotaþola og var brotaþoli mjög kvalinn í augum. Spurður umhafnaboltakylfuna kvað vitnið sig minna að hún hefði verið blá að lit, úr áliog um metri að lengd. Vitnið hafi fyrst orðið vart við að rúðan brotnaði ogglerbrot þyrluðust yfir bílinn. Vitnið kvaðst fyrst hafa séð ákærða þegar hannhafi farið út úr bílnum. Hafi ákærði verið með kylfu og að labba í áttina aðsínum bíl. Höggið á rúðuna hafi verið frekar fast. Bíllinn hafi verðkyrrstæður. Vitnið heyrði nafn ákærða hrópað. Vitnið kvaðst vita um forsögunaen ekki vita til þess að brotaþoli hafi tekið hluti af ákærða. Vitnið sábrotaþola grípa í kylfuna. Vitnið taldi að ákærði hefði gert sér grein fyrirþví sem gerst hefði. Vitnið H rannsóknarlögreglumaður ritaðifrumskýrslu í málinu og kvaðst muna eftir því að bílinn hefði verið inni íbílastæði gegnt húsinu þegar komið hafi verið á vettvang. Vitnið kvaðst hafafengið upplýsingar um að brotaþoli hefði fengið glersalla í auga en farið hefðiverið með brotaþola af vettvangi. Ekki hafi verið talin ástæða til að kalla tiltæknideild lögreglu til að rannsaka vettvanginn. Vitnið gat ekki fullyrt umástæðu þess að glersalli hefði verið á tveimur stöðum á bílastæðinu. Hún kvaðlögreglu ekki hafa fært bílinn til því að þá hefði þess verið getið ífrumskýrslu lögreglu. Þá mundi vitnið ekki hvort athugað hefði verið hvortglersalli væri inni í bifreiðinni. Vitnið staðfesti frumskýrsluna í málinu. Vitnið C gaf skýrslu fyrir dómi. Hann greindifrá því að hann hefði verið með B og brotaþola sem var að laga græjurnar í bílforeldra sinna. Vitnið kvaðst vita að ágreiningur væri á milli brotaþola ogákærða. Vitnið bar að það hefði séð ákærða koma með hafnaboltakylfu. Brotaþolihafi reynt að bakka þegar hann hafi séð ákærða sem þá hafi dúndrað kylfunni íbílrúðuna. Vitnið kvaðst hafa stokkið út úr bílnum og séð ákærða lemjabrotaþola tvisvar í viðbót. Annað höggið hafi farið í öxlina á brotaþola enhitt í höfuðið en brotaþoli hafi náð að blokkera það þannig að það hafi ekkiverið alvarlegt. Vitnið kvaðst hafa kallað til ákærða: „Hvað ertu að gera,“ ogþá hafi ákærði hætt og farið í burtu. Vitnið bar að það hefði fylgt brotaþolaheim. Þeir hafi fyrst haldið að ekkert væri að honum, enda hefðu þeir ekki gertsér grein fyrir því að brotaþoli hefði fengið glerbrotin í augun. Aðspurtkvaðst vitnið hafa séð hafnaboltakylfuna og að hún lenti í rúðunni sem hafimölbrotnað. Hafi ákærði slegið af miklu afli með kylfunni. Viðbrögð brotaþolahafi verið að taka um augun og stökkva beint út úr bílnum. Kylfan hafi verið umeinn metri að lengd og úr áli. Vitnið kvaðst vita til þess að ákærði hefðihótað brotaþola fyrir atburðinn og þess vegna hefði hann aðvarað brotaþolaþegar hann hafi séð ákærða koma. Vitnið I gaf skýrslu fyrir dómi og greindi fráþví að brotaþoli hefði komið hlaupandi inn í íbúðina og sagt að hann sæiekkert. Hún kvaðst hafa sett vatn í lófa sinn og skvett því framan í brotaþolaen það hefði engu breytt. C og B hefðu einnig komið í íbúðina og nágranninn D.Hringt hefði verið í lögreglu og sjúkrabíl. Vitnið greindi frá vitneskju sinnium forsögu málsins og ágreining á milli brotaþola og ákærða vegna launa. Einnigfrá hótunum af hendi ákærða og ásökunum um þjófnað. Vitnið J kom fyrir dóm og greindi frá því aðbrotaþoli hefði komið í íbúðina og sagst vera blindur af völdum ákærða. Hannhefði slegið með kylfu í rúðuna á bílnum. C og B hafi verið á vettvangi. Hannkvað brotaþola vera breyttan, skapvondan og þunglyndan. Brotaþoli hafi reynt aðskola augun með vatni. Vitnið greindi frá hótunum sem þau hefðu fengið vegnaágreinings brotaþola og ákærða. Einnig ásökunum um þjófnað. Vitnið K sjúkraflutningamaður gaf skýrslu fyrirdómi. Vitnið kvaðst ekki muna nein smáatriði frá útkalli í [...] í Hafnarfirði,enda væri langt um liðið, annað en að maður hefði verið í bíl og allt fullt afglerbrotum og kvartað yfir áverkum á augum. Vitnið mundi ekki hvort augubrotaþola hefðu verið skoluð. Vitnið kvaðst hafa skrifað skýrslu um útkalliðþar sem fram kæmi umkvörtun brotaþola. Þá kvaðst vitnið ekki muna hvortbrotaþoli hefði nuddað augun en það væru ekki óeðlileg viðbrögð. Vitnið E augnlæknir kom fyrir dóm og greindifrá því að hann hefði tekið á móti brotaþola þegar hann hafi komið á augndeildLandspítalans en þangað hefði hann komið af slysadeild. Áverkar brotaþola hefðuverið alvarlegir, hann hefði verið með göt á hornhimnu beggja augna og á hægraauga hefði brotaþoli verið með sundurtættan skurð í gegnum hornhimnuna sem varhliðlægt ofan til. Vef vantaði í hornhimnuna sjálfa. Vitnið kvað áverkann hafaverið á stað sem væri venjulega hulið af augnlokinu. Á vinstra auga hafibrotaþoli einnig verið með sundurtættan skurð til hliðar, ekki í miðju og undiraugnlokinu. Hluta af augasteininum sjálfum hafi vantað. Augað sé vökvafyllt ogþað sem gerist þegar gat komi á hornhimnuna sé það að vökvinn tæmist úr og þákomi lithimnan sem gefi auganu lit og fylli upp í gatið og verði eins konar bótog stífli. Framhluti augans verði tómur og þannig hafi það verið hjá brotaþola.Vitnið framkvæmdi aðgerð á brotaþola. Það hefði verið svolítið bras að saumaskurðina af því að vefi hefði vantað í og því hefði verið erfitt að ná þessusaman, það er að loka báðum augum. Vitnið kvaðst hafa skoðað brotaþola fyrst áeftir en síðan hefði hann farið til F augnlæknis. Vitnið bar að engin glerbrothefðu fundist á brotaþola eða inni í augum. Þá hefði útlit áverkanna veriðsérstakt, því ef þú kemur með eitthvað oddhvasst, eitt högg, þá er það skurðureins og eftir hnífsblað eða svoleiðis. Þá eru skarpir kantar, en þannig hafiþað ekki verið hjá brotaþola, heldur eins og eitthvað sljótt, eitthvað ekkioddhvasst, hefði farið þarna í gegn. Spurður um það hvort áverkarnir samrýmdustþví að einhver glermassi, líkt og þegar rúða brotnar, eða eitthvað slíkt, hefðilent á brotaþola, neitaði vitnið því, auk þess sem áverkarnir hefðu komið sittúr hvorri áttinni og á svæði sem er hulið af augnlokunum, en ekkert hafi veriðað sjá á þeim. Vitnið kvað ólíklegt að áverkar á augum brotaþola væru af þeimvöldum sem brotaþoli lýsir, það er eftir glerbrot. Það væri ólíklegt en ekkiútilokað. Áverkarnir litu út eins og eitthvað ekki oddhvasst hafi tætt gat áaugað en hvernig það hafi gerst kvaðst vitnið ekki vita, en það hefði komið afmiklu höggi. Vitnið taldi afar ósennilegt að áverkar á brotaþola væru af þeimvöldum að glerbrotum á höndum á manni hefði verið nuddað í augun. Hornhimnaaugans væri sterkur vefur og mikið þyrfti til að fara í gegnum hana. Ákveðiðafl þyrfti til þess, eitthvað á fleygiferð, eða ýtt af miklu afli. Vitniðstaðfesti læknabréf, dagsett 28. október 2010, sem það ritaði og væriaðgerðarlýsing. Einnig staðfesti vitnið vottorð, dagsett 12. október 2010. Vitnið F augnlæknir bar fyrir dómi að hannhefði fyrst séð brotaþola í byrjun desember 2010. Eftir það hafi verið ætluninað brotaþoli kæmi í eftirlit einu sinni í mánuði næstu mánuðina sem hann gerðioftast nær. Það hafi þó komið fyrir að brotaþoli hafi ekki mætt í tíma semhonum hafi verið gefnir. Eftirlitið hafi falist í því að líta eftir saumum ogþví hvort merki væri um bólgur eða sýkingar. Til stóð fyrstu mánuðina að geraaðgerð á brotaþola, fyrst og fremst hornhimnuflutninga, en það breyttist síðarþar sem skynsamlegt var talið að reyna að skipta um augastein áður en gerðuryrði hornhimnuflutningur. Þá kom fram hjá vitninu að í janúar 2013 hefði E gertaugasteinsaðgerð á hægra auga brotaþola og að í framhaldinu hafi vitnið prófaðað setja á hann harða snertilinsu til að athuga hvað hægt væri að fá góða sjón,meðal annars með tilliti til þess að ekki væri nauðsynlegt að gerahornhimnuflutning. Með linsunni batnaði sjónin umtalsvert og virtist fara í70%. Úr varð að linsan var pöntuð en brotaþoli leysti ekki út linsuna. Þaðdróst í marga mánuði. Þá bar vitnið að brotaþoli hefði ekki komið til sín lengiog því vissi hann ekki stöðuna á brotaþola núna enda hefði vitnið ekki hittbrotaþola í eitt ár. Þá vissi vitnið til þess að brotaþoli hefði ekki komið áaugndeildina frá því í febrúar 2013. Vitnið staðfesti vottorð sem það skrifaði9. desember 2010. Vitnið G, augnlæknir og dómkvaddur matsmaður,gaf skýrslu fyrir dómi. Vitnið kvað helstu niðurstöður matsins vera þær aðáverkar brotaþola væru vissulega óvenjulegir. Í frásögn brotaþola og vitna komifram að hafnaboltakylfu hefði verið slegið í rúðu bílsins og glerbrotin þeystframan í brotaþola. Niðurstaða væri að þrátt fyrir að áverkarnir væruóvenjulegir þá gætu atvikin hafa orðið með þeim hætti sem lýst sé þótt almenntmætti búast við annars konar áverkum. Fínkurlað gler úr brotnum rúðum eralmennt ólíklegt til að valda svona miklum skaða eftir því sem vitnið hafðikynnt sér. Verði hert gler fyrir miklu höggi þá splundrast það skyndilega einsog það feli í sér sprengikraft. Niðurstaða vitnisins er að miðað við fjarlægðfrá rúðunni sé viðkomandi að fá á sig meiri massa, meira samhangandi gler enþegar rúða er búin að splundrast. Brotin eru með hvössum köntum og eru skerandien eru lítil, 3-5 mm, þannig að það væri lítill massi ef einu slíku broti værikastað framan í viðkomandi og þá þyrfti mjög mikla orku til að valda svonaskaða. Öðru máli gegni um mörg brot sem koma af miklu afli þá gætu þau valdiðþessum skaða. Hafi það verið ályktun vitnisins. Þá kom fram hjá vitninu aðeftir því sem það hefði kynnt sér þyrfti mikið og snöggt högg til að brjótarúðu og taldi vitnið að þungt hnefahögg dygði ekki eða að reka sig óvart írúðuna. Það þyrfti þá að vera mjög fast högg. Þá kvaðst vitnið geta tekið undirþað sem E skrifi í sínu vottorði. Sérkennilegt sé að fá svona áverka á augun ánþess að um aðra áverka í andliti sé að ræða. Augun séu þó mun viðkvæmari enhúðin. Áverkinn á augunum er þó eins og búast mætti við, það er skerandi en samtekki eins og eftir hníf. Aðspurt kvað vitnið það ekki vera skrýtið að glerhefði ekki fundist í auga brotaþola. Það væri algengt við áverka á auga að þaðskerst í sundur og dettur svo út aftur því að um leið og það skerst vegnaþrýstings, svipað eins og skorið væri í blöðru fulla af vatni, þá pusast útvökvinn úr auganu. Sárið skolast strax og lithimnan og fleira getur komið út ísárið. Vitnið staðfesti matsgerð sína fyrir dómi. Vitnið D kom fyrir dóm og greindi frá því aðhún hefði kíkt út um glugga á heimili sínu og séð mann vera að ráðast ánágranna sinn sem hafi verið kominn út úr bílnum og að búið var að brjóta rúðuí bílnum. Árásarmaðurinn hafi verið með kylfu og verið að ráðast á brotaþolasem var með vinum sínum sem stóðu hjá og gerðu ekkert. Eftir það sá vitniðbrotaþola hlaupa inn í húsið og þá hafi það farið fram á stigagang og séðbrotaþola allan í blóði og foreldra hans að hringja í sjúkrabíl. Nánar spurðbar vitnið að í upphafi hefði hundurinn hennar gelt mikið við gluggann og þáhafi hún kíkt út og séð mann með kylfu vera að ráðast á brotaþola sem hafiverið að koma út úr bílnum. Eftir að hann hafi verið kominn út hafiárásarmaðurinn slegið brotaþola nokkrum sinnum með kylfunni. Eftir það hljópbrotaþoli inn. Hafi brotaþoli haldið fyrir andlitið og verið slegið aftan íhann. Vitnið kvaðst hafa séð að árásarmaðurinn hafi farið inn í sinn bíl,grænan [...] jeppa, sem vitnið kvaðst hafa séð nokkrum sinnum áður fyrir utanhúsið eins og verið væri að bíða eftir brotaþola. Hafi það verið nokkrum dögumáður. Íbúð vitnisins væri á annarri hæð og snéru gluggarnir út að bílastæðinuvið húsið. Vitnið kvaðst aðspurt hafa séð blóð á brotaþola og vita til þess aðhann hefði fengið glerbrot í augun en ekki séð aðra áverka. Um fjarlægðina fráglugganum að bílastæðinu þar sem bílinn hafi verið taldi vitnið vera fjórametra. Vitnið L, sjúkraflutningamaður og varðstjórihjá slökkviliði höfuðborgarsvæðisins, gaf skýrslu fyrir dómi en kvaðst munalítið eða ekki neitt frá þessu útkalli. Kvaðst vitnið ekki geta borið neitt umástand brotaþola. Að sögn brotaþola hafi hann fengið glerbrot í auga og aðreynt hafi verið að skola úr þeim. Vitnið kvaðst ekki hafa fyllt úrsjúkraflutningablað vegna útkallsins. VI Samkvæmt ákæru ríkissaksóknara er ákærða gefinað sök sérstaklega hættuleg líkamsárás með því að hafa 27. september 2010 ábifreiðastæði framan við [...] íHafnarfirði veist með ofbeldi að brotaþola en ákærði er sakaður um að hafaslegið með hafnaboltakylfu í hliðarrúðu bifreiðar ökumannsmegin vitandi aðbrotaþoli sat í ökumannssæti, með þeim afleiðingum að rúðan mölbrotnaði,glerbrot þeyttust á brotaþola og í bæði augu hans. Þá er ákærða gefið að sök aðhafa slegið brotaþola með kylfunni í vinstri öxl hans eftir að hann hafðistigið út úr bifreiðinni. Ákærðineitar sök. Hann hefur viðurkennt að hafa mætt brotaþola á akstri íHafnarfirði. Hafi hann elt bifreið brotaþola á bílastæði við [...] til þess að ræða við hann um ætlaðan þjófnað brotaþolaá munum af verkstæði því sem ákærði rak og brotaþoli vann á. Hafi ákærði gengiðað bifreiðinni en þá hafi brotaþoli skyndilega bakkað bifreiðinni á ákærða ogkeyrt hann niður. Ákærði hafi sett höndina fyrir sig en fallið við það ogskorist. Hafi rúða í bifreiðinni brotnað við það að ákærði ýtti í rúðuna.Brotaþoli hafi stokkið brjálaður út úr bifreiðinni en ekkert hafi verið hægt aðræða við hann og því hafi ákærði farið af vettvangi. Ákærði neitar því að hafaverið með eða slegið með hafnaboltakylfu í rúðuna með þeim afleiðingum að húnbrotnaði. Kvaðst ákærði ekki eiga slíka kylfu og er vörn hans byggð á því aðatvik hafi verið með þeim hætti sem hann lýsir. Brotaþoli,A, bar um það, bæði í skýrslu sinni hjá lögreglu og fyrir dómi, að ákærði hefðiverið með hafnaboltakylfu og slegið henni af miklu afli í hliðarrúðubifreiðarinnar með þeim afleiðingum að rúðan hafi mölbrotnað og glerbrot fariðí bæði augu hans. Eftir það hafi brotaþoli farið út úr bifreiðinni en þá hafiákærði slegið hann með kylfunni í öxlina og síðan ætlað að slá hann í andlitiðen þá hafi brotaþoli náð að grípa í kylfuna og verjast högginu. Vitnið kvaðstkannast við hafnaboltakylfuna sem ákærði hefði notað þar sem vitnið hefði séðkylfuna áður á milli framsæta í bifreið ákærða. Vitnin C og B voru íbifreiðinni með brotaþola og báru báðir um það fyrir dómi að ákærði hefðislegið með hafnaboltakylfu í rúðuna og brotið hana. Þá fullyrti vitnið D að húnhefði séð mann með kylfu ráðast á brotaþola fyrir utan bifreiðina og hefði rúðaí bifreiðinni þá verið brotin. Samkvæmtþessu staðfestir framburður C, B og D, auk framburðar brotaþola, að ákærði varmeð hafnaboltakylfu á vettvangi og sló með henni í hliðarrúðu bifreiðarinnarmeð fyrrgreindum afleiðingum. Engu breytir í þessu sambandi þótt vitnum beri ekkinákvæmlega saman um það hvort um hafi verið að ræða tré- eða álkylfu eðahvernig hún hafi verið á litinn. Á litljósmynd, sem er hluti af frumskýrslu Hrannsóknarlögreglumanns í málinu, má vel greina ákomu á álramma á bílhurðinniökumannsmegin umhverfis hina brotnu rúðu sem getur verið eftir högg. Þá sýnamyndir með skýrslunni glersalla á tveimur stöðum, það er við bifreiðina ognokkru fyrir aftan hana. Ákærðihefur borið um það að hann hafi ætlað að ræða við brotaþola og gengið að bílnumí því skyni en þá hafi brotaþoli skyndilega bakkað bílnum á ákærða og fellthann. Hafi ákærði þá ýtt með vinstri hendi í hliðarrúðuna ökumannsmegin og viðþað hafi rúðan brotnað. Að mati dómsins eru skýringar ákærða á því hvernigrúðan brotnaði ótrúverðugar og verður ekki á þeim byggt gegn framburðiáðurgreindra vitna og brotaþola sem þykja hafa gefið trúverðugar skýringar áþví hvernig rúðan brotnaði. Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið þykir að matidómsins sannað, þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að ákærði var meðhafnaboltakylfu í umrætt sinn og sló með henni í hliðarrúðu bifreiðarinnar [...] ökumannsmegin með þeim afleiðingum að rúðanmölbrotnaði. VitniðC, sem sat við hlið brotaþola í bifreiðinni, bar um það fyrir dómi að hannhefði séð ákærða slá brotaþola tvisvar. Hafi annað höggið farið í öxlina ábrotaþola en hitt í höfuðið en það högg hafi brotaþoli náð að koma í veg fyrir.Vitnið D bar að hún hefði séð mann með kylfu slá brotaþola „nokkrum sinnum“.Vitnið bar að brotaþoli hefði haldið fyrir augun og að árásarmaðurinn hefðislegið brotaþola „aftan í hann“. Samkvæmt þessu þykir sannað, sbr. 1. mgr. 109.gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, með framburði vitnanna C, D ogbrotaþola sjálfs, að ákærði hafi slegið með kylfunni í öxl brotaþola eftir aðbrotaþoli var kominn út úr bifreiðinni. Verður ákærði sakfelldur fyrir þáháttsemi sem lýst er í ákæru að veitast að brotaþola með ofbeldi og slá í öxlbrotaþola með hafnaboltakylfu. Telst brot hans réttilega heimfært undir ákvæði2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Vitnihafa borið um aðdragandann að því að ákærði veittist að brotaþola í umrættsinn. Brotaþoli heldur því fram að ákærði hafi ekki að fullu greitt honum fyrirvinnu á bílaverkstæði og hafi brotaþoli ítrekað gengið eftir því að ákærðigreiddi honum skuldina. Ákærði hefur á hinn bóginn borið brotaþola þeim sökumað hafa stolið munum af verkstæðinu fyrir mörg hundruð þúsund krónur viðstarfslok sín á verkstæðinu. Þá kom fram hjá brotaþola fyrir dómi að ákærðihefði hótað honum líkamsmeiðingum ef hann skilaði ekki munum sem ákærði taldiað hann hefði tekið af verkstæðinu. Samkvæmt framburði foreldra brotaþola ogvitnanna C og B var þeim kunnugt um þessar hótanir ákærða vegna hins ætlaðaþjófnaðar. Súháttsemi ákærða að slá með kylfu í rúðuna, vitandi það að brotaþoli sat íökumannssæti bifreiðarinnar í aðeins nokkurra sentímetra fjarlægð frá rúðunni,var gáleysisleg og vítaverð, enda var ákærða eða mátti vera ljóst að háttsemihans væri til þess fallin að valda skaða á líkama brotaþola. Í ákæru ogvottorði E augnlæknis 12. október 2010 segir að brotaþoli hafi hlotið 5 mmlangan skurð ofan til og hliðlægt á hornhimnu hægra auga, rúmlega 5 mm langanskurð ofarlega á hornhimnu vinstra auga og skaddaðan augastein. Hafi brotaþoliorðið blindur á vinstra auga en sé með 20% sjón á hægra auga. Samkvæmtniðurstöðu dómkvadds matsmanns í málinu er líklegt að augu brotaþola hafi veriðgalopin og glærurnar því mikið til óvarðar af augnlokunum þegar höggið reið árúðuna og glerbrot þeyttust framan í brotaþola frá kylfunni af stuttu færi.Geti áverkar á augum brotaþola vel hafa orðið með þeim hætti sem hann og fleirivitni lýsi, það er að glerbrot frá hinni brotnu rúðu hafi skorið og tættglærurnar í sundur. Vitnið E augnlæknir bar um það fyrir dómi að sjaldgæft væriað fá gat á bæði augu án áverka annars staðar á andliti og augnlokum en þaðværi alls ekki útilokað. Það er hins vegar mat dómsins að enginn minnsti vafisé á því að augnáverkar þeir sem brotaþoli varð fyrir hafi orðið vegna glerbrotasem hafi kastast af miklu afli í augu hans þegar fremri hliðarrúða í bifreiðþeirri sem brotaþoli sat í brotnaði af völdum ákærða. Í því sambandi þarf aðhafa í huga að stefna augnskurðanna út frá miðju hvors auga fyrir sig er ekkióvenjuleg ef tekið er tillit til kúlulags augnanna og því er líklegt að ákomanhafi komið úr sömu átt á bæði augun en ekki sitt úr hvorri áttinni. Fram erkomið það mat dómsins að sannað sé með framburði brotaþola og tveggja vitna aðákærði hafi slegið með hafnaboltakylfu í hliðarrúðu bifreiðarinnar [...] ökumannsmegin og mölbrotið hana. Þrátt fyrir það er aðmati dómsins ósannað að ákærði hafi af ásetningi ætlað að valda brotaþola svomiklu líkamstjóni sem raun varð, en það er skilyrði þess að brot ákærða verðiheimfært undir 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Þannig er ósannað aðákærði hafi vísvitandi og af ásetningi ætlað að valda brotaþola þeim áverkumsem lýst er að framan. Verður ákærði því ekki sakfelldur fyrir brot gegn 2.mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga vegna afleiðinganna. Hins vegar þykirákærði hafa unnið sér til refsingar samkvæmt 219. gr. almennra hegningarlaganr. 19/1940 með vítaverðri og gáleysislegri háttsemi sinni. VIIÁkærði er fæddur á árinu 1965. Samkvæmtsakavottorði hefur ákærði ekki sætt refsingum. Við ákvörðun refsingar verðurlitið til þess að sannað þykir að ákærði hafi veist að brotaþola með ofbeldi ogslegið hann með hafnaboltakylfu í öxlina. Ekki þykir sannað að ásetningurákærða hafi staðið til þess að valda brotaþola þeim alvarlegu áverkum sem hannhlaut þegar glerbrot þeyttust í bæði augu brotaþola. Við það er miðað að ákærðihafi valdið brotaþola tjóni af gáleysi og fram er komið að ákærði hafi meðháttsemi sinni unnið sér til refsingar samkvæmt 2. mgr. 218. gr. og 219. gr.almennra hegningarlaga. Fyrir liggur að brotaþoli varð fyrir miklum skaða ábáðum augum af völdum árásar ákærða. Er því lýst í vottorði augnlæknanna E ogF. Í vottorði þess síðarnefnda 30. mars síðastliðinn kemur fram að unnt væri aðveita brotaþola fulla sjón á báðum augum með því að nota harðar linsur en slíktþurfi langan aðlögunartíma og ekki sé ljóst fyrirfram hvernig til takist. Erþví óljóst hvort og þá eftir atvikum að hve miklu leyti brotaþoli fær bata íframtíðinni. Við ákvörðun refsingar ákærða verður litiðtil 1., 2. og 3. töluliða 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.Það horfir til refsiþyngingar að ekkert er fram komið í málinu sem réttlætirhina harkalegu og fyrirvaralausu árás á brotaþola. Á hinn bóginn er til þess aðlíta að ákærði hefur ekki áður hlotið dóm fyrir refsiverða háttsemi. Þá verðurekki litið fram hjá því að mál þetta hefur dregist úr hófi fram. Rannsóknlögreglu á málinu var lokið í október 2012, eða rúmum tveimur árum eftir aðatvik máls gerðust. Er sá dráttur á málsmeðferð ámælisverður og andstæður 2.málslið 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Matsgerðdómkvadds matsmanns lá fyrir í september 2012 en ákæra var ekki gefin út fyrren 30. ágúst 2013 eða tæpu ári eftir að rannsókn málsins lauk. Fyrir liggur aðóhóflegur og að mestu óútskýrður dráttur varð á málinu fyrir útgáfu ákæru semákærða verður með engu móti kennt um. Að öllu framangreindu virtu þykir refsingákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 12 mánuði, en fresta skal fullnusturefsingarinnar skilorðsbundið og falli hún niður að liðnum tveimur árum fráuppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. VIIIAf hálfu brotaþolans A er þess krafist aðviðurkennd verði bótaskylda ákærða vegna þess líkamstjóns sem brotaþoli hlaut27. september 2010 vegna líkamsárásar ákærða. Ákærði krefst þess aðbótakröfunni verði vísað frá dómi. Af hálfu brotaþola er byggt á því að ákærðihafi með tilefnislausri og fyrirvaralausri líkamsárás valdið brotaþolaalvarlegu líkamstjóni, sem haft hafi mikil áhrif á líf hans og lífsgæði. Hannsé nánast blindur á báðum augum, geti ekkert unnið og lítið gert nema meðaðstoð annarra. Hann hafi þurft að undirgangast margar skurðaðgerðir á augunum,sem hafi þó lítið bætt sjónina. Byggt er á því að brot ákærða gegn brotaþolahafi verið mjög gróft og hafi haft í för með sér mjög alvarlegar afleiðingarfyrir hann, líkamlegar og andlegar. Hafi ákærði með broti sínu valdið brotaþolabæði tímabundnu og varanlegu tjóni, miska og fjártjóni, sem ákærði beri ábyrgðá vegna saknæmrar og refsiverðrar háttsemi sinnar, sbr. 172. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála og skaðabótalög nr. 50/1993. Í lið VI hér að framan er komist að þeirriniðurstöðu að sannað sé að ákærði hafigerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og valdiðbrotaþola líkamstjóni. Tjón brotaþola af þessari háttsemi ákærða er enn ekki aðfullu komið fram og gerir brotaþoli því kröfu um að bótaskylda ákærða í málinuverði viðurkennd með dómi. Fram er komið að ákærði er sakfelldur fyrir þáháttsemi sem í ákæru greinir. Að því virtu verður fallist á kröfu brotaþolaeins og nánar segir í dómsorði. IXEftir úrslitum málsins, sbr. 1. mgr. 218.gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, ber að dæma ákærða til að greiðaallan sakarkostnað málsins. Samkvæmt framlögðu yfirliti sækjanda nemur þegarútlagður sakarkostnaður 129.600 krónum sem er kostnaður vegna matsgerðardómkvadds matsmanns, G augnlæknis. Verður ákærði dæmdur til að greiða þáfjárhæð sem og málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, Stefáns KarlsKristjánssonar héraðsdómslögmanns, sem þykir hæfilega ákveðin 670.000 krónur aðvirðisaukaskatti meðtöldum. Þá ber ákærða enn fremur að greiða þóknunréttargæslumanns brotaþola, Jónasar Þórs Jónassonar hæstaréttarlögmanns, sem þykirhæfilega ákveðin 251.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Ekki þykja efnitil að gera ákærða að greiða kostað vegna læknisvottorðs F augnlæknis, semdagsett er 30. mars síðastliðinn, það er 60.000 krónur, en vottorðið var lagtfram við framhaldsaðalmeðferð málsins degi síðar. Ákærði greiði því samtals 1.050.600 krónur ísakarkostnað.Af hálfu ákæruvaldsins flutti mál þettaMargrét Unnur Rögnvaldsdóttir aðstoðarsaksóknari. Dóm þennan kveða upp héraðsdómararnir JónHöskuldsson, sem dómsformaður, og Kristinn Halldórsson og Guðmundur Viggóssonaugnlæknir. Dómsformaður tók við meðferð málsins 12. febrúar 2014 en hafðiengin afskipti af málinu fyrir þann tíma. D ó m s o r ð:Ákærði, Hannibal Sigurvinsson, sæti fangelsií 12 mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður aðliðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja haldi ákærði almenntskilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr.22/1955.Viðurkennd er bótaskylda ákærða vegna þesslíkamstjóns brotaþola, A, sem leiddi af brotum ákærða 27. september 2010.Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins,1.050.600 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, StefánsKarls Kristjánssonar héraðsdómslögmanns, 670.000 krónur, og þóknun réttargæslumannsbrotaþola, Jónasar Þórs Jónassonar hæstaréttarlögmanns, 251.000 krónur.
Mál nr. 388/2009
Kærumál Farbann
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X yrði áfram bönnuð för úr landi á grundvelli 1. mgr. 100 gr. laga nr. 88/2008, sbr. b. lið 1. mgr. 95. gr. sömu laga.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. júlí 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 8. júlí 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram farbanni allt til miðvikudagsins 5. ágúst 2009 klukkan 24. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Ætla verður að sá tími sem farbann varnaraðila skal standa samkvæmt hinum kærða úrskurði muni duga til að ljúka rannsókn málsins og taka ákvörðun um saksókn á hendur henni verði sú raunin. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Varnaraðila, X, er áfram bönnuð för frá Íslandi allt til miðvikudagsins 5. ágúst 2009 klukkan 24.
Mál nr. 130/2004
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
X var gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi á grundvelli c. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 30. mars 2004. Kærumálsgögn bárust réttinum 31. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. mars 2004, þar sem fallist var á kröfu sóknaraðila um að varnaraðili sætti áfram gæsluvarðhaldi allt til þess að dómur gengur í máli hans en þó eigi lengur en þriðjudagsins 27. apríl 2004 kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Ætla verður að varnaraðili kæri úrskurð héraðsdómara í því skyni að fá úrskurðinn felldan úr gildi. Sóknaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 113/2000
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991
Úrskurður héraðsdóms um að I skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var staðfestur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 15. mars 2000. Kærumálsgögn bárust réttinum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. mars 2000, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 26. apríl nk. kl. 16. Kæruheimild er í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Ætla verður að varnaraðili kæri til að fá úrskurð héraðsdómara felldan úr gildi. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að Inga Þór Arnarsyni, kt. 150581-3979, verði áfram gert að sæta gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans, þó eigi lengur en til miðvikudagsins 26. apríl 2000, kl. 16.00. [...] Í máli þessu liggur fyrir að kærði hefur viðurkennt að hafa í félagi við annan nafngreindan mann fjármagnað og staðið að innflutningi og sölu á miklu magni á e-töflum. Telst því sterkur grunur um að kærði hafi framið brot sem varða geti hann allt að 10 ára fangelsi skv. 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá þykja hafa verið færð fyrir því viðhlítandi rök að brot kærða séu þess eðlis að gæsluvarðhald teljist nauðsynlegt með tilliti til almanna hagsmuna. Rannsókn málsins er að ljúka og mun málið verða sent ríkissaksóknara fyrir mánaðarmótin eftir því sem fulltrúi lögreglustjóra upplýsir fyrir dóminum. Telst tímalengd gæsluvarðhalds skv. kröfu lögreglustjóra því eðlileg í því sambandi. Með vísan til þess, sem hér hefur verið rakið, þykja uppfyllt skilyrði 2. mgr. 103. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991, þannig að fallast ber á kröfu lögreglustjóra. Kærði sæti því áframhaldandi gæsluvarðhaldi þar til dómur gengur í máli hans, þó eigi lengur en til miðvikudagsins 26. apríl n.k. kl. 16:00. Valtýr Sigurðsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Kærði, Ingi Þór Arnarson, kt. 150581-3979, skal sæta gæsluvarðhaldi uns dómur gengur í máli hans, þó eigi lengur en til miðvikudagsins 26. apríl 2000, kl. 16.00.
Mál nr. 362/2016
Kærumál Vistun barns Gjafsókn
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu Barnaverndarnefndar C um að dóttir A og B skyldi vistuð utan heimilis í sex mánuði.
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma Helgi I. Jónssonhæstaréttardómari og Ingibjörg Benediktsdóttir og Ingveldur Einarsdóttir settirhæstaréttardómarar.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 10. maí 2016, en kærumálsgögn bárust réttinum sama dag. Kærður erúrskurður Héraðsdóms Reykjaness 26. apríl 2016, þar sem fallist var á kröfu varnaraðilaum að dóttir sóknaraðila, D, skyldi vistuð utan heimilis sóknaraðila í sexmánuði frá uppkvaðningu hins kærða úrskurðar að telja. Kæruheimild er í 1. mgr.64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðilar krefjast þess að barninu verðikomið í umsjá sóknaraðilans A. Þá krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar án tillitstil gjafsóknar sem þeim hefur verið veitt.Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar og kærumálskostnaðar.Með vísan til forsendna hins kærðaúrskurðar verður hann staðfestur.Kærumálskostnaður fellur niður en umgjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir. Dómsorð:Hinnkærði úrskurður er staðfestur.Kærumálskostnaðurfellur niður. Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A og B, fyrir Hæstaréttigreiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns þeirra, 350.000 krónur.Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 26. apríl 2016.I.Krafa sóknaraðila,dagsett 9. mars 2016, barst dóminum 10. sama mánaðar. Málið var tekið tilúrskurðar að loknum munnlegum málflutningi 19. apríl 2016. Sóknaraðili erbarnaverndarnefnd C, [...], [...].Varnaraðilar eru A, kt. [...],og B, kt. [...]. Dómkröfur sóknaraðila eruþær að barnið D, kt. [...], til heimilis að [...], [...], verði vistað utanheimilis, á vegum sóknaraðila, í sex mánuði.Af hálfu sóknaraðila erekki krafist málskostnaðar.Varnaraðilar krefjastþess aðallega að kröfu sóknaraðila verði hafnað og að barnið verði þegar í staðafhent varnaraðila, móður barnsins, á heimili hennar.Til vara er þess krafistað vistun barnsins verði ákveðin skemmri tími en sex mánuðir.Þá krefjast varnaraðilarmálskostnaðar úr hendi sóknaraðila eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, aðteknu tilliti til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.II.Meðúrskurði sóknaraðila, uppkveðnum 3. febrúar sl., var barn varnaraðila, D, sem er sjö ára, vistað utanheimilis til tveggja mánaða. Sú ákvörðun var borin undir dóm og með úrskurðiHéraðsdóms Reykjaness 16. mars 2016 var ákvörðun nefndarinnar staðfest.Á fundi barnaverndarnefndarC 8. mars 2015 var samþykkt með vísan til 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr.80/2002 að gerð yrði krafa um það fyrir héraðsdómi að vistun stúlkunnar yrðiframlengd þar til viðtölum í Barnahúsi væri lokið eða í allt að sex mánuði tilviðbótar við þann tíma sem kveðið hafi verið á um í úrskurði nefndarinnar 3.febrúar sl.Málavextir eru þeir að26. október 2015 barst sóknaraðila tilkynning þess efnis að barnið hefði skýrtsérkennslufulltrúa í skóla sínum frá því að faðir þess hefði beitt það kynferðisleguofbeldi. Málið var strax tilkynnt til lögreglu og var faðir barnsins handtekinnog úrskurðaður í gæsluvarðhald í kjölfarið. Ákveðið var að vista barnið ogyngra systkini þess utan heimilis þar sem móðir þeirra var í endurhæfingu á [...].Barnið fór í tvær skýrslutökur í Barnahúsi þar sem það staðfesti fyrri framburðum kynferðislegt ofbeldi af hendi föður. Barninu var aftur komið íumsjá móður sinnar eftir að hún sneri heim af [...]i, en faðirinn var þáfluttur af heimilinu. Gerð var áætlun um meðferð máls og var af hálfusóknaraðila lögð áhersla á að barnið myndi ekki umgangast föður sinn nema aðmjög takmörkuðu leyti um jól og áramót sem voru á næsta leiti. Samkvæmt gögnum málsinslýsti móðir barnsins þeirri afstöðu sinni í samtali við tilsjónaraðila og áfundi með kennurum skólans í byrjun árs að tilkynning um kynferðisofbeldi væribyggð á misskilningi, að barnið hefði ruglast í frásögn sinni og að faðirinnhefði ekki gert það sem hann væri sakaður um. Jafnframt kom fram afstaða móðurþess efnis að skóli barnsins hefði farið offari í tilkynningu um kynferðislegtofbeldi og ekki staðið rétt að málum varðandi stuðning við barnið í þessumaðstæðum. Í beiðni sóknaraðilasegir að í sjálfstæðri greinargerð sem móðir barnsins hafi lagt fram á fundibarnaverndar 26. janúar sl. hafi hún jafnframt lýst þeirri afstöðu sinni aðbarnið ætti við geðrænan vanda að etja, jafnvel einhverfu. Jafnframt hafi húntalið vísbendingu hafa komið fram um að barnið fengi of mikla athygli fyrirvanlíðan og væri jafnvel umbunað fyrir vanlíðan með athygli. Þá segir í beiðnisóknaraðila að við meðferð málsins hafi komið í ljós að barnið hafi á þeim tímaer það var vistað utan heimilis sýnt áberandi betri líðan og náð framförum meðýmsan vanda sem það hafði glímt við frá upphafi skólagöngu. Eftir að barniðsneri aftur á heimili móður sinnar hafi það sýnt verri líðan og sömuleiðiseinkenni eins og ótímabær þvaglát sem það hafði glímt við frá upphafiskólagöngu. Vísbendingar hafi komið fram bæði frá skóla og tilsjónaraðila að barniðværi í meiri samskiptum við föður sinn en eðlilegt gæti talist í ljósi þess aðhann væri grunaður um kynferðislegt ofbeldi gagnvart því. Þrátt fyrir að brýnt hafiverið fyrir móður nauðsyn þess að barnið færi í meðferðarviðtöl í Barnahúsihafi hún ekkert aðhafst í því efni fyrr en sóknaraðili leitaði eftir samþykkihennar til að vista barnið utan heimilis. Af hálfu sérfræðinga Barnahúss hafihins vegar verið talið að viðtalsmeðferð svo ungs barns væri þýðingarlaus nemaað því gefnu að barnið hefði stuðning foreldris og væri ekki í samskiptum viðmeintan geranda. Þá segir í beiðninni aðaf hálfu sóknaraðila hafi verið á því byggt að viðtalsmeðferð í Barnahúsi væribarninu bæði nauðsynleg og brýn. Bæði að því er varðaði eðli frásagnar þess umkynferðislegt ofbeldi og það að barnið hefði búið yfir langvarandi vanlíðan semhefði háð því með alvarlegum hætti í daglegu lífi. Í ljósi efasemda móðurgagnvart frásögn barnsins og meðferð skólans og sóknaraðila, hafi verið taliðnauðsynlegt í skilningi b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 aðbarnið væri vistað utan heimilis í allt að tvo mánuði. Í beiðni sóknaraðilasegir að samkvæmt upplýsingum frá Barnahúsi sé viðtalsmeðferð svo skammt á vegkomin að ekki sé unnt að leggja mat á árangur hennar að svo stöddu.Viðtalsmeðferð af því tagi sem hér um ræði spanni a.m.k. 12 til 20 viðtöl. Afhálfu sérfræðings Barnahúss hafi verið ítrekað að barnið þurfi stuðning fráumhverfi sínu og að svo virtist sem mikið og gott traust væri á milli barnsinsog núverandi vistmóður.Eftir að barnið varvistað utan heimilis hafi það farið í umgengni til móður sinnar og yngri bróðurí nokkur skipti, en samkvæmt skýrslu eftirlitsaðila verði ekki annað ráðið aforðum móður en að staða föður barnsins í fjölskyldu þess sé óbreytt. Jafnframthafi móðir látið í ljós svo að barnið heyrði að hún væri ósátt við núverandistöðu.Varnaraðili kveður sighins vegar hafa sýnt mikinn samstarfsvilja við meðferð málsins, en hún hafim.a. sótt sálfræðitíma, tekið á móti tilsjón á heimili sínu, fengið óboðaðeftirlit barnaverndarnefndar og lýst því margsinnis yfir að hún sé reiðubúin aðeiga gott og náið samstarf við barnaverndarnefnd með hagsmuni dóttur sinnar aðleiðarljósi. Þrátt fyrir yfirlýsingar móður og algeran samstarfsvilja í orði ogverki hafi málið verið lagt fyrir barnaverndarnefnd C 26. janúar 2016 sem lokiðhafi verið með úrskurði nefndarinnar 3. febrúar sl. um að barnið D skyldivistað utan heimilis í tvo mánuði. Sú ákvörðun hafi verið borin undir héraðsdómog hafi málinu lokið þar með úrskurði 16. mars sl. þar sem ákvörðunnefndarinnar hafi verið staðfest. Skammur tími hafi þá verið eftir afvistunartímanum og hafi úrskurðurinn því ekki verið kærður til Hæstaréttar,enda hafi einnig legið fyrir að sóknaraðili hygðist óska eftir áframhaldandivistun barnsins sem fjallað sé um í máli þessu.III.Sóknaraðili kveður að meðhliðsjón af gögnum málsins sé það óbreytt mat starfsmanna sóknaraðila aðmeðferðarviðtöl í Barnahúsi, sem séu barninu nauðsynleg, komi ekki að gagni efbarnið er í umsjá móður sinnar á sama tíma. Fullyrðing móður um að hún trúifrásögn barnsins og hafi vísað föður af heimilinu sé ótrúverðug í ljósi þeirragagna sem liggja fyrir í málinu. Sóknaraðila beri skyldatil að tryggja óskilyrtan rétt barnsins fyrir vernd og umönnun í samræmi viðákvæði barnaverndarlaga og ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindibarnsins, sbr. lög nr. 19/2003. Með hliðsjón af atvikum máls og í þágu hagsmunabarnsins sé nauðsynlegt að ráðstöfun samkvæmt framansögðu standi í sex mánuði,sbr. 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga. Um frekari lagarök er vísað til IV.kafla barnaverndarlaga nr. 80/2002, meginreglna barnalaga nr. 76/2003 ogstjórnsýslulaga nr. 37/1993. IV.Af hálfu varnaraðila eruýmsar athugasemdir gerðar við greinargerð barnaverndarnefndar frá 26. janúarsl. Meðal annars eru gerðar athugasemdir við þau ummæli starfsmanna sóknaraðilaað móður barnsins skorti innsæi hvað varðar vanda stúlkunnar, að hún hafibrotið fyrirmæli sóknaraðila um umgengni, m.a. um umgengni stúlkunnar við föðursinn og að móðir hafi varpað ábyrgð á málinu yfir á stúlkuna með því að segjahenni að faðir hennar byggi ekki á heimilinu vegna þess sem hún hefði sagt íBarnahúsi. Þá sé ekki rétt að móðir hafi sagt að hún tryði ekki framburðistúlkunnar. Þvert á móti hafi hún alla tíð trúað dóttur sinni og hennarframburði. Þá tekur varnaraðili fram að faðir barnsins hafi flutt af heimilinuum miðjan desember og búi hjá móður sinni, auk þess sem hann vinni mikið úti álandi. Einnig heldur varnaraðili því fram að öll tilmæli um umgengni hafi veriðmunnleg og að hún hafi farið eftir þeim tilmælum í hvívetna. Varnaraðili kveðurdóttur sína fá fullan stuðning hjá sér, en hún hafi engar upplýsingar fengið ummeðferð dóttur sinnar, í hverju hún sé fólgin eða hvers sé krafist afvarnaraðila í því sambandi.Af hálfu varnaraðila er áþví byggt að verulegir gallar séu á málsmeðferð sóknaraðila, sem leitt hafi tilþeirrar kröfu sem gerð sé í málinu, og beri því að hafna henni. Engin nauðsynstandi til þess að vista barnið utan heimilis. Samkvæmt 1. mgr. 28. gr.barnaverndarlaga nr. 80/2002 sé óheimilt að beita úrræði eins og vistun utanheimilis nema vægari úrræði hafi verið reynd án árangurs. Í því efni sé m.a.vísað til meðalhófsreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 7. mgr. 4. gr.barnaverndarlaga. Ljóst sé að móðir barnsins hafi farið í öllu eftirmeðferðaráætlun sem gerð hafi verið í lok vistunar barna hennar í desember2015. Hafi markmiði áætlunarinnar verið náð að öllu leyti og engin lagaskilyrðifyrir því að beita íþyngjandi ráðstöfun eins og vistun barnsins utan heimiliseins og nú sé gerð krafa um af hálfu sóknaraðila.Vistun barns utanheimilis sé íþyngjandi ráðstöfun, sem ekki eigi að grípa til nema brýna nauðsynberi til. Þurfi sú ákvörðun að vera byggð á málefnalegum sjónarmiðum í kjölfarrannsóknar máls og álitsumleitanar þegar það eigi við. Í máli þessu hafi aldreiverið kallað eftir áliti óháðra sérfræðinga um þörf eða áhrif vistunar barnsinsutan heimilis, heldur hafi verið stuðst við órökstutt bréf frá Barnahúsi oggetgátur starfsmanna barnaverndar um að móðir styðji ekki barnið og því sémeðferð ekki líkleg til að skila árangri. Ekki hafi komið fram á hverju það matsérfræðinga Barnahúss sé byggt, en aðeins einu sinni hafi komið fyrir að móðirbarnsins hafi ekki svarað símtali frá Barnahúsi, þ.e. 11. janúar sl. Í staðþess að hringja aftur í móður hafi sú staðreynd að hún svaraði ekki símtalinu ígreint sinn verið túlkað á þann veg að barnið nyti ekki stuðnings móður sinnar.Slík afstaða sé mjög ómálefnaleg.Þá brjóti krafasóknaraðila gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Komið hafi fram aðsérfræðingar Barnahúss hafi talið að stúlkan þyrfti á 12 til 20 viðtölum aðhalda svo að meðferðin bæri árangur. Nú hafi barnið farið í á annan tug viðtalaí Barnahúsi og hafi markmiði því sem að hafi verið stefnt því verið náð. Enginnauðsyn sé því á að vista barnið utan heimilis lengur. Af hálfu varnaraðila ereinnig á því byggt að sóknaraðili hafi vanrækt rannsóknarskyldu sína samkvæmt10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í stað þess að beita vægasta úrræðibarnaverndarlaga, sbr. 24. gr. þeirra, hafi verið tekin ákvörðun um vistunbarnsins utan heimilis. Ekkert hafi komið fram um að starfsfólk barnaverndarhafi leitast við að kanna réttmæti þeirra upplýsinga sem borist hafi fráBarnahúsi um að stuðningur móður væri ekki fyrir hendi. Þá hafi ekki veriðkallað eftir afstöðu sérfræðings í málefnum barna um hvaða áhrif aðskilnaðurmóður og barns muni hafa á barnið. Umgengni móður við barnið sé afar takmörkuðeða í tvær klukkustundir aðra hverja helgi og undir eftirliti. Ekki hafi veriðleitað álits sérfræðinga á því hvort þessi takmarkaða umgengni kunni að veraskaðleg barninu. Vakin er athygli á því að eftir því sem stjórnvaldsákvörðun ermeira íþyngjandi þeim mun strangari kröfur verði að gera til stjórnvalds um aðþað gangi úr skugga um að þær upplýsingar sem búi að baki ákvörðun séu sannarog réttar, sem og að ákvörðun sé byggð á málefnalegum sjónarmiðum þar semhagsmunir barnsins séu hafðir að leiðarljósi.Þá brjóti málsmeðferðsóknaraðila gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaganr. 37/1993. Samkvæmt því ákvæði skuli stjórnvald því aðeins taka íþyngjandiákvörðun að lögmætu markmiði sem að sé stefnt verði ekki náð með öðru eðavægara móti. Önnur úrræði en vistun utan heimilis hafi ekki verið fullreynd,svo sem öflugur stuðningur við móður í uppeldishlutverkinu eða ríkt eftirlitmeð heimili. Móðir barnsins hafi annast dóttur sína og son af alúð ogsamviskusemi frá fæðingu þeirra, en um það geti allir þeim nákomnir boriðvitni. Þá hafi hvorki barnaverndaryfirvöld né aðrir opinberir aðilar þurft aðhafa afskipti af málefnum þeirra til þessa.Auk ofangreinds vekurvarnaraðili athygli á því að ákvörðun sóknaraðila um afar takmarkaða umgengnimóður við dóttur sína og undir eftirliti brjóti gegn meðalhófsreglustjórnsýsluréttar. Ekki verði séð að umgengni barnsins við móður sína og bróðurskaði það á nokkurn hátt og sé afar brýnt að umgengnin verði regluleg og tíðtil að móðir og barn geti viðhaldið eðlilegum tengslum.Varnaraðili vísar tilmeginreglna stjórnsýsluréttar, ákvæða stjórnsýslulaga nr. 37/1993,barnaverndarlaga nr. 80/2002 og barnalaga nr. 76/2003. Þá sémálskostnaðarkrafan reist á 1. mgr. 60. gr. laga nr. 80/2002 og krafa umvirðisaukaskatt á málflutningsþóknun sé byggð á lögum nr. 50/1988 umvirðisaukaskatt.V.Í gögnum málsins kemurfram að við fyrri meðferð málsins hafi komið í ljós að barnið sýndi á þeim tímasem það var vistað utan heimilis áberandi betri líðan og framfarir með ýmsanvanda sem það hafði glímt við frá upphafi skólagöngu. Eftir að barnið sneriaftur á heimili móður sinnar hafi það sýnt verri líðan og fyrri einkenni tekið sigupp aftur. Þá hafi vísbendingar komið fram, bæði frá skóla og tilsjónaraðila áheimili, um að barnið væri í meiri samskiptum við föður en eðlilegt gæti talistí ljósi þess að hann væri grunaður um kynferðislegt ofbeldi gagnvart barninu.Á meðal gagna málsins núer greinargerð starfsmanna sóknaraðila, dagsett 15. apríl sl., þar sem framkemur að miklar breytingar hafi orðið á barninu frá upphafi vistunar hjávistforeldrum. Í byrjun hafi stúlkan verið mjög bæld, talað lágt ofan íbringuna á sér og haft sig lítið í frammi. Nú sé hún létt og kát og hlaupi umbrosandi. Hún taki virkan þátt í öllu og hafi frumkvæði að leikjum og tali háttog skýrt. Þá hafi stúlkan opnað sig við annað barn á heimilinu um reynslu sínaaf viðtölum í Barnahúsi, sem og við vistmóður sína um ætlað kynferðisbrot.Einnig hafi barnið rætt við vistmóður um áhyggjur sínar af bróður sínum og aðhún væri hrædd um að faðir þeirra meiddi hann. Jafnframt hafi hún tjáðvistmóður sinni að pabbi ætti að sofa heima hjá mömmu sinni en hann gerði þaðekki alltaf.Þá kemur fram ígreinargerðinni að stúlkan sé búin að fara í sex viðtöl í Barnahúsi, enmeðferðin krefjist þess að fram fari 12 til 20 viðtöl. Í viðtalsmeðferðinni séenn verið að vinna með tilfinningar stúlkunnar, en starfsmenn barnaverndarvænti þess að það komi að því síðar í meðferðinni að rætt verði um ætlaðkynferðisbrot gegn barninu.Í skýrslu varnaraðila, A,fyrir dóminum kom fram að barnið hefði ekkert hitt föður sinn síðan ífjölskylduboðum um jólin. Hún staðfesti þó að hún væri í samskiptum viðvarnaraðila B, en þau deildu saman bifreið. Þá kæmi það fyrir að hann gisti áheimilinu, en þá færu hún og E til móður varnaraðila. Einnig sagði hún að faðirbarnsins hringdi öðru hverju og fengi fréttir af syni sínum og þá hefði hannverið viðstaddur útför föður hennar og tekið þátt í aðdraganda og undirbúningihennar. Jafnframt staðfesti varnaraðili að hún, móðir hennar, varnaraðili B ogsonur þeirra hefðu farið í bústað yfir helgi um miðjan febrúar þar sem þauhefðu farið í göngutúra og í heita pottinn. Aðspurð sagðist hún samt sem áðurhafa lagt trúnað á frásögn dóttur sinnar á sama tíma.Loks staðfesti varnaraðiliA að hafa tjáð dóttur sinni eftir að barnið kom aftur á heimilið í desembersíðastliðnum að faðir hennar byggi ekki lengur á heimilinu vegna þess sembarnið hefði sagt frá í Barnahúsi. Með ummælum þessum þykir varnaraðili hafavarpað ábyrgð á málinu og þeirri aðstöðu sem fjölskyldan var í yfir á barnið ogfrásögn þess, í stað þess að útskýra fyrir dóttur sinni að aðstæður væru meðþessum hætti vegna þess sem komið hefði fyrir. Þá hefur varnaraðili A borið umað hafa sagt við dóttur sína að barnavernd héldi að pabbi hefði meitt hana.Þykja þessi orð benda til þess að varnaraðili dragi frásögn dóttur sinnar íefa.Með hliðsjón af ölluframangreindu, sérstaklega þeim breytingum sem orðið hafa á líðan barnsinseftir að það var vistað utan heimilis á ný, afstöðu móður til málsins,reglulegum samskiptum hennar við föður og þeim orðum sem hún hefur staðfest aðhafa látið falla í viðurvist dóttur sinnar, þykja komnar fram sterkarvísbendingar um að móðir barnsins hafi tekið afstöðu með föður þess í málinu ogsé því ekki líkleg til að sýna dóttur sinni fullan stuðning heima fyrir. Þáþykja vangaveltur varnaraðila um að eitthvað annað ami að barninu, svo sem aðþað sé á einhverfurófi, benda til hins sama. Brýnt þykir að barniðljúki viðtalsmeðferð í Barnahúsi sem nú er hafin en er skammt á veg komin.Fyrir liggur að slík meðferð kemur ekki að gagni nema barnið njóti stuðningsforeldris og sé ekki í samskiptum við ætlaðan geranda.Ljóst er að önnur ogvægari úrræði höfðu verið reynd án árangurs áður en ákvörðun var tekin umvistun telpunnar utan heimilis varnaraðila. Er skilyrðum 26. gr., sbr. b-lið27. gr., barnaverndarlaga því fullnægt.Með vísan til allsframangreinds er það niðurstaða dómsins að fallast beri á kröfur sóknaraðila umað stúlkan verði vistuð utan heimilis varnaraðila í sex mánuði eins og nánargreinir í úrskurðarorði.Málskostnaðar var ekkikrafist af hálfu sóknaraðila, en varnaraðili hefur krafist málskostnaðar úrhendi sóknaraðila.Eins og atvikum er háttaðþykir rétt að fella málskostnað niður.Með bréfiinnanríkisráðuneytisins, dags. 30. mars 2016, var varnaraðilum veitt gjafsókntil að taka til varna í málinu fyrir héraðsdómi, sbr. 60. gr. barnaverndarlaganr. 80/2002, sbr. 2. mgr. 126. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Allur gjafsóknarkostnaðurvarnaraðila, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, Þuríðar B. Sigurjónsdótturhéraðsdómslögmanns, sem þykir hæfilega ákveðin 400.000 krónur að meðtöldumvirðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.Ragnheiður Bragadóttirhéraðsdómari kveður upp úrskurðinn.Úrskurðarorð:Barnið D, kt. [...], tilheimilis að [...], [...] sem lýtur forsjár varnaraðila, A, kt. [...], og B, kt.[...], skal vistað utan heimilis, á vegum sóknaraðila, í sex mánuði fráuppkvaðningu úrskurðarins að telja.Allur gjafsóknarkostnaðurvarnaraðila, þ.m.t. þóknun lögmanns þeirra, Þuríðar B. Sigurjónsdótturhéraðsdómslögmanns, 400.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
Mál nr. 518/2013
Gjaldþrotaskipti Riftun
Þrotabú IP ehf. höfðaði mál gegn þrotabúi IC ehf., F ehf. og P og krafðist þess að rift yrði sölu á tilteknum fasteignum frá IP ehf. til IC ehf. en sumar þeirra höfðu síðan verið framseldar til F ehf. og P. Ekki var fallist á með þrotabúi IP ehf. að um hefði verið að ræða gjafagerning sem riftanlegur væri samkvæmt 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipi o.fl. Á hinn bóginn var talið að ráðstöfun fasteignanna hefði bersýnilega verið til þess fallin að mismuna kröfuhöfum þar sem IC ehf. fékk kröfu sína greidda við þær aðstæður að ljóst var að IP ehf. hafði hvorki tekjur né átti eignir til að efna skyldur við aðra kröfuhafa. Fyrirsvar IP ehf. og IC ehf. hefði verið höndum P og hefði honum hvorki getað dulist ógjaldfærni IP hf. né þau áhrif ráðstöfunarinnar að skapa einum kröfuhafa hagsbætur umfram aðra. Þótti það standa þrotabúi IC ehf., F ehf. og P nær að sýna fram á að ráðstöfunin hefði verið tilhlýðileg í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 þannig að sú riftunarregla ætti ekki við. Var fallist á með þrotabúi IP ehf. að ráðstöfunin hefði verið ótilhlýðileg og að P hefði verið það ljóst. P var einnig fyrirsvarsmaður F ehf. og stóð eignarhald fasteignanna því ekki í vegi fyrir kröfu þrotabús IP hf. um afhendingu eignanna samkvæmt 143. og 144. gr. laga nr. 21/1991. Var því fallist á kröfur þrotabús IP hf.
Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 1. ágúst 2013. Þeir krefjast sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Fyrir Hæstarétti tefldi stefndi fram þeirri málsástæðu að hin umdeilda ráðstöfun hans á fasteignum til áfrýjanda 20. og 21. október 2008 hafi verið greiðsla á skuld með óvenjulegum greiðslueyri sem væri riftanleg samkvæmt 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Á þeirri málsástæðu var ekki byggt í héraði og kemst hún því ekki að fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjendur greiði stefnda málskostnað eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Áfrýjendur, þrotabú IceCapital ehf., Fasteignafélagið okkar ehf. og Páll Þór Magnússon, greiði stefnda, þrotabúi IceProperties ehf., óskipt 400.000 krónur í málskostnað. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 27. júní 2013. Mál þetta, sem höfðað var með stefnu birtri 6. október 2011, var dómtekið 7. júní sl. að lokinni aðalmeðferð. Stefnandi er þrotabú IceProperties ehf., Skólavörðustíg 12, Reykjavík. Stefndu eru þrotabú IceCapital ehf., Kringlunni 4, Reykjavík, Fasteignafélagið okkar ehf., Digranesvegi 10, Kópavogi og Páll Þór Magnússon, Eskiholti 20, Garðabæ. Stefnandi gerir í fyrsta lagi þá kröfu að stefndu IceCapital ehf. og Fasteignafélagið okkar ehf. verði sameiginlega dæmd til að þola riftun á sölu stefnanda 20. október 2008 til stefnda IceCapital ehf. á eftirtöldum fasteignum í Reykjavík og Kópavogi: Kringlunni 4-6, hluta 020501; Austurstræti 20, hluta 010101; Digranesvegi 8, hluta 010001; Digranesvegi 8, hluta 010101; Digranesvegi 8, hluta 010201; Digranesvegi 10, hluta 010201; Digranesvegi 10, hluta 010301; Digranesvegi 10, hluta 010101. Undir þessum kröfulið gerir stefnandi einnig kröfu um riftun á sölu stefnda IceCapitals ehf. til stefnda Fasteignafélagsins okkar ehf. 20. og 21. október 2008 á sömu fasteignum, svo og að síðargreindi stefndi verði dæmdur til að afsala fasteignunum aftur til stefnanda. Í öðru lagi gerir stefnandi þá kröfu að stefndu IceCapital ehf., Fasteignafélagið okkar ehf. og Páll Þór verði sameiginlega dæmd til að þola riftun á sölu stefnanda 20. október 2008 til stefnda IceCapital ehf. á fasteigninni Gilsbúð 3, Garðabæ, hluta 010103. Undir þessum kröfulið gerir stefnandi einnig kröfu um riftun á sölu fasteignarinnar sama dag til stefnda Fasteignafélagsins okkar ehf. og frá Fasteignafélaginu okkar ehf. til stefnda Páls Þórs hinn 12. október 2009. Þess er einnig krafist að stefndi Páll Þór verði dæmdur til að afsala fasteigninni aftur til stefnanda. Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði sameiginlega dæmdir til greiðslu málskostnaðar. Stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda auk málskostnaðar. Með úrskurði 27. otkóber 2011 var fallist á kröfu stefnanda um þinglýsingu á stefnu málsins á þær fasteignir sem mál þetta lýtur að, þó þannig að hafnað var kröfu vegna fasteignarinnar Kringlunnar 4-6, hluta 020601. Hefur stefnandi fallið frá kröfum vegna þeirrar eignar í endanlegum málatilbúnaði sínum með vísan til þess að eignin hafi verið seld nauðungarsölu og sé eigi lengur í eigu neinna stefndu. Við fyrirtöku málsins 28. mars 2012 var upplýst að stefndi IceCapital ehf. hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta 14. sama mánaðar og lýsti þrotabú félagsins því yfir að það tæki við aðild að málinu í þinghaldi 14. maí þess árs. Málsatvik Stefnandi var tekin til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 28. janúar 2011 sem staðfestur var í Hæstarétti 8. mars 2011. Frestdagur við gjaldþrotaskiptin er 15. október 2010. Innköllun var gefin út 16. febrúar 2011 og rann kröfulýsingarfrestur út 18. apríl 2011. Lýstar kröfur nema samtals 8.575.062.707 krónum. Samkvæmt því sem fram kemur í stefnu er bú stefnanda eignalaust að frátöldum þeim kröfum sem mál þetta lýtur að. Við skoðun skiptastjóra kom í ljós að 20. október 2008 hafði eftirtöldum fasteignum verið afsalað úr félaginu: Kringlan 4-6, Reykjavík, fastanr. 222-0762, hluti 020501 Áhvílandi: kr. 6.000.000, oo (verðtr. 6/1 1995) Fasteignamat 2008: kr. 30.080.000,oo Kringlan 4-6, Reykjavík, fastanr. 222-0519, hluti 020601. Áhvílandi: kr. 60.000.000, oo (verðtr. 13/9 2005) Fasteignamat 2008: kr. 61.680.000,oo Austurstræti 20, Reykjavík, fastanr. 200-2665 hluti 010101. Áhvílandi: kr. 60.000.000,00 (verðtr. 21/1 2003) Fasteignamat 2008: kr. 179.200.000,oo Gilsbúð 3, Garðabæ, fastanr. 223-9119, hluti 010103. Áhvílandi: kr. 9.233.000,00 (verðtr. 6/4 1999) Fasteignamat 2008 kr. 16.240.000,oo Digranesvegur 8, Kópavogi, fastanr. 205-9503, hluti 010001. Ekkert áhvílandi Fasteignamat 2008: kr. 12.730.000,oo Digranesvegur 8, Kópavogi, fastanr. 205-9504, hluti 010101. Ekkert áhvílandi Fasteignamat 2008: kr. 20.320.000,oo Digranesvegur 8, Kópavogi, fastanr. 205-9505, hluti 010201. Ekkert áhvílandi Fasteignamat 2008: kr. 20.970.000,oo Digranesvegur 10, Kópavogi, fastanr. 224-0137, hluti 010201. Áhvílandi: kr. 11.500.000, oo (verðtr. 29/3 1999) Fasteignamat 2008: kr. 29.000.000,oo Digranesvegur 10, Kópavogi, fastanr. 224-0138, hluti 010301. Áhvílandi: kr. 8.300.000, oo (verðtr. 29/3 1999) Fasteignamat 2008: kr. 28.550.000,oo Digranesvegur 10, Kópavogi, fastanr. 205-9506, hluti 010101. Ekkert áhvílandi Fasteignamat 2008 kr. 16.860.000,oo Óumdeilt er að fasteignunum var afsalað frá stefnanda til móðurfélags stefnanda, stefnda IceCapital ehf. sem áður hét Sund ehf. Öllum eignum, að frátöldum Digranesvegi 8, Kópavogi, eignarhlutum 010101 og 020102, var afsalað sama dag til stefnda Fasteignafélagsins okkar ehf. Eignarhlutum 010101 og 020102 í fasteigninni að Digranesvegi 8, Kópavogi, var hins vegar afsalað til félagsins degi síðar eða 21. október 2008. Hinn 12. október 2009 var fasteigninni Gilsbúð 3, Garðabæ, afsalað til stefnda Páls Þórs. Skiptastjóri stefnanda tilkynnti stefnda Fasteignafélaginu okkar ehf. um riftun framangreindra ráðstafana með bréfi 14. júlí 2011, en öðrum stefndu mun ekki hafa verið tilkynnt um riftunina. Í málinu er ekki um það deilt að stefnandi og hin stefndu félög eru í eigu og undir stjórn ýmist sömu eða nátengdra aðila, þ.e. stefnda Páls Þórs og aðila nátengdum honum. Er ekki þörf á því að rekja sérstaklega tengsl eigenda og fyrirsvarsmanna umræddra félaga. Í stefnu er greint frá því að stefnandi hafi 13. mars 2008 tekið lán að fjárhæð 4,6 milljarðar króna og 2. júlí þess árs lán að fjárhæð 54,8 milljónir króna, í báðum tilvikum vegna kaupa á eigin hlutum Glitnis banka hf. Þá er greint frá því að 7. október 2008 hafi Fjármálaeftirlitið tekið yfir stjórn Glitnis banka hf. og hlutabréf í bankanum þá orðið verðlaus. Einu eignir stefnanda hafi þá verið umstefndar fasteignir. Hinn 20. október 2008, þegar umstefndum fasteignum var afsalað frá stefnanda, hafi eigendum og stjórnendum félagins því verið fullljóst að félagið var í raun gjaldþrota og hafi ekki með neinu móti getað staðið við greiðsluskuldbindingar sínar. Í greinargerð stefndu er gerð grein fyrir því hvernig stefnandi varð eigandi framangreindra fasteigna. Kemur þar fram að í árslok 2007 og ársbyrjun 2008 hafi verið ákveðið að færa hlutabréfaeign í tveimur Sparisjóðum og ákveðnar fasteignir úr Sundi ehf. og stefnda IceCapital ehf. yfir í stefnanda, en fyrstgreinda félagið hafi síðar verið sameinað stefnda IceCapital ehf. Samkvæmt greinargerð stefndu nam heildarverð þessara viðskipta 1.191.569.955 krónum, þar af var kaupverð hlutanna í Sparisjóðunum 269.463.116 krónur, sbr. kaupsamning 17. janúar 2008. Kaupverðið skyldi greiðast með yfirtöku áhvílandi veðskulda að fjárhæð 167.774.108 krónur, yfirtöku lánasamnings við VBS-fjárfestingarbanka að fjárhæð 539.275.669 krónur og það sem út af stæði í reiðufé. Segir í greinargerð að skuld stefnanda hafi því numið samtals 484.520.178 krónum. Því er lýst í greinargerð stefndu að stefnandi hafi aldrei náð fram skuldskeytingu veðlána eða yfirtöku annarra lána samkvæmt framangreindu samkomulagi og því aldrei greitt neitt af skuld sinni við stefnda IceCapital ehf. Er í þessu efni vísað til þess að stefndi IceCapital ehf. hafi áfram greitt af áhvílandi veðlánum sem stefnandi hafði átt að taka yfir. Í greinargerð stefndu er gerð ítarleg grein fyrir viðskiptum Glitnis banka hf. og stefnanda um áðurgreind kaup hans á hlutabréfum í bankanum. Er lýst kynningu bankans á hlutabréfum í bankanum sem „úrvalsfjárfestingarkosti“ þótt raunveruleg ástæða bankans til sölu á hlutabréfum væru tilraunir hans til þess að losna við eigin hluti. Fyrirsvarsmenn málsaðila hafi treyst upplýsingum bankans og einnig hafi þeim verið boðin fjármögnun að fullu til hlutabréfakaupanna. Starfsmenn bankans hafi kynnt sér efnahag stefnanda sem samanstóð af umræddri hlutabréfaeign og fasteignum. Stefnandi hafi því keypt hlutabréf af bankanum sem svaraði til 1,75% af heildarhlutafé bankans miðað við lokagengi 11. febrúar 2008, en tilboð bankans hafi verið gert með tölvuskeyti sem sent var rúmlega tuttugu mínútum fyrir miðnætti þennan dag. Í greinargerð stefndu er gerð nánari grein fyrir efni samningsins og loforði bankans, um að lágmarka fjármagnskostnað með myntbreytingum lána, sem hafi verið vanefnt. Í greinargerð stefndu er því lýst að tæplega sjö mánuðum eftir viðskiptin með hlutabréfin í Glitni banka hf. hafi bréfin verið orðin verðlaus með því að bankinn var kominn í greiðsluþrot og stýrt af skilanefnd og síðar slitastjórn. Telja stefndu þetta sýna að sú mynd sem forsvarsmenn bankans hafi dregið upp af efnahag hans í byrjun árs 2008 hafi verið röng og vísa einnig um það atriði til skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengda atburði. Stefndu telja að umrætt lánsfé hafi aldrei komist í vörslur stefnanda og deila megi um hvort bankinn hafi lánað sjálfum sér féð eða stefnanda. Stefndu telja að stefnandi hafi verið óbundinn af samningnum við Glitni banka hf. með vísan til rangra upplýsinga bankans, brostinna forsenda og vanefnda bankans á skyldum sínum samkvæmt samningnum. Stefndu lýsa því í greinargerð sinni að öllum fasteignunum, sem stefnandi hafi verið skráður fyrir í mars 2008 þegar Glitnir banki hf. lánaði honum að fullu fyrir kaupverði hluta í bankanum, hafi verið skilað til stefnda 20. október 2008. Þegar þetta hafi verið gert hafi verið litið svo á að stefnandi væri með öllu óbundinn af lánssamningnum frá 13. mars 2008, en samningurinn hafi lagt bann við því að stefnandi seldi eignir, hvort heldur var veðsettar eða óveðsettar, án samþykkis Glitnis banka hf., sbr. lið v í 9. gr. lánasamningsins. Við afsalið hafi stefnandi losnað undan skuld við stefnda IceCapital ehf. að fjárhæð 484.520.178 krónur og allar áhvílandi veðskuldir að fjárhæð að lágmarki 167.774.108 krónur, svo og skuldina við VBS- fjárfestingarbanka. Við aðalmeðferð málsins gaf stefndi Páll Þór aðilaskýrslu. Ekki er ástæða til að rekja þá skýrslu sérstaklega. Málsástæður stefnanda Stefnandi reisir málatilbúnað sinn á því að áðurlýstar ráðstafanir séu riftanlegar samkvæmt 131. gr., 141. gr. og 146. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Stefnandi byggir í fyrsta lagi kröfur sínar á því að salan á eignunum hinn 20. október 2008 til IceCapital ehf. hafi í raun verið gjafagerningur þar sem ekkert endurgjald hafi komið fyrir hinar afsöluðu fasteignir, umfram það að IceCapital ehf. virðist hafa yfirtekið áhvílandi lán á þeim eignum sem eitthvað voru veðsettar. Áhvílandi lán hafi verið langt undir fasteignamati þeirra eigna sem eitthvað voru veðsettar, auk þess sem fjórir eignarhlutar á Digranesvegi, samtals að fasteignamati 70.880.000 krónur, hafi verið algerlega óveðsettir. Heildarmunur fasteignamats allra eignanna og höfðustóls áhvílandi lána á eignunum hafi verið 243.737.000 krónur. Salan hafi því í raun verið gjöf til nákominna skv. 3. gr. laga nr. 21/1991, enda bæði IceProperties ehf., IceCapital ehf. og Fasteignafélagið okkar ehf. undir stjórn og í eigu sömu aðila. Sala eignanna sé því riftanleg skv. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 sbr. 194. gr. sömu laga. Skilyrði 131. gr. laga nr. 21/1991 um að gjöfin hafi verið afhent á síðustu 6 – 24 mánuðum sé uppfyllt, en með 194. gr. laganna sé 24 mánaða fresturinn lengdur í 48 mánuði. Frestdagur í búinu hafi verið 15. okóber 2010 sem sé móttökudagur gjaldþrotaskiptabeiðnar í Héraðsdómi Reykjavíkur og séu því aðeins liðnir tæpir 24 mánuðir frá því fasteignunum var afsalað til Sunds ehf. Þá telur stefnandi að afsal eignanna sé einnig riftanlegt skv. 141. gr. laga nr. 21/1991 enda hafi þeir aðilar sem undirrituðuð afsölin, Jón Kristjánsson og stefndi Páll Þór Magnússon, gjörþekkt fjárhagsstöðu IceProperties ehf. og vitað gjörla að með því að afsala eignunum frá félaginu, væru þeir að koma í veg fyrir að eignirnar yrðu kröfuhöfum til reiðu til fullnustu krafna sinna. Einnig að IceProperties ehf. hafi verið ógjaldfært á þeim tíma, er afsölin voru gerð. Stefnandi byggir á því að hvorki stefndi Fasteignafélagið okkar ehf. né stefndi Páll Magnússon geti byggt á því að hafa verið í góðri trú enda báðir nátengdir stefnanda í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991. Krafa stefnanda um að fá eignirnar til baka er sett fram með heimild í 144. gr. laga nr. 21/1991 enda séu þær allar enn til staðar og því vandkvæðalaust að afhenda stefnanda þær aftur. Málsástæður stefndu Stefndu hafna því að fullnægt sé skilyrðum til riftunar framangreindrar ráðstöfunar 20. október 2008. Að því er varðar 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. hafna stefndu því að sýnt hafi verið fram á að fullnægt sé skilyrðum greinarinnar. Ekki hafi verið um gjafagerning að ræða þegar horft sé til þess aðilar afsalanna, sem gerð voru 20. október 2008, voru gerðir eins settir og þeir voru fyrir kaup stefnanda á eignunum í desember 2007. Eignir stefnanda hafi ekki rýrnað í október 2008 og stefndi IceCapital ehf. ekki auðgast. Hér hafi ekki verið um að ræða gjafagerninga heldur hafi verið undið ofan af viðskiptum sem ekki gengu upp, m.a. vegna þess að stefnandi stóð á engan hátt við skuldbindingar sínar. Stefndu benda einnig á að stefndu Fasteignafélagið okkar ehf. og Páll Þór hafi staðið straum að rekstri eignanna, innheimt leigu, þar sem það á við, og staðið að nauðsynlegu viðhaldi og endurbótum. Stefndu mótmæla því einnig að afsölunum verði rift á grundvelli almennu riftunarreglunni í 141. gr. laga nr. 21/1991. Hvergi í stefnu eða öðrum skjölum sé sýnt fram á að ráðstöfun þessi hafi á ótilhlýðilegan hátt verði stefnda, IceCapital ehf., til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa. Aðrir kröfuhafar stefnanda séu tveir: Tollstjórinn með kröfu að fjárhæð 8.857.567 krónur og Glitnir með liðlega 8,5 milljarða króna. Þar af séu liðlega 8,3 milljarðar vegna lánasamnings sem sé með öllu óskuldbindandi fyrir stefnanda. Hafi einhver sýnt af sér ótilhlýðileika í viðskiptum hafi það verið Glitnir banki hf. við sölu á eigin hlutum til stefnanda gegn 100% láni. Stefndu vísa einnig til þess að lán Glitnis banka hf. að fjárhæð 54.800.000 krónur 2. júlí 2008 hafi gengið til uppgreiðslu á lánasamningi Bílaskálans ehf., við bankann, en fyrirtækið hafi verið hluthafi í Ingvari Helgasyni hf. Þessir hlutir hafi síðar verið færðir til Eignarhaldsfélagsins Sævarhöfða ehf. og hafi þá allt hlutafé í fyrirtækinu verið veðsett bankanum. Lán tengd Eignarhaldsfélagsins Sævarhöfða ehf. hafi síðar verið færð til Íslandsbanka hf. sem hafi gengið að umræddum veðum, tekið yfir rekstur Ingvars Helgasonar ehf. og selt hann. Þannig hafi Íslandsbanki hf. tekið yfir hina keyptu eign en eftir sitji skuld hjá Glitni. Stefndu vísa einnig til þess að rannsókn á ætlaðri markaðsmisnotkun Glitnis skipti verulegu máli. Þeir vísa til gagna frá embætti sérstaks saksóknara þess efnis að þegar hefði átt að svipta bankann leyfi til rekstrar á árinu 2007. Þá hafi margt í bókhaldi og reikningsskilum Glitnis á árunum 2006 og áfram verið í andstöðu við reglur laga um bókhald og ársreikninga. Fari svo ólíklega að komist verði að þeirri niðurstöðu að rifta beri afsali stefnanda 20. október 2008 þurfi að fara fram uppgjör sem ekki verði séð hvernig stefnandi ætli að standa að og á hvern hátt það muni auka eignir hans. Meðal krafna sem þá vakni sé krafa VBS-fjárfestingarbanka að fjárhæð 565.791.960 krónur sem nú sé ekki meðal krafna búsins. Stefndu telja að stefnandi eigi enga kröfu til þess á grundvelli 144. gr. laga nr. 21/1991 að stefndu skili þeim fasteignum sem stefnandi afsalaði sér. Niðurstaða Í máli þessu liggur fyrir að stefnandi eignaðist fyrrgreindar fasteignir með afsölum frá Sundum ehf. og stefnda IceCapital ehf., dagsettum 21. desember 2007. Þá mun stefnandi hafa eignast hlutabréf í Sparisjóði Keflavíkur og Sparisjóði Vestfjarða með kaupsamningi við Sund ehf. í janúar 2008. Eins og áður segir telja stefndu að heildarfjárhæð þessara viðskipta hafi verið 1.191.569.555 krónur, en þar af nam virði fasteigna 922.105.839 krónum. Átti stefnandi að greiða kaupverðið með yfirtöku áhvílandi veðskulda að fjárhæð 167.774.108 krónur, svo og með yfirtöku tiltekinna lánasamninga, en afgangur fjárhæðarinnar, samtals 484.520.178 krónur, var talinn stefnanda til skuldar í bókum seljenda. Samkvæmt ársreikningi stefnanda fyrir árið 2007 átti félagið fasteignir fyrir 922.105.839 krónur árið 2007 en hafði engar slíkar eignir átt árið áður. Þá eru þær fasteignir sem áður greinir taldar upp í skýringum við ársreikninginn ásamt bókfærðu verði við hverja og eina. Í ársreikningnum eru skuldir við tengda aðila taldar 754.332.708 krónur en höfðu verið 352.738.354 í árslok undangengins árs. Höfðu þessar skuldir þannig aukist um rösklega 400 milljónir milli þessara ára. Samkvæmt ársreikningi stefnanda fyrir árið 2008 átti félagið engar fasteignir í lok þess árs. Ber ársreikningurinn þannig með sér að fasteignir fyrir 922.105.839 krónur hafi verið afsalað frá stefnanda á árinu 2008, en þetta kemur einnig skýrlega fram í skýringum við ársreikninginn. Þá eru skuldir við nátengda aðila taldar hafa lækkað úr 754.332.708 krónum í 344.696.010 krónur eða um 409.636.698 krónur. Samkvæmt framangreindu benda þau gögn, sem fyrir liggja í málinu, eindregið til þess að 20. október 2008 hafi stefnandi selt stefnda IceCapital ehf. téðar fasteignir gegn því að fyrrgreind skuld stefnanda yrði felld niður, en Sund ehf. hafði á þessum tíma verið sameinað stefnda IceCapital ehf. Engin gögn hafa verið lögð fram af hálfu stefnanda því til stuðnings að allt að einu hafi verið um gjöf að ræða í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en um þetta atriði ber stefnandi sönnunarbyrðina samkvæmt almennum reglum. Verður riftunarkrafa stefnanda því ekki reist á þeim grundvelli. Stefnandi reisir ekki málatilbúnað sinn á því að um hafi verið að ræða greiðslu skuldar með óvenjulegum greiðslueyri samkvæmt 134. gr. laganna og kemur sá grundvöllur riftunar því ekki til álita í málinu. A Samkvæmt ársreikningi stefnanda fyrir árið 2008 keypti stefnandi það ár hlutabréf í Glitni banka hf. að kaupverði 4.453,1 milljón króna og voru kaupin fjármögnuð með láni frá bankanum. Þá segir í ársreikningnum að í október 2008 hafi Fjármálaeftirlitið tekið yfir stjórn bankans og séu hlutabréfin áætluð verðlaus í árslok 2008. Er tap ársins 2008 talið 7.659.543.666 krónur í ársreikningnum og eigið fé neikvætt um 7.660.288.709 krónur. Verður ráðið af ársreikningnum að helstu tekjur stefnanda að frátöldum fjármunatekjum hafi á árinu 2008 verið húsaleigutekjur sem numu tæpum 11 milljónum króna. Að þessu virtu, svo og með hliðsjón af alkunnum atburðum á íslenskum fjármálamarkaði í byrjun október 2008, telur dómurinn að ekki fari á milli mála að eignastaða stefnanda 20. október 2008 hafi verið með þeim hætti að yfirgnæfandi líkur voru á því að hann gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar innan tíðar og væri þar af leiðandi ógjaldfær. Í ljósi úrskurðar héraðsdóms 28. janúar 2011, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 8. mars þess árs, getur það ekki haggað þessari niðurstöðu að fyrirsvarsmenn stefnanda, og nú stefndu, hafi haft uppi margvísleg andmæli við lögmæti téðrar skuldar stefnanda við Glitni banka hf. Á það sama við um sjónarmið þess efnis að fjárhæð skuldarinnar kunni að að vera talsvert lægri en lýst krafa þar sem hún hafi verið bundin ólögmætri gengistryggingu. Að slepptum hlutabréfum, sem viðurkennt er að urðu verðlaus eða næsta verðlítil í október 2008, fólust eignir stefnanda í fyrrgreindum fasteignum. Með afsali fasteignanna til stefndu 20. október 2008 var því öllum helstu eignum stefnanda afsalað í þeim tilgangi að greiða upp skuld við einn tiltekinn kröfuhafa sem nátengdur var stefnanda. Að mati dómsins var slík ráðstöfun bersýnilega til þess fallin að mismuna kröfuhöfum með því að téður kröfuhafi fékk kröfu sína greidda við þær aðstðæður að ljóst var að stefnandi hafði hvorki tekjur né átti eignir til þess að efna skyldur við aðra kröfuhafa. Fyrirsvar stefnanda og viðsemjanda hans, stefnda IceCapital ehf., við umrædda ráðstöfun 20. október 2008 var í höndum sama aðila, þ.e. stefnda Páls Þórs. Gat honum hvorki dulist ógjaldfærni stefnanda við þessar aðstæður né þau áhrif ráðstöfunarinnar að skapa einum kröfuhafa hagsbætur umfram aðra. Eins og málið liggur fyrir telur dómurinn því að það standi stefndu nær að sýna fram á að umrædd ráðstöfun hafi allt að einu verið tilhlýðileg í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 þannig að riftunarregla ákvæðisins eigi ekki við. B Af hálfu stefndu var lögð á það áhersla í munnlegum málflutningi að með ráðstöfuninni 20. október 2008 hafi fyrri viðskipti með téðar fasteignir verið látin ganga til baka eftir að ljóst hafi orðið að allar forsendur fyrir þeim viðskiptum hafi brostið, m.a. samþykki veðhafa og samþykki lánardrottna þeirra lána sem stefnanda bar að taka yfir. Staðan hafi þannig verið sú að stefnandi hafi verið formlegur eigandi téðra fasteigna án þess að hafa innt af hendi það endurgjald sem honum bar. Er þá í reynd á því byggt að það geti ekki talist ótilhlýðilegt í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 að afhenda seljandanum eignir sínar til baka og koma þannig í veg fyrir að annar óviðkomandi lánardrottinn fái andvirði eignanna. Í málinu er ekkert komið fram um að leitast hafi verið við að rifta sölu umræddra fasteigna til stefnanda með formlegum hætti áður en kom að afsali eignanna 20. október 2008. Þá bera gögn málsins um afsal eignanna á nefndum degi ekki með sér að grundvöllur afsals hafi verið formlegt samkomulag þessara lögaðila um riftun téðra viðskipta vegna vanefnda stefnanda. Stefndu hafa ekki haft uppi beina kröfu um riftun á upprunalegu afsali eignanna til stefnanda frá árslokum 2007 eða gert fyrirvara um slíka riftun og rétt til afhendingar eignanna samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991, verði ráðstöfuninni 20. október 2008 rift. Samkvæmt þessu verður að skilja málatilbúnað stefndu á þá leið að við mat á ráðstöfun stefnanda 20. október 2008 beri að líta til umrædds aðdraganda og tilgangs ráðstöfunarinnar án þess þó að á því sé byggt að um formlega riftun hafi verið að ræða. C Það er grunnregla gjaldþrotaskiptaréttar að kröfuhafar njóti jafnræðis hver gagnvart öðrum og eignum bús sé skipt milli þeirra að tiltölu að gættri rétthæð krafna þeirra að lögum. Er það ósamrýmanlegt þessu viðmiði að þrotamanni sé heimilt að ákveða upp á sitt eindæmi til hvaða kröfuhafa eignir hans eiga að renna þegar fyrir liggur að hann getur ekki staðið við skuldbindingar sínar. Stefnanda voru tæk úrræði að lögum til þess að fá skorið úr um lögmæti kröfu Glitnis banka hf. Eins voru viðsemjendum stefnanda tæk úrræði til að fá viðskiptum um umræddar fasteignir rift samkvæmt almennum reglum kröfuréttar. Hins vegar gat það ekki samrýmst fyrrgreindri grunnreglu gjaldþrotaskiptaréttar að flytja eignir stefnanda til tiltekins kröfuhafa með vísan til þess að hann grundvallaði kröfu sína á vanefndum gagnkvæms samnings um fasteignir. Eins og málið liggur fyrir fellst dómurinn því ekki á það með stefndu að ráðstöfunin 20. október 2008 hafi verið venjuleg eftir atvikum eða afsakanleg fyrir stefnanda af öðrum ástæðum þannig að hún teljist ekki ótilhlýðileg samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt framangreindu er það álit dómsins að ráðstöfunin 20. október 2008 hafi beinlínis verið gerð með það ólögmæta markmið í huga að hygla einum kröfuhafa, sem nátengdur var stefnanda, á kostnað annarra. Að mati dómsins var ráðstöfunin því ótilhlýðileg í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991. Er það jafnframt álit dómsins að fyrirsvarsmanni stefnanda, sem jafnframt var fyrirsvarsmaður viðsemjanda stefnanda, hafi verið ljós ógjaldfærni stefnanda, svo og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Samkvæmt þessu er fullnægt skilyrðum 141. gr. laga nr. 21/1991 til að fallast á kröfu stefnanda um riftun, en ekki er deilt um tímafresti í þessu sambandi. D Í málinu liggur fyrir að fyrirsvarsmaður stefnanda, stefndi Páll Þór, er jafnframt fyrirsvarsmaður stefnda Fasteignafélagsins okkar ehf. Með vísan til 2. mgr. 146. gr. laga nr. 21/1991 stendur núverandi eignarhald umræddra fasteigna því ekki í vegi fyrir afhendingarkröfu stefnanda samkvæmt 143. og 144. gr. laganna. Ganga verður út frá því að við skil téðra fasteigna verði þessum stefndu heimilt að koma að fjárkröfu vegna vanefnda stefnanda á kaupum um fasteignirnar í árslok 2007, sbr. lokaorð 1. mgr. 143. gr. laganna. Er því fullnægt skilyrðum til að fallast á kröfu stefnanda um skil á umræddum fasteignum, svo sem nánar greinir í dómsorði. Eftir úrslitum málsins verða stefndu dæmdir sameiginlega til greiðslu málskostnaðar sem þykir hæfilega ákveðinn 350.000 krónur. Hefur þá bæði verið tekið tillit til virðisaukaskatts og kostnaðar af öflun matsgerðar. Af hálfu stefnanda flutti málið Magnús Guðlaugsson hrl. Af hálfu stefnda Fasteignafélagsins okkar ehf. og stefnda Páls Þórs flutti málið Sigurður G. Guðjónsson hrl., en af hálfu stefnda þrotabús IceCapitals ehf. flutti málið Eggert Páll Ólason hdl. Skúli Magnússon héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómsorð Rift er sölu stefnanda, þrotabús IceProperties ehf., til stefnda IceCapital ehf. hinn 20. október 2008 á eftirtöldum fasteignum í Reykjavík og Kópavogi: Kringlunni 4-6, hluta 020501; Austurstræti 20, hluta 010101; Digranesvegi 8, hluta 010001; Digranesvegi 8, hluta 010101; Digranesvegi 8, hluta 010201; Digranesvegi 10, hluta 010201; Digranesvegi 10, hluta 010301; Digranesvegi 10, hluta 010101. Einnig er rift sölu stefnda IceCapital ehf. til stefnda Fasteignafélagsins okkar ehf. 20. og 21. október 2008 á fasteignunum. Fasteignafélagið okkar ehf. afsali stefnanda öllum framangreindum fasteignum. Rift er sölu stefnanda til stefnda IceCapital ehf. á fasteigninni Gilsbúð 3, Garðabæ, hluta 010103, svo og sölu stefnda IceCapital ehf. á eigninni til stefnda Páls Þórs Magnússonar 12. október 2009. Stefndi Páll Þór afsali fasteigninni til stefnanda. Stefndu greiði stefnanda sameiginlega 350.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 232/2007
Kynferðisbrot Börn Sératkvæði
X var gefið að sök að hafa framið kynferðisbrot gegn Y, dóttur sambúðarkonu sinnar A. Í málinu lék vafi á um tímasetningu hins ætlaða brots. Var lögreglustjóra B, að skipan ríkissaksóknara, því sérstaklega gert að kanna hvenær ákveðinn atburður hefði átt sér stað er Y og A miðuðu tímasetningu hins ætlaða brots við. Voru í framhaldinu kvödd til ýmiss vitni í tilraun til að upplýsa um hina ætluðu tímasetningu. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að sakargiftir á hendur ákærða X hefðu verið gegn neitun hans studdar frásögn Y en hún hefði verið óljós og ekki fengið stuðning af gögnum málsins. Nokkur vissa um tímasetningu hins ætlaða brots skipti verulegu máli en um það hefði framburður vitna ekki verið á einn veg, auk þess sem missagnir voru um önnur atriði. Eins og sönnunarfærslu hefði verið háttað þótti ekki hafa tekist að færa fram nægilega sönnun um sök X, þannig að hún yrði ekki vefengd með skynsamlegum rökum. Var X því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og var bótakröfu Y vísað frá héraðsdómi.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Ingibjörg Benediktsdóttir og Markús Sigurbjörnsson. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 18. apríl 2007 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvalds sem krefst þess að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða, refsing hans þyngd og hann dæmdur til að greiða Y 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. apríl 2002, aðallega til 9. desember 2006 en til vara 21. sama mánaðar, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins. I. Með ákæru ríkissaksóknara 12. október 2006 var ákærða gefið að sök að hafa tvívegis framið kynferðisbrot gegn Y, dóttur sambúðarkonu sinnar, en stúlkan er fædd 1991. Á fyrra tilvikið að hafa gerst 6. apríl 2002 á heimili þeirra á B, en hið síðara á tímabilinu 12. til 14. ágúst 2005 í Stykkishólmi. Ákærði neitar sök. Í hinum áfrýjaða dómi taldist sekt ákærða sönnuð í fyrra tilvikinu og var honum gerð refsing fyrir það brot. Sök taldist hins vegar ósönnuð hvað varðar síðarnefndu sakargiftirnar og var ákærði sýknaður af þeim. Ákæruvaldið unir þeirri niðurstöðu. II. Y gaf skýrslu fyrir dómi í Barnahúsi 27. apríl 2006. Hún lýsti þar háttsemi ákærða þegar hann hafi komið drukkinn heim um nótt, svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi. Þetta kvöld hafi verið haldið „partý úti í bílskúr“ þar sem vinnufélagar ákærða hafi verið. Sjálf kvaðst hún umrætt kvöld hafa gætt tveggja yngri systkina sinna heima, sem þá hafi verið um eins eða tveggja ára gömul, en aldursmunur á þeim sé eitt ár. Móðir hennar hafi ekki kært sig um að vera í samkvæminu og farið til kærustu bróður síns og föndrað þar. Kvaðst Y hafa sofnað í sófa, en vaknað um nóttina við að ákærði hafi setið á gólfinu og verið að káfa á henni, en síðan horfið frá með þeim orðum að hann væri fullur. Stúlkan var spurð um hvenær atvikið hafi orðið. Það mundi hún ekki, en hún hafi þá verið 10 eða 11 ára, „örugglega 11 ára.“ Hún hafi spurt móður sína um þetta og fengið það svar að partýið hafi verið í kringum einhverja verslunarmannahelgi. Móðir hennar myndi eftir þessu vegna þess að þetta hafi verið í eina skiptið sem bæði hún og ákærði hafi verið samtímis að heiman frá börnunum. Stúlkan var spurð um samskipti hennar við ákærða sem hún svaraði á þann veg að „það koma alveg dagar þar sem við erum að fíflast og leika okkur eða svona skilurðu. Síðan þetta skeði hef ég alltaf hatað hann. Mér finnst hann bara ógeðslegur. ... Hann er alltaf svona þú veist ef ég myndi spyrja hann hvort ég mætti gera þetta og þetta þá svarar hann ég skal hugsa málið.“ Ákærði neitar sök, svo sem áður greinir. Fyrir dómi kannaðist hann við að samkvæmi hafi tvívegis verið haldið í bílskúr við hús þeirra. Fyrra skiptið hafi verið fyrstu helgi eftir lok loðnuvertíðar í mars, apríl eða maí árið 2000, en hann hafi þá starfað í loðnuverksmiðju og boðið vinnufélögum til sín. Hafi hann og vinnufélagarnir orðið mjög ölvaðir. Sambúðarkona hans hafi verið með í samkvæminu í upphafi, en skroppið til vinkonu sinnar síðar um kvöldið. Fyrir lögreglu hafði hann áður sagst muna þessa tímasetningu nákvæmlega vegna þess að í lok vertíðar 2001 hafi hann hætt að reykja, en hann muni að í umræddu samkvæmi hafi hann reykt. Síðari bílskúrssamkoman hafi verið haldin um sumarið 2002, líklega í byrjun maí, en þá hafi fjölskyldan haldið grillveislu. Gestir hafi verið bræður sambúðarkonu hans og líklega eiginkonur þeirra, auk þess sem fleiri hafi litið við. Í hvorugt skiptið hafi neitt það gerst, sem stjúpdóttir hans beri á sig. Lýsti hann samskiptum þeirra, sem almennt hafi gengið vel þar til þetta mál kom upp í apríl 2006. Nefndi hann í því sambandi að sambúðarkona hans hafi farið til útlanda 2003 eða 2004 og hann þá gætt barnanna heima. Y hafi haft herbergi í kjallara hússins, en ekki þorað að vera þar ein og kosið heldur að sofa í rúmi ákærða, þar sem lítill bróðir hennar hafi sofið á milli. Spurningu um hvort stúlkan hefði breyst þegar hún komst á unglingsár svaraði ákærði þannig að hún væri frek, sem beindist þó meira að móður hennar en honum sjálfum, því gagnvart henni kæmist stúlkan lengra. Hún væri frekar opin og ætti auðvelt með að tala um hluti. Ákærði gat þess sérstaklega að hann væri ekki sammála staðhæfingu sambúðarkonu hans um að hún hafi jafnan gætt barnanna á kvöldin þegar hann var að heiman. Kvað hann þau gjarnan hafa fengið barnfóstrur þegar bæði þurftu að skreppa að heiman. Þá hafi verið mikil togstreita milli hans og sambúðarkonunnar varðandi uppeldi tveggja stjúpbarna hans. III. A gaf skýrslu hjá lögreglu 26. apríl 2006 og aftur 31. maí sama ár. Þá gaf hún skýrslu fyrir dómi við aðalmeðferð málsins 15. febrúar 2007. Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins. Kröfu Y er vísað frá héraðsdómi. Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði, Jóns Hauks Haukssonar héraðsdómslögmanns, eins og þau voru ákveðin í hinum áfrýjaða dómi, málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Hæstarétti, Páls Arnórs Pálssonar hæstaréttarlögmanns, 373.500 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns Y í héraði og fyrir Hæstarétti, Ásu Ólafsdóttur hæstaréttarlögmanns, samtals 348.600 krónur. Ingibjargar Benediktsdóttur Héraðsdómur, sem skipaður var þremur embættisdómurum, hefur metið framburð Y, móður hennar og annarra vitna trúverðugan. Vísa þeir í niðurstöðu sinni sérstaklega til þess að frásögn stúlkunnar hafi verið greinargóð og ítarleg, hún hafi skýrt sjálfstætt frá atburðum, fullt innra samræmi hafi verið í framburði hennar og vætti hennar sé stutt öðru því sem fram er komið í málinu. Þótt stúlkan og móðir stúlkunnar hafi ekki með vissu geta sagt við rannsókn málsins hvenær umrætt samkvæmi í bílskúrnum átti sér stað rýrir það ekki framburð þeirra, sem héraðsdómur hefur sem fyrr segir metið trúverðugan. Er einnig til þess að líta að þegar skýrslur þeirra voru teknar hjá lögreglu voru um fjögur ár liðin frá atvikinu og þess því ekki að vænta að þær gætu greint frá með vissu hvenær samkvæmið var haldið. Við rannsókn málsins og meðferð þess skýrðist þetta atriði hins vegar nánar. Þegar litið er til framburðar stúlkunnar og vitna er ekki varhugavert að telja fram komið að umrætt samkvæmi hafi verið haldið í apríl 2002. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms tel ég rétt að staðfesta niðurstöðu hans um sakfellingu, en ákveða refsingu hans 15 mánaða fangelsi. Þá er ég sammála niðurstöðu dómsins um miskabætur og málskostnað. Mál þetta höfðaði ríkissaksóknari með ákæru 12. október 2006 á hendur ákærða, X, [...] á B. Málið var dómtekið 15. febrúar 2007 og síðan endurupptekið og dómtekið á ný 28. sama mánaðar. Í ákæruskjali er ákærða gefið að sök kynferðisbrot „gagnvart Y, fæddri 1991, dóttur sambýliskonu ákærða; 1. Með því að hafa aðfaranótt 6. apríl 2002 á þáverandi heimili þeirra að [...], B, sett fingur í leggöng stúlkunnar og káfað á kynfærum hennar innanklæða. 2. Með því að hafa í húsbíl sem staðsettur var í [...] á meðan [...] fóru þar fram 12.-14. ágúst 2005, káfað á innanverðu læri stúlkunnar, utanklæða. Brot ákærða samkvæmt 1. tölulið telst varða við 1. mgr. 201. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 9. gr. laga nr. 40/1992 og 3. gr. laga nr. 40/2003, en samkvæmt 2. tölulið við 2. mgr. sömu greinar. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Bótakrafa: Af hálfu Y, er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. apríl 2002 en síðan dráttarvaxta samkvæmt 9. gr. sömu laga til greiðsludags auk greiðslu kostnaðar vegna lögmannsaðstoðar.“ Ákærði krefst þess að hann verði sýknaður og sakarkostnaður felldur á ríkissjóð. Til vara krefst ákærði þess að honum verði gerð svo væg refsing sem lög frekast leyfa. Þá er þess krafist að bótakröfu verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð. I. Með bréfi félagsmálastjóra B-kaupstaðar 25. apríl 2006 var lögð fram kæra hjá lögreglunni á B vegna ætlaðs kynferðisbrots gegn Y, fæddri [...] 1991. Í bréfinu kemur fram að tilkynning hafi borist til barnaverndarnefndar frá D, sálfræðingi [...]skóla, 18. sama mánaðar, en nokkru áður hafi málið verið kynnt munnlega fyrir starfsmanni barnaverndarnefndar. Einnig segir að stúlkan hafi greint frá því að hún hafi fyrir um þremur árum orðið fyrir kynferðislegri áreitni af hendi ákærða, sem er stjúpfaðir stúlkunnar. Þá segir að strax eftir páska hafi D boðað A, móður stúlkunnar, á sinn fund og skýrt henni frá frásögn stúlkunnar. Loks segir í niðurlagi bréfsins að fyrirhugað sé að stúlkan fari innan skamms til föður síns, sem búsettur er á Spáni, og verði hjá honum fram á haust. Með umræddu bréfi félagsmálastjórans fylgdi greinargerð sálfræðingsins frá 18. apríl 2006, en þar er haft eftir stúlkunni að móðir hennar hafi verið fjarverandi eitt kvöld þegar stúlkan var ásamt yngri bróður sínum inni í stofu. Stúlkan hafi síðan sofnað en vaknað við að ákærði kom heim töluvert drukkinn. Þá hafi bróðir stúlkunnar verið farinn út úr stofunni og ákærði farið að áreita stúlkuna með því að þukla hana innan klæða og strjúka kynfæri hennar. Einnig segir að stúlkan hafi neitað því að ákærði hefði haft við sig samfarir. Loks segir í greinargerðinni að stúlkan hafi átt mjög erfitt með að ræða atvikið sem hafi hvílt á henni sem martröð. Hana hafi oft langað til að skýra frá þessu en ekki haft áræði til þess fyrr en nú þar sem hún hafi óttast viðbrögð innan fjölskyldunnar. Jafnframt segir að stúlkan hafi lýst miklum ótta gagnvart ákærða síðan atvikið varð, einkum þegar hann sé drukkinn. Hann komi oft inn í svefnherbergi stúlkunnar að næturlagi, fylgist með henni og þukli stundum utan á sæng hennar. Þetta hafi þó ekki gerst eftir að fjölskyldan flutti fyrir nokkru að [...]. Y ólst lengst af upp á heimili móður sinnar og ákærða með albróður sínum, P, sem er ári yngri. Saman eiga ákærði og sambýliskona hans þrjú yngri börn, fædd 1996, 1997 og 2003. II. Y gaf skýrslu fyrir dómi í Barnahúsi 27. apríl 2006 og greindi frá því að ákærði hefði beitt hana kynferðislegu ofbeldi. Stúlkan lýsti atvikum þannig að samkvæmi hefði verið haldið úti í bílskúr þar sem fjölskyldan bjó á [...] á B, en þar hefðu verið vinnufélagar ákærða. Stúlkan sagði móður sína upphaflega hafa verið í samkvæminu. Hún hefði hins vegar síðar sagt sér að hún hefði ekki nennt að dvelja lengi í samkvæminu og farið til mágkonu sinnar að föndra eða eitthvað í þá veru. Stúlkan sagði að þetta kvöld hefði hún og P bróðir hennar verið heima að gæta yngri systkina sinna. Hefðu þau tvö legið inni í sófa og verið að horfa á sjónvarpið. Um framhaldið sagði stúlkan að hún hefði sofnað í sófanum og vaknað við að ákærði sat á gólfinu og var að káfa á henni. Aðspurð sagði stúlkan að ákærði hefði verið búinn að girða niður um hana buxur og nælonsokkabuxur og verið að káfa á klofi hennar og kynfærum. Lýsti stúlkan þessu þannig að ákærði hefði verið með puttana innan á kynfærum en ekki utaná. Hún kvaðst þó ekki muna eftir að hafa kennt til. Nánar aðspurð sagðist stúlkan ekki geta lýst því hvort ákærði hefði verið með fingurna í ytri eða innri kynfærum. Þegar stúlkan vaknaði kvaðst hún hafa brugðist við þessu með því að snúa sér af bakinu yfir á aðra hliðina. Ákærði hefði þá sagt að hann væri fullur en því næst kvaðst stúlkan hafa staðið upp og farið á klósettið og þaðan inn í rúm. Einnig kom fram hjá stúlkunni að P bróðir hennar hefði verið farinn inn í rúm að sofa þegar hún vaknaði við að ákærði var að káfa á henni. Hins vegar hefði móðir stúlkunnar komið heim skömmu síðar og kvaðst Y hafa kallað hana til sín og spurt hvort hún væri ekki komin heim til að vera. Einnig kvaðst stúlkan hafa spurt hvað klukkan væri og móðirin svarað að hún væri alveg um þrjú. Stúlkan kvaðst hafa reynt að tímasetja atburðinn með móður sinni, en taldi sjálf að þetta hefði verið þegar hún var 10 eða 11 ára, um það leyti sem hún var í 5. eða 6. bekk. Einnig sagði stúlkan að tvö yngri systkini hennar hefðu verið fædd og hún sjálf ekki verið búin að taka út neinn kynþroska. Y kvaðst engum hafa sagt frá þessu fyrr en ný stelpa að nafni J kom í hennar bekk haustið 2005, en þær hefðu orðið bestu vinkonur. Stúlkan kvaðst síðan hafa greint skólasálfræðingi frá atburðinum. Eftir umræddan atburð sagði Y að ákærði hefði átt það til, þegar hann kom heim að næturlagi, að koma inn í svefnherbergi til sín og setjast á rúmið hjá sér. Hann hefði þá farið að eiga við sængina og reynt að taka hana af sér, en stúlkan sagðist hafa togað á móti. Af þessum sökum kvaðst Y aldrei hafa farið að sofa fyrr en hún vissi að ákærði var kominn heim og farinn að sofa. Aðspurð taldi stúlkan að þetta hefði gerst allavega í þrjú skipti. Eftir að fjölskyldan flutti af [...] að [...] kvaðst Y hafa fengið litlu systur sína, sem er 9 ára, til að sofa hjá sér, en Y sagðist vera hrædd um að ákærði gerði systur sinni eitthvað. Y sagði að sér hefði liðið mjög illa frá því að þetta gerðist og taldi hún að þetta hefði komið niður á skólagöngu sinni. Um tilfinningar sínar í garð ákærða sagði stúlkan að eftir þetta hataði hún hann. Frá því að stúlkan skýrði frá þessu sagði hún að þetta væri fyrir sér eins og draumur, hún væri búin að gera eitthvað bara út af engu og væri alltaf illt í maganum. Aðspurð um hvort eitthvað svipað hefði gerst áður sagði Y að á [...] í [...] sumarið 2005 hefði ákærði og afi stúlkunnar verið að drekka áfengi. Þau hefðu verið inni í húsbíl og þegar móðir stúlkunnar fór yfir í annan bíl að svæfa yngri krakkana hefði ákærði alltaf verið með hendurnar á innanverðu læri sínu nálægt klofinu. Stúlkan sagðist ítrekað hafa fært hönd hans af sér en hann haldið áfram að strjúka á henni lærið. Hjá stúlkunni kom fram að hún og ákærði hefðu setið hlið við hlið inni í bifreiðinni við borð en hinum megin við borðið hefði setið móðurafi stúlkunnar, N. Aðspurð um klæðnað sagðist stúlkan hafa verið í gallabuxum. III. 1. Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu 8. maí 2006 og neitaði hann þá öllum sakargiftum. Ákærði kvaðst ekki muna eftir að hann og sambýliskona sín hefðu farið bæði út að kvöldi til og skilið yngri börnin eftir í umsjá Y og P. Hins vegar sagðist ákærði muna eftir samkvæmi, sem væntanlega hefði verið haldið á árinu 2000 í bílskúr við húsið að [...] þar sem þau bjuggu þá, en þar hefðu verið vinnufélagar ákærða. Kvaðst ákærði geta tímasett þetta þar sem hann hefði hætt að reykja árið 2001, en hann muni eftir að hafa reykt í samkvæminu. Aðspurður kannaðist ákærði ekki við þá lýsingu stúlkunnar að hann hefði í nokkur skipti komið inn í herbergi hennar, eftir að hafa verið úti að skemmta sér, sest á rúm hennar og reynt að toga af henni sængina. Hins vegar tók ákærði fram að hann ætti það til að breiða sængina yfir börnin þegar þess þyrfti og kvaðst hann setja framburð stúlkunnar í samhengi við það. Ákærði sagði að vel gæti verið að hann og stúlkan hefðu setið saman við borð andspænis N, móðurafa stúlkunnar, inni í húsbíl á [...] í [...] sumarið 2005. Þó tók ákærði fram að hann myndi ekki sérstaklega eftir stúlkunni sitjandi við hlið sér. Nánar aðspurður um áfengisneyslu sagði ákærði að hann drykki ekki oft, en það hefði hent sig að drekka það mikið að hann myndi ekki eftir atburðum. Um drykkju sína í samkvæminu árið 2000 sagði ákærði að hann hefði verið mjög ölvaður og gat hann ekki sagt hvenær hann fór að sofa. 2. Þegar ákærði gaf skýrslu fyrir dómi neitaði hann einnig öllum sakargiftum. Varðandi tímasetningu ætlaðs brots sagðist ákærði ekki kannast við að samkvæmi hefði verið haldið 5. apríl 2002, eins og miðað væri við í fyrri ákærulið. Hins vegar taldi ákærði að samkvæmi hefði verið haldið með vinnufélögum í bílskúr nærri heimilinu í lok loðnuvertíðar vorið 2000. Ákærði kvaðst muna óglöggt eftir að sambýliskona hans hefði farið úr samkvæminu til mágkonu sinnar. Um áfengisneyslu sagðist ákærði hafa orðið mjög ölvaður í samkvæminu og muna óljóst eftir atvikum. Ákærði kvaðst einnig muna eftir að sumarið 2002, væntanlega í maímánuði um það leyti sem ákærði varð 35 ára gamall, hefði verið efnt til grillveislu með ættingjum í bílskúrnum. Taldi ákærði sennilegt að samkvæmi, sem fyrri ákæruliður miðaði við, væri ruglað við það fjölskylduboð. Í það sinn sagðist ákærði hins vegar ekki hafa orðið jafn ölvaður og í samkvæminu með vinnufélögum árið 2000. Varðandi þau atvik sem greinir í fyrri ákærulið kvaðst ákærði ekkert kannast við að hafa nokkru sinni komið til Y þar sem hún var sofandi í sófa inni í stofu og gert eitthvað í þá veru sem lýst er í ákæru. Þá þvertók ákærði fyrir að geta gert nokkuð af þessu tagi undir miklum áfengisáhrifum þannig að hann myndi ekki atburði, en ákærði kannaðist við að eiga það til að drekka ótæpilega. Um síðari ákærulið sagði ákærði að fjölskyldan hefði farið á [...] í [...] í ágúst 2005 með móðurafa barnanna og sambýliskonu hans. Ákærði sagði vel hugsanlegt að hann og stúlkan hefðu setið saman við borð inni í húsbíl með afa stúlkunnar sitjandi á móti þeim hinum megin við borðið. Hins vegar þvertók ákærði fyrir að hafa káfað á læri stúlkunnar og taldi ósennilegt að hann hefði snert hana á einhvern veg til að sýna henni vinarþel. Aðspurður sagðist ákærði hafa drukkið í ferðinni, en þó ekki orðið mjög ölvaður. Um samskipti sín og stúlkunnar sagðist ákærði telja að þau hefðu framan af verið góð og þau hefðu sýnt hvort öðru gagnkvæma virðingu. Einnig sagði ákærði að viðmót stúlkunnar hefði ekki breyst þegar hún komst á unglingsár. Þá tók ákærði fram að hann hefði reynt að gera ekki með neinu móti upp á milli barnanna og leyft Y að taka þátt og koma með þegar eitthvað var farið. Ákærði kannaðist ekki við að hafa átt það til að koma ölvaður inn til stúlkunnar og reynt að snerta hana eða taka af henni sængina. Í því sambandi benti ákærði á að jafnan þegar hann væri undir áhrifum ætti hann það til að vera með fyrirgang. Móðir stúlkunnar, sem ávallt væri heima, vaknaði alltaf þegar hann kæmi heim, en stutt væri milli herbergja. Þetta gæti því með engu móti staðist. Ákærði skýrði frá því að hann hefði annast börnin þegar móðir þeirra væri ekki heima og í eitt sinn hefði hann verið með þau þegar hún fór til útlanda. Þá hefði stúlkan ekki treyst sér til að sofa ein í herbergi á neðri hæð og því kosið að sofa í hjónarúmi með ákærða, en yngra systkini hefði legið á milli þeirra. Einnig sagðist ákærði ekki vita til að Y hefði haft beyg af sér eða forðast sig áður en hún gaf skýrslu vegna málsins. Um samskipti innan fjölskyldunnar tók ákærði fram að hann hefði allt frá upphafi ekki fengið að aga eldri börnin eins og sín eigin og það hefði valdið ákveðinni togstreitu. Ákærði kvaðst ekki hafa staðið stúlkuna að því að vera óheiðarleg, en gat þess þó að í eitt sinn hefði hún borið ranglega á sig ofbeldi gagnvart sér og P bróður sínum. Þá sagðist ákærði ekki geta skýrt ásakanir stúlkunnar í sinn garð, en sagði að hún tæki oft skyndiákvarðanir sem hún sæi eftir. Um hagi sína í dag sagði ákærði að hann og sambýliskona sín væru að skilja vegna þrýstings, sem hún yrði fyrir af hálfu ættingja. Einnig sagði ákærði að allir vissu af málinu og fjölskyldan væri í miklu uppnámi. IV. 1. Vitnið A, móðir stúlkunnar, gaf skýrslu hjá lögreglu 26. apríl og 31. maí 2006. Þar kvaðst hún fyrst hafa vitað af grunsemdum um að dóttir hennar hefði orðið fyrir kynferðisbroti 10. apríl 2006 þegar D, sálfræðingur, greindi henni frá því. Aðspurð sagðist hún hins vegar aldrei hafa haft grunsemdir í þessa veru. Um hegðun dóttur sinnar undanfarin þrjú ár sagði A að eftir á að hyggja, þegar hún hafði fengið vitneskju um ætluð brot, teldi hún sig muna eftir að stúlkan hefði í nokkur skipti kvartað undan því að hún gæti ekki sofið. Einnig sagðist A telja að stúlkan hefði verið að reyna að segja eitthvað en ekki komið sér að því. Aðspurð um tímasetningu taldi A að ætlað brot, sem greinir í fyrri ákærulið, hefði verið framið um síðsumar 2002. Ákærði hefði boðið til sín vinnufélögum í samkvæmi, sem hefði verið haldið í bílskúr nærri heimilinu. A kvaðst hins vegar hafa farið til mágkonu sinnar til að föndra. Þetta hefði verið í eina skiptið sem hún hefði skilið eldri börnin ein eftir með yngri systkini sín. Einnig sagði A að í samtali við dóttur hennar hefði komið fram að atvikið hefði átt sér stað þegar ákærði var drukkinn og vitnið að föndra einhvers staðar. Nánar aðspurð taldi A útilokað að samkvæmið hefði verið haldið árið 2000 og nefndi til marks um það að þá hefði mágkona hennar og bróðir ekki verið flutt þangað sem vitnið fór til að föndra. 2. Fyrir dómi sagði A að samkvæmið í bílskúrnum með vinnufélögum ákærða hefði verið haldið í apríl 2002. Vitnið kvaðst í fyrstu hafa verið heima en síðan farið til mágkonu sinnar að föndra. Um þessa tímasetningu sagði A að hún hefði skoðað þann hlut sem hún bjó til og á hann hefði hún ritað „apríl 2002“. Um framburð sinn hjá lögreglu taldi vitnið að hún hefði ruglað saman þessu samkvæmi og öðru boði síðar um sumarið þar sem ættingjar komu saman til að grilla. Þá kvaðst vitnið hins vegar ekki hafa farið neitt og fullyrti afdráttarlaust að hún hefði aðeins í þetta eina sinn, þegar ákærði bauð til sín vinnufélögum, skilið börnin eftir ein heima þegar ákærði var undir áhrifum. Þegar A kom heim um nóttina eftir að hafa verið að föndra sagði hún að samkvæminu hefði ekki verið lokið og mundi hún ekki hvort ákærði hefði verið kominn inn eða verið ennþá úti í bílskúr. Stúlkan hefði hins vegar kallað til hennar og vitnið farið inn í herbergi til dóttur sinnar. Þar hefði hún verið hálfgrátandi án þess að nefna ástæðu, en vitnið kvaðst hafa spurt dóttur sína hvort hana hefði verið að dreyma. Eftir þetta atvik taldi A að dóttir sín hefði stundum kvartað yfir að geta ekki sofið, en aðspurð um ástæðu þess hefði stúlkan sagt að hún gæti ekki greint frá því. A taldi sig merkja breytingar hjá dóttur sinni sem gætu tengst þessum atburði. Eftir á að hyggja taldi vitnið eins og stúlkan hefði ætlað að segja eitthvað en ekki komið sér að því. Um haustið 2002 sagðist A hafa farið í foreldraviðtal og þá hefði kennari stúlkunnar spurt hvort eitthvað hefði komið fyrir sem valdið gæti vanlíðan hjá stúlkunni. Einnig hefði kennarinn spurt um aðstæður heima og hvernig samband stúlkunnar væri við stjúpföður. Nánar aðspurð sagði A að dóttur sinni hefði á fyrstu námsárum gengið vel í skóla og hún fengið góðar einkunnir. Á þessu hefði hins vegar orðið breyting sem vitnið vildi tímasetja við foreldraviðtalið 2002. Eftir að A fékk vitneskju um málið kvaðst hún hafa rætt það við dóttur sína en hún farið að gráta og ekki sagst geta rætt atburðinn. Einnig kvaðst A hafa rætt tímasetningar við dóttur sína áður en hún gaf skýrslu í Barnahúsi, en þá hefði stúlkan verið búin að greina skólasálfræðingnum frá því að atburðurinn hefði átt sér stað þegar vitnið hefði verið fjarverandi. Um áfengisneyslu ákærða sagði A að það kæmi fyrir að hann drykki og þá ætti hann það til að verða mjög ölvaður. Einnig sagði A að dóttir sín hefði oft sagt við sig að hún hefði beyg af ákærða þegar hann væri ölvaður. Jafnframt sagði vitnið að stúlkan hefði sagt sér eftir á að hún hefði ekki viljað fara að sofa fyrr en ákærði væri kominn heim og sofnaður. A greindi frá því að dóttir sín hefði beðið sig að segja við ákærða að hann ætti ekki að koma ölvaður inn í herbergi til stúlkunnar. Vitnið kvaðst hafa innt ákærða eftir þessu og þá hefði hann sagst vera að breiða yfir börnin. Einnig sagði A að eftir að fjölskyldan flutti að [...] 6 í október 2002 hefði stúlkan fengið sérherbergi en ekki viljað sofa ein. Þá hefðu gjarnan yngri systkini sofið inni hjá henni. Jafnframt hefði stúlkan óskað eftir að fá lás á herbergið og hefði ákærði sett hann upp. Aðspurð sagði A að hún hefði talið samband ákærða og dóttur sinnar í lagi, en vitnið kvaðst ekki hafa grunað neitt af þessu tagi. Hins vegar sagði vitnið að ákærði ætti það til að vera harður við börnin og fráhrindandi. Einnig sagði vitnið að ákærði tæki eldri börnunum ekki eins og yngri börnunum, sem þau eiga saman. Um ferðalagið í [...] í ágúst 2005 sagði A að fjölskyldan hefði farið ásamt föður vitnisins á svokallaða „[...]“. A kvaðst muna eftir að hún og ákærði hefðu setið inni í húsbíl með stúlkuna á milli sín. Vitnið kvaðst síðan hafa farið inn í annan bíl til að sofa. Aðspurð kvaðst A ekki hafa staðið dóttur sína að því að hafa sagt ósatt eða borið ákærða röngum sökum. Þá kannaðist vitnið ekki við að stúlkan hefði sakað ákærða um að hafa beitt sig harðræði. V. 1. Vitnið D, skólasálfræðingur, greindi frá því fyrir dómi að kennari hefði vísað Y til sín í mars 2006 og hefði hún komið í nokkur viðtöl. Í síðasta viðtalinu hefði stúlkan greint frá því að hún hefði orðið fyrir kynferðislegri misnotkun af hálfu stjúpföður. Vitnið kvaðst ekki í upphafi hafa skynjað að neitt af þessu tagi hefði verið undirliggjandi, en stúlkan hefði síðan farið að draga athyglina að þessu. Vitnið kvaðst síðan hafa spurt nánar út í atvik. Hins vegar kvaðst vitnið ekki hafa gengið eftir nánari lýsingu en fram kemur í greinargerð þess frá 18. apríl 2006, sem hér áður er rakin. Vitnið sagði að stúlkan hefði verið í mikilli geðshræringu þegar hún greindi frá þessu en áður hefði komið fram mikil vanlíðan hjá stúlkunni. Kvaðst vitnið í fyrri viðtölum hafa lagt matslista (Childrens Depression Index) fyrir stúlkuna til að kanna líðan hennar og hefði sú athugun leitt í ljós að stúlkunni leið mjög illa og var með lágt sjálfsmat. Um haustið 2006 sagðist vitnið hafa lagt sama matslista fyrir stúlkuna og þá hefði orðið breyting til hins betra sem meðal annars hefði lýst sér í jákvæðari sjálfsmynd. D kvaðst hafa stungið upp á því við stúlkuna að hann gerði föður hennar grein fyrir málinu og hefði hún fallist á það. Í kjölfarið kvaðst vitnið hafa gert móður stúlkunnar grein fyrir málinu. 2. Vitnið L kom fyrir dóm og kvaðst hafa verið kennari stúlkunnar um fjögurra ára skeið frá því hún var 9 ára til 12 ára aldurs. Vitnið lýsti því að misjafnt hefði verið hvernig stúlkunni reiddi af. Hún hefði verið áhugasöm og reynt að gera vel en eitthvað hefði tafið fyrir henni. Í ljós hefði komið að stúlkunni leið ekki nógu vel, en hún hefði haft áhyggjur af aðstæðum heima fyrir og borið ábyrgð á systkinum sínum. Þá taldi vitnið að þetta hefði snert ákærða en vitnið kvaðst hafa litið svo á að samskipti stúlkunnar og hans hefðu verið neikvæð. Kvaðst vitnið hafa fengið á tilfinninguna að ákærði væri ekki nógu góður við Y og bróður hennar. Hjá vitninu kom fram að líðan stúlkunnar hefði verið rædd við móður hennar á foreldrafundum, en vitnið kvaðst ekki muna hvort rætt hefði verið við móður um ákærða. 3. Vitnið J sagði fyrir dómi að skólaárið 2005 til 2006 hefði hún verið að ræða við Y um atvik, sem hún lenti í, og þá hefði Y farið að gráta því það minnti hana á tilvik sem snerti hana sjálfa. Y hefði síðan sagt vitninu frá því að hún hefði verið að passa heima hjá sér liggjandi uppi í sófa þegar ákærði hefði komið heim ölvaður eftir að hafa verið í samkvæmi. Framhaldinu hefði Y lýst þannig að ákærði hefði sest hjá sér og farið að þukla sig. Fyrir dómi kvaðst vitnið ekki muna nákvæmlega hvernig Y hefði lýst þessu, en staðfesti framburð sinn hjá lögreglu 9. maí 2006 þar sem haft var eftir vitninu að ákærði hefði verið með hendurnar í klofinu á henni og hún með enga brók. Þá sagði J fyrir dómi að ákærði hefði aldrei verið góður við Y og hún ekki viljað vera nálægt honum þar sem hún hefði verið hrædd um að þetta endurtæki sig, sérstaklega þegar ákærði væri drukkinn. Vitnið I bar fyrir dómi að haustið 2005 hefði tekist vinskapur með Y og J, systur vitnisins. Y hefði strax farið að venja komu sína á heimili vitnisins og hefði verið greinilegt að hún vildi einkum dvelja þar og gista þegar ákærði var í landi. Þegar hann var að vinna úti á sjó hefði stúlkan hins vegar getað verið heima hjá sér. Vitnið sagðist hafa furðað sig á þessu og sagt við stúlkuna að hún gæti talað við sig og treyst sér ef eitthvað amaði að. Y hefði þá greint sér frá því að ákærði hefði káfað á sér og jafnframt að hann væri alltaf að koma til hennar þegar hann væri að drekka áfengi. 4. Vitnið C, móðurbróðir stúlkunnar, bar fyrir dómi að samkvæmi hjá ákærða hefði verið haldið 4. eða 5. apríl 2002. Þetta kvaðst vitnið byggja á því að umrætt kvöld hefði A, systir vitnisins, farið heim til þess og verið að föndra með mágkonu sinni. Þær hefðu fundið það sem þær bjuggu til og hefði hluturinn verið tímasettur. Aðspurður sagði C að í samkvæminu hefðu verið Q og G og vinnufélagar ákærða. Ákærði hefði verið vel ölvaður og að stíga í vænginn við Q konu G. Vitnið F greindi frá því fyrir dómi að hún hefði verið í samkvæminu í bílskúrnum hjá ákærða 5. apríl 2002, en þetta kvöld sagðist vitnið hafa tekið saman við kærasta sinn, O. Vitnið kvaðst hafa farið úr samkvæminu þegar liðið var undir morgun, en þá hefðu vitnið og O verið ein eftir í bílskúrnum. Vitnið kvaðst ekki vita hvenær ákærði fór úr samkvæminu. Vitnið E kom fyrir dóm og sagðist hafa verið í samkvæmi hjá ákærða í bílskúrnum 5. apríl 2002. Kvaðst vitnið ekki vera í neinum vafa um þessa tímasetningu þar sem vinkona sín, F, hefði byrjað með kærasta sínum og vini vitnisins, O, þetta kvöld. Um ástandið á ákærða sagði vitnið að hann hefði verið mjög ölvaður. Hann hefði setið við hliðina á vitninu og reynt að kyssa það en kærasti vitnisins hefði reynt að tala ákærða til. Við þeim tilmælum hefði ákærði brugðist með því að skvetta bjór yfir vitnið, F og O. Aðspurt sagðist vitnið hafa komið í samkvæmið eftir miðnætti og farið síðar um nóttina. Einnig sagði vitnið að ákærði hefði farið einu sinni inn í íbúðina til að ná í áfengi. Vitnið M, móðurbróðir stúlkunnar, bar fyrir dómi að hann hefði verið í samkvæmi hjá ákærða í bílskúrnum. Taldi vitnið sennilegast að þetta hefði verið árið 2002 skömmu eftir afmæli vitnisins í apríl. Vitnið kvaðst hafa verið í samkvæminu frá kl. 9 um kvöldið og fram á morgun, en þarna hefðu verið vinnufélagar ásamt vinum og kunningjum. Kvaðst vitnið hafa verið að drekka áfengi og jafnframt hefði ákærði verið orðinn vel ölvaður þegar leið á kvöldið. Aðspurt sagði vitnið að ákærði hefði í einhver skipti farið inn til sín til að ná í hljómdiska og athuga með börnin að því er vitnið taldi. Vitnið G sagði fyrir dómi að hann hefði verið í samkvæmi hjá ákærða en þeir hefðu starfað saman. Taldi vitnið að samkvæmið hefði verið haldið eftir vertíð að lokinni vinnutörn. Vitnið kvaðst telja að samkvæmið hefði verið haldið á árinu 2002 en gat ekki greint nánar frá atvikum. Fram kom hjá G að kærasta hans, Q, hefði verið í samkvæminu. VI. 1. Í 1. tölulið ákæru er ákærða gefið að sök að hafa aðfaranótt 6. apríl 2002 sett fingur í leggöng stúlkunnar og káfað á kynfærum hennar innanklæða. Um þetta nýtur eingöngu við munnlegs framburðar fyrir dómi og ráðast úrslit málsins af mati dómsins á sönnunargildi hans. Ákærði hefur við rannsókn málsins hjá lögreglu og hér fyrir dómi staðfastlega neitað þessum sakargiftum. Einnig kannast ákærði ekki við að samkvæmi með vinnufélögum hafi verið haldið þetta kvöld í bílskúr þar sem þau bjuggu að [...] B og telur hann að þetta samkvæmi hafi verið haldið á árinu 2000. Ákærði hefur aftur á móti bent á að sumarið 2002 hafi verið haldin grillveisla fyrir ættingja í bílskúrnum. Fyrir dómi hefur ákærði kannast við að það hafi hent hann að verða svo ölvaður að hann muni ekki atburði. Einnig hefur ákærði sagt að hann hafi orðið mjög ölvaður í samkvæmi því sem hann hélt fyrir vinnufélaga sína. Samkvæmt þessu verður neitun ákærða virt í því ljósi að hún er ekki að öllu leyti byggð á því sem ákærði segist sjálfur muna heldur jafnframt á því að hann telur sig ekki geta framið brot af því tagi sem hann er sakaður um. Við skýrslutöku fyrir dómi í Barnahúsi lýsti Y atvikum þannig að hún hefði verið á heimili sínu að kvöldi til ásamt P bróður sínum að gæta yngri systkina þegar móðir þeirra og ákærði voru ekki heima. Kvaðst stúlkan hafa sofnað í sófa og vaknað við að ákærði hefði verið að káfa á sér eftir að hafa girt niður um hana buxur og nælonsokkabuxur. Framhaldinu lýsti stúlkan þannig að hún hefði snúið sér af bakinu yfir á hliðina en ákærði hefði þá sagt að hann væri fullur. Stúlkan kvaðst síðan hafa staðið upp og farið inn á klósett og þaðan inn í rúm. Skömmu síðar hefði móðir stúlkunnar komið og kvaðst Y hafa kallað hana til sín og spurt hvort hún væri ekki komin heim til að vera. Einnig sagðist stúlkan hafa spurt móður sína hvað klukkan væri og hún svarað alveg um þrjú. Í skýrslu Y í Barnahúsi kom fram að fyrir skýrslutökuna hafði stúlkan reynt að tímasetja atburði með móður sinni. Verður því ekki ráðið af framburði stúlkunnar hvort hún man sjálf eftir að þetta kvöld hafi móðir hennar farið til mágkonu sinnar að föndra og ákærði haldið samkvæmi fyrir vinnufélaga sína eða hvort stúlkan er að styðja framburð sinn við frásögn móður. Hins vegar sagði stúlkan að hún hefði verið um 10 eða 11 ára gömul um það leyti sem hún var í 5. eða 6. bekk, en það kemur heim og saman við árið 2002, eins og miðað er við í ákæru. Fyrir dómi bar A að hún hefði aðeins í eitt sinn skilið börnin eftir ein heima meðan ákærði var við drykkju og hefði það verið þegar hann hélt samkvæmi í bílskúrnum fyrir vinnufélaga og vitnið fór að föndra hjá mágkonu sinni. Þegar A kom heim um nóttina sagði hún að dóttir sín hefði kallað á sig og kvaðst A hafa farið inn í herbergi til stúlkunnar og rætt við hana. Um þetta atriði er framburður þeirra mæðgna samhljóða, en stúlkan hefur borið að hún hafi rætt við móður sína í kjölfar atviksins eftir að hún kom heim, eins og áður er rakið. Þegar A gaf skýrslu hjá lögreglu taldi hún að ætlað brot hefði verið framið síðla sumars 2002. Fyrir dómi hefur vitnið hins vegar haldið því fram að hún hafi í apríl það ár verið að föndra hjá mágkonu sinni meðan ákærði hélt samkvæmi fyrir vinnufélaga. Þetta kvaðst A byggja á því að hún hefði merkt þann hlut sem hún bjó til með tímasetningu í apríl 2002. Einnig hefur vitnið F borið fyrir dómi að hún hafi 5. apríl 2002, þegar samkvæmið í bílskúrnum var haldið, tekið saman við kærasta sinn. Vitnið E, sem er vinkona F, greindi einnig frá því fyrir dómi að hún vissi að samband F og kærasta hennar hefði byrjað 5. apríl 2002, þegar samkvæmið var haldið, en E kvaðst einnig hafa verið í samkvæminu. Að þessu virtu er óhætt að slá því föstu að ákærði hafi haldið umrætt samkvæmi fyrir vinnufélaga þetta kvöld. Þá hafa vitnin C, M og E lýst því fyrir dómi að ákærði hafi í umræddu samkvæmi orðið mjög ölvaður. Fyrir dómi hefur A einnig lýst því að dóttir sín hafi verið hálfgrátandi þegar hún talaði við hana eftir að A kom heim frá mágkonu sinni er liðið var á nóttina. Stúlkan hefði ekki gefið skýringu á þessu og taldi vitnið að í kjölfar þessa atburðar hefði telpan stundum kvartað yfir að geta ekki sofið, án þess að vilja greina aðspurð frá ástæðum þess. Þá sagði A að haustið 2002 hefði kennari stúlkunnar rætt í foreldraviðtali um vanlíðan hennar og spurt hvort á því væru skýringar. Vitnið L, sem var kennari stúlkunnar um árabil og á þessu tímabili, hefur greint frá því fyrir dómi að hún hafi orðið vör við vanlíðan hjá stúlkunni og kannaðist vitnið við að hafa rætt þetta við móður stúlkunnar í foreldraviðtölum án þess þó að geta rakið það nánar. Enn fremur kom fram í vætti A fyrir dómi að dóttir hennar hefði oft sagt við sig að hún óttaðist ákærða þegar hann væri ölvaður. Einnig hefði stúlkan ekki viljað sofa ein eftir að hún fékk sérherbergi þegar fjölskyldan flutti að [...] í október 2002. Þá sagði A að dóttir sín hefði beðið sig að segja ákærða að vera ekki að koma inn í herbergi til sín ölvaður. Stúlkan hefði síðan að eigin ósk fengið settan lás á herbergi sitt. Vitnið J, skólasystir stúlkunnar, skýrði jafnframt frá því fyrir dómi að Y hefði ekki viljað vera nálægt ákærða þar sem hún hefði verið hrædd um að atburðurinn endurtæki sig og hefði það sérstaklega átt við þegar ákærði var drukkinn. Einnig hefur I, systir J, borið að stúlkan hefði sótt í að dvelja og gista hjá fjölskyldunni þegar ákærði var í landi, en fyrir liggur að hann var til sjós veturinn 2005 til 2006. Þessir vitnisburðir móður og kennara stúlkunnar um líðan hennar og jafnframt vætti móður hennar og systranna J og I um ótta stúlkunnar í garð ákærða verða taldir renna stoðum undir framburð stúlkunnar fyrir dómi. Jafnframt er til þess að líta að í vitnisburði sínum skýrði stúlkan sjálfstætt frá atburðum og var frásögn hennar greinargóð og ítarleg um það sem máli skipti. Einnig var fullt innra samræmi í vitnisburði stúlkunnar og gætti þess hvergi að hún væri að gera meira úr atburðum en efni voru til. Þá er framburður hennar um líðan sína í samræmi við það sem komið hefur fram hjá öðrum vitnum, auk þess sem stúlkunni og móður hennar ber saman um samskipti þeirra þegar þær ræddu saman að nóttu til, svo sem áður er rakið. Í skýrslu sinni fyrir dómi greindi Y frá því að hún hefði engum sagt frá að hún hefði orðið fyrir kynferðisbroti af hálfu ákærða fyrr en hún skýrði J vinkonu sinni frá því, en þær kynntust haustið 2005. Í skýrslu J hjá lögreglu, sem hún staðfesti fyrir dómi, hefur hún eftir Y að ákærði hafi verið með hendurnar í klofi hennar og hún með enga brók. Einnig hefur I, systir J, borið að hún hafi gengið á Y sem hafi sagt sér að ákærði hafi káfað á henni. Loks hefur D, skólasálfræðingur, lýst atburðum í greinargerð eftir frásögn stúlkunnar á sama veg og hún greindi frá atburðum fyrir dómi. Þannig gætir ekki að neinu leyti ósamræmis milli annars vegar vitnisburðar Y fyrir dómi og hins vegar framburðar þeirra vitna sem lýstu því sem stúlkan hefði trúað þeim fyrir. Samkvæmt öllu því sem hér hefur verið rakið verður ekki talið varhugavert gegn neitun ákærða að leggja til grundvallar dómi í málinu vitnisburð stúlkunnar, enda hefur ekkert komið fram sem dregur úr sönnunargildi hans. Þvert á móti er vætti stúlkunnar stutt öðru sem komið hefur fram, eins og hér hefur verið rakið í einstökum atriðum, en í því ljósi og að öllu virtu verður frásögn hennar talin einkar trúverðug. Fyrir dómi treysti stúlkan sér ekki til að fullyrða hvort ákærði hefði verið með fingurna í ytri eða innri kynfærum. Var ekki gengið eftir því frekar að spyrja hana um hvort ákærði hefði farið með fingurna inn í leggöng hennar. Það var þó óhætt en stúlkan var orðin 15 ára gömul þegar rætt var við hana í Barnahúsi. Verður ákærði að njóta vafans í þessum efnum og því verður hann eingöngu sakfelldur fyrir að hafa káfað á kynfærum stúlkunnar innan klæða. Það brot varðar við 2. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga. 2. Í 2. tölulið ákæru er ákærða gefið að sök að hafa í húsbíl um helgina 12.-14. ágúst 2005 káfað á innanverðu læri stúlkunnar utanklæða. Um þennan ákærulið ræður einnig úrslitum mat á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Fyrir dómi og hjá lögreglu hefur ákærði eindregið neitað sök. Hann hefur hins vegar ekki útilokað að hann og stúlkan hafi setið saman við borð inni í húsbíl, en þvertekur fyrir að hafa snert stúlkuna á þennan veg. Í skýrslu í Barnahúsi greindi stúlkan frá því að ákærði hefði ítrekað lagt höndina á innanvert læri sitt nærri klofinu þar sem þau sátu við borð inni í húsbílnum. Lýsti stúlkan aðstæðum þannig að við borðið hefðu setið hún og ákærði og andspænis þeim afi hennar, N. Vitnið N kom ekki fyrir dóm. Hann gaf hins vegar skýrslu hjá lögreglu 1. júní 2006 og kvaðst ekkert geta sagt annað um málið en að vel gæti verið að þau þrjú hefðu setið saman við borðið í húsbílnum. Þegar stúlkan gaf skýrslu fyrir dómi í Barnahúsi greindi hún fyrst frá þessum atburði. Í málinu liggur ekkert annað fyrir sem fer í bága við framburð stúlkunnar en neitun ákærða. Á hinn bóginn hefur heldur ekkert komið fram sem rennir stoðum undir frásögn hennar eða fær hnekkt neitun ákærða. Hér stendur því orð gegn orði. Er því ekki komin fram næg sönnun fyrir þessum sakargiftum og verður ákærði sýknaður af þessum ákærulið. VII. Ákærði er með hreint sakavottorð og ber að hafa hliðsjón af því við ákvörðun refsingar. Á hinn bóginn verður virt ákærða til refsiþyngingar að ákærði framdi brotið inni á heimili barnsins þar sem það lá sofandi og varnarlaust. Með því braut ákærði gróflega gegn stúlkunni og því trausti sem hann naut sem stjúpfaðir hennar. Þá hefur brot ákærða orðið fjölskyldunni til mikillar bölvunar og hefur komið fram í málinu að fjölskyldan hafi sundrast. Að því gættu sem hér hefur verið rakið þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 12 mánuði. Með hliðsjón af eðli og alvarleika brotsins þykja ekki efni til að skilorðsbinda refsinguna nema að hluta. Verður fullnustu 9 mánaða af refsingunni frestað og falli sá hluti refsingarinnar niður að þremur árum liðnum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. VIII. Af hálfu brotaþola er gerð krafa um miskabætur úr hendi ákærða á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993. Fyrir liggur að brotið hefur raskað mjög högum stúlkunnar sem flutti af heimilinu eftir að hún skýrði frá atvikum. Einnig hefur komið fram að brotið hefur valdið stúlkunni vanlíðan. Að þessu gættu verður krafan um miskabætur tekin til greina og þykja þær hæfilega ákveðnar 600.000 krónur. Jafnframt verður tekin til greina vaxtakrafa brotaþola svo sem segir í dómsorði. Verður upphafsdagur dráttarvaxta miðaður við 9. desember 2006, en þá var liðinn mánuður frá því að ákæra var birt. IX. Samkvæmt 1. mgr. 165. gr. laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, verður ákærði dæmdur til að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, en fjárhæðir eru ákveðnar að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði segir. Annar sakarkostnaður hefur ekki fallið til vegna rannsóknar og reksturs málsins. Mál þetta dæma héraðsdómararnir Benedikt Bogason, dómsformaður, Ingveldur Einarsdóttir og Símon Sigvaldason. D Ó M S O R Ð: Ákærði, X, sæti fangelsi í 12 mánuði, en fresta skal fullnustu 9 mánaða af refsingunni og falli sá hluti hennar niður að þremur árum liðnum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði greiði Y 600.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 6. apríl 2002 til 9. desember 2006, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Jóns Hauks Haukssonar, héraðsdómslögmanns, 622.500 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Ásu Ólafsdóttur, hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur.
Mál nr. 842/2016
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og BenediktBogason og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 16. desember2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 16. desember 2016, þar sem varnaraðila var gert að sætaáfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 23. desember 2016 klukkan 16 og einangrunmeðan á því stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærðiúrskurður verði felldur úr gildi, til vara að honum verði gert að sæta farbanni,en að því frágengnu að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hinskærða úrskurðar. Meðvísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.Dómsorð:Hinnkærði úrskurður er staðfestur. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. desember 2016.Lögreglustjórinn áhöfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X,kt. [...], verði áfram gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 23. desember nk. kl. 16.00. Þá er þesskrafist að kærða verði gert að sæta einangrun á meðan á gæsluvarðhaldinustendur.Af hálfu kærða hefurkröfu lögreglustjórans verið mótmælt og þess krafist að kröfunni verði hafnað, til vara að kærða verði gert að sætafarbanni í stað gæsluvarðhalds, en til þrautavara að gæsluvarðhaldi verðimarkaður skemmri tími en krafist er.Í greinargerðaðstoðarsaksóknara kemur fram að lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hafi tilrannsóknar mál er varði stórfelldan innflutning á sterkum fíkniefnum hingað tillands frá Hollandi. Upphaf málsins megi rekja til þess að tilkynning hafiborist frá tollvörðum um að það hefði borist póstsending frá Hollandi með FedExsem innihéldi ætluð fíkniefni. Skráður viðtakandi póstsendingarinnar hafi veriðmaður að nafni A, [...] í Reykjavík. Í sendingunni hafi verið að finna nokkurílát sem við rannsókn tæknideildar lögreglu hafi leitt í ljós að innihéldu 4 kgaf amfetamíni. Lögreglan hafi skipt efnunum og með heimild héraðsdóms hafieftirfararbúnaði og hlustunarbúnaði verið komið fyrir í pakkningunni. Hinn 1.desember sl. hafi starfsmaður í útkeyrslu póstsendinga haft samband við A tilað tilkynna honum að sendingin væri á leið til hans. A hafi ekki svarað enfljótlega hringt til baka og þá óskað eftir því að sendingunni yrði ekið að[...] í Reykjavík. Upp úr hádegi sama dag hafi A hringt í FedEx og spurst fyrirum pakkann. Honum hafi verið sagt að pakkinn yrði afhentur um kl. 15.00. Þá er þess getið að Ahafi opnað pakkann innandyra og þá séð að í pakkanum var upptökubúnaður frálögreglu. Hann hafi haft samband við B og spurt hann hvað ætti að gera viðþetta, tekið mynd af innihaldi sendingarinnar og sent honum. Við skoðun ásímagögnum milli A og B megi sjá skilaboð á milli þeirra þar sem þeir ræði umsendingu sem væntanleg sé með FedEx. A hafi í kjölfarið verið handtekinn oggert að sæta gæsluvarðhaldi í þágu rannsóknar málsins frá 2. desember sl. Bhafi einnig verið handtekinn sama dag og gert að sæta gæsluvarðhaldi. Í greinargerðaðstoðarsaksóknara segir jafnframt að við rannsókn málsins hafi komið í ljós aðB hafi hitt mann að nafni C á veitingastaðnum [...] 1. desember sl., þ.e. samadag og A var handtekinn. Þar hafi þeir B og C rætt ofangreinda sendingu ogfleiri aðila sem mögulega tengist málinu. B hafi greint lögreglu frá því aðmaður að nafni Z hafi komið að máli við C 1. desember sl. og sagt að fíkniefniværu í pakkanum og að hann þyrfti að komast í samband við A. B hafi síðan hittC og Z á bensínstöð í Hafnarfirði þar sem þeir hafi rætt um pakkann. Þar hafiþeir m.a. rætt um að það væri einhver hjá FedEx sem hefði valið A semmóttakanda pakkans þar sem hann fengi svo margar sendingar. B hafi lýst því að Zsegði starfsmann hjá FedEx vera með í þessu. C og Z hafi báðir verið handteknirí kjölfarið og gert að sæta gæsluvarðhaldi í þágu rannsóknar málsins. Hinn 10.desember sl. hafi Z tjáð lögreglu að X hefði staðið að innflutningi efnanna ensamkvæmt upplýsingum lögreglu hafi X [...] þar til nokkrum dögum áður enáðurnefnd sending barst hingað til lands. Vegna þessara upplýsinga hafi X veriðhandtekinn og honum gert að sæta gæsluvarðhaldi í þágu rannsóknar málsins. Aðstoðarsaksóknarisegir í greinargerð sinni að við rannsókn málsins hafi komið í ljós að X og Zhafi ítrekað verið í samskiptum og átt fundi saman að frumkvæði Z, allt frá þvíað pakkinn hafi verið keyptur úti í Hollandi og fram að handtöku þeirra. Z og Xneiti báðir sök. Z segi að X eigi pakkann og að hann hafi verið að hjálpa honumað nálgast hann með því að kanna með A. X segi að maður, sem hann vilji ekkinafngreina, eigi pakkann og að Z eigi engan þátt í þessum innflutningi. Viðskýrslutöku hjá lögreglu hafi C sagt að Z hefði sagt sér að það væri amfetamíní pakkanum. Z hafi hins vegar ekki kannast við þennan framburð C en viðskýrslutöku í gær hafi Z sagt að hann hefði vitað um magn og tegund efnanna.Við skýrslutöku hjá lögreglu hafi X borið um að hann hafi upplýst Z um magn ogtegund efnanna 1. desember sl. Það hafi komið honum á óvart að Z vissi það þáþegar. Ljóst sé því að framburðum kærðu í málinu beri ekki saman. Viðskýrslutöku af X í gær hafi hann sagt að hann vissi hver ætti fíkniefnin enekki viljað nafngreina þann sem í hlut átti. X hafi sagt að Z þekkti eigandaefnanna líka. Það er mat lögreglu aðljóst sé að einn eða fleiri menn tengist framangreindum innflutningi. Rannsóknlögreglu miði nú að því að upplýsa hver það sé. Ljóst sé að ef kærði gangi lausgeti hann sett sig í samband við ætlaðan samverkamann, sem gangi laus, eða settsig í samband við kærða. Lögreglan vinni einnig að því að skoða þau gögn, semnú þegar hafi verið lagt hald á, og í samstarfi við erlend yfirvöld sé verið aðrekja sendingu pakkans hingað til lands. Sæti kærði ekki einangrun ígæsluvarðhaldi gæti hann komið undan gögnum sem hefðu sönnunargildi í málinu enlögregla hafi enn ekki lagt hald á. Þyki þannig brýnt að verndarannsóknarhagsmuni á þessu stigi málsins. Varðandi lagaskilyrðisé það mat lögreglustjóra að lagaskilyrðum rannsóknargæslu sé fullnægt ímálinu. Kærði sé undir rökstuddum grun um stórfellt fíkniefnalagabrot sem taliðsé varða við 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, ásamt síðaribreytingum og geti varðað allt að 12 ára fangelsi. Með vísantil framangreinds, framlagðra gagna og a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga um meðferðsakamála nr. 88/2008, sé þess krafist að krafan nái fram að ganga eins og húner sett fram. Þá er þess krafist að kærði sæti einangrun meðan á gæsluvarðhaldsvistinnistendur samkvæmt b-lið 1. mgr. 99. gr. sömu laga.Niðurstaða:Af gögnum málsins verður ráðið kærði erundir rökstuddum grun um aðild að innflutningi á miklu magni hættulegrafíkniefna hingað til lands og þar með að hafa gerst brotlegur við 2. mgr. 173.gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Slíkt brot getur varðað allt að 12ára fangelsi. Kærði hefur sætt gæsluvarðhaldsvist frá 10. desember sl. Eins ogfram kemur í greinargerð lögreglustjóra hefur kærði borið um að hann viti hversé eigandi umræddra fíkniefnanna en vilji ekki upplýsa nafn hans. Kvað hannannan kærða í málinu einnig vita hver eigandinn er. Rannsókn lögreglu miðar núað því að hafa upp á eiganda fíkniefnanna, skoða þau gögn, sem lagt hefur veriðhald á í tengslum við hana, og rekja sendingu pakkans, sem innihélt fíkniefnin,hingað til lands. Af því sem fram hefur komið verður aðfallast á það með lögreglustjóra að rannsóknarhagsmunir krefjist þess að kærðaverði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi meðan frekari rannsókn fer fram. Ætlamá að kærði muni reyna að torvelda rannsókn málsins gangi hann laus, svo semmeð því að afmá merki eftir brot, skjóta undan munum eða hafa áhrif á samsekaeða vitni. Það er mat dómsins að brýnir rannsóknarhagsmunir mæli gegn því aðfarbann komi til greina. Þá er ekkert tilefni til þess að gæsluvarðhaldi verðimarkaður skemmri tími þar sem rannsókn á aðild kærða og annarra að ætluðumbrotum er enn á viðkvæmu stigi. Skilyrðum a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008, um meðferð sakamála, er því fullnægt og verður því fallist á kröfu lög­reglu­stjóransum að kærði sæti gæsluvarðhaldi. Þá hefur sækjandi fært að þvífullnægjandi rök að uppfyllt séu skilyrði b-liðar 1. mgr. 99. gr., sbr. 2. mgr.98. gr., laga nr. 88/2008 og verður því fallist á kröfu hans um að kærði sætieinangrun meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Að öllu framangreindu virtu verða kröfurlögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu teknar til greina eins og í úrskurðarorðigreinir. Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómarikveður upp úrskurð þennan.Ú R S K U RÐ A R O R ÐKærði, X, kt. [...],skal áfram sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins23. desember nk. kl. 16.00. Kærði sæti einangrun á meðan ágæsluvarðhaldinu stendur.
Mál nr. 426/2010
Greiðsludráttur Nauðungarsala Skriflegur málflutningur
M, eigandi fasteigna að Rafstöðvarvegi 1a, höfðaði mál þetta á hendur V til heimtu skaðabóta á grundvelli meintra annmarka við nauðungarsölu á hluta fasteignanna. Á fasteignunum að Rafstöðvarvegi 1a hvíldu skuldabréf útgefin af V sem samþykkt voru til greiðslu af hálfu fyrri eigenda fasteignanna. Nauðungarsala á hluta fasteignanna fór fram 18. apríl 2007 þar sem boði V, sem jafnframt var uppboðsbeiðandi, var tekið. Mál þetta lýtur á hinn bóginn að framhaldssölu eftirstandandi hluta fasteignanna 18. september 2007. M hélt því fram í málinu að við framhaldssöluna hefði ekki verið tekið tillit til úthlutunarfrumvarps sýslumannsins í Reykjavík vegna fyrri nauðungarsölunnar. Með því taldi M að sér hefði verið ómögulegt að greiða skuld sína við V þar sem V hefði neitað að tilgreina fjárhæð hennar. Af þeim sökum hefði M enn fremur ekki getað með greiðslu forðast að eignarhlutarnir yrðu seldir nauðungarsölu og það hefði valdið honum tjóni. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að skuld M við V hefði verið með gjalddaga 1. september 2006. M hefði ekkert greitt af upphaflegri skuld sem reist var á fjölmörgum skuldabréfum. Hann gerði V aldrei löglegt greiðslutilboð og neytti ekki þeirra úrræða, sem honum stóðu til boða samkvæmt lögum nr. 9/1978 um geymslufé. Hann yrði ekki leystur undan greiðsluskyldu sinni á þeim grundvelli að honum hefði ekki verið kunnugt um eftirstöðvar skuldarinnar. Var héraðsdómur staðfestur um sýknu V.
Dómur Hæstaréttar Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Páll Hreinsson og Viðar Már Matthíasson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. júlí 2010. Félagið krefst þess að stefnda verði gert að greiða skaðabætur að fjárhæð kr. 56.796.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. september 2007 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. Ber því að líta svo á að hann krefjist staðfestingar héraðsdóms, sbr. 3. mgr. 158. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málið er flutt skriflega. Í hinum áfrýjaða dómi er lýst málsástæðum þeim, sem krafa áfrýjanda um skaðabætur úr hendi stefnda er reist á. Telur áfrýjandi að sér hafi verið ómögulegt að greiða skuld sína við stefnda þar sem stefndi hafi neitað að tilgreina fjárhæð hennar. Hafi stefndi haldið til streitu, án lögmætrar ástæðu, of hárri kröfu við nauðungarsölu á tveimur fasteignum í eigu áfrýjanda, þótt hann hafi fengið verulegan hluta kröfunnar greiddan áður við nauðungarsölu á fjórum öðrum fasteignum áfrýjanda. Hafi áfrýjandi því ekki getað með greiðslu forðast að fasteignirnar tvær yrðu seldar nauðungarsölu og það valdið honum tjóni, sem skaðabótakröfunni nemur. Skuld áfrýjanda við stefnda var með gjalddaga 1. september 2006. Áfrýjandi hafði ekkert greitt af upphaflegri skuld, sem reist var á fjölmörgum skuldabréfum. Hann gerði stefnda aldrei löglegt greiðslutilboð og neytti ekki þeirra úrræða, sem honum stóðu til boða samkvæmt lögum nr. 9/1978 um geymslufé. Hann verður ekki leystur undan greiðsluskyldu sinni á þeim grundvelli að honum hafi ekki verið kunnugt um eftirstöðvar skuldarinnar. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna, verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur. Málskostnaður dæmist ekki fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 9. apríl 2010. Mál þetta, sem dómtekið var 18. mars sl., er höfðað 25. september 2008. Stefnandi er Miðstöðin ehf., eignarhaldsfélag, Lágabergi 1, Reykjavík. Stefndi er VBS Fjárfestingarbanki hf., Borgartúni 26, Reykjavík Dómkröfur Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 58.796.000 krónur auk dráttarvaxta frá 18. september 2007 til greiðsludags. Þá er og krafist málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts. Stefndi krefst þess aðallega að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til vara er þess krafist að dómkröfur verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar að mati dómsins og beri málskostnaðarfjárhæðin dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 frá 15. degi eftir dómsuppsögu til greiðsludags. Jafnframt er þess krafist að umboðsmaður stefnanda, Kristinn Brynjólfsson, verði dæmdur persónulega til greiðslu kostnaðar vegna tilefnislausrar málssóknar. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur uppkveðnum 13. maí 2009 var máli þessu vísað frá dómi. Með dómi Hæstaréttar Íslands 11. júní 2009 var vísað frá dómi hluta af stefnukröfum stefnanda en lagt fyrir héraðsdómara að taka skaðabótakröfu stefnanda til efnismeðferðar. Málavextir Stefnandi lýsir málavöxtum svo að mál þetta sé til komið vegna vaxtalausra skammtímaskuldabréfa, útgefnum af VBS Fjárfestingarbanka og samþykktum til greiðslu af fyrri eiganda viðkomandi fasteigna að Rafstöðvarvegi 1a vegna fjármögnunar endurbóta á þeim. Bréfin hafi samtals verið að fjárhæð 252.000.000 króna að nafnvirði með krossveði í 7 eignarhlutum á 1., 2. og 3. veðrétti. Skipting milli veðrétta hafi verið þannig að á 1. veðrétti hvíldu 32 handhafaskuldabréf, hvert að fjárhæð 5.000.000 króna, útgefin þann 1. mars 2006, á 2. veðrétti hvíldu 10 handhafaskuldabréf, hvert að fjárhæð 5.000.000 króna, útgefin þann 5. október 2005 og á 3. veðrétti hvíldu 14 handhafaskuldabréf, hvert að fjárhæð 3.000.000 króna, útgefin þann 30. júní 2006. Bréfin hafi öll verið vaxtalaus og með sama gjalddaga, þann 1. september 2006. Þann 18. apríl 2007 hafi eignarhlutar með fastanúmerin 225-8524, 225-8526, 225-8527 og 225-8528 verið seldir nauðungarsölu og hafi boði stefnda/uppboðsbeiðanda verið tekið. Söluverð eignarhluta 225-8524 hafi verið 44.800.000 krónur, eignarhluta 225-8526 44.800.000 krónur, eignarhluta 225-8527 44.800.000 krónur og eignarhluta 225-8528 90.000.000 króna eða samtals 224.400.000 krónur. Samkvæmt úthlutunarfrumvarpi sýslumannsins í Reykjavík, dags 14. ágúst 2007, greiddust 191.989.893 krónur vegna bréfa á 1. veðrétti og 29.869.109 krónur upp í kröfu vegna bréfa á 2. veðrétti eða samtals 221.859.002 krónur. Málið sem þessi krafa lúti að sé til komið vegna framhaldssölu eignarhluta með fastanúmerin 204-3313 og 225-8525, sem fram hafi farið 18. september 2007, og hafi verið hluti af veðandlagi framangreindra skuldabréfa. Við byrjun uppboðs, sem fram hafi farið þann 22. ágúst 2007, hafi legið til grundvallar rangar kröfur þar sem ekki hafi verið tekið tillit til framangreinds úthlutunarfrumvarps sýslumannsins í Reykjavík vegna sölu eignarhluta með fastanúmerin 225-8524, 225-8526, 225-8527 og 225-8528 þann 18. apríl 2007, en samkvæmt því hafi 221.859.002 krónur greiðst upp í kröfuna. Með rangri kröfugerð og synjun lögmanns varnaraðila um að upplýsa gerðarþola/sóknaraðila um eftirstöðvar kröfunnar hafi verið komið í veg fyrir möguleika hans á að koma í veg fyrir framhaldssölu með uppgjöri eftirstöðva. Til stuðnings framangreindu sé nauðsynlegt að bera saman kröfulýsingar stefnda (uppboðsbeiðanda/uppboðskaupa) í söluandvirðið, sem lagðar hafi verið fram við framhaldssölu, annars vegar þann 18. apríl 2007 og hins vegar 18. september 2007. Kröfulýsingar stefnda (uppboðsbeiðanda/uppboðskaupa), lagðar fram þann 18. apríl 2007, daginn sem sala á eignarhlutum með fastanúmerin 225-8524, 225-8526, 225-8527 og 225-8528 fór fram, hafi verið eftirfarandi: Við seinni nauðungarsöluna, þann 18. september, á eignarhlutum með fastanúmerin 204-3313 og 225-8525, sem krafa þessi lúti að, hafi kröfulýsing stefnda (uppboðsbeiðanda/uppboðskaupa) hins vegar verið eftirfarandi: Af þessu sjáist að ekki sé tekið tillit til ráðstöfunar söluandvirðis eignanna frá 18. apríl 2007, en stefndi hafi sjálfur eignast þær með kaupum á uppboðinu og tekið við þeim samkvæmt formlegri yfirlýsingu sýslumannsins í Reykjavík, dags. 20. júní 2007, þar sem fram komi að greiðsla hafi verið innt af hendi og stefnda (uppboðskaupa) veitt yfirráð yfir eigninni. Því sé haldið fram af stefnanda að stefndi hafi með ásetningi komið í veg fyrir að stefnandi gæti greitt upp skuldina og knúið þannig fram uppboð þar sem um verðmætan hluta eignarinnar í heild hafi verið að ræða. Eftirfarandi sé frekari rökstuðningur fyrir þeirri fullyrðingu: 1) Við byrjun uppboðs framangreindra eignarhluta, hinn 22. ágúst 2007, hafi verið ljóst að stefnda hafði verið úthlutað 191.989.893 krónur vegna bréfa á 1. veðrétti og 29.869.109 krónur upp í kröfu vegna bréfa á 2. veðrétti eða samtals 221.859.002 krónur. Hins vegar hafi stefnanda (gerðarþola) ekki verið kynnt raunveruleg krafa stefnda (uppboðsbeiðanda) þar sem eingöngu hafi verið byggt á nauðungarsölubeiðnum frá 15. febrúar 2007. Engin ný gögn hafi leigð frammi og ekki hafi verið tekið tillit til mótmæla gerðarþola/stefnanda þar að lútandi. Óvissan hafi því verið algjör. Kröfu stefnanda (gerðarþola) um að framhaldssölu yrði frestað þar til fyrir lægi hver skuldin raunverulega væri hafi jafnframt verið hafnað en stefnandi hafi margítrekað óskað eftir útreikningum gerðarbeiðanda til uppgjörs skuldarinnar en án árangurs, eins og sjá megi af framlögðum tölvupóstsamskiptum og afriti af skeyti, mótteknu af umboðsmanni varnaraðila þann 13. ágúst 2007. 2) Þar sem ekki hafi verið vitað um hvaða kröfufjárhæð væri raunverulega að ræða hafi verið útilokað að grípa til úrræða skuldara til greiðslu á geymslufé samkvæmt heimild í lögum nr. 9/1978 til að firra sig vanefndaúrræðum kröfuhafa. Það hafi ekki verið fyrr en við sjálfa framhaldssöluna, hinn 18. september 2007, þegar nýjar kröfulýsingar voru lagðar fram, að fjárhæðin sem í raun hefði þurft að greiða til að hægt væri að koma í veg fyrir uppboð hafi komið í ljós. Kröfulýsingarnar hafi ekki tekið mið af því sem áður hafði verið ráðstafað. Þær hafi samtals verið að fjárhæð 331.374.452 krónur og eignirnar hafi verið seldar varnaraðila á 67.000.000 króna sem hafi verið 22.600.000 krónum undir meðalsöluverði hinna eignarhlutanna. 3) Í þessu sambandi þurfi sérstaklega að hafa í huga að stefndi hafði sjálfur eignast aðra hluta bygginganna sem voru veðsettir til tryggingar skuldinni. Hann hafi staðið skil á kaupverði til sýslumanns án athugasemda eftir 8 vikna samþykkisfrest og fengið hjá honum yfirlýsingu um umráð yfir eignunum. Þar að auki hafi hann látið skipta um læsingar og tekið þannig við þeim formlega. 4) Framhaldssalan, hinn 18. september 2007, hafi farið fram þótt ekki væri ljóst hver réttmæt kröfufjárhæð væri. Tilgreining á kröfu sem ekki hafi verið rétt hafi unnið gegn hagsmunum stefnanda (gerðarþola) og hafi útilokað möguleika hans til að greiða skuldina og koma í veg fyrir nauðungarsölu og það tjón sem af henni hlaust. Sýslumaður hafi vísað mótmælum gerðarþola á bug og engin bókun hafi verið gerð við framhaldssöluna að þessu leyti.
Mál nr. 31/2019
Skaðabætur Fyrning
A höfðaði mál á hendur B, C og db. D og krafðist skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna sölu B, Cog D á tiltekinni landspildu 18. desember 2008 sem A taldi tilheyra sér að tveimur þriðju hlutum. Málið átti rætur að rekja til ágreinings um eignarhald á spildu úr landi […] sem hafði verið í eigu E en hann lést í október 2007. E var faðir B, C og D en stjúpfaðir A. Í febrúar 2008 ritaði C fyrir sína hönd og D undir yfirlýsingu þar sem fallist var á að E hefði í dánargjöf gefið A landspilduna til eignar og hafði afsal þess efnis verið gefið út 3. maí sama ár. Degi áður en B, C og D fengu leyfi til einkaskipta á dánarbúi E var landspildunni ráðstafað með skiptayfirlýsingu til þeirra þriggja að jöfnum hlut þrátt fyrir framangreinda yfirlýsingu. Í október 2008 var spildunni svo skipt upp í tvo hluta. B, C og D seldu F minni spilduna, spildu þá sem um ræddi í þessu máli, með kaupsamningi 18. desember 2008. Stærri hluta spildunnar höfðu Cog D selt B 19. desember 2008 en með dómi Hæstaréttar […] var viðurkenndur eignarréttur A að tveimur þriðju hlutum þeirrar spildu. A höfðaði svo mál þetta vegna minni hluta spildunnar sem seldur hafði verið til F með stefnu 9. október 2015. Ágreiningsefni málsins fyrir Hæstarétti laut einkum að því hvort skaðabótakrafa A væri fyrnd. Í dómi Hæstaréttar kom fram að virtum gögnum málsins væri fallist á það með Landsrétti að A hefði eignast skaðabótakröfu á hendur B, C og db. D vegna fyrrnefndrar ráðstöfunar á minni spildunni þvert á rétt A samkvæmt yfirlýsingu 8. febrúar 2008 og afsali 3. maí sama ár. Var við það miðað að krafa A um skaðabætur hefði stofnast á því tímamarki þegar eigninni var ráðstafað með fyrrnefndum kaupsamningi og fór því um fyrningu kröfunnar eftir lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sbr. 28. gr. laganna. Þá kom fram að A hefði höfðað mál vegna stærri spildunnar á hendur B með stefnu birtri 25. júní 2009 og að í málatilbúnaði A í því máli hefði hann rakið að minni spildan, sem þetta mál varðaði, hefði verið seld þriðja aðila og tilgreint í því sambandi gögn vegna þeirrar ráðstöfunar. Hefði hann samkvæmt því í síðasta lagi við höfðun þess máls verið með nauðsynlegar upplýsingar um ætlað tjón sitt og hver hefði borið ábyrgð á því. Var því talið að krafa A hefði verið fyrnd þegar hann höfðaði málið í desember 2015 rúmum sex árum eftir upphafsdag fyrningarfrestsins.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Benedikt Bogason, Greta Baldursdóttir, Ingveldur Einarsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson.Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 28. júní 2019. Þau krefjast sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar fyrir Landsrétti og Hæstarétti.Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Til vara gerir hann „sömu dómkröfur og stefndi hafði uppi fyrir Landsrétti ...“ Þá krefst stefndi málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að málskostnaður verði felldur niður en að því frágengnu að hann verði „hafður í lágmarki.“IMál þetta lýtur að kröfu stefnda á hendur áfrýjendum um skaðabætur vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna sölu áfrýjendanna B og C og látinnar systur þeirra, D, á tiltekinni landspildu 18. desember 2008 sem stefndi taldi tilheyra sér að tveimur þriðju hlutum. Með dómi Héraðsdóms Suðurlands 16. júlí 2018 voru áfrýjendur sýknaðir af ætlaðri skaðabótakröfu stefnda þegar af þeirri ástæðu að hún væri fyrnd. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að gagnstæðri niðurstöðu. Var áfrýjendum gert að greiða stefnda 19.488.000 krónur, sem nam tveimur þriðju hlutum söluandvirðis landspildunnar þar sem áfrýjendurnir B og C og D heitin höfðu selt hana þriðja aðila þrátt fyrir að hafa verið kunnugt um eign stefnda að hluta spildunnar. Ágreiningsefni málsins fyrir Hæstarétti lýtur einkum að því hvort skaðabótakrafa stefnda sé fyrnd. Áfrýjunarleyfi var veitt á þeim grunni að dómur í málinu myndi hafa almennt gildi um afmörkun fyrningarfrests krafna um skaðabætur utan samninga.IIMál þetta á rætur að rekja til ágreinings um eignarhald á 120 hektara spildu úr landi […] í Flóahreppi með landnúmer […], sem var í eigu E. E var faðir áfrýjendanna B og C og D heitinnar og stjúpfaðir stefnda, en E lést […] 2007. Hinn 8. febrúar 2008 ritaði áfrýjandinn C undir yfirlýsingu þar sem fallist var á að E hefði í dánargjöf gefið stefnda landspilduna til eignar. Skjalið undirritaði C einnig fyrir hönd D heitinnar samkvæmt umboði. Gert var ráð fyrir að yfirlýsingin yrði jafnframt undirrituð af áfrýjandanum B en hann skrifaði ekki undir skjalið. Áfrýjandinn C ritaði síðan undir afsal og yfirlýsingu 3. maí 2008 fyrir sína hönd og D heitinnar en þar lýstu þær því yfir að stefndi hefði eignast landið að gjöf frá hinum látna. Einnig kom þar fram að ef skjalið nægði ekki sem fullgild eignarheimild væri stefndi með skjalinu lýstur réttur og löglegur eigandi landsins hvað varðaði eignarhlutdeild þeirra systra og að þær afsöluðu sér með öllu tilkalli og eignarrétti til landsins. Áfrýjendurnir B og C og D heitin fengu leyfi til einkaskipta á dánarbúi E 30. maí 2008 en deginum áður hafði landspildunni verið ráðstafað með skiptayfirlýsingu til þeirra þriggja að jöfnum hlut þrátt fyrir framangreinda gerninga áfrýjandans C og D heitinnar. Var sú yfirlýsing móttekin til þinglýsingar 19. desember 2008 og þinglýst 22. sama mánaðar.Með stofnskjali 15. október 2008 var hinni 120 hektara landspildu skipt upp í tvo hluta. Stærri hlutinn varð 78 hektarar sem hélt upprunalegu landnúmeri […] en sá minni 46,46 hektarar og fékk landnúmerið […] og er það sú landspilda sem mál þetta varðar. Með bréfi 27. febrúar 2009 voru framangreind landskipti staðfest af sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sbr. 2. mgr. 13. gr. jarðarlaga nr. 81/2004. Staðfestingin var móttekin til þinglýsingar 11. mars 2009 og færð í þinglýsingabók degi síðar.Áfrýjendurnir B og C og D heitin seldu F spildu þá sem hér um ræðir með kaupsamningi 18. desember 2008. Afsal til hans var gefið út 3. mars 2009 og því þinglýst 12. sama mánaðar. F seldi H spilduna 4. mars 2009 og var afsali fyrir þeim kaupum einnig þinglýst 12. sama mánaðar.Með kaupsamningi 19. desember 2008 seldu áfrýjandinn C og D heitin stærri spilduna áfrýjandanum B og var afsal til hans gefið út sama dag. Í kaupsamningum kom fram að seljendur teldu „sig hvorki skuldbundnar af yfirlýsingu, dags. 3. maí 2008, þess efnis að þær afsali tilkalli og eignarrétti að umræddri fasteign að […], Flóahreppi, til A ... né af öðrum skjölum sem þær hafa undirritað og varða eignarhald A að fasteigninni.“ Stefndi höfðaði 25. júní 2009 mál á hendur áfrýjandanum B aðallega til viðurkenningar á eignarrétti sínum að spildunni með landnúmerið […] en til vara að viðurkenndur yrði eignarréttur hans að tveimur þriðju hlutum hennar. Á meðan það mál var rekið í héraði höfðuðu áfrýjandinn C og D heitin mál á hendur stefnda til að fá ógilta fyrrgreinda yfirlýsingu 8. febrúar 2008 og afsalið 3. maí sama ár. Með dómi Hæstaréttar […] var stefndi sýknaður af kröfum systra sinna. Með dómi Hæstaréttar […]var viðurkenndur eignarréttur stefnda að tveimur þriðju hlutum landspildunnar með landnúmerið […]. Var talið að áfrýjandinn B hefði verið grandsamur um rétt stefnda þegar B öðlaðist rétt sinn með kaupsamningnum og afsalinu 19. desember 2008 og hefði því ekki getað hrundið óþinglýstum rétti stefnda með því að þinglýsa afsalinu til sín 23. sama mánaðar, sbr. 2. mgr. 29. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Í kjölfarið höfðaði stefndi mál gegn H 10. júní 2014 og krafðist þess að viðurkennt yrði að fyrrgreindur dómur Hæstaréttar […] væri skuldbindandi fyrir hana að því er varðaði eignarrétt að tveimur þriðju hlutum landspildu […]með landnúmerinu […]. Með dómi Hæstaréttar […] var staðfestur úrskurður héraðsdóms um að vísa málinu frá dómi. Þar kom fram að dómur Hæstaréttar í máli nr. […] varðaði spildu úr landi jarðarinnar […] með landnúmeri […] og að H hefði ekki átt aðild að því máli, en umrætt mál varðaði aðra spildu úr landi sömu jarðar með landnúmeri […]. Var talið að H væri því ekki bundin af fyrrgreindum dómi réttarins sem hefði verið milli annarra aðila og um aðra fasteign.Stefndi höfðaði mál þetta með stefnu 9. október 2015 sem birt var áfrýjendunum B og C og D heitinni á tímabilinu 9. til 17. desember 2015. Með úrskurði Héraðsdóms Suðurlands […] var vaxtakröfu stefnda vísað frá dómi. Sá úrskurður var ekki kærður til Hæstaréttar. Í dómi héraðsdóms 16. júlí 2018 var kröfu stefnda á hendur áfrýjendum um greiðslu á 10.000.000 króna fyrir afleitt tjón og miska vísað frá dómi. Þann hluta dómsins kærði stefndi til Landsréttar sem með úrskurði 10. september 2018 staðfesti þá niðurstöðu.D heitin andaðist í […] 2017 og var dánarbú hennar tekið til opinberra skipta í […] og tók dánarbúið við aðild að málinu, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. og 2. mgr. 23. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.IIIStefndi gerir í máli þessu til vara sömu dómkröfur og hann hafði uppi fyrir Landsrétti er lúta að viðurkenningu eignarréttar hans á söluandvirði tveggja þriðju hluta þeirrar landspildu sem mál þetta varðar eða verðmætum sem hafa komið í stað þess, eða afhendingar þess hluta spildunnar eða annars lands í hennar stað. Þessar varakröfur hafði stefndi fyrst uppi fyrir Landsrétti, sem hafnaði því með vísan til 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 að þær kæmu til skoðunar þar fyrir dómi. Af því leiðir að þessar kröfur geta heldur ekki komið til álita hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 187. gr. laga nr. 91/1991.Eins og áður greinir var kröfu stefnda sem laut að bótum fyrir afleitt tjón og kröfu hans um vexti vísað frá héraðsdómi. Koma þær því heldur ekki til úrlausnar hér fyrir dómi. Stendur því eftir að taka afstöðu til fjárkröfu stefnda á hendur áfrýjendum að fjárhæð 19.488.000 krónur.Að virtum gögnum málsins er fallist á með Landsrétti að stefndi hafi eignast skaðabótakröfu á hendur áfrýjendum vegna ráðstöfunar á spildunni til F með kaupsamningi 18. desember 2008, þvert á rétt stefnda samkvæmt yfirlýsingu 8. febrúar 2008 og afsali 3. maí sama ár. Verður við það miðað að krafa stefnda um skaðabætur hafi stofnast á því tímamarki þegar eigninni var ráðstafað með fyrrnefndum kaupsamningi og fer því um fyrningu kröfunnar eftir lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sbr. 28. gr. þeirra laga. Kemur þá til úrlausnar hvort krafan sé fyrnd.Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Fyrningarfrestur kröfunnar byrjar því að líða að uppfylltum báðum þessum skilyrðum. Eins og að framan er rakið höfðaði stefndi mál vegna stærri spildunnar á hendur áfrýjandanum B með stefnu birtri 25. júní 2009, en ekki 25. júlí sama ár eins og ranglega var tilgreint í héraðsdómi og hinum áfrýjaða dómi. Í málatilbúnaði stefnda í því máli rakti hann í stefnu að minni spildan, sú sem mál þetta varðar, hefði verið seld þriðja aðila og tilgreindi í því sambandi gögn vegna þeirrar ráðstöfunar. Var hann samkvæmt því í síðasta lagi við höfðun þess máls með nauðsynlegar upplýsingar um ætlað tjón sitt og hver bæri ábyrgð á því. Í öllu falli bar honum þá að afla sér vitneskju um að spildunni hefði verið ráðstafað í blóra við eignarheimild sína. Byrjaði hinn fjögurra ára fyrningarfestur kröfu hans því að líða í síðasta lagi 25. júní 2009. Um upphaf fyrningarfrestsins gat engu breytt málsókn áfrýjandans C og D heitinnar á hendur stefnda vegna yfirlýsingar þeirra 8. febrúar 2008 og afsals 3. maí sama ár, eins og lagt var til grundvallar í hinum áfrýjaða dómi. Þá hefur stefndi ekki leitt í ljós að fyrningu kröfu hans hafi verið slitið með viðurkenningu á greiðsluskyldu, sbr. 14. gr. laga nr. 150/2007, í tilraunum aðila til að ná sáttum í öllum þeirra deilumálum. Var krafa stefnda því fyrnd þegar hann höfðaði mál þetta í desember 2015 rúmum sex árum eftir upphafsdag fyrningarfrestsins. Verða áfrýjendur samkvæmt þessu sýknaðir af kröfu stefnda. Eftir atvikum er rétt að hver aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins á öllum dómstigum.Dómsorð:Áfrýjendur, B, C og dánarbú D, eru sýknuð af kröfu stefnda, A.Málskostnaður í héraði, fyrir Landsrétti og Hæstarétti fellur niður.
Mál nr. 671/2007
Kærumál Vanreifun Frávísunarúrskurður felldur úr gildi
1. Að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna tjóns stefnanda af völdum yfirvofandi ofanflóðahættu á spildunni Kerhólar á Kjalarnesi.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Páll Hreinsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. desember 2007, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. desember 2007, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Hann krefst einnig málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar, en til vara að málskostnaður verði látinn falla niður. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. I. Sóknaraðili er eigandi að nærri 5,9 hektara spildu úr landi jarðarinnar Skrauthóla á Kjalarnesi. Á árinu 2001 hófst hann handa við að reisa hús á landspildunni undir Esjuhlíðum, en staðsetning hússins leiddi síðar til ágreinings aðilanna. Í málinu gerir sóknaraðili kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu varnaraðila, en krafan er í tveimur liðum. Í þeim fyrri er hún „vegna tjóns stefnanda af völdum yfirvofandi ofanflóðahættu á spildunni Kerhólar á Kjalarnesi“, en í þeim síðari „vegna tjóns stefnanda af völdum friðaðra fornminja sem eru á spildunni Kerhólar á Kjalarnesi.“ Hann vísar til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um heimild til að höfða málið til viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta. Málavextir og málsástæður aðilanna eru nánar raktar í úrskurði héraðsdóms. II. Sóknaraðili reisir fyrri kröfu sína á því að hús hans sé staðsett á hættusvæði þar sem aurskriður geti fallið og berghlaup orðið. Hann hafi fengið byggingarleyfi hjá varnaraðila fyrir húsi á umræddum stað, en honum hafi þá ekki verið kunnugt um hættu á ofanflóðum þar. Kröfuna byggir hann meðal annars á því að varnaraðila hafi verið skylt að kanna hvort hætta væri á ofanflóðum áður en byggingarleyfi var gefið út eða að minnsta kosti að greina sóknaraðila frá því að hættumat lægi ekki fyrir. Um það hafi varnaraðila verið fullkunnugt. Sambærileg skylda hafi hvílt á honum varðandi friðaðar fornminjar, sem síðari krafan tekur til, en komið hafi í ljós eftir að byggingarframkvæmdir hófust að þær liggi í jörð aðeins einn metra frá húsvegg og tilviljun ráðið að þær eyðilögðust ekki. Í báðum tilvikum verði varnaraðili að bera ábyrgð á saknæmri vanrækslu sinni. Í fyrri kröfulið kveður sóknaraðili tjón sitt felast í því annars vegar að nauðsyn beri til að reisa varnarmannvirki til að bægja frá hugsanlegum flóðum úr Esjuhlíðum og hins vegar leiði staðsetning hússins til verðmætisrýrnunar miðað við að það stæði á öruggum stað innan landareignar hans. Hvað varðar síðari kröfuliðinn kveður hann þörf vera á sérstökum aðgerðum af sinni hálfu til að varna því að fornminjarnar fari forgörðum auk þess sem tilvist þeirra skerði nýtingu hans á lóðinni. Sóknaraðili hefur lagt fram gögn, sem hann telur styðja staðhæfingar sínar um tjón, svo sem nánar greinir í hinum kærða úrskurði. Sóknaraðili á lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um kröfur sínar og samkvæmt því, sem að framan er rakið, er málatilbúnaður hans nægilega skýr til þess að dómur verði á hann lagður. Ekki er heldur annað fram komið sem stendur því í vegi að hann fái úr því skorið hvort hann hafi orðið fyrir tjóni af ástæðum, sem áður var getið, og hvort það verði rakið til bótaskyldra athafna eða athafnaleysis varnaraðila. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka kröfur sóknaraðila til efnismeðferðar. Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem verður ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði segir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt er fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Varnaraðili, Reykjavíkurborg, greiði sóknaraðila, Þorsteini H. Kúld, samtals 300.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.
Mál nr. 423/2003
Líkamsárás Frávísun frá héraðsdómi Aðfinnslur
Að morgni sunnudagsins 1. júní 2003 kom til átaka í miðborg Reykjavíkur milli bandarískra varnarliðsmanna og íslenskra ungmenna. Í átökunum varð Y fyrir fimm hnífsstungum og voru þrjár þeirra taldar lífshættulegar. J gaf sig fram við lögreglu nokkru síðar og viðurkenndi að hann hefði beitt hnífi gegn Y og vísaði á hnífinn. Blóð á hnífnum reyndist vera úr Y. Í niðurstöðu réttarmeinafræðings um áverka á Y kom fram að einn hinna lífshættulegu áverka gæti ekki verið eftir umræddan hníf. J kvaðst hafa verið sleginn með flösku í höfuðið aftanfrá og hafi hann gripið til hnífsins og otað honum blindandi í þá átt sem hann taldi árásina koma úr. Taldi hann sig hafa fundið fyrir því einu sinni að hnífurinn hafi komist í snertingu við eitthvað. Var J ákærður fyrir tilraun til manndráps. Fjölskipaður héraðsdómur taldi sannað að J hefði lagt til Y með hnífnum en ósannað að hann hefði veitt Y fleiri en einn áverka. Þá væri ósannað að J hefði veitt Y einn hinna lífshættulegu áverka og því bæri að heimfæra háttsemi hans undir 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga en ekki 211. gr. samanber 20. gr. sömu laga. Einnig var talið ósannað að árás J á Y hefði verið í samverknaði við annan mann. Ekki var fallist á að verknaður J gæti talist refsilaus vegna neyðarvarnar. Í dómi Hæstaréttar var fundið að rannsókn málsins þar sem ekki hafði verið rannsakað hverjir aðrir kynnu að hafa veitt Y áverka í umræddum átökum, eins og fullt tilefni hafi verið til í ljósi niðurstöðu réttarmeinafræðingsins og að ekki hafi verið kannað sannleiksgildi framburðar J um áverka sem hann hafi hlotið við að vera sleginn með flösku í höfuðið. Þar sem ákærði hafði ekki gefið skýrslu fyrir Hæstarétti gat rétturinn ekki endurmetið niðurstöðu héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi og ekki var talið sýnt að ný meðferð fyrir héraðsdómi myndi varpa skýrara ljósi á málið. Var því niðurstaða héraðsdóms staðfest. Refsing J var ákveðin 18 mánaða fangelsi. Þar sem bótakrafa Y var miðuð við það að J hefði valdið öllu tjóni hans og í málinu taldist ósannað að svo hefði verið var ekki talið unnt að leggja dóm á kröfuna og var henni því vísað frá dómi.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Pétur Kr. Hafstein. Ríkissaksóknari skaut máli þessu til Hæstaréttar 22. október 2003 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, en jafnframt af hálfu ákæruvaldsins sem krefst sakfellingar ákærða samkvæmt ákæru, en til vara að sakfelling héraðsdóms verði staðfest. Jafnframt er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd og hann dæmdur til að greiða Y 3.000.000 krónur í skaðabætur, auk vaxta og dráttarvaxta eins og í ákæru greinir. Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing hans verði milduð. I. Málsatvikum er lýst í héraðsdómi. Þar kemur fram að um sexleytið sunnudagsmorguninn 1. júní 2003 kom til átaka milli bandarískra varnarliðsmanna og íslenskra ungmenna framan við Hafnarstræti 21 í Reykjavík. Þegar lögreglumenn komu á vettvang var átökunum lokið en þeim var skýrt frá því að Y hefði verið stunginn með hnífi og lá hann þarna í blóði sínu. Sjúkrabifreið með lækni kom á staðinn og var Y fluttur á slysadeild til aðhlynningar. Margt fólk var þarna saman komið. Handtóku lögreglumenn alls 12 manns þennan morgun vegna rannsóknar málsins, þeirra á meðal varnarliðsmenn. Handtökurnar fóru fram bæði á vettvangi og eins voru handteknir farþegar úr bifreið, sem þar hafði verið, en horfið á braut áður en lögreglumennirnir komu. Nokkrir varnarliðsmannanna fóru hins vegar til herstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli áður en lögreglumenn gátu haft tal af þeim, þeirra á meðal var ákærði. Í málinu liggja frammi myndir úr eftirlitsmyndavél, sem nær yfir austurenda Hafnarstrætis, en þó ekki þann hluta þar sem átökin sjálf urðu. Á myndunum gefur að líta þann hóp manna sem þarna var og kenna má þar meðal annarra ákærða og Y. Y greindi lögreglu svo frá að hann hafi ásamt fleirum nokkru fyrir átökin átt í orðahnippingum við varnarliðsmenn. Hann hafi eftir að átökin hófust blandað sér í þau til að aðstoða kunningja sinn. Hafi þá tveir menn dregið hann aðeins út úr hópnum og hafi þeir tekið að berja sig. Hann hafi gripið um höfuð sér þar sem hann hafi búist við að sparkað yrði í sig, en þá hafi hann fengið högg í kviðinn, sem reyndust vera hnífstungur. Þegar hann tók hendur frá höfði sér hafi árasarmaðurinn eða mennirnir verið horfnir á braut. Hann hafði það eftir tveimur kunningjum sínum að þeir hefðu séð tvo menn berja á honum. Hafi annar þeirra verið klæddur í dökka yfirhöfn en hinn í ljósa. Þegar ákærði kom fyrir héraðsdóm og ákæra hafði verið kynnt fyrir honum var hann spurður að því hvort hann hefði stungið manninn fimm sinnum með hnífi. Hann svaraði því svo, að það hefði hann gert eftir því sem hann best vissi. Við aðalmeðferð málsins sagði ákærði að nokkru fyrir átökin hafi einn af félögum sínum lent í átökum við Íslending við pylsuvagn á Lækjartorgi. Eftir þau átök hafi þeir félagarnir gengið til Hafnarstrætis en þar hafi hópur Íslendinga safnast saman og hafi komið til deilna um það sem gerðist við pylsuvagninn. Hafi hvað leitt af öðru og ólgan á staðnum vaxið. Sumir Íslendinganna hafi verið með tómar bjórflöskur í höndum, viðhaft gróft orðbragð og sýnt ofbeldisfulla líkamstjáningu. Hann hafi heyrt á samtal karls og konu þar sem hún ásakaði manninn um að vera með hníf. Hann hafi ekki haft ástæðu til annars en að ætla það rétt. Hann hafi reynt að koma félögum sínum á braut en það gengið erfiðlega og allt í einu hafi verið ráðist að einum þeirra og hafi hann reynt að koma honum til hjálpar. Þá hafi verið komið aftan að sér og hann sleginn í höfuðið með bjórflösku. Hann hafi orðið hræddur um líf sitt og gripið til hnífs sem hann hafði á sér og otað honum í þá átt sem árásin kom úr. Hann hafi ekki beint hnífnum að nokkrum sérstökum. Hann hafi verið með lokuð augun en kvaðst minnast þess að hafa fundið að minnsta kosti einu sinni að hnífurinn komst í snertingu við einhvern og óttast að sá sem hnífurinn fór í hefði látist. Hann gat sér þess til að Y hefði verið sá sem veitti honum höggið með flöskunni. Sagði hann að flaskan hafi brotnað á höfði sér og hafi honum blætt við vinstra gagnauga. Eftir árásina hafi hann hlaupið í burtu og hent hnífnum í ruslatunnu þar sem hann síðar vísaði lögreglu á hann. Hefur DNA- rannsókn leitt í ljós að blóð úr Y var á blaði hnífsins. Hnífinn hafði ákærði tekið af félaga sínum fyrr um kvöldið og taldi að hann hefði haft hann í fórum sínum í 1 eða 2 klukkustundir þegar atburður þessi varð. Hann hitti síðan tvo af félögum sínum upp við styttu Leifs Eiríkssonar á Skólavörðuholti, náðu þeir sér í leigubifreið og var ekið á Keflavíkurflugvöll. Þegar þangað var komið varð honum það fyrst fyrir að taka fötin, sem hann hafði verið í, fara með þau á stað á vesturhluta vallarins og kveikja í þeim. Daginn eftir klippti hann einnig á sér hárið. Hann kvaðst hafa ákveðið að játa þetta brot á sig þar sem honum hafi verið gefið tækifæri til þess að segja sannleikann um hvað gerst hefði og að félagi sinn hafi verið í fangelsi en ekki átt að vera það. Fram er komið að hann hafði verið kallaður til yfirheyrslu rannsóknardeildar sjóhersins (U.S. Naval Criminal Investigative Service) og þar játað verknaðinn fyrst. Hann vildi ekki svara því hvort hann hefði rætt við einhverja aðra áður en hann gaf sig fram. Framburði vitna er lýst í héraðsdómi. Þar er einnig tekið upp læknisvottorð 13. júní 2003 varðandi Y, sem ritað er af Þorvaldi Jónssyni dr. med. Þar kemur fram að Y varð fyrir lífshættulegum áverkum af beittu lagvopni, sem á þremur stöðum gekk inn í líkamshol. Fullvíst er þar talið að þeir áverkar hefðu leitt til dauða hefði ekkert verið að gert. Þóra Steinunn Steffensen réttarmeinafræðingur rannsakaði áverka Y. Hefur hún lýst fimm áverkum í skýrslu sinni. Í lok greinargerðar hennar segir að hvorki sé unnt að segja til um hvort allir áverkarnir voru veittir af einum eða fleiri mönnum né hvort þeir voru rétthentir eða örvhentir. Áverkana merkir hún I-V og segir í skýrslunni að áverkar I-III hafi hver sem einn getað valdið dauða Y hefði hann ekki komist eins fljótt til aðgerðar og raun bar vitni. Hún kom fyrir dóm og staðfesti skýrslu sína og skýrði út að útilokað væri að áverki III gæti verið eftir hnífinn sem um er getið í málinu. Hún kvaðst ekki geta útilokað að sá hnífur hefði valdið öllum hinum sárunum eða einhver annar hnífur hefði gert það. II. Ákæruvaldið fellir sig við lýsingu héraðsdóms á málsatvikum að öllu verulegu leyti og gerir ekki athugasemdir við rakningu framburðar vitna. Hins vegar eru gerðar athugasemdir við þá niðurstöðu héraðsdóms að ákærði hafi ekki verið einn um að leggja til Y með eggvopni og ekki sé upplýst hver eða hverjir voru þar að verki. Jafnframt sé ósannað að ákærði hafi lagt oftar en einu sinni til Y. Vitnar ákæruvaldið í þessu sambandi til játningar ákærða og telur með vísan til þess og annarra gagna málsins að yfirgnæfandi líkur séu fyrir því að ákærði hafi veitt Y þessa áverka. Þá gerir ákæruvaldið athugasemd við þá ályktun héraðsdóms að ekkert sé fram komið sem bendi til þess að fyrir ákærða hafi vakað að ráða Y af dögum. Er á það bent að ákærði hafi vísvitandi lagt til Y með 9 cm löngu hnífsblaði og því hlotið að vera ljóst að langlíklegast væri að hann hlyti bana af. Þá hafi ákærði sjálfur talið að svo hefði orðið. Loks er því andmælt að við ákvörðun refsingar sé rétt að horfa til 2. og 9. tl. 74. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. mgr. 218. gr. a. sömu laga, sbr. 12. gr. laga nr. 20/1981, svo sem gert sé í héraðsdómi. Verjandi ákærða fellst einnig á málsatvikalýsingu héraðsdóms en gerir þá athugasemd við hana að í niðurstöðukafla dómsins sé ekki reifaður sá framburður ákærða að hann hafi ætlað að Y væri vopnaður hnífi og væri að ráðast á sig með honum. Framburður hans sé studdur vætti P sem sagt hafi einhverjum varnarliðsmönnum að Y væri vopnaður hnífi. Y hefur neitað því að hafa verið vopnaður hnífi og jafnframt hefur hann neitað því að hafa slegið ákærða í höfuðið með flösku. Þótt vera kunni að eitthvert umtal væri á staðnum um að einhverjir Íslendinganna væru vopnaðir hnífum verður ekki ráðið af málsatvikum að það hafi átt við Y. Þá verður ekki annað ráðið af málsgögnum en að ákærði viti ekki hvort það var Y sem sló hann með flösku eða einhver annar og í raun er ekkert annað því til stuðnings utan framburður N, svo sem um getur í héraðsdómi, en af endurriti af framburði hennar er í raun óljóst hvort hún á við Y eða einhvern annan, þótt héraðsdómur meti framburð hennar á þann veg. Engin rannsókn fór fram á ákærða eftir átökin og hann virðist ekki hafa leitað til læknis. Af gögnum málsins má þó ráða að einhverjir Íslendinganna beittu flöskum í átökunum. Verður að þessu vikið við mat á því hvort ákærði hafi réttilega litið svo á að sér væri ógnað og því gripið til hnífsins en ákærði heldur því fram að verknaður hans hafi verið refsilaus af þessum sökum og hafi helgast af neyðarvörn. Heldur hann því jafnframt fram að þeir varnarliðsmennirnir hafi verið 14 saman en Íslendingarnir hafi verið um 60. III. Að framan er því lýst að átök brutust út milli nokkurs hóps Íslendinga og varnarliðsmanna í Hafnarstræti að morgni 1. júní 2003. Má af myndum úr eftirlitsmyndavélum sjá að ýfingar hafa orðið með mönnum, en myndirnar styðja ekki þá fullyrðingu ákærða að um 60 Íslendingar hafi ráðist að þeim varnarliðsmönnum, enda verður ekki greint að nærri því svo margir hafi verið á vettvangi. Þá verður ekki annað af myndunum séð en fæstir Íslendinganna hafi tekið þátt í átökunum. Af gögnum málsins verður einnig ráðið að flestir varnarliðsmannanna voru úr herlögreglu liðsins og af því ætti að mega álykta að þeir hafi hlotið nokkra þjálfun í átökum. Rannsókn málsins er í verulegum atriðum ábótavant. Þar skiptir mestu að lítil sem engin rannsókn hefur farið fram á því hvort einhverjir fleiri áttu hlut að árásinni á Y og þá á hvaða hátt, en fullt tilefni var til þess samkvæmt skýrslu Þóru Steinunnar Steffensen réttarmeinafræðings. Þá nýtur engra gagna um það hvort ákærði leitaði læknis vegna ætlaðra áverka á höfði og ekki liggur fyrir hvort lögreglan leitaði eftir því að þetta væri kannað. Ákærði hefur ekki gefið skýrslu fyrir Hæstarétti. Samkvæmt 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994, getur rétturinn því ekki endurmetið niðurstöðu héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar. Ekki er sýnt að ný meðferð fyrir héraðsdómi myndi varpa skýrara ljósi á málið. Niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var þremur embættisdómurum, ræðst að verulegu leyti af afstöðu dómsins til framburðar ákærða og vitna. Hefur dómurinn skýrt játningu ákærða á verknaðinum í samræmi við framburð hans að öðru leyti og með vísun til hans og skýrslu og framburðar Þóru Steinunnar Steffensen, sem að framan er rakinn, komist að þeirri niðurstöðu að ósannað sé að hann hafi lagt oftar til Y en einu sinni. Hefur héraðsdómur metið það svo að ekki sé sannað að ákærði hafi valdið einum hinna þriggja lífshættulegu áverka, sbr. og 46. gr. laga nr. 19/1991. Verður samkvæmt þessu og með vísun til sönnunaraðstöðu málsins að öðru leyti að staðfesta þá niðurstöðu. Á sama hátt ber að staðfesta þá niðurstöðu héraðsdóms að sannað sé að ákærði hafi veist að Y en ósannað hins vegar að það hafi verið samantekin ráð fleiri manna. Þegar framangreind niðurstaða er virt verður ekki talið sannað að ákærða hafi hlotið að vera ljóst að mannsbani gæti hlotist af atlögu hans og verður hann því ekki sakfelldur fyrir brot gegn 211. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 20. gr. sömu laga. Staðfest er því heimfærsla héraðsdóms á broti hans til ákvæðis 2. mgr. 218. gr. þeirra laga, sbr. 11. gr. laga nr. 20/1981. Ákærði krefst þess að svo verði litið á að verknaður hans hafi verið refsilaus á grundvelli neyðarvarnar, sbr. 12. gr. almennra hegningarlaga. Að framan er því lýst að aðeins nýtur framburðar N um það upphaf átaka ákærða við Y að hann hafi brotið flösku á höfði ákærða. Af endurriti framburðar hennar er ekki ljóst hvort það var í raun Y sem þetta gerði. Ákærði leitaði ekki til læknis vegna þessa höfuðhöggs. Það þykir því ekki nægjanlega í ljós leitt gegn neitun Y að hann hafi hafið átök við ákærða. Af myndum úr eftirlitsmyndavélum verður ekki annað séð en að varnarliðsmennirnir hefðu getað komið sér á brott hefðu þeir það viljað og talið sér ógnað. Af myndunum verður heldur ekki annað ráðið en ákærði ýki í verulegum atriðum fjölda þeirra Íslendinga sem blönduðu sér í ýfingarnar við varnarliðsmennina. Það verða heldur ekki talin eðlileg viðbrögð manns í aðstöðu ákærða að grípa til svo hættulegs vopns og þess er hann beitti í greint sinn. Staðfesta ber því þá niðurstöðu héraðsdóms að verknaður hans hafi ekki helgast af neyðarvörn og verður ekki talið að 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga eigi við um verknað hans né heldur 2. mgr. sömu greinar. Með vísan til framanritaðs verður ekki talið að 3. mgr. 218. gr. a. almennra hegningarlaga eigi við um ákvörðun refsingar ákærða. Af gögnum málsins, sem áður eru rakin, verður ekki ráðið að ákærði hafi ótilkvaddur sagt til brots síns eða að hann hafi hreinskilningslega sagt frá öllum atvikum. Verða ákvæði 74. gr. sömu laga ekki talin eiga við um málsefnið, svo sem talið er í héraðsdómi. Þegar það er virt að sannað þykir að hann hafi otað frá sér með háskalegum hnífi í mannþröng verður ekki litið öðruvísi á en atlaga hans að Y hafi verið stórhættuleg og samkvæmt lýsingu hans sjálfs á verknaðinum var það hending ein hvernig færi. Hann hefur ekki áður gerst brotlegur við almenn hegningarlög svo að vitað sé. Að öllu framanrituðu virtu þykir refsing hans hæfilega ákveðin í héraðsdómi. Bótakrafa Y er við það miðuð að ákærði hafi einn valdið öllu tjóni hans. Að framan er því lýst að ósannað er talið í þessu refsimáli að ákærði hafi valdið þeim lífshættulegu áverkum, sem ákært er út af. Þá hefur einnig verið komist að þeirri niðurstöðu að ósannað sé að um samverknað hafi verið að ræða. Samkvæmt framanrituðu er ekki unnt að leggja dóm á bótakröfuna og ber því að vísa henni frá dómi. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun verjanda, er staðfest að öðru leyti en um þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verður í dómsorði. Ákærði greiði annan kostnað af áfrýjun málsins. Ríkissaksóknari hefur gert við það athugasemd að Héraðsdómur Reykjavíkur hafi ákveðið verjanda ákærða degi fyrir uppsögu héraðsdóms eða 25. september 2003 sérstaklega þóknun fyrir störf hans. Hafi hann fengið þá þóknun greidda auk þóknunar samkvæmt niðurstöðu héraðsdóms. Fallast má á það með ríkissaksóknara að þessi háttur á ákvörðun þóknunar verjanda sé í andstöðu við 1. og 2. mgr. 44. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 13. gr. laga nr. 36/1999, sbr. og 2. mgr. 168. gr. sömu laga. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða og sakarkostnað nema um þóknun réttargæslumanns. Skaðabótakröfu Y er vísað frá héraðsdómi. Ákærði, John Edwin Rehm III, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Sveins Andra Sveinssonar hæstaréttarlögmanns, 300.000 krónur. Þóknun réttargæslumanns Y í héraði og fyrir Hæstarétti, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, samtals 300.000 krónur greiðast úr ríkissjóði. Málið er höfðað með ákæru útgefinni 8. júlí 2003 á hendur: ,,John Edwin Rehm III, fæddum 2. ágúst 1978, bandarískum ríkisborgara, hermanni í varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli, fyrir tilraun til manndráps, með því að hafa að morgni sunnudagsins 1. júní 2003, á gangstétt við Hafnarstræti 21 í Reykjavík, einn eða í félagi við fleiri, veist að Y og stungið hann fimm stungum með hnífi eða hnífum í brjóst- og kviðarhol og mjöðm. Við þetta hlaut Y eftirtalda áverka, þar af þrjá lífshættulega sbr. 1.-3. tölulið: 1. Tíu sentimetra langt sár þverlægt á hægra brjóstkassa frá bringubeini og út til hliðar fimm sentimetrum neðan við geirvörtu. Náði þetta sár í gegnum öll lög brjóstkassa og inn í brjósthol þannig að sá í lunga og gollurshús og sogaðist loft inn um það við hvern andardrátt. 2. Sjö sentimetra langt sár á kviðvegg hægra megin sem byrjaði þremur sentimetrum hægra megin við miðlínu og lá síðan 30° skálægt niður og til hægri. Þetta sár náði að hluta í gegnum öll lög kviðveggjar og inn í undirliggjandi kviðarholslíffæri. 3. Eins til þriggja sentimetra langt sár fimm sentimetrum neðan við geirvörtu beint niður af aftari holhandarfellingu. Það sár náði í gegnum öll lög brjóstveggjar og inn í annaðhvort brjóst- eða kviðarhol eða hvort tveggja. 4. Þriggja sentimetra langt sár þremur sentimetrum ofar og fimm sentimetrum aftar en framangreint sár. Þetta sár náði aðeins inn að undirliggjandi rifi. 5. Skeifulaga sár með mesta mál fimm sentimetra yfir vinstri mjaðmakúlu og náði það í gegnum öll húðlög og niður í undirhúðarfitu. Telst þetta varða við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Bótakrafa: Af hálfu Y, er krafist skaðabóta úr hendi ákærða að fjárhæð kr. 3.225.706 auk vaxta og dráttarvaxta frá 1. júní 2003 samkvæmt lögum nr. 8, 2001 um vexti og verðtryggingu.“ Verjandi ákærða krefst aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins. Til vara er krafist vægustu refsingar sem lög leyfa. Komi til refsivistar er þess krafist að gæsluvarðhaldsvist ákærða komi til frádráttar með fullri dagatölu. Þess er í öllum tilvikum krafist að skaðabótakröfu Y verði vísað frá dómi. Málsvarnarlauna er krafist að mati dómsins. Í lögregluskýrslu dags. 1. júní sl. er því lýst er lögreglan var send í Hafnarstræti laust fyrir kl. 06.00 á sunnudagsmorgni vegna slagsmála, eins og segir í skýrslunni. Á leið á vettvang var lögreglu greint frá því að hópslagsmál væru í gangi. Er lögreglan kom á vettvang var tilkynnt að maður hefði verið stunginn með hnífi. Í skýrslunni er lýst ráðstöfunum lögreglu á vettvangi og hvar Y, sem hafði verið stunginn, lá í blóði sínu á gangstéttinni framan við hús Zimsen. Sjúkrabifreið kom með lækni innborðs og var Y fluttur á slysadeild til aðhlynningar. Í skýrslunni segir að margt fólk hafi verið á vettvangi, mikil ölvun og mikill æsingur í fólki og reyndist erfitt að ræða við fólk af þessum sökum. Segir í skýrslunni að margir sem rætt var við á vettvangi hafi nefnt tiltekið bílnúmer og greint svo frá að árásarmenn hefðu farið í burt á þessum bíl. Samkvæmt annarri lögregluskýrslu dags. 1. júní sl. voru 12 manns handteknir í þágu rannsóknar málsins. Í læknisvottorði Y kemur fram að hann hlaut þrjá lífshættulega áverka, en alls fimm stungusár. Vikið verður nánar að þessu síðar. Y greindi lögreglu frá því er tveir menn drógu hann frá, þar sem hann var að reyna að aðstoða kunningja sinn, en hann kvað þrjá varnarliðsmenn hafa verið að berja hann. Hann hafi gripið um höfuð sér, þar sem hann hafi gert ráð fyrir því að verða sleginn, en þá hafi hann fengið högg í kviðinn, sem reyndust hafa verið hnífstungur. Er hann tók hendur frá höfði sér hafi árásarmaðurinn eða árásarmennirnir verið horfnir á braut. Ákærði var ekki meðal þeirra sem voru handteknir í upphafi í þágu rannsóknar málsins. Hann gaf sig hins vegar fram hjá rannsóknardeild ameríska sjóhersins á Keflavíkurflugvelli daginn eftir. Þar greindi ákærði svo frá að mikill æsingur hafi verið í mannfjöldanum, sem staddur var í Hafnarstræti á þessum tíma. Hann lýsti útistöðum sem félagar hans, þeir A og K, stóðu í. Hann lýsti því er hann ætlaði að koma K til aðstoðar er ákærði sá hann sleginn í hnakkann. Í þann mund sem ákærði reyndi að toga í K hafi hann verið sleginn með flösku í höfuðið svo honum sortnaði fyrir augum. Hann taldi víst að maðurinn sem sló hann með flöskunni hafi verið hinn sami og ákærði vissi að var með hníf og kvaðst ákærði hafa talið að maðurinn myndi nota hnífinn gegn sér. Ákærði kvaðst hafa talið að hann kæmist ekki lifandi út úr mannmergðinni, en hann kvaðst hafa tekið upp hníf en mundi ekki hvenær í atburðarrásinni það var. Ákærði kvaðst hafa otað hnífnum fram fyrir sig til vinstri, en ekki vera viss um hversu oft. Þá hafi einhver sagt: ,,þú stakkst hann.“ Ákærði lýsti því síðan hvernig honum tókst að komast á brott og að hnífnum, sem hann beitti og var í eigu A, hafi hann fleygt í ruslatunnu. Ákærði sagði að það hafi ekki verið ætlun sína að stinga nokkurn mann. Hann kvaðst hafa beitt hnífnum vegna þess að hann hafi verið hræddur um líf sitt og hann kæmist ekki lifandi út úr mannmergðinni. Síðar voru teknar af ákærða skýrslur hjá lögreglunni, þar sem hann lýsti atburðum efnislega á sama veg. Nú verður rakinn framburður ákærða og vitnisburður fyrir dómi. Ákærði játar að hafa beitt hnífi á þeim tíma, sem í ákæru greinir og kvaðst ekki vita betur en að hann hafi verið einn að verki og hafi því valdið áverkunum sem lýst er í ákærunni. Hann kvaðst ekki hafa lagt til Y af ásetningi og í ljósi þess sem gerðist neita því að hafa veist að honum. Ákærði kvaðst fyrr um kvöldið hafa beðið A félaga sinn um að afhenda sér hníf, sem A hafði meðferðis, en þetta kvaðst ákærði hafa gert í því skyni að koma í veg fyrir að A notaði hnífinn, en hann hafi drukkið mikið þetta kvöld. Ákærði lýsti því er einn félaga hans, varnarliðsmaður, lenti í átökum við Íslending á Lækjartorgi. Síðar hafi allir varnarliðsmennirnir farið í Hafnarstræti þar sem mikil læti urðu og deilur vegna atviksins, sem áður átti sér stað á Lækjartorgi. Ákærði kvað ólguna á staðnum hafa aukist, en hann taldi að þarna hafi verið um 60 Íslendingar, en varnarliðsmennirnir hafi verið 14 talsins. Íslendingarnir hafi verið með tómar bjórflöskur í hendi og sýndu af sér ofbeldisfulla tilburði, en af framburði ákærða má ráða að hann réði þetta af orðbragði þeirra og líkamlegum tilburðum. Ákærði kvaðst þarna hafa heyrt unga stúlku, sem hann lýsti, ásaka karlmann um að vera með hníf í fórum sínum. Maðurinn hafi beðið stúlkuna um að þegja yfir þessu, en ákærði kvaðst eftir þetta hafa talið þennan mann með hníf í sínum fórum. Þetta hafi átt sér stað 5 til 10 mínútum áður en ákærði beitti hnífnum. Hann kvaðst hafa reynt að halda ró sinni. Hann lýsti því er ráðist var á K, sem var einn varnarliðsmannanna, og hann sleginn í höfuðið og kvaðst ákærði hafa komið honum til aðstoðar án þess að beita árásarmann ofbeldi. Í þann mund sem ákærði var að aðstoða K hafi honum verið snúið og hann sleginn aftan frá í höfuðið með flösku, en þetta hafi átt sér stað fyrir framan hús Zimsen í Hafnarstræti. Þá lýsti ákærði staðsetningu sinni og atburða í vettvangsgöngu. Við það að fá flösku í höfuðið hafi hann hlotið blæðandi höfuðáverka. Á þessari stundu kvaðst hann hafa orðið hræddur um líf sitt og félaga sinna og gripið hnífinn, þótt hann myndi ekki eftir því, þar sem hann taldi að um ósjálfráð viðbrögð hafi verið að ræða af sinni hálfu. Hann hafi otað hnífnum í þá átt sem árásin á hann var gerð. Hann kvaðst ekki hafa beitt hnífnum í áttina að neinum sérstökum manni, en hann kvaðst ekki hafa séð hvað gerðist og mundi hann ekki hvort það hafi verið sökum þess að hann hafi haft augun lokuð, þar sem nýbúið var að berja hann í höfuðið með flösku, eins og lýst var, eða hvort honum hafi sortnað fyrir augum af þessum sökum. Taldi ákærði sig hafa átt rétt á því að bregðast svona við árásinni. Hann kvaðst muna eftir því að hafa fundið að minnsta kosti einu sinni er hnífurinn komist í snertingu við einhvern og kvaðst hann hafa orðið hræddur um að þessi einstaklingur væri látinn. Hann kvað útilokað að gera sér grein fyrir því hversu oft hnífurinn lenti í fyrirstöðu er hann beitti honum. Þá kvaðst hann ekki geta útilokað að aðrir en hann hafi beitt hníf, en hann kvaðst ekki hafa séð aðra varnarliðsmenn með hníf á þessum tíma. Hann kvaðst ekki muna eftir því að hafa séð Y um kvöldið. Hann greindi svo frá að er hann hafi verið sleginn í höfuðið með flöskunni hafi hann gripið hnífinn og snúið sér við til að taka á móti árásinni. Hann hafi því getið sér þess til eða haldið og haft á tilfinningunni, að Y hafi verið sá sem sló hann með flöskunni. Ákærði lýsti því hjá lögreglunni og fyrir dómi er hann hljóp á brott og kastaði hnífnum í ruslafötu á leiðinni. Hann kvaðst hafa ákveðið að greina satt og rétt frá er tekin var af honum skýrsla í herstöðinni, en skýrslan var rakin að framan. Vitnið, Y, lýsti atburði, sem átti sér stað á Lækjartorgi er tveir varnarliðsmenn hafi lamið tvo Íslendinga, sem kunningi Y þekkti. Síðar færði hópurinn sig í Hafnarstræti og kvaðst Y hafa staðið fyrir framan Nonnabita er varnarliðsmennirnir gengu fram hjá. Hafi hann þá gefið þeim ,,fock you merki” og hafi ákærði verið annar mannanna, sem hann gaf merkið. Ákærði og félagi hans hafi þá gefið sig á tal við hann, en þau mál hafi leyst með samkomulagi að því er hann taldi. Y kvaðst hafa staðið fyrir framan Zimsen húsið og horft á það sem fram fór. Hann kvað vin sinn hafa verið að kljást við varnarliðsmann og hafi Y þá farið inn í hópinn í því skyni að ýta varnarliðsmönnunum frá. Þá hafi tveir menn gripið í hann aftan frá og dregið í burtu og hafi honum verið kastað í götuna. Hann vissi ekki hvort ákærði var annar þessara manna. Hann kvaðst hafa gripið um höfuð sér, þar sem hann hafi gert ráð fyrir því að sparkað yrði í sig. Hann hafi síðan fundið högg og talið mennina hafa sparkað í sig, er hann var sitjandi í götunni. Mennirnir hafi síðan hlaupið á brott og kvaðst hann ekki vita hverjir stungu hann. Aðspurður kvaðst Y telja að hann hafi hlotið alla áverkana eftir að hann hafði verið dreginn út úr þvögunni þótt hugsast gæti að einhvern áverkann hafi hann hlotið er hann var dreginn út úr þvögunni. Er hann stóð á fætur hafi hann séð að hann hafði verið stunginn. Læknisvottorð Y verða rakin síðar, en Y lýsti afleiðingum þessa atburðar. Hann kvaðst ekki hafa séð mennina sem þarna áttu hlut að máli og ekki vita hvort ákærði átti hlut að máli. Vitnið, A, kvaðst hafa átt hnífinn, sem ákærði hafði í fórum sínum þennan morgun, en hann kvaðst hafa afhent ákærða hnífinn svo hann tapaði honum ekki. A staðfesti að hnífur sem lá frammi undir aðalmeðferð málsins væri samskonar hnífur og sá sem hann hafði afhent ákærða. Hann kvaðst hafa verið staddur í Hafnarstræti á þessum tíma ásamt fleiri varnarliðsmönnum. Hann kvað mikinn æsing hafa verið í fólki, en hann kvaðst ekki hafa séð átök og ekki hafa vitað af hnífstungunum fyrr en eftir á. Hann kvaðst hafa verið ölvaður þetta kvöld og ekki muna allt sem gerðist og minntist hann þess ekki að hafa lent í áflogum þessa nótt. Vitnið, B, kvaðst hafa verið í Hafnarstræti á þessum tíma sem í ákæru greinir. Hann kvað slagsmál hafa átt sér stað milli nokkurra varnarliðsmanna og Íslendinga og ákærði hafi verið þeirra á meðal. Ráða má af vitnisburði hans að hann hafi ekki séð ákærða á þeirri stundu er atburðirnir, sem lýst er í ákærunni, áttu sér stað. Hann kvað mikinn æsing hafa verið á staðnum og hættuástand. Vitnið, C, kvaðst hafa verið í Hafnarstræti á þessum tíma, en ekki séð er hnífstungurnar áttu sér stað. Hann hafi verið ökumaður og allsgáður. C lýsti átökum sem þarna urðu og margir hefðu tekið þátt í þeim, en hann hafi ekki vitað fyrr en eftir á að ákærði hefði verið þarna. Hann hefði ekki séð til hans. C lýsti átökum sem A átti í fyrr um kvöldið áður en haldið var í Hafnarstræti. Hann gat ekkert borið um athafnir ákærða þar. C kvað sér hafa verið greint frá því á staðnum að maðurinn sem var stunginn hafi haft hníf í fórum sínum. Vitnið, D, var staddur í Hafnarstræti á þessum tíma. Hann kvað stúlku hafa greint sér frá því að piltur, sem áður hafði gefið vitninu og félaga þess dónalegt fingurmerki, væri með hníf. D kvaðst hafa verið á gangi er flöskum var kastað og slagsmál brutust út. Hann kvað aðra flöskuna hafa lent í félaga sínum, en hann vissi ekki hvar hin flaskan lenti. Hann lýsti ástandinu á vettvangi og að hópamyndun hafi verið byrjuð og mannþröngin hafi orðið þéttari. Varnarliðsmennirnir hafi þá tekið að kallast á og ætlað að forða sér áður en vandræði hlytust af. Þeir hafi verið á leiðinni burt er félaga hans var hrint og slagsmálin brutust út. Hann kvaðst ekki hafa séð til ferða ákærða og ekkert geta borið um atburði, sem í ákæru greinir. Vitnið, E, kvað mikinn mannfjölda hafa verið í Hafnarstræti á þessum tíma. Hann kvað ákærða hafa verið í mannþrönginni, en vissi ekki hvað hann aðhafðist og gat ekkert borið um atburði þá sem í ákæru greinir. Hann kvaðst fyrst hafa frétt af hnífstungunni er hann kom á lögreglustöð. E lýsti því er K félagi hans úr varnarliðinu, var sleginn í höfuðið með flösku og eftir það hafi brotist út hópslagsmál. Hann minntist þess ekki að hafa séð fleiri slegna með flösku, en margir hafi haldið á flöskum er þetta átti sér stað. Þá greindi E frá því að stúlka hafi sagt sér að einhver sem þarna var staddur hefði hníf í fórum sínum og einnig hafi hann heyrt einhvern hafa orð á því að þessi maður væri ekki sá eini sem hefði hníf í sínum fórum. E kvaðst hafa reynt að ná athygli félaga sinna til að benda þeim á þetta. Vitnið, F, kvað Bandaríkjamenn og Íslendinga hafa slegist á þeim tíma, sem í ákæru greinir. Hann kvaðst hafa séð fjölda manns í slagsmálum, en hann kvaðst ekki vita hvert upphafið var. F kvað I félaga sinn hafa fengið flösku í höfuðið og kvaðst hann hafa reist hann við og þeir hlaupið í burtu. Hann lýsti því er hann elti mann í kringum mannþvöguna, sem þarna var. Hann taldi að maðurinn hefði slegið ákærða með flösku í höfuðið, en ákærði hefði slegið frá sér, en F kvaðst ekki hafa haft nein samskipti við ákærða eftir að leiðir þeirra skyldu eftir að þeir hefðu rætt saman við pylsuvagn á Lækjartorgi. Hann kvaðst minnast þess að það hafi verið Ö, félagi hans, sem greindi honum frá því að einhverjir væru með hnífa. Vitnið, G, kvaðst hafa verið í Hafnarstræti á þessum tíma, en ekki minnast þess að hafa séð ákærða eiga í útistöðum. Hann kvaðst telja að eftir að A lenti í útistöðum við Íslending hefði soðið upp úr og slagsmál hafist. Hann kvað flösku hafa verið kastað í I og K hafi verið sleginn með flösku. G lýsti þessum átökum ítarlega og beitingu flaskna í skýrslu sem hann gaf hjá lögreglu og hjá rannsóknardeild ameríska sjóhersins. Skýrslurnar staðfesti hann fyrir dómi, en hann bar ekkert um ætlaða háttsemi ákærða í skýrslunni. Vitnið, H, lýsti átökum í Hafnarstræti á þessum tíma og að í upphafi átakanna hafi K verið sleginn með flösku í höfuðið og flösku hafi verið kastað í höfuð I, en vitnið lýsti því að hann hafi áður en þetta gerðist kallað viðvörunarorð til félaga sinna um að maður væri með flösku og hníf í hendi. Maður þessi hafi beðið færis til að nota flöskuna gegn A. Þá hafi einhverjir ætlað í A vopnaðir flösku, en vitnið taldi að þeim hafi ekki tekist að slá hann, en áður hafi A lent í slagsmálum á Lækjartorgi. H kvað þá ákærða hafa komið I til aðstoðar er hann fékk flöskuna í sig, en I hafi fallið í götuna við þetta. Eftir að slagsmálin hófust kvaðst hann ekki geta greint hverjir voru hvar, þar sem allir voru í einni þvögu, en rétt áður kvaðst hann hafa greint ákærða í mannmergðinni, þar sem hann var að fylgjast með ástandinu. Hann lýsti því að áður en slagsmálin brutust út hafi hann séð til manns, sem hélt á hníf og flösku. Hnífurinn hafi verið 20 cm langur, ekki með breiðu blaði. Vitnið, I, lýsti því er hann sá hvar ákærða og K hefði verið stillt upp við vegg með um það bil 1 ½ m millibili. Vitnið taldi fjóra til fimm menn hafa verið á hvorum um sig. I kvaðst hafa ætlað að koma félögum sínum til aðstoðar og að aðstoða konu, sem lá í götunni, en stór og þrekvaxinn karlmaður kom og skipaði honum þá að hafa sig á brott. Hann kvaðst hafa gert það og hafa gengið nokkur skref er flösku var kastað í höfuð hans og hann féll í götuna. Það næsta sem hann mundi var er félagar hans þeir F og H, aðstoðuðu hann og allir hlupu í burtu. I gat ekkert borið um háttsemi þá sem lýst er í ákærunni. Vitnið, K, lýsti því er hann var sleginn með bjórflösku í hnakkann, þar sem hann stóð stóð í Hafnarstræti, á þeim tíma sem í ákæru greini. Hann kvað íslenska konu hafa aðstoðað sig við að komast í burtu. Hann vissi ekki hvar ákærði var á þessari stundu og minntist þess ekki að hafa hitt hann fyrr en daginn eftir. Vitnið, J, lýsti slagsmálum sem hann og félagar hans lentu í við varnarliðsmann á Lækjaratorgi skömmu fyrir atburðinn, sem í ákæru greinir. Hann kvaðst ekki hafa orðið var við hnífa í Hafnarstræti, en hann kvaða menn hafa haldið á flöskum og hafa verið búnir að ,,setja úrin yfir hnúana á sér eða lyklana milli puttanna.” Eftir að slagsmálin höfðu staðið yfir stutta stund kvað J einhvern hafa kallað upp að maður hefði verið stunginn, en hann kvaðst ekki hafa séð það gerast. Vitnið, L, lýsti því er kunningi hans var laminn af varnarliðsmanni á Lækjartorgi. Eftir að fólkið hafi flutt sig í Hafnarstræti byrjuðu þar slagsmál, en hann kvað Íslendingunum hafa verið safnað saman í hóp. Hann lýsti því að menn hefði verið slegnir með flöskum, en hann vissi ekki deili á þeim sem urðu fyrir því. Hann kvaðst hafa fylgst með því ásamt M kunningja sínum er fjórir menn voru saman í hóp og einn þeirra hafi haldið á lofti hníf. Skömmu síðar var Y stunginn, en hann kvaðst ekki hafa séð það og ekki vita hver var hlutur hvers þeirra þriggja manna, sem áður greindi, í árásinni. L kvað einn þessara manna hafa verið dökkan á hörund og hafi sá farið í burtu í bíl. Hinir tveir hafi gengið í burtu og annar þeirra hafi fengið flösku í höfuðið. Hann kvað lögregluna hafa handtekið annan mannanna, en hann vissi ekki hvað varð um hinn. Ítrekað aðspurður kvaðst vitnið telja sig hafa munað atburði betur hjá lögreglunni, en þar greindi hann svo frá að báðir mennirnir hefðu verið handteknir. Vitnið, M, kvaðst hafa vitað af átökum, sem áttu sér stað á Lækjartorgi skömmu áður en atburðurinn, sem í ákæru greinir, átti sér stað. Hann kvaðst hafa verið staddur inni á skemmtistað en þangað var hringt í hann og hann beðinn um að koma út, sem hann gerði. Hann kvað J, sem þar átti hlut að máli, hafa ætlað að kæra en hann hafi þá verið sleginn niður og þá hófust átök. Hann kvaðst hafa séð hníf á lofti, en hann kvað manninn, sem áður hafði lent í slagsmálum við J á Lækjartorgi hafa sagt að hann hefði hníf meðferðis. Hjá lögreglunni greindi vitnið svo frá að hann hefði talið þennan mann árásarmanninn. Hann staðfesti þetta fyrir dómi og lýsti útliti og klæðaburði þessa manns. Hann kvaðst hafa séð tvo menn draga Y út úr þvögunni, þar sem hann hafði verið að aðstoða vin sinn. Síðan var Y stunginn með hnífi. Meðan á þessu stóð hafi komið þarna að maður, út úr bifreið. Hann vissi ekki erindi þessa manns, sem var dökkur á hörund. Eftir árásina hafi tveir fyrrnefndu mennirnir hlaupið í burtu. Hann kvaðst síðar hafa bent lögreglunni á annan þeirra, sem þá var handtekinn. Hann vissi ekki hvað varð af hinum manninum. Vitnið, N, lýsti því er allt sprakk og hópáflog hófust í Hafnarstræti. Hún kvaðst hafa talið að ástæðan hafi verið ,,fyllirísrugl”, en mikill pirringur og æsingur hafi verið í fólki. Hún lýsti því er Y átti í útistöðum við varnarliðsmenn skömmu áður en hann var stunginn, en hún kvaðst ekki hafa séð það. Hún kvað þrjá menn hafa hlaupið í burtu. Tveir, annar dökkur á hörund, sem hafi forðað sér inn í bifreið, en lögreglan hafi náð þeim báðum síðar. Sá þriðji hafi verið handtekinn eftir að hafa hlaupið upp Hverfisgötu. N lýsti því að Y hafi lamið varnarliðsmann aftan frá með flösku í höfuðið áður en þessir atburðir gerðust. Hún kvað flöskuna hafa brotnað og maðurinn vankast. Er hún kom þar að hafi hún séð að búið var að stinga Y, en hún kvaðst engan hníf hafa séð á lofti. Þessi atburðarrás hafi tekið mjög skamma stund. Vitnið, O, kvaðst hafa komið út af skemmtistaðnum Spotlight og þá séð múg og margmenni samankomin í Hafnarstræti. Hann kvað æsing hafa verið milli Keflvíkinga og varnarliðsmanna. Hann kvaðst hafa rætt við einn varnarliðsmannanna, en skyndilega hafi orðið uppþot. Slagsmál hafi hafist fyrir framan Zimsen-húsið. O kvaðst hafa haldið varnarliðsmanni upp við vegg, en maðurinn hafi haldið hníf á lofti. O lýsti manninum og hnífnum. Er hér var komið kvaðst hann hafa sleppt manninum og forðað sér. Hann kvaðst ekki hafa séð er Y varð fyrir hnífstungunum. Hann kvaðst hafa séð varnarliðsmennina hlaupa á brott og inn í bíl. Undir rannsókn málsins skoðaði O ljósmyndir í því skyni að freista þess að þekkja aftur manninn sem hann hélt upp við vegginn. Hann benti á ljósmynd af öðrum manni en ákærða. Vitnið, P, kvaðst hafa séð er ósætti var milli varnarliðsmanna og Íslendinga í Hafnarstræti. Hún kvað fjóra menn, varnarliðsmenn, hafa verið í kringum Y er hann var stunginn. Hún sá ekki hnífstungurnar og vissi ekki hvort fleiri en einn maður stakk. Hún lýsti því að einn árásarmanna hafi verið handtekinn skömmu síðar. Hún lýsti útliti þessa manns og samsvarar sú lýsing ekki til ákærða, enda var hann ekki handtekinn á vettvangi. Hún kvaðst ekki vita hvort sá stakk Y, en hún hafi spurt þennan mann að því hvers vegna hann hefði stungið vin sinn og hafi maðurinn þá svarað að þetta kæmi henni ekki við. P greindi svo frá í lögregluskýrslu tveimur dögum eftir atburðinn að hún hafi séð mann stinga Y tvisvar sinnum. Hún lýsti hnífnum sem notaður var. Fyrir dómi kvaðst hún þennan vitnisburð sinn réttan, en hún kvað hnífinn sem hún sá á vettvangi hafa verið frábrugðinn hnífnum, sem vitninu var sýndur í réttinum, en sá hnífur er samskonar hnífur og ákærði hafði í fórum sínum. Þá lýsti hún húðlit árásarmannsins þannig að hann væri mitt á milli þess að vera hvítur og svartur. P greindi frá því að áður en atburðurinn átti sér stað hafi hún rætt við varnarliðsmann og beðið hann um að fara vegna þess að Y væri með hníf á sér. Hún kvaðst vita að Y gengi alltaf með hníf á sér, en á þessari stundu kvaðst hún hafa vitað til þess að Æ hafi verið búinn að taka hnífinn af Y. Það hafi gerst er þeir voru staddir inn á skemmtistaðnum Spotlight og það hafi verið gert, þar sem Y hafi ætlað í slagsmál þar. Vitnið, Q, kvað slagsmál hafa brotist út milli hópa Bandaríkjamanna og Íslendinga í Hafnarstræti á þessum tíma. Hann kvaðst hafa séð tvo menn veitast að einum, sem lá í götunni. Hann kvað sér í fyrstu hafa virst maðurinn sem lá í götunni hafa verið barinn. Síðan kvaðst hann hafa séð að maður hélt á hnífi og stakk manninn sem lá í götunni í magann. Hinn árásarmaðurinn hafi á sama tíma lamið manninn í andlitið. Hann lýsti hnífnum og kvað hann líkjast hnífnum sem lá frammi undir aðalmeðferð málsins og er samskonar hnífur og sá sem ákærði bar þetta kvöld. Hann lýsti útliti mannsins, sem var með hnífinn, og kvaðst hafa talið hann Bandaríkjamann. Mennirnir hafi síðan hlaupið í burtu, en Q vissi ekki hvort þeir voru handteknir. Vitnið, R, kvaðst hafa verið kallaður út af skemmtistaðnum Spotlight vegna deilna milli varnarliðsmanna og Íslendinga. Hann kvaðst hafa rætt við varnarliðsmann utandyra og þeir hafi ætlað að fara, en þá hafi flaska hafnað í höfði manns, sem hann kvaðst ekki viss um hvort var varnarliðsmaður. Hann kvað þann sem fékk flöskuna í sig hafa vankast og sá hafi ekki verið einn árásarmanna á Y. Eftir þetta hafi brotist út hópslagsmál og er hann leit til hliðar kvaðst hann hafa séð þrjá menn á Y. Þar af hafi tveir verið með hníf. Síðar í skýrslutökunni kvað R einn árásarmann hafa haldið á einhverju, en hann var ekki viss um hvort það var hnífur. Lögregluskýrsla var tekin af R sama dag og atburðurinn gerðist og þar kvaðst hann hafa séð tvo menn með hníf. Aðspurður um þetta fyrir dómi kvaðst hann telja þetta rétt þar sem hann hafi munað atburði betur er hann gaf skýrslu hjá lögreglunni. R kvaðst hafa haldið þangað sem mennirnir voru, en þá hafi maður komið á móti sér með hníf á lofti, en á meðan hafi annar maður verið í síðunni á Y. R lýsti útliti þessa manns hjá lögreglunni og fyrir dómi. Hann kvað annan hafa verið dökkan á hörund í hvítum hlýrabol og hinn hafi verið með klippingu sem hann lýsti, en getur ekki átt við ákærða eins og hann var klipptur á þessum tíma og ljósmyndir bera með sé. R var ekki viss um það hver þessi maður var og þekkti hann ekki í sakbendingu undir rannsókn málsins. Vitnið, S, lýsti því er hópslagsmál brutust út í Hafnarstræti milli varnarliðsmanna og Íslendinga, en að upphaf átakanna hafi verið deilur milli þeirra. Hann sá ekki er Y var stunginn, en S lýsti því hvernig hann og fleiri menn aðstoðuðu Y eftir hnífstungurnar. Vitnið, T, kvaðst hafa komið út af skemmtistaðnum Spotlight á þessum tíma og séð átök á milli varnarliðsmanna og Íslendinga. Hann varð ekki vitni að því er hnífstungurnar áttu sér stað og verður vitnisburður hans ekki rakinn frekar, þar sem hann er ekki til upplýsinga um málavexti. Vitnið, U, kvaðst hafa séð varnarliðsmennina handleika hníf á Lækjartorgi rétt áður en atburðurinn í ákæru átti sér stað, en hann var um garð genginn er vitnið kom í Hafnarstræti skömmu síðar. Hann kvaðst ekkert geta borið um það, sem þar gerðist. Vitnið, V, kvaðst hafa séð mann upp við húsvegg haldandi á hníf. Hann kvaðst ekki hafa séð er Y var stunginn og verður ráðið af vitnisburði V hvort þetta átti sér stað fyrir eða eftir hnífstunguna. Vitnisburðurinn verður ekki rakinn frekar. Vitnið, Þ, kvaðst ekki hafa séð atburðinn, sem í ákæru greinir, en hann lýsti hópslagsmálum í Hafnarstræti á sama tíma. Hann lýsti því meðal annars er hann sá varnarliðsmanni skellt upp við vegg svo hann rotaðist og eftir á hafi verið sparkað í höfuðið á honum. Í læknisvottorði Y, sem dags. er 13. júní sl., og Þorvaldur Jónsson dr. med. ritaði segir m.a: ,,[...] er fluttur með neyðarbíl úr miðbæ Reykjavíkur á bráðamóttöku Landsspítala Fossvogi og kemur þangað 01.06.03 kl. 06.34. Samkvæmt upplýsingum læknis á neyðarbíl hafði Y orðið fyrir hnífsstunguárás í tengslum við hópslagsmál af einhverri gerð sem brotist höfðu út í miðbænum þennan morgun. Hann hafði allt frá því læknir neyðarbíls kom að honum verið við fulla meðvitund og var það við komu á bráðamóttöku. Engin merki voru um áverka eða önnur sár á höfði, eða útlimum og enginn grunur um miðtaugakerfisáverka. Við skoðun á bráðamóttöku komu eftirfarandi áverkar í ljós: 1. 10 cm langt sár þverlægt á hægri brjóstkassa frá brigubeini og út til hliðar 5 cm neðan við geirvörtu. Náði þetta sár í gegnum öll lög brjóstkassa og inn í brjósthol þannig að sá í lunga og gollurshús og sogaðist loft inn um það við hvern andardrátt. 2. Hægra megin á kviðvegg er 7 cm langt sár sem byrjar 3 cm hægra megin við miðlínu og liggur síðan 30° skálægt niður og til hægri. Þetta sár náði að hluta í gegnum öll lög kviðveggjar og inn í undir- liggjandi kviðarholslíffæri. 3. 3ja cm langt sár 5 cm neðan geirvörtu vinstra megin á brjóstkassa beint niður af aftari holhandarfellingu. Það sár nær í gegnum öll lög brjóstveggjar og inn í annað hvort brjóst-eða kviðarhol eða hvort tveggja. 4. 3ja cm sár 3 cm ofar og 5 cm aftar en síðast lýstu sárin. Þetta sár nær aðeins inn að undirliggjandi rifi. 5. Skeifulaga sár með mesta mál 5 cm yfir vinstra mjaðmarkúlu og nær það í gegnum öll húðlög og niður í undirhúðarfitu. Strax við komu á bráðamóttöku er hafin gjöf á neyðarblóði og settir 2 sogkerar í brjóst hægra megin eftir að sjúgandi sárinu þar hafði verið lokað til bráðabirgða með loftþéttum umbúðum. Eftir að nauðsynlegum nálum hefur verið komið fyrir í æðakerfi er sjúklingur fluttur beint á skurðstofu og hefst skurðaðgerð kl. 07.15. Kviðarhol er fyrst opnað um miðlínuskurð og áverkar undir sárinu hægra megin á kvið, sbr. lið 2 að ofan kannaðir. Í ljós kemur að beini kviðvöðvinn þar hefur verið tekinn í sundur að mestu og stungusár síðan í gegnum hægri lifrarhluta og inn í gallblöðru sem liggur þar undir. Nauðsynlegt var því að fjarlæga gallblöðruna og var það gert. Sárið á brjóstkassa neðan til vinstra megin sbr. liður 3 að ofan var síðan kannað og kemur í ljós að þar hefur lag farið í gegnum þindina og niður í vinstri hluta lifrar. Um 3ja cm langt gat á þindinni var saumað. Eftir ofantaldar aðgerðir höfðu blæðingar úr lifur stöðvast, en samtals var blæðing inn í kviðarhol í kringum 200 ml. Því næst var brjóstholssárið hægra megin sbr. liður 1 . að ofan kannað. Kemur þá í ljós að auk þess að allir millirifjavöðvar hafa verið skornir í sundur eins og að ofan er lýst, hefur liðurinn milli geislungs og bringubeins verið opnaður og að auki liggur fyrir um það bil 5 cm skurður í gegum gollurshús og 3ja cm skurður í ystu lög hjartavöðvans þar undir. Veruleg blæðing var frá millirifjaæðum og slagæð undir bringubeini og var hún stöðvuð og vefjalím úðað á hjartavöðvann en ekki var ástæða til að sauma í hann. Brjóstholssárinu var síðan lokað og öðrum húðsárum sömuleiðis. Fyrir og í aðgerð fékk sjúklingur samtals 6 ein. af blóði og héldust lífsmörk öll innan eðlilegra marka með því móti, auk gjafar á saltvökva í æð. Hann var síðan vistaður á gjörgæsludeild sólarhringinn á eftir en síðan fluttur á almenna legudeild. Frekari áverkar en að framan eru greindir komu í ljós, en fram kom þó að einhver áverki hefur orðið á hægri lunga sem olli tímabundnum loftleka úr því. Við þetta var ráðið með sogkerum og gréri það sár því af sjálfu sér. Sjúklingur vr síðan útskrifaður af Landspítalanum 10.06.03. Í samantekt varð [Y] fyrir umtalsverðum og lífshótandi áverka með einhvers konar beittu lagvopni, sem á þremur stöðum hafði gengið inn í líkamshol. Tvö sár voru á lifur og eitt á gallblöðru og hafði af þessu hlotist um 200 ml blóðtap. Stórt sár var á hægri brjóstkassahluta með mjög virkri blæðingu frá slagæðum og hafði það lag gengið í gegnum gollurhús og að hluta í gegnum hjartavegg. Blóðtap frá þeim áverka og minni stunguáverka á vinstri brjóstkassahelming var áætlað milli 2 og 2 ½ lítra. Fullvíst er að hér var um lífshótandi áverka að ræða sem hlotist hefði bani af hefði ekki verið að gert. Á þessu stigi verður ekkert fullyrt um hugsanleg framtíðarmein sem af þessum áverkum kann að hljótast.“ Þorvaldur kom fyrir dóminn og staðfesti og skýrði læknisvottorðið og taldi Y hafa látist hefði hann ekki komist undir læknishendur. Þrír áverkanna hafi verið lífshættulegir, en tveir hafi verið yfirborðsáverkar. Þóra Steinunn Steffensen réttarmeinafræðingur gerði réttarmeinafræðilega rannsókn á áverkum Y. Þar lýsti hún áverkunum fimm, sem í ákæru greinir. Í lok greinargerðarinnar segir m.a.: ,,Ekki er unnt að segja til um hvort allir áverkarnir voru veittir af einum eða fleiri einstaklingum. Ekki er unnt að segja til um hvort áverkarnir voru veittir af rétthentum eða örvhentum einstaklingi/um. Áverki I, áverki II og áverki III hefði hver og einn, einn og sér verið nægjanlegur til að valda dauða [Y] ef hann hefði ekki komist eins fljótt til aðgerðar og raun var á.” Þóra Steinunn kom fyrir dóminn og staðfesti og skýrði skýrslu sína sem rakin var. Hún skýrði hvers vegna útilokað væri að áverki nr. III, sem lýst er í ákæru, hafi verið eftir hnífinn sem hér um ræðir. Þóra kvaðst einungis hafa skoðað einn hníf og metið áverkana með tilliti til þess hvort þeir kynnu að vera eftir þann hníf. Hún greindi svo frá að hefði hún fengið annan hníf til skoðunar þá hefði hún þurft að meta þetta aftur. Hún kvaðst þannig ekki geta útilokað að hnífurinn, sem notaður var til veita áverka nr. III, hafi verið notaður til að veita alla hina áverkana, eða einhver annar hnífur. Hinn 3. júní fór ákærði, í fylgd, lögreglu til að freista þess að benda á staðinn, þar sem hann kastaði frá sér hnífnum, sem hann hafði í vörslum sínum þennan morgun. Leiddi þetta til þess að hnífurinn fannst í ruslatunnu í Ingólfsstræti. Hnífurinn var rannsakaður þar sem á honum fannst blóð. Í álitsgerð Rannsóknarstofu í réttarmeinafræði, sem dags. er 2. júlí sl., segir meðal annars í lokaniðurstöðukafla: ,,Samkvæmt rannsóknarniðurstöðum er DNA-snið blóðs, sem fannst á hnífsblaði því, sem talið vopnið í máli þessu, af sömu gerð og DNA-snið það, sem finnst í þolanda, [Y]” Niðurstaða: Í máli þessu er fram komið að átök brutust út milli nokkurs hóps Íslendinga og varnarliðsmanna í Hafnarstræti að morgni 1. júní sl. Má sjá af upptökum úr eftirlitsmyndavél lögreglu í Hafnarstræti að nokkrar ýfingar hafa orðið með þessum hópum. Eins og rakið hefur verið varð Y fyrir árás á gangstéttinni við Hafnarstræti 21, svonefnt Zimsen hús, og hlaut hann fimm stungusár í brjóst- kviðarhol og mjöðm, þar af voru þrír áverkanna lífshættulegir og hefðu dregið hann til dauða hefði hann ekki komist undir læknishendur. Fram er komið að atlagan að Y sést ekki á umræddum myndum, enda er svæðið þar sem hann varð fyrir hnífsstungunum utan myndsviðs eftirlitsmyndavélarinnar. Ákærði hefur játað að hafa beitt hnífi í umræddum átökum. Kvaðst hann hafa komið félaga sínum til hjálpar, en þá hefði honum verið snúið við og hann sleginn með flösku í andlitið. Ákærði kvaðst hafa orðið hræddur um líf sitt og félaga sinna og því hefði hann gripið til hnífs, sem hann hafði á sér, og otað honum að þeim manni sem hann taldi að ráðist hefði á sig. Kannaðist ákærði við að hnífurinn hefði að minnsta kosti einu sinni komist í snertingu við einhvern. Ákærði kvaðst ekki vita til að aðrir en hann hafi beitt hnífi, en gat ekki útilokað að svo hefði verið. Ákærði neitaði hins vegar að hafa í félagi við aðra veist að Y og stungið hann eins og í ákæru greinir. Ákærði var ekki handtekinn á vettvangi en hann gaf sig fram við rannsóknardeild bandaríska sjóhersins daginn eftir. Hann vísaði lögreglu á hníf þann er hann sagðist hafa notað og síðan fleygt í ruslatunnu í Ingólfsstræti. Með DNA-rannsókn hefur verið staðfest að blóð úr Y var á hnífnum. Samkvæmt þessu og með vísan til framburðar ákærða og annarra gagna málsins er því fram komin lögfull sönnun þess efnis að ákærði hafi lagt til Y með hnífnum. Fjöldi vitna, bæði íslenskra og bandarískra, hefur verið yfirheyrður fyrir dómi um atlöguna að Y. Vitnið, L, kvaðst telja árásarmennina hafa verið handtekna. M lýsti útliti manns sem hann taldi árásarmann og hafði áður séð með hníf í fórum sínum. N kvaðst telja lögreglu hafa handtekið alla þrjá árásarmennina. O, sem kvaðst hafa haldið varnarliðsmanni, vopnuðum hnífi, upp við húsvegg, benti á ljósmynd af öðrum manni en ákærða. P lýsti einum árásarmanni þannig að ekki kemur heim og saman við útlit ákærða. R lýsti árásarmönnum svo að tæpast getur átt við um ákærða. Allmörg vitni tóku þátt í sakbendingu sem fram fór u.þ.b. mánuði síðar, eða 2. júlí sl. Ekkert vitnanna benti á ákærða sem líklegan árásarmann. Vitnið, Y, hefur lýst atburðum þannig að tveir menn hafi gripið sig aftan frá og dregið út úr hópnum, sem myndast hafði á átakasvæðinu. Þessir menn hafi síðan veist að sér, en Y gat ekki lýst þessu nánar þar sem hann kvaðst hafa gripið um höfuð sér. Vitnið, M, bar fyrir dómi að hann hefði séð tvo menn draga Y úr þvögu sem myndaðist og síðan hafi Y verið stunginn með hnífi. Vitnið, Q, kvaðst einnig hafa séð tvo menn veitast að Y og hafi annar þeirra haldið á hnífi. Vitnið, P, hefur hins vegar lýst því að fjórir menn hafi verið í kringum Y þegar hann var stunginn og vissi hún ekki hvort fleiri en einn beittu hnífi. Vitnið, L, hefur einnig lýst því að fjórir menn hafi verið í hóp og einn þeirra haldið á hnífi þegar Y var stunginn. Þá hefur vitnið, R, lýst því að þrír menn hafi ráðist á Y og tveir verið með hníf. Önnur vitni hafa ekki getað borið um atburði þegar Y var stunginn. Samkvæmt rannsókn Þóru Steinunnar Steffensen réttarmeinafræðings, sem hún hefur staðfest fyrir dómi, er útilokað að áverki nr. 3, sem lýst er í ákæru, sé eftir hníf þann sem ákærði hefur viðurkennt að hafa beitt gegn Y. Ekkert er fram komið í málinu sem bendir til þess að ákærði hafi haft fleiri hnífa undir höndum. Þá hefur Þóra Steinunn ekki útilokað að hinn óþekkti hnífur hafi verið notaður til að veita alla hina áverkana. Er því ljóst að ákærði var ekki einn um að leggja til Y með eggvopni, en ekki hefur verið upplýst hver eða hverjir aðrir voru þar að verki. Samkvæmt framansögðu er því ósannað að ákærði hafi lagt oftar til Y en einu sinni og þá verður ekki talin fram komin lögfull sönnun fyrir því að það hnífslag hafi valdið einum hinna þriggja lífshættulegu áverka. Þegar framburður vitna í máli þessu er metinn verður að telja ósannað að ákærði hafi í félagi við fleiri veist að Y, sem bar að ekki væri útilokað að hann hefði hlotið einhvern áverkanna er hann var dreginn út úr mannþrönginni. Hins vegar er ljóst að ákærði veitti honum áverka með hnífi og má því fallast á þá verknaðarlýsingu í ákæru, að ákærði hafi veist að Y. Í máli þessu er ekkert fram komið sem bendir til þess að fyrir ákærða hafi vakað að ráða Y bana eða honum hafi mátt vera ljóst að mannsbani gæti hlotist af atlögunni. Verður ákærði því ekki sakfelldur fyrir brot gegn 211. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 20. gr. sömu laga. Ákærði greip hins vegar til sérstaklega hættulegs vopns og beitti því án þess að skeyta um afleiðingarnar. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður ákærði sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 11. gr. laga nr. 20/1981. Stendur 117. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 ekki í vegi fyrir þeirri niðurstöðu, enda hefur vörn ákærða ekki orðið áfátt með tilliti til þeirrar heimfærslu brotsins. Ákærði hefur borið því við að verknaður hans hafi verið refsilaus á grundvelli neyðarvarnar, sbr. 12. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði hefur greint frá því að hann hafi í umrætt sinn verið sleginn með flösku í höfuðið og telur að Y hafi verið þar að verki. Lögregla hlutaðist ekki til um að ákærði gengi undir læknisrannsókn til að unnt væri að ganga úr skugga um þetta, þótt ákærði hafi greint frá þessu þegar í upphafi rannsóknar málsins. Verður því byggt á frásögn ákærða að þessu leyti, en hún fær stoð í vitnisburði N, sem sagði að Y hefði lamið varnarliðsmann í höfuð með flösku, og í vætti F, sem sagði að ákærði hefði verið sleginn með flösku. Þrátt fyrir þetta og þótt ákærði hafi með réttu talið sig og félaga sína eiga í vök að verjast gagnvart hópi manna verður ekki fallist á það með ákærða að honum hafi verið heimilt að leggja til Y með hnífi, enda fráleitt að ákærða hafi staðið sú ógn af honum að slík atlaga verði með nokkru móti réttlætt. Þrátt fyrir að fallast megi á að þau viðbrögð ákærða að bregðast við, er hann fékk flösku í höfuðið, hafi í ljósi aðstæðna verið eðlileg, verður ekki talið að verknaður hans hafi getað helgast af neyðarvörn. Verður kröfu ákærða að þessu leyti því hafnað. Við ákvörðun refsingar ákærða þykir mega líta til ákvæða 2. og 9. tl. 74. gr. almennra hegningarlaga, svo og 3. mgr. 218. gr. a sömu laga, sbr. 12. gr. laga nr. 20/1981. Hins vegar ber til þess að líta að atlagan að Y var stórhættuleg og virðist hending hafa ráðið að ekki fór verr. Á hinn bóginn verður að virða ákærða til nokkurra málsbóta að brotið var framið í átökum sem upp komu milli ákærða og félaga hans í varnarliðinu við fjölda manns við háskalegar aðstæður, sem skapast höfðu. Ákærði gekkst undir lögreglustjórasátt á síðasta ári fyrir umferðarlagabrot. Hann hefur ekki áður gerst brotlegur við almenn hegningarlög. Að öllu ofanrituðu virtu þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin 18 mánaða fangelsi. Ákærði er sakfelldur fyrir alvarlegt brot og þykja ekki efni til að skilorðsbinda refsinguna. Með vísan til 76. gr. almennra hegningarlaga skal draga frá refsivistinni óslitið gæsluvarðhald ákærða frá 4. júní sl. Y krefst skaðabóta úr hendi ákærða, eins og lýst er í ákæru. Þótt komið hafi í ljós að áverkar Y séu af völdum fleiri en ákærða ber hann óskipta bótaábyrgð gagnvart brotaþola. Samkvæmt þessu og með vísan til 26. gr skaðabótalaga, nr. 50/1993, verða Y dæmdar miskabætur, sem þykja hæfilega ákveðnar 800.000 krónur, auk dráttarvaxta frá 1. ágúst 2003 að telja, en þá var mánuður liðinn frá því ákærða var birt bótakrafan. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun til verjanda og þóknun til réttargæslumanns Y, eins og nánar greinir í dómsorði. Kolbrún Sævarsdóttir fulltrúi flutti málið fyrir ákæruvaldið. DÓMSORÐ: Ákærði, John Edwin Rehm III., sæti fangelsi í 18 mánuði, en draga skal óslitið gæsluvarðhald ákærða frá 4. júní sl. frá refsivistinni. Ákærði greiði Y 800.000 krónur í miskabætur með dráttarvöxtum frá 1. ágúst 2003 að telja og til greiðsludags. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með taldar 200.000 krónur í réttargæsluþóknun til Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, skipaðs réttargæslumanns Y, og 700.000 krónur í málsvarnarlaun til Sveins Andra Sveinssonar hæstaréttarlögmanns.
Mál nr. 489/2009
Skuldamál Áfrýjun Frávísun frá Hæstarétti að hluta
Með dómi héraðsdóms var F ehf. gert að greiða J og DB rúmlega fjórtán milljónir króna til efnda á samningi um kaup á öllum hlutum í tveimur einkahlutafélögum og var sú niðurstaða staðfest í Hæstarétti. Héraðsdómur vísaði á hinn bóginn frá hluta af kröfum J og DB, og kröfu þeirra um dráttarvexti. Þau gagnáfrýjuðu dómi héraðsdóms og kröfðust endurskoðunar á hluta af frávísunarþætti er laut að dráttarvaxtarkröfu þeirra. Gagnsökinni var vísað frá Hæstarétti þar sem J og DB höfðu ekki kært til Hæstaréttar þann frávísunarþátt sem þau kröfðust endurskoðunar á.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 28. ágúst 2009. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjenda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann þess að krafa gagnáfrýjenda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður. Gagnáfrýjendur áfrýjuðu málinu upphaflega fyrir sitt leyti 11. nóvember 2009, en ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu gagnsakarinnar 9. desember sama ár. Með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála gagnáfrýjuðu þau héraðsdómi öðru sinni 16. desember 2009. Þau krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms um annað en dráttarvexti. Krefjast þau dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 9.626.886 krónum frá 2. júlí 2007 til greiðsludags og af 5.009.631 krónu frá 30. maí 2008 til greiðsludags. Þá krefjast þau málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Með hinum áfrýjaða dómi var aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjendum 14.636.516 krónur til efnda á samningi um kaup á öllum hlutum í einkahlutafélögunum Betri flutningum og B. Vilhjálmssyni. Á hinn bóginn vísaði héraðsdómur að sjálfsdáðum frá kröfu gagnáfrýjenda um dráttarvexti þar sem hann taldi hana ekki nægilega skýrt tilgreinda. Í gagnáfrýjunarstefnu er tekið fram að eini tilgangur gagnáfrýjunar sé að fá kröfu um dráttarvexti tekna til greina. Gagnáfrýjendur kærðu ekki til Hæstaréttar frávísunarþátt héraðsdóms samkvæmt ákvæðum XXIV. kafla laga nr. 91/1991, sbr. j. lið 1. mgr. 143. gr. þeirra laga. Getur þessi hluti héraðsdóms því ekki sætt endurskoðun Hæstaréttar og verður gagnsökinni vísað frá Hæstarétti. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir. Eftir þessum úrslitum verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjendum málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Gagnsök er vísað frá Hæstarétti. Aðaláfrýjandi, Farþing ehf., greiði gagnáfrýjendum, Jóhönnu Birnu Sigbjörnsdóttur og dánarbúi Birgis Vilhjálmssonar, 14.636.516 krónur. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað. Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjendum 600.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 29. maí 2009. Mál þetta, sem var dómtekið 25. maí sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Jóhönnu Birnu Sigbjörnsdóttur, [ ] og Sesselíu Birgisdóttur, Svíþjóð, Jónatan Loga Birgissyni, Danmörku, Sigbirni Þór Birgissyni, Danmörku, og Heiðrúnu Brynju Birgisdóttur, [ ], v. db. Birgis Vilhjálmssonar, á hendur Farþingi ehf., Aðalstræti 9, Reykjavík með stefnu dagsettri 19. júní 2008. Endanlegar dómkröfur stefnenda eru eftirfarandi. 1. Stefnendur gera þær dómkröfur að stefnda verði gert að greiða þeim in solidum 14.000.000 kr. sem eru ógreiddar eftirstöðvar ósundurgreinds kaupverðs einkahlutafélaganna Betri flutninga ehf. og B. Vilhjálmsson ehf. skv. mati dómkvadds matsmanns, sem byggir á samþykktu kauptilboði dags. 7. júní 2007. Skuldin beri dráttarvexti frá 2. júlí 2007 til greiðsludags. 2. Þess er krafist að stefnda verði gert að greiða stefnendum skaðabætur sem ígildi húsaleigu skv. 59. gr. húsaleigulaga nr. 40/2002 á grundvelli ákvæðis gr. 7.6. í samþykktu kauptilboði dags. 7. júní 2007 vegna fasteignanna Miðáss 19–21 á Egilsstöðum og Mörk 8 á Djúpavogi, 400.000 kr. á mánuði að óskiptu ásamt áfallandi dráttarvöxtum frá 1. degi hvers leigumánaðar frá 2. júlí 2007 til 9. september 2008. 3. Þess er krafist að stefnda verði gert að greiða stefnendum skaðabætur að fjárhæð 5.009.631 kr. með dráttarvöxtum frá 30. maí 2008 til greiðsludags vegna greidds tryggingarvíxils í eigu Landic Property hf. sem stefndi neitaði að leysa stefnendur undan. 4. Þess er krafist að stefnda verði gert að greiða stefnendum málskostnað, að viðbættum virðisaukaskatti. Stefndi gerir þá kröfu að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnenda á hendur sér. Þá krefst stefndi þess að stefnendur verði dæmdir til að greiða stefnda málskostnað. Málavextir Hinn 7. júní 2007 gerði stefndi kauptilboð í 100% eignarhlut í Betri flutninga ehf. og B. Vilhjálmsson ehf. Seljendur voru stefnandi, Jóhanna og Birgir Vilhjálmsson, en hann lést af slysförum hinn 29. mars 2008 og eru lögerfingjar hans stefnendur máls þessa f.h. dánarbús hans. Kaupverðið, 50.000.000, átti að greiða 2.júlí 2007 og skyldi afhending fara fram sama dag. Samkvæmt gr. 7 í kauptilboðinu var það háð sex skilyrðum. M.a. skilyrði í gr. 7.6, en þar skuldbundu stefnendur sig til að kaupa fasteignir B. Vilhjálmssonar ehf. á 45.000.000 kr. sem greiðast áttu með yfirtöku áhvílandi veðlána og greiðslu mismunar kaupverðs og áhvílandi veðskulda í reiðufé miðað við stöðu þeirra í ársreikningum félagsins í árslok 2006. Þá var einnig í kauptilboðinu ákvæði um að stefndi skyldi leigja fasteignirnar af stefnendum og greiða fyrir 400.000 kr. á mánuði að óskiptu og skyldi leigutími vera til allt að 10 ára. Í gr. 8 í kauptilboðinu kom fram að því til grundvallar lágu ársuppgjör félaganna 31. desember 2006 auk lista yfir flutningstæki félaganna frá stefnendum. Þá voru aðilar sammála um að áreiðanleikakönnun skyldi fara fram sem fæli bæði í sér lögfræðilega og fjárhagslega áreiðanleikakönnun. Kaupsamningur og afsöl vegna fasteignanna voru ekki undirrituð, né heldur leigusamningar vegna Miðáss 19-21 og Markar 8. Hinn 2. júlí 2007 voru hin seldu félög afhent stefnda. Greiðsla fyrir þau var ekki innt af hendi þann dag. Á stjórnarfundi hinn 3. júlí 2007 í báðum félögunum varð breyting á stjórn félaganna og fyrirsvarsmaður stefnda, Gunnar Smárason, varð framkvæmdastjóri og hafði einn prókúru fyrir félögin. Hinn 3. júlí 2007 veitti stefndi VBS fjárfestingabanka hf. allsherjarveð í öllum hlutum í Betri flutningum ehf. og B. Vilhjálmssyni ehf. Hinn 9. júlí voru 30.000.000 kr., greiddar af kaupverðinu, en 20.000.000 kr. munu hafa átt að berast í framhaldinu. Í júlí–september 2007 vann Lögfræðistofa Reykjavíkur áreiðanleikakönnun vegna Aðalflutninga (Betri flutningar ehf. og B. Vilhjálmsson ehf.). Stefnandinn Jóhanna Birna lét af störfum hjá fyrirtækinu hinn 1. september 2007 og Birgir Vilhjálmsson nokkru síðar. Hinn 6. september 2007 sendi lögmaður stefnenda símskeyti til stefnda og B. Vilhjálmssonar ehf. þar sem stefnendur lýstu formlega yfir kaupum á fasteignum B. Vilhjálmssonar ehf. og sendi afrit til lögmanna stefnda. Þinglýstu stefnendur kvöð á fasteignir B. Vilhjálmssonar ehf. þar sem vísað var til ákvæða kauptilboðsins um kauprétt stefnenda. Í byrjun október 2007 lögðu lögmenn stefnda fram áreiðanleikakönnun á félögunum Betri flutningum ehf. og B. Vilhjálmssyni ehf. og var könnunin unnin af þeim. Gerði lögmaður stefnenda athugasemd við þetta og taldi könnunina lítt marktæka vegna þess hverjir unnu hana, auk þess sem tekið var fram að hún sneri aðeins að „... eignum og verðmætum félaganna, samningum félaganna og viðskiptakröfum ...“ og tekið fram að ekki hefði verið óskað eftir því af hálfu stefnda að hún yrði víðtækari en þar greindi. Hinn 9. nóvember 2007 afsalaði B. Vilhjálmsson ehf. til stefnda Farþings ehf. Miðási 19-21 og Mörk 8, Djúpavogshreppi. Með stefnu þingfestri 20. nóvember 2007 höfðuðu stefnendur Jóhanna og Birgir Vilhjálmsson mál á hendur stefnda til útgáfu afsals fyrir fasteignunum á Miðási 19-21 og Mörk 8, sem og til greiðslu húsaleigu skv. kauptilboðinu. Málinu var vísað frá dómi 25. apríl 2008. Hinn 6. desember 2007 krefjast stefnendur þess að strikað verði úr veðmálabókum sýslumannsins á Seyðisfirði afsal vegna fasteignarinnar Miðáss 19-21. Sama dag var samkynja bréf sent sýslumanninum á Eskifirði þar sem óskað var leiðréttingar vegna þinglýsingar Markar 8. Hinn 14. desember 2007 samþykktu bæði sýslumannsembættin að leiðrétta þinglýsinguna þannig að athugasemd var gerð um kauptilboðið. Hinn 9. janúar 2008 afsöluðu B. Vilhjálmsson ehf. og Farþing ehf. nefndum eignum, þ.e. Miðási 19-21 og Mörk 8, til Aðalflutninga ehf. Hinn 31. janúar 2008 krafðist Landic Property hf. þess að stefnandi myndi greiða víxil að fjárhæð 5.009.631 kr. sem var til tryggingar leigu samkvæmt leigusamningi. Víxill þessi tilheyrði Betri flutningum ehf. Það var gert 30.maí 2008. Hinn 14. mars 2008 var Sigurður Páll Hauksson lögg. end. dómkvaddur af Héraðsdómi Reykjavíkur til að meta eftirfarandi: „Hvort upplýsingar, sem tilboðsgjafa var ekki sérstaklega kunnugt um eða mátti vera kunnugt um þegar tilboðið var gert og er ekki að finna í fjárhagsgögnum félaganna eða öðrum gögnum frá tilboðshafa og eru ekki í samræmi við forsendur tilboðs, rýri verðmæti hins selda þannig að lækka beri kaupverð félaganna sem verðmætisrýrnuninni nemur. Matsmaður meti, á grundvelli 8. gr. kauptilboðs dags. 7. júní 2007, hvort og þá hver sú verðmætarýrnun er og hvort eða hve mikið kaupverð skuli lækka skv. því.“ Málsaðilar stóðu báðir að matsbeiðni þessari. Matsgerðin er frá 23. maí 2008 og varð niðurstaðan sú að kaupverðið skyldi lækka um 6.000.000 kr. Hinn 22. apríl 2008 voru Betri flutningar ehf. tekið til gjaldþrotaskipta og 2. júní 2008 var B. Vilhjálmsson ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. Hinn 26. maí 2008 sendu stefnendur innheimtubréf og kröfðust eftirstöðva kaupverðsins ásamt innheimtukostnaði og afsala vegna Miðáss 19-21 og Markar 8. Hinn 5. júní hafnar stefndi kröfu stefnanda og tilkynnir að yfirmats verði krafist. Hinn 26. ágúst 2008 kærði lögmaður stefnda stefnanda, Jóhönnu Birnu, til lögreglunnar á Egilsstöðum fyrir brot á 248. gr. og 249. gr. alm. hgl. Hinn 2. október 2008 var tilkynnt að rannsókn málsins hefði verið hætt. Hinn 9. september 2008 lauk uppboði á Miðási 19-21 og var Landsbanki Íslands hæstbjóðandi. Hinn 7. nóvember 2008 var lögð fram beiðni um yfirmat. Dómkvödd voru þau Anna Kr. Traustadóttir lögg. end. og Ragnar Þ. Jónasson hdl. Matsgerð þeirra er frá 4. mars 2009 og er niðurstaðan sú að lækka bæri kaupverðið um 10.590.451 kr. Málsástæður og lagarök stefnenda Stefnendur byggja kröfur sínar á því að bindandi samningur hafi komist á milli stefnenda og stefnda á grundvelli samþykkts kauptilboðs, sem undirritað er af stefnendum og stjórnarmanni stefnda hinn 7. júní 2007 og þann samning beri báðum aðilum að efna. Formlegur kaupsamningur hefur ekki verið gerður þar sem stefndi hefur verið ófáanlegur til þess að standa við ákvæði kauptilboðsins og ljúka viðskiptum aðila, en samþykkt kauptilboð er ígildi kaupsamnings. Í 1. gr. tilboðsins, sem stefndi útbjó ásamt lögmanni sínum, segir að bindandi samningur skv. kauptilboði þessu teljist vera kominn á er tilboðshafar (stefnendur) hafi skriflega samþykkt kauptilboðið, sem þeir gerðu hinn 7. júní 2007. Þar með var gildur kaupsamningur kominn á milli aðila. Í 4.gr. tilboðsins segir að afhending skuli fara fram hinn 2. júlí 2007. Þar segir að afhending fari þannig fram að tilboðshafi afhendir tilboðsgjafa tilkynningu til félaganna þar sem eigendaskiptin eru tilkynnt með ósk um breytingu á hluthafaskrá. Þetta gerðu stefnendur og í framhaldi þar af tilkynnti forsvarsmaður stefnda breytingar á stjórn félaganna til Hlutafélagskrár, fékk félögin afhent og tók við stjórn þeirra sama dag og veðsetti VBS fjárfestingabanka hf. samdægurs alla hluti í félögunum. Í 5. gr. hins samþykkta kauptilboðs segir að öll réttindi hluthafa skuli flytjast til stefnda við afhendingu og gerðist það hinn 2. júlí sl. Því er ljóst að afhending félaganna hefur farið fram og stefndi fékk þegar við afhendingu full umráð félaganna, enda rak hann félögin frá þeim degi, allt þar til þau urðu gjaldþrota, Betri flutningar ehf. í apríl 2008 og B. Vilhjálmsson ehf. í júní 2008. Ljóst er að samningur komst á milli aðila hinn 7. júní 2007 og aðilum ber að efna hann skv. efni sínu. Stefnendur telja sig hafa staðið að fullu við sinn hluta samnings aðila en telja að stefndi hafi vanefnt verulega skyldur sínar skv. honum. Um 1. dómkröfu Stefndi hefur greitt kaupverðið að hluta, en vanefnt greiðslu á hluta þess. Afhending hins selda fór fram 2. júlí sl. og er hið samþykkta kauptilboð því í raun kaupsamningur um alla hluti í hinum seldu félögum. Kaupverð félaganna nam skv. 3. gr. hins samþykkta kauptilboðs 50.000.000 kr. sem greiðast áttu í einu lagi í peningum við afhendingu 2. júlí 2007. Stefndi fékk félögin afhent þann dag en fékk stuttan greiðslufrest hjá stefnendum til að ljúka fjármögnun kaupanna, en lagði fram gögn frá VBS um að fjármögnun væri tryggð. Stefndi greiddi stefnendum án fyrirvara hinn 9. júlí sl. 30.000.000 kr. af samningsbundinni greiðslu 50.000.000 kr. Stefnendur gerðu athugasemd við greiðslu þessa og kröfðust fullnaðargreiðslu, en stefndi skýrði drátt þennan á greiðslu með því að fjármögnun hefði tekið nokkurn tíma. Stefndi hefur allar götur síðan neitað að uppfylla ákvæði 3.gr. hins samþykkta kauptilboðs, þar sem hann telur kaupverð félaganna hafa verið of hátt. Framan af bar stefndi því við að ljúka yrði áreiðanleikakönnun skv. 8. gr. kauptilboðsins áður en fullnaðargreiðsla yrði innt af hendi. Þrátt fyrir ákvæði 8. gr. dró stefndi það að láta vinna hana og skilaði henni loksins af sér í október 2007. Í 8. gr. áreiðanleikakönnunar segir að stefnt skuli að því að áreiðanleikakönnun verði lokið eigi síðar en 14 bankadögum eftir að öll gögn sem óskað hefur verið eftir hafi verið afhent tilboðsgjafa með fullnægjandi hætti. Þegar stefndi loks lét hefja vinnu við áreiðanleikakönnun, væntanlega einhvern tíma síðsumars, átti hann bæði félögin og hafði auk þess haft fullan aðgang að bókhaldi félaganna frá því í maí 2007 og frá 2. júlí 2007 var stefndi eini eigandi félaganna og hafði þ.a.l. öll gögn félagsins á eigin hendi. Þá unnu fyrri eigendur enn hjá félaginu og veittu þær upplýsingar sem óskað var eftir. Hinn óhóflegi dráttur á því að ljúka gerð áreiðanleikakönnunarinnar er því alfarið á ábyrgð stefnda. Mat dómkvadds matsmanns skv. 4. mgr. 8. gr. hins samþykkta kauptilboðs lá fyrir 25. maí 2008 og hafa stefnendur þegar samþykkt matið og þau tvö atriði sem hinn dómkvaddi matsmaður telur að verði til þess að lækka söluverð félaganna samtals um 6.000.000 kr. Skv. því á stefndi ógreiddar 14.000.000 kr. skv. 3. gr. hins samþykkta kauptilboðs frá 7. júní 2008. Stefndi hefur boðað að hann muni krefjast yfirmats, en í 4. mgr. 8. gr. hins samþykkta kauptilboðs er ekki gert ráð fyrir því að yfirmat fari fram og er því niðurstaða hins dómkvadda matsmanns endanleg. Greiðsluskylda stefnda er því ótvíræð. Stefndi hefur ekki lagt fram tryggingu fyrir greiðslu, þannig að eftirstöðvar kaupverðsins skulu bera dráttarvexti frá 2. júlí 2007 til greiðsludags. Um 2. dómkröfu Krafan um að stefnda Farþingi ehf. verði gert að greiða stefnendum skaðabætur sem nemur ígildi umsaminnar leigu fyrir fasteignirnar Miðás 19–21 á Egilsstöðum og Mörk 8 á Djúpavogi, 400.000 kr. á mánuði, sbr. ákvæði gr. 7.6. í kauptilboði, byggist á því að í samþykktu kauptilboði felist í raun gildur leigusamningur um eignirnar, sbr. 10. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994. Fyrir lágu við kaupin hjá KPMG Endurskoðun hf. fullbúnir leigusamningar um fasteignirnar, en þegar til kom eftir kaupin á félögunum neitaði stefndi að undirrita leigusamningana. Þar sem formlegur leigusamningur um eignirnar hefur ekki verið gerður og stefndi hefur ekki greitt leiguna, hefur stefndi bakað stefnendum tjón þar sem þeir hafa orðið af leigutekjum frá 2. júlí 2007 sem nemur 400.000 kr. á mánuði. Leigusamningur aðila er ákvarðaður í samþykktu kauptilboði frá 2. júlí 2007 og stefndi hefur neitað að afhenda fasteignirnar til stefnenda og haft full afnot hins leigða húsnæðis frá því hann eignaðist B. Vilhjálmsson ehf. Ber stefnda að uppfylla skyldur sínar skv. leiguákvæðum hins samþykkta kauptilboðs með því að greiða leiguna, en getur eftir atvikum dregið frá leigugreiðslum þann kostnaði sem hann hefur haft af því að greiða af áhvílandi lánum og hluta fasteignagjalda og skyldutrygginga frá 2. júlí 2007 til greiðsludags að frádregnum þeim dráttarvöxtum og kostnaði sem af vanskilum hans stafar á afborgunum veðskulda og fasteignagjalda, sem og kostnað vegna nauðungarsölumeðferðar á eignunum, sem til er komin vegna vanskila stefnda við veðhafa. Leigugreiðslur skulu fara fram 1. dag. hvers leigumánaðar skv. ákvæðum 33. gr. húsaleigulaga og ber stefnda að greiða dráttarvexti á vangoldna leigu frá gjalddaga hverrar greiðslu til greiðsludags. Um 3. dómkröfu Forsvarsmaður stefnda, Gunnar Smárason, gaf út þá yfirlýsingu við kaupin á félögunum við stefnendur, sem og til útibússtjóra viðskiptabanka þeirra, að stefnda Farþing ehf. myndi strax leysa stefnendur undan öllum persónulegum ábyrgðum þeirra vegna rekstrar hinna seldu félaga. Stefndi neitaði síðan að aflétta ábyrgðunum og urðu stefnendur hinn 30. maí sl. að greiða andvirði tryggingarvíxils sem Betri flutningar ehf. gáfu út til Fasteignafélagsins Stoða hf., sem nú heitir Landic Property hf. sem tryggingu vegna húsaleigu að Skútuvogi 4 í Reykjavík að fjárhæð 5.009.361 kr. Stefnandinn Jóhanna Birna og Birgir heitinn Vilhjálmsson voru persónulega ábyrg sem ábekingar á víxlinum. Stefndi reyndist ófáanlegur til þess að aflétta þessari ábyrgð og neitaði því beint á síðari stigum málsins. Þótt aðalskuldari víxilsins hafi verið Betri flutningar ehf. tókst stefndi á hendur þá skyldu við kaupin á félaginu að endurnýja tryggingarvíxil Landic Property hf. og leysa stefnendur undan persónulegri ábyrgð á húsaleigu vegna Skútuvogs 4, þar sem stefnendur voru ekki lengur eigendur Betri flutninga ehf. og rekstur félagsins þeim óviðkomandi eftir 2. júlí 2007. Í hinu samþykkta kauptilboði frá 7. júní 2007 er ekki vikið að persónulegum ábyrgðum stefnenda, en í 5. gr. kauptilboðsins kemur fram að öll réttindi sem fylgja hinum seldu félögum skuli flytjast til tilboðsgjafa (stefnda), en ekki eru nefndar skyldur. Við lestur kauptilboðsins verður að hafa það í huga að það er samið af forsvarsmanni stefnda og lögfræðilegum ráðgjafa hans án aðkomu stefnenda. Það var umrætt fyrir kaupin og stjórnarmaður stefnda lofaði stefnendum því að aflétt yrði strax af þeim öllum persónulegum ábyrgðum vegna hinna seldu félaga, enda eðlilegt að svo yrði gert þegar stefnendur ættu ekki lengur neina eignaraðild að félögunum. Stefndi hefur með því að ganga á bak orða sinna bakað stefnendum fjárhagstjón og ber því skaðabótaábyrgð gagnvart stefnendum vegna tjóns þeirra. Um 4. dómkröfu Kröfu um málskostnað byggja stefnendur á ákvæðum 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Stefnendum var nauðugur sá kostur að stefna máli þessu fyrir dóm, eftir að hafa í tæpt eitt ár reynt að fá stefnda til þess að fara að ákvæðum samþykkts kauptilboðs aðila frá 7. júní 2007 án nokkurs árangurs. Með því að halda eftir hluta kaupverðs og ekki síður með því að afhenda ekki fasteignir þær sem afhenda átti stefnendum þann 2. júlí 2007 og hafa þar með komið sér undan því að greiða umsamda húsaleigu vegna eignanna frá þeim tíma, hafi stefndi valdið stefnendum verulegum fjárhagslegum skaða sem honum ber að bæta stefnendum. Því er málshöfðun þessi óhjákvæmileg. Mál þetta varðar ekki virðisaukaskattskylda starfsemi stefnenda og ber þeim því nauðsyn til þess að fá dóm fyrir því að 24,5% virðisaukaskattur skuli leggjast ofan á málskostnað. Um lagarök varðandi kröfu um fullnaðargreiðslu kaupverðs og afhendingu fasteigna og afléttingu persónulegra ábyrgða stefnenda vegna hinna seldu félaga er vísað til almennra reglna samninga- og kröfuréttar um að samninga skuli efna. Um túlkun samningsákvæða samþykkts kauptilboðs frá 7. júní 2007 er vísað til ákvæða 1. og 2. mgr. 36. gr. samningalaga nr. 7/1936. Um kaup á fasteignum og skaðabætur er vísað til ákvæða 31. gr., 7. gr., 11. gr., 34. gr., 59. gr., 56. gr. og 61. gr. laga nr. 40/2004 um fasteignakaup. Um kröfu um húsaleigu er vísað til ákvæða 2. mgr. 1. gr. 10. gr., 33. gr. og XIII. kafla húsaleigulaga nr. 36/1994. Um dráttarvaxtakröfur er vísað til 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðbætur nr. 38/2001. Um málskostnaðarkröfu er vísað til ákvæða 129. gr. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafa um að virðisaukaskattur leggist á málskostnað byggist á ákvæðum laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988. Málsástæður og lagarök stefnda Um 1 dómkröfu Stefndi byggir sýknukröfu sína vegna þessarar kröfu á því að félögin sem um ræðir hafi í raun verið verðlaus, á barmi gjaldþrots, enda vofði lokunarkrafa sýslumanns yfir þeim. Stefndi telur því að hann eigi í raun kröfu á hendur stefnendum til endurgreiðslu ofgreidds fjár fyrir félögin. Stefndi telur að hinn dómkvaddi matsmaður hafi brugðist í því, að taka til skoðunar þær forsendur sem lágu til grundvallar kauptilboðinu og þær upplýsingar sem stefnendur gáfu um stöðu félaganna og gefið sér að stefndi hafi fengið í hendur sundurliðun KPMG fyrir skammtímaskuldum félaganna. Hið rétta er að í drögum ársreiknings Betri flutninga ehf. er liðurinn ,,skammtímaskuldir” miklum mun lægri heldur en í endanlegum ársreikningi þar sem ,,skammtímaskuldir” eru skráðar rúmar þrjátíu og fimm milljónir. Telur stefndi m.a. að þetta sé atriði sem dómkvaddur matsmaður hafi litið fram hjá. Þá telur stefndi að dómkvaddur matsmaður hafi ekki tekið tillit til þeirrar staðreyndar að stefnandi, Jóhanna, gaf vísvitandi rangar upplýsingar um stöðu opinberra gjalda. Stefndi fékk upplýsingar um það hjá starfsmanni KPMG á Egilsstöðum að skilagreinum félaganna vegna staðgreiðslu og virðisaukaskatt vegna áranna 2006 og 2007 hafi ekki verið skilað inn fyrr en eftir að KPMG hafði stemmt af bókhald félagsins í júní til ágúst 2007. Þá segir fyrirsvarsmaður stefnda að fulltrúi sýslumannsins á Seyðisfirði hafi staðfest þetta við sig og sagt ítrekað hafa farið fram á það við embætti Ríkisskattstjóra að áætlanir á félagið yrðu hækkaðar þar sem forsvarsmenn félaganna hefðu kerfisbundið sleppt því að skila inn tilgreindum skilagreinum en greiddu þess í stað áætlanir. Stefndi telur að þessi staðreynd skipti afar miklu máli við mat á verðmæti félaganna og hvort að forsendur kaupanna hafi staðist. Stefndi byggir á því að í gr. 8 í kauptilboðinu segir að séu félögin ekki eins vel stæð og stefnendur halda fram og áreiðanleikakönnun myndi leiða slíkt í ljós, verði kaupverðið endurskoðað. Stefndi telur ljóst að stefnendur hafi vísvitandi leynt upplýsingum og gefið rangar upplýsingar sem geri það að verkum að forsendur fyrir kaupunum séu brostnar og því geti stefnendur ekki haldið fast í kauptilboðið né það verð sem ákveðið var þar fyrir félögin. Stefndi hyggst sanna framangreint með dómkvöddu yfirmati en beiðni þess efnis mun verða send héraðsdómi Reykjavíkur. Um 2. dómkröfu Stefndi krefst einnig sýknu af þessari kröfu. Stefnendur byggja á því að í hinu samþykkta kauptilboði felist í raun gildur leigusamningur um fasteignirnar sem um ræðir. Hljóðar krafan um skaðabætur sem ígildi húsaleigu vegna fasteignanna frá 2. júlí 2007 til þess dags er stefnendur fá fasteignirnar afhentar. Í gr. 7.6 í kauptilboðinu, sem stefnendur byggja kröfu sína á, segir ekkert um það frá hvaða degi stefndi skuli gerast leigjandi að fasteignunum né til hve langs tíma. Stefndi Farþing ehf. byggir á því að sýkna verði hann af þessari kröfu stefnenda þar sem hann geti eingöngu talist skuldbundinn gagnvart stefnendum í samræmi við kauptilboðið. Krafa um greiðslu leigu frá og með 2. júlí 2007 getur ekki verið tekin til greina þar sem í hinu samþykkta kauptilboði kemur einungis fram að stefndi muni gera leigusamning við stefnendur en ekki frá og með hvaða tíma slíkur samningur skal gerður og geta því stefnendur ekki talið sig eiga rétt á leigugreiðslum frá og með 2. júlí 2007 þar sem sú dagsetning kemur hvergi fram í hinu samþykkta kauptilboði nema þar sem fjallað er um afhendingu á hinu selda, þ.e. félögunum. Það er því rangt sem haldið er fram í stefnu að afhending fasteignanna hafa átt að fara fram þann 2. júlí 2007 því einungis er fjallað um framsal hinna seldu hluta til tilboðsgjafa, þ.e. stefnda, þann dag en ekkert um það hvenær stefndi hafi átt að framselja fasteignirnar til stefnenda og enn síður frá og með hvaða degi leigusamningar áttu að taka gildi. Því geta stefnendur ekki farið fram á að fá greidda dráttarvexti á hinar hugsanlegu leigugreiðslur þar sem því er mótmælt sem byggt er á í stefnu að ,,í samþykktu kauptilboði felist í raun gildur leigusamningur um eignirnar”. Ákvæði 10. gr. húsaleigulaga nr. 36/1994, sem stefnendur byggja þessa fullyrðingu sína á, á ekki við nema leigusambandið hafi stofnast og aðilar hafi hreinlega vanrækt að gera með sér leigusamning. Um það er ekkert að ræða hér. Um 3. dómkröfu Stefndi krefst sýknu af dómkröfu nr. 3. Það er rangt sem fullyrt er í stefnu að forsvarsmaður stefnda hafi gefið út þá yfirlýsingu við kaupin á félögunum við stefnendur, sem og til útibússtjóra viðskiptabanka þeirra, að stefndi myndi strax leysa stefnendur undan öllum persónulegum ábyrgðum þeirra vegna rekstrar hinna seldu félaga. Hið rétta er að rætt var um það að þegar kaupin yrðu frágengin yrðu stefnendur leystir undan öllum ábyrgðum eins og eðlilegt er. Kaupin hafa hins vegar ekki enn verið frágengin og því hefur ekki hvílt nein skylda á stefnda að leysa stefnendur undan ábyrgðum enda vanefndu stefnendur kaupsamning aðila í verulegum atriðum. Eins og komið hefur fram reyndi stefndi að láta kaupin á félögunum ganga til baka þegar honum varð ljóst í hvernig pottinn var búið en gegn neitun stefnenda varð ekki úr því. Því er mótmælt sem segir í stefnu að kauptilboðið hafi verið samið af forsvarsmanni stefnda og lögfræðilegum ráðgjafa hans en hið rétta er að stefndi kom að samningu kauptilboðsins án aðkomu lögmanna. Stefnendur höfðu ávallt tækifæri til að koma að athugasemdum við orðalag kauptilboðsins teldu þau að eitthvað væri óskýrt eða þyrfti að koma betur fram. Ekkert er fjallað um þennan tiltekna víxil eða aðrar persónulegar ábyrgðir í kauptilboðinu og því alfarið mótmælt að forsvarsmaður stefnda hafi gefið sérstakt loforð umfram það sem áður hefur komið fram. Þá byggir stefndi á því að samkvæmt ársreikningi Betri flutninga ehf. hafði félagið lánað stefnendum 6.540.500 kr. en stefnendur hafa ekki enn endurgreitt það lán. Stefndi telur því að skaðabætur vegna þessa tiltekna víxils séu sér alls óviðkomandi og krefst sýknu vegna þessa liðar. Stefndi byggir sýknukröfu sína á meginreglum samninga- og kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár og réttar efndir samninga og um túlkun löggerninga. Krafa um málskostnað er reist á 1. mgr. 130. gr. eml. Um dráttarvaxtakröfu af málskostnaði vísast til III. kafla laga nr. 38/2001. Niðurstaða Ágreining málsins er að rekja til tilboðs stefnda dags. 7. júní 2007 í 100% eignarhlut í félögunum Betri flutningar ehf. og B. Vilhjálmsson ehf. Félög þessi voru í eigu stefnanda, Jóhönnu og Birgis Vilhjálmssonar. Þau samþykktu tilboðið þann sama dag. Var þar með kominn á bindandi samningur. Samkvæmt tilboðinu átti afhending félaganna að fara fram 2. júlí 2007 og gekk það eftir. Sama dag átti stefndi að greiða kaupverðið 50.000.000 kr. en það vanefndi hann. Hinn 9. júlí 2007 greiddi hann 30.000.000 kr. og í fyrstu dómkröfu er gerð krafa um þann hluta kaupverðs sem ógreiddur er, að teknu tilliti til niðurstöðu undirmatsmanna, er töldu kaupverðið 6.000.000 kr. of hátt. Stefndi er einkahlutafélag í eigu Gunnars Smárasonar. Hann hefur stundað viðskiptanám og lokið MBA-prófi. Starf hans er einnig á sviði viðskipta. Því hefur hann til að bera sérfræðikunnáttu á þessu sviði og verður í því ljósi að gera ríkari kröfur til hans en ella. Þar að auki hafi hann aðra sérfræðinga sér við hlið. Honum bar að kynna sér bókhald og gögn félaganna rækilega því á honum hvílir rík skoðunarskylda. Því er haldlaust af hans hálfu að byggja á því að honum hafi verið ókunnugt um innheimtuatgerðir sýslumanns vegna vanskila opinberra gjalda félaganna. Samkvæmt gr. 10 í tilboðinu bar að undirrita kaupsamning eigi síðar en 5 dögum eftir að skilyrði hafa gengið eftir. Skilja verður þetta ákvæði þannig að átt sé við skilyrði í gr. 7 í kauptilboðinu. Ekki verður annað séð en seljendur félaganna hafi fullnægt sínum skilyrðum að öllu leyti en eftir standa vanefndir stefnda skv. gr. 7.6, þ.e. að selja þeim fasteignir B. Vilhjálmssonar ehf. Í málinu liggur fyrir óundirritaður kaupsamningur vegna fasteignanna, dags. 12. júlí 2007, saminn af lögg. fasteignasala, svo og óundirritaðir leigusamningar vegna fasteignanna. Af þessu og gögnum málsins verður ekki annað ráðið en stefnda hafi skort vilja til að efna þennan hluta kaupsamningsins. Auk þess vanefndi hann að greiða fullnægjandi kaupverð samkvæmt tilboði því sem hann gaf. Fyrsta dómkrafa stefnanda lýtur að greiðslu eftirstöðva kaupverðsins að teknu tilliti til niðurstöðu undirmatsgerðar. Nú liggur fyrir yfirmatsgerð þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að lækka beri kaupverðið um 10.590.451 kr. Þessari yfirmatsgerð hefur ekki verið hnekkt. Verður hún því lögð til grundvallar í málinu. Þó þykir rétt að leiðrétta augljósa skekkju í yfirmatsgerðinni, en þar er aðeins tekið tillit til breytingar á eigin fé Betri flutninga ehf. frá drögum af ársreikningi og að lokaársreikningi 31. desember 2006, en ekki þeirrar breytingar er varð á eigin fé hjá B. Vilhjálmssyni ehf., þótt farið hefði verið fram á það í yfirmatsbeiðninni. Þetta leiðir til þess að kaupverðið eigi að lækka um 217.337 kr. í stað 447.451 kr. vegna hækkunar á eigin fé frá því sem gert var ráð fyrir í drögum að ársreikningi. Því ber að lækka kaupverðið um 10.373.114 kr. Ekki þykja efni til að gera frekar breytingar á yfirmatsgerðinni, en athugasemdir stefnenda í þá veru hafa ekki verið studdar gögnum og eru því vanreifaðar. Niðurstaðan er því sú að stefnda ber að greiða stefnendum 9.626.886 kr. Önnur dómkrafa stefnenda lýtur að kröfu um skaðabætur sem ígildi húsaleigu „skv. 59. gr. húsaleigulaga nr. 40/2002 á grundvelli ákvæðis gr. 7.6. í samþykktu kauptilboði dags. 7. júní 2007 vegna fasteignanna Miðás 19–21 á Egilsstöðum og Mörk 8 á Djúpavogi, 400.000 kr. á mánuði að óskiptu ásamt áfallandi dráttarvöxtum frá 1. degi hvers leigumánaðar frá 2. júlí 2007 til 9. september 2008.“ Samkvæmt 80. gr. d-lið laga um meðferð einkamála skal í stefnu greina fjárhæð kröfu í krónum. Þá hefur sú meginregla verið varðandi skýrleika kröfugerðar, skv. nefndu ákvæði, að kröfugerðin þurfi að vera svo ákveðin og ljós í stefnu að unnt sé að taka hana óbreytta sem dómsorð í máli. Við aðalmeðferð málsins var kröfugerðinni breytt þannig að lokadagsetning leigutímabilsins var tilgreind 9. september 2008. Að mati dómsins skortir hér verulega á að krafa þessi fullnægi skilyrðum nefndrar greinar. Auk þess sem höfuðstóll kröfunnar er ekki tilgreindur, þá eru í dómkröfunni tilgreindar þær málsástæður sem hún byggist á. Því verður ekki hjá því komist að vísa kröfu þessari frá dómi. Í þriðja lagi er krafist skaðabóta að fjárhæð 5.009.631 kr. vegna greidds tryggingarvíxils í eigu Landic Property hf. Aðalskuldari víxilsins var Betri flutningar ehf., en stefnendur, Jóhanna og Birgir heitinn, voru persónulega ábyrg sem ábekingar á víxlinum. Víxill þessi var tryggingarvíxill vegna húsaleigu fyrirtækisins að Skútuvogi 4, Reykjavík. Í kauptilboðinu er ekkert vikið að persónulegum ábyrgðum. Víxill þessi tilheyrði Betri flutningum ehf. Bæði í greinargerð stefnda og í vitnaskýrslu Gunnars Smárasonar fyrir dómi, hefur verið gefin sú málflutningsyfirlýsing að stefnendur yrði leystir undan öllum ábyrgðum þegar kaupin á félögunum yrðu frágengin. Eins og að framan getur í umfjöllun um fyrstu dómkröfu þá stóðu seljendur við sínar skuldbindingar og afhentu félögin hinn 2. júlí 2007. Stefndi hefur aftur á móti ekki staðið við sínar skuldbindingar, sbr. það að greiða ekki kaupverðið að fullu, og selt þeim fasteignirnar, sbr. skilyrði í gr. 7.6. Því lítur dómurinn svo á að það hafi staðið upp á stefnda að ganga frá kaupunum. Því beri honum að greiða stefnendum hina umkröfu fjárhæð. Með vísan til þess sem að framan greinir ber stefnda að greiða stefnendum in solidum 14.636.516 kr. Þar sem dráttarvaxtakröfur stefnenda í fyrstu og þriðju dómkröfu eru hvorki afmarkaðar með því að tilgreina ákveðinn vaxtafót né með vísan til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 verður ekki hjá því komist að vísa þeim frá héraðsdómi án kröfu, sbr. Hrd. í málinu nr. 238/2007. Með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnda að greiða stefnendum in solidum málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 1.000.000 kr. Sigrún Guðmundsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan ásamt þeim Aðalsteini Hákonarsyni, viðskiptafræðingi og Reyni Ragnarssyni lögg. end. DÓMSORÐ Vísað er frá dómi ex officio dráttarvaxtakröfum stefnenda og annarri dómkröfu. Stefndi, Farþing ehf., greiði stefnendum, Jóhönnu Birnu Sigbjörnsdóttur og Sesselíu Birgisdóttur, Jónatan Loga Birgissyni, Sigbirni Þór Birgissyni og Heiðrúnu Brynju Birgisdóttur, v. db. Birgis Vilhjálmssonar, in solidum 14.636.516 krónur og 1.000.000 kr. í málskostnað.
Mál nr. 58/2017
Kærumál Málskostnaðartrygging
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa H um að þb. B yrði gert að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í máli þrotabúsins gegn H. Þegar málið var þingfest 17. desember 2015 hafði þegar farið fram árangurslaust fjárnám hjá B. Þá hafði farið fram árangurslaust fjárnám hjá B 1. mars 2016. Bú B var tekið til gjaldþrotaskipta 15. september 2016 en H setti kröfuna fyrst fram við fyrirtekt málsins 9. desember 2016. Var ekki talið að H hefði sýnt fram á að hann hefði fyrst átt þess kost að koma með kröfuna svo seint sem raun varð á þannig að skilyrði væru til að víkja frá meginreglu 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson ogViðar Már Matthíasson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 25. janúar2017 en kærumálsgögn bárust réttinum 7. febrúar sama ár. Kærður er úrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 13. janúar 2017, þar sem tekin var til greina krafavarnaraðila um að sóknaraðila yrði gert að setja tryggingu fyrir greiðslumálskostnaðar í máli sóknaraðila á hendur varnaraðila. Kæruheimild er í o. lið1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þessaðallega að hafnað verði kröfu varnaraðila um málskostnaðartryggingu en tilvara að fjárhæð hennar verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði ogkærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verið vísað fráHæstarétti en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hannkærumálskostnaðar.Varnaraðili hefur ekki fært fram haldbær rök fyrir kröfusinni um frávísun málsins frá Hæstarétti og verður henni því hafnað.B A Framleiðsla ehf. höfðaði mál þetta gegn varnaraðila meðstefnu birtri 11. desember 2015 og var það þingfest 17. sama mánaðar. Krafðistfélagið þess að varnaraðila yrði gert að greiða sér 1.516.969 krónur með nánartilgreindum vöxtum. Varnaraðili tók til varna með greinargerð sem lögð var framí þinghaldi 9. febrúar 2016 þar sem hann krafðist aðallega sýknu en til vara aðfjárkrafa B A Framleiðslu ehf. yrði lækkuð. Þegar málið var þingfest 17. desember 2015 hafði farið framárangurslaust fjárnám hjá B A Framleiðslu ehf. 20. nóvember 2015, og voruupplýsingar um það færðar á svonefnda vanskilaskrá Creditinfo Lánstrausts hf. 10.desember sama ár. Þá kemur einnig fram í útskrift úr sömu skrá að árangurslaustfjárnám hafi farið fram hjá B A Framleiðslu ehf. 1. mars 2016 en upplýsingar umþað voru færðar á skrána 3. sama mánaðar. Bú B A Framleiðslu ehf. var tekið tilgjaldþrotaskipta 15. september 2016 og upplýsti lögmaður félagsins um það ádómþingi 11. nóvember sama ár. Varnaraðili krafðist þess við fyrirtekt málsins9. desember 2016 að stefnanda yrði gert að setja tryggingu fyrir greiðslumálskostnaðar. Við þeirri kröfu varð héraðsdómur með hinum kærða úrskurði.Sóknaraðili heldur því fram að krafa varnaraðila ummálskostnaðartryggingu sé of seint fram komin þar sem honum hafi mátt verakunnugt um bága fjárhagsstöðu B A Framleiðslu ehf. við þingfestingu málsins 17.desember 2015. Máli sínu til stuðnings vísar sóknaraðili meðal annars tilþeirrar árangurslausu fjárnámsgerðar sem fram fór 20. nóvember 2015 og skráðvar á svonefnda vanskilaskrá Creditinfo Lánstrausts hf. 10. desember 2015 einsog áður getur.Samkvæmt 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991 getur stefndikrafist þess við þingfestingu máls að stefnandi setji tryggingu fyrir greiðslumálskostnaðar ef leiða má líkur að því að stefnandi sé ófær um greiðslukostnaðarins. Í lögskýringargögnum er áréttað að stefndi verði að krefjastslíkrar tryggingar við þingfestingu máls og geti ekki komið slíkri kröfu fram ásíðari stigum málsins hafi honum verið eða mátt vera kunnugt um tilefni hennarvið þingfestingu. Ákvæði þetta hefur þó ekki verið talið girða fyrir að hafamegi síðar uppi slíka kröfu ef sérstakt tilefni gefst þá fyrst til þess. Sem fyrrsegir var mál þetta þingfest 17. desember 2015 og samkvæmt útskrift úr vanskilaskráþeirri sem sóknaraðili hefur vísað til voru gerð árangurslaus fjárnám hjá B A Framleiðsluehf. 20. nóvember 2015 og 1. mars 2016. Upplýsingar þess efnis voru sem fyrrsegir færðar á vanskilaskrána 10. desember 2015 og 3. mars 2016. Samkvæmt því verðurekki talið að varnaraðili hafi sýnt fram á að hann hafi fyrst átt þess kost aðkoma með kröfu um málskostnaðartryggingu, svo seint sem raun varð á, þannig aðskilyrði séu til að víkja frá fyrrgreindri meginreglu 1. mgr. 133. gr. laga nr.91/1991. Af þeim sökum verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi. Rétt er að ákvörðun um málskostnað í héraði í þessum þættimálsins bíði endanlegs dóms í því.Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðilakærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.Varnaraðili, Húsfélagið Kleppsvegi 150, greiði sóknaraðila,þrotabúi B A Framleiðslu ehf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 13. janúar 2017.Mál þetta er höfðað með stefnu, áritaðri um birtingu 11.desember 2014, sem þingfest var 17. desember 2015.Dómkröfur stefnanda eru þær að stefnda verði gert að greiðastefnanda skuld að fjárhæð 1.516.979 kr. ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 6. gr.laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. júlí 2015 til greiðsludags. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að stefndi verði sýknaðuraf öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða stefndamálskostnað að mati dómsins. Til vara er þess krafist að kröfur stefnanda verðistórlega lækkaðar og að málskostnaður verði látinn niður falla. Í málinu gerirstefndi auk þess gagnkröfu til skuldajafnaðar vegna skaðabótakröfu semstefnandi telur sig eiga á hendur stefnanda.Þann 9. desember setti stefndi fram kröfu um að stefnandilegði fram málskostnaðartryggingu. Stefndi mótmælti kröfunni í þinghaldi 15.desember og var krafan tekin til úrskurðar þann dag.I.Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 15. september 2016 var bústefnanda tekið til gjaldþrotaskipta. Fyrst fyrirtaka málsins eftir það var 12.október 2016 og lögðu lögmenn aðila þá fram gögn til stuðnings málsástæðumsínum, án þess að vikið væri sérstaklega að því að stefnandi hefði verið tekinntil gjaldþrotaskipta. Málið var því næst tekið fyrir 11. nóvember 2016. Íþinghaldi þann dag greindi lögmaður stefnanda frá því að stefnandi hefði veriðtekinn til gjaldþrotaskipta og var málinu frestað í því skyni að aflaupplýsinga um afstöðu skiptastjóra til áframhaldandi málareksturs. Málið varnæst tekið fyrir í þinghaldi 9. desember 2016. Lagði stefnandi þá framtölvupóst um að skiptastjóri gerði ekki athugasemd við að lögmaður stefnandahéldi áfram málarekstri fyrir hönd þrotabúsins. Dómurinn gerði athugasemd viðafstöðu skiptastjóra, sem hann taldi ekki nægjanlega skýra, og fór fram á aðaflað yrði formlegra upplýsinga um afstöðu skiptastjóra til þess hvort þrotabúiðtæki við og haldi áfram málarekstri í eigin nafni, sbr. 3. mgr. 22. gr. laganr. 91/1991. Í sama þinghaldi gerði lögmaður stefnda kröfu um að stefnandilegði fram málskostnaðartryggingu skv. b-lið 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991.Í þinghaldi 15. desember 2016 lagði stefnandi framyfirlýsingu skiptastjóra um að þrotabúið hafi tekið við aðildinni í samræmi við3. tl. 22. gr. laga nr. 91/1991 og að Þorbjörg I. Jónsdóttir hrl. hefði heimildtil að reka málið áfram fyrir hönd þrotabúsins „án þess að kostnaður vegnareksturs málsins falli á þrotabúið“.II.Til stuðnings kröfu stefnda um málskostnaðartryggingu er semfyrr segir vísað til b-liðar 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991. Tekið er fram aðekkert sé fram komið sem styðji að þrotabúið eða kröfuhafar þess séu reiðbúnireða hafi getu til þess að standa undir þeim kostnaði sem af máli þessu hefurhlotist og kunni að hljótast. Því teljist skilyrði ákvæðisins uppfyllt.Af hálfu stefnanda var framkominni kröfu ummálskostnaðartryggingu mótmælt sem of seint fram kominni. III.Samkvæmt b-lið 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991, um meðferðeinkamála, getur stefndi krafist þess við þingfestingu máls að stefnandi setjitryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar, ef leiða má líkur að því að stefnandisé ófær um greiðslu hans. Þetta lagaákvæði hefur í réttarframkvæmd verið skýrtþannig að komi fyrst fram tilefni til kröfu um málskostnaðartryggingu eftirþingfestingu máls girði ákvæðið ekki fyrir að hafa megi uppi slíka kröfu síðarundir rekstri máls, enda sé þeirri kröfu haldið fram svo fljótt sem verða má.Mál þetta var þingfest 17. desember 2015 og verður ekki séðaf gögnum málsins að neitt hafi legið fyrir um ógjaldfærni stefnanda á þeimtíma. Í þinghaldi 11. nóvember 2016 gerði stefnandi grein fyrir því að bústefnanda hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta og að aflað yrði upplýsinga umum afstöðu skiptastjóra til áframhaldandi málareksturs fyrir næsta þinghaldi ímálinu. Í næsta þinghaldi bárust upplýsingar frá skiptastjóra en af þeim varenn ekki hægt að ráða um ábyrgð á kostnaði af rekstri málsins. Í sama þinghaldigerði stefndi kröfu um að málskostnaðartrygging yrði lögð fram í málinu meðvísan til b-liðar 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991. Verður því ekki fallist áað krafa stefnda um málskostnaðartryggingu sé of seint fram komin.Bú stefnandi hefur nú verið tekið til gjaldþrotaskipta. Afþví leiðir að verulegar líkur eru á að stefnandi sé ófær um að greiðahugsanlegan málskostnað. Engar upplýsingar liggja fyrir um eignastöðuþrotabúsins eða afstöðu kröfuhafa til ábyrgðar á kostnaði af málarekstrinumþrátt fyrir að ítrekað hafi verið óskað eftir upplýsingum um þetta atriði fráskiptastjóra. Þá er yfirlýsing skiptastjóra um að málareksturinn geti haldiðáfram „án þess að kostnaður vegna reksturs málsins falli á þrotabúið“þýðingarlaus enda verður einvörðungu aðilum máls gert að greiða gagnaðilamálkostnað sbr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Þrotabú stefnanda er nú aðili aðmálinu sbr. 3. mgr. 33. gr. sömu laga. Með hliðsjón af framangreindu er ljóst að stefnandi hefurekki lagt fram gögn sem sýna fram á að eða gera sennilegt, að hann sé fær um aðstanda straum af kostnaði við málarekstur þennan. Verður krafa stefnda umframlagningu málskostnaðartryggingu því tekin til greina.Með hliðsjón af gögnum málsins og umfangi þess þykir fjárhæðmálskostnaðartryggingar hæfilega ákveðin 800.000 kr. og skal hún lögð fram íformi reiðufjár, bankabókar eða bankatryggingar innan fjögurra vikna fráuppkvaðningu þessa úrskurðar.Ingibjörg Þorsteinsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.Ú R S K U RÐ A R O R Ð: Stefnandi, þrotabú B A framleiðslu ehf., skal innan fjögurravikna frá uppkvaðningu þessa úrskurðar, leggja fram tryggingu fyrir greiðslumálskostnaðar í máli þessu, að fjárhæð 800.000 krónur, í formi reiðufjár,bankabókar eða bankatryggingar.
Mál nr. 492/2016
Frávísun frá héraðsdómi Kröfugerð Eignarréttur Fjöleignarhús Byggingarréttur Þinglýsing
Í málinu deildu aðilar um byggingarrétt á fasteigninni S. Með afsali árið 2000 hafði umræddum byggingarrétti verið afsalað til G ehf., sem aftur seldi og afsalaði honum til G með kaupsamningi árið 2009. Gerðu áfrýjendur S ehf. og H hf., eigendur fasteignarinnar, þær kröfur að afsalið og kaupsamningurinn yrðu afmáð úr þinglýsingabókum. Þeirri kröfu hafði sýslumaður hafnað en hann hafði fært skjölin aftur inn í þinglýsingabækur eftir að hafa afmáð þau fyrir mistök. Í héraðsdómi var talið að ekki hefðu verið færð fram nein haldbær rök fyrir því að afmá ætti skjölin og voru G og G ehf. því sýknaðir. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 27. gr. þinglýsingalaga gæti sá sem teldi færslu í fasteignabók ranga, beint tilmælum til sýslumanns um úrbætur. Verði sýslumaður ekki við slíkum tilmælum væri þeim, sem teldi á sér brotið með þeirri ákvörðun sýslumanns, veitt það réttarfarshagræði með 3. gr. þinglýsingalaga að geta leitað úrlausnar dómstóla um hana eftir sérstökum reglum og fengið sýslumann þannig eftir atvikum knúinn til úrbóta. Sá kostur hefði ekki verið valinn að láta reyna á ákvörðun sýslumanns í máli á grundvelli 3. gr. þinglýsingalaga en þess í stað hefði mál verið höfðað á hendur stefndu. Sá annmarki væri hins vegar á dómkröfum áfrýjenda að þær væru settar fram á þann hátt sem gert yrði í máli samkvæmt 3. gr. þinglýsingalaga. Af orðalagi dómkrafnanna yrði heldur ekki ráðið hvort ætlun áfrýjenda væri sú að í dómi yrði mælt fyrir um skyldu til að afmá umræddar eignarheimildir sem fullnægja mætti með aðfarargerð, eða á hvern ætti að fella slíka skyldu. Þá myndi dómsorð í samræmi við dómkröfur áfrýjenda aðeins mæla fyrir um að afmáð yrði skráning umrædds byggingarréttar á tiltekna eignarhluta fasteignarinnar en að öðru leyti stæði eftir sem áður óleyst það megin ágreiningsefni hverjum byggingarrétturinn tilheyrði og hvers eðlis hans væri. Skorti því að verulegu leyti á að nægilegt samræmi væri milli málsástæðna og dómkrafna og yrði dómsorð í samræmi við þær ekki til þess fallið að ráða ágreiningi aðila til lykta. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson og Þorgeir IngiNjálsson settur hæstaréttardómari.Áfrýjandinn S11-13 ehf. skaut málinu til Hæstaréttar 1. júlí 2016. Undirrekstri málsins fyrir Hæstarétti eignaðist Hagar hf. einn af þeim eignarhlutumí fasteigninni Skipholti 11–13 í Reykjavík, sem máliðvarðar og tók að því leyti við aðild að málinu, sbr. 1. mgr. 22. gr. laga nr. 91/1991um meðferð einkamála. Áfrýjendur krefjast þess báðir gagnvart stefnda GuðmundiKristinssyni ehf. að afmáð verði úr fasteignabók sýslumannsins áhöfuðborgarsvæðinu afsal til stefnda á byggingarrétti 6. september 2000, semþinglýst var 18. febrúar 2004, af nánar tilgreindum eignarhlutum í fyrrnefndri fasteign.Enn fremur beinir áfrýjandinn Hagar hf. þeirri kröfu að báðum stefndu aðafmáður verði úr fasteignabók af eignarhluta með fastanúmeri 221-7967 ífasteigninni kaupsamningur milli stefndu 10. nóvember 2009 um byggingarrétt,sem þinglýst var 30. desember 2010. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar íhéraði og fyrir Hæstarétti.Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðarfyrir Hæstarétti. ISvo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaðadómi snýst ágreiningur aðila um byggingarrétt á fasteigninni Skipholti 11–13,nánar tiltekið rétt til viðbyggingar að vestanverðu á tveimur hæðum, samtals 257,8m2. Lóðin Skipholt 11–13 var áður hluti af stærri lóð nr. 10, 12 og14 við Brautarholt og nr. 11 og 13 við Skipholt en var skipt upp í tvær lóðirmeð yfirlýsingu sem þinglýst var 4. júlí 2014. Umdeildan byggingarrétt fékkstefndi Guðmundur Kristinsson framseldan frá stefnda Guðmundi Kristinssyni ehf.með kaupsamningi 10. nóvember 2009, þinglýstum 29. desember 2010, en sá stefndifékk umræddum réttindum afsalað frá Mjólkursamsölunni með afsali 6. september2000, þinglýstu 18. febrúar 2004. Áfrýjendur eru eigendur að nánar tilteknumeignarhlutum á fasteigninni Skipholt 11–13. Þegar afsali til áfrýjandans S11–13ehf. frá Skipholti 11–13 ehf., sem dagsett var 29. ágúst 2013, fyrirframangreindum eignarhlutum var þinglýst 4. september sama ár voru eldrieignarheimildir afmáðar, þar á meðal framangreint afsal og kaupsamningurstefndu. Með bréfi 14. ágúst 2014 tilkynnti sýslumaður að umrædd skjöl hefðuverið afmáð fyrir vangá og hefðu þau verið færð á nýjan leik inn á eignarhlutaáfrýjandans S11–13 ehf. í fasteigninni Skipholti 11–13. Mótmælum, sem áfrýjandinnS11–13 ehf. bar upp í bréfi 19. ágúst 2015, var hafnað með bréfi sýslumanns 25.sama mánaðar og erindinu vísað frá með skírskotun til 7. og 27. gr.þinglýsingalaga nr. 39/1978. Var um þá niðurstöðu meðal annars vísað til þessað sýslumaður gæti ekki á grundvelli þinglýstra gagna tekið afstöðu til þesshvort umdeildur byggingarréttur stefndu væri fyrir hendi, enda lyti slíkafstaða að efnislegri hlið málsins sem ekki væri á færi sýslumanns að skera úrum.IISamkvæmt 27. gr. þinglýsingalaga getur sá,sem telur færslu í fasteignabók ranga eða mistök hafa ella orðið viðþinglýsingu, beint til sýslumanns tilmælum um úrbætur. Verði sýslumaður ekkivið slíkum tilmælum er þeim, sem telur á sér brotið með þeirri ákvörðunsýslumanns, veitt það réttarfarshagræði með 3. gr. þinglýsingalaga að getaleitað eftir sérstökum reglum úrlausnar dómstóla um hana og fengið eftiratvikum sýslumann þannig knúinn til úrbóta. Í slíku máli verður ekki meðbindandi hætti kveðið á um efnisleg réttindi að baki þinglýstri heimild, helduraðeins hvort sýslumaður hafi farið að lögum í ákvörðun sinni og þá með kröfu umað hann leiðrétti færslu í fasteignabók eða afmái hana. Kjósi aðilinn að neytaekki þessa hagræðis eða fari hann á mis við það vegna frests samkvæmt 1. mgr.3. gr. þinglýsingalaga á hann þess kost að höfða einkamál eftir almennum reglumtil að fá leyst úr ágreiningi um þau efnislegu réttindi sem búa að bakiskráningu í fasteignabók. Í slíku máli er þá jafnframt unnt að afla dóms umskyldu gagnaðila til að hlutast til um að sýslumaður breyti færslu ífasteignabók, en dómi um slíka skyldu mætti þá fullnægja með aðfarargerðsamkvæmt 74. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Kröfugerð og málatilbúnaði verður þáað haga með þeim hætti að efnisleg niðurstaða fáist um ágreining aðila meðdómi, sem síðan getur leitt til þess að breyta verði þinglýstum heimildum honumtil samræmis.Áfrýjandinn S11–13 ehf. kaus ekki að látareyna á ákvörðun sýslumanns frá 25. ágúst 2015 í máli á grundvelli 3. gr.þinglýsingalaga, heldur höfðaði hann mál þetta gegn stefndu. Sá annmarki er ádómkröfum áfrýjenda að þær eru settar fram á þann hátt sem gert yrði í málisamkvæmt 3. gr. þinglýsingalaga. Af orðalagi dómkrafnanna verður heldur ekkiráðið hvort ætlun áfrýjenda sé sú að í dómi verði mælt fyrir um skyldu til aðafmá umræddar eignarheimildir, sem fullnægja mætti með aðfarargerð eftirfyrrnefndri 74. gr. laga nr. 90/1989, eða á hvern fella ætti slíka skyldu þósvo að ætla verði af málflutningi áfrýjenda að þá skyldu ættu stefndu báðir aðbera. Þá leiðir það af þessum grundvelli málsóknarinnar að yrði fallist ákröfur áfrýjenda um að afmáð verði eignarheimild stefndu þyrfti jafnframt aðtaka til þess afstöðu hvort með því væri leiddur til lykta sá efnislegiágreiningur sem uppi er í málinu um það hver fari með rétt til umræddrarviðbyggingar á Skipholti 11–13. Af málflutningi aðila má ráða að allir miðiþeir við að slíkur réttur yrði eftir sem áður fyrir hendi og lúta málsástæðurþeirra og málatilbúnaður nær allur að þeim efnislega ágreiningi. Dómsorð ísamræmi við dómkröfur áfrýjenda myndi þó aðeins mæla fyrir um að afmáð yrðiskráning umrædds byggingarréttar á tiltekna eignarhluta fasteignarinnar aðSkipholti 11–13 en að öðru leyti stæði eftir sem áður óleyst það meginágreiningsefni hverjum byggingarrétturinn tilheyri og raunar hvers eðlis hann sé,en af málflutningi fyrir Hæstarétti má ráða að um það síðarnefnda séu aðilarnirekki á einu máli. Hvað sem ráða mætti um þetta af forsendum dóms um sakarefniðskortir að þessu leyti verulega á að nægilegt samræmi sé milli málsástæðna ogdómkrafna og yrði dómsorð í samræmi við þær ekki til þess fallið að ráðaágreiningi aðila til lykta. Vegna framangreindra galla á málatilbúnaðiáfrýjenda er óhjákvæmilegt að vísa málinu án kröfu frá héraðsdómi.Áfrýjendum verður gert að greiða stefndumálskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og ídómsorði greinir.Dómsorð:Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.Áfrýjendur, S11–13 ehf. og Hagar hf.,greiði óskipt stefndu, Guðmundi Kristinssyni og Guðmundi Kristinssyni ehf.,hvorum um sig samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrirHæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur7. apríl 2016.Mál þetta, sem dómtekið var 15. mars 2016, varhöfðað 25. febrúar 2015 af hálfu S11-13 ehf., Garðastræti 37 Reykjavík gegnGuðmundi Kristinssyni, Gerðhömrum 27, Reykjavík og gegn Gauti ehf., Brekkuseli31, Reykjavík, sem nú heitir Guðmundur Kristinsson ehf. Með fyrirsvar fyrirstefnanda fer Pétur Hannesson. Með fyrirsvar fyrir stefnda, Guðmund Kristinssonehf., fer stefndi Guðmundur Kristinsson.Stefnandi gerir þá kröfu á hendur Guðmundi Kristinssyni ehf. að afmáð verði úr þinglýsingabókumsýslumannsins í Reykjavík afsal um byggingarrétt dags. 6. september 2000, semþinglýst var hinn 18. febrúar 2004, af eftirtöldum matshlutum í fasteigninniSkipholt 11-13:Fastanr. 201-0751 Matshluti 01-0101Fastanr. 221-7967 Matshluti 01-0102Fastanr. 221-7968 Matshluti 01-0103Fastanr. 221-7969 Matshluti 01-0104Fastanr. 221-7970 Matshluti 01-0105Fastanr. 221-7971 Matshluti 01-0106Fastanr. 221-7972 Matshluti01-0201 Þá gerir stefnandi þá kröfu á hendur báðum stefnduað afmáður verði úr þinglýsinga­bókum sýslumannsins í Reykjavík kaupsamningurum byggingarrétt dags. 10. nóvember 2009, sem þinglýst var hinn 30. desember2010, af matshluta 01-0102 í fasteigninni Skipholti 11-13 (fastanúmer221-7967).Stefnandi krefst málskostnaðar að skaðlausu úrhendi beggja stefndu, að mati dómsins með hliðsjón af tímaskýrslu lögmanns.Stefndu gera þá kröfu að þeir verði sýknaðir aföllum kröfum stefnanda og að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndumálskostnað að mati dómsins.Yfirlit málsatvika og ágreiningsefnaÍ máli þessu er til úrlausnar hvort afmá skuli tvöskjöl, afsal og kaupsamning, úr veðmálabókum. Skjölin voru afmáð úr veðmálabók4. september 2013 og voru svo innfærð þar að nýju að ákvörðun sýslumanns ágrundvelli 27. gr. þinglýsingarlaga, nr. 39/1978, þar sem sýslumaður taldi aðskjölin hefðu verið afmáð fyrir mistök. Ákvörðun sýslumanns um innfærsluskjalanna að nýju var kynnt aðilum máls þessa 14. ágúst 2014. Þeirri ákvörðunmótmælti stefnandi við sýslumann, en bar hana ekki undir héraðsdóm innanfjögurra vikna, á grundvelli 3. gr. þinglýsingarlaga.Af hálfu stefnanda er því haldið fram í máli þessu,sem höfðað er gegn rétthöfum samkvæmt skjölunum, að sýslumanni hefði ekki veriðrétt að færa skjölin í þinglýsingabók að nýju og krefst stefnandi dóms um aðþau skuli afmá á ný.Forsögu þessa máls er að rekja til þess að hinn 30.júlí 1986 leigði Reykjavíkurborg Mjólkursamsölunni í Reykjavík lóð viðBrautarholt nr. 10, 3.859 fm að flatarmáli, til 50 ára, samkvæmt ályktunbæjarstjórnar frá 3. febrúar 1955. Tveimur árum síðar voru Mjólkursamsölunniveitt tvö byggingarleyfi til viðbyggingar (Skipholt 11-13) og nýbyggingar(Brautarholt 10-14) sem voru endurnýjuð árið 1990.Samkvæmt eignaskiptasamningi 15. mars 1993 var lóðin Brautarholt 10skráð nr. 10, 12 og 14 við Brautarholt og nr. 11 og 13 við Skipholt. Lóðin varáfram óskipt fyrir hús sem stæðu annars vegar við Brautarholt 10-14 og hinsvegar við Skipholt 11-13, þar sem þá var risið hús á tveimur hæðum. Fram kemurað eigendur fasteignarinnar Skipholts 11-13 geri ekki athugasemdir viðendurnýjun á byggingarleyfum, en yrði um breytingar að ræða á byggingarmagni ognýtingu lóðar þyrfti samþykki allra meðeigenda að liggja fyrir. Byggingarleyfitil viðbyggingar og nýbyggingar, síðast samþykkt 1990, voru þá fallin úr gildi,sbr. gr. 3.46 í byggingarreglugerð. Mjólkursamsalan í Reykjavík var þá einlóðarleiguhafi og fór ein með þann byggingarrétt á lóðinni sem tilgreindur varí eignar­skiptasamningnum. Byggingarmagn sem þá hafði verið samþykkt var eftirfarandi:Viðbygging viðSkipholt 11-13 1. hæð að vestanverðu 128,9m2 2. hæð að vestanverðu 128,9 m2 3. hæð 484.8m2 Alls: 742,6m2 Nýbygging við Brautarholt 10, 12 og 14 1.hæð 745,7m2 2. hæð að vestanverðu 763,2 m2 3. hæð 733,4m2 Alls: 2.242,3 m2Með afsali 6. apríl 1995 seldi MjólkursamsalanLeiguvali sf. alla neðri hæð Skipholts 11-13, auk hlutar í sameign ogtilheyrandi leigulóðarréttindum. Í afsalinu segir að enginn byggingarrétturfylgi hinu selda. Mjólkursamsalan seldi Samspili ehf. efri hæð hússins aðSkipholti 11-13 með afsali, dags. 30. júní 1998, ásamt tilheyrandileigulóðarréttindum. Þar kom fram að með í sölunni fylgdi allurofanábyggingarréttur samkvæmt samþykktum byggingarnefndarteikningum semkaupandi hefði kynnt sér, en ekki viðbyggingarréttur við vesturgafl hússins eðabyggingarréttur að húsi, sem samkvæmt teikningu ætti að standa við Brautarholt.Afsali þessu var þinglýst með athugasemdinni Ógetið er um eignarhluta á 15 bílastæðum og yfirbyggingarétt íþinglýsingarbókum. Í árslok 1998 keypti A. Karlsson hf. neðri hæðinaaf Leiguvali sf., þ.e. allan eignarhluta seljanda í fasteigninni nr. 11-13 viðSkipholt í Reykjavík, sem sé öll neðri hæð húseignarinnar, alls 751,01fermetri. Um svipað leyti keypti A. Karlsson hf. efri hæðina af Samspili ehf.,ásamt öllu því sem eigninni fylgdi og fylgja bæri, þ.m.t. hlutdeild í sameignog lóðarréttindum. Í afsali um efri hæðina var tekið fram að eignarhlutanumfylgdi allur byggingarréttur seljandans Samspils ehf. samkvæmt lýsingu sem framkomi í eignarheimild seljanda. Skjalinu var þinglýst með athugasemdþinglýsingarstjóra: Ógetið er umbyggingarrétt í þinglýsingarbókum. Árið 2000 var A. Karlssyni hf. skipt upp ogtilteknar fasteignir, m.a. Skipholt 11-13, fluttar á nafn nýs fasteignafélags,Aðalbóls-Fasteigna ehf. Húseignin að Skipholti 11-13, ásamt byggingarrétti ofaná húsið, var seld Kastljósi ehf. með afsali dags. 7. júní 2002. Hinn 13. maí2005 seldi Kastljós ehf. félaginu Skipholti 11-13 ehf. fasteignina Skipholt11-13, alla heildareignina, auk þess sem fylgir og fylgja ber, þ.m.t. sameignog tilheyrandi lóðarréttindi, og var afsal vegna kaupanna gefið út 17. maí2005. Í þinglýstum kaupsamningi, sem vísað er til í afsalinu, kemur fram, aðkaupanda sé kunnugt um að aðili, sem eigi samliggjandi lóð Brautarholtsmegin aðhinu selda, telji sig eiga byggingarrétt, sem kunni að ná inn á hina seldu lóðsamkvæmt kaupsamningi og að kaupandi muni ekki gera seljanda ábyrgan vegnaþessa. Þar mun vera vísað til þess umþrætta byggingarréttar stefndu, sem dómsmálþetta snýst um.Fært var í þinglýsingarbækur 18. febrúar 2004 annaðþeirra skjala sem mál þetta snýst um, þ.e. afsal, útgefið 6. september 2000, afMjólkursamsölunni til Guðmundar Kristinssonar ehf., um afsal á óbyggðrileigulóð og byggingarrétt á lóðinni Brautarholti 10-14 og Skipholti 11-13 íReykjavík. Eignin hafði verið afhent 22. desember 1998, en þann dag varóþinglýstur kaupsamningur um kaupin undirritaður. Í afsalinu segir nánar aðMjólkursamsalan selji og afsali til Guðmundar Kristinssonar ehf. „óbyggðrileigulóð og byggingarrétt á lóðinni Brautarholt 10-14 og Skipholt 11-13Reykjavík, en seljanda var með tveimur bréfum byggingarfulltrúa Reykjavíkurdags. 14. október 1988, veitt byggingarleyfi á lóðinni, að frátöldum rétti tilað byggja 3. hæð að Skipholti 11-13, stærð 484,4 fermetrar. Leigulóðin er 3859fermetrar að stærð.“ Fram kemur að „innifalið í hinu selda eru gatnagerðargjöldsem seljandi hefur þegar greitt fyrir byggingarrétt á 2242,3 m2“. Þáer í afsalinu einnig vísað til eignaskiptasamnings um fasteignina og tekið uppþað byggingarmagn sem samþykkt hafi verið og þar er tiltekið. Deiliskipulag frá6. október 1998 gerði ráð fyrir því að lengja mætti húsið að Skipholti 11-13til vesturs sem næmi samtals 128,9 m2 að grunnfleti og annarri hæðþar ofan á sömu stærðar. Samkvæmtafsalinu er því seldur hluti lóðar til byggingar, að grunnfleti annars vegar128,9 m2 við Skipholt 11-13 og hins vegar grunnfleti 745,7 m2 viðBrautarholt 10-14 eða samtals 874,6 m2 að grunnfleti. AfsalMjólkursamsölunnar til Guðmundar Kristinssonar ehf. var fært inn áveðbókarvottorð um Skipholt 11-13 sem kvöð.Það hús sem gert var ráð fyrir á lóðinni viðBrautaholt 10-14 var byggt, nánast sömu fermetrar og gert var ráð fyrir íafsalinu. Viðbyggingin, sem gert var ráð fyrir á lóðinni við vesturenda hússinsvið Skipholt 11-13, er enn þá óbyggð og stendur ágreiningur aðila umeignarréttinn að þeirri lóð og hlutdeild hennar í auknum byggingarrétti.Samkomulag umstækkun lóðarinnar Brautarholts 10 og skiptingu hennar í lóðirnar Skipholt11-13 og Brautarholt 10-14 var undirritað af öllum þinglýstum eigendum ogReykjavíkurborg 2. október 2007 og lagt inn til þinglýsingar. Því var vísað fráþinglýsingu þar sem þær breytingar á lóðum, sem kveðið var á um, komu ekki framí biðskrá frá Þjóðskrá (áður Fasteignamati ríkisins) innan þeirra tímamarka semskjalið var í vinnslu hjá embættinu. Lóðinni var síðar skipt í veðmálabókum meðþessu skjali. Stefndi, Guðmundur Kristinsson ehf., seldi meðkaupsamningi, dags. 10. nóvember 2009, eiganda sínum, stefnda GuðmundiKristinssyni, allan byggingarrétt sinn á lóðinni Skipholti 11-13. Í skjalinu kemur fram að um sé að ræðarétt til viðbyggingar að vestanverðri 1. og 2. hæð fasteignarinnar að Skipholti11-13. Kaupsamningnum var þinglýst 30. desember 2010 inn á tiltekinn hlutafasteignarinnar Skipholti 11-13, eða fasteignanr. 221-7967 (matshluti 01-0102).Þinglýsingunni fylgdi athugasemd frá þinglýsingastjóra, þar sem segir: Ath. Afsali verður ekki þinglýst nema aðfyrir liggi ný eignaskiptayfirlýsing. Leyfi til byggingar er útrunnið. Stefnandi eignaðist ­fasteignina að Skipholti 11-13með afsali útgefnu 29. ágúst 2013 af félaginu Skipholti 11-13 ehf. Íkaupsamningi stefnanda og félagsins, dags. sama dag, kemur fram að kaupandihafi kynnt sér afsalið sem deilt er um í máli þessu og þar segir að seljandihafi lækkað kaupverð fasteignarinnar vegna óvissu um meintan byggingarréttGuðmundar Kristinssonar ehf., nú Guðmundar Kristinssonar, á lóðinni Skipholti11-13. Kaupandi hafi skoðað réttarstöðu sína vegna þessa og taki alla ábyrgð áþessum þætti. Seljandi selji því fasteignina með öllum þeim réttindum ogskyldum sem henni kunni að fylgja og beri enga ábyrgð á töfum, göllum eðaskerðingu á viðbótarbyggingum á lóð sem kunni að leiða af meintum byggingarréttiþriðja aðila. Kaupsamningnum var ekki þinglýst, en afsali, útgefið sama dag,var þinglýst.Við þinglýsingu framangreinds afsals stefnanda þann4. september 2013 strikaði þinglýsingastjóri í Reykjavík yfir eldrieignarheimildir sem voru á eigninni, þar á meðal afsal Mjólkursamsölunnar tilGuðmundar Kristinssonar ehf. og kaupsamning Guðmundar Kristinssonar ehf. tilGuðmundar Kristinssonar um byggingarrétt á lóðinni vestan við húsið. Stefnandi sótti í kjölfar kaupanna um leyfi tilþess að byggja þrjár hæðir ofan á núverandi byggingu samkvæmt deiliskipulagi ogmunu byggingaráform stefnanda hafa verið samþykkt með ákvörðun byggingar­fulltrúansí Reykjavík, dags. 6. mars 2014. Þann 23. apríl 2014 mun stefnanda hafa boristábending frá byggingarfulltrúa um að komið hefði í ljós að ekki væri að finna íþinglýstum gögnum skiptingu á lóðinni Brautarholti 10-14/Skipholti 11-13 ogverið gefinn kostur á að bæta úr þessu. Fyrrnefnt samkomulag um stækkun ogskiptingu lóðarinnar, sem áður hafði verið vísað frá þinglýsingu var þá lagtinn til þinglýsingar að nýju. Var þar um að ræða óbreytt frumrit skjals semReykjavíkurborg gaf út 2. október 2007 og undirritað hafði verið um samþykki afeigendum beggja fasteignanna á hinni skiptu lóð, þar á meðal stefndu, en áritunaf hálfu stefnanda var bætt á skjalið áður en það var lagt inn til þinglýsingar21. maí 2014. Skjalið var innfært í veðmálabækur þann 4. júlí 2014. Byggingarfulltrúi í Reykjavík gaf 28. júlí 2014 útbyggingarleyfi til stefnanda til að byggja þrjár hæðir ofan á eldra hús aðSkipholti 11-13 og hófst stefnandi handa við byggingarframkvæmdir á grundvelliþess. Stefndi Guðmundur Kristinsson krafðist þess í kæru til úrskurðarnefndarumhverfis- og auðlindamála 27. ágúst 2014 að byggingarleyfi stefnanda yrðifellt úr gildi og að framkvæmdir, sem hafnar væru, yrðu stöðvaðar tilbráðabirgða. Stefnandi andmælti kröfu stefnda og úrskurðarefndin hafnaði henni16. október 2014. Taldi úrskurðarnefndin að borgaryfirvöldum hefði verið réttað samþykkja umsókn stefnanda um byggingu ofan á hús hans, enda væri stefnandieigandi fasteignarinnar Skipholts 11-13 samkvæmt afsali og byggingaráform hansí samræmi við heimildir gildandi deiliskipulags. Í úrskurðinum kemur fram aðfasteignaeigendur væru einir til þess bærir að sækja um byggingarleyfi fyrirmann­virkjum á sinni lóð, enda væri í 1. mgr. 10. gr. mannvirkjalaga nr.160/2010 áskilið að byggingarleyfisumsókn þyrfti að fylgja samþykki meðeigendaskv. ákvæðum laga um fjöleignarhús. Byggingarleyfið, sem með úrskurðinum varhafnað að fella úr gildi, var veitt eftir að skjölin tvö sem deilt er um ímálinu voru afmáð, en áður en sýslumaður færði skjölin aftur inn íþinglýsingabókina. Stefnandi hóf byggingarframkvæmdir án þess að fyrir lægisamþykki stefndu sem meðeigenda á grundvelli laga um fjöleignarhús nr. 26/1994og telja stefndu að byggingarleyfi hefði ekki verið gefið út og framkvæmdirhefðu ekki farið af stað ef afsalið og kaupsamningurinn hefðu ekki verið afmáðúr þinglýsingabókum fyrir mistök. Með bréfi, dags. 14. ágúst 2014, tilkynntisýslumaðurinn í Reykjavík aðilum málsins að umrætt afsal og kaupsamningur hefðuverið afmáð úr veðmálabókum fyrir vangá þegar afsali stefnanda var þinglýst 4.september 2013. Þinglýsingabókin hefði verið leiðrétt og skjölin færð að nýju átilgreinda eignarhluta fasteignarinnar að Skipholti 11-13 og athugasemd skráðum annmarkann við afsal stefnanda, dags. 29. ágúst 2013. Í bréfi sýslumanns er rakin eigendasagahússins, vísað til og látin fylgja með bréfinu öll afsöl og allir kaupsamningarsem þinglýst hefðu verið vegna eigendaskipta frá upphafi og getið umbyggingarrétt í skjölum þar sem hann er tiltekinn. Stefnandi mótmælti þessari leiðréttingu sýslumannsmeð bréfi, dags. 19. ágúst 2014, en þeim mótmælum var vísað frá með bréfiþinglýsingastjóra dags. 25. ágúst 2014. Var það m.a. á þeim forsendum að aflestri þinglýstra gagna gæti þinglýsingastjóri ekki tekið afstöðu til þesshvort skilyrði um framsal byggingarréttar til Guðmundar Kristinssonar ehf., ogsvo síðar til stefnda Guðmundar Kristinssonar, væru niður fallin eður ei. Slíkafstaða mynda enda lúta að efnishlið málsins sem væri ekki á forræðiþinglýsingastjóra að skera úr um. Í bréfi sínu rekur sýslumaður rök ogforsendur fyrir því að skjölin eigi án nokkurs efa að vera í þinglýsingabók embættisinsog verði ekki þaðan tekin eða afmáð. Í báðum bréfum sýslumanns er stefnandabent á dómstólaleiðina innan fjögurra vikna fallist hann ekki á niðurstöðuembættisins, en sú leið var ekki farin. Stefnandi telur að meintur viðbyggingarrétturstefndu, eða önnur byggingarréttindi stefndu við eða á fasteign í eigustefnanda að Skipholti 11-13, sé ekki fyrir hendi og telur hann að umþrættskjöl veiti engin slík réttindi stefndu til handa. Stefnandi höfðar mál þettatil að fá dóm um að skjölin skuli afmáð úr þinglýsingabókum sýslumannsins íReykjavík, þar sem skjölin séu þýðingarlaus að lögum og það hafi veriðniðurstaða þinglýsingastjóra, í bréfum dags. 14. og 25. ágúst 2014, aðdómstólar verði að kveða upp úr um efnislegt gildi skjalanna.Við aðalmeðferð málsins gaf Pétur Hannesson,fyrirsvarsmaður stefnanda, aðilaskýrslu.Málsástæður og lagarökstefnandaStefnandi kveðst hafa fest kaup á húsnæðinu viðSkipholt 11-13 í heild sinni hinn 29. ágúst 2013 og sé einn þinglýstur eigandiallra eignarhluta fasteignarinnar Skipholts 11-13 og tengdra lóðaréttinda.Stefnandi fari fram á að skjöl um meintan byggingarrétt að fasteigninniSkipholti 11-13 verði afmáð af fasteigninni í þinglýsingabókum sýslumannsins íReykjavík, sbr. 39. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978. Annars vegar afsalMjólkursamsölunnar til Guðmundar Kristinssonar ehf., nr. 411-R-002196/2010, ummeintan byggingar­rétt stefnda félagsins á lóð stefnanda að Skipholti 11-13(matshl. 01-0101 til 0106 og matshluti 01-0201). Hins vegar kaupsamningur, nr.411-A-004172/2004, milli Guðmundar Kristinssonar ehf. og GuðmundarKristinssonar, um meintan byggingarrétt stefnda Guðmundar Kristinssonar á lóðstefnanda að Skipholti 11-13 (matshl. 01-0102). Stefnandi telji að meinturbyggingarréttur stefndu sé ekki fyrir hendi.Stefnandi eigi allan byggingarrétt á lóðinni Skipholti 11-13Í fyrsta lagibyggi stefnandi á því að sem þinglýstur eigandi allrar fasteignarinnar aðSkipholti 11-13 fari hann, í samræmi við meginreglur eignarréttarins, með allareignarheimildir sem fasteigninni tengist, svo fremi þau hafi ekki veriðtakmörkuð með lögum eða með gildum, þinglýstum samningi. Meðal slíkra réttindasé að sjálfsögðu allur byggingarréttur sem tengist fasteigninni og tengdumlóðarréttindum. Í 1. mgr. 6. gr. fjöleignarhúsalaga nr. 26/1994 séhugtakið sameign skilgreint og í 9. tl. 8. gr. sömu laga segi að undir sameignfalli m.a. allur réttur til bygginga ofan á eða við hús, eða á lóð þess. Eðlimálsins samkvæmt geti sameign einungis tilheyrt eigendum fasteignar. Af framangreinduleiði að stefnandi, sem eigandi allra eignarhluta fasteignarinnar að Skipholti11-13 og þar af leiðandi eigandi sameignar hússins, eigi allan rétt til þess aðbyggja ofan á eða við fasteignina, eða á lóð sinni að Skipholti 11-13. Hannhafi því lögvarða hagsmuni af því að fá skjölin afmáð úr þinglýsingabókumsýslumannsins í Reykjavík. Mjólkursamsölunni hafi verið óheimilt að afsala byggingarrétti til Guðmundar Kristinssonar ehf.Í öðru lagi teljistefnandi að hið svokallaða afsal Mjólkursamsölunnar til GuðmundarKristinssonar ehf. hafi ekkert gildi að lögum gagnvart fasteigninni Skipholti11-13 enda hafi skort grunnskilyrði um heimild Mjólkursamsölunnar til að seljabyggingarrétt á lóðinni Skipholti 11-13. Vísað sé annars vegar í takmarkanirsem leiði af lóðar­leigu­samningi, en hins vegar til takmarkana sem leiði aflögum um fjöleignarhús nr. 26/1994.Mjólkursamsalan hafi öðlast rétt til lóðarinnarBrautarholts 10 (síðar Brautarholt 10-14 og Skipholt 11-13) meðlóðarleigusamningi árið 1986. Iðnaðarhúsnæðið að Skipholti 11-13 hafi veriðreist árið 1968 og hafi því staðið álóðinni í tæp 20 ár þegar samningurinn hafi verið gerður. Í 7. gr.lóðarleigusamningsins komi fram að leigutaka sé heimilt að selja og veðsetjaleigurétt sinn að lóðinni í heild ásamt húsum og mannvirkjum sem á henni hafiverið gerð. Orðalag samningsins verði ekki þannig skilið að selja megi lóðinaán bygginga og verði við það að miða að lóðin, eða sérgreindir hlutar hennar,hafi ekki getað gengið kaupum og sölum á frjálsum markaði án atbeinaReykjavíkurborgar. Þegar Mjólkursamsalan hafi gefið út afsal tilstefnda Guðmundar Kristinssonar ehf. hafi umrædd lóð verið óskipt og verið ískipulagi nefnd „lóðin Brautarholti 10-14 og Skipholt 11-13“. Mjólkursamsalanhafi þá þegar selt þriðja aðila alla hluta fasteignarinnar að Skipholti 11-13ásamt tengdum lóðarréttindum. Samkvæmt20. gr. fjöleignarhúsalaga nr. 26/1994 megi eigandi í fjöleignarhúsi einungisráðstafa með samningi réttindum sínum og skyldum í heild og verða réttindi ogskyldur ekki aðskilin. Af lögum um fjöleignarhús, sbr. greinar 19.-21. og 23.,leiði einnig að atbeina eigenda fasteignar þurfi til þess að selja hlutasameignar eða aðgreind réttindi sem teljist hluti af séreign, og sjálfstæðstaða slíkra réttinda þurfi að vera skilgreind með lögboðnum hætti í gildri ogþinglýstri eignaskiptayfirlýsingu. Þessi frumforsenda fyrir sölubyggingarréttar til stefnda Guðmundar Kristinssonar ehf. hafi ekki verið fyrirhendi.Við sölu á byggingarrétti til stefnda GuðmundarKristinssonar ehf. hafi Mjólkursamsalan því engar heimildir haft, með vísan tillaga um fjöleignarhús, til þess að takmarka nein réttindi varðandi fasteigninaað Skipholti 11-13, sem félagið hafði þegar selt þriðja aðila, og enga heimildhaft til þess að selja byggingarrétt við fasteignina Skipholti 11-13, til aðbyggja ofan á hana, við hana eða á lóð hennar. Skýrt sé að Mjólkursamsalan hafiekki haft heimild samkvæmt lóðarleigusamningi til þess að slíta hugsanleganviðbyggingarrétt við Skipholt 11-13 frá fasteigninni og selja hann sérstaklegaöðrum aðila, í þessu tilviki Guðmundi Kristinssyni ehf.Afsalið sé bundið við byggingu nýbyggingar að Brautarholti 10-14Afsal Mjólkursamsölunnar tilGuðmundar Kristinssonar ehf. sé samkvæmt orðalagi sínu miðað við óbyggðan hlutalóðarinnar og líta verði svo á að það geti ekki undir neinum kringumstæðum náðtil byggingarréttar sem órofa sé tengdur við tiltekna fasteign sem verið hafi íeigu þriðja aðila, sem ekki hafi verið aðili að afsalsgerningi þessum. Orðalagafsalsins sé vissulega ómarkvisst og ónákvæmt, en stefndu beri hallann afþessum ágöllum textans. Þegar litið sé til forsögu, gildandi laga,eignaskiptayfirlýsingar og orðalags hins umdeilda afsals megi álykta að afsaliðgeti í besta falli eingöngu náð til nýbyggingar á lóðinni við Brautarholt10-14. Fjöldi fermetra sem nefndur sé í afsalinu, alls 2242,3 m2,vísi til nýbyggingar sem þá var verið að reisa.Lóðinni hafi verið skipt árið 2007 án fyrirvara um meintan byggingarréttFrá því að gerningurinn, sem hér sé til umfjöllunar,hafi verið undirritaður, hafi hinni umræddu lóð að Brautarholti 10-14 ogSkipholti 11-13 verið skipt með yfirlýsingu Reykjavíkurborgar, dags. 2. október2007. Yfirlýsing þessi hafi verið samþykkt af Guðmundi Kristinssyni, fyrir höndGuðmundar Kristinsonar ehf., án nokkurs fyrirvara um meintan byggingarréttstefndu.Lóðarleigusamningur feli í sér rétt til þess aðnýta og byggja tiltekna lóð í samræmi við gildandi deiliskipulag á hverjumtíma. Byggingarréttur sé því kjarninn í hverjum lóðarleigusamningi. Samkomulagiðhafi falið í sér að lóðarréttindi samningsaðila hafi verið afmörkuð með skýrumhætti, þ. á m. byggingarréttur. Þegar af þessari ástæðu sé ljóst að stefndiGuðmundur Kristinsson ehf., sem reki rétt sinn til hins meinta afsals fráMjólkursamsölunni, dags. 6. september 2000, eigi ekkert tilkall tilbyggingarréttar á reitnum sem tilheyri Skipholti 11-13. Kaupsamningur millistefndu um títtnefndan byggingarrétt hafi heldur ekki þýðingu, þar sem seljandiréttarins geti ekki framselt réttindi sem ekki tilheyri honum. Umboð Mjólkursamsölunnar hafi ekki náð til sölu byggingarréttarUmrætt afsal á byggingarrétti sé undirritað afGuðlaugi Björgvinssyni, forstjóra Mjólkursamsölunnar. Hann hafi haft umboð frástjórn Mjólkursamsölunnar til þess að undirrita fyrir hönd félagsins öll skjölí tengslum við sölu á fasteign félagsins, Brautarholti 10-14 (Skipholti 11-13).Samkvæmt orðanna hljóðan veiti umboð þetta ekki heimild til þess að seljabyggingarrétt sérstaklega, en telja verði að svo óvenjuleg ráðstöfun hefðiþurft að koma skýrlega fram í umboðinu. Meintur byggingarréttur niður fallinnHafi meintur byggingarréttur til handa stefnduvegna viðbyggingar á fasteigninni Skipholti 11-13 einhvern tíma verið gildur,sé ljóst að hann sé samkvæmt orðanna hljóðan í afsalinu tengdur annars vegarbyggingarleyfum, sem séu löngu fallin úr gildi og hins vegar skipulagi sem hafiverið breytt í verulegum atriðum. Þannig séu þau réttindi byggð á skilyrðum semekki hafi náð fram að ganga og hafi því ekki gildi í sjálfu sér. Málatilbúnaður stefnanda styðjist við lög umfjöleignarhús nr. 26/1994. Þá vísi stefnandi til meginreglna eignarréttar um aðeigandi fasteignar fari með allar eignarheimildir sem fasteign tengist, svofremi þau réttindi hafi ekki verið takmörkuð að lögum eða með þinglýstumsamningi. Um aðild varnarmegin vísi stefnandi til heimildar í 1. mgr. 19. gr.laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, um samlagsaðild þar sem kröfur á hendurstefndu eigi rætur að rekja til sömu aðstöðu, sama atvikalýsing eigi við og þærséu studdar sömu röksemdum og sönnunargögnum. Þá vísi stefnandi tilþinglýsingarlaga nr. 39/1978, einkum 39. gr. laganna. Kröfu um málskostnaðstyðji stefnandi við ákvæði 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála. Málsástæður og lagarök stefnduStefndu vísi til þess að þeir séu eigendur að lóðog byggingarrétti að Skipholti 11-13 samkvæmt afsali og kaupsamningi. StefndiGuðmundur Kristinsson ehf. hafi keypt hluta af heildarlóðinni, sem hafi orðiðsameiginleg lóð fyrir Skipholt 11-13 og Brautarholt 10-14 samkvæmt ákvörðunborgaryfirvalda.Stefndi hafi keypt samtals 874,6 fermetra aflóðinni að grunnfleti til byggingar og þeim fermetrum hafi fylgt hlutfallsleghlutdeild í sameign heildarlóðarinnar. Um sé að ræða 2242,3 og 2x128.9 fermetraí byggingarrétti eða samtals 2.500,1 fermetra.Sérstaklega sé tilgreint í afsalinu að um sé að ræða leigulóð ogbyggingarrétt á lóðinni Brautarholti 10-14 og Skipholti 11-13.Um hafi verið að ræða kaup á tveimur lóðarhlutumþar sem byggingarréttur hafi áður verið heimilaður af byggingaryfirvöldum, m.a.með samþykktu deiliskipulagi og útgáfu á byggingarleyfum. Stefndi, GuðmundurKristinsson ehf., hafi þegar byggt á öðrum lóðarhlutanum en frestast hafi aðbyggja á þeim sem hér sé til umfjöllunar. Við kaupin á lóðarhlutunum ogbyggingarréttinum hafi öll gatnagerðargjöld fyrir byggingarréttinn þegar veriðgreidd byggingaryfirvöldum, samtals fyrir 2.500,1 fermetra, sem séheildarbyggingarmagnið á báðum lóðarhlutum, og hafi sú uppgreiðsla fylgt með íkaupum stefnda.Byggt sé á því að skjölunum hafi tvívegis veriðþinglýst án nokkurra athugasemda og vísað sé til þeirra forsendna ogmálsástæðna sem sýslumaður færi fram til varnar því að skjölin eigi að vera íþinglýsingabókum embættisins.Greidd hafi verið fasteignagjöld af lóðarhlutanumog staðfesti slíkar greiðslur þann skilning að hér sé um fasteign að ræða semskráð sé sem slík í bókum borgaryfirvalda og krefjist þess að vera sem slíkskráð í þinglýsingabók sýslumannsembættisins.Byggt sé á því að ekkert komi fram um byggingarréttí afsali því sem stefnandi byggi eignarheimild sína á. Dregið sé í efa aðnokkur byggingarréttur hafi þar fylgt með. Stefndu vísi til þeirrar eignarskiptayfirlýsingarsem verið hafi í gildi þegar stefndi hafi keypt fasteignina. Þar komi skýrtfram að reiknað hafi verið með byggingum á tveimur hlutum lóðarinnar. Einnigvísi stefndu til eignarskiptasamnings frá 2004 eftir að Brautarholt 10-14 hafiverið byggt. Þar sé sérstaklega í upphafi samningsins getið um, í öðrummálslið, að gert sé ráð fyrir viðbyggingu að Skipholti 11-13. Þá sé bent á deiliskipulag frá 1998 og frá 2006 ogvísað til deiliskipulags frá 2008. Á öllum deiliskipulagsteikningunum sé gertráð fyrir byggingu vestan megin við húsið sem þá sé á lóðinni. Stefndu leggieinnig á það áherslu að byggingarrétturinn sé sérstaklega tiltekinn á gögnumsem borgaryfirvöld hafi samþykkt, og þar með byggingarréttinn, og komi skýrtfram um hann í deiliskipulagi borgarinnar.Eitt sé byggingarréttur, sem sé sérstaklegasamþykktur og krefjist þess að fram komi á deiliskipulagi sem fengið hafisérstaka umfjöllin og m.a. grenndarkynningu. Annað sé byggingarleyfi, sem gefiðsé sérstaklega út af borginni þegar framkvæmdirnar sjálfar séu að byrja, þ.e.hafist sé handa við að nýta byggingarréttinn. Áður en það sé gefið út sé þesskrafist að gatnagerðargjöld hafi verið greidd. Það hafi verið gert varðandiþennan byggingarrétt og byggt sé á því.Stefnandi hafi alls ekki á fullnægjandi hátt gertgrein fyrir lagaheimild þeirri sem hann styðjist við til að hafa í frammi þærkröfur sem hann geri í stefnu sinni. Stefndu vísi til þess að 39. gr.þinglýsingarlaga nr. 39/1979 kveði fyrst og fremst á um hvernig veðskuldabréfiog tryggingarbréfi verði aflýst eða þau afmáð með dómi, en ekki komi neitt framum að afmá afsöl og kaupsamninga sem inniberi kvaðir eins og hér sé um að ræða.Ákvæðið í 39. gr. taki þannig einungis til skjala sem þinglýst sé inn áveðrétti og kveði á um tölulegt verðmæti. Málsástæður stefnanda í stefnu fyrir því að afmáskuli afsal og kaupsamning úr þinglýsingabókum telji stefndu fráleitar ogmótmæli þeim.Sú fullyrðing í lið 1 að stefnandi eigi allanbyggingarrétt á lóðinni Skipholt 11-13 fái á engan hátt staðist. Fram hjáþeirri staðreynd verði ekki gengið að stefndu eigi sérstaklega afmarkaðan byggingarreitá lóð sem þeir hafi keypt fullu verði og skýrt sé kveðið á um í þinglýstumsamningum, deiliskipulagi, eignaskiptasamningum og víðar. Þeirri málsástæðu stefnanda í lið 2 aðMjólkursamsölunni hafi verið óheimilt að selja og afsala byggingarréttinum tilstefndu sé vísað á bug og fái hún ekki staðist. Vísan stefnanda til 7. gr.lóðarleigusamnings komi þessu máli ekkert við og hafi stefnandi engan réttöðlast samkvæmt því ákvæði og geti ekki borið það fyrir sig. Ákvæðið sé hlutisamkomulags á milli þáverandi lóðarhafa og borgarinnar.Staðreynd málsins sé sú að stefndu hafi keypt afMjólkursamsölunni samtals 2.500,1 fermetra af byggingarrétti á sömu lóðinni,áður en stefnandi hafi öðlast nokkurn rétt á byggingunni að Skipholti 11-13.Stefndu hafi af þeim fermetrum byggt 2.242,3 fermetra með fullu samþykkiborgarinnar og án nokkurra athugasemda þaðan, en borgin hafi haft fullavitneskju um tilkomu lóðarhlutanna og byggingarréttarins í heild.Tilvitnuð ákvæði í fjöleignarhúsalögunum komi þvíekkert við að Mjólkursamsalan hafi selt hluta af lóðinni. Ráðstöfunin hafifarið fram fyrir tíð stefnanda og sé honum með öllu óviðkomandi svo ogtilvitnunin til fjöleignarhúsalaganna.Tilvísun stefnanda í lið 3, til þess að afsalið frá Mjólkursamsölunnitil Guðmundar Kristinssonar ehf. hafi verið bundið við byggingu nýbyggingar aðBrautarholti 10-14, fái á engan hátt staðist. Í afsalinu komi mjög skýrt framað um byggingarrétt á tveimur stöðum á lóðinni sé að ræða, annars vegar á þeimhluta lóðarinnar sem nú heiti Brautarholt 10-14 og hins vegar á hlutalóðarinnar sem heiti Skipholt 11-13. Um sé að ræða:Óbyggða leigulóð ogbyggingarrétt á lóðinni Brautarholt 10-14 og Skipholt 11-13Og síðar í afsalinu:Nánar tiltekið er íeignaskiptasamningi (þinglýsinganúmer B-4316/93) um fasteignina Skipholt 11-13á lóðinni Brautarholt 10,12, og 14 og Skipholt 11-13, Reykjavík, vísað í umrættbyggingarleyfi með svohljóðandi hætti ...Einnig komi fram í afsalinu afmarkað byggingarmagn hvorslóðarhluta: Viðbygging við Skipholt 10-12samtals 742,6m2 og Nýbygging viðBrautarholt 10,12 og 14 samtals 2242,3m2.Málsástæða stefnanda í lið 4 um að lóðinni hafiverið skipt árið 2007 án fyrirvara um byggingarrétt hafi engin áhrif á gildiþeirra skjala sem þetta mál fjalli um. Skjalið sé um skiptingu lóðarinnarBrautarholts 10-14 í tvær sjálfstæðar lóðir og hafi engin áhrif á eignarréttstefndu yfir lóðinni og byggingarréttinum við vesturenda Skipholts 11-13. Ekki komi fram í skjalinu að verið sé að gera neinar breytingar ábyggingum eða væntanlegum byggingum sem á lóðunum séu, heldur eingöngu fjallaðum lóðarstærðir og skiptingu lóðarinnar. Ekki sé heldur getið um neinarbreytingar á þeim kvöðum sem á fasteignunum hvíli, þvert á móti segi ínæstsíðustu málsgrein skjalsins:Lóðarhafa erskylt að hlíta deiliskipulagsskilmálum, almennum úthlutunarskilmálum ogsamþykktum byggingarnefndar og sér uppdráttum varðandi mannvirki álóðinni,lagnir,leiðslur og um frágang lóðar.Í deiliskipulaginu um lóðina komi fram aðbyggingarréttur hafi verið samþykktur við vesturenda byggingarinnar aðSkipholti 11-13 og vísi stefndu til margs konar samþykkta byggingarnefndar ogumfjöllunar um lóðina og byggingarréttinn.Málsástæða stefnanda í lið 5 í stefnu sé sérstökþar sem dregið sé í efa gildi umboðs til forstjóra Mjólkursamsölunnar til aðskrifa undir afsal. Stefndu haldi því fram að skýrt komi fram í umboðinu aðhann hafi heimild til að undirrita öll skjöl í tengslum við sölu á fasteignfélagsins, Brautarholti 10-14 (Skipholt 11-13), svo sem kaupsamninga, afsöl ogfleira. Stefndu telji engan vafa á því leika að lóðarhlutinn við vesturendabyggingarinnar sé hluti af fasteign félagsins. Stefnandi sé enginn aðili aðþeim viðskiptum sem umboðið taki til og geti ekkert byggt á umboðinu eðaumboðsskorti. Stjórn Mjólkursamsölunnar hafi engar athugasemdir gert viðráðstafanir forstjórans og segi það sína sögu um gildi umboðsins. Málsástæða stefnanda í lið 6 í stefnu sé um aðbyggingarrétturinn hafi fallið niður með afsalinu frá Mjólkursamsölunni þar semþar sé vísað til niðurfallins byggingarleyfis. Stefndu fái ekki skilið hvernig tilvísuntil niðurfallins byggingarleyfis í afsali, sem sérstaklega tiltaki lóðina ogbyggingarréttinn sem verið sé afsala til nýs aðila, geti valdið því að hann séniður fallinn. Ekkert slíkt samband sé á milli byggingarleyfis ogbyggingarréttar. Byggingarleyfið sé síðar til kominn gerningur sem gildi í eittár og þurfi þá að endurnýja hafi framkvæmdir ekki hafist innan þess tíma.Byggingarrétturinn verði til m.a. með því að deiliskipulag kveði á umbyggingarreit á lóð og um byggingarmagn.Stefndu vísi til meginreglna samninga- ogeignarréttar, svo og til þinglýsingarlaga nr. 39/1978 og laga um fjöleignarhúsnr. 26/1994. Kröfuna um málskostnað styðji stefndu við 129. og 130. gr. laganr. 91/1991. Niðurstaða Málsatvikum og ágreiningsefnum er lýst ítarlega ísérstökum kafla hér að framan og vísast til þess sem þar kemur fram. Þar ereinnig rakið efni þeirra skjala sem máli skipta fyrir úrlausn málsins.Stefnandi krefst þess að afmáð verði þau tvö skjöl,afsal og kaupsamningur, sem nánar er lýst hér að framan, þar sem þau hafi engaþýðingu að lögum. Á það verður ekki fallist að skjölin séu þýðingarlaus, endaeru þau heimildarskjöl stefndu til hluta lóðar og byggingarréttar sem stefndafélagið eignaðist við kaup af þá þinglýstum eiganda og réttmætum lóðarhafa,Mjólkursamsölu Reykjavíkur. Þau réttindi sem skjölin veita stefndu felaefnislega í sér þann rétt sem leiðir af heimildum þess seljanda, en ekki hefurverið sýnt fram á vanheimild seljandans til að afsala þeim rétti á þá óskiptrilóð sinni. Samkvæmt deiliskipulagi er gert ráð fyrir viðbyggingu vestan viðhúsið við Skipholt 11-13 og lóðarréttindunum fylgir því byggingarréttur semekki er þýðingarlaus. Þau lóðarréttindi sem stefndi Guðmundur Kristinsson ehf.fékk afsalað frá Mjólkursamsölunni höfðu þá ekki verið framseld öðrum og þauvoru ekki til ráðstöfunar þeim aðila sem stefnandi leiðir rétt sinn tilfasteignar sinnar frá.Stefndu nefna í atvikalýsingu í greinargerð sinni aðstefnandi hafi haft samband við stefndu og óskað eftir að fá keypta lóðina ogviðbótarbyggingarréttinn við Skipholt 11-13 um það leyti sem hann keypti húsiðvið Skipholt 11-13, en ekki hafi náðst samningar milli aðila. Í aðilaskýrslufyrirsvarsmanns stefnanda fyrir dóminum kom fram að hann hefði haft samband viðstefndu til að upplýsa um fyrirhugaðar byggingarframkvæmdir, en sáttatilraunumhans hafi ekki verið vel tekið. Í skýrslu hans kom fram að þær framkvæmdir, semstefnandi fékk leyfi byggingaryfirvalda fyrir og réðst í, er bygging ofan áhúsið sem fyrir var, en engar byggingarframkvæmdir hafa farið af stað vestanvið húsið, á hinum umþrætta hluta lóðarinnar, þar sem gert er ráð fyrirviðbyggingu samkvæmt deiliskipulagi. Stefnandi telur sig nú eiga einn alla fasteigninaSkipholt 11-13, séreign og sameign og allan byggingarrétt sem eigninni fylgi.Samkvæmt því sem fram kemur í gögnum málsins voru umrædd skjöl, afsalið ogkaupsamningurinn, þinglýst á eignina Skipholt 11-13 þegar stefnandi festi kaupá eign sinni og þeirra var sérstaklega getið í kaupsamningi stefnanda ogviðsemjanda hans. Stefnandi gat því ekki gert ráð fyrir öðru en því að þauréttindi sem skjölin veittu stefndu til lóðar og byggingarréttar vestan viðhúsið við Skipholt 11-13 stæðu óhögguð. Stefnandi hefur því ekki glatað neinumrétti sem hann hafi átt eða hafi mátt telja sig eiga þegar skjölin voru innfærðað nýju. Á þeim mistökum þinglýsingastjóra, að afmá skjölinvið þinglýsingu afsals stefnanda, bera stefndu ekki ábyrgð og eiga ekki aðgjalda þeirra með því að glata réttindum sínum samkvæmt skjölunum. Það veitirstefnanda engan rétt til lóðarhlutans og tilheyrandi byggingarréttar, þó aðheimildarskjöl stefndu um þessi réttindi hafi verið afmáð úr þinglýsingabókumum tíma eftir að hann keypti eign sína. Stefnandi hefur ekki keypt þann réttstefndu, sem sérstaklega var getið um við kaup hans á fasteign sinni og stefndukveða hann síðar hafa falast eftir. Síðbúin þinglýsing yfirlýsingar frá 2007 umstækkun og skiptingu lóðar og það byggingarleyfi sem stefnandi fékk og hefurþegar hagnýtt sér til að byggja ofan á húsið við Skipholt 11-13, án þess þó aðhafa fengið til þess samþykki stefndu, breyta engu um þetta. Svo sem rakið er í bréfum þinglýsingastjóra tilaðila málsins voru skjölin afmáð fyrir mistök, sem leiðrétt hafa verið meðvísan til 1. ml. 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Stefnandi hefur ekki fært fram nein haldbær rökfyrir því að það beri að afmá skjölin að nýju og verður að hafna kröfum hansþar að lútandi. Fallist verður á kröfu stefndu um sýknu af kröfum stefnanda ímálinu.Með vísun til úrslita málsins og 1. mgr. 130. gr.laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 verður stefnanda gert að greiða stefndumálskostnað, óskipt, sem ákveðinn er 500.000 krónur.Dóminn kveður upp Kristrún Kristinsdóttirhéraðsdómari.D ó m s o r ðStefndu, Guðmundur Kristinsson ehf. og GuðmundurKristinsson, eru sýknaðir af kröfum stefnanda, S11-13 ehf., um að afmáð verðiúr þinglýsingabókum sýslumannsins í Reykjavík um eignina Skipholt 11-13,skjölin, afsal um byggingarrétt dags. 6. september 2000, sem þinglýst var hinn18. febrúar 2004 og kaupsamningur um byggingarrétt dags. 10. nóvember 2009, semþinglýst var hinn 30. desember 2010.Stefnandi greiði stefndu óskipt 500.000 krónur ímálskostnað.
Mál nr. 457/2007
Fiskveiðibrot Refsiheimild
B, sem var skipstjóri á bátnum K, var ákærður fyrir línuveiðar á friðuðu svæði sem lokað var fyrir línu- og togveiðum. Í málinu bar B fyrir sig að refsiákvæði 2. töluliðar 2. gr. reglugerðar nr. 809/2002 um friðunarsvæði við Ísland uppfyllti ekki kröfur um skýrleika og gæti því ekki talist fullnægjandi refsiheimild. B bar því einnig við að hann hefði verið í góðri trú við umræddar veiðar þar sem hann hefði farið eftir upplýsingum heimamanna sem vanir voru veiðum á svæðinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar var talið að refsiheimild 2. töluliðar 2. gr. reglugerðar nr. 809/2002 og 5. gr. laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands væri skýr og ótvíræð. Ennfremur sagði að B sem var með skipstjórnarréttindi hefði mátt vera kunnugt um hvaða lög og reglugerðir giltu um veiðar á hinu friðaða veiðisvæði, en þess yrði að krefjast af skipstjórnarmönnum að þeir þekktu lög og reglugerðir sem snúa að veiðum og sérstaklega snerta atvinnu þeirra. Var B dæmdur til greiðslu 400.000 króna sektar í Landhelgissjóð Íslands.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Garðar Gíslason og Gunnlaugur Claessen. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 9. ágúst 2007 af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og honum ákvörðuð refsing. Fyrir Hæstarétti féll ákæruvaldið frá kröfu um upptöku á andvirði afla og veiðarfæra. Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að refsing verði milduð. Varðskipið Týr stóð fiskibátinn Kristin SH 112 að línuveiðum á friðuðu svæði aðfaranótt 25. ágúst 2005 inn af Reykjafjarðaráli á Húnaflóa, en það svæði var lokað fyrir línu- og togveiðum. Staðarákvarðanir varðskipsins og bátsins á þeim tíma er hann var staðinn að veiðunum eru tilgreindar í ákæru. Eru þær óumdeildar í málinu. Samkvæmt ákæru er brot ákærða talið varða við 2. tölulið 2. gr., sbr. 3. gr. reglugerðar nr. 809/2002 um friðunarsvæði við Ísland og 1. mgr. 9. gr., sbr. 1. mgr. 15. gr. og 16. gr. laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Samkvæmt 5. gr. laga nr. 79/1997 eru íslenskum skipum bannaðar veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelgi Íslands nema á þeim veiðisvæðum og veiðitímum sem tilgreind eru í ákvæðinu, enda undanþiggi ráðherra ekki tiltekin svæði slíkum veiðum. Er þar nánar kveðið á um að þegar rætt sé um viðmiðunarlínu sé átt við línu sem dregin er umhverfis landið á milli 48 nánar tilgreindra staða sem gefnir eru upp í ákvæðinu með tilgreindum punktum. Þrír fyrstu staðirnir, sem taldir eru upp í ákvæðinu og marka viðmiðunarlínuna eru Horn, Selsker og Ásbúðarrif. Í 2. tölulið 2. gr. þágildandi reglugerðar nr. 809/2002, sbr. nú samsvarandi ákvæði reglugerðar nr. 310/2007, kemur fram að veiðar með fiskibotn- og flotvörpu og línuveiðar séu bannaðar á svæði norðaustur af Horni sem markast af línum sem dregnar eru á milli sjö nánar tilgreindra punkta. Að sunnan markist svæðið af línu sem dregin er í 12 sjómílna fjarlægð frá viðmiðunarlínu, sbr. lög nr. 79/1997. Ljóst er af þessum orðum reglugerðarinnar að nauðsynlegt er að gæta ákvæða laga nr. 79/1997 þegar suðurmörk umrædds hólfs eru fundin. Eru þau því afmörkuð þannig að lína er dregin í 12 mílna fjarlægð frá viðmiðunarlínu sem í þessu tilviki liggur milli Horns, Selskers og Ásbúðarrifs, sbr. 5. gr. laganna. Eru ákvæði 2. töluliðar 2. gr. reglugerðar nr. 809/2002 og 5. gr. laga nr. 79/1997 að þessu leyti skýr og ótvíræð refsiheimild. Ákærði var skipstjóri með starfsréttindi sem slíkur í umræddri veiðiferð. Þess verður að krefjast af skipstjórnarmönnum að þeir þekki lög og reglugerðir sem snúa að veiðum og sérstaklega snerta atvinnu þeirra, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 430/2003 í dómasafni réttarins 2004 bls. 870. Honum mátti því vera kunnugt um hvaða lög og reglugerðir giltu um veiðar á hinu friðaða veiðisvæði á Húnaflóa og þá hvernig suðurmörk þess skyldu fundin, sem var einfalt verk. Ummæli ákærða um að hann hafi treyst leiðbeiningum heimamanna á Skagaströnd sem vanari voru veiðum á þessu svæði breyta engu þar um. Ákærði hefur þannig unnið sér til refsingar samkvæmt 15. gr. laga nr. 79/1997. Í því ákvæði er vísað um viðurlög til 16. og 17. gr. laganna. Eftir að brot ákærða var framið var lágmarkssekt samkvæmt þeim ákvæðum afnumin með 3. gr. laga nr. 22/2005 að því tilskildu að ekki væri um ítrekað brot að ræða. Skal sekt eftir þá lagabreytingu eigi nema hærri fjárhæð en 4.000.000 krónum, en við ítrekað brot eigi lægri en 400.000 krónum. Er refsing ákærða ákveðin með hliðsjón af 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði hefur ekki fyrr sætt refsingu sem hér skiptir máli. Útgáfa ákæru og meðferð málsins fyrir héraðsdómi dróst úr hófi. Þegar litið er til framangreinds og brots ákærða er refsing hans hæfilega ákveðin 400.000 króna sekt, en verði sektin ekki greidd innan fjögurra vikna frá uppsögu dómsins skal hann sæta fangelsi í 24 daga. Skal sektarfjárhæðin renna í Landhelgissjóð Íslands, sbr. 4. mgr. 19. gr. laga nr. 79/1997. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan sakarkostnað málsins í héraði og fyrir Hæstarétti samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara um sakarkostnað og ákvörðun Hæstaréttar um málsvarnarlaun, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, allt eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, Bárður Guðmundsson, greiði 400.000 króna sekt í Landhelgissjóð Íslands innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í 24 daga. Ákærði greiði allan sakarkostnað málsins í héraði og fyrir Hæstarétti, samtals 395.182 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns í héraði og fyrir Hæstarétti, Stefáns Ólafssonar hæstaréttarlögmanns, samtals 373.500 krónur. Dómur Héraðsdóms Norðurlands vestra 20. júní 2007. I Kl. 03:17 SH-112: r/v 122,4° og fjarlægð 4,37 sjóml. Staður varðskips: 66°24,652´N – 021°24,072´V Gefur þetta stað bátsins um 3,0 sjóml. innan lokaða svæðisins. Kl. 04:22 SH-112: r/v 045,6°og fjarlægð 0,17 sjóml. Staður varðskips 66°22,939’N – 021°20,278´V Gefur þetta stað bátsins um 2,2 sjóml. innan lokaða svæðisins. Kl. 04:28 SH-112 r/v 026,2° og fjarlægð 0,24 sjóml. Staður varðskips 66°22,908´N – 021°19,900´V Gefur þetta stað bátsins um 2,3 sjóml. innan lokaða svæðisins. Kl. 04:42 SH-112 r/v 077,4°og fjarlægð 0,17 sjóml. Staður varðskips 66°22,993´N – 021°18,980´V Gefur þetta stað bátsins um 2,5 sjóml. innan lokaða svæðisins. Kl. 05:34 SH-112 r/v 128,4°og fjarlægð 0,17 sjóml. Staður varðskips 66°22,646’N – 021°15,535’V Gefur þetta stað bátsins um 3,1 sjóml. innan lokaða svæðisins. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til að sæta upptöku samkvæmt 3. tl. 1. mgr. 69. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sbr. og 2. og 3. mgr. 16. gr. laga nr. 79/1997, á andvirði þess afla sem fékkst með ólögmætum hætti, samtals kr. 54.065,- auk áfallinna vaxta, en fjárhæðin var haldlögð af embættinu og lögð inn á bankareikning. Jafnframt er krafist upptöku andvirðis veiðarfæra kr. 8.000,- en það voru 8 línubjóð sem voru notuð við hinar ólögmætu fiskveiðar.” II III Ákærði kvaðst hafa vitað til þess að bátar höfðu verið að veiðum á þessu svæði síðustu dagana fyrir þetta atvik og hann hafi tekið stefnuna þangað. Hann kvaðst hafa vitað að Klóin RE var þarna úti að draga línu og tók stefnuna í átt að henni og ætlaði að vera með sína línu sunnan við hann. Þegar hann kom á svæðið hafi hann byrjað að leggja línuna jafnframt því sem hann hafi reynt að hafa samband við skipstjórann á Kló RE til að koma í veg fyrir að hann legði sína línu yfir hans. Þegar hann var búinn að leggja þrjú til fjögur bjóð hafi hann séð tvö skip í radarnum. Á þessum tíma hafi Sigurður skipstjóri á Klónni svarað honum. Hann kvaðst ekki muna alveg hvað þeim fór á milli en það hafi strax komið fram hjá honum að hann var á leið í land í fylgd varðskips. Í framhaldi af þessu hafi hann kallað í varðskipið og spurt hvort að hann væri þá hugsanlega innan landhelgismarka að leggja sína línu. Varðskipsmenn hafi þá beðið hann um að hætta að leggja og hinkra við á meðan haft væri samband við stjórnstöð. Hann hafi þá beðið í um það bil hálfa klukkustund en þá hafi komið kall frá varðskipinu og honum gert að draga línuna strax inn og það hafi hann gert. Ákærði kvaðst ekki muna nákvæmlega hver samskipti hans við varðskipið voru en hann hafi viljað ganga úr skugga um hvort hann væri að veiðum í lokuðu hólfi líkt og Klóin. Eftir að hann var búinn að draga línuna hafi hann spurt hvort honum væri heimilt að ljúka róðrinum og það hafi verið í lagi. Hann hafi fengið upplýsingar hjá varðskipinu um punkta sem hann þurfti að fara suður fyrir til þess að komast út úr hólfinu. Ákærði kvaðst hafa verið búinn að afla sér upplýsinga um það hjá heimamönnum á Skagaströnd hvernig þetta reglugerðarhólf væri. Þegar hann kom norður til veiða í fyrsta sinn fyrir tveimur árum fyrir þennan atburð hafi hann á leiðinni kynnt sér hvernig reglugerðarhólf væru hérna fyrir norðan en hann hafi vitað að hólf væru lokuð fyrir línuveiðum, bæði norður af horni og svo þetta í Húnaflóa. Hann hafi því lesið sér til um það í sjómannaalmanakinu hvernig hólfið væri en þar hafi verið gefnir upp að hann taldi 7 punktar sem hann hafi dregið línu á milli en síðan hafi ekkert meira verið sagt um það nema að það hafi verið klausa að neðan sem að sagði að þetta væri 12 mílur frá grunnlínupunkti. Hann hafi ekki verið með það á hreinu hver þessi grunnlínupunktur væri þannig að hann hafi haft samband við Reykjavíkur radio. Þar hafi honum verið sagt að betra væri fyrir hann að hafa samband við Landhelgisgæsluna sem hann hafi gert. Þar hafi hann talað við mann sem að hafi ekki skilið þetta frekar en hann, það er að segja hvernig suðurhliðin á þessu hólfi væri afmörkuð og maðurinn hafi sagt að hann myndi hringja aftur en það hafi hann ekki gert. Hann hafi því einfaldlega dregið þessa línu frá 7. punkti í 1. punkt og áætlað sem svo að það hljóti að vera það sem þeir séu að meina með þessari klausu þarna undir öllum punktunum sem þeir gefa upp í lengd og breidd í almanakinu, að það sé lína sem liggi 12 mílur frá grunnlínupunkti. Það hafi ekki komið fram í reglugerðinni hverjir þessir grunnlínupunktar væru. Þegar hann síðan kemur á Skagaströnd hafi hann rætt við menn um þetta hólf. Um borð til hans hafi komið skipstjórar á svæðinu til dæmis Sigurjón Guðbjartsson og Árni bróðir hans. Þá hafi Sævar Hallgrímsson einnig komið og einhverjir fleiri. Þeir hafi skoðað hvernig hann merkti hólfið í tölvunni í bátnum og þeir hafi þá sagt að þetta væri rétt hjá honum. Þessir menn hafi allir stundað veiðar á þessu svæði um árabil. Hann kvaðst hafa talið að honum væri óhætt að treysta þessum upplýsingum rétt eins og aðkomumenn á Breiðafirði, þar sem hann stundi jafnan veiðar, geti treyst því að upplýsingar sem heimamenn þar gefa um reglugerðarhólf séu réttar. Ákærði kvaðst halda að þegar hann kom til veiða á svæðinu fyrst á árinu 2002 hafi hann verið með hólfið stærra og sennilega réttara. Heimamenn hafi hins vegar sagt honum að þetta væri ekki rétt og hann hafi farið að þeirra ráðum. Ákærði kvaðst halda að staðarákvarðanir sem gefnar eru upp séu réttar. Vitnið Jón Ebbi Björnsson, varðstjóri hjá Landhelgisgæslu Íslands, átti samtal við vitnið Hjalta Kristinsson en útskrift af því samtali er meðal gagna málsins. Vitnið kvaðst í fyrstu ekki hafa áttað sig á því hvaða hólf Hjalti átti við en honum hafi ekki þótt spurningar Hjalta nægilega markvissar. Vitnið kvaðst hafa verið með tvær reglugerðir í huga þegar hann var að reyna að átta sig á því hvaða hólf var verið að spyrja um og hann hafi boðist til að senda þær báðar til spyrjandans með faxi en hann hafi ekki haft tök á að taka við þeim. Vitnið kvaðst ekki hafa heimild til að gefa upp ákveðna punkta þegar svona háttar til heldur sé honum eingöngu heimilt að lesa upp þá punkta sem getið er í reglugerð og síðan að reyna að koma reglugerðunum til spyrjenda ef því er að skipta. Vitnið mundi ekki eftir mörgum hólfum sem eru með sama hætti og þetta umrædda hólf, þ.e. að reikna þurfi út einn punkt hólfsins en hinir séu gefnir upp í reglugerð. IV Ákærði byggði vörn sína einnig á því að refsiheimildir þær sem vísað er til í ákæru séu ekki nægilega skýrar og þar af leiðandi geti þær ekki verið grundvöllur refsingar. Umrætt hólf er eins og áður hefur komið fram afmarkað með sjö punktum sem tilgreindir eru í reglugerð nr. 809/2002. Í reglugerðinni segir síðan: ,,Að sunnan afmarkast svæðið af línu sem dregin er í 12 sjómílna fjarlægð frá viðmiðunarlínu sbr. lög nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands.“ Ætlast verður til af skipstjórnarmönnum að þeir kanni áður en veiðar hefjast hvort veiðar eru heimilar á viðkomandi svæði. Við lestur 2. tl. 2. gr. nefndrar reglugerðar nr. 809/2002 má sjá að hinu friðaða svæði er lokað að sunnan með ákveðnum hætti og ber reglugerðin með sér að svæðinu verður ekki lokað með því að draga línu úr punkti 1 í punkt 7 líkt og ákærði gerði. Leggja verður til grundvallar að til að finna áttunda punktinn og loka þar með hinu friðaða hólfi að sunnanverðu hafi við lestur 2. tl. 2. gr. nefndrar reglugerðar sbr. 5. gr. laga nr. 79/1997 legið fyrir að draga varð línur úr Horni, Selsskeri og Ásbúðartjörn, enda ekki um aðra punkta að ræða í lögum nr. 79/1997 til að miða við á þessu svæði. Verður því ekki fallist á með ákærða að reglugerðin hafi verið svo óskýr að hún geti ekki orðið grundvöllur refsingar í málinu. Í máli þessu er ekki deilt um staðsetningu á bát ákærða, Kristni SH, þegar skipverjar á varðskipinu Tý höfðu afskipti af honum. Í 15. gr. laga nr. 79/1997 segir að brot gegn lögunum varði viðurlögum hvort sem þau eru framin af ásetningi eða gáleysi. Af framburði ákærða verður augljóslega ráðið að um ásetning var ekki að ræða af hans hálfu. Kemur því til skoðunar hvort háttsemi hans verði metin honum til gáleysis. Ákærði hefur haldið því fram að hann hafi verið í góðri trú um að honum hafi verið heimilt að veiða með línu á þessum stað. Með framburði vitna sem að framan er rakinn telst sannað að sjómenn á Skagaströnd, en þaðan réri ákærði á þessum tíma, hafi veitt á þessu svæði jafnvel í áraraðir og talið það heimilt. Vitnin báru að þau hafi ásamt fleirum reynt að fá úr því skorið hvernig ætti að loka hólfinu og hefðu ásamt fleirum reynt að afla upplýsinga um það. Vitnið Sævar Rafn bar að í öllum siglingabókum og Sjómannaalmanakinu sé hólfinu lokað með því að draga línu úr punkti 1 í punkt 7 eins og þeir hafi gert. Hann kvaðst hafa hringt í Landhelgisgæsluna til að fá upplýsingar en þar hafi hann ekki fengið aðrar útskýringar en þær að best væri að hringja í vitnið Sigurð Steinar skipherra. Við mat á því hvort ákærði sýndi af sér gáleysi í umrætt sinn verður að meta hvort hann hafi í raun gert það sem ætlast má til af honum sem góðum og gegnum skipstjóra varðandi upplýsingaöflun um hið títtnefnda hólf. Áður er þess getið að reglugerðin sem segir til um hvernig hólfið er afmarkað telst ekki svo óskýr að þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna ákærða. Hins vegar er ljóst að hún er alls ekki skýr því ekki verður með neinum hætti ráðið hvers vegna 8. punkturinn er einfaldlega ekki merktur með hniti eins og aðrir punktar reglugerðarinnar. Er hún þannig í raun villandi. Fram hefur komið að sjómenn á Skagaströnd skildu hana einfaldlega ekki og báru vitni að þau ásamt fleirum hefðu mikið reynt til að fullvissa sig um afmörkun hólfsins. Ákærði kom til Skagastrandar og þar var honum sagt hvernig heimamenn hefðu róið í hólfið í allmörg ár. Hann kvaðst sjálfur ekki hafa skilið reglugerðina almennilega. Fyrir liggur að ákærði hafði af fyrra bragði samband við varskipið umrædda nótt, eftir samtal við skipstjórann á Kló RE sem þá var á leið í land vegna meintra ólöglegra veiða, í þeim tilgangi að kanna hvort hann gæti hugsanlega verið að veiðum í lokuðu hólfi. Bendir þetta eindregið til þess að ákærði hafi talið að honum væru heimilar veiðar á þessum stað. Í ljósi trúverðugs framburðar vitna fyrir dóminum þess efnis að ákærði hafi fengið hjá þeim upplýsingar um afmörkun hólfsins jafnframt því sem honum var tjáð að þarna hefðu heimamenn stundað veiðar árum saman og þess að reglugerðin er langt frá því að vera skýr um afmörkun hólfsins verður það ekki metið ákærða til gáleysis að hafa verið á veiðum á þeim stað og stund sem í ákæru greinir. Verður hann því sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins í máli þessu. Að fenginni þessari niðurstöðu ber að sýkna ákærða af kröfu ákæruvaldsins um upptöku á andvirði afla og veiðarfæra. Með hliðsjón af niðurstöðu málsins ber að greiða allan sakarkostnað úr ríkissjóði. Samkvæmt yfirliti rannsóknara er sakarkostnaður við rannsókn málsins 3.900 krónur. Til viðbótar þessum kostnaði eru málsvarnarlaun Stefáns Ólafssonar hæstaréttarlögmanns en þau þykja hæfilega ákveðin 124.500 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Við ákvörðun málsvarnarlauna er tekið tillit til þess að samhliða máli þessu var rekið annað samkynja mál. Af hálfu ákæruvaldsins sótti málið Bjarni Stefánsson, lögreglustjóri á Blönduósi. Halldór Halldórsson dómstjóri kveður upp dóm þennan. Ákærði, Bárður Guðmundsson, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins í máli þessu. Ákærði er sýkn af kröfu ákæruvaldsins um upptöku andvirðis afla og veiðarfæra. Sakarkostnaður að fjárhæð 128.400 krónur, þar með talin málsvarnarlaun Stefáns Ólafssonar hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun innifela virðisaukaskatt.
Mál nr. 71/2002
Fasteign Fjöleignarhús Eignarréttur Þinglýsing Veðsetning Nauðungarsala
P var eigandi alls hússins að Mjölnisholti 4, þegar hann seldi sonum sínum með tveimur kaupsamningum neðri og efri hæð þess árið 1990. Á þeim tíma hvíldi meðal annars á neðri hæð hússins veðskuldabréf frá 1978, en á efri hæðinni veðskuldabréf frá 1985. Náðu veðréttindi bréfanna til viðkomandi hæðar hússins ásamt þeirri helmings hlutdeild í sameign, sem hvorri þeirra fylgdi, þar á meðal í rishæð hússins. Var talið að P hafi ekki getað létt þessum veðböndum af neinum hluta fasteignarinnar með því að undanskilja rishæð hússins og „yfirbyggingarrétt“ þegar hann seldi sonum sínum aðra hluta þess en í málinu krafðist P þess að viðurkenndur yrði eignarréttur hans á rishæð fasteignarinnar og réttur til yfirbyggingar. Veðskuldabréfin tvö voru grundvöllur undir beiðnir um nauðungarsölu á annars vegar efri hæð hússins og hins vegar neðri hæð þess árin 1994 og 1995 og varð ekkert ráðið af gögnum málsins um að nokkuð hafi þar verið undan skilið. Var því litið svo á að beiðnirnar hafi tekið til alls þess sem veðsett var, enda var það í samræmi við skráningu í fasteignabók. Nauðungarsala fór fram á þessum grundvelli og húsið í heild selt nauðungarsölu, þar á meðal ris þess og réttursem eigandi kunni að hafa til að byggja við húsið. Fékk engu um það breytt að í afsölum til Húsbréfadeildar Húsnæðisstofnunar, sem gefin voru út í kjölfar nauðungarsölu, var tekið fram að þeir eignarhlutar, sem seldir voru, hafi verið þinglýst eign sona P, enda voru ekki aðrir eigendur skráðir í fasteignabók. Þótt efni kynnu að hafa verið til að gæta við þessar nauðungarsölur að réttindum sem P hafði geymt sér við gerð kaupsamninganna 1990, var talið að ekki yrði horft fram hjá því að við framkvæmd uppboðs á efri hæð hússins var P talinn annar gerðarþola og var að auki staddur við það. Voru eigendur fasteignarinnar sýknaðir af kröfum P.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson og Árni Kolbeinsson og Arnljótur Björnsson fyrrverandi hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 7. febrúar 2002. Hann krefst þess að viðurkenndur verði með dómi eignarréttur sinn „á rishæð fasteignarinnar Mjölnisholt 4, Reykjavík og réttur til yfirbyggingar ásamt öllu sem fylgir og fylgja ber.“ Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu krefjast staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Með kaupsamningi og afsali 27. júní 2002 seldu stefndu Ævari Lúðvíkssyni fasteignina Mjölnisholt 4. Áfrýjandi kaus á grundvelli 1. mgr. 23. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að halda málinu áfram gegn stefndu. Hinn nýi eigandi hefur látið gæta réttar síns fyrir Hæstarétti og tekið undir kröfu stefndu. I. Með skuldabréfi 2. október 1978 fékk áfrýjandi lán frá Byggingasjóði ríkisins að fjárhæð 1.000.000 gamlar krónur. Til tryggingar greiðslu lánsins var veðsett með þriðja veðrétti „3ja herbergja íbúð á neðri hæð í húseigninni nr. 4 við Mjölnisholt í Reykjavík, ásamt lóðarréttindum og tilheyrandi hlutdeild í sameign.“ Skuldabréfi þessu var þinglýst 11. október 1978. Þessi veðsetning náði sýnilega til alls þess eignarhluta í húseigninni, sem áfrýjandi eignaðist með framangreindu afsali 8. mars 1979. Þá var „Mjölnisholt 4, efri hæð m.m.“ veðsett með 1. veðrétti til tryggingar láni frá Byggingarsjóði ríkisins að fjárhæð 260.000 krónur með skuldabréfi 7. nóvember 1985. Bréfi þessu var þinglýst 15. nóvember sama mánaðar. Er ljóst að veðsetning samkvæmt þessu bréfi náði til alls þess eignarhluta, sem áfrýjandi eignaðist með áðurnefndu afsali 24. október 1985. Með tveim kaupsamningum 30. júlí 1990 seldi áfrýjandi annars vegar syni sínum Indriða neðri hæð Mjölnisholts 4 og hins vegar syni sínum Albert efri hæð hússins. Skyldi fylgja hvorri hæð hlutfallsleg eignarlóðarréttindi og réttindi í sameign. Í báðum kaupsamningunum voru „ris eignarinnar og yfirbyggingarréttur“ undanskilinn og skyldu vera „áfram óskoruð eign seljanda.“ Kaupsamningum þessum var þinglýst án athugasemda 19. september 1990. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að þess hafi verið sérstaklega getið í fasteignabók að ris og „yfirbyggingarréttur“ hafi ekki fylgt með í kaupunum. Efri hæð Mjölnisholts 4 var seld nauðungarsölu á uppboði 10. maí 1994. Í endurriti úr gerðabók sýslumannsins í Reykjavík var eignin auðkennd sem Mjölnisholt 4, „efri hæð og ½ bílskúr.“ Var getið þar um fimm gerðarbeiðendur, en meðal þeirra voru Byggingarsjóður ríkisins og „Byggingarsjóður ríkisins húsbréfadeild“. Gerðarþolar voru sagðir vera „Albert Pétursson þinglýstur kaupsamningshafi og Pétur Hansson þinglýstur eigandi.“ Hæstbjóðandi við uppboðið var „húsbréfadeild húsnæðisstofnunar ríkisins“, sem fékk gefið út afsal sýslumanns fyrir eigninni 31. október 1994. Í afsalinu var tekið fram að „fasteignin Mjölnisholt 4, efri hæð og ½ skúr, þingl. eign Alberts Péturssonar“ hafi verið seld á „nauðungaruppboði“ fyrrgreindan dag. Væri eigninni afsalað fyrrnefndum hæstbjóðanda „með öllum sama rétti og fyrri eigandi átti.“ Neðri hæð hússins við Mjölnisholt 4 var seld nauðungarsölu við uppboð 14. nóvember 1995. Í málinu liggur fyrir að meðal gerðarbeiðanda þar hafi verið Veðdeild Landsbanka Íslands, sem krafðist nauðungarsölu með beiðni 1. maí 1995 á grundvelli fyrrgreinds veðskuldabréfs, sem áfrýjandi gaf út til Byggingarsjóðs ríkisins 2. október 1978. Eignarhlutinn, sem þessi beiðni um nauðungarsölu tók til, er auðkenndur í framlögðu veðbandayfirliti sem „3ja herbergja íbúð á neðri hæð m.m. og ½ skúr“ og talinn vera 50% af húsinu. Hæstbjóðandi við þetta uppboð varð „Húsbréfadeild Húsnæðisstofnunar“, sem fékk útgefið afsal sýslumanns fyrir eigninni 19. desember 1995. Í afsalinu var tekið fram að þessi fasteign hafi verið þinglýst eign Indriða K. Péturssonar. Sagði þar að sýslumaður afsali eigninni „með öllum sama rétti og fyrri eigandi átti.“ Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi gaf Húsnæðisstofnun ríkisins út afsal 28. apríl 1998 til stefndu fyrir „allri húseigninni nr. 4 við Mjölnisholt í Reykjavík (að undanskildum byggingarrétti) ásamt öllu sem fylgir og fylgja ber að engu undanskildu, þ.m.t. tilheyrandi lóðarréttindum.“ II. Stefndu, Hafliði Bárður Harðarson, Jón Eiríksson og Guðlaugur Þórðarson, eru sýknir af kröfum áfrýjanda, Péturs Hanssonar. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað. Áfrýjandi greiði stefndu samtals 200.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 21. nóvember 2001. Mál þetta, sem dómtekið var 26. október sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Pétri Hanssyni, kt. 170839-3079, Kóngsbakka 5, Reykjavík, gegn Hafliða Bárði Harðarsyni, kt. 170463-2939, Deildarási 10, Reykjavík, Jóni Eiríkssyni, kt. 290652-2359, Njálsgötu 2, Reykjavík, og Guðlaugi Þórðarsyni, kt. 221151-3059, Sigtúni 23, Reykjavík, með stefnu sem birt var 15. mars 2001. Dómkröfur stefnanda eru að viðurkenndur verði með dómi eignarréttur stefnanda á rishæð fasteignarinnar Mjölnisholt 4, Reykjavík, og réttur til yfirbyggingar ásamt öllu sem fylgir og fylgja ber. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefndu að mati dómsins. Dómkröfur stefndu eru að kröfum stefnanda verði hafnað. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins. Aðdragandi þessa máls er að með afsali 8. mars 1979 eignaðist stefnandi þriggja herbergja íbúð á neðri hæð í húsinu nr. 4 við Mjölnisholt í Reykjavík. Segir í afsalinu að eignarhlutinn sé 50% af fasteigninni nr. 4 við Mjölnisholt. Þá eignaðist stefnandi þriggja herbergja íbúð á efri hæð í sama húsi með afsali 24. október 1985. Segir í afsalinu að eignarhlutinn teljist vera 50% allrar fasteignarinnar nr. 4 við Mjölnisholt í Reykjavík. Stefnandi sótti um leyfi til byggingarfulltrúa Reykjavíkurborgar um að fá að bæta við húsið - fá heimild til að „hækka þak með kvistum (byggja herberb. í þakrými) úr steinsteypu." Umsóknin var samþykkt með ákveðnum athugsemdum 7. apríl 1989. Þann 25. júlí 1991 sótti stefnandi aftur um byggingarleyfi. Ekki er að sjá af gögnum málsins, hvernig umsóknin var þá afgreidd af byggingarfulltrúa. Með tveimur kaupsamningum 30. júlí 1990 keyptu synir stefnanda, Indriði og Albert, hvor sína hæð í húsinu. Í báðum kaupsamningum segir að ris eignarinnar og yfirbyggingarréttur sé undanskilinn og verði áfram óskoruð eign seljanda. Kaupsamningarnir voru færðir í þinglýsingabók 20. september 1990 án athugsemda. Efri hæð hússins var seld nauðungarsölu 10. maí 1994 og afsalað til Húsnæðis-stofnunar ríkisins 31. október 1994. Neðri hæð hússins var seld nauðungarsölu 14. nóvember 1995 og afsalað til Húsnæðisstofnunar ríkisins 19. desember 1995. Húsnæðisstofnun ríkisins seldi 28. apríl 1998 stefndu, Hafliða Bárði Harðarsyni, Jóni Eiríkssyni og Guðlaugi Þórðarsyni. Afsalað er til þeirra svo sem skjalfest er: Allri húseigninni nr. 4 við Mjölnisholt í Reykjavík (að undanskildum byggingarrétti) ásamt öllu sem fylgir og fylgja ber að engu undanskildu þ.m.t. tilheyrandi lóðarréttindum. Lóðin: 184 fm eignarlóð. Yfirlýsing vegna riss og yfirbyggingarréttar frá Alberti Péturssyni sjá skjal A-19182/90. Afsalið var fært í þinglýsingabók með athugsemd um að ekki væri tekin afstaða til réttinda varðandi ris og yfirbyggingarrétt, þar sem þeim hefði ekki verið þinglýst og væru þar af leiðandi ekki til í þinglýsingabókum. Með bréfi 28. júlí 1998 til sýslumannsins í Reykjavík krafðist stefnandi að hann yrði skráður í þinglýsingabók sem eigandi að risi hússins og eigandi svokallaðs yfirbyggingarréttar. Á grundvelli þess að skortur væri á þinglýstri eignaskiptayfirlýsingu - ekkert væri getið um risið né yfirbyggingarréttindi í þinglýsingabókum um húseignina að Mjölnisholti 4 - hafnaði sýslumaður (þinglýsingarstjóri) kröfu stefnanda með bréfi 15. september 1998. Stefnandi skaut málinu til héraðsdóms. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 20. janúar 1999 var úrlausn þinglýsingarstjórans staðfest. Byggt var m.a. á því að húseignin hefði öll verið seld nauðungarsölu á árunum 1994 og 1995. Uppboðsheimildirnar hefðu m.a. verið veðskjöl, er hvílt hefðu á öllu húsinu, þar með töldu risi og yfirbyggingarrétti. Stefnandi skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. febrúar 1999 og með dómi Hæstaréttar 19. febrúar 1999 var hinn kærði úrskurður staðfestur. Í forsendum úrskurðar Hæstaréttar segir: Í málinu er ekki fram komið að sóknaraðili hafi nýtt sér úrræði 27. gr. þinglýsingalaga til þess að leitast við að fá leiðrétt ætluð mistök þinglýsingarstjóra við þinglýsingu framangreindra kaupsamninga. Þess í stað krafðist sóknaraðili þess fyrir þinglýsingarstjóra að hann yrði skráður eigandi rissins í þinglýsingabók. Eignarréttur sóknaraðila að umræddu risi verður ekki ótvírætt leiddur af ákvæðum í kaupsamningunum, sem þinglýst var 1990, en hann styður kröfu sína um þinglýsingu ekki við önnur skjöl. Þá getur úrlausn um eignarrétt sóknaraðila jafnframt verið háð atvikum, sem síðar hafa gerst, en ekki er unnt að leysa úr um afleiðingar þeirra í máli, sem rekið er samkvæmt 3. gr. þinglýsingalaga. Þegar af þessari ástæðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest. Stefnandi byggir á því að hann sé og hafi verið eigandi riss að Mjölnisholti 4, Reykjavík ásamt byggingarrétti sem risinu hafi fylgt. Er hann seldi íbúðir hússins á efri og neðri hæð hússins, tvær að tölu, hafi risið og byggingarrétturinn verið skýrt aðgreint frá því selda. Þegar Húsnæðisstofnun ríkisins keypti síðan íbúðirnar á nauðungaruppboðum hafi stofnunin ekki eignast við nauðungarsöluna betri rétt en fyrri eigendur höfðu, enda sérstaklega tekið fram í afsölum sýslumannsins í Reykjavík til húsbréfadeildar húsnæðisstofnunar, að eignunum sé afsalað með öllum sama rétti og fyrri eigendur áttu. Þegar Húsnæðisstofnun ríkisins seldi stefndu síðan húseignina að Mjölnisholti 4 þann 28. apríl 1998, hafi stofnunin ekki getað afsalað betri rétti en hún fékk við kaupin á nauðungaruppboðunum. Þá er á það bent að í afsali á dskj. nr. 18 er byggingarréttur sérstaklega undanskilinn og bent er á þinglýsta yfirlýsingu Alberts Péturssonar, sbr. dskj. nr. 8, en þar komi glögglega fram að stefnandi sé talinn eigandi riss og byggingarréttar. Stefndu geti því ekki talist grandlausir um ætlaðan eignarrétt stefnanda á risi og byggingarrétti. Þá er byggt á því að stefnandi hafi á sínum tíma verið eigandi allrar fasteignarinnar að Mjölnisholti 4. Eiganda eignar sé frjálst að ráðstafa eigninni svo sem almennar reglur um eignarrétt kveði á um. Hafi stefnandi skipt fasteigninni með því að selja ákveðna hluta hennar og standi sú skipan enn. Eignarréttur hans að risi eignarinnar auk yfirbyggingarréttar sé ótvíræður þrátt fyrir að eignaskiptalýsingu hafi ekki verið þinglýst. Réttur eiganda til að ráðstafa eignum sínum sé varinn af 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Reglur um skráningu eigna eða aðrar reglur sem að fasteignum lúta geta ekki skert rétt stefnanda til að eiga ris fasteignarinnar að Mjölnisholti 4 auk yfirbyggingarréttar. Skipti engu máli í því sambandi hvort skráning sé heimil eða möguleg eða hvort um samþykkta íbúð sé að ræða eða ekki svo eitthvað sé nefnt. Eignarrétturinn sé friðhelgur og geti eigandi ráðstafað eigum sínum að vild, þ. á m. skipt út og selt hluta en haldið eftir öðrum hluta. Þetta hafi stefnandi gert og sú staðreynd að hann náði ekki að þinglýsa eignaskiptayfirlýsingu áður en hluti eignarinnar var seldur nauðungarsölu og varð því ókleift að þinglýsa eignarheimild sinni, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands frá árinu 1999 bls. 744, geti ekki svipt stefnanda friðhelgum beinum eignarrétti hans á risi og byggingarrétti að fasteigninni Mjölnisholt 4, Reykjavík. Þá mótmælir stefnandi þeirri staðhæfingu af hálfu stefndu að skráning í þinglýsingabókum og reglur fjöleignahúsalaga ráði alfarið hver eigi hlut í fasteign. Benda megi á að alþekkt sé í íslenskum rétti, m.a. á sviði sifjaréttar, að skráning í þinglýsingabókum sé látin víkja fyrir raunverulegum eignarrétti sé sýnt fram á hann. Af hálfu stefndu er byggt á því að lög geri ráð fyrir skiptayfirlýsingu um fjölbýlishús þar sem m.a. sé greint frá hvar hver íbúð er staðsett í húsinu, stærð hennar og hlutfallslegri stærð hverrar íbúðar af fjölbýlishúsinu eða fjöleignarhúsinu öllu. Þá geri lög ráð fyrir að allar fasteignir séu skráðar með ákveðnum hætti. Bannað sé að skipta húseign í sjálfstæðar einingar nema hver hluti um sig fullnægi ákvæðum byggingareglugerðar og annarra samþykkta og reglugerða enda komi til samþykki bygginganefndar og sveitarstjórnar. Áskilið sé að vottorð byggingafulltrúa þurfi að liggja fyrir áður en heimilt sé að þinglýsa gögnum um slíka skiptingu. Við sölu húseignarinnar til sona sinna hafi stefnandi ekki farið að fyrirmælum laga um gerð skiptayfirlýsingar eins og nauðsynlegt var. Hafi því sá hluti eignarinnar sem deilt er um aldrei orðið sérstök fasteign samkvæmt lögum. Þá er byggt á því að sjálfstæður hluti fasteignar hafi ekki stofnast í fjölbýlishúsinu Mjölnisholti 4, þegar stefnandi gerði kaupsamning við syni sína á árinu 1990. Ekki hafi verið lögð fram gögn um hið aðskilda rými, stærð þess, hlutfall þess í sameign eða hversu mikið það rýrði áður skráða hluta fasteignar í húsinu, aðgengi um sameignarhluta o.s.frv. Ekki sé hægt að stofna sérstaka fasteign í þakrýminu. Í dómi Hæstaréttar frá 19. febrúar 1999 komi fram að eignarréttur stefnanda að umræddu risi verði ekki ótvírætt leiddur af ákvæðum í kaupsamn-ingunum, sem þinglýst var 1990. Þannig sé búið að taka á því að stefnandi geti ekki byggt eignarrétt sinn á þeim kaupsamningum. Vísað er til þess að báðar íbúðir hússins voru seldar nauðungarsölu vegna vanskila á greiðslu afborgana lána. Nauðungarsalan hafi farið fram áður en afsali til sona stefnanda var þinglýst. Húseignin hafi öll verið seld nauðungarsölu á árunum 1994 og 1995 og uppboðsheimildin verið veðskuldir sem hvíldu á öllu húsinu, þar með töldu risi og byggingarrétti. Af þinglýsingabókum og kaupsamningum megi ráða að Byggingarsjóður ríkisins var eigandi tveggja veðskulda; annars vegar frá 2. október 1978 með fyrsta veðrétti, þinglýst 24. janúar 1979, og hins vegar skuld frá 7. nóvember 1985 með fyrsta veðrétti, þinglýst 15. nóvember 1985. Veðandlagið sé samkvæmt þinglýsingabókum öll fasteignin að Mjölnisholti 4. Þá er reist á því að umdeildum byggingarrétti stefnanda til að bæta við húsið að Mjölnisholti 4 verður ekki jafnað til eignarréttar. Um sé að ræða leyfi frá 7. apríl 1989 til að hækka þak með kvistum en leyfið hafi fallið úr gildi 12 mánuðum síðar þar sem framkvæmdir voru þá ekki hafnar. Byggingarréttur stefnanda sé ekki lengur fyrir hendi og geti auk þess ekki, einn og sér, staðið sem grundvöllur eignarréttar að fasteign. Aðeins stefndu, sem eigendum allrar eignarinnar Mjölnisholts 4, sé heimilt að breyta eigninni, s.s með því að hækka þak með kvistum, en bygging ofan á eða við fjölbýlishús sé háð samþykki allra eigenda hússins samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 59/1976 nema gert hafi verið ráð fyrir henni í upphafi á samþykktri teikningu, sbr. ákvæði 28. gr. núgildandi laga um fjöleignarhús nr. 26/1994. Af hálfu stefndu er talið að friðhelgi eignarréttar stefnanda hafi ekki verið brotið svo sem stefnandi heldur fram. Stefnandi hafi lagt eign sína fram sem veðandlag. Gengið hafi verið að veðinu öllu að engu undanskildu. Lagaákvæði, sem mæla almennt fyrir um hvernig fara skuli með eignarrétt, séu í fullu samræmi við 72. gr. stjórnarskrárinnar. Falli þar undir ákvæði sem mæla fyrir um að þinglýsa verði breytingum á eignarskiptingu í fjölbýlishúsum, hvaða eignir séu hæfar til að teljast sérstakar fasteignir o.s.frv. Stefnandi hafi ekki farið að skýrum fyrirmælum laga og ekki stutt kröfur sínar neinum viðhlítandi gögnum. Niðurstaða: Fallist er á með stefndum að hafna beri kröfu stefnanda um að honum verði dæmdur réttur til yfirbyggingar í risi fasteignarinnar að Mjölnisholti 4 í Reykjavík. Réttur til slíkrar byggingar er bundinn leyfi stjórnar skipulags- og byggingamála og sá, sem óskar eftir byggingarleyfi, verður að senda um það skriflega umsókn til hlutaðeigandi byggingarnefndar ásamt nauðsynlegum hönnunargögnum og skilríkjum, þar með talið samþykki meðeigenda ef um sameign er að ræða, sbr. 4. mgr. 43. gr. laga nr. 73/1997. Lög um sameign fjölbýlishúsa nr. 19/1959 voru sett og öðluðust gildi 24. apríl 1959. Þar segir í 1. gr. að fjölbýlishús teljast í lögum þessum hvert það hús, sem í eru tvær eða fleiri íbúðir, en íbúð sé hvert það herbergi, sem eldhús fylgi. Í II. kafla laganna er greint frá því að gera skuli skiptasamning um öll fjölbýlishús, sem fleiri en einn eigandi er að, og í skiptasamningi skuli greina, svo að ekki verði um villst, um skiptingu sameignarinnar, svo sem þar er nánar greint frá. Með lögum um fjölbýlishús nr. 59/1976, er öðluðust gildi 31. maí 1976, voru lög nr. 19/1959 felld úr gildi. Ákvæði 1. gr. laga nr. 59/1976 er samhljóða 1. gr. laga nr. 19/1959. Í II. kafla laganna er greint frá því hvernig fara skuli um skiptingu eignarráða. Þar segir m.a. að gera skuli skiptayfirlýsingu um öll fjölbýlishús, enda liggi ekki fyrir þinglýstur skiptasamningur, skiptayfirlýsingu skuli þinglýst og eignayfirfærsla fjölbýlishúss eða hluta þess verði ekki þinglýst án þess að skiptayfirlýsing liggi fyrir. Í 4. gr. laganna segir með ítarlegum hætti hvað greina skuli í skiptayfirlýsingu. Í 7. gr. segir að sérhver íbúð í fjölbýlishúsi teljist ásamt því, er henni fylgir sérstaklega, og eignarhluta sínum í sameign sérstök fasteign, enda sé fullnægt skilyrðum laga um skráningu og mat fasteigna. Af lögum nr. 59/1976 og nú af lögum um fjöleignarhús nr. 26/1994 verður ekki annað ráðið en hluta úr fjölbýlis eða fjöleignarhúsi verði ekki ráðstafað sjálfstætt svo gilt sé nema farið sé eftir þeim reglum sem lögin setja. Að lögum er ekki heimilt að gera þakrými, svo sem hér um ræðir, að sérstakri fasteign. Og er það ekki brot á friðhelgi, sem eignarréttinum er veitt með 72. gr. stjórnarskrárinnar, enda er réttur löggjafans til að setja eignarréttindum almenn og reglubundinn mörk vafalaus. Verður því fallist á kröfu stefndu um að hafna beri kröfu stefnanda um viðurkenningu eignarréttar stefnanda á rishæð fasteignarinnar að Mjölnisholti 4 í Reykjavík. Rétt er að stefnandi greiði stefndum 100.000 krónur alls í málskostnað. Páll Þorsteinsson héraðsdómari kveður upp dóminn. DÓMSORÐ: Kröfu stefnanda, Péturs Hanssonar, að viðurkenndur verði með dómi eignarréttur hans á rishæð fasteignarinnar Mjölnisholti 4, Reykjavík, og réttur til yfirbyggingar ásamt öllu sem fylgir og fylgja ber, er hafnað. Stefnandi greiði stefndu, Hafliða Bárði Harðarsyni, Jóni Eiríkssyni og Guðlaugi Þórðarsyni, í einu lagi 100.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 442/2014
Líkamsárás Skilorð Sekt Ölvunarakstur Svipting ökuréttar Blóðsýni
X var sakfelldur fyrir líkamsárás gegn A með því að hafa ráðist að A og slegið hana, tekið höndum um háls hennar og sest klofvega ofan á brjóstkassa hennar með þeim afleiðingum að hún hlaut eymsli, marbletti, bólgur og sár víðsvegar um líkamann. Var háttsemin talin varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá var X fundinn sekur um að hafa ekið bifreið ófær um að stjórna henni örugglega vegna neyslu ávana- og fíkniefna og brot gegn áfengislögum með því að hafa haft í vörslum sínum heimabrugg. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til þess að árásin var tilefnislaus og hrottafengin og að A var sambýliskona X, en árásin hafði verið gerð við heimili þeirra og A ítrekað reynt að komast undan. Þá voru brot X tekin upp sem hegningarauki við sektargerð sem hann hafði hlotið vegna fyrri brots gegn áfengislögum. Vegna dráttar á meðferð málsins var refsing X á hinn bóginn ákveðin skilorðsbundið fangelsi í 3 mánuði. Þá var hann sviptur ökurétti í 18 mánuði og gert að greiða 160.000 króna sekt.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma Helgi I. Jónsson hæstaréttardómari og Ingveldur Einarsdóttir og Karl Axelsson settir hæstaréttardómarar. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 20. júní 2014 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd og svipting ökuréttar staðfest. Ákærði krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi, en til vara sýknu. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing verði milduð. I Mál þetta var höfðað með tveimur ákærum, útgefnum 2. september 2013 og 24. sama mánaðar. Ákæra 2. september 2013 var gefin út af lögreglustjóranum í Borgarnesi, en háttsemi ákærða er þar heimfærð undir 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Af hálfu ákærða var krafist frávísunar málsins á þeim grunni að ríkissaksóknara hefði borið að fara með mál þetta. Samkvæmt d. lið 3. mgr. og 5. mgr. VII. bráðabirgðaákvæðis laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála með síðari breytingum er lögreglustjóri bær að lögum til að höfða sakamál sem meðal annars varðar brot gegn 217. gr. og 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Þegar af þeirri ástæðu verður frávísunarkröfu ákærða hafnað. II Samkvæmt frumskýrslu lögreglunnar í Borgarnesi barst henni 6. september 2011 beiðni B um aðstoð vegna ætlaðrar líkamsárásar á brotaþola, A, sambúðarkonu ákærða, en hún er systir B. Er lögregla kom á vettvang hittist brotaþoli þar fyrir ásamt bræðrum sínum, B og C. Höfðu þau komið sér fyrir í bifreið C, en ákærði var inni í íbúðarhúsi. Samkvæmt skýrslu lögreglu var rætt stuttlega við brotaþola á vettvangi og tjáði hún lögreglu að ákærði og hún hefðu slegist. Hann hafi meðal annars sest klofvega ofan á sig, þar sem hún lá í jörðinni og tekið hana kverkataki. Kvað hún að sér hafi fundist sem hún væri að kafna, en hún hafi náð að taka grjóthnullung og slá ákærða í höfuðið. Við það hafi hún losnað úr greipum hans. Kvaðst brotaþoli ætla að leggja fram kæru á hendur ákærða. Í skýrslunni kemur fram að ákærði hafi verið mjög ölvaður, en hann hafi sagt brotaþola hafa lamið sig og neitað að hafa lagt hendur á hana. Á enni hans voru áverkar sem blæddi úr. Bræður brotaþola óku henni á heilsugæslustöð til aðhlynningar, þar sem teknar voru myndir af áverkum hennar. Á brotaþola voru margvíslegir áverkar víðs vegar um líkamann sem lýst er í áverkavottorði D læknis. Þar segir að brotaþoli hafi verið skoðuð ,,eftir að sambýlismaður hennar réðist á hana.“ Um áverka segir að þeir séu kúla á hnakka og fleiður, tvær stórar kúlur á enni, mikil bólga á vinstra augnloki og vinstri kinn, þreifieymsli á neðri brún ,,orbita“ vinstra megin og yfir kjálkaliðum beggja vegna. Marblettir eftir fingur séu á hálsi, þrír hægra megin og tveir minni vinstra megin og mikil eymsli séu við þreifingu yfir barka. Mar sé hægra megin á bringu neðan við mitt viðbein. Mar og fleiður sé á báðum herðablöðum og mar eftir fingur á báðum upphandleggjum. Sár og fleiður séu á hægri olnboga, fleiður á höndum og blæðing í vöðva í hægri hnésbót. Brotaþoli kom á lögreglustöðina á Akranesi degi síðar, þar sem hún kærði ákærða fyrir árásina og krafðist þess að honum yrði refsað. Henni var ekki bent á að hún gæti skorast undan því að gefa skýrslu um atvik vegna tengsla við ákærða samkvæmt 2. mgr. 65. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 2. mgr. 117. gr. sömu laga. Lýsti hún atvikum þar í samræmi við frumskýrslu lögreglu. Hún kom á lögreglustöð tveimur dögum síðar og dró kæru sína á hendur ákærða til baka, án skýringa. Fyrir dómi kannaðist hún við að hafa farið til lögreglu og gefið skýrslu um atvik þau sem ákæra á rót að rekja til. Hún kvaðst hins vegar ekki muna ,,almennilega“ eftir atburðum og hafi ítrekað reynt að draga kæru á hendur ákærða til baka. C skýrði svo frá hjá lögreglu að brotaþoli hafi beðið sig um aðstoð umræddan dag og hafi hann ekið að heimili hennar að [...] í [...] ásamt bróður sínum B. Nálægt næsta bæ við [...] hafi hann séð brotaþola á gangi. Hún hafi tjáð sér að ákærði hefði dregið hana út úr bifreið, skellt henni í jörðina og tekið hana kverkataki. Fyrir dómi kvað vitnið að þeir bræður hafi farið að sækja brotaþola á heimili hennar eftir að hún hafi beðið þá um hjálp. Þeir hafi tekið hana upp í bifreið og hún verið öll lemstruð og ,,sjúskuð.“ Hún hafi tjáð þeim að ákærði hefði lamið sig og reynt að kyrkja sig, en hún náð að slá hann með steini og þá losnað úr greipum hans. B kvaðst í skýrslu sinni hjá lögreglu hafa farið með C, bróður sínum, að ná í systur sína umræddan dag. Hann kvað brotaþola hafa skolfið eins og hríslu, hún hafi verið berfætt og bersýnilega flúið að heiman í miklum flýti. Hún hafi tjáð sér að ákærði hafi lamið hana ítrekað og tekið um háls henni og reynt að kyrkja hana. Hafi brotaþoli sagt að sér hafi fundist sem hún væri að kafna. Fyrir dómi bar vitnið að brotaþoli hafi tjáð sér að hún hafi þurft að slá til ákærða til að losa um tök hans. Brotaþoli hafi tjáð sér að ákærði hefði reynt að kyrkja hana og það hefðu verið ummerki um það á hálsi hennar. Ákærði var yfirheyrður hjá lögreglu 20. ágúst 2012. Hann kvaðst ekki vilja tjá sig um málið og neitaði að svara spurningum. Fyrir dómi kvað ákærði að hann og brotaþoli hafi slegist umræddan dag og bæði fengið áverka í þeim slagsmálum. Hann sagðist ekki rengja áverka þá sem lýst er í ákæru og að brotaþoli hafi fengið þá af hans völdum. Kvaðst hann ,,iðrast allavega mjög mikið ... ég er búinn að biðja hana endalaust fyrirgefningar.“ Þórður Sigurðsson lögreglumaður kvaðst hafa fengið beiðni um lögregluaðstoð frá B, bróður brotaþola. Er lögregla kom á vettvang hafi brotaþoli verið komin inn í bifreið til bræðra sinna, en hún hafi verið „auðsjáanlega mjög lemstruð ... og aum.“ Sigurkarl Gústafsson lögreglumaður kvaðst hafa farið á vettvang. Þegar þangað var komið hafi brotaþoli verið komin upp í bifreið til bræðra sinna og hafi verið á henni ,,smá áverkar“. Bræður hennar hafi ekið henni á slysadeild. Hafi hann rætt við hana þar og hún tjáð sér að hún og ákærði hefðu verið að slást og ákærði meðal annars skellt henni niður í jörðina og setið ofan á henni og ,,verið að kyrkja hana“, en hún hafi náð að slá hann með grjóti. III Brotaþoli kom sjálfviljug á lögreglustöð daginn eftir að ætluð líkamsárás átti sér stað og kærði ákærða fyrir líkamsárás. Við skýrslutöku af henni sama dag var þess ekki gætt að benda henni á að hún gæti skorast undan því að tjá sig um atriði sem gætu falið í sér refsiverða háttsemi ákærða. Eins og rakið hefur verið báru bræður brotaþola fyrir lögreglu og dómi að á vettvangi hefði hún lýst því fyrir þeim að ákærði hafi slegið sig ítrekað og tekið hálstaki svo henni lá við köfnun. Á sama veg bar annar þeirra lögreglumanna sem komu á vettvang og ræddi við brotaþola. Áverkar á brotaþola sem lýst er í vottorði læknis samrýmast frásögn framangreindra vitna, en einnig framburði ákærða fyrir dómi sem kvaðst ekki rengja þá áverka sem á henni voru og í ákæru greinir. Brotaþoli tjáði sig ekki um háttsemi ákærða fyrir dómi og kvaðst ítrekað hafa óskað eftir því að draga kæru sína til baka. Jafnvel þótt skýrslugjöf brotaþola hjá lögreglu hafi, eins og fyrr er rakið, verið í andstöðu við 2. mgr. 65. gr., sbr. 2. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 og sé því ófullnægjandi sönnun um sekt ákærða, fær frásögn hennar stoð í framburði ákærða fyrir dómi, skýrslugjöf bræðra brotaþola fyrir lögreglu og fyrir dómi, framburði annars þeirra lögreglumanna sem á vettvang komu og vottorði læknis um áverka brotaþola. Að öllu þessu virtu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sannað sé að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru greinir. Í ákæru er afleiðingum árásar ákærða lýst sem kúlum á líkama brotaþola, fleiðri, bólgu, eymslum, sári, marblettum, þar á meðal marblettum eftir fingur beggja megin á hálsi, og blæðingu í vöðva í hægri hnésbót. Því er ekki lýst að brotaþola hafi legið við köfnun er ákærði tók höndum um háls hennar. Þegar litið er til þeirra afleiðinga árásar ákærða, sem lýst er í ákæru, verður háttsemi hans heimfærð undir 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt 2. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga skal mál ekki höfðað út af broti samkvæmt 1. mgr. greinarinnar nema almenningshagsmunir krefjist þess. Brot ákærða var í ákæru heimfært undir 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga og fólst í því mati að brotið væri þess eðlis að uppfyllt væru skilyrði þess ákvæðis til útgáfu ákæru. Ekki eru efni til að hrófla við mati á því að tilefni væri til ákæru þótt brotið hafi verið heimfært undir 217. gr. laganna. Fyrningarfrestur var rofinn með yfirheyrslu ákærða hjá lögreglu 20. ágúst 2012, en brotið var sem fyrr segir framið 6. september 2011. Var sök hans því ekki fyrnd 2. september 2013 þegar málið var höfðað, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga og 1. og 4. mgr. 82. gr. sömu laga. IV Með ákæru 24. september 2013 var ákærða gefið að sök að hafa ekið bifreið 29. júní sama ár undir áhrifum áfengis og ófær um að stjórna henni örugglega vegna neyslu ávana- og fíkniefna. Þá var hann einnig ákærður fyrir brot gegn áfengislögum. Ákærði játaði þá háttsemi sem greinir í ákæru við þingfestingu málsins, en dró játninguna til baka við aðalmeðferð málsins. Afturhvarf hans frá játningu byggðist á því að hann drægi í efa niðurstöðu rannsóknar á magni áfengis og fíkniefna í blóði, þar sem læknanemi hafi dregið úr honum blóð, en ekki læknir. Samkvæmt 3. mgr. 47. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 annast læknir, hjúkrunarfræðingur eða lífeindafræðingur töku blóðsýnis þegar grunur leikur á að ökumaður hafi ekið undir áhrifum áfengis eða fíkniefna. Af gögnum málsins verður ráðið að læknaneminn sem tók blóðsýni úr ákærða var til þess bær þar sem hann var með tímabundið lækningaleyfi á þeim tíma er blóðsýnið var tekið. Verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða samkvæmt ákærunni svo og heimfærsla brotsins til refsiákvæða. Þá verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um brot ákærða gegn áfengislögum nr. 75/1998 og heimfærsla þess brots til refsiákvæða. V Samkvæmt sakavottorði ákærða var honum gerð 50.000 króna sekt vegna brota gegn áfengislögum með dómi 24. október 2011. Er brot ákærða samkvæmt ákæru 2. september 2013 því hegningarauki við þá sektargerð, en sakaferill ákærða hefur að öðru leyti ekki áhrif á ákvörðun refsingar. Verður refsing ákærða ákveðin með hliðsjón af 77. og 78. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun hennar verður horft til þess að fyrrgreind líkamsárás var algjörlega tilefnislaus og hrottafengin og hlaut brotaþoli áverka víðs vegar um líkamann af völdum hennar. Er háttsemin sérstaklega vítaverð þegar litið er til þess að brotaþoli er sambúðarkona ákærða og árásin var gerð á og við heimili þeirra, þar sem ákærði veittist ítrekað að henni, þrátt fyrir tilraunir hennar til að komast undan honum. Samkvæmt þessu og með hliðsjón af 1., 2. og 3. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, sbr. og 3. mgr. sömu greinar, verður ákvörðun hins áfrýjaða dóms um fangelsisrefsingu ákærða staðfest. Þá verður ákvæði dómsins um sektarrefsingu ákærða staðfest. Eins og að framan er rakið kom lögregla á vettvang 6. september 2011 er óskað var eftir aðstoð vegna árásar ákærða á sambúðarkonu sína. Hún lagði fram kæru á hendur honum næsta dag og var skipaður réttargæslumaður 31. október 2011. Ákærði var fyrst yfirheyrður hjá lögreglu tæpu ári síðar, 20. ágúst 2012, og ákæra á hendur honum gefin út 2. september 2013. Voru þá liðin um tvö ár frá því að atvik áttu sér stað. Málið var þingfest 17. október 2013, en frestað ótiltekið og aðalmeðferð háð í því sjö mánuðum síðar. Hefur engin haldbær skýring verið gefin á þessum drætti á meðferð málsins og brýtur hún í bága við 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 og meginreglu 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár. Vegna þessa dráttar á málsmeðferðinni verður refsing ákærða skilorðsbundin eins og kveðið er á um í héraðsdómi. Ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar ákærða frá birtingu dómsins 27. maí 2014 og sakarkostnað verða staðfest. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talda þóknun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti, svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 401.933 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur. Dómur Héraðsdóms Vesturlands 20. maí 2014. Mál þetta, sem dómtekið var 16. maí sl. er höfðað af lögreglustjóranum í Borgarnesi á hendur X kt. [ ],[ ],[ ]. I Með ákæru útgefinni 2. september 2013 „fyrir líkamsmeiðingar, með því að hafa þriðjudaginn 6. september 2011, staddur á heimili sínu að [ ],[ ], ráðist á A kt. [ ], eftir deilur þeirra á milli, fyrst, er hún sat bílstjóramegin inni í bíl og ætlaði að aka á brott, tekið um háls hennar og ýtt höfði hennar niður yfir í farþegasæti bifreiðarinnar, síðan, inni í húsinu, ráðist hana, skellt henni í gólfið og velt sófaborði á hans, og slegið hana, og síðan, er hún hafði flúið út úr húsinu, elt hana, skellt henni í jörðina og sest klofvega ofan á brjóskassa hennar og tekið höndum um háls hennar, með þeim afleiðingum að A fékk kúlu á hnakka og fleiður, tvær stórar kúlur á enni, bólgu við vinstra augnlok og vinstri kinn, þreifieymsli á neðri brún „orbita" [augntóftarsvæði] vinstra megin og yfir kjálkaliðum beggja vegna, marbletti eftir fingur á hálsi (þrjá hægra megin og tvo vinstra megin), mar hægra megin á bringu neðan við mitt viðbein, mar og fleiður á báðum herðablöðum, mar eftir fingur á upphandlegg (einn á hægri upphandlegg og tvo á vinstri upphandlegg), sér á hægri olnboga og fleiður, fleiður höndum, og blæðingu í vöðva í hægri hnésbót. Telst þetta varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu alls sakarkostnaðar.“ Tildrög máls þessa eru þau að þriðjudaginn 6. september 2013 tilkynnti B lögreglunni í Borgarnesi að hann ásamt bróður sínum væri á leið að [ ] í [ ]og kvað ákærða hafa lamið systur þeirra, brotaþola í máli þessu. Er lögreglumenn komu á vettvang var brotaþoli, sem sat inni í bíl bróður síns C, sjáanlega lemstruð og ötuð blóði. Hafi hún sagt að blóðið væri ekki úr sér. Ákærði hafði lokað sig inni í íbúðarhúsinu að [ ] og vildi engum hleypa inn og var æstur og ölvaður. Bræður brotaþola fluttu hana á heilsugæsluna í Borgarnesi en eftir það kom ákærði út og vildi tala við lögreglumennina og bauð þeim inn. Hann hafi ekki verið viss um hvað hefði gerst. Hafi hann verið óstöðugur og þvoglumæltur og neitaði því að hafa lagt hendur á brotaþola. Hún hefði verið að lemja hann og benti á sár á enni sér sem blæddi úr. Hafi brotaþoli slegið höfði hans í glerborð inni í stofunni og hafi það brotnað við það. Hann teldi enga áverka vera á brotaþola en hann hefði ekki gert henni neitt. Tekin var mynd af sárum ákærða og stofunni. Lögreglumennirnir fóru síðan á heilsugæsluna í Borgarnesi og ræddi þar við brotaþola sem sagði þau ákærða hafa slegist og meðal annars hefði ákærði setið klofvega á henni og haldið um kverkar henni en hún náð að berja hann með grjóti í höfðið og hafi hún losnað við það. Hún hafi reynt að komast að næsta bæ en ákærði elt hana uns bræður hennar hafi komið henni til hjálpar. Hún hafi verið með sjáanleg för á hálsi og mjög bólgin í andliti og að sögn læknis hefði líklega blætt inn á lið við hnésbót. Kvaðst hún kæra þetta. Í skýrslu hjá lögreglu 7. september 2011 sagði brotaþoli að hún hefði sótt bróður sinn á Keflavíkurflugvöll. Á leiðinni til baka hefði ákærði hringt í hana og haf hann verið drukkinn og frekar dónalegur við hana í símann. B hefði heyrt samtal þeirra og sagt að ákærði bæri enga virðingu fyrir henni. Hún hafi ekið B heim til C brls hennar að opna l opna hurðina u ki bera virðingu fyrir sóður þeirra og síðan heim til sín að [ ]. Ákærði hafi verið mikið drukkinn og mjög æstur og haft við orð að hún væri ekki eins og hún ætti að sér að vera og spurt hvort hún vildi segja eitthvað við hann. Hún hefði sagt að henni fyndist hann ekki bera virðingu fyrir sér. Ákærði hefði þá orðið mjög reiður og brotið glerplötu í sófaborði í stofunni. Hún hafi forðað sér út með hundana, sett þá inni í bílinn og ætlað að aka á brott. Ákærði hefði elt hana út og skipað henni að opna hurðina á bílnum en hún ekki þorað því fyrr en hann hafi gert sig líklegan til að brjóta bílrúðuna. Ákærði hafi þá gripið um háls hennar og ýtt henni niður í farþegasætið yfir miðjustokkinn í bílnum, tekið bíllyklana og farið inn í húsið. Hafi hann verið mjög æstur og öskrað á hana hvað eftir annað að koma sér inn með hundana. Hún hafi gert það að lokum. Þegar inn var komið hafi ákærði ráðist á hana og hvolft sófaborðinu yfir hana og lagst ofan á borðið og hana og kýlt hana nokkrum sinnum í gegnum grind sem hefði haldið borðplötunni. Hann hafi síðan sleppt henni og hún hlaupið út, berfætt. Ákærði hafi elt hana og skellt niður í jörðina og sest klofvega ofan á hana með hnén á handleggjum hennar. Hann hafi tekið um kverkar henni og hert að þannig að henni lá við köfnun en henni hafi tekist að losa annan handlegg sinn og ná taki á steini sem hún hafi slegið hann með í höfuð eða andlit. Honum hefði strax farið að blæða og hún grátbeðið hann um að sleppa sér sem hann hafi að lokum gert. Hún hafi hlaupið af stað að næsta bæ en ákærði hafi elt hana á mótorhjóli. Bróðir hennar C hafi komið akandi og hafi hún farið inn í bíl hans og þau farið að [ ] og hún sótt dót sem hún hafi átt, símann sinn og fleira. B hafi sótt dót sem hún hafi átt í bíl ákærða. Ákærði hefði er hann kom að farið að æsa sig við B yfir þessu en B snúið hann niður og haldið honum en ákærði verið mjög æstur og hrækt á B. Þegar þarna var komið hefði lögreglan rennt að bænum og þau þá skömmu síðar farið í burtu og hún farið til skoðunar á heilsugæsluna í Borgarnesi. Hún hefði farið suður til Reykjavíkur í röntgenmyndatöku því læknirinn hafi óttast að hún hefði kinnbeinsbrotnað við árásina, eða flísast úr beini undir öðru auga hennar. Sagði A að teknar hefðu verið myndir af áverkum hennar á heilsugæslustöðinni í Borgarnesi en hún væri með áverka á andliti, hálsi, handleggjum baki og fótlegum eftir árásir ákærða. Óskaði A eftir því að henni yrði tilnefndur réttargæslumaður sem myndi gæta hagsmuna hennar í Kvaðst hún einnig kæra X fyrir árásina og krefjast þess að honum yrði refsað fyrir verknaðinn. Hinn 9. september 2011 kom brotaþoli á lögreglustöðina í Borgarnesi og kvaðst vera mætt til þess að draga kæru sína á hendur ákærða fyrir líkamsárás til baka. Hún greindi engar ástæður fyrir þessari ákvörðun sinni. Með bréfi dagsettu 7. október óskaði lögreglustjórinn í Borgarnesi að embætti ríkissaksóknara legði mat á það hvort ákvæði 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 kæmi til álíta hvað varðaði þær aðferðir sem ákærði hafi beitt. Þá var óskað eftir áliti/fyrirmælum embættisins hvernig túlka skyldi 2. mgr. 217. gr. teldist tilvikið heyra undir 217. gr. og hvaða þýðingu lokamálsliður 2. mgr. 218. gr. b hefði í málum sem þessum. Í svari ríkissaksóknaraembættisins dagsettu 26. október 2011 kemur fram að lagt sé til grundvallar að sakarefni málsins geti varðað við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 , sbr. síðari breytingar vegna hættulegrar verknaðaraðferðar. Þá var á það bent að sá galli væri á skýrslutökum af bræðrum brotaþola og henni sjálfri að ekki hefði verið gætt ákvæða 2. mgr. 117. gr. laga um meðferð sakamála við skýrslutökurnar og skyldi úr því bætt. Að svo búnu voru skýrsla tekin að nýju af C 7. nóvember 2011 sem vísaði til fyrri skýrslu sinnar hjá lögreglu frá 28. september 2011 þar sem fram kom að Hann hefði ekið að [ ] í bifreið sinni ásamt bróður sínum, B. Á leiðinni hafi þeir séð ákærða á mótorhjóli og brotaþola á gangi á undan ákærða. Hún hafi verið blóðug en sagt vitninu að blóðið væri frá ákærða en hún hefði slegið hann með steini í höfuðið en ákærði hefði skellt henni í jörðina og tekið hana kverkataki. Í síðari skýrslu sinni kvaðst vitnið hafa miklar áhyggjur af systur sinni í sambúð hennar og sambandi við ákærða. Hún sé mjög hrædd við hann og til dæmis hafi hún flúið af heimili sínu í [ ] í tvígang heim til C en í þessum tilfellum hafi ákærði verið búinn að drekka of mikið og A orðið hrædd við hann og flúið heimilið. Í síðari skýrslu sinni hjá lögreglu frá 7. nóvember 2011 sagði B brotaþoli hafi sótt hann á Keflavíkurflugvöll fyrr um daginn. Hún hafi talað við ákærða á leiðinni í Borgarnes. Ákærði hafi greinilega verið undir áhrifum áfengis og verið með eitthvað „dónatal“. Vitnið kvaðst hafa sagt við brotaþola að sér fyndist sem ákærði kæmi illa fram við hana. Brotaþoli hafi svo farið heim til sín að [ ]. Stuttu síðar hafi ákærði hringt í vitnið B og taldi vitnið að brotaþoli hefði verið að ræða við ákærða um hvernig ákærði kæmi fram við hana. Hafi ákærði ekki verið sáttur við afskipti vitnisins. Ákærði hafi greinilega verið undir áhrifum áfengis. Stuttu síðar hafi brotaþoli hringt, og spurt hvort þeir bræður geti ekki komið og sótt sig. Hún hafi þá verið úti í bíl og ákærði búinn að taka kveikjuláslykilinn af henni. Vitnið sagði að brotaþoli hafi enn hringt og nú í C og öskrað í símann og sagt að ákærði væri að draga sig út úr bílnum og svo hafi sambandið slitnað. Hafi hann þá hringt eftir aðstoð lögreglu og þeir bræður einnig hraðað sér á vettvang. Þeir hafi séð brotaþola á næsta bæ við [ ] og tekið hana þar upp í bifreiðina. Á leiðinni til læknis hafi brotaþoli lýst því hvernig ákærði hefði dregið hana út úr bifreiðinni og lamið hana ítrekað og svo tekið um háls hennar og reynt að kyrkja hana. Hafi hún sagst hafa upplifað þetta sem sitt síðasta og að henni hafi fundist eins og að hún væri að kafna, verið að missa meðvitund. Hún hafi sagst hafa náð í stein og lamið ákærða með honum til að losna og hafi það dugað til að ákærði hafi sleppt takinu af hálsi brotaþola. Hún hafi sagst hafa hlaupið í átt að næsta bæ og þeir bræður hitt hana þar fyrir. Er þeir hafi komið að brotaþola fyrst hafi hún verið í mjög miklu sjokki, hafi skolfið eins og hrísla og verið mjög hrædd. Hún hafi verið berfætt og alblóðug og greinilegt að hún hefði flúið af heimili sínu í miklum flýti. Hún hafi svo róast tiltölulega fljótt eftir að þeir bræður hafi komið henni til hjálpar. Hinn 20. ágúst 2012 mætti ákærði á lögreglustöðina í Borgarnesi og kvaðst hann ekki vilja tjá sig um málið og neitaði að svara spurningum um það hjá lögreglu. Fyrir liggur áverkavottorð d læknis þar sem segir að læknirinn hafi skoðað brotaþola 6. september 2011. Hafi brotaþoli lýst atvikum þannig að ákærði hafi tekið hana hálstaki hafi henni fundist á tímabili sem hún væri að missa meðvitund, og hafi hann endurtekið kýlt hana í andlit og höfuð. Hann hafi klemmt hægri ganglim hennar milli borðs og veggjar. Átökin hafi hafa átt sér stað bæði inni og utan dyra en hann hafi elt hana út. Brotaþola hafi verið mjög brugðið, og hafi liðið illa. Hún hafi verið alblóðug á andliti og bringu en sagt blóð vera úr sambýlismanni Áverkar hafi verið eftirtaldir: Kúla á hnakka og fleiður, 2 stórar kúlur á enni, Mikil bólga á vi augnloki og vi kinn, þreifieymsli á neðri brún orbita vi megin og yfir kjálkaliðum beggja vegna. Marblettir eftir fingur á hálsi 3 hægra megin og 2 minni vi megin, mikil eymsli við þreifingu yfir barka. Eðlileg öndun, kynging og tal. Mar hægra megin á bringu neðan við mitt viðbein. Mar og fleiður á báðum herðablóðum, mar eftir fingur 1 á hægri upphandlegg, 2 á vinstri. Sár á hægri olnboga og fleiður. Fleiður á höndum. Blæðing í vöðva í hægri hnésbót. Tölvusneiðmynd af andlitsbeinum og hálsi/barka hafi ekki sýnt beinbrot. Skýrslur ákærða og vitna fyrir dómi. Ákærði sagði að hann hafi verið fullur og leiðinlegur heima er brotaþoli kom. Hafi þau farið að rífast og það endað með áflogum. Hann sagðist muna illa eftir atvikum enda hafi hann verið illa haldinn af drykkju. Spurður um áverka á honum sjálfum kvaðst hann ekki muna hvað hefði gerst. Hann kvað þau brotaþola vera í sambúð enn í dag en þau hafi sæst. Hann kvaðst ekki rengja atvikalýsingu í ákæru. Hann kvaðst hafa son sinn hjá sér og vera edrú og hafa verið það frá því í júnílok á síðasta ári. Brotaþoli sagði að hún myndi ekki lýsingu frá því að hún gaf skýrslu sína hjá lögreglu en rengdi hana ekki. Ákærði hafi verið drukkinn og leiðinlegur og þau hafi rifist og lent í áflogum.Blætt hafi úr sári á honum eftir högg með steini. Hún hafi ekki viljað fylgja þessu máli eftir en sambúð þeirra ákærða sé nú góð. Vitnið B bróðir brotaþola sagði að hún hefði sótt hann á Keflavíkurflugvöll og þau farið til C. Hún hafi síðan ekið heim að [ ] en hringt síðar og sagt að ákærði væri fullur og hvort þeir geti sótt hana. Þeir bræður hafi komið að henni og hún hafi verið í bíl C og þau ekið að [ ] þar sem hún hafi tekið föt og fleira úr húsinu en vitnið farið í bíl ákærða og tekið dót sem brotaþoli hafi átt þar. Ákærði hafi brugðist illa við þessu en vitnið tekið hann og keyrt niður í jörðina. Skömmu seinna hafi lögregla komið á vettvang en þeir ekið með brotaþola á heilsugæsluna. Brotaþoli hafi sagt þeim að þau hefðu verið að rífast, hann hefði brotið borð og haldið henni undir því. Síðan hafi hann reynt að kyrkja hana og hún þurft að slá hann með steini en vitnið kvaðst hafa séð far eftir hendur á hálsi brotaþola. Vitnið kvað samskipti við brotaþola eftir þetta vera lítil en góð og í lagi við ákærða. Vitnið C sagði brotaþola hafa hringt hrædd og kjökrandi og beðið um hjálp. Þeir hafi hringt í lögreglu á leiðinni að [ ] til öryggis. Hún hafi verið a gangi og þeir tekið hana upp í en hún hafi verið lemstruð og sjúskuð. Þau hafi farið að [ ] til að ná í síma hennar og fleira. B og ákærði hafi átt í einhverju rifrildi yfir öllu þessu. Síðan hafi þau farið á heilsugæsluna þar sem brotaþoli var skoðuð og síðna á lögreglustöðina Brotaþoli hafi sagt að ákærði hefði verið fúll yfir því að hún hefði sótt B og að hann hefði verið að reyna að kyrkja hana þar sem hún hafi legið undir honum en hún náð í stein, slegið hann og sloppið frá honum. Vitnið Sigurkarl Gústavsson lögreglumaður sagði að er þeir Þórir Sigurðsson lögreglumaður komu á vettvang hafi brotaþoli verið í bíl C en ákærði innan dyra að [ ]. Smááverkar hafi verið á brotaþola og blóð sem hún hafi sagt að væri ekki frá henni sjálfri. Bræður hennar hafi flutt hana á heilsugæslustöðina. Ákærði hafi komið út og viljað ræða við þá og boðið þeim inn. Hann hafi ekki verið viss um hvað hefði gengið á. Hann hafi verið með sár á höfði og sagði brotaþola hafa skellt honum á glerborð í stofunni. Lögreglumennirnir hafi síðan farið á heilsugæslustöðina þar sem brotaþoli hafi sagt frá því að ákærði hafi setið ofan á henni og reynt að kyrkja hana. Vitnið Þórður Sigurðsson lögreglumaður Kvað B hafa tilkynnt um erjur í [ ] og beðið lögreglu um að koma. Ákærði hafi verið inni í húsinu en brotaþoli verið fyrir utan. Hún hafi verið blóðug en sagt að blóðið væri ekki úr henni. Bræður hennar hafi farið með hana á heilsugæsluna. Ákærði hafi verið mjög ölvaður og þvoglumæltur. Hann hafi ekki kannast við að hafa ráðist á hana en hún hafi ráðist á hann. Vitnið kvað blóðugan stein hafa verið úti og sagði að ákærði hefði verið með skurð á höfði en hafi ekki viljað fara til læknis. Vitnið D yfirlæknir staðfesti áverkavottorð sitt frá 13. september 2011 og kvað brotaþola ekki hafa verið beinbrotna og að áverkar ekki lífshættulegir. Ákærði sem kvaðst hafa verið drukkinn og mundi atvik illa sagðist þó ekki rengja atvikalýsingu í ákæru. Brotaþoli hefur verið stöðug í frásögn sinni um atvik allt frá því að hún skýrði bræðrum sínum, lögreglu, lækni og dóminum frá þeim. Þá hafa vitnin C, B og lögreglumennirnir Þórir og Sigurkarl lýst aðstæðum á vettvangi og aðkomu þannig að ljóst er að átök urðu með ákærða og brotaþola og af vottorði læknis þar sem áverkum brotaþola er lýst og ljósmyndum sem teknar voru af brotaþola má glögglega ráða að atvikalýsing í ákæru verður ekki rengd með skynsamlegum hætti. Þykir fram komin sönnun um að ákærði haf gerst sekur um brot það sem honum eru gefin í sök í ákæru og með vísan til þess að sannað þykir að ákærði hafi tekið hana kverkataki og að hún bar þess merki á hálsi svo og til áverka hennar að öðru leyti þykir brot ákærða varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. II Með ákæru dagsettri 24. september 2013 „fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa aðfararnótt laugardagsins 29. júní 2013, ekið bifreiðinni YD-897, undir áhrifum áfengis (vínandamagn í blóði var 1,87 prómill), og ófær um að stjórna henni örugglega vegna neyslu ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru skv. lögum um ávana- og fíkniefni eða reglugerðum skv. þeim (magn tetrahýdrókannabínól í blóði var 2,9 ng/m1), eftir Hvalfjarðarvegi þar til á móts við þar sem lögreglan stöðvaði aksturinn, og fyrir brot gegn áfengislögum með því að hafa aðfaramótt laugardagsins 29. júní 2013, haft í vörslum sínum ca. 1 líter af heimabruggi (s.k. landa), í eins líters flösku sem falin var bifreiðinni að YD-897, en lögreglan fann áfengið í bifreiðinni eftir að ákærði hafði vísað á það. Telst þetta varða við 1. mgr., sbr. 3. mgr., 45_ gr., og 1. mgr., sbr. 2. mgr., 45. gr. a, sbr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með síðari breytingum, og 5. mgr. 19. gr., sbr. 1. mgr., sbr. 2. mgr., 27. gr., afengislaga nr. 75/1988 með síðari breytingum. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til sviptingar ökuréttar samkvæmt 101. og 102. gr. umferðarlaga. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu alls sakarkostnaðar. Þá er þess krafist að gerð verði upptæk með dómi ca. 1 líter af heimabruggi (s.k. landa), í eins líters flösku, sem lögreglan lagði hald á þann 29. júní 2013. Upptökukrafan styðst við 2. mgr. 28. gr. áfengislaga nr. 75/1988 með síðari breytingum.“ Við þingfestingu máls þessa játaði ákærði sök og heimilaði upptöku samkvæmt kröfu í ákæru. Við aðalmeðferð máls þessa dró ákærði játningu sína til baka. Hann kvaðst þó hafa verið búinn að drekka og viðurkenndi neyslu. Hann gaf þá skýringu að hann dragi í efa niðurstöðu rannsóknar á áfengismagni og fíkniefnum í blóði þar sem læknir hafi ekki tekið frá honum blóð, heldur læknanemi. Hins vegar gerði hann ekki athugasemdir við upptökukröfu í ákæru og féllst á hana. Þá komu engar athugasemdir fram við framkvæmd mælinga áfengismagns eða fíkniefna í blóði. Í 1. mgr. 11. gr. laga nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn segir að Landlæknir megi, ef nauðsyn krefur, veita þeim sem lokið hafa fjórða árs námi í læknisfræði við læknadeild Háskóla Íslands eða sambærilegu námi erlendis tímabundið starfsleyfi til að sinna tilgreindum læknisstörfum. Í slíkum tilvikum skuli læknanemi starfa með lækni með ótakmarkað lækningaleyfi. Í 4. gr. læknalaga, nr. 53/1988 sem í gildi voru er atvik máls þess urðu sagði að ef nauðsyn krefði mætti landlæknir fela læknakandídötum eða læknanemum, sem lokið hafa 4. árs námi, að gegna tilgreindum læknisstörfum um stundarsakir og hafi viðkomandi þá lækningaleyfi á meðan hann gegni þeim störfum. Í slíkum tilvikum skyldi læknanemi starfa með lækni. Fram kom í skýrslu vitnisins D yfirlæknis heilsugæslustöðvar að læknaneminn E sem tók blóðsýni frá ákærða umrætt sinn hafi starfað samkvæmt tímabundnu lækningaleyfi á því tímabili sem hér er fjallað um. Er á því að byggja að taka blóðsýnis frá ákærða hafi farið fram í samræmi við 6. gr. reglugerðar nr. 301/2008 um töku sýna og rannsókn vegna aksturs undir áhrifum vímuefna. Eru mótbárur hans við sýnatökunni því haldlausar og ákærði verður sakfelldur fyrir brot þau sem honum eru gefin í sök í ákærðu sem þar eru réttilega heimfærð til refsiákvæða. Ákærði hefur ekki sakarferil sem skiptir máli hér og þykir refsing hans, sem ákveðst skv. 77. gr. almennra hegningarlaga, hæfilega ákveðin fangelsi í 3 mánuði og 160.000 krónur í sekt í ríkissjóð. Rétt þykir að skilorðsbinda fangelsisrefsingu ákærða og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Þá skal ákærði sviptur ökurétti í 18 mánuði frá dómsbirtingu að telja. Ákærði greiði sakarkostnað samkvæmt sakarkostnaðaryfirliti og málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, svo sem í dómsorði greinir. Allan V. Magnússon héraðsdómari kvað upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð Ákærði X sæti fangelsi í 3 mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði greiði 160.000 krónur í sekt til ríkissjóðs og komi 12 daga fangelsi í stað sektar verði hún ekki greidd innan 4 vikna frá birtingu dóms þessa. Ákærði er sviptur ökuréttindum í 18 mánuði frá birtingu dóms þessa. Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns Stefáns Karls Kristjánssonar, hdl. 288.650 krónur auk ferðakostnaðar verjandans 37.872 krónur. Loks greiði ákærði sakarkostnað samkvæmt yfirliti og vegna áverkavottorðs, samtals að fjárhæð 108.473 krónur.
Mál nr. 162/2004
Kærumál Samaðild Samlagsaðild Frávísunarúrskurður felldur úr gildi
Ó krafði Á og B óskipt um greiðslu kostnaðar sem hún taldi sig hafa orðið fyrir vegna skólagöngu fatlaðrar dóttur sinnar í Reykjavík. Hafði héraðsdómur vísað kröfu hennar á hendur B frá dómi. Í Hæstarétti var talið að kröfur Ó á hendur Á og B tengdust með þeim hætti að Ó hefði verið rétt að miða við að um samlagsaðild væri að ræða varnarmegin, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Umfjöllun héraðsdóms um að hvorki yrði séð af lögum né af samningi að B bæri óskipta ábyrgð með hverju sveitarfélagi fyrir sig, sem aðili að samlaginu, væri atriði sem kæmi til álita við efnisniðurstöðu málsins samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Yfirlýsing Ó um að hún teldi samaðild vera til varnar leiddi ekki ein og sér til þess að vísa ætti málinu frá dómi, hvað þá einungis hvað varðaði annan málsaðilann, líkt og gert var með hinum kærða úrskurði. Þá var ekki talið að málatilbúnaður Ó væri svo vanreifaður eða óljós vegna aðildar að ekki yrði lagður á málið efnisdómur. Var úrskurðurinn því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. apríl 2004, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar og 6. maí 2004. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. apríl 2004, þar sem kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðilanum Byggðasamlagi Húnavallaskóla var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka kröfur hennar á hendur varnaraðilum til efnismeðferðar. Þá krefst hún kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn Byggðasamlag Húnavallaskóla krefst þess að úrskurður héraðsdómara verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. Varnaraðilinn Áshreppur hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. I. Atvikum málsins eru ekki gerð fullnægjandi skil í hinum kærða úrskurði. Samkvæmt gögnum málsins var sóknaraðili búsett í Áshreppi í Austur-Húnavatnssýslu þegar í ljós kom að dóttir hennar, sem er fædd 1995, var heyrnarskert. Hefur stúlkan af því tilefni sótt skóla í Reykjavík frá hausti 1998. Sóknaraðili hefur frá þeim tíma haldið heimili í Reykjavík ásamt fyrrgreindri dóttur sinni og annarri eldri ásamt því að halda heimili í Áshreppi, en faðir stúlkunnar mun vera áfram búsettur þar. Fyrir liggur að varnaraðilinn Byggðasamlag Húnavallaskóla hefur borið nokkurn kostnað vegna skólagöngu stúlkunnar í Reykjavík jafnframt því sem sóknaraðili naut fjárstuðnings frá félagsþjónustu Austur-Húnavatnssýslu vegna fötlunar hennar og kostnaðar við að halda tvö heimili af framangreindum sökum. Í máli þessu krefst sóknaraðili greiðslu kostnaðar sem hún hefur þurft að bera vegna skólagöngu dóttur sinnar í Reykjavík. Samkvæmt héraðsdómsstefnu er annars vegar um að ræða kostnað vegna húsaleigu frá september 2000 til mars 2003 og hins vegar útgjöld vegna hita, rafmagns og húsfélagsgjalda frá september 2001 til maí 2003. Stefndi sóknaraðili báðum varnaraðilum fyrir héraðsdóm til greiðslu tiltekinnar fjárhæðar óskipt með vísan til 18. gr. laga nr. 91/1991. Með hinum kærða úrskurði var máli hennar á hendur varnaraðilanum Byggðasamlagi Húnavallaskóla vísað frá dómi á þeirri forsendu að það væri vanreifað hvað varðaði óskipta aðild varnaraðilanna. II. Sóknaraðili heldur því fram að varnaraðilar beri óskipta ábyrgð á kostnaði þeim, sem hún hafi orðið fyrir vegna skólagöngu dóttur sinnar í Reykjavík. Þar sem deilt sé um skyldur samkvæmt lögum nr. 66/1995 um grunnskóla en ekki skyldur sveitarfélags samkvæmt lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga sé aðild beggja varnaraðila nauðsynleg. Þetta komi ekki í veg fyrir að annar varnaraðilinn geti verið sýknaður af kröfu sóknaraðila þótt hinn verði látinn sæta ábyrgð. Þá heldur sóknaraðili því fram að í hinum kærða úrskurði felist í raun efnisdómur þar sem því hafi verið hafnað að varnaraðilinn Byggðasamlag Húnavallaskóla geti borið ábyrgð á þeim kostnaði sem ágreiningur málsaðila lýtur að. Bendir sóknaraðili á að sé ekki fyrir hendi skýr lagastoð fyrir óskiptri ábyrgð varnaraðila ætti það að leiða til frávísunar málsins í heild. Sé úrskurður héraðsdóms að þessu leyti í mótsögn við sjálfan sig. Varnaraðilinn Byggðasamlag Húnavallaskóla bendir á að til þess að skilyrði samaðildar séu fyrir hendi þurfi sóknaraðili að sýna fram á, með ótvíræðum hætti, að varnaraðilarnir kunni báðir að bera óskipta ábyrgð á greiðslu þeirrar kröfu sem um ræðir í málinu. Þegar metin sé nauðsyn samaðildar til varnar í dómsmáli beri að líta til þess hvort skylda, sem hvíli sameiginlega á tveimur eða fleiri, sé þess eðlis að enginn einn þeirra geti efnt hana í þágu þeirra allra upp á sitt eindæmi eða verði krafinn um að gera það. Sé ljóst að sóknaraðili eigi þann eina kost að krefja einungis annan varnaraðila í málinu um greiðslu kröfunnar. Varnaraðili bendir á að fyrir liggi samningur um stofnun Byggðasamlags Húnavallaskóla þar sem skýrlega sé tekið fram að tilgangurinn með stofnun þess sé að reka og byggja upp grunnskóla á grundvelli laga nr. 66/1995, sbr. 2. gr. samningsins. Í umræddum samningi séu ekki takmarkanir á framsali þeirra réttinda og skyldna, sem felast í rekstri grunnskóla, enda ekki lagaheimildir fyrir slíkum takmörkunum. Geti sóknaraðili ekki byggt á því að réttarstaða varnaraðilans hafi verið svo óljós að henni hafi borið nauðsyn til að stefna báðum varnaraðilum fyrir dóm og krefjast þess að þeir beri sameiginlega ábyrgð á umræddum kostnaði. Þá verði ekki af héraðsdómsstefnu ráðið á hverju þessi óskipta ábyrgð sé byggð. Hvorki sé rökstutt að hún sé reist á reglum skaðabótaréttar né kröfuréttar auk þess sem ekki verði séð að lög standi til þess að óskipt ábyrgð hafi stofnast. III. Í máli þessu er eins og áður greinir deilt um greiðslu kostnaðar, sem sóknaraðili telur sig hafa orðið fyrir vegna skólagöngu fatlaðrar dóttur sinnar í Reykjavík. Hefur sóknaraðili stefnt báðum varnaraðilum til greiðslu óskipt og um aðild vísað til 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt 2. mgr. greinarinnar verður máli frávísað ef brugðið er út af skyldu til samaðildar. Af því sem fram er komið í málinu verður að telja að kröfur sóknaraðila á hendur varnaraðilum tengist með þeim hætti að sóknaraðila hefði verið rétt að miða við að um samlagsaðild væri að ræða varnarmegin, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Báðir varnaraðilar hafa krafist sýknu á grundvelli aðildarskorts. Umfjöllun í hinum kærða úrskurði um að hvorki verði séð af lögum né af tilgreindum samningi að varnaraðilinn Byggðasamlag Húnavallaskóla beri óskipta ábyrgð með hverju sveitarfélagi fyrir sig, sem aðili er að samlaginu, er atriði er kemur til álita við efnisniðurstöðu málsins samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Yfirlýsing sóknaraðila í máli þessu um að hann telji samaðild vera til varnar leiðir ekki ein og sér til þess að máli eigi að vísa frá dómi, hvað þá einungis hvað varðar annan málsaðilann, líkt og gert var með hinum kærða úrskurði. Verður ekki talið að málatilbúnaður sóknaraðila sé svo vanreifaður eða óljós vegna aðildar að ekki verði lagður á málið efnisdómur. Er því hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Rétt er að aðilarnir beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka kröfu sóknaraðila, Ólafar Öddu Sveinsdóttur, á hendur varnaraðilum, Áshreppi og Byggðasamlagi Húnavallaskóla, til efnismeðferðar. Kærumálskostnaður fellur niður.
Mál nr. 323/2017
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma Helgi I. Jónsson hæstaréttardómariog Ingibjörg Benediktsdóttir og Ingveldur Einarsdóttir settir hæstaréttardómarar.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22.maí 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður erúrskurður Héraðsdóms Reykjaness 19. maí 2017, þar sem varnaraðila var gertað sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 16. júní 2017 klukkan 16. Kæruheimilder í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verðifelldur úr gildi, til vara að farbanni verði beitt í stað gæsluvarðhalds, en aðþví frágengnu að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Varnaraðili er undir sterkum grun um brotgegn 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sem varðað getur fangelsiallt að 12 árum. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan tilforsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð:Hinn kærði úrskurðurer staðfestur.Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 19. maí 2017. Lögreglustjórinn áhöfuðborgarsvæðinu hefur í dag krafist þess að Héraðsdómur Reykjaness úrskurðiað X, fæddur [...], verði áfram gert að sæta gæsluvarðhaldi allt tilföstudagsins 16. júní 2017, kl. 16. Í greinargerð lögreglustjórasegir að hann hafi nú til rannsóknar mál er varðar innflutning fíkniefna hingaðtil lands. Lögreglu hafi borist upplýsingar þess efnis að til stæði að flytjainn mikið magn af sterkum fíkniefnum hingað til lands með ferjunni Norrænu.Lögreglan hafi því verið með eftirlit á tollsvæðinu á Seyðisfirði þegar ferjankom hingað til lands 25. apríl sl. Bifreiðin [...] hafi vakið athygli lögreglu og tollvarða ogverið tekin til frekari skoðunar. Ökumaður bifreiðarinnar hafi verið A og hafiafskipti lögreglu og tollvarða af honum og bifreiðinni orðið til þess aðgrunsemdir vöknuðu um að í bifreiðinni væru falin fíkniefni. Lögreglan hafi íframhaldinu fengið heimild Héraðsdóms Reykjaness til að koma fyrireftirfararbúnaði og hljóðupptöku í bifreiðinni sem og í farsíma A. Bifreiðinni hafi verið fylgt eftir til Reykjavíkur og hafi Aekið sem leið lá til Keflavíkur þar sem hann hafi sótti kærða á flugvöllinn.Þeir hafi ekið að gistiheimilinu [...] þar sem þeir hafi átt pantað herbergi. Þann 27. apríl sl. hafi A og kærði farið í verslunina [...] ogkeypt þar topplyklasett, sexkanta, nælonhanska, skrúfjárn og vigt. Það hafi þáverið ætlun lögreglu að þessi verkfæri yrðu notuð til að ná fíkniefnum úrbifreiðinni. A og kærði hafi verið handteknir síðdegis 27. apríl sl. ágistiheimilinu [...] með rúmlega 1 kg af MDMA. Þegar þeir hafi verið handteknirhafi kærði verið búinn að setja um helming efnanna inn á vasa á yfirhöfn sinni.Við leit í bifreiðinni [...] hafi fundist um 2 kg af MDMA, en þau fíkniefnihafi verið í eins pakkningum og fíkniefnin sem áður höfðu fundist í herberginuá gistiheimilinu. Það sé ætlun lögreglu að þeir hafi ætlað að afhenda efnineinhverjum óþekktum aðila. Samkvæmt niðurstöðu Rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja-og eiturefnafræði sé um mjög sterk efni að ræða, en styrkur MDMA í sýninu hafiverið 80-81%, sem samsvari 95-96% af MDMA klóríði. Við skýrslutöku hjá lögreglu hafi A verið spurður hvort hannþekkti einhvern á Íslandi. Hann kvaðst vera að heimsækja B vin sinn, en þareigi hann við kærða. Hann hafi kynnst kærða í gegnum netið, í gegnum auglýsinguum vinnu. Kvaðst hann hafa keyrt frá Póllandi til Hollands. Bremsurnar á bílnumhafi bilað og hafi hann hringt í kærða. Þeir hafi ákveðið að hittast íHollandi. Hann hafi stoppað á Hótel [...], rétt fyrir utan Haag. Kærði hafifarið með bílinn og verið nokkra klukkutíma í burtu. Samkvæmt sms samskiptumsem A átti við kærða hafi A vitað af fíkniefnunum í bílnum. Í farsíma hans hafifundist sms samskipti milli hans og kærða frá 23. apríl þar sem A hafi spurtkærða hvað hann eigi að búast við ef þeir myndu taka hann til hliðar þegar hannfæri úr ferjunni. Hann hafi síðan fengið svar til baka frá kærða um að hann ættiað vera slakur og rólegur því að hundur og röntgen ættu ekki séns í þetta, aðhundur finni þetta ekki. A kvaðst hafa hringt í kærða þegar hann hafi komið tilÍslands og þá hafi kærði sagt honum að hann væri að koma með flugvél og að Aætti að sækja hann. Þegar kærði hafi lent hafi kærði hringt í hann, sagt honumað hann væri kominn í gegn og að A ætti að koma að sækja hann. A hafi verið kynnt að lögregla hafi verið með herbergishlustuná hótelherbergi hans og kærða í herbergi nr. [...] að [...]. Í þeirri hlustunheyrist A spyrja kærða hvort kærði hafi sett þetta í sokka svo það kæmu enginfingraför. A kvaðst ekki getað svara þessu. A kveðst vera alveg saklaus. Hannhafi ekki vitað um þetta, en það gæti verið að einhver hafi sett efnin í bílinní Hollandi. Kærði hafi að mestu neitað að tjá sig við skýrslutöku hjálögreglu. Kvaðst hann hafa komið hingað til lands vegna byggingarmála. Viðskoðun á síma hans megi sjá að hann hafi leitað að Opel bíl í janúar. Þá hafihann einnig leitað að því hvernig eigi að fjarlægja mælaborð úr Opel bifreiðumog leitað að upplýsingum um efnið MDMA. Fram hafi komið í eftirliti lögreglu aðkærði hafi hitt mann sem lögregla þekki vegna fíkniefnamála og rætt við hann ídágóða stund. Kærði hafi ekki viljað tjá sig um það. Rannsókn lögreglu gangi vel en óskað hafi verið eftir aðstoðerlendra yfirvalda við að afla frekari gagna til að fá betri mynd af ferðalagiþeirra A og kærða hingað til lands, en rannsókn málsins beinist m.a. að því aðskoða hvenær og hvar fíkninefnunum hafi verið komið fyrir í bílnum og hvortfleiri aðilar tengist málinu. Kærði hafi sætt gæsluvarðhaldi á grundvellirannsóknarhagsmuna frá 28. apríl sl. og hafi úrskurður héraðsdóms veriðstaðfestur í Hæstarétti, sbr. dóm í máli nr. 291/2017. Í ljósi ofangreinds og þeirra gagna sem lögreglan hafi aflað séþað mat lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu að kærði sé undir sterkum grun umaðild að innflutningi á miklu magni af sterkum fíkniefnum hingað til lands.Ljóst sé að fíkniefnin hafi verið ætluð til sölu og dreifingar hér á landi. Meðhliðsjón af alvarleika sakarefnis og þess að ríkir almannahagsmunir standi tilþess að menn gangi ekki lausir þegar svo stendur á sé þess krafist að kærðaverði gert að sæta gæsluvarðhaldi meðan mál hans er til meðferðar.Með vísan til framangreinds, framlagðra gagna og 2. mgr. 95.gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008er þess krafist að krafan nái fram að ganga eins og hún er sett fram. Eins og rakið hefur verið hefurkærði sætt gæsluvarðhaldi frá 28. apríl sl. á grundvelli rannsóknarhagsmuna,sbr. dómur Hæstaréttar í máli nr. 291/2017. Rannsókn málsins er ekki lokið. Samkvæmtrannsóknargögnum er kærði undir sterkum grun um aðild að innflutningi á miklumagni af hættulegum fíkniefnum með miklum styrkleika. Er fallist á meðlögreglustjóra að nauðsynlegt sé með tilliti til almannahagsmuna að kærði sætiáfram gæsluvarðhaldi, sbr. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, eins og nánargreinir í úrskurðarorði. SandraBaldvinsdóttir héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð.Ú r s k u r ð a r o r ð: Kærði,X, sæti áframhaldandi gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 16. júní2017, klukkan 16:00.
Mál nr. 682/2015
Kærumál Dómkvaðning matsmanns Lagaskil
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni W um dómkvaðningu matsmanns til þess að svara nánar tilgreindum spurningum um efni gjaldþrotalaga New York-ríkis og gjaldþrotaréttar bandarískra alríkislaga. Snerist ágreiningur aðila einkum um það hvernig skýra bæri orðalagið „lög annars ríkis“ í síðari málslið n. liðar 2. mgr. 99. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans í Hæstarétti, var vísað til þess að ákvæðið fæli í sér undantekningu frá þeirri meginreglu að við skipti á lánastofnunum bæri að fylgja íslenskum lögum. Þá þyrfti að líta til tilurðar og tilgangs ákvæðisins, en af lögskýringargögnum mætti ráða að umrætt ákvæði hafi verið sett til þess að innleiða 1. mgr. 30. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2001/24/EB „með fullnægjandi hætti“. Dómurinn beitti því þrengjandi lögskýringu við túlkun ákvæðisins þannig að með orðalaginu „lög annars ríkis“ væri átt við lög annarra aðildarríkja að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Var því talið að matsgerð á grundvelli beiðni W yrði tilgangslaus til sönnunar í skilningi 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og var beiðni hans af þeim sökum hafnað.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson, Helgi I. Jónsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 6. október 2015, sem barst réttinum 8. sama mánaðar en kærumálsgögn bárust 19. þess mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. september 2015, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að umbeðin dómkvaðning fari fram.Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar, auk málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Þar sem varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms af sinni hálfu kemur krafa hans um málskostnað í héraði ekki til umfjöllunar fyrir Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af meðferð málsins fyrir Hæstarétti. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Kærumálskostnaður fellur niður.
Mál nr. 122/2017
Kærumál Lögræði
Úrskurður héraðsdóms, þar sem A var sviptur sjálfræði í tólf mánuði, var staðfestur.
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirEiríkur Tómasson og Karl Axelsson og Þorgeir Ingi Njálsson setturhæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 16. febrúar 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 28. sama mánaðar. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. febrúar 2017, þar sem sóknaraðili varsviptur sjálfræði í tólf mánuði.Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðilikrefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en tilvara að sjálfræðissviptingunni verði markaður styttri tími. Þá krefst hannkærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Með vísan til forsendna hins kærðaúrskurðar verður hann staðfestur.Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislagagreiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila sem ákveðin verðurað meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinnkærði úrskurður er staðfestur.Þóknunverjanda sóknaraðila, Brynjólfs Eyvindssonar héraðsdómslögmanns, 148.800krónur, greiðist úr ríkissjóði. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. febrúar 2017.Með kröfu, sem barstdóminum 2. febrúar sl., hefur sóknaraðili, Velferðarsvið Reykjavíkurborgar,Borgartúni 12-14, Reykjavík, krafist þess að varnaraðili, A, kt. [...],[...] íReykjavík, verði, með vísan til a-og b-liða 4. gr. og 1. mgr. 5. gr. lögræðislaga, nr. 71/1997, sviptursjálfræði í 12 mánuði. Um aðildsóknaraðila vísast til d-liðar 2. mgr. 7. gr. sömu laga. Varnaraðili krefst þessaðallega að kröfunni verði hafnað, en til vara að sjálfræðissviptingunni verðimarkaður skemmri tími. Þá er og gerð krafa um að skipuðum verjanda verðiákveðin hæfileg þóknun úr ríkissjóði með vísan til 1. mgr. 17. gr. laga nr.71/1997.I.Sóknaraðili byggir kröfurum sviptingu sjálfræðis til tólf mánaða á a- og b-liðum 4. gr., sbr. 5. gr.,lögræðislaga, nr. 71/1997. Krafan byggi jafnframt á því að varnaraðili eigi viðalvarlegan heilsubrest að stríða, auk vímuefnafíknar og sé af þeim sökum ekkifær um að ráða persónulegum högum sínum.Sóknaraðili bendir á aðvelferðarsvið Reykjavíkurborgar sé sóknaraðili í málinu, sbr. d-lið 2. mgr. 7.gr. lögræðislaga, nr. 71/1997. Aðstæður allar þyki vera með þeim hætti að réttsé að sóknaraðili standi að beiðni um sjálfræðissviptingu varnaraðila. Í kröfu sóknaraðila kemurfram að varnaraðili sé 32 ára karlmaður sem talinn er með undirliggjandiframheilaskaða, skerta vitræna getu og skertan skilning á aðstæðum ásamt því aðvera hvatvís, hömlulaus og ófær um að halda sér frá neyslu fíkniefna. Varnaraðilieigi langa sögu um mikla andfélagslega hegðun, neyslu- og hegðunarvanda ogofbeldi en hann sé að upplagi misþroska. Vegna alvarlegs heilsubrests hans ogofnotkunar fíkniefna sé það mat sóknaraðila, sem hljóti stoð í vottorðum geðlækna, að varnaraðilisé ekki fær um að ráða persónulegum högum sínum og að brýn þörf sé til aðsvipta hann sjálfræði sínu, sbr. a- og b-liði 4. gr. lögræðislaga, nr. 71/1997.Með beiðni sóknaraðilafylgdi læknisvottorð B, lækni á geðdeild 32C á Landspítalanum, dagsett 12.janúar sl., læknisvottorð C, geðlæknis og yfirlæknis á bráðageðdeild 32C, dags.30. janúar sl., og samantekt Þjónustumiðstöðvar Laugardals og Háaleitis, dags.31. janúar sl. Hvað varðar forsögu málsins og málsatvik vísar sóknaraðili tilgagna málsins, sér í lagi framangreindra vottorða og gagna. Í kröfu sóknaraðila kemurfram að varnaraðili hafi alist upp við erfiðar heimilisaðstæður. Áunglingsaldri hafi verið framkvæmd ýmis próf á honum og niðurstaða þeirra hafiverið sú að hann glímdi við margþættan vanda sem hafði hamlandi áhrif á öllfélagsleg samskipti hans. Ítarlega er rakið hversu mikil áhrif þetta hafði álíf varnaraðila og hvernig þessi geðrænu einkenni færðust í aukana og leiddutil þess að varnaraðili beitti ofbeldi í auknum mæli í samskiptum sínum í skólaog á heimili. Í kringum 14 ára aldur hafi varnaraðili byrjað að neyta vímuefnaog fór hann á Stuðla og Háholt 15 ára gamall. Frá 16 ára aldri hafivímuefnaneysla varnaraðila aukist og byrjaði hann að neyta örvandi efna ogsterkra verkjalyfja. Frá 18 ára aldri hafi hann ítrekað leitað á göngudeildfíkniefnameðferðar og bráðamóttöku geðsviðs vegna fíknivanda síns. Varnaraðilahafi ítrekað verið boðnar meðferðir, m.a. á fíknideild, en hann hafi ekki stundaðþær nema til mjög skamms tíma í hvert sinn.Sóknaraðili vísar einnigtil þess að varnaraðili hafi verið sakfelldur fyrir fjölmörg brot á almennumhegningarlögum, m.a. ofbeldisbrot, vopnalagabrot og brot gegn lögum um ávana-og fíkniefni. Hafi hann því afplánað refsingu í fangelsi með reglulegumillibili. Þegar afplánun lauk í september 2010 hafi varnaraðila verið úthlutaðíbúð í íbúðarkjarna fyrir geðfatlaða einstaklinga og hafi búið þar þar til íapríl 2011 þegar hann hafi verið fluttur á bráðaþjónustu geðdeildar eftir aðhafa beitt starfsfólk sóknaraðila og aðra ofbeldi. Þar sem varnaraðili raufskilorð með þessu hafi hann í framhaldinu verið fluttur í fangelsi til aðafplána eftirstöðvar dómsins. Frá því að varnaraðili lauk afplánun haustið 2012hafi hann leitað reglulega á bráðamóttöku Landspítalans og lagst inn ágeðdeild. Hann hafi aftur verið dæmdur til fangelsisvistar og hafið afplánun íjúní 2015 vegna ofbeldis- og fíkniefnabrota. Varnaraðili hafi fengiðreynslulausn í júlí 2016 og var honum þá úthlutað félagslegu leiguhúsnæði aukþess sem hann fékk stuðning tveggja starfsmanna í 16 klst. á dag. Þar semvarnaraðili stóðst ekki skilorð reynslulausnar, sem fólst í því að neyta ekkifíkniefna, var honum gert að afplána eftirstöðvar refsingarinnar í ágúst sl. oglauk hann henni 15. september sl. Þegar afplánun lauk hafi varnaraðili veriðfluttur aftur í félagslegt leiguhúsnæði sem hann hafði búið í áður. Hann hafiáfram fengið stuðning þar til hann byrjaði aftur að neyta fíkniefna nokkrumdögum seinna. Varnaraðili hafi dvalið í þessu húsnæði þar til 9. janúar 2017þegar hann lagðist inn á bráðageðdeild 32C að ósk sóknaraðila þar sem markmiðiðhafi verið afeitrun varnaraðila áður en hann fengi búsetu í öryggisíbúð. Viðkomu á geðdeild hafi varnaraðili óskað eftir því að fá lyf og orðið reiður ogógnandi þegar ekki hafi verið orðið við þeirri ósk. Hann hafi þá óskað eftirþví að útskrifast af geðdeildinni. Það hafi verið niðurstaða lækna aðvarnaraðili gæti ekki útskrifast þar sem hann væri metinn hættulegur og ífráhvörfum. Þann 10. janúar sl. hafi varnaraðili því verið nauðungarvistaður í72 klst., sbr. 2. mgr. 19. gr. lögræðislaga. Í kjölfarið bað sóknaraðili umnauðungarvistun í 21 dag, sbr. 19. gr., sbr. 20. og 21. gr. lögræðislaga, meðbeiðni, dags. 12. janúar sl. sem samþykkt var af sýslumanninum áhöfuðborgarsvæðinu 13. janúar sl.Í nauðungarvistuninnihafi varnaraðili stöðugt óskað eftir meiri lyfjum. Eftir um vikudvöl á geðdeildhafi hann verið orðinn mun rólegri en þó gætti vanstillingar ef hann fékk ekkivilja sínum framgengt eða skildi ekki útskýringar. Sóknaraðili bendir á aðvarnaraðili skilji ekki af hverju hann sé nauðungarvistaður. Hann telji sig velgeta hætt neyslu vímuefna, þrátt fyrir forsögu hans. Þann 18. janúar sl. hafikomið í ljós að varnaraðili var með bráða lifrabólgu C. Því var taliðnauðsynlegt að hann hætti inntöku allra lyfja vegna álags á lifrina. Hann sé núbyrjaður í upprætingarmeðferð vegna lifrarbólgu C. Í lok janúar sl. hafi hegðunvarnaraðila versnað aftur og hafi hann orðið spenntur, ör og haft í hótunum engrunur leikur á að hann hafi neytt örvandi efna. Þörf hafi verið á að kalla tillögreglu í tvígang í lok síðasta mánaðar vegna hótana og ofbeldisfullrarhegðunar varnaraðila. Í síðara skiptið hafi hann verið fjarlægður af deildinniog vistaður í fangaklefa.Nú telji sóknaraðili aðljóst sé að brýna nauðsyn beri til þess að svipta varnaraðila sjálfræði sínusvo unnt sé að veita honum þá viðeigandi aðstoð og utanumhald sem honum sénauðsynleg til að halda jafnvægi og ná tökum á vímuefnafíkn sinni. Slíkt hafiverið ómögulegt hingað til sökum þess alvarlega heilsubrests og vímuefnafíknarsem varnaraðili glími við.Þá vísar sóknaraðili tilþess sem fram komi í vottorði C geðlæknis, dags. 30. janúar sl., að varnaraðilisé talinn með undirliggjandi framheilaskaða, skerta vitræna getu og skertanskilning á aðstæðum ásamt því að vera hvatvís, hömlulaus og ófær um að haldasér frá neyslu fíkniefna. Varnaraðili eigi langa sögu um mikla andfélagslegahegðun, neyslu- og hegðunarvanda og ofbeldi en hann sé að upplagi misþroska.Vegna gríðarlegrar ofnotkunar ávana- og fíkniefna sé hann ekki fær um að ráðapersónulegum högum sínum. Þegar hann sé í neyslu fíkniefna aukist mikið önnurgeðræn einkenni. Jafnframt komi fram hjá geðlækninum að þegar varnaraðili sé íneyslu vímuefna sé hann hættulegur öðru fólki og einungis sé tímaspursmálhvenær hann muni skaða einhvern alvarlega. Þá styðji undirritaður læknireindregið sviptingu sjálfræðis varnaraðila til 12 mánaða. Nauðsynlegt sé aðsvipta hann sjálfræði til þess að hægt sé að vista hann í öryggisíbúð meðstarfsfólki til stuðnings allan sólarhringinn. Vægari úrræði eru að matilæknisins fullreynd.Sóknaraðili telur ljóstað varnaraðili sé ekki fær um að ráða persónulegum högum sínum vegna alvarlegsheilsubrests og vímuefnafíknar og að skilyrði a- og b-liða 4. gr. lögræðislaga,nr. 71/1997, séu uppfyllt í þessu máli. Sóknaraðili telji því að fallast beri ákröfu sína um að varnaraðili verði sviptur sjálfræði tímabundið í 12 mánuði, sbr.1. mgr. 5. gr. lögræðislaga.Við aðalmeðferð málsinsgaf áðurnefndur geðlæknir, C, yfirlæknir á bráðageðdeild 32C, símaskýrslu. Húnstaðfesti vottorð sitt og svaraði spurningum um efni þess. Ítrekaði hún að húnteldi nauðsynlegt vegna margþætts vanda varnaraðila að hann yrði sviptursjálfræði til tólf mánaða. Lítill árangur hefði náðst til þessa, m.a. hafi þaubúsetuúrræði sem reynd hafi verið ekki dugað til. Væri ljóst að varnaraðiliþyrfti gríðarmikið aðhald og eftirfylgni vegna alvarlegs fíkniefnavanda síns.Hann gerði sér grein fyrir því að hann ætti við fíkniefnavanda að stríða enhefði ekki innsæi í vanmátt sinn og því hafi tekist svo illa til sem raun bervitni. Taldi læknirinn að batahorfur hans réðust einkum af því að gripið væritil viðeigandi úrræða sem fælu í sér mikið aðhald en grunnforsenda væri að hannléti alfarið af notkun vímuefna. Taldi hún tólf mánuði vera lágmarkstímasviptingar sem til greina kæmi enda væri um langtímavinnu að ræða og væriforsenda að hann væri alveg laus við fíkniefni og örvandi efni. Væri nú stefntað því að vista varnaraðila í öryggisíbúð þar sem hann fær virkt aðhald allansólarhringinn. Varnaraðili kom fyrirdóminn. Hann kvaðst mótmæla kröfu sóknaraðila og gerði grein fyrir sjónarmiðumsínum. Kvaðst hann gera sér grein fyrir því að hann þarfnaðist mikils aðhaldsog væri sáttur við þau búsetuúrræði sem stefnt væri að. Hins vegar værupersónulegar aðstæður hans þannig að um mikið inngrip sé að ræða í líf hansþessa stundina.II.Með framangreinduvottorði geðlækna og vættis C, geðlæknis og yfirlæknis, fyrir dómi, en einnigmeð hliðsjón af öðrum fyrirliggjandi gögnum málsins, þykir sýnt að varnaraðiliglímir við margþættan vanda sem felst, eins og áður segir, í alvarlegum heilsubrestiog gríðarmiklum fíknivanda. Þar sem ljóst er að varnaraðila skortir innsæi íþarfir sínar og er ófær um að setja sér mörk nema í mjög skamman tíma telurdómurinn brýna þörf á að hann verði tímabundið sviptur sjálfræði. Ljóst er aðvirkt og stöðugt aðhald er forsenda þess að árangur geti náðst við meðhöndlumvarnaraðila og eru því ekki síst hans eigin hagsmunir hér hafðir í huga. Telurdómurinn því uppfyllt skilyrði a- ogb-liða 4. gr., sbr. og 1. mgr. 5. gr. lögræðislaga, nr. 71/1997, til að verðavið kröfu sóknaraðila um tímabundna sjálfræðissviptingu varnaraðila. Ekki þykja efni standa til þess að markasviptingunni skemmri tími. Dómurinn bendir á aðsamkvæmt 1. og 2. mgr. 15. gr. laga nr. 71/1997 getur varnaraðili, þegar liðnireru sex mánuðir frá upphafi sviptingar, borið fram kröfu við héraðsdómara um aðsjálfræðissvipting þessi verði felld úr gildi að nokkru eða öllu leyti teljihann skilyrði hennar ekki lengur fyrir hendi. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr.laga nr. 71/1971 ber að greiða úr ríkissjóði allan kostnað af rekstri málsins,þar með talda þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Brynjólfs Eyvindssonar hdl.,sem þykir hæfilega ákveðin 150.000 krónur. Við ákvörðun þóknunar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.SigríðurHjaltested héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. ÚRSKURÐARORÐ:Varnaraðili, A, kt. [...],er sviptur sjálfræði í tólf mánuði.Allur kostnaður afmálinu, þ.m.t. þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, Brynjólfs Eyvindssonarhdl., 150.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
Mál nr. 230/2008
Ráðningarsamningur Uppsögn Laun
EV var starfsmaður E ehf. Í ágúst 2006 voru 55.658 krónur dregnar af launum hans vegna úttekta af VISA kreditkorti sem hann hafði til ráðstöfunar í þágu starfs síns. Taldi hann frádrátt þennan óréttmætan og á fundi af þessu tilefni með framkvæmdastjóra E ehf. sagði hann upp starfi sínu. Á fundi daginn eftir ítrekaði hann uppsögn sína en kvaðst reiðubúinn til að vinna uppsagnarfrestinn. Því var hafnað af framkvæmdastjóra E ehf., sem vildi semja um styttri uppsagnarfrest. Deildu aðilar um rétt EV til launa vegna starfsloka hjá E ehf. og fjárhæð þeirra. Var meðal annars deilt um það hvort E ehf. hefði rift ráðningarsamningnum á forsendum sem leiddu til þess að EV ætti ekki rétt til launa í uppsagnarfresti. Hélt E ehf. því fram að EV hefði tilkynnt að hann hefði ráðið sig í vinnu hjá samkeppnisaðila, þrátt fyrir bannákvæði í ráðningarsamningi hans, auk þess sem hann hefði brugðist trúnaðar- og heiðarleikaskyldu sinni gagnvart E ehf. með því að koma ósæmilega fram við samstarfsmann er hann reiddist vegna launafrádráttarins. Þessu mótmælti EV. Ráðningarsamningi EV var ekki rift skriflega af hálfu E ehf. og taldi Hæstiréttur að ekkert kæmi fram í minnispunktum um fundi EV og framkvæmdastjóra E ehf. eða framburði fyrir dómi sem styddi það að slík yfirlýsing um riftun hefði verið gefin. Þegar af þeirri ástæðu var því hafnað að ráðningarsamningnum hefði verið rift með lögmætum hætti og EV ætti af þeirri ástæðu ekki rétt til frekari greiðslna. Var talið að EV ætti rétt til greiðslna sem jafngiltu launum í uppsagnarfresti. Ekki var fallist á að gagnkrafa til skuldajöfnuðar hefði verið gerð í héraði með þeim hætti að uppfyllti skilyrði 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Hjördís Hákonardóttir og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. apríl 2008. Hann krefst aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda, en til vara lækkunar, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 18. júní 2008. Hann krefst þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 3.062.554 krónur með 15% ársvöxtum af 410.000 krónum frá 1. september 2006 til 1. október sama ár, 15,5% ársvöxtum af 820.000 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, af 1.230.000 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, af 3.062.554 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2007 og 16% ársvöxtum frá þeim degi til 22. febrúar sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Hann krefst málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. I Í máli þessu er deilt um rétt gagnáfrýjanda til launa vegna starfsloka hjá aðaláfrýjanda og um fjárhæð þeirra. Gagnáfrýjandi var í sumarleyfi í júlímánuði 2006. Hinn 1. ágúst 2006 voru 55.658 krónur dregnar af launum hans vegna úttekta af VISA kreditkorti sem hann hafði til ráðstöfunar í þágu starfs síns. Taldi hann þennan frádrátt óréttmætan. Daginn eftir, 2. ágúst, var hann á fundi af þessu tilefni með framkvæmdastjóra aðaláfrýjanda og framkvæmdastjóra sölusviðs. Þar sagði hann upp starfi sínu. Aftur var fundur næsta dag, 3. ágúst, þar sem hann ítrekaði uppsögn sína en kvaðst reiðubúinn til þess að vinna uppsagnarfrestinn. Þessu var hafnað af framkvæmdastjóra aðaláfrýjanda, sem vildi semja um styttri uppsagnarfrest. Minnispunktar um báða fundina voru skráðir af framkvæmdastjóra sölusviðs aðaláfrýjanda og hefur hann staðfest þá fyrir dómi. Með vísan til þessara minnispunkta og forsendna héraðsdóms er fram komið að gagnáfrýjandi hafi sagt upp störfum, en boðið fram vinnu sína í uppsagnarfresti. Samkvæmt ráðningarsamningi hans var gagnkvæmur þriggja mánaða uppsagnarfrestur. Sá frestur skal miðast við mánaðamót samkvæmt gr. 12.1. í kjarasamningi þeim sem um starfskjör hans giltu. Um það er deilt hvort aðaláfrýjandi hafi á fundinum 3. ágúst rift ráðningarsamningnum á forsendum sem leiði til þess að gagnáfrýjandi eigi ekki rétt til launa í uppsagnarfresti. Aðaláfrýjandi byggir annars vegar á því að á fundinum 2. ágúst 2006 hafi gagnáfrýjandi tilkynnt að hann væri búinn að ráða sig í vinnu hjá samkeppnisaðila, þrátt fyrir ákvæði í ráðningarsamningi hans sem banni honum að hafa tilgreind fjárhagsleg tengsl við samkeppnisaðila að viðlögðum tafarlausum brottrekstri. Skuldbindi bannið hann í 24 mánuði eftir starfslok. Hins vegar hafi gagnáfrýjandi brugðist trúnaðar- og heiðarleikaskyldu sinni gagnvart aðaláfrýjanda með því að koma ósæmilega fram við samstarfsmann, er hann reiddist vegna framangreinds frádráttar af launum, sem og með því að misnota VISA kreditkort fyrirtækisins, en hann hafi ekki skilað fylgiskjölum eða gefið fullnægjandi skýringar vegna ýmissa úttekta þau tvö ár sem hann hafi haft kortið til umráða. Er báðum þessum málsástæðum mótmælt af gagnáfrýjanda. Í framangreindum minnispunktum um fundinn 2. ágúst 2006 kemur fram að framkvæmdastjóri aðaláfrýjanda hafi bent gagnáfrýjanda á að hann væri bundinn af samkeppnisákvæði í ráðningarsamningnum. Má ráða af þessu að gagnáfrýjandi hafi verið í vafa um tilvist þessa samkeppnisákvæðis, en sagt er í minnispunktunum að hann hafi lýst því yfir að hann myndi „virða það ef svo væri“. Einnig kemur fram að rætt hafi verið um kortaúttektir og sagt að ef gagnáfrýjandi skilaði nótum vegna þeirra yrði frádráttur af launum hans tafarlaust leiðréttur. Ákveðinn hafi verið annar fundur næsta dag. Í minnispunktum um þann fund segir: „Einar sagðist ætla að virða ráðningasamning og kvaðst vilja vinna uppsagnarfrest“, en að framkvæmdastjórinn hafi þá bent gagnáfrýjanda á að „viss trúnaðarbrestur hefði orðið við uppsögn hans og hegðun gagnvart samstarfsmanni og taldi að semja þyrfti um styttri uppsagnarfrest.“ Einnig hafi gagnáfrýjandi verið beðinn um að skýra ýmsar úttektir af VISA kreditkortinu á árunum 2004 til 2006. Ráðningarsamningi gagnáfrýjanda var ekki rift skriflega af hálfu aðaláfrýjanda og ekkert það sem fram kemur í greindum minnispunktum eða framburði fyrir dómi styður það að slík yfirlýsing um riftun hafi verið gefin. Þegar af þeirri ástæðu er hafnað þeirri málástæðu aðaláfrýjanda að ráðningarsamningnum hafi verið rift með lögmætum hætti og gagnáfrýjandi eigi af þeirri ástæðu ekki rétt til frekari greiðslna. II Gagnáfrýjandi á samkvæmt framansögðu rétt til greiðslna sem jafngilda launum í uppsagnarfresti. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um greiðslur sem svara til launa í fjóra mánuði frá 1. ágúst 2006, orlofs, orlofsuppbótar og desemberuppbótar, samtals 2.103.410 krónur. Samkvæmt framlögðum launaseðlum hefur gagnáfrýjandi fengið sölulaun mánaðarlega frá þeim tíma er hann var gerður að sviðsstjóra bakarasviðs með ráðningarsamningi 14. apríl 2005. Fjárhæðir voru breytilegar og árangurstengdar. Þá sjö mánuði ársins 2006 sem hann vann fékk hann greiddar samtals 286.544 krónur vegna sölulauna. Gagnáfrýjandi miðar kröfu sína vegna þessa liðar við meðaltal þessarar fjárhæðar sem eru 40.934 krónur í fjóra mánuði eða samtals 163.736 krónur. Verður að telja ljóst að hann myndi hafa fengið greidd sölulaun hefði hann unnið uppsagnarfrest. Þykir rétt að fallast á þessa kröfu gagnáfrýjanda eins og hún er þannig fram sett. Gagnáfrýjandi krefst loks svonefnds framlegðarbónuss fyrir árið 2005 og tímabilið janúar til nóvember árið 2006 í samræmi við ráðningarsamning. Skyldi bónusinn greiddur 15. apríl hvert ár, fyrst árið 2006, og miðast með nánar tilgreindum hætti við vörunotkun á bakarasviði. Af hálfu aðaláfrýjanda er fullyrt að hvorugt árið hafi framlegðarmarkmið náðst í rekstrinum. Ljóst er af launaseðlum gagnáfrýjanda að engin slík greiðsla átti sér stað í apríl 2006 vegna ársins 2005 og verður ekki séð að við það hafi verið gerð athugasemd af hans hálfu. Styður það fullyrðingu aðaláfrýjanda um að þetta rekstrarmarkmið hafi ekki náðst fyrir árið 2005. Gagnáfrýjandi skoraði á aðaláfrýjanda að leggja fram gögn til þess að hægt væri að staðreyna vörunotkun fyrirtækisins umdeilt tímabil. Vegna þessarar áskorunar hefur verið lagt fyrir Hæstarétt bréf framkvæmdastjóra fyrirtækisins til Samtaka atvinnulífsins og ljósrit úr ársreikningi aðaláfrýjanda 2006, þar sem fram koma upplýsingar um vörunotkun árin 2005 og 2006. Gagnáfrýjandi bendir á að gögnin sýni heildarvörunotkun hjá fyrirtækinu, en ekki sérstaklega á bakarasviði. Þrátt fyrir það verður að telja að aðaláfrýjandi hafi með þessu leitt nægar líkur að því að vörunotkun hafi heldur ekki verið innan þeirra marka að framlegðarbónus skyldi greiða vegna ársins 2006. Er þessum þætti kröfu gagnáfrýjanda hafnað. III Af hálfu aðaláfrýjanda var því haldið fram við málflutning fyrir Hæstarétti að gerð hefði verið gagnkrafa til skuldajafnaðar á móti hugsanlegum áunnum ógreiddum launum gagnáfrýjanda. Væri um að ræða skaðabótakröfu sem aðaláfrýjandi ætti á hendur gagnáfrýjanda fyrir fjártjón sem hann hefði valdið fyrirtækinu annars vegar með samkeppnisbroti og hins vegar með óheimilum úttektum af VISA kreditkorti fyrirtækisins. Samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er stefnda í héraði heimilt án gagnstefnu að hafa uppi í greinargerð gagnkröfu til skuldajafnaðar við kröfu stefnanda ef skilyrði fyrir skuldajöfnuði eru fyrir hendi. Að öðrum kosti verður gagnkröfu ekki komið að í máli nema með gagnstefnu. Ekki er fallist á að krafa hafi verið gerð í héraði með þeim hætti að uppfylli skilyrði 28. gr. laga nr. 91/1991 og er staðfest niðurstaða héraðsdóms um þetta atriði. Gagnáfrýjandi fékk fyrir nóvember 2006 greiddar atvinnuleysisbætur 145.594 krónur og desember sama ár 163.659 krónur. Verður aðeins fyrrgreinda upphæðin dregin frá tildæmdri fjárhæð, en ekki þykja forsendur til að draga frá atvinnuleysisbætur sem gagnáfrýjandi fékk greiddar utan uppsagnarfrests. Ekki er fallist á að sýnt sé fram á að hann hafi vanrækt skyldu sína til að takmarka tjón sitt með því að láta hjá líða að leita sér atvinnu fyrr en hann gerði. Samkvæmt öllu framansögðu skal aðaláfrýjandi greiða gagnáfrýjanda 2.121.552 krónur (1.640.000+151.360+264.880+9.858+37.312+163.736-145.594) auk vaxta og málskostnaðar fyrir Hæstarétti svo sem nánar greinir í dómsorði, en ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Dómsorð: Aðaláfrýjandi, Eðal ehf., greiði gagnáfrýjanda, Einari Viðarssyni, 2.121.552 krónur með 15% ársvöxtum af 410.000 krónum frá 1. september 2006 til 1. október sama ár, með 15,5% ársvöxtum af 820.000 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, af 1.230.000 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, af 2.084.240 krónum frá þeim degi til 15. desember sama ár, en af 2.121.552 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2007, en með 16% ársvöxtum frá þeim degi til 22. febrúar 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað. Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda 500.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 28. janúar 2008 í máli nr. E-1274/2007: Mál þetta, sem dómtekið var 18. desember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Einari Viðarssyni, Brautarholti 2, Reykjavík, með stefnu birtri 20. febrúar 2007 á hendur Eðal ehf., Kletthálsi 3, Reykjavík, með stefnu áritaðri um birtingu 20. febrúar 2007. Stefnandi krefst þess í fyrsta lagi að stefndi greiði stefnanda 3.358.617 krónur, með 15% dráttarvöxtum af 410.000 krónum frá 1. september 2006 til 1. október 2006, 15,5 % ársvöxtum af 820.000 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2006, þá af 1.230.000 krónum frá þeim degi til 1. desember 2006, síðan af 3.358.617 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2007 og 16% ársvöxtum frá þeim degi til 22. febrúar 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Krafist er málskostnaðar samkvæmt málskostnaðarreikningi. Þá er þess krafist að dæmt verði að vextir og dráttarvextir leggist við höfuðstól kröfu og málskostnaðar á 12 mánaða fresti, í fyrsta sinn 12 mánuðum eftir upphafsdag vaxtanna. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar að mati dómsins. Til vara krefst stefndi lækkunar á dómkröfum stefnanda. Málsatvik Málavextir eru þeir að stefnandi hóf störf hjá stefnda þann 1. júní 2004 sem rekstrarstjóri. Auk umsaminna launa fékk stefnandi Visa-kort til að greiða ýmsan kostnað, sem upp gæti komið í tengslum við starfið. Þann 14. apríl 2005 var gerður nýr starfssamningur við stefnanda en hann var þá ráðinn sem sviðsstjóri bakarasviðs stefnda. Með samningnum voru laun stefnanda hækkuð en auk þess var kveðið á um sérstakar árangurstengdar bónusgreiðslur til hans. Þá var einnig samið um gagnkvæman þriggja mánaða uppsagnarfrest. Engin breyting varð á notkun stefnanda á Visa-korti fyrirtækisins. Vorið 2006 ákváðu yfirmenn stefnda að skoða kreditkortafærslur þeirra starfsmanna sem höfðu til umráða kreditkort fyrirtækisins. Stefndi heldur því fram að stefnandi hafi verið krafinn um skýringar, fylgiskjöl og nótur vegna ýmissa úttekta af kreditkorti fyrirtækisins fyrir tímabilið 18.06. 2006 - 17.07. 2006. Stefnanda hafi verið gerð grein fyrir því að ef ekki kæmu fram skýringar eða fylgiskjöl fyrir þessum óútskýrðu Visa úttektum yrðu þær dregnar af launum hans vegna júlímánaðar þann 1. ágúst 2006. Engar skýringar eða fylgiskjöl hafi komið frá stefnanda vegna þessara úttekta og því hafi þessar færslur verið dregnar af launum hans þann 1. ágúst 2006. Stefnandi greinir hins vegar svo frá í stefnu að þegar hann kom aftur til vinnu eftir sumarleyfi þann 1. ágúst 2006 hafi hann uppgötvað að 55.658 krónur hefðu verið dregnar frá launum hans vegna júlímánaðar 2006. Stefnandi hafi mótmælt þessari fyrirvaralausu aðgerð stefnda við skrifstofustjóra fyrirtækisins, þar sem hann hafi talið hana tilefnislausa með öllu. Þann 2. ágúst 2006 mætti stefnandi á vinnustaðinn og hitti Tryggva Magnússon, framkvæmdastjóra stefnda, og sagði hann þá upp starfi sínu hjá stefnda. Daginn eftir, þann 3. ágúst, lýsti stefnandi því yfir á fundi með Tryggva að hann stæði við uppsögn sína en kvaðst reiðubúinn að vinna út umsaminn þriggja mánaða uppsagnarfrest. Því var hafnað að hálfu stefnda. Í greinargerð stefnda kemur fram að stefnanda hafi jafnframt verið gerð grein fyrir því á fundinum að hann gæti ekki ráðið sig til samkeppnisaðila án samkomulags við stefnda. Með bréfi lögmanns stefnanda til stefnda, dagsettu 14. ágúst 2006, ítrekaði stefnandi vilja sinn til þess að vinna uppsagnarfrestinn en þar kom einnig fram að hann myndi krefjast fullra launa á uppsagnarfresti. Með bréfi lögmanns Samtaka atvinnulífsins frá 30. ágúst 2006 var skorað á stefnanda að gera stefnda grein fyrir óútskýrðum kreditkortafærslum eða ganga frá samkomulagi við fyrirtækið um endurgreiðslu óheimilla úttekta á Visa-kort fyrirtækisins. Ella yrði málið kært til lögreglu til opinberrar rannsóknar. Með bréfi stefnda til lögreglunnar í Reykjavík, dags. 24. október 2006, var óskað eftir lögreglurannsókn á ólögmætri og heimildarlausri notkun stefnanda á Visa-korti fyrirtækisins vegna úttekta að fjárhæð 725.000 kr. Með bréfi lögmanns stefnanda, dags. 14. nóvember 2006, fylgdi yfirlit með skýringum stefnanda vegna úttekta hans á Visa-kort stefnda. Þá kemur fram í bréfi þessu að stefnandi muni láta reyna á rétt sinn til launa í uppsagnarfresti fyrir dómi. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi sundurliðar kröfugerð sína sem hér segir: 1. Laun ágúst - nóvember 2006 kr. 410.000.- x 4 = kr. 1.640.000.- 2. Vangreitt orlof vegna ársins 2005 10 dagar ( 410.000/21,67 = kr. 18.920.- á dag, ) samtals kr. 189.200.- 3. Orlof tímabilið maí –nóv. 2006 ( 7 x 410.000.- = 2.870.000.- x 12.55 ) = kr. 360.185.- 4. Sölulaun ágúst – nóv. 2006 kr. 40.934.- á mán. x 4 Kr. 163.736.- 5. Framlegðarbónus ( vörunotkun ) árið 2005 kr. 500.000.- 6. Framlegðarbónus ( vörunotkun ) jan. – nóv. 2006 kr. 458.326.- 7. Orlofsuppbót fyrir 2006 ( 22.400.- x 7/12 ) = kr. 9.858.- 8. Desemberuppbót 2006 ( 40.700.- x 11/12 ) = kr. 37.312.- Samtals kr. 3.358.617.-. Stefnandi byggir rétt sinn í máli þessu á því að samkvæmt ráðningarsamningi þeim, er gilti um störf hans hjá stefnda, eigi hann tvímælalaust rétt á launum á umsömdum uppsagnarfresti auk annarra greiðslna sem kveðið sé á um í samningnum og leiða kunni af kjarasamningum og gildandi lögum í landinu á þessu sviði. Hann mótmæli harðlega þeim ávirðingum er á hann séu bornar varðandi notkun Visa korts fyrirtækisins. Í starfi hans hjá fyrirtækinu hafi falist mikil ferðalög, bæði innanlands og utan. Á þessum ferðum sínum hafi stefnandi aldrei fengið greidda dagpeninga, en ætlast hafi verið til að hann greiddi tilfallandi kostnað með Visa kortinu, sem hann og gerði. Aldrei hafi af hálfu fyrirtækisins verið gerðar athugasemdir við notkun kortsins. Það sé fyrst sumarið 2006 vegna kortatímabils 18.06.- 17.07. 2006 að slíkt komi upp og 55.686 krónur hafi verið dregnar af launum hans án nokkurs fyrirvara. Hér beri að hafa í huga að stefnandi var í sumarleyfi þegar mál þetta kom upp og var aldrei gefinn kostur á að skýra mál sitt. Eldri úttektir, sem nái allt aftur til ársins 2004, hafi stefndi greitt athugasemdalaust í u.þ.b. tvö ár. Að mati stefnanda hljóti að felast í því viðurkenning á réttmæti þeirra greiðslna. Geti stefndi ekki löngu seinna borið fyrir sig að kvittanir hafi vantað fyrir einhverjum þeirra, enda fullyrði stefnandi að fullnægjandi kvittanir, og eða skýringar, hafi verið gefnar á öllum þeim greiðslum á sínum tíma, enda hefði stefndi ekki átt að greiða þær væri sú ekki raunin. Stefnandi telji í ljósi forsögunnar fráleitt að halda því fram að réttmætt hafi verið að hafna vinnuframlagi hans á uppsagnarfrestinum og víkjast undan því að greiða honum þau laun sem honum bar vegna þess ágreinings er kom upp sumarið 2006 um kortanotkun hans og stefnda beri að virða ráðningarsamninginn frá 14. apríl 2005 í einu og öllu. Stefnandi byggir rétt sinn á ráðningarsamningi aðila, kjarasamningi og lögum nr. 7/1936 um samningsgerð o.fl. með síðari breytingum. Varðandi orlof sé byggt á lögum nr. 30/1987 og IV. kafla kjarasamnings. Kröfur um dráttarvexti og vaxtavexti styður stefnandi við III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987. Kröfu um málskostnað styður stefnandi við 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun sé reist á lögum nr. 50/1988. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir sýknukröfu sína á því, að stefnandi hafi sjálfur hætt störfum fyrirvaralaust þann 3. ágúst 2006. Stefnandi eigi því ekki rétt til neinna launa á uppsagnarfresti, eins og stefnukrafan byggist á. Viðurkennt sé að stefnandi hafi sjálfur sagt upp störfum munnlega á fundi þann 2. ágúst með forráðamönnum stefnda og á þeim fundi hafi hann einnig tilkynnt að hann hefði ráðið sig til samkeppnisaðila stefnda. Á fundi aðila þann 3. ágúst hafi stefnandi lýst því yfir að hann stæði við uppsögnina, eins og fram komi í stefnu. Stefnanda hafi verið fyllilega ljóst þann 3. ágúst 2006 að notkun hans á Visa korti fyrirtækisins hafi verið til sérstakrar rannsóknar hjá fyrirtækinu. Í stað þess að gefa skýringar eða afhenda fylgiskjöl vegna vöru- og peningaúttekta 2004-2006 hafi hann kosið að yfirgefa vinnustaðinn. Stefnanda hafi þá verið ljóst að fyrirtækið hafði þegar dregið óútskýrðar Visa úttektir vegna júní/júlí 2006 frá launum hans fyrir ágúst enda hafði hann ekki farið að reglum fyrirtækisins og ekki gefið fjármálastjóra skýringar eða afhent nótur fyrir vöru- og peningaúttektum þegar hann skilaði kortinu til baka. Mótmæli lögmanns stefnanda í bréfinu frá 14. ágúst 2006 við þessu „frádragi af launum vegna Visa úttektanna“, hafi því verið út hött. Þessi „aðgerð“ hafi alls ekki verið „fyrirvaralaus“, eins og fullyrt sé í stefnu því stefnanda hafi verið fullkunnugt um reglur fyrirtækisins um notkun kreditkortsins enda hafði hann fengið þær afhentar skriflegar í byrjun júlí 2006. Stefnandi hafi með því að virða ekki uppsagnarfrest sinn samkvæmt ráðningar­samningi rift á ólögmætan hátt vinnusamningi sínum við stefnda. Stefnandi sé því sjálfur bótaskyldur fyrir því tjóni, sem hann hafi valdið stefnda með ólögmætu brotthlaupi sínu og brotum á skýru samkeppnisbannsákvæði ráðningarsamnings aðila og notkun á trúnaðarupplýsingum í þágu samkeppnis­aðila. Stefndi hafi því verið í fullum rétti til að halda eftir ógreiddum launum stefnanda, sem skaðabótum vegna tjóns síns með hliðsjón af ákvæðum 25. gr. hjúalaga nr. 22/1928 og dómafordæmum. Stefnandi sé einnig bótaskyldur vegna óheimilla og óútskýrðra kreditkortaúttekta út á kreditkort stefnda . Telji dómurinn að stefnandi hafi verið rekinn fyrirvaralaust byggir stefndi á því að ráðningarslitin hafi verið fyllilega réttmæt vegna alvarlegra brota stefnanda á ráðningarsamningi og misnotkunar á kreditkorti fyrirtækisins. Stefnanda hafi verið skylt að virða sérstakt samkeppnisbannsákvæði í ráðningar­samningi sínum við stefnda. Samkvæmt ráðningarsamningi hafi stefnanda verið óheimilt að hafa, beint eða óbeint, fjárhagslega hagsmuni í nokkurri starfsemi, sem að einhverju leyti tengdist eða ætti í samkeppni við stefnda. Þetta samkeppnisbann skyldi gilda í 24 mánuði eftir starfslok hjá stefnda, nema að fengnu skriflegu samþykki framkvæmdastjóra stefnda. Ljóst sé að stefnandi hafi brotið þetta samkeppnisbannsákvæði og trúnað og hollustu gagnvart stefnda, þegar hann tilkynnti forráðamönnum stefnda einhliða þann 2. ágúst 2006 um uppsögn sína og ráðningu sína til Innbaks, sem sé samkeppnisaðili stefnda. Samkvæmt skýru ákvæði í ráðningarsamningi aðila gátu brot stefnanda á þagnarskyldu og samkeppnishömlum valdið tafarlausri bótalausri brottvikningu. Jafnframt sé ljóst að stefnandi hóf sölustörf hjá Kassagerð Reykjavíkur í janúar 2007. Í því starfi hafi stefnandi hagnýtt sér trúnaðarupplýsingar frá stefnda um innkaupsverð á ákveðnum vörum sem stefndi hafði í sölu til bakara. Í kjölfarið hafi stefndi hætt sölu á þessum vörutegundum og orðið fyrir fjártjóni. Stefnandi sé grunaður um heimildarlausa og ólögmæta notkun á kreditkorti fyrirtækisins, en kreditkortið hafði stefnandi eingöngu til nota vegna starfa sinna, sem sölumaður stefnda. Þessi heimildarlausa notkun hafi verið kærð til lögreglu. Niðurstaða þeirrar lögreglurannsóknar liggi hins vegar ekki enn fyrir, því afgreiðsla málsins hafi dregist hjá lögreglu. Lögreglan hafi óskað eftir viðbótargögnum frá stefnda vegna málsins og sé það þar en til skoðunar hjá lögreglu. Óútskýrðar Visa úttektir stefnanda á kort fyrirtækisins nemi 750.000 kr., sbr. heildaryfirliti sem afhent var lögreglu. Á yfirlitinu sé fjöldi óútskýrðra peningaúttekta og Visa vöruúttekta, sem augljóslega séu vegna persónulegrar eyðslu stefnanda. Þær skýringar sem stefnandi hafi loks gefið á úttektum, með bréfi dags. 14. nóvember 2006, fái ekki staðist. Sama gildi um þær fullyrðingar sem fram komi í bréfinu um að stefnandi hafi afhent kvittanir og nótur vegna þessara úttekta mánaðarlega til stefnda. Fylgiskjöl og nótur vanti fyrir fjölmörgum úttektum stefnanda í bókhaldi stefnda. Í mörgum tilvikum beri stefnandi einnig við minnisleysi um vöruúttektir sínar. Stefnandi segist t.d. ekkert muna eftir mörgum vöruút­tektum á skyndibita- og veitingastöðum, sem nótur vanti fyrir. Aðrar útskýringar stefnanda séu hreinn tilbúningur og staðfesti einfaldlega að úttektirnar hafi verið án nokkurrar heimildar og til persónulegrar einkaneyslu. Stefnandi hafði bíl frá stefnda til afnota sem sölumaður en þrátt fyrir það hafi hann tekið út bensín á einkabíl sinn í apríl og maí 2006. Skömmu áður, þann 10. apríl 2006, hafði forstjóri stefnda bannað stefnanda að fara á fyrirtækisbílnum heim á kvöldin. Skýringar stefnanda á þessum bensínúttektum séu að: „bílaskortur hafi verið hjá stefnda“ eða þetta hafi verið „þvottur á bílnum“ þótt fyrirtækið hafi verið í reikningi hjá fyrirtæki vegna þrifa á bílum fyrirtækisins. Úttektir á bensínstöðvum hafi því verið heimildarlausar. Sama gildi augljóslega um aðrar úttektir, s.s. úttekt vegna komu á heilsugæslustöð og vöruúttekt í apóteki. Það að stefnandi hafi hugsanlega orðið „veikur úti“, þ.e. á ferðalagi erlendis, eins og stefnandi virðist halda fram, þá veitti það honum enga heimild til að gjaldfæra kostnað vegna meintra veikinda á fyrirtækið. Í nokkrum tilvikum fullyrði stefnandi að hann hafi fengið leyfi eða „samþykki“ fyrirtækisins til að versla út á kortið, t.d. vegna úttektar í Rúmfata­lagernum fyrir 42.415 krónur og „það yrði síðan dregið af mér“. Þessa útskýringu gefi stefnandi einnig á stærstu samfelldu heimildarlausu misnotkun á kredit­kortinu en stefnandi hafi látið gjaldfæra persónulegan heimasíma sinn, með númerið 517-5277 og nettenginu á sama númer, á kreditkort fyrirtækisins. Skýring stefnanda á Rúmfatalagers-úttektinni og mánaðarlegum heimasímareikningum frá Vodafone sé að þetta „á að vera búið að draga af Einari“, þ.e. draga hafi átt vöruúttektirnar af launum stefnanda. Þessar úttektir hafi ekki verið dregnar af launum stefnanda og það vissi stefnandi vel. Um þessar úttektir vissi stefndi einfaldlega ekki og hafði ekki veitt leyfi fyrir þeim. Samið hafi verið við stefnanda í ráðningarsamningi um að hann fengi frían GSM síma og aðgangskort í World Class Spa en engin önnur persónuleg útgjöld. Samning þann, sem stefnandi hafi gert við Vodafone árið 2004 um gjaldfærslu á einkasíma sínum og nettenginu á kort fyrirtækisins, fái stefndi ekki í sínar hendur nema með atbeina lögreglu því þetta sé persónulegur samningur milli stefnanda og símafyrirtækisins. Þær skýringar og afsakanir, sem fram komi í stefnu um að „ekki hafi verið fundið að notkun stefnanda“ á fyrirtækjakortinu og að enginn „skriflegur samningur“ hafi verið gerður um notkun kortsins standist ekki. Stefnandi hafi ekki samið um neinn risnukostnað við stefnda. Stefnandi hafi enga heimild haft til að nota kreditkortið til annars en að greiða raunveruleg útgjöld vegna starfa sinna í þágu stefnda. Stefnandi hafi ekkert leyfi haft til að fjármagna einkaútgjöld sín með úttektum á kreditkortið. Afsakanir stefnanda, sem byggist á meintu aðgerðarleysi stefnda vegna misnotkunar stefnanda á VISA kortinu til einkaneyslu, fái því ekki staðist. Enginn innan fyrirtækisins hafi gert sér grein fyrir því að stefnandi væri að misnota kreditkortið kerfisbundið í tvö ár vegna einkaneyslu sinnar, þótt stefnandi gefi í skyn að forráðamenn stefnda hafi átt að vita um þetta. Ástæða þess að misnotkun stefnanda varð ekki ljós fyrr en árið 2006 sé sú að bókhald fyrirtækisins hafi að mestu farið út úr fyrirtækinu árið 2005 og innra eftirlit stefnda hafi ekki verið sem skyldi innan fyrirtækisins. Misnotkun tveggja sölumanna stefnda á kreditkortum hafi komið í ljós snemma sumars 2006, þegar þeir hafi ekki skilað ákveðnum fylgiskjölum og reikningum vegna úttekta á kreditkortin til fjármálastjóra stefnda þrátt fyrir ítrekaðan eftirrekstur. Annar sölumaðurinn hafi strax viðurkennt brot sín og endurgreitt ólögmætar úttektir eins og fyrr sé rakið. Stefnandi virðist byggja málatilbúnað sinn á því að engar athugasemdir hafi verið gerðar við persónulegar úttektir hans og þær hafi af þeim sökum verið heimilar, sem ekki fái staðist. Það sé alrangt að stefnanda hafi ekki verið gefinn kostur á að skýra mál sitt margsinnis eða það, að sumarleyfi það sem stefnandi tók seinni hluta júlímánaðar, afsaki háttsemi stefnanda á nokkurn hátt. Fullyrðingar í stefnu um að nótum og gögnum hafi ávallt verið skilað séu einfaldlega ósannar. Með heimildarlausri notkun á kreditkorti fyrirtækisins hafi stefnandi brotið mjög alvarlega gegn trúnaðar-, heiðarleika- og hollustuskyldu gagnvart fyrir­tækinu. Þegar af þeirri ástæðu hafi stefndi mátt víkja stefnanda úr starfi án uppsagnarfrests og óháð því hvort brot stefnanda teljist vera refsiverð eða ekki. Stefnandi standi sjálfur í skuld við stefnda vegna óskýrðra og óheimilla peninga- og vöruúttekta og brota á samkeppnisákvæði ráðningarsamnings aðila, öfugt við það sem stefnandi haldi fram í stefnu. Ósannað sé einnig með öllu að stefnandi hafi orðið fyrir fjárhagstjóni vegna starfsloka sinna. Hafi stefnandi orðið fyrir fjárhagstjóni þá beri stefnandi alla sök á því með brotthlaupi sínu og öðrum brotum á ráðningarsamningi og starfsreglum. Stefnandi hafi sjálfur brotið gróflega gegn starfsskyldum sínum gagnvart stefnda samkvæmt ráðningarsamningi. Sýknu- og varakröfu sinni til stuðnings vísar stefndi til þess að lækka beri kröfur stefnanda vegna hugsanlegra launagreiðslna frá öðrum atvinnu­rekendum eða sjálfstæðrar vinnu á uppsagnarfresti. Stefnanda hafi borið skylda til að takmarka tjón sitt en næga atvinnu var að hafa á þessum tíma fyrir skrifstofu- og iðnaðarmenn. Krafa og útreikningur stefnanda á sölubónus eða framlagðar bónusgreiðslur séu með öllu óútskýrðar eða rökstuddar og samræmist ekki fyrri greiðslum til stefnanda samkvæmt launaseðlum. Stefnandi eigi engan rétt til framlegðarbónuss, því sölumarkmiðum hafi ekki verið náð. Mótmælt sé útreikningi á orlofi og desember- og orlofsuppbótum. Stefnandi hafi átt 24 daga orlofsrétt samkvæmt ráðningarsamningi. Orlofsréttindi hans hafi farið eftir kjarasamningi VR. Stefnandi geti einungis átt rétt á þriggja mánaða uppsagnarfresti, eins og samið hafi verið um í ráðningarsamningi. Staðhæfingar stefnanda um 10 daga ótekið orlof vegna orlofsársins 2005 séu ekki réttar. Stefndi eigi einnig skaðabótakröfu á hendur stefnanda vegna þess tjóns, sem hann hafi valdið stefnda, þegar hann réð sig til samkeppnisaðila, Kassagerðarinnar, þrátt fyrir samkeppnisbannsákvæðið í ráðningarsamningi aðila. Þetta samkeppnisbannsákvæði sé enn í fullu gildi. Samkvæmt samningalögum nr. 7/1936, 37. gr., haldi slík samkeppnisákvæði jafnvel gildi sínu, þrátt fyrir uppsögn starfsmanns, hafi starfsmaður með athæfi sínu sjálfur gefið nægilega ástæðu til uppsagnar. Stefnandi hafi borið alla ábyrgð á uppsögn sinni og ráðningarslitum hjá stefnda eins og fyrr sé rakið vegna grófra og ítrekaðra brota á hollustu, trúnaði og heiðarleika gagnvart stefnda. Stefnda sé heimilt að skuldajafna ólögmætum úttektum stefnanda á Visa kort stefnda og öðru því fjártjóni, sem hann hafi valdið fyrirtækinu með samkeppnis­brotum á móti hugsanlega áunnum og ógreiddum launum til stefnanda. Mótmælt sé öllum kröfum um vexti eða dráttarvexti samkvæmt lögum nr. 38/2001. Til stuðnings kröfu sinni um málskostnað vísar stefndi til 130. og 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Niðurstaða Í skýrslutöku fyrir dómi báru bæði stefnandi og framkvæmdastjóri stefnda, Tryggvi Magnússon, að stefnandi hafi munnlega sagt upp störfum hjá stefnda þann 2. ágúst 2006 eftir að stefnandi sneri aftur til vinnu úr sumarleyfi. Verður því að telja það óumdeilt í málinu. Þá er ágreiningslaust að stefnandi bauðst til að vinna út þriggja mánaða uppsagnarfrest eins og kveðið er á um í ráðningarsamningi milli aðila en því var hafnað af hálfu stefnda. Stefndi heldur því fram að stefnandi hafi þá þegar verið búinn að ráða sig til vinnu hjá samkeppnisfyrirtæki stefnda og hafi þannig brotið samkeppnisákvæði í ráðningarsamningi aðila. Af þeirri ástæðu hafi stefndi ekki óskað eftir vinnuframlagi stefnanda út uppsagnarfrest. Ósannað er gegn neitun stefnanda að til slíkar ráðningar hafi komið og ljóst er að stefnandi hóf ekki störf hjá því fyrirtæki. Þar sem haldbær gögn styðja ekki þessa málsástæðu stefnda verður henni hafnað. Þá byggir stefndi sýknukröfu sína einnig á því að heimilt hafi verið að víkja stefnanda úr starfi fyrirvaralaust vegna misnotkunar á kreditkorti fyrirtækisins. Stefndi byggir á því að þessu leyti að stefnandi hafi notað kreditkort fyrirtækisins á ólögmætan hátt og án heimildar en honum hafi einungis verið heimilt að nota kreditkortið vegna starfa sinna hjá stefnda. Stefndi hafi þegar kært þessa heimildarlausu notkun til lögreglu. Með vísan til þessa telur stefndi að sér beri engin skylda til að greiða stefnanda laun út uppsagnarfrest. Þessum ávirðingum stefnda hefur verið mótmælt af hálfu stefnanda sem heldur því fram að allar kvittanir og nótur hafi verið afhentar stefnda jafnóðum og úttektir á kortinu voru gerðar upp. Sönnunarbyrðin fyrir því að stefnandi hafi gerst sekur um ofangreinda háttsemi hvílir á stefnda. Eins og fyrr segir er kæra vegna þessa meinta misferlis stefnanda til meðferðar hjá lögreglu og ekkert liggur fyrir um það eins og sakir standa hver niðurstaðan í því máli kann að verða. Að því athuguðu verður ekki fallist á það með stefnda að grunsemdir um ólögmætar úttektir á Visa-korti, sem stefnandi hafði til að standa straum af kostnaði í tengslum við starf sitt, skuli leiða til þess að stefnandi verði sviptur rétti til launa á uppsagnarfresti og er þeirri málsástæðu hafnað. Skilja verður málatilbúnað stefnda svo að hann telji sig eiga gagnkröfur á hendur stefnanda vegna ólögmætra úttekta stefnanda á Visa-kort stefnda auk fjártjóns, sem hann hafi valdið fyrirtækinu með samkeppnisbrotum. Þeim kröfum sé stefnda heimilt að skuldajafna á móti hugsanlega áunnum og ógreiddum launum til stefnanda. Svo sem fyrr getur er kæra stefnda á hendur stefnanda vegna meintra ólögmætra úttekta á Visa-kort fyrirtækisins til rannsóknar hjá lögreglu. Að svo komnu liggur því ekki fyrir hvort eða að hvaða marki stefndi eigi fjárkröfur á hendur stefnanda af þeim sökum. Þá liggur ekki fyrir að stefnandi hafi brotið ákvæði um samkeppnisbann í ráðningarsamningi aðila með því að ráða sig til Kassagerðar Reykjavíkur. Þá hefur gagnkrafa stefnanda ekki verið sett fram tölulega með formlegum hætti og er því vanreifuð og óljós. Að þessu virtu verður að telja að gagnkrafan fullnægi ekki lagaskilyrðum 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 og er henni hafnað. Samkvæmt ráðningarsamningi er uppsagnarfrestur stefnanda þrír mánuðir. Stefnandi sagði upp starfi sínu 2. ágúst 2006 og byrjar uppsagnarfrestur hans því að líða frá 1. september 2006, sbr. 1. gr. laga nr. 19/1979 og ákvæði 12.1. í kjarasamningi milli Verzlunarmannafélags Reykjavíkur og Samtaka atvinnulífsins, sem tekur til stefnanda. Óumdeilt er að mánaðarlaun stefnanda hafi verið 410.000 kr. er hann lét af störfum hjá stefnda. Ber því að fallast á kröfu hans um laun fyrir ágúst til nóvember 2006 að fjárhæð 1.640.000 kr., eins og krafist er samkvæmt 1. tl. í kröfugerð stefnanda. Samkvæmt samantekt launadeildar stefnda, dags. 4. apríl 2007, átti stefndi 8 daga inni vegna áunnins orlofs fyrir orlofstímabilið 1. maí 2005 til 1. maí 2006 er hann lét af störfum. Samkvæmt því ber stefnda að greiða honum 151.360 kr. samkvæmt 2. tl. í kröfugerð stefnanda ( 410.000/21,67 =18.920 x 8) Stefndi hefur mótmælt útreikningi stefnanda á orlofi fyrir tímabilið maí til nóvember 2006. Samkvæmt grein 4.1. í greindum kjarasamningi skulu orlofslaun vera 10,17% af öllu kaupi. Við útreikning orlofs skal nota deilitöluna 21,67. Samkvæmt því ber stefnda að greiða stefnanda 264.880 kr. í orlof fyrir greint tímabil samkvæmt 3. tl. í kröfugerð stefnanda. ( 410.000/21,67 =18.920 x 14) Gegn andmælum stefnda þykir ekki unnt að taka til greina kröfu stefnanda um sölulaun fyrir tímabilið ágúst til nóvember 2006 á þeim áætlunargrundvelli, sem hann byggir á. Kröfu um sölulaun að fjárhæð 163.736 kr. samkvæmt 4. tl. í kröfugerð stefnanda er því hafnað. Kröfum um framlegðarbónus (vörunotkun) fyrir árið 2005 að fjárhæð 500.000 kr. og fyrir tímabilið janúar til nóvember árið 2006 að fjárhæð 458.326 kr. samkvæmt 5. og 6. tl. í kröfugerð stefnanda hefur verið andmælt af hálfu stefnda. Um er að ræða árangurstengd laun, sem stefndi fullyrðir að stefnandi hafi ekki áunnið sér. Gegn andmælum stefnda hefur stefnandi ekki sýnt fram á að hann eigi rétt til greiðslna á þessum grundvelli og er kröfum hans þar að lútandi hafnað. Krafa um orlofsuppbót samkvæmt 7. tl. í kröfugerð stefnanda er í samræmi við grein 1.3.2. í framangreindum kjarasamningi og verður því tekin til greina, 9.858 kr. Krafa um desemberuppbót samkvæmt 8. tl. í kröfugerð stefnanda, sem tekur mið af kjarasamningi við Matvís, verður tekin til greina með 37.312 kr. Til frádráttar launakröfu stefnanda samkvæmt framansögðu koma atvinnuleysisbætur að fjárhæð 351.202 kr., sem stefnandi fékk greiddar á árinu 2006. Frádráttur launa á grundvelli 25. gr. hjúalaga nr. 22/1928 kemur ekki til álita þar sem ekki var um að ræða ólögmætt brotthlaup stefnanda úr vinnu, eins og fyrr greinir. Samkvæmt framansögðu ber stefnda að greiða stefnanda 1.752.208 kr. (1.640.000+151.360+264.880+9.858+37.312-351.202) og með vöxtum og dráttarvöxtum eins og í dómsorði greinir. Þá ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn 500.000 kr. Hefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Eggert Óskarsson héraðsdómari kvað upp dóm þennan. Dómsorð: Stefndi, Eðal ehf., greiði stefnanda, Einari Viðarssyni, 1.752.208 krónur með 15% ársvöxtum af 410.000 krónum frá 1. september 2006 til 1. október 2006, 15,5 % ársvöxtum af 820.000 krónum frá þeim degi til 1. nóvember 2006, þá af 1.230.000 krónum frá þeim degi til 1. desember 2006, síðan af 1.752.208 kr. frá þeim degi til 1. janúar 2007 og 16% ársvöxtum frá þeim degi til 22. febrúar 2007, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags og 500.000 kr. í málskostnað.
Mál nr. 587/2011
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
Úrskurður héraðsdóms um að Xskyldi sæta gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. og b. liða 1. mgr. 95. gr. laga nr.88/2008 um meðferð sakamála, og einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stæði varstaðfestur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Greta Baldursdóttir og ViðarMár Matthíasson. Varnaraðili skaut málinutil Hæstaréttar með kæru 31. október 2011 sem barst réttinum ásamtkærumálsgögnum 2. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands28. október 2011, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt tilföstudagsins 4. nóvember 2011 klukkan 16 og einangrun meðan á því stendur.Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðilikrefst þess að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími og aðallega að sérverði ekki gert að sæta einangrun samkvæmt b. lið 1. mgr. 99. gr. laga nr.88/2008 meðan á því stendur, en til vara að einangrun verði markaður skemmritími. Sóknaraðili krefststaðfestingar hins kærða úrskurðar. Fallist er á meðhéraðsdómi að fram sé kominn rökstuddur grunur um að varnaraðili hafi gerstsekur um brot, sem fangelsisrefsing liggur við og að rannsóknarhagsmunirkrefjist þess að hann sæti gæsluvarðhaldi þann tíma, sem greinir í hinum kærðaúrskurði, sbr. a. og b. liði 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Verðurniðurstaða úrskurðarins því staðfest um gæsluvarðhaldið og að varnaraðili sætieinangrun á meðan á því stendur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður erstaðfestur. ÚrskurðurHéraðsdóms Suðurlands 28. október 2011. Lögreglustjórinn áSelfossi hefur krafist þess að Héraðsdómur Suðurlands úrskurði X, fæddan [...],til heimilis í [...], til að sæta gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 24.nóvember 2011, klukkan 16.00. Þá er þess einnig krafist að tilhögungæsluvarðhaldsins verði samkvæmt b. lið 1. mgr. 99. gr. laga um meðferðsakamála nr. 88/2008. Í greinargerðlögreglustjórans á Selfossi kemur fram að kærði, X, hafi ásamt tveimur öðrummönnum verið handtekinn klukkan 00.40 aðfaranótt fimmtudagsins 27. október sl.í orlofshúsi nr. [...] í [...] grunaður um fíkniefnamisferli. Við húsleit íorlofshúsinu hafi fundist 374,34 grömm af kókaíni, 369,06 grömm af hvítuduftkenndu efni af óþekktum toga, 219 stykki af hylkjum með óþekktu innihaldi,brúsar sem innihéldu aceton (naglalakkseyði),olíuhreinsi og startvökva. Fyrir liggi að kærði og samverkamenn hans tveir hafi haftafnot af bifreið sem staðið hafi á bifreiðaplani skammt frá orlofshúsinu enbifreiðin sé í eigu fjórða mannsins sem einnig hafi verið handtekinn aðfaranóttfimmtudagsins 27. október sl. Í fyrrnefndri bifreið hafi fundist leigusamningurum áðurnefnt orlofshús þar sem leigutaki er tilgreindur. Sá maður sé ófundinnþrátt fyrir víðtæka leit lögreglu en fram sé komið í málinu að nefndur maðurhafi átt samskipti við staðarhaldara orlofshússins mánudaginn 24. október sl.,þ.e. við upphaf leigutímans. Við yfirheyrslu hjálögreglu hafi kærði ekki kannast við áðurnefnd fíkniefni og ekki gefiðtrúverðugar skýringar á veru sinni í orlofshúsinu að mati lögreglu. Þá hafijafnframt verið teknar skýrslur af ætluðum samverkamönnum hans og enginn þeirrahafi kannast við þátt sinn í málinu þótt tveir þeirra hafi verið í hinu umræddaorlofshúsi. Lögreglan á Selfossi fari með rannsókn málsinssem sé umfangsmikil og á frumstigi. Ætluð brot kærða séu talin varða við 2. ,sbr. 4. gr. og 5. gr. laga um ávana- ogfíkniefni nr. 65/1997 og 2. mgr. 173. gr. a. almennra hegningarlaga nr.19/1940. Með vísan til þess og í ljósi þess magns fíkniefna sem fundust viðhúsleit í orlofshúsinu sé nauðsynlegt að rannsaka ýmis atriði sem varða mál þettaþar á meðal styrkleika efnanna, tengsl mannanna innbyrðis og að taka frekariskýrslur af þeim. Þá leiti lögregla mannsins sem tekið hafi orlofshúsið á leiguen ljóst sé að hann tengist málinu ótvírætt. Það er mat lögreglustjóraað rannsóknarhagsmunir málsins krefjist þess að kærði sæti gæsluvarðhaldi ogvísar lögreglustjóri í því sambandi til a liðar 1. mgr. 95. gr. laga um meðferðsakamála nr. 88/2008. Þá sé jafnframt talin veruleg hætta á að kærði yfirgefilandið gangi hann laus, sbr. b. lið 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamálanr. 88/2008. Þá er þess krafist að kærða verði gert að sæta einangrun ágæsluvarðhaldstímanum á grundvelli b. liðar 1. mgr. 99. gr. laga um meðferðsakamála nr. 88/2008, þar sem rannsókn málsins sé skammt á veg komin og hættasé á að kærði muni geta torveldað hana ef hann sæti ekki einangrun. Við fyrirtöku gæsluvarðhaldskröfunnar fyrir dómi að kvöldi fimmtudagsins27. október sl., samþykkti kærði, X, kröfu lögreglustjóra en krafðist þess aðgæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími en lögreglustjóri gerir kröfu um.Kærði tjáði sig um ætlaðar sakargiftir og kvaðst einn eiga hið ætlaða kókaínsem og hið hvíta duftkennda efni af óþekktum toga og hylki með óþekktuinnihaldi sem lögregla lagði hald á í umræddu orlofshúsi. Í skýrslutökulögreglu yfir kærða kom fram að kærði, sem er [...] ríkisborgari, hafi komiðtil landsins fyrir um tveimur vikum síðan og dvalið á hóteli í [...]. Samkvæmt málatilbúnaðilögreglustjóra beinist rannsókn lögreglu að ætlaðri hlutdeild samverkamanna kærða að fíkniefnamisferli.Rannsaka þurfi styrkleika efna sem fundust í húsleit í orlofshúsinu, tengslkærðu innbyrðis, taka þurfi frekari skýrslur af þeim og finna þurfi mann þannsem leigði orlofshúsið en ljóst sé að hann tengist ótvírætt málinu. Kærði var handtekinn ásamt tveimur öðrum mönnum í orlofshúsi í [...] aðfaranóttfimmtudagsins 27. október sl. Þá er í haldi lögreglu eigandi bifreiðar þeirrarsem áðurnefndir menn höfðu til umráða og leit stendur yfir að manni þeim semtók orlofshúsið á leigu og átti samskipti við umsjónarmannorlofshúsabyggðarinnar við upphaf leigutímans. Kærði tjáði sig ekki umsakargiftir í skýrslutöku hjá lögreglu en játaði að eiga hin haldlögðu efnieins og áður er rakið þegar gæsluvarðhaldskrafan var tekin fyrir.Rannsóknargögn málsins, þ. á m. myndir af vettvangi, sýna ætlað kókaínvíðsvegar um orlofshúsið, m.a. á matardiskum og skálum á borði í eldhúsi, ískaftpotti á gólfi í svefnherbergi og í glerkrukkum á gólfi í svefnherbergi. Aukþess hafi fundist óþekkt efni í plastdunk, merktum Creatine,í tösku í svefnherbergi og óþekkt efni á skál í eldhúsi. Þá hafi fundistgluggaskafa og skeiðar með hvítum efnisleifum á diski á stofuborði. Gat þvíengum sem í orlofshúsinu var dulist að um fíkniefni var að ræða. Lögregla hefur til rannsóknar nokkuð umfangsmikið brot áfíkniefnalöggjöfinni sem varðað getur fangelsisrefsingu ef sök sannast.Rannsókn málsins er á frumstigi og beinist meðal annars að þætti hvers og einsþeirra fjögurra manna sem handteknir voru í tengslum við rannsókn að málinu ogþá leitar lögregla fimmta mannsins sem rannsóknargögn málsins benda til aðtengist málinu. Með vísan til þess sem fram kemur í greinargerð lögreglustjóraog þess sem rannsóknargögn bera með sér, er fallist á það með lögreglustjóra aðkærði sé undir rökstuddum grun um að hafa framið brot sem geti varðaðfangelsisrefsingu og að rannsóknarhagsmunir krefjist þess að hann sætigæsluvarðhaldi ella megi ætla að hann muni torvelda rannsókn málsins, svo semmeð því að afmá merki eftir brot, skjóta undan munum ellegar hafa áhrif ásamseka eða vitni. Kærði er erlendur ríkisborgari sem kom til landsins fyrir umhálfum mánuði. Fallist er á það með lögreglustjóra að ætla megi að hann munireyna að komast úr landi eða leynast ellegar koma sér með öðrum hætti undanmálsókn eða fullnustu refsingar. Samkvæmt framansögðu er fallist á kröfu lögreglustjórans á Selfossi meðvísan til a. og b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008.Hins vegar er ekki fallist á sjónarmið sem tengjast úrvinnslu gagna semlögreglustjóri hefur aflað enda eru gögn þessi í vörslum hans.Gæsluvarðhaldstími þykir hæfilegur eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Þáverður fallist á kröfu lögreglustjóra á grundvelli b. liðar 1. mgr. 99. gr.laga nr. 88/2008, allt eins og nánargreinir í úrskurðarorði. Ragnheiður Thorlaciushéraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Ú R S K U R Ð A R O R Ð: Kærði, X, fæddur [...], skal sæta gæsluvarðhaldi tilföstudagsins 4. nóvember 2011, klukkan 16.00. Kærði sæti einangrun á meðan ágæsluvarðhaldinu stendur.
Mál nr. 330/2010
Áfrýjunarstefna Fyrirsvar Lögræði
Við útgáfu áfrýjunarstefnu og þingfestingu málsins var A ófjárráða og átti því ekki ráðstöfunarrétt yfir sakarefni málsins. Þrátt fyrir það var í áfrýjunarstefnu einungis getið um A en ekki um fyrirsvarsmenn hennar. Var málinu því vísað frá Hæstarétti, sbr. 3. mgr. 17. gr. og b. lið 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Garðar Gíslason og Gunnlaugur Claessen. Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Áfrýjandi, Guðríður Haraldsdóttir, greiði stefndu, Apríl Rún Kubischta, 200.000 krónur í málskostnað. Dómur Héraðsdóms Vesturlands 24. mars 2010. Mál þetta var höfðað 25. ágúst 2009 og dómtekið 3. mars 2010. Stefnandi er Apríl Rún Kubischta, Stafnesvegi 14 í Sandgerði. Stefnda er Guðríður Haraldsdóttir, Jaðarsbraut 41 á Akranesi. Stefnandi gerir eftirfarandi kröfur: 1. Að eftirfarandi ummæli í stafliðum A til G, sem birt voru á blaðsíðum 31 og 32 í 30. tölublaði Vikunnar 2009, og stefnda ber ábyrgð á sem ritstjóri samkvæmt 3. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956, verði dæmd dauð og ómerk, en ummælin varði við 235. gr. og 2. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 241. gr. sömu laga: A. Öskubuska litla B. Á meðan hún dvaldist hjá þeim sást hún lítið úti við leik og skilst mér að hún hafi varið stórum hluta tímans í ýmis húsverk og það að hjálpa til við barnauppeldið, aðeins átta ára í hlutverki Öskubusku. C. Núna er Apríl Rún orðin þrettán ára og mér er sagt að hún sjáist lítið úti við, fái aðeins að hafa samband við örfáa útvalda einstaklinga og sjáist þá sjaldnast með þeim úti á götu. Það er helst að hún sé í garðinum eða á fótboltavellinum sem er beint fyrir utan heimili hennar. Gamlir vinir og skólasystur sem hún eignaðist þegar hún var yngri fá ekki lengur að tala við hana og ekki heldur ættingjar Öldu. D. Stúlkan er einangruð. Bræður hennar fylgja henni um allt, virðast sjá til þess að hún tali ekki við ranga aðila og klaga ef hún gerir ekki eins og henni er sagt. E. Hún sagðist finna sig knúna til að taka eigið líf ef hún þyrfti að vera lengur hjá föður sínum. F. Vildi frekar deyja ... G. Hún sagðist frekar vilja deyja en að þurfa að fara á heimili föður síns og stjúpu ... Til vara er byggt á því að ofangreind ummæli varði við 234. gr., sbr. 2. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og á þeim grundvelli verði ummælin dæmd dauð og ómerk, sbr. 1. mgr. 241. gr. sömu laga. 2. Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmd til refsingar fyrir: A. Að hafa með ólögmætum myndbirtingum og ummælum sínum um viðkvæm einkamálefni stefnanda, sem birtust á forsíðu, bls. 2 og bls. 30-32 í 30. tölublaði Vikunnar 2009, brotið gegn friðhelgi einkalífs hennar, sbr. 229. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 3. mgr. 15. gr. prentlaga nr. 57/1956. B Að hafa viðhaft ærumeiðandi aðdróttanir, sem tilgreindar eru í stafliðum A til I í kröfulið 1, um stefnanda í 30. tölublaði Vikunnar 2009, sem teljast varða við 235. gr., sbr. 2. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 3. mgr. 15. gr. prentlaga nr. 57/1956. Til vara er byggt á því að hin tilvitnuðu ummæli varði við 234. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 2. mgr. 236. gr. sömu laga. 3. Þess er krafist að stefndu verði gert að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. málsl. 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá 30. júlí 2009 til 1. október sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. 4. Þess er krafist að stefndu verði gert að greiða stefnanda 400.000 krónur til að kosta birtingu dóms í málinu, þ.e. forsendna og dómsorðs, í tveimur dagblöðum. 5. Þess er krafist að forsendur og dómsorð dóms í málinu verði birt í næsta tölublaði Vikunnar eftir að dómur gengur, sbr. 22. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt. 6. Loks krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu. Stefnda krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að krafa um miskabætur verði stórlega lækkuð. Þá krefst stefnda málskostnaðar úr hendi stefnanda. I. Stefnandi er dóttir Dante Kubischta, sem er bandarískur ríkisborgari, og Ágústu Þóreyjar Brynjólfsdóttur. Foreldrar stefnanda gengu í hjúskap 17. desember 1995 og eignuðust stefnanda 3. apríl 1996. Hjónin skildu 7. janúar 1999 og fékk móðirin forsjá stefnanda. Móðir stefnanda andaðist 26. febrúar 2005 en við það hvarf forsjáin til föður stefnanda. Með úrskurði áfrýjunardómstóls Farifax County í Virginíu í Bandaríkjunum frá 13. janúar 2006 var stefnandi ættleidd af Öldu Karlsdóttur, síðari eiginkonu föður stefnanda. Með beiðni 10. júní 2008 óskaði Valborg Fríður Níelsdóttir, amma stefnanda í móðurætt, eftir því við sýslumanninn í Keflavík að fá umgengni við stefnanda. Þeirri kröfu hafnaði sýslumaður með úrskurði 13. ágúst sama ár. Valborg skaut þeim úrskurði til dómsmálaráðuneytisins sem vísaði kröfunni frá stjórnvöldum með úrskurði 19. janúar 2009. Niðurstaða bæði sýslumanns og ráðuneytisins var reist á því að lagatengsl stefnanda við ömmu sína hefðu rofnað við ættleiðinguna, en þau tengsl hefðu verið forsenda fyrir umgengni á grundvelli 47. gr. barnalaga nr. 76/2003. Í 30. tölublaði tímaritsins Vikunnar, sem kom út 30. júlí 2009, var fjallað um fjölskylduhagi stefnanda, skilnað foreldra hennar og samskipti föður við móðurfjölskylduna. Einnig var rætt um atlæti stefnanda hjá föður sínum, samskipti þeirra feðgina og um ættleiðingu núverandi eiginkonu föður á stefnanda. Umfjöllun þessi spannar þrjár blaðsíður, auk þess sem efninu er slegið upp á forsíðu tímaritsins með fyrirsögn og mynd af Valborgu, ömmu stefnanda. Lögráðamenn stefnanda telja að með umfjöllun þessari hafi verið vegið gróflega að æru stefnanda með því að líkja henni og högum hennar á heimil sínu við Öskubusku úr ævintýrinu. Það sama eigi við um fullyrðingar um að stefnandi hafi ítrekað hugleitt sjálfsvíg, fyrst átta ára að aldri, og með myndbirtingum af stefnanda. Áður höfðu málefni fjölskyldunnar verið til umfjöllunar á opinberum vettvangi í helgarblaði DV, sem út kom 9. apríl 2005. Þar var rætt um andlát móður stefnanda, skilnað foreldra stefnanda og um deiluna innan fjölskyldunnar. Einnig var fjallað um líðan stefnanda og önnur málefni hennar. II. Kröfur stefnanda eru reistar á því að með umfjöllun Vikunnar hafi gróflega verið vegið að stefnanda og fjölskyldu hennar. Af hálfu stefnanda er fullyrt að engin tilraun hafi verið gerð af hálfu tímaritsins við vinnslu greinarinnar til að bera efnið undir foreldra stefnanda svo þeim væri kleift að koma að athugasemdum. Því er haldið fram að umfjöllunin í heild sinni eða í einstökum atriðum hafi falið í sér ærumeiðandi aðdróttanir í hennar garð og brot gegn friðhelgi hennar. Til stuðnings þessu er bent á að í stafliðum A til D í kröfulið 1 sé stefnanda líkt við Öskubusku og fullyrt að hún hafi þurft að verja stórum hluta af lífi sínu í ýmis húsverk og banauppeldi. Það er talið gefa augaleið hversu erfitt það sé fyrir stúlku á viðkvæmum aldri að sitja undir nafngift af þessu tagi í litlu samfélagi þar sem stefnandi sé að hefja nám í nýjum skóla. Einnig sé öllum aðstæðum stefnanda lýst með einkar niðrandi móti og fullyrt að henni sé haldið í einangrun frá vinum og skólafélögum. Þessar fullyrðingar séu rangar og með ólíkindum að ummæli í þessa veru séu viðhöfð um stefnanda sem hafi ekkert til sakar unnið. Þá sé í staflið E til G í kröfulið 1 fullyrt að stefnandi hafi sagt að hún vildi frekar taka eigin líf en búa hjá foreldrum sínum. Með þessu sé skírskotað á óviðfeldinn hátt til meintrar sálarangistar stefnanda og ummæla sem hún á að hafa látið falla níu ára að aldri þegar hún hafði orðið fyrir miklu áfalli við andlát móður sinnar. Að birta þessi ummæli fjórum árum eftir að þau eiga að hafa fallið sé í senn særandi og meiðandi fyrir stefnanda, auk þess sem það sé bæði óviðurkvæmilegt og smekklaust. Þar fyrir utan kannist stefnandi ekki við að hafa látið þessi orð falla. Því er haldið fram að öll ummæli í stafliðum A til G í kröfulið 1 séu ærumeiðandi aðdróttanir sem feli í sér brot gegn 235. gr. og 2. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga. Ummælin séu ósönn, óviðurkvæmileg, tilhæfulaus og smekklaus og til þess fallin að varpa rýrð á stefnanda. Verði ekki fallist á að ummælin varði við 235. gr. almennra hegningarlaga er á því byggt til vara að þau varði við 234. gr., sbr. 2. mgr. 236. gr. sömu laga. Í báðum tilvikum beri að ómerkja ummælin, sbr. 1. mgr. 241. gr. laganna, auk þess sem dæma beri stefndu til refsingar. Við ákvörðun refsingar er talið horfa til þyngingar að stefnandi sé aðeins þrettán ára gömul. Á því er byggt að með umfjölluninni hafi freklega verið brotið gegn friðhelgi einkalífs stefnanda sem njóti verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar, 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 16 gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Brot þessi feli í sér ólögmæta meingerð gagnvart stefnanda og því hafi stefnda fellt á sig miskabótaábyrgð, sbr. b-lið 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993, auk þess sem gerð sé krafa um að stefnda sæti refsingum samkvæmt 229. gr. almennra hegningarlaga. Til stuðnings þessu er bent á ýmis ummæli í greininni um málefni stefnanda, allt frá því að móðir hennar lést og til dagsins í dag. Öll þessi umfjöllun um líðan og hagi stefnanda og um önnur viðkvæm málefni eigi ekkert erindi við almenning og hafi falið í sér gróft brot gegn persónuvernd hennar. Sama eigi við um birtingu á þremur myndum af stefnanda í þeim tilgangi að skreyta umfjöllunina. Við ákvörðun miskabóta er talið horfa til hækkunar að stefnandi sé barn auk þess sem Vikan sé gefin út í hagnaðarskyni. Þá hafi útgefandi eða blaðamenn á hans vegum í fjölda mála undanfarið verið sakfelldir fyrir ærumeiðingar. Til stuðnings refsi- og fébótaábyrgð stefndu er vísað til 3. mgr. 15. gr. laga um prentrétt, nr. 57/1956. Krafa um greiðslu kostnaðar til að birta dóm í málinu í dagblöðum er reist á 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga, en krafa um að forsendur og niðurstaða dómsins verði birt í næsta tölublaði Vikunnar er reist á 1. og 2. mgr. 22. gr. laga um prentrétt. III. Stefnda bendir á að fjölmiðlar hafi verulegt svigrúm til umfjöllunar um menn og málefni og sá réttur sé varinn af 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Vísar stefnda til þess að gjalda beri varhug við því að takmarka rétt fjölmiðla til að taka á móti og miðla upplýsingum. Einnig geti fjölmiðlar ekki borið ábyrgð á öllu því sem nafngreindir heimildarmenn hafi að segja, enda væri slíkt til þess fallið að kæfa niður alla umræðu og upplýsingamiðlun, eins og Mannréttindadómstóll Evrópu hafi bent á í dómum sínum. Stefnda telur að umfjöllun um mál þetta í Vikunni hafi í senn verið sanngjörn og fagleg í öllu tilliti, auk þess sem hún hafi áður birst í öðum fjölmiðlum. Stefnda vísar til þess að höfundur beri ábyrgð á efni rits ef hann hefur nafngreint sig, sbr. 2. mgr. 15. gr. laga um prentrétt, nr. 57/1956. Stefnda heldur því fram að höfundur hljóti að vera sá sem lætur ummæli falla, þ.e. sá sem ummæli eru eignuð ef hann er nafngreindur. Því geti höfundur í þessu tilfelli ekki verið neinn annar en Valborg F. Svanholt Níelsdóttir. Hún beri því ábyrgðina en ekki stefnda og því beri þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefndu. Þar fyrir utan fari í bága við 73. gr. stjórnarskrárinnar að láta stefndu sem þriðja mann bera ábyrgð á ummælum Valborgar, enda verði hún sjálf að bera ábyrgð á eigin ummælum fyrir dómi. Verði stefnda gerð ábyrgð fyrir þeim ummælum sem Valborg lét falla er því haldið fram að ummælin fari ekki í bága við almenn hegningarlög. Af þeirri ástæðu beri því einnig að sýkna stefndu. Til stuðnings þessu bendir stefnda á að ummæli í stafliðum A, B, C og D í kröfulið 1 feli ekki í sér neinar ærumeiðingar í garð stefnanda. Þannig hafi samlíking við persónu Öskubusku í ævintýrinu aðeins að geyma huglægt mat Valborgar á högum stúlkunnar í því samhengi að stúlkan bæri of mikla ábyrgð. Þessa skoðun hafi Valborg fulla heimild til að láta í ljós og í þessu felist engin ásökun um harðræði af hálfu föður eða kjörmóður. Að því er varðar ummælin að öðru leyti um einangrun stefnanda bendir stefnda á að ekki sé um að ræða fullyrðingar heldur sé Valborg að hafa eftir það sem hún hafi heyrt frá öðrum. Að auki séu ummælin mistúlkuð í málatilbúnaði stefnanda. Þannig þurfi það að stefnandi sjáist lítið úti við ekki að þýða annað en að hún sjálf kjósi að halda sig innan dyra. Þessi ummæli verði með engu móti túlkuð þannig að stefnanda sé meinað að fara úr húsi eða haldið fanginni á heimili sínu. Jafnframt séu þessi ummæli mjög matskennd og feli aðeins í sér gildisdóma. Þá bendir stefnda á að ummæli í þá veru að stefnanda sé haldið á heimili sínu beinist ekki að persónu hennar. Því væri nær að krafa um ómerkingu yrði sett fram af hálfu þeirra sem sakaðir væru um að standa að slíkri frelsisskerðingu. Sama marki séu brennd ummæli um að gamlir vinir fái ekki að tala við stefnanda. Varðandi ummæli í stafliðum E, F og G í kröfulið 1 bendir stefnda á að þau lýsi samskiptum stefnanda við ömmu sína þegar hún var 8 og 9 ára gömul og fyrir ári síðan. Þessi ummæli hafi áður komið fram opinberlega og því sé aðeins um að ræða endurtekningu á því sem áður hafi komið fram. Stefnda telur óhugsandi að ómerkt verði ummæli sem hafi að geyma upplýsingar sem stefnandi hafi trúað ömmu sinni fyrir, einkum með hliðsjón af því að fimm ár eru liðin frá því þessi ummæli voru fyrst viðhöfð. Í því sambandi tekur stefnda fram að útlokað sé að leitt verði í ljós að stefnandi hafi ekki tjáð sig í þessa veru og því sé enginn grundvöllur til að ómerkja ummælin. Stefnda andmælir því að refsingar geti legið við því að birta opinberlega myndir sem Valborg hafi átt, jafnvel þótt þessar myndir hafi verið af stefnanda. Slík birting á myndum, sem á þeim tíma hafi verið teknar með samþykki allra hlutaðeigandi, geti með engu móti talist refsivert brot gegn friðhelgi einkalífs. Einnig bendir stefnda á að 229. gr. almennra hegningarlaga geti ekki átt við þar sem upplýsingar um þetta málefni hafi þegar verið á vitorði almennings vegna umfjöllunar í DV um sama mál. Þá telur stefnda að refsikrafa á hendur sér sé of almenns eðlis og með öllu skorti lýsingu á því hvernig hver og ein ummæli getið bakað refsiábyrgð. Þannig hefði stefnandi þurft að tiltaka hvernig tilvitnuð ummæli í einstökum atriðum varði við 229. gr., 234. gr., 235. gr. eða 236. gr. almennra hegningarlaga. Stefnda andmælir miskabótakröfu stefnanda á þeim grundvelli að hún beri ekki ábyrgð að lögum á ummælunum. Þar fyrir utan hafi ummælin ekki falið í sér ærumeiðingar í skilningi almennra hegningarlaga, en verði svo talið séu allt að einu ekki fyrir hendi skilyrði til að dæma miskabætur, enda hafi ummælin aðeins verið endurtekin á opinberum vettvangi. Af sömu ástæðu komi ekki til greina að dæma miskabætur vegna ætlaðra brota gegn friðhelgi einkalífs, auk þess sem þeir hagsmunir stefnanda geti ekki komið í veg fyrir að Valborg tjái sig opinberlega um sína reynslu og persónuleg málefni. Sama eigi við um birtingar á myndum í eigu Valborgar sem birtar hafi verið með hennar samþykki. Þá skipti engu máli í þessu tilliti gagnvart stefndu dómar á hendur útgefanda Vikunnar eða blaðamönnum á hans vegum. Allar þessar sömu ástæður telur stefnda leiða til þess að miskabætur verði lækkaðar. Kröfu um kostnað vegna birtingar dóms er mótmælt á þeim grundvelli að engin gögn hafi verið lögð fram til stuðnings þeirri kröfu. Þar fyrir utan hafi stefnandi enga hagsmuni af því að fá dóminn birtan opinberlega í dagblöðum sökum þess að dómar séu hvort sem er birtir opinberlega, en það ætti að duga í þessu tilviki. Jafnframt er fjárhæð kröfunnar mótmælt sem of hárri. Einnig er kröfu um birtingu dómsins í næsta tölublaði Vikunnar andmælt, enda verði ekki um það dæmt án aðildar útgefanda blaðsins. Í öllu falli verði ekki í senn krafist kostnaðar af birtingu dómsins og birtingar í Vikunni. Loks er vaxtakröfu mótmælt og því haldið fram að dráttarvextir verði ekki dæmdir nema frá dómsuppsögu. IV. 1. Samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga um prentrétt, nr. 57/1956, ber höfundur blaðs eða tímarits refsi- og fébótaábyrgð á efni ritsins ef hann hefur nafngreint sig og er auk þess annað hvort heimilisfastur hér á landi þegar ritið kemur út eða undir íslenskri lögsögu þegar mál er höfðað. Ef enginn höfundur er nafngreindur fer um ábyrgðina í þeirri röð sem talin er í 3. mgr. sömu greinar, en hún hvílir fyrst á útgefanda rits eða ritstjóra. Stefnda var ritstjóri Vikunnar þegar út kom 30. tölublað 71. árgangs ritsins 30. júlí 2009 en í því blaði er að finna umfjöllun um málefni fjölskyldu Valborgar F. Svanholt Níelsdóttur, fyrrverandi tengdamóður stefnanda. Höfundur greinarinnar er ekki tilgreindur en í reit með knöppum útdrætti um efni greinarinnar segir að texti sé blaðsins. Stefnda hefur borið því við að Valborg sé höfundurinn, enda sé allt efni greinarinnar haft eftir henni. Af þeim sökum beri stefnda ekki ábyrgðina á grundvelli 3. mgr. 15. gr. laga nr. 57/1956. Þótt efni greinarinnar sé að stórum hluta ummæli innan tilvitnunarmerkja sem sögð eru höfð eftir Valborgu er inni á milli að finna umfjöllun um málefnið sem augljóslega er blaðsins. Einnig hefur Valborg borið fyrir dómi að hún hafi vísað blaðamanni Vikunnar á umfjöllun um málið í DV frá 9. apríl 2005 til að komast hjá því að endurtaka söguna, en samræmi í umfjöllun Vikunnar og DV um málið er greinilegt. Þá sagði Valborg að orðavalið væri blaðamannsins, sem hún ræddi við, þótt innihaldið væri rétt að efni til. Að öllu þessu virtu verður ekki fallist á það með stefndu að Valborg ein geti talist höfundur greinarinnar. Því hvílir ábyrgðin á stefndu sem ritstjóra þar sem höfundur greinarinnar var ekki nafngreindur og skiptir þá engu þótt Valborg kunni einnig að teljast höfundur greinarinnar. Þá er haldlaus með öllu sú málsástæða stefndu að lög um prentrétt fari í bága við 73. gr. stjórnarskrárinnar að því leyti sem þau geri þriðja mann ábyrgan fyrir ummælum sem aðrir láti falla. 2. Í stafliðum A og B í kröfulið 1 krefst stefnandi ómerkingar á millifyrirsögninni „Öskubuska litla“ og ummælum þess efnis að stefnandi hafi aðeins átta ára að aldri verið í hlutverki Öskubusku með því að verja stórum hluta þess tíma sem hún dvaldi hjá föður og síðari eiginkonu hans í ýmis húsverk og að hjálpa til við barnauppeldið. Í málinu hafa með engu móti verið leiddar líkur að því að þessi ummæli eigi við rök að styðjast. Í ummælum þessum felst ekki aðdróttun af neinu tagi sem varðað getur við 235. gr. almennra hegningarlaga. Á hinn bóginn er sárlega móðgandi fyrir unga stúlku á viðkvæmu aldursskeiði að vera líkt við persónuna úr ævintýrinu þekkta en með því er augljóslega skírskotað til aðstæðna sem eru niðurlægjandi. Samkvæmt þessu verða greind ummæli ómerkt með vísan til 241. gr., sbr. 234. gr. almennra hegningarlaga. Í stafliðum C og D í kröfulið 1 er krafist ómerkingar á ummælum sem fela það í sér efnislega að stefnandi sé einangruð og fái ekki að hitta vini og kunningja. Þær aðstæður sem hér er lýst og stefnandi er sögð búa við vega með engu móti að æru hennar sjálfrar. Af þeim sökum verða ummælin ekki talin varða við ákvæði XXV. kafla almennra hegningarlaga og verða þau því ekki ómerkt. Í staflið G í kröfulið 1 er krafist ómerkingar á ummælum um að stefnandi vildi frekar deyja en að þurfa að fara á heimili föður síns og stjúpu. Þessi ummæli eiga að hafa fallið í samtali stefnanda við ömmu sína í kjölfar þess að móðir hennar andaðist árið 2005, þegar stúlkan var átta ára eða níu ára að aldri. Jafnframt er krafist ómerkingar í staflið F í kröfulið 1 á millifyrirsögn sem vísar til þessara ummæla. Með öllu er ósannað að stefnandi hafi látið þessi orða falla í samtali við ömmu sína á fyrrgreindu tímabili. Loks er gerð krafa í staflið E í kröfulið 1 að ómerkt verði ummæli um að stefnandi hafi tjáð ömmu sinni í bréfi að hún fyndi sig knúna til að taka eigið líf ef hún þyrfti að vera lengur hjá föður sínum. Í málinu liggur frammi bréf stefnanda 10. júní 2008 til ömmu sinnar þar sem hún kvartar undan aðstæðum sínum og segir að miklu betra væri að vera hjá látinni móður sinni. Af þessu verður með engu móti ráðið að stefnandi hafi hugleitt að taka eigið líf. Að því gættu og þar sem fyrrgreind ummæli, sem eiga að hafa fallið í samtali við ömmu stúlkunnar árið 2005, eru ósönnuð verða öll þessi ummæli ómerkt með vísan til 241. gr. almennra hegningarlaga þar sem í þeim felst aðdróttun í skilningi 235. gr. sömu laga. 3. Svo sem rakið hefur verið í næsta kafla hér á undan varða nokkur af þeim ummælum sem birtust í Vikunni í umrætt sinn við 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga. Einnig voru aðdróttanir í garð stefnanda birtar og bornar út opinberlega, enda þótt ekki hafi verið fyrir hendi sennileg ástæða til að telja þær réttar, eins og málið horfði við þeim sem ritaði greinina. Varðar þetta því jafnframt við 2. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga. Til stuðnings refsikröfu vísar stefnandi að auki til 229. gr. almennra hegningarlaga um refsinæmi þess að skýra opinberlega frá einkamálefnum annars manns, án þess að nægar ástæður séu fyrir hendi sem réttlætt geti verknaðinn. Það málefni sem fjallað var um í Vikunni snerti hjónaband og skilnað foreldra stefnanda, auk þess sem fjallað var um persónuleg málefni hennar. Þessi skrif Vikunnar lutu því að einkamálefnum stefnanda í skilningi 229. gr. almennra hegningarlaga. Kemur þá til skoðunar hvort nægar ástæður hafi verið fyrir hendi sem réttlætt geta umfjöllunina. Af vitnisburði Valborgar fyrir dómi verður ráðið að fyrir henni vakti fyrst og fremst að fjalla um að ættleiðing stjúpmóður á stefnanda kom í veg fyrir að krafa hennar um umgengni við stefnanda yrði tekin til greina, sbr. úrskurður sýslumannsins í Keflavík 13. ágúst 2008 og úrskurður dómsmálaráðuneytisins 19. janúar 2009. Fullt tilefni var til að ræða opinberlega um þá umdeilanlegu niðurstöðu stjórnvalda að úrlausn dómstóls í Bandaríkjunum um ættleiðingu kæmi í veg fyrir að amma barnsins teldist náinn vandamaður í skilningi 3. mgr. 47. gr. barnalaga, nr. 76/2003. Umfjöllun tímaritsins um einkamálefni stefnanda gekk hins vegar mun lengra en helgast getur af þeim tilgangi og varðaði hún við 229. gr. almennra hegningarlaga. Skiptir þá engu þótt málefni fjölskyldunnar hafi fyrir fimm árum verið til umfjöllunar í DV. Í málinu liggur fyrir að stefnda vann ekki greinina heldur blaðamaður á tímaritinu. Kom fram í skýrslu stefndu fyrir dómi að hún hefði aðeins lesið yfir greinina í því skyni að leiðrétta ritvillur og málfar, auk þess sem hún hefði stytt inngang blaðamanns. Eins og áður greinir hvílir ábyrgðin á stefndu sem ritstjóra tímaritsins, sbr. 3. mgr. 15. gr. laga um prentrétt, nr. 57/1956. Að þessu virtu og þegar litið er til niðurstöðu dómsins um kröfur að einkarétti, sem og málsatvika að öðru leyti, þykja almannahagsmunir ekki standa til að stefndu verði refsað. 4. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið fól umfjöllun Vikunnar í sér ærumeiðingar í garð stefnanda auk þess sem brotið var gegn friðhelgi einkalífs stefnanda, en sá réttur nýtur verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar. Með þessu hefur verið framin meingerð gegn friði og persónu stefnanda sem stefnda ber miskabótaábyrgð á samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993. Við ákvörðun miskabóta til stefnanda er þess að gæta að birtar voru myndir af stefnanda en með því var enn frekar vegið að friðhelgi einkalífs hennar. Að öllu virtu þykja miskabætur til stefnanda hæfilega ákveðnar 800.000 krónur með vöxtum svo sem greinir í dómsorði. Samkvæmt 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, er tekin til greina krafa um upphafsdag dráttarvaxta frá því liðinn var mánuður frá þingfestingu málsins. Með vísan til 1. og 2. mgr. 22. gr. laga um prentrétt, nr. 57/1956, er fallist á kröfu stefnanda um að forsendur og niðurstaða dóms þessa skuli birta í næsta tölublaði Vikunnar, sem út kemur eftir uppsögu dómsins. Breytir engu um þá kröfugerð þótt útgefandi tímaritsins eigi ekki aðild að málinu, enda hvílir þessi skylda á honum lögum samkvæmt. Með hliðsjón af því að málefninu var slegið upp á forsíðu Vikunnar, en blaðinu er gjarnan stillt upp á áberandi stöðum í blaðsöluhillum á sölustöðum, auk þess sem ritið liggur víða frammi löngu eftir útgáfu, þykir jafnframt rétt með vísan til 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga að gera stefndu að greiða stefnanda 300.000 krónur til að standa straum af opinberri birtingu dómsins. Eftir þessum úrslitum verður stefndu gert að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn svo sem í dómsorði greinir. Benedikt Bogason, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð: Framangreind ummæli í stafliðum A, B, E, F og G í kröfulið 1 skulu vera dauð og ómerk. Stefndu, Guðríði Haraldsdóttur, er ekki gerð refsing. Stefnda greiði stefnanda, Apríl Rún Kubischta, 1.100.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, af 800.000 krónum frá 30. júlí 2009 til 1. október sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna af sömu fjárhæð frá þeim degi til greiðsludags. Stefnda greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 447/2015
Verksamningur Galli Skaðabætur Matsgerð Málsástæða
VM ehf. krafði V hf. um skaðabætur vegna skemmda á kantsteini sem VM ehf. hafði fengið V hf. til að smíða sem undirverktaka. Þar sem gallar á kantsteininum höfðu ekki komið í ljós innan eins árs ábyrgðartíma var ekki talið að bótaábyrgð VM ehf. yrði reist á grein 29.1 í ÍST 30:2003. Í matsgerð dómkvadds manns kom fram að kantsteinninn hefði að hluta verið fjarlægður þegar hann kom að málinu. Væri því ekki unnt að fullyrða að kantsteinn, sem ekki væri lengur fyrir hendi, hefði verið haldinn galla, en sá kantsteinn sem var skoðaður hefði í öllum tilfellum verið gallaður og ekki haft þá eiginleika og gæði sem almennt mætti gera ráð fyrir. Þá kom þar fram að V hf. hefði notað hefðbundnar aðferðir við að steypa vélsteyptan kantstein og ekki voru gerðar athugasemdir við notkun á frostlegi í honum. Auk þess kom þar fram að ekki hægt að fullyrða að V hf. hefði viðhaft rangt vinnulag við steypuna. Í matsgerðinni var ekki minnst á þýðingu þess að ekki hefði verið breitt yfir steypuna til að verja hana frosti. Þar sem matsgerðinni hafði ekki verið hnekkt var ekki talið að fyrir lægi sönnun um raunverulegar ástæður steypuskemmdanna í kantsteininum eða að ábyrgð á þeim hvíldi á V hf. Var V hf. því sýknaður af kröfum VM ehf.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma Karl Axelssonhæstaréttardómari og Guðrún Erlendsdóttir og Ingveldur Einarsdóttir settirhæstaréttardómarar. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar6. júlí 2015. Hann krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér6.731.254 krónur, en til vara 2.970.694 krónur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1.mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. nóvember 2013til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst staðfestingarhéraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. IEins og fram kemur í héraðsdómi eráfrýjandi alhliða jarðvinnufyrirtæki, sérhæft í gatnagerð. Að loknu útboðisumarið 2009 tók hann að sér verkið Hlíðarfót, gatnagerð og lagnir, fyrirReykjavíkurborg. Áfrýjandi leitaði til stefnda sem undirverktaka, en hann hefursérhæft sig í steypu á staðsteyptum kantsteini og hafði margsinnis unnið fyriráfrýjanda. Verkefni stefnda var að smíða kantstein, annars vegar á Hringbrautog hins vegar á svæði við Hótel Loftleiðir, samtals 3.700 metra. Kantsteinninnvar steyptur í desember 2009 og janúar 2010. Opnað var fyrir umferð á Hlíðarfót4. febrúar 2010 og lokaúttekt fór fram 1. nóvember sama ár.Við ábyrgðarúttekt verkkaupa á verkiáfrýjanda 14. júní 2011 komu í ljós ætlaðar frostskemmdir á kantsteini viðHringbraut og í júní 2012 komu í ljósætlaðar skemmdir á kantsteini við Hótel Loftleiðir.Í máli þessu deila aðilar um ábyrgð ágöllum á kantsteininum í framangreindum verkþáttum. IIÁfrýjandi hefur breytt kröfum sínumfyrir Hæstarétti frá því sem var í héraði og gerir nú varakröfu þar sem miðaðer við niðurstöðu matsgerðar hins dómkvadda manns og rúmast hún tölulega innanaðalkröfu. Þá miðar hann dráttarvexti við 25. nóvember 2013 þegar mánuður varliðinn frá því að stefnda var sent kröfubréf í kjölfar niðurstöðu matsgerðar. Stefndimótmælir málatilbúnaði áfrýjanda fyrir Hæstarétti og telur að í honum felist aðhluta til nýjar málsástæður, sem ekki hafi verið byggt á í héraði. Þóttmálatilbúnaður áfrýjanda sé ekki jafnglöggur og skyldi verður að líta svo á, aðhann byggi bótarétt á hendur stefnda vegna verkhlutans á Hringbraut ekkieingöngu á hlutlægum grunni heldur byggi hann einnig á sök stefnda hvað þannverkhluta varðar. IIIÁfrýjandi reisir kröfu sína um ábyrgðstefnda á göllum kantsteins við Hringbraut á grein 29.1 í ÍST 30:2003, sem þágilti um verksamband aðila, en þar sagði að verktaki tæki ábyrgð á verkinu íeitt ár frá því að hann skilaði því. Sama gilti um einstaka verkhluta ef þeimværi skilað sérstaklega.Kantsteinninn við Hringbraut varsteyptur í desember 2009 og skilaði stefndi þeim hluta verksins, sem um er deilt,í janúar 2010. Í grein 28.9 í ÍST 30:2003 var kveðið á um það, að tækiverkkaupi verkið eða hluta þess í notkun án úttektar teldist verktaki hafaskilað þeim verkhluta af sér, sem verkkaupi tæki í notkun. Óumdeilt er að opnaðvar fyrir umferð 4. febrúar 2010 og gallar komu í ljós við ábyrgðarúttekt 14.júní 2011. Það voru því liðnir 16 mánuðir frá því að kanturinn var steyptur ogverkinu skilað þegar gallar komu í ljós. Gallar á kantsteininum komu því ekkifram innan eins árs ábyrgðartíma, sbr. grein 29.1 í ÍST 30:2003.Að því er varðar kantsteininn viðHótel Loftleiðir komu skemmdir á honum ekki í ljós fyrr en í júní 2012 ogfellur því sá verkhluti einnig utan eins árs ábyrgðartíma. IVGögn málsins bera með sér að kantsteinninnhafi verið gallaður og líta verður svo á að báðir aðilar hafi viðurkennt það. Kantsteinninnvið Hringbraut var steyptur 18. desember 2009. Samkvæmt veðurfarsyfirlitiVeðurstofu Íslands fylgdi næstu daga langur frostakafli eða allt til 6. janúar2010. Gögn málsins benda einnig til þess að aðilar hafi gert sér grein fyrirþeirri hættu sem fylgdi því að steypa í frosti, en verkkaupi lagði ríka áhersluá það að verkinu yrði lokið á tilsettum tíma.Áfrýjandi telur stefnda bera ábyrgð á skemmdunumsem urðu á kantsteininum. Telur hann stefnda hafa sýnt af sér saknæma háttsemieða vanrækslu við vinnu sína. Að frumkvæði áfrýjanda var dómkvaddur maðurtil að svara því hvort kantsteinninn væri gallaður, hvort notuð hafi veriðófullnægjandi steypa, hvort meðhöndlun stefnda á steypunni hafi veriðófullnægjandi og hvort vinnulag stefnda við uppsteypu og frágang kantsteinsinsværi ófullnægjandi. Í matsgerðinni 7. október 2013, sem ekki hefur veriðhnekkt, kemur fram að kantsteinninn við Hringbraut hafði verið fjarlægður þegarmatsmaður kom að málinu og einnig fjarlægður að hluta hjá Loftleiðum. Væri þvíekki unnt að fullyrða að kantsteinn, sem ekki var lengur fyrir hendi, hefðiverið haldinn galla, en sá kantsteinn, sem var skoðaður, var í öllum tilfellumgallaður og hafði ekki þá eiginleika og gæði sem almennt má gera ráð fyrir íkantsteini. Þá kom einnig fram í matsgerðinni, að stefndi hefði notaðhefðbundnar aðferðir við að steypa vélsteyptan kantstein og ekki gerðarathugasemdir við notkun á frostlegi í kantstein. Hins vegar voru gerðarathugasemdir við það að ekki lægju fyrir upplýsingar um forprófun á þeimfrostlegi sem notaður var. Þá var ekki hægt að fullyrða að stefndi hefðiviðhaft rangt vinnulag við steypuna. Í matsgerðinni var ekki minnst á þýðinguþess að ekki var breitt yfir steypuna. Einsog að framan greinir hefur matsgerð þessari ekki verið hnekkt og liggur því enginsönnun fyrir um raunverulegar ástæður steypuskemmdanna í kantsteininum eða aðábyrgð á þeim hvíli á stefnda. Ber því að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms ogsýkna stefnda af kröfum áfrýjanda.Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánargreinir í dómsorði.Dómsorð:Hinnáfrýjaði dómur skal vera óraskaður.Áfrýjandi,Verktakar Magni ehf., greiði stefnda, Véltækni hf., 1.000.000 krónur ímálskostnað fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 7. apríl 2015.Málþetta, sem dómtekið var 25. febrúar 2015, var höfðað með stefnu fyrirHéraðsdómi Reykjavíkur þingfestri 19. desember 2013 af Verktökum Magna ehf.,Hæðarsmára 6, 201 Kópvogi, á hendur Véltækni hf., Stórhöfða 35, 110 Reykjavík. I. Stefnandi krefst þess aðstefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 6.731.254 krónur auk dráttarvaxtaskv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 6.569.085 krónum frá 17. janúar 2012til 25. nóvember 2013, en 6.731.254 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandimálskostnaðar úr hendi stefnda. Stefndi krefst þess aðallega aðfélagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda, en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum erþess krafist að stefnandi verði dæmdur til að greiða stefnda málskostnað.II.Málsatvik Stefnandi, sem er alhliðajarðvinnufyrirtæki, sérhæfður í gatnagerð, tók að sér eftir útboð verkiðHlíðarfótur, gatnagerð og lagnir, og verkkaupar voru Framkvæmda- og eignasviðReykjavíkurborgar og fleiri aðilar. Stefnandi leitaði til stefnda, sem hefursérhæft sig í steypu á staðsteyptum kantsteini, sem undirverktaka og fékk hanntil að steypa 3700 m af kantsteini í verkinu. Annars vegar var um að ræðakantstein á Hringbraut og hins vegar á svæði við Hótel Loftleiðir. Stefndilagði til allt efni, tæki og starfsmenn til að vinna verkið og varkantsteinninn steyptur í desember 2009 og janúar 2010. Vinna við steypu ákantsteini hófst 15. desember 2009. Það var síðan þann 5. febrúar 2010, semopnað var fyrir umferð á Hlíðarfót. Lokaúttekt á verkinu fór síðan fram 1.nóvember 2010. Við ábyrgðarúttekt verkkaupa á verkistefnanda 14. júní 2011 komu í ljós ætlaðar frostskemmdir á kantsteini viðHringbraut. Stefnandi og stefndi funduðu þann 24. maí 2012 vegna þessa ogniðurstaðan var sú að verkkaupa var sent bréf og hann krafinn um þátttöku í1/4-1/3 af þeim kostnaði sem hlytist af viðgerð. Þann 6. júní 2012 steyptistefndi nýjan kantstein við Hringbraut án viðurkenningar á bótaskyldu, enstefnandi hafði séð um að fjarlægja þann kantstein sem var talinn skemmdur ogannast þrif og frágang. Verk þetta var tekið út athugasemdalaust og því lokið16. júní 2012. Í lok júní 2012 komu í ljós ætlaðarskemmdir á kantsteini við Hótel Loftleiðir. Með tölvuskeyti þann 3. ágúst 2012tilkynnti síðan stefnandi stefnda að frekari gallar hefðu komið fram ákantsteini við Hótel Loftleiðir og gerði grein fyrir viðræðum viðReykjavíkurborg. Með bréfi, dags. 21. september 2012,tilkynnti stefnandi stefnda að í framhaldi af viðræðum stefnanda og verkkaupahafi verið ákveðið að skipta út kantsteini við Loftleiðir. Verkkaupi hafi ekkitalið sig ábyrgan fyrir tjóninu, en talið að að öllum líkindum væri umfrostskemmdir að ræða, og hann væri tilbúinn að taka þátt í kostnaði viðviðgerðir með ákveðnum fyrirvörum. Stefnandi skoraði á stefnda að taka fullanþátt í viðgerðinni þar sem honum hafi borið að skila af sér kantsteininum afþeim gæðum sem samið hafi verið um. Stefndi svaraði stefnanda með bréfi, dags.4. október 2012. Stefndi vísað til þess að verkið hefði verið unnið á árunum2009-2010. Stefnandi hafi því glatað öllum mögulegum kröfum á hendur stefndavegna tómlætis og skorts á tilkynningum og vísaði til reglna kröfuréttar og ÍST30. Þá hafi verið unnið á ábyrgð stefnanda, en fyrir liggi að skömmu eftir aðkantsteinn hefði verið steyptur hafi komið umtalsvert frost. Það hafi verið áábyrgð stefnanda að ganga frá kantsteininum og verja hann, þ.m.t. meðyfirbreiðslu, en steypan hafi innihaldið frostlög. Stefndi taki hins vegar aðsér án viðurkenningar á bótaskyldu að koma að lagfæringum og steypa allt að 400metra af kantsteini sem varði umrætt verk. Stefndi tók fram að tilboð þettafélli niður ef það yrði ekki samþykkt innan 10 daga. Stefnandi hafnaði þessu tilboði ogskoraði á stefnda að takmarka tjón sitt og steypa 800 metra, óháð ágreiningi umábyrgð. Stefnandi sendi tölvuskeyti til stefndaþann 27. nóvember 2012, sem hann taldi sig áður hafa sent stefnda þann 5.október 2012. Þar kom fram að verkkaupi, Reykjavíkurborg, hefði fallist á aðtaka þátt í kostnaði við úrbætur á svæðinu við Loftleiðahótelið og greiða5.440.000 krónur, en áætlaður kostnaður við úrbætur væri 8,1 milljón króna.Skoraði stefnandi á stefnda að neyta úrbótaréttar síns, en allur kostnaður semfélli á stefnanda yrði sóttur á stefnda. Þá vísaði stefnandi til þess að vegnaendurgerðar kantsteins við Hringbraut hafi tjón stefnanda vegna rifs ogfrágangs numið um það bil 3.900.000 krónum, sbr. tölvuskeyti, dags. 3. ágúst2012, og hann beri stefnda að greiða eða semja um innan 14 daga. Með tölvuskeyti, dags. 4. desember2012, sendi stefndi stefnanda yfirlýsingu Sölva Jónssonar, fyrrverandistarfsmanns stefnanda, þar sem Sölvi kvað stefnanda hafa borið ábyrgð á því aðverja kantsteininn fyrir rigningu og frosti. Þá sagði jafnframt í skeytinu aðstefndi hefði haft spurnir af því að stefnandi hefði gert athugasemd viðverkkaupa, Reykjavíkurborg, þar sem verkkaupi hefði saltað umræddar göturskömmu eftir að kantsteinar voru steyptir. Því bæri verkkaupi ábyrgð á áætluðutjóni. Stefnandi óskaði með matsbeiðni, dags.20. febrúar 2013, eftir dómkvaðningu matsmanns til að meta galla kantsteinsins,orsakir gallans og tjón vegna hans. Dómkvaddur matsmaður, Guðni Jónssonbyggingaverkfræðingur, skilaði matsgerð, dags. í október 2013. Í niðurstöðumdómkvadds matsmanns um verkþátt við Hringbraut varðandi það hvort kantsteinninná svæðinu væri gallaður, kemur fram að þegar matsmaður kom að málinu hafi veriðbúið að fjarlægja kantsteininn og því sé ekki hægt að taka afstöðu til þess.Sama niðurstaða var varðandi gæði steypu og meðhöndlun. Matsmaður lagði mat ákostnað við að fjarlægja gamla kantsteininn og steypa nýjan og mat hannkostnaðinn samtals 4.760.700 kr., þar af væri kostnaður við staðsteypu ákantsteini 2.034.840 kr. Varðandi verkþátt við gatnamót hjáLoftleiðum þá vísaði matsmaður til þess að kantsteinn hefði að hluta til veriðfjarlægður og því hafi ekki verið hægt að meta annað en það sem eftir var afhonum. Hann hafi verið farinn að veðrast og yfirborð farið að flagna og/eðaorðið hrjúft og væri hann gallaður. Varðandi meðhöndlun steypu þá kvaðmatsmaður matsþola hafa notað hefðbundnar aðferðir við að steypa vélsteyptankantstein og notað frostlög. Hann kvað ekki hafa legið fyrir neinar forprófanirá þeim frostlegi sem matsþoli hefði notað og hann hafi ekki haft nein gögn tilað geta metið að öðru leyti meðhöndlun matsþola á steypunni. Þá kvað hann ekkihægt að fullyrða að matsþoli hefði viðhaft rangt vinnulag við steypuna.Niðurstaða matsmanns var sú að kostnaður við að fjarlægja gamla kantsteininn ogsteypa nýjan væri samtals 5.684.834 kr., þar af væri kostnaður við staðsteypukantsteins 2.481.280 kr. Stefnandi krafði stefnda um bætur meðkröfubréfi, dags. 25. október 2013. Í bréfinu kemur fram að tjón stefnanda hafiverið alls 12.171.254 kr., en verkkaupi, Reykjavíkurborg, hafi greitt 5.440.000kr. Þá krafðist stefnandi greiðslu matskostnaðar 1.434.263 kr. og kostnaðarvegna lögmannsaðstoðar 899.835 kr. Stefndi hafnaði kröfum stefnanda með bréfi,dags. 19. nóvember 2013.III.Málsástæður og lagarökstefnanda Kröfur stefnanda skiptast ítvennt, annars vegar kröfu vegna galla sem komið hafi upp á ábyrgðartímaverksins, Hringbrautarhluta, tjón að fjárhæð 4.009.248 krónur, og hins vegarkröfu vegna galla, sem komið hafi upp eftir ábyrgðartíma verksins,Loftleiðahluta, tjón að fjárhæð 8.162.006 krónur, en verkkaupi hafi tekið þáttí kostnaði að fjárhæð 5.440.000 krónur og því sé tjón stefnanda 2.722.006krónur. Í báðum tilvikum byggirstefnandi á meginreglum kröfu- og samningaréttar sem og á reglum umskaðabótaábyrgð vegna vinnu verktaka með sérþekkingu. Stefnandi byggir á því aðóumdeilt sé að stefndi sé einn helsti sérfræðingur landsins við uppsteypukantsteina. Stefnandi hafi enga reynslu af gerð kantsteina. Stefndi hafi haftyfir að ráða þeim tækjabúnaði sem þurfti til steypunnar og hafi í áraraðirtekið að sér uppsteypu kantsteins með öllu sem því fylgi. Stefndi leggi þannigtil allt það efni sem þurfi við uppsteypu og vinnslu á kantsteininum, hvort semum er að ræða járnin, steypuna, flot, frostlög, yfirbreiðslu, kústun eða hvaðeina annað sem þarf til að steypa upp, meðhöndla og verja steypuna. Stefnandi kveðst hafa fengiðstefnda sem sérfræðing til að annast þennan afmarkaða hluta verksins, semfalist hafi í uppsteypu á kantsteini. Með vísan til meginreglna verktakaréttarberi undirverktaki ábyrgð á sínum verkþáttum gagnvart aðalverktaka, sbr. einnigákvæði 0.3.5 í útboðslýsingu. Stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem aðalverktakivegna vanefnda stefnda sem undirverktaka og beri stefnda, sem undirverktaka, aðbæta það tjón. Varðandi endurgerð ákantsteini við Hringbraut vísar stefnandi til greinar 29.1 í ÍST 30:2003 ensamkvæmt henni beri verktakinn ábyrgð á verkinu í eitt ár frá því að hannskilar því, óháð sök. Sama gildi um ábyrgð undirverktaka. Óumdeilt sé að gallihafi komið upp í verkhlutanum á ábyrgðartímanum. Stefndi hafi m.a. sjálfuróskað eftir áliti á orsök gallans. Stefndi beri hlutlæga ábyrgð á gallanum ogsönnunarbyrðin fyrir því að orsökin sé ekki á hans ábyrgð hvíli á honum. Þábyrði hafi stefndi ekki axlað. Hvort sem um sé að ræða frostskemmdir eða aðrarorsakir, beri stefndi ábyrgð á allri vinnu við gerð kantsteinsins og því efnisem var notað. Stefndi hafi borið það fyrir sig aðástæða skemmdanna sé sú að ekki hafi verið breitt yfir kantsteininn að verkiloknu. Í fyrsta lagi hafi ekki verið sannað að ástæðuna megi rekja til þess aðekki hafi verið notuð yfirbreiðsla. Í öðru lagi hafi stefnda sjálfum borið aðgæta að því ef þörf hefur verið á því að nota yfirbreiðslu. Sönnunarbyrði umhvort tveggja hvíli á stefnda. Óumdeilt sé að kantsteinninn hafi veriðgallaður. Á ábyrgðartíma beri verktakinn sem framkvæmi tiltekinn verkþáttábyrgð nema honum takist að sanna að ábyrgðin liggi á öðrum aðila. Hvort semkantsteinninn hafi skemmst vegna þess að rangur frostlögur hafi verið notaður,honum verið blandað í steypuna á staðnum, steypa verið of gömul í bíl, enginnfrostlögur verið notaður, engin yfirbreiðsla notuð eða vegna annarrar rangrarmeðferðar þá beri stefndi ábyrgðina. Það að stefndi hafi steypt kantsteininnað vetri til geti ekki með nokkru móti leyst hann undan ábyrgð. Stefndi hafiverið fenginn til verksins sem sérfræðingur. Hafi veðurfar eða annað átt aðhafa áhrif á tímasetningu framkvæmdarinnar, hafi stefnda borið að greina fráþví og gera viðeigandi ráðstafanir. Sama eigi við um yfirbreiðsluna. Hafistefndi talið nauðsynlegt að breiða yfir kantsteininn og hann raunverulega taliðað slíkt væri ekki innifalið í einingaverði sínu, hefði hann engu að síður áttað gera skýra grein fyrir því. Þannig hafi hvílt á stefnda sú skylda að greinastefnanda og verkkaupa frá því ef hann teldi einhverra ráðstafana þörf af hendiannarra við framkvæmd verksins. Stefnandi byggir á því að yfirlýsingfrá Sölva Jónssyni, dags. 3. desember 2012, sem stefnandi hafi lagt fram, hafiekkert sönnunargildi. Sölvi hafi verið hluthafi í stefnanda á þeim tíma semumþrætt verk var unnið. Hann hafi ekki verið staðarstjóri við Hlíðarfót. Sölvihafi hins vegar orðið uppvís að því að draga sér fjármuni frá stefnanda og hafikæra vegna þess verið send til lögreglu. Þá hafi Sölvi átt í málaferlum viðstefnanda, sbr. dóm sem stefnandi hafi lagt fram í málinu. Það liggi því fyrirað mikið persónulegt ósætti frá Sölva sé í garð stefnanda. Þá byggir stefnandi á því að síðbúinandmæli stefnda um að salt kunni að vera orsakavaldur hafi enga þýðingu. Ífyrsta lagi hafi stefndi með tómlæti sínu glatað möguleikanum á að koma slíkrimótbáru að. Ef þessi mótbára hefði í raun haft eitthvert vægi hefði hún haftáhrif á samningaviðræður stefnanda og verkkaupans. Í öðru lagi hafi ekkertverið lagt fram um að salt kunni að hafa nokkur áhrif á steypuna. Í þriðja lagisé ólíklegt að saltbílar hafi farið inn á vinnusvæði og saltað götur sem enginumferð hafi verið um. Hafi gatan á annað borð verið söltuð, hafi það í fyrstalagi verið eftir opnun hennar þann 5. febrúar 2010 eða um 49 dögum eftir aðkantsteinninn var steyptur. Þá vísar stefnandi til þess að stefndi hefur ekki ánokkurn hátt gert grein fyrir því að steypan, sem hann notaði á umræddumstöðum, hafi yfirhöfuð verið til þess fallin að hægt hafi verið að steypa úrhenni. Stefnandi byggirá því að raunverulegt tjón sitt vegna þessa þáttar nemi 4.009.248 krónum,samanber sundurliðun á dómskjali nr. 23. Í kostnaði stefnanda sé ekki reiknaðurkostnaður við að steypa kantinn og ganga frá honum, en stefndi sjálfur hafiannast þann hluta viðgerðanna. Matsgerð hafi verið lögð fram í málinu ogsamkvæmt henni nemi viðgerðarkostnaður alls 4.760.700 krónum og þar sémeðtalinn verkhluti stefnda að fjárhæð 2.034.840 krónur. Kostnaður stefnandanemi því 2.725.860 krónum samkvæmt áætlun matsmanns. Það staðfesti að raunverulegurkostnaður stefnanda sé eðlilegur og byggi krafa stefnanda því á réttum útlögðumkostnaði. Varðandi hinnverkþáttinn, endurgerð á kantsteini við Loftleiðir, þá vísar stefnandi til þessað skv. grein 29.6 í ÍST 30:2003 og almennum reglum skaðabóta- ogverktakaréttar beri verktaki, í þessu tilviki undirverktaki, ábyrgð á göllumsem ekki hafi verið unnt að sjá fyrir lok ábyrgðartímans, ef gallarnir stafa afásetningi eða gáleysi hans sjálfs eða starfsmanna hans. Öll gögn, sem lögð hafi verið fram ímálinu, hvort sem þau komi frá stefnda sjálfum eða öðrum, leiði til þess að umfrostskemmdir sé að ræða. Verktaki, sem steypi á tíma þegar von er á frosti,beri ábyrgð á því að steypan þoli það frost sem sé í vændum. Verktakinn beriábyrgð á að viðurkenndur frostlögur sé notaður í steypu og að verklagið sé aðöðru leyti í samræmi við að frost sé yfirvofandi eins og búast megi við ídesember og janúar. Í máli þessu leiki verulegur vafi á að frostlögur hafiverið notaður. Stefndi hafi í upphafi sagt að frostlögur hefði verið settur ísteypuna hjá framleiðanda hennar, BM-Vallá. Það virðist hins vegar ekki hafaverið gert. Þá hafi stefndi greint frá því löngu eftir að ábyrgðarúttekt fórfram, að hann hefði sjálfur sett frostlög í steypuna á verkstað og notað þannfrostlög sem tilgreindur sé á dskj. nr. 8. Sá frostlögur sé í fyrsta lagi ekkiviðurkenndur af steypuframleiðandanum, BM Vallá, enda hafi það fyrirtæki engarrannsóknir gert á kantsteinasteypu með þessum frostlegi. Í öðru lagi komi skýrtfram á leiðbeiningum með þeim frostlegi, sem stefndi segist hafa notað, aðbreiða þurfi yfir steypuna. BM-Vallá noti að jafnaði annan frostlög ísambærilega steypu. Þá vísar stefnandi til yfirlýsingar stefnda í þessusamhengi um að stefndi hafi hætt að breiða yfir kantsteina árið 1994 með góðumárangri. Þannig sé hafið yfir allan vafa að stefndi hafi ekki gripið tilnauðsynlegra aðgerða til að koma í veg fyrir frostskemmdir og hann beri þvíábyrgð á því að kantsteinninn reyndist gallaður. Stefnda beri eftir almennumreglum skaðabótaréttar að bæta stefnanda það tjón sem stefnandi varð fyrirvegna gallans. Varðandi útreikning á tjóni stefnandavegna kantsteins við Loftleiðir þá nemi viðgerðarkostnaður 8.162.006 krónum,samanber sundurliðun á dómskjali 24. Stefndi hafi ekki fengist til þess að komaað viðgerðinni til að lágmarka tjón sitt. Verkkaupinn hafi hins vegar umframskyldu fallist á að greiða 5.440.000 krónur. Tjón stefnanda nemur því 2.722.006krónum. Áætlun matsmanns sé að úrbótakostnaður hafi numið 5.684.834 krónum ogþað sanni að raunverulegur kostnaður stefnanda sé ekki óraunhæfur. Stefnandigeri því kröfu um raunverulegan kostnað. Stefnandi sundurliðar kostnað sinn semhér segir:Hringbraut Tímaskýrslur 3.909.520 kr. Hellur 40.928 kr. Túnþökur 58.800 kr. Samtals 4.009.248 LoftleiðirTímaskýrslur 5.680.000 kr. Hellur 47.446 kr.Túnþökur 60.900 kr. Loftpressa 15.060 kr. Kantsteinn 1.794.000 kr. Malbik 564.600 kr. Samtals 8.162.006 kr. Alls 12.171.254 Frá kröfunni vegna viðgerða viðLoftleiðir dragist sú fjárhæð sem verkkaupinn lagði til, þ.e. 5.440.000 krónur.Krafan vegna viðgerða við Loftleiðir sé þannig 2.722.006 kr. og heildartjóniðvegna beggja svæðanna alls 6.731.254 kr. Stefnandi kveðst ítrekað hafa sentupplýsingar til stefnda og áskoranir um að stefndi lágmarkaði tjón sitt.Stefndi hafi nýtt úrbótarétt sinn að hluta við Hringbrautarhlutann, þ.e. hannhafi steypt kantsteininn, en stefnandi hafi annast jarðvinnuna. Eftir það hafiverið fátt um svör og viðbrögð frá stefnda við kröfum stefnanda um bætur. Málskostnaðarkröfu byggir stefnandi á1. mgr. 129. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 ogum varnarþing vísar stefnandi til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála. Stefnandi vísar til almennra reglnaverktakaréttar um ábyrgð verktaka og skyldur undirverktaka. Þá vísar stefnanditil íslenska staðalsins ÍST-30 og venja sem myndast hafi í verktakarétti. Þábyggir stefnandi á almennum reglum samningaréttar, kröfuréttar ogskaðabótaréttar. Dráttarvaxtakröfu byggir stefnandi áIII. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Gerð er krafa umdráttarvexti frá 17. janúar 2013 en þá hafi mánuður verið liðinn frá því aðstefnandi sendi stefnda kröfubréf þar sem stefnda mátti endanlega vera ljóskrafan og útlistun hennar. Krafan hafi svo enn frekar verið útskýrð meðkröfubréfi, dags. 25. október 2013, en þá hafi komið í ljós að hún hafi verið162.169 krónum hærri. Þá gerir stefnandi kröfu um dráttarvexti af allristefnufjárhæðinni frá og með mánuði eftir dagsetningu þess bréfs.Málsástæður oglagarök stefnda Stefndi kveðst hafa tekið að sér verksem undirverktaki stefnanda í verkinu Hlíðarfótur, gatnagerð og lagnir, enhlutverk hans hafi m.a. verið að steypa kantstein, annars vegar á Hringbraut oghins vegar við Loftleiðir. Stefndi hafi steypt umræddan kantstein í desemberárið 2009 og janúar árið 2010. Almennt sé ekki ráðlagt að steypa kantstein áþeim árstíma vegna hættu á frosti, en stefnandi og verkkaupi hafi þrátt fyrir viðvaranirstefnda um hættuna, sem fylgdi því að kanturinn yrði steyptur í desember árið2009 og janúar 2010, farið fram á að það yrði gert og það hafi verið gert. Stefndi kvaðst hafa unnið verkið meðhefðbundnum hætti, hann hafi lagt til tæki og starfsmenn til að leggja steypu íkantstein við Hringbraut og Loftleiðir. Starfsmennirnir hafi blandað steypunameð hefðbundnum hætti og sett frostlög í hana svo sem gert sé þegar steypa eigivið þessar aðstæður. Því næst hafi kantsteinninn verið steyptur og hafi verkinuþar með verið lokið af hálfu stefnda. Eftir að verkinu var lokið hafistarfsmenn stefnda farið af vinnusvæðinu, hafið störf við önnur verk og ekkisnúið aftur á Hlíðarfót. Þetta sé sama verklag og stefndi viðhafi í öllum sínumverkum nema sérstaklega sé samið um annað, þ. á m. í fyrri verkum hans semundirverktaki stefnanda. Við ábyrgðarúttekt verkkaupa á verkistefnanda í júní 2011 hafi komið í ljós ætlaðar skemmdir í kantsteini áHringbraut. Þrátt fyrir að ábyrgðartími stefnda á hans verkhluta væri liðinn ogán allrar viðurkenningar á skyldu, hafi stefndi tekið að sér að endursteypakantsteininn vegna viðskiptasögu stefnda og stefnanda annars vegar ogReykjavíkurborgar hins vegar. Þetta hafi verið gert gegn því að umfullnaðaruppgjör væri að ræða milli aðila vegna hinna ætluðu skemmda. Stefnandi hafi ekki haft samband viðstefnda vegna hinna ætluðu skemmda á ný fyrr en eftir að ætlaðar skemmdir höfðukomið í ljós við Loftleiðir í júní 2012. Stefnandi hafi gert kröfu um að stefndibætti umræddar skemmdir, en því hafi stefndi mótmælt, enda hafi stefnandihvorki sannað að stefndi beri ábyrgð á hinum ætluðu skemmdum né gert tjón sittsennilegt. Stefndi mótmælir málsatvikalýsingustefnanda að því leyti sem hún fari í bága við málsástæður stefnda eins og þeimsé lýst í greinargerð stefnda. Varðandi endurgerð á kantsteini viðHringbraut þá byggi stefnandi á því að óumdeilt sé að galli hafi komið upp íverkhlutanum og á ábyrgðartímanum og að óumdeilt sé að kantsteinninn hafi veriðgallaður. Stefnandi byggi enn fremur á því að hvort sem um sé að ræðafrostskemmdir eða aðrar orsakir, þá beri stefndi ábyrgð á allri vinnu við gerðkantsteinsins og því efni sem notað var. Enn fremur að stefndi hafi boriðábyrgð á því að breiða yfir kantsteininn og hafi sönnunarbyrði fyrir því aðhinar meintu skemmdir séu til komnar vegna þess að ekki hafi verið breitt yfirsteininn. Þá byggi stefnandi á því að á ábyrgðartíma beri verktaki semframkvæmir tiltekinn verkþátt ábyrgð nema honum takist að sanna að ábyrgðinliggi hjá öðrum aðila. Stefnandi byggi á því að það geti ekki leyst stefndaundan ábyrgð að kantsteinninn hafi verið steyptur að vetri til og að stefndihafi átt að grípa til ráðstafana vegna veðurs. Þá byggi stefnandi á því að yfirlýsingSölva Jónssonar um ábyrgð yfirbreiðslu hafi ekkert gildi vegna ágreinings Sölvaog stefnanda í öðru og óskyldu máli. Enn fremur byggi stefnandi á því aðandmæli stefnda um að salt kunni að hafa verið orsakavaldur hafi enga þýðinguog séu of seint fram komin. Stefndi mótmælir öllum þessum málsástæðum stefnda. Stefnandi byggi kröfu sína á því aðverktaki beri skv. 29.1 ÍST 30:2003 ábyrgð á verki í eitt ár frá því hannskilar því óháð sök. Kantsteinninn við Hringbraut hafi verið steyptur í desember2009 og janúar 2010. Stefndi skilaði þeim hluta verks sem um er deilt í janúar2010 til stefnanda. Sem undirverktaka, miðist verkskil stefnda við þann tímaþegar hann skilaði verkinu til aðalverktaka sem tók þá kantsteininn í notkun ogmiðist áhættuskipti við þann tíma. Verkskil undirverktaka til aðalverktakamiðist ekki við þann tíma þegar aðalverktaki skili heildarverki til verkkaupa,enda sé það réttarsamband undirverktaka óviðkomandi. Stefnandi hafi átt þesskost að láta taka út verk stefnda við það tímamark og væri óeðlilegt efundirverktaki væri látinn bera hlutlæga ábyrgð, jafnvel til margra ára, vegnalítils og afmarkaðs þáttar í stærri framkvæmd. Stefndi bendir einnig á að úttektverkkaupa hafi farið fram jafn óðum og sé því litið svo á að réttarsambandmilli stefnanda og verkkaupa hafi einhver áhrif á verkskil stefnda, þá sé ljóstað heildarverkið Hlíðarfótur samanstóð af mörgum sjálfstæðum þáttum, sem ólíkirverktakar unnu. Þegar svo beri undir sé skoðað hvenær hver þáttur sé afhenturvið mat á því hvenær honum var skilað og því ljóst að hvernig sem á það sélitið hafi umrædd ársábyrgð verksins verið fallin niður þegar hinar meintuskemmdir komu í ljós í júní 2011. Stefnandi byggi á því í stefnu að opnaðhafi verið fyrir umferð þann 5. febrúar 2010 eða 49 dögum eftir aðkantsteinninn hafði verið steyptur. Stefndi telur einsýnt að verkskil verðialdrei talin hafa verið seinna en 5. febrúar 2010 enda hafi þessi verkþáttursannanlega verið tekinn í notkun þann dag. Í matsbeiðni stefnanda komi fram aðhinir meintu gallar hafi komið í ljós við ábyrgðarúttekt á verkinu hinn 14.júní 2011. Þannig hafi verið liðið um eitt og hálft ár frá því kanturinn varsteyptur og þar til verkinu var skilað þegar hinir meintu gallar hafi komið íljós. Í þessu samhengi megi einnig benda á að miðað sé við raunverulegaafhendingu ef dráttur hefur orðið á formlegum verkskilum sem verkkaupi berábyrgð á. Því sé ljóst að eins árs ábyrgð verktaka, skv. fyrrnefndu ákvæði ÍST30:2003, hafi verið liðin enda liggi hvorki fyrir sönnun um að gallar hafiorðið eða komið í ljós á því tímabili né að kröfu hafi verið beint að stefndavegna þessa innan tilgreinds tíma. Stefnandi byggi kröfur sínar einungis áumræddri eins árs ábyrgð varðandi verkþáttinn við Hringbraut. Þar sem meira enár var liðið frá því stefndi hafði skilað af sér verkinu eigi sú regla ekki viðog verður þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af kröfum stefnanda í málinu. Hvað semframangreindri ábyrgð líði þá byggi stefndi á því að það sé algerlega ósannaðað umræddur kantsteinn hafi verið gallaður svo sem fram kom í bréfi stefnda tilstefnanda dags. 19. nóvember 2013. Staðhæfing stefnanda í stefnu um að óumdeiltsé að galli hafi komið upp á verkhlutanum á ábyrgðartímanum sé því fjarri lagi.Þvert á móti liggur fyrir matsgerð dómkvadds matsmanns þar sem niðurstaðan ersú að þar sem kantsteinninn hafði verið fjarlægður sé ekki hægt að taka afstöðutil þess hvort ófullnægjandi steypa hafi verið notuð eða hvort meðhöndlunhennar hafi verið ófullnægjandi. Þá staðfesti matsmaður að stefndi hefði notaðhefðbundnar aðferðir við að steypa vélsteyptan kantstein en að ekki væru næggögn fyrir hendi sem geri matsmanni kleift að meta að öðru leyti meðhöndlunstefnda á steypunni. Stefndi vekur sérstaka athygli á því að þrátt fyrirhlutdrægar og leiðandi spurningar stefnanda sem matsbeiðanda um það hverafleiðing hafi verið af „röngu vinnulagi matsþola (stefnda) við steypuna“ og„galla“, svari matsmaður á þá vegu að ekki sé hægt að fullyrða að matsþoli(stefndi) hafi viðhaft rangt vinnulag við steypuna. Þannig hafi niðurstaðamatsmanns verið sú að ekkert lægi fyrir sem styddi þá málsástæðu stefnanda aðstefndi hafi ekki viðhaft rétt vinnulag umrætt sinn. Stefnandi hafi sjálfur látið fjarlægjaumræddan kantstein allan, algjörlega að ástæðulausu, áður en dómkvaddur varmatsmaður til að meta ástand hans og verður hann að bera hallann af því að ekkiliggi fyrir sönnun um þetta atriði. Málsástæður stefnanda sem lúti að hinummeinta galla fái þannig engan stuðning í gögnum málsins, þ. á m. niðurstöðurmatsmanns, og virðast fyrst og fremst reistar á frásögnum starfsmannastefnanda, en það geti ekki talist viðhlítandi sönnun fyrir göllum. Vísarstefndi til dóms Hæstaréttar nr. 76/2000 um sambærilegt atriði þessu tilstuðnings. Eins og máliðhorfir við stefnda virðist sem ætlaðar skemmdir hafi komið í ljós ákantsteininum um einu og hálfu ári eftir að stefndi hafði unnið að því aðsteypa hann og bendi ekkert til þess að hann hafi verið gallaður, hvað þá að umsé að ræða galla sem stefndi sé ábyrgur fyrir. Þar sem stefnandi fjarlægðikantsteininn hafi honum ekki tekist að færa sönnur á að hann hafi veriðgallaður innan ábyrgðartíma stefnda á verkinu og verði þegar af þeirri ástæðuað sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Stefndi byggir áþví að jafnvel þótt litið sé svo á að kantsteinninn hafi verið gallaður séljóst að þau atriði sem hafi leitt til hins meinta tjóns hafi ekki verið áábyrgð stefnda. Því sé þannig sérstaklega mótmælt að stefndi beri hlutlægaábyrgð á hinum meintu skemmdum óháð orsökum þeirra. Stefndi bendir á að hann hafi semundirverktaki verið fenginn til að vinna lítinn og afmarkaðan þátt í verki semstefnandi tók að sér og vann að mestu leyti fyrir Reykjavíkurborg. Stefndi hafiverið ráðinn til að steypa kantstein en ekki til að sjá um eftirvinnslu eðameðferð dagana og vikurnar eftir að steypt var. Stefnandi, sem aðalverktakiverksins, réð stefnda til að sinna þessum þætti og verði að bera sönnunarbyrðifyrir því að meira hafi falist í verkinu en stefndi byggir á. Máli sínu tilstuðnings bendir stefndi á ólík einingaverð á þeirri þjónustu sem hann seldistefnanda, þ.e. 1.800 kr. annars vegar og hins vegar mat dómkvadds matsmanns,3.200 kr. Þetta bendi eindregið til þess að stefndi hafi einungis verið fenginntil að sinna afmörkuðum þætti verksins. Verk stefnda hafi verið að steypakantsteininn og að þeirri vinnu lokinni hafi starfsmenn stefnda farið afverksvæðinu, en starfsmenn stefnanda orðið eftir og haldið vinnu sinni ásvæðinu áfram. Heildarábyrgð á verkinu, þ. á m. á tímasetningu vinnunnar, hafihvílt á stefnanda. Þannig hafi komið í hlut stefnanda að taka á ófyrirséðumatvikum sem gætu haft áhrif á nýsteyptan kantstein, s.s. bleytu og því miklafrosti sem varð dagana og vikurnar eftir að stefndi skilaði vinnu sinni. Í þvísambandi áréttar stefndi að stefnandi hafi í verkum sínum ítrekað komið aðvíðlíka verkum líkt og kemur fram á heimasíðu fyrirtækisins og ætti því aðþekkja til nauðsynlegra aðgerða við slíkar aðstæður. Stefnandi hefur áður ráðiða yfir hann plast. Stefndi hafirekki gert.sem hð hafi upp stefnda semundirverktaka og þekki því vel hvað sé fólgið í vinnu hans. Hafi ytri aðstæðurkallað á eftirvinnslu eftir að verki stefnda var lokið hefði stefnandi því áttað sinna umræddri vinnu eða ráða stefnda í það verk, en það hafi hann ekkigert. Stefndi hafi bent á að séu hinar ætluðuskemmdir frostskemmdir, svo sem stefnandi byggir á en hefur ekki fært sönnurfyrir, séu líkur á að þær hafi komið til vegna bleytunnar, sem kom eftir aðverki stefnda var lokið, svo og frostsins sem herjaði á þessum tíma. Til aðfyrirbyggja að veður hefði áhrif á kantsteininn hefði stefnandi, sem varábyrgur fyrir verksvæðinu eftir að stefndi lauk verki sínu, átt að breiða yfirhann plast. Stefndi hafi unnið verk sem þessi með sama hætti frá árinu 1994 ogaldrei breitt yfir kantsteininn eða sinnt annarri eftirvinnslu, nemasérstaklega hafi verið um það samið. Það falli því í hlut yfirverktaka að verjakantsteininn eftir að steypuverki stefnda sé lokið sé slíkt sé nauðsynlegt,t.d. vegna bleytu eða frosts. Þessi sami háttur hefur verið hafður á í öllumverksamningum stefnda og stefnanda á milli. Stefnandi hafi lagt fram tilboðstefnda í verkið Vellir 5 frá árinu 2006 og byggi á því að það tilboð staðfestiað „allt“ hafi verið innifalið í vinnu stefnda, þ. á m. eftirvinnsla s.s.yfirbreiðsla. Þessu mótmælir stefndi. Umrætt tilboð sé í verk sem hafi veriðunnið á vor-, sumar- og haustmánuðum, þ.e. á árstíma þegar almennt er ekkifrost, og hafi því takmarkað gildi í málinu. Ályktunum stefnanda af umræddudómskjali sé mótmælt og byggir stefndi á því að skjalið sanni þvert á móti aðstefndi hafi almennt ekki falið aðra vinnu í verkum sínum en steypuna sjálfa,en tilboðið sé gert „í að steypa kantsteina í verkinu“ og „allt sem tilverksins þarf“, þ.e. allt sem þarf til að steypa. Ekkert komi fram umyfirbreiðslu eða aðra vinnu sem félli til eftir steypuna. Slíkt sé og hafialltaf verið á ábyrgð aðalverktaka. Stefndi kveðst á verksamningstímanumhafa verið í samskiptum við Sölva Jónsson, sem hafi verið verkstjóri ogfulltrúi stefnanda á staðnum. Sölvi hafi pantað stefnda í verkið og samið viðhann um hvað væri innifalið í vinnu stefnda. Í málinu liggi fyrir yfirlýsingSölva Jónssonar, sem staðfesti að stefnandi hafi sjálfur borið ábyrgð á því aðverja og breiða yfir steypuna. Stefndi mótmælir því að sönnunargildi þeirraryfirlýsingar hafi ekkert gildi vegna óskylds ágreinings stefnanda og Sölva.Ekki verði séð að staðfesting Sölva, sem ekki vinni lengur hjá stefnanda, hafiminna vægi en frásagnir núverandi starfsfólks stefnanda eða eigenda. Þessu tilfrekari stuðnings má benda á að einingaverð stefnda vegna kantsteinsins hafiverið 1.800 kr., en einingaverð stefnda gagnvart verkkaupa hafi verið hærra ogsé það til marks um að stefnandi hafi borið ábyrgð á for- og eftirvinnu ákantsteininum. Þá verði ekki litið fram hjá því að afgögnum málsins megi ráða að Reykjavíkurborg, sem verkkaupi, hafi tekið á sigkostnaðinn við viðgerðirnar. Óumdeilt sé að verkkaupi hafi krafist þess aðkantsteinninn yrði steyptur áður en gatan var opnuð og megi gera ráð fyrir aðgreiðsluþátttaka borgarinnar hafi grundvallast á því að líkur séu á að orsökhina meintu galla sé sá árstími sem framkvæmdir voru knúnar fram á, þvert áráðleggingar stefnda. Meginregla verktakaréttar er sú að verkkaupi ráði þvíhvaða verk sé unnið og hvenær og beri ábyrgð og áhættu af kostnaði sem fellurtil við að verða við óskum hans. Verkkaupi hafi því viðurkennt ábyrgð á hinummeintu göllum. Það sé hins vegar ekki Reykjavíkurborg sem hafi keypt þjónustustefnda heldur stefnandi. Samkvæmt verksamningi verkkaupa og stefnanda hafidagsektir verið 500.000 kr. ef stefnandi lyki ekki verkhlutum á tilskildum tíma.Stefnandi hafi þannig haft verulega hagsmuni af því að stefndi steyptikantsteininn á umræddum tíma. Í dskj. 9 kemur fram í bréfasamskiptum verkkaupaog stefnanda að verkkaupi hefði ekki gengið jafn harkalega fram um þá kröfu aðsteypt væri á þessum tíma ef hann hefði fengið upplýsingar um hættuna sem þvífylgdi. Af þessu megi ráða að stefnandi hafi ekki komið athugasemdum stefnda umhættuna sem fylgdi því að steypa á þessum tíma áleiðis til verkkaupa. Þó hafðistefnandi sannanlega vitneskju um slíka áhættu (dskj. 27). Stefnandi verði aðbera áhættu og ábyrgð á því að hafa knúið fram framkvæmdir á þessum tíma ánþess að grípa til nauðsynlegrar eftirvinnu eða ráða stefnda í það verk. Verði fallist á kröfur stefnanda ímálinu verði hann sá eini þeirra þriggja aðila sem komu að verkinu sem berienga ábyrgð á hinum meinta galla þrátt fyrir að framangreind gögn bendi tilþess að það hafi verið stefnandi sjálfur sem tók endanlega ábyrgð á þeirriáhættu að steypa á þessum tíma með því að upplýsa ekki verkkaupa um hættuna semstefndi hafði vakið athygli á. Stefndi hafi fylgt fyrirmælum stefnanda um aðsteypa kantinn á þessum tíma í þeirri trú að verkkaupi krefðist þess og vissiaf hættunni. Stefndi mótmælir því harðlega að hann verði gerður ábyrgur fyrirþessum mistökum stefnanda sem virðast hafa ráðist af hagnaðarsjónarmiðum vegnaverksins. Stefnandi byggi á því að stefndi beriábyrgð á hinum meintu göllum alls óháð orsökum þess en sú geti að sjálfsögðuekki verið raunin ef orsökina er að rekja til atriða sem stefndi gat ekki boriðábyrgð á. Niðurstaða dómkvadds matsmanns hafi hafi sem fyrr segir verið að ekkiværi hægt að sannreyna orsök hinna meintu galla vegna þess að stefnandifjarlægði kantsteininn. Sú málsástæða stefnanda að stefndi eigi að bera sönnunarbyrðifyrir því hver orsökin hafi verið sé því með öllu fráleit enda geti stefnandiekki frekar en matsmaður lagt mat á þetta atriði þegar stefnandi hafi fjarlægtöll sönnunargögn og fargað þeim. Þá hljóti stefnandi að þurfa að leiðaeinhverjar líkur að því að um sé að ræða atriði sem stefndi ber ábyrgð á, enþað hafi hann ekki gert. Hvað varðar þá málsástæðu stefnanda aðstefndi verði að bera hallann af því að hafa ekki borið því við nægilega snemmaað salt kunni að hafa valdið hinum meinta galla, þá bendir stefndi á að hannupplýsti stefnanda um þetta atriði um leið og honum bárust upplýsingar um aðsalti hefði verið dreift á þessu svæði á þessum tíma. Stefnandi hafi hvorkiborið þetta atriði undir matsmann né það að aðrar orsakir kynnu að hafa haftáhrif á það hvernig fór fyrir kantsteininum. Þá verði stefnandi að bera hallannaf því að hafa kosið að semja við verkkaupa áður en lá fyrir hvað olli hinummeinta galla og sé því mótmælt sem fram komi í stefnu að stefndi eigi að berahallann af þessu. Hvað varðar þá óljósu staðhæfingu í stefnu að stefndi hafiekki gert grein fyrir því að steypan hafi verið til þess fallin að hægt væri aðsteypa úr henni þá bendir stefndi á niðurstöðu dómkvadds matsmanns, semstaðfesti að ekkert bendi til annars en að eðlilegt og hefðbundið verklag hafiverið viðhaft umrætt sinn og ekkert bendi til annars en að frostlögur hafiverið notaður og steypan verið hefðbundin. Í raun bendi ekkert í málatilbúnaðistefnanda eða málinu að öðru leyti til þess að orsakir hins meinta galla sé aðrekja til atriða sem stefndi hafi verið ábyrgur fyrir. Ábyrgð stefnda skv. ÍST 30:2003, óháðþví hvenær hún rann út, nái að sjálfsögðu eingöngu til þeirra verkþátta semhann bar sannanlega ábyrgð á. Stefnanda hafi ekki tekist að færa sönnur á þaðað stefndi hafi sannanlega verið ábyrgur fyrir þeim atriðum sem leitt hafi tilhins meinta galla. Hvað sem ölluframangreindu líði þá liggur fyrir og sé óumdeilt í málinu að stefndi tók aðsér að steypa nýjan kantstein við Hringbraut en slíkt var gert vegna fyrriviðskiptasögu og ágætra samskipta, án lagaskyldu og án viðurkenningar á göllumeða bótaskyldu stefnda. Stefndi hafi tekið skýrt fram að að um væri að ræðafullnaðaruppgjör milli aðila vegna hins ætlaða tjóns. Því verði að telja ljóstað fullnaðaruppgjör hafi átt sér stað og með vísan til almennra reglnasamningaréttar, þ. á m. um samningafrelsi, sé ljóst að stefnandi geti ekki haftuppi frekari kröfur á þessu stigi enda þegar fallist á samkomulag um annað.Þessu til stuðnings bendir stefndi á að stefnandi beindi engum kröfum aðstefnda eftir að hann steypti kantsteininn á Hringbraut fyrr en um ári seinnaþegar hinir meintu gallar við Loftleiðir komu í ljós. Sú staðreynd að engrikröfu var beint að stefnda eftir að hann steypti kantsteininn á ný, t.d. vegnakostnaðar við að rífa steininn upp eða vegna eftirvinnu, hvorki áður né eftirað stefndi steypti kantsteininn, staðfesti að stefnandi hafi litið svo á aðfullnaðaruppgjör hafi átt sér stað. Því beri að sýkna stefnda af kröfumstefnanda. Stefndi bendir áað að miklu leyti eigi sömu málsástæður við um endurgerð á kantsteini viðLoftleiðir og við Hringbraut og vísar til umfjöllunarinnar um Hringbraut í þvísamhengi að breyttu breytanda. Stefnandi byggir á því að öll gögn sem lögð hafiverið fram í málinu bendi til þess að um frostskemmdir sé að ræða og aðverktaki sem steypir á tíma þar sem von er á frosti, beri ábyrgð á því aðsteypan þoli það frost sem í vændum er. Stefnandi byggir á því að stefnda beri,eftir almennum reglum skaðabótaréttar, að bæta stefnanda það tjón sem hann varðfyrir vegna hins meinta galla þar sem hann hafi sýnt af sér ásetning eðagáleysi sem leitt hafi til hins meinta tjóns. Stefndi mótmælir öllummálsástæðum stefnanda. Í matsgerð dómkvadds matsmanns komifram að stefndi hafi notað hefðbundnar aðferðir við að steypa kantsteininn ogað ekki sé hægt að fullyrða að matsþoli hafi meðhöndlað steypuna rangt. Stefnditelur þessa niðurstöðu matsmanns taka af allan vafa um að stefndi hafi ekkisýnt af sér gáleysi eða að ásetningur hans hafi verið saknæmur, enda ósannaðmeð öllu að hann hafi yfirhöfuð sýnt af sér rangt vinnulag. Í stefnu byggir stefnandi á því aðverulegur vafi leiki á því hvort frostlögur hafi verið notaður. Þessu sémótmælt. Svo sem fram komi í matsgerð og stefndi hefur ítrekað áréttað, hafistefndi notað MUREXIN frostlög í umrætt sinn og blandaði við steypuna. Svo semmatsmaður staðfesti sé notkun á frostlegi í kantstein til að fyrirbyggjaskemmdir á ferskri steypu nokkuð algeng og geri matsmaður hvorki athugasemd viðefnið sem var notað né verklagið sem var viðhaft. Stefndi hafi frá árinu 1994blandað steypu með þessum hætti og lagt kantsteina án vandkvæða. Stefnandivirðist byggja á því að þetta atriði leiði til þess að stefndi hafi sýnt af sérsaknæma háttsemi en sú sé að sjálfsögðu ekki raunin, enda sanni framangreint aðstefndi hafi ekki brugðið frá hefðbundnu verklagi og því bendi ekkert til þessað verklag stefnda hafi leitt til hins meinta tjóns, svo sem matsmaðurstaðfesti. Það geti ekki talist saknæm háttsemi að viðhafa sama verklag og gerthefur verið undanfarin 15 ár án vandræða. Þetta bendi eindregið til þess aðaðrir þættir en verklag stefnda hafi leitt til hins meinta galla en stefnandahafi ekki tekist að færa sönnur á orsakir hans, sbr. niðurstöðu matsgerðar. Stefndi bendir sérstaklega á það semfram kemur í umræddu dómskjali í 5. lið, þ.e. að stefndi hafi notað frostlögfrá árinu 1994 og að frá þeim tíma hafi yfirbreiðsla ekki verið innifalin ívinnu hans. Síðan segi í skjalinu „borgin hefur í framhaldinu aldrei óskaðeftir yfirbreiðslu í sínum verkum“. Framangreint bendi eindregið til þess aðyfirbreiðslan hafi komið til að beiðni verkkaupa. Bæði Reykjavíkurborg ogstefnandi höfðu áður starfað með stefnda og því sé ljóst að þeim var þettafullkunnugt. Ljóst sé að fyrst stefndi hafi ekki breitt yfir kantsteina frá árinu1994 geti stefnandi ekki gengið út frá því að stefndi taki slíkt upp á ný 15árum seinna. Stefnandi hefði því mátt gera sér grein fyrir því að yfirbreiðslaværi ekki fólgin í þjónustu stefnda en þrátt fyrir það hafi hann ekki séð umyfirbreiðsluna umrætt sinn. Í þessu sambandi bendir stefndi á að ýmsar ytriaðstæður kalli á yfirbreiðslu aðalverktaka eftir að stefndi hefur steyptkantstein sem undirverktaki, lokið verki sínu og farið af verksvæðinu. Í þeimtilfellum hafi aðalverktaki breitt yfir verkið til að verja það kulda eðableytu. Hafi kuldi eða bleyta valdið hinum meintu skemmdum sé ljóst að ábyrgðiná að fyrirbyggja að frostið og bleytan kæmist í steypuna, t.d. með þeirrieftirvinnslu að breiða yfir steininn, hafi hvílt á stefnanda. Stefndi áréttar aðhann hafi ekki verið á verksvæðinu eftir að hann lauk og skilaði verkþættisínum og hafi því enga vitneskju haft um hvað hafi átt sér stað á svæðinu eftirað hann fór, en ýmsir utanaðkomandi atburðir hafi getað leitt til skemmda ásteypu. Þá hafi stefnandi ekki fært sönnur á ástæðu þess að hinar meintuskemmdir urðu á kantsteininum og því ekki leitt líkur að því hver sé ábyrgurfyrir hinu meinta tjóni. Svo sem ítrekað hafi komið fram hafistefndi ekki borið ábyrgð á því að steypt var á þeim árstíma sem raun bervitni. Þvert á móti hafi hann lagst gegn því. Fyrir liggi að frostlögur þoliekki meira en 10 gráðu frost og enn fremur liggi fyrir að frost hafi fariðniður fyrir umrætt hitastig eftir að stefndi steypti kantsteininn. Þetta kunniað hafa verið orsakavaldur, en það liggi ekki fyrir. Einnig liggur fyrir aðblautt hafi verið í veðri á umræddu tímabili. Stefndi geti ekki verið ábyrgur ágrundvelli reglna skaðabótaréttarins vegna hinna meintu galla sem kunni að hafaráðist af þessu þar sem hann hafi ekki ráðið hvenær farið hafi verið íframkvæmdirnar eða borið ábyrgð á eftirvinnslunni. Þá hljóti það ávallt að veraá ábyrgð aðalverktaka sem fær undirverktaka í afmarkað verk, að taka áófyrirséðum og utanaðkomandi aðstæðum. Hann hafi verið með starfsmenn í vinnu ásvæðinu sem gátu hæglega séð að kantsteinninn var ekki varinn með yfirbreiðslu.Starfsmenn stefnda hafi verið löngu farnir af verksvæðinu enda verkinu lokið afþeirra hálfu. Þá hafi tímamörk verksins veriðskipulögð þannig að þau hafi ekki þolað neinn slaka gagnvart opnun vegarins ogorðið hafi að steypa kantsteininn á þessum tíma. Stefnandi hafi í framangreindubréfi tekið fram að alla jafna sé áhættusamt að steypa kantstein að vetri og aðundirverktakinn, stefndi, hefði áður þurft að steypa kant að vetri en aldrei áfrostatímabili eins og það sem gekk yfir seint á árinu 2009 og fram í janúar2010. Stefndi telur framangreint bréf taka af allan vafa um að hinir meintugallar eða skemmdir hafi orðið vegna atriða sem hann bar ekki ábyrgð á. Að lokum sé mikilvægt að hafa hugfastað stefnandi bar ábyrgð á samningum gagnvart Reykjavíkurborg. Meðverksamningnum hafi stefnandi m.a. tekið að sér að láta steypa umræddankantstein á umræddum tíma gegn greiðslu. Stefnandi kaus að fá undirverktaka,stefnda, í verkið og knúði fram framkvæmdir á þessum árstíma án þess að grípatil ráðstafana vegna veðurs, t.d. með því að kaupa eða sinna sjálfur frekarieftirvinnslu, en gert sé ráð fyrir því þegar kantsteinar séu almennt steyptir.Útilokað sé að aðalverktaki geti vikið sér undan ábyrgð hafi orðið tjón afþessum völdum. Verði ekkifallist á kröfu stefnda um sýknu er fjárhæð kröfu stefnanda sérstaklegamótmælt. Sem fyrr segir hafi stefndi steypt kantsteininn á Hringbraut að nýjuán skyldu og hefði þar verið um fullnaðaruppgjör aðila að ræða vegna hinnameintu skemmda. Kröfur vegna Hringbrautarinnar séu því hvað sem öðru líðurávallt að fullu greiddar samkvæmt þessu samkomulagi stefnanda og stefnda, svosem rakið hefur verið. Enn fremur byggi stefndi á því að stefnandi hafi sýnt afsér tómlæti með því að hafa ekki uppi kröfur sínar fyrr en eftir að skemmdirnará Loftleiðum komu í ljós jafnvel þótt hið meinta tjón vegna Hringbrautar hafilegið fyrir mörgum mánuðum fyrr. Tómlæti hans verður ekki túlkað á annan hátten að viðgerðir stefnda á Hringbraut hafi falið í sér fullnaðaruppgjör þeirra ámilli. Þá sé ljóst að tómlæti stefnanda gaf stefnda réttmætar væntingar til aðætla að fullnaðaruppgjör hefði átt sér stað og að hann ætti ekki von á frekarikröfum vegna hins meinta tjóns. Með vísan til meginreglna laga um lausafjárkaupbyggir stefndi á því að stefnandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti að hann hafifyrirgert rétti sínum til að hafa uppi frekari kröfur vegna hins meinta galla. Stefnandi byggir á því að umrættfullnaðaruppgjör hafi náð til mögulegra krafna stefnanda á hendur stefnda vegnameintra galla á verki sem hann vann á Hlíðarfæti, hvort sem það var áHringbraut eða við Loftleiðir. Stefnandi áskildi sér engan fyrirvara um frekarikröfur eftir fullnaðaruppgjörið á Hringbraut og verði að bera hallan af því. Fyrir liggi að stefnandi ogReykjavíkurborg gerðu samkomulag um viðgerðir á svæðinu við Loftleiðir.Uppgjörið hafi hljóðað upp á 5.440.000kr. og viðbót upp á 199.000 kr. auk virðisaukaskatts, þ.e. samtals 5.689.999kr. Mat dómkvadds matsmanns á kostnaði við þennan verkþátt var 5.684.834 kr. Aðmati stefnda sé engin tilviljun að framangreindar fjárhæðir séu nánast þær sömuen samkvæmt framangreindu hefði greiðsluþátttaka Reykjavíkurborgar átt að nægjafyrir verkþættinum. Þetta bendi eindregið til þess að Reykjavíkurborg hafigreitt fyrir allar viðgerðirnar. Í málinu hefur stefnandi lagt fram reikningasem hann hefur sjálfur tekið saman um ætlaðan en ósannaðan kostnað sinn afumræddum viðgerðum og krefst þess að stefnda verði gert að greiða þennankostnað að frádreginni greiðslu Reykjavíkurborgar. Slíkt sé að mati stefnda meðöllu fráleitt, enda ljóst að Reykjavíkurborg hafi þegar greitt fyrir allarviðgerðirnar og hið meinta tjón stefnanda sé því að fullu uppgert. Mismunurinn á því sem Reykjavíkurborggreiddi sem svarar til mats dómkvadds matsmanns og þeirrar fjárhæðar semstefnandi leggi til grundvallar byggi á reikningum sem stefnandi hafi sjálfurtekið saman. Þeim reikningum og útreikningum í heild sinni mótmælir stefndi.Ljóst sé að stefnandi hafi ekki gætt að tjónstakmörkunarskyldu sinni þar semhann fari fram úr kostnaðarmati matsmanns og sé öllum kostnaðarliðunum, þ. á m.einingaverði, fjölda tíma og tímagjaldi, mótmælt sem of háum, enda óeðlilegt aðstefndi verði látinn bera kostnað af því að stefnandi hafi kosið að fara dýrarileið en nauðsynlegt var. Þá mótmælir stefndi reikningum stefnanda sérstaklegafyrir þær sakir að um samantekt sé að ræða á hans eigin vinnu og engan veginnsannað að um raunkostnað sé að ræða. Stefndi gerir þá kröfu að hann verðialdrei dæmdur til hærri greiðslu en mat dómkvadds matsmanns kveður á um aðfrádregnum verkhluta stefnda, þ.e. 2.034.840 kr. og að frádreginni greiðslu Reykjavíkurborgar,5.689.999 kr. Stefndi mótmæli því einingaverði sem byggt sé á, hvaðaútreikningar sem lagðir séu til grundvallar, þ.e. reikningar stefnanda eðadómkvadds matsmanns, enda geti tjón stefnanda aldrei orðið meira en þaðeiningaverð sem unnið var eftir við verkframkvæmdina upphaflega. Bent er á aðstefnandi leggi álag á vinnu undirverktaka í samningi sínum við verkkaupa ogþví sé ljóst að hann hafi þegar haft hagnað af mismuninum á einingaverðiundirverktakanna og greiðslu Reykjavíkurborgar. Það sé andstætt meginreglumíslensks skaðabótaréttar að stefnandi njóti hagnaðar af hinu meinta tjóni. Þábyggir stefndi á því að draga verði virðisaukaskatt af ætluðum kostnaði, endasé ljóst að stefnandi, sem virðisaukaskattskyldur aðili, hefur ekki orðið fyrirþví tjóni. Stefndi byggir á því að hafi stefnandiorðið fyrir kostnaði vegna samningsins við Reykjavíkurborg um viðgerðirnar þáverði hann að bera hallann af því að hafa samið umfram skyldu til viðgerða,enda liggur ekki fyrir hvort Reykjavíkurborg hafi átt að bera allan kostnað afviðgerðunum eða aðeins hluta. Stefnandi hafi kosið að semja á ákveðinn veg viðReykjavíkurborg og byggi á því að hafa orðið fyrir meiri kostnaði en umrættsamkomulag kvað á um. Slíkt sé alfarið á hans ábyrgð en ekki stefnda sem hafðienga aðkomu að umræddum samningum. Hafi stefndi viðurkennt einhvers konargreiðslu- eða viðgerðarskyldu þá yfirfærist hún ekki á stefnda með þeim hættisem stefnandi byggi á og verði hann þvert á móti að bera þá ábyrgð sjálfur. Stefndi byggir á því að hvað semframangreindu líður þá verði stefnandi ávallt að bera kostnað vegnaviðgerðanna, a.m.k. að hluta, sjálfur vegna eigin sakar enda hafi hann samiðvið Reykjavíkurborg um að vinna verkið á umræddum tíma og þegið fyrir það greiðslu.Stefnandi verði að bera þá áhættu sem fylgi því að vinna verkið á þessumárstíma í frosti og bleytu, hafi það verið orsök hinna meintu skemmda. Súniðurstaða væri óeðlileg að stefnandi yrði einn þeirra þriggja aðila sem komuað umræddum framkvæmdum sem bæri engan kostnað af hinum ætluðu skemmdum þráttfyrir það sem rakið hafi verið um þátt hans í verkframkvæmdinni og tímasetninguhennar. Þá byggir stefndi á því að stefnandihafi ekki gætt að tjónstakmörkunarskyldu sinni og að ósannað sé að allurkantsteininn hafi þurft á umræddum viðgerðum að halda. Sérstaklega sé þvímótmælt að kantsteinninn við Loftleiðir hafi verið jafn skemmdur og stefnandibyggi á. Loks mótmælir stefndi dráttarvaxtakröfuog upphafstíma dráttarvaxta sérstaklega.IV.Niðurstaða Í máli þessu er deilt um ábyrgð áætluðum göllum á staðsteyptum kantsteini í tveimur verkþáttum útboðsverksinsHlíðarfótur, gatnagerð og lagnir, annars vegar við Hringbraut og hins vegar ásvæði við Hótel Loftleiðir. Stefnandi leitaði til stefnda til að vinna umræddverk sem undirverktaki, en hann hafði um langt árabil leitað til stefnda vegnaslíkrar vinnu. Ekki var gerður skriflegur verksamningur. Verkið var unnið ídesember 2009 og janúar 2010. Hér verður fjallað um hvorn verkþáttfyrir sig. Fyrirsvarsmenn aðila og starfsmenn þeirra gáfu skýrslu viðaðalmeðferð málsins og verður aðeins vikið að framburði þeirra eftir því semtalið er að máli skipti varðandi sönnunarfærslu í málinu. Af hálfu beggja aðilaer einkum byggt á Íslenskum staðli, ÍST 30:2003 og því gengið út frá því aðhann eigi við um samskipti þeirra. Varðandi kantstein við Hringbraut, þávar hann steyptur 15. desember 2009. Samkvæmt veðurfarsyfirliti VeðurstofuÍslands, sem lagt hefur verið fram í málinu, var hitastig þann dag 2,6 til 8,5stig á Celsius, en frostakafli var frá 19. desember og út mánuðinn. Deilt er umþað hver hafi borið ábyrgð á ákvörðun um að steypa kantsteininn á þessum tíma.Kristinn Einar Pétursson, framkvæmdastjóri stefnda, bar við aðalmeðferð aðverkstjóri stefnanda hafi ráðið því hvenær var steypt. Sölvi Steinar Jónsson, sem varverkstjóri stefnanda á umræddum tíma, gaf vitnaskýrslu við aðalmeðferð og kvaðstefnanda hafa verið undir þrýstingi frá verkkaupa, Reykjavíkurborg, þar sempressa hafi verið á að opna veginn fyrir umferð. Sölvi kvaðst hafa tekiðákvörðun ásamt Herði Gauta Gunnarssyni, sem var framkvæmdastjóri hjá stefnanda,um að steypa. Spáð hafi verið hláku daginn eftir en hún ekki komið. Þetta hafialfarið verið mál Reykjavíkurborgar þar sem varað hafi verið við framkvæmdum áþessum tíma á verkfundum. Hann kvað stefnda aldrei hafa annast yfirbreiðslu ákantstein hjá stefnanda. Hörður Gauti Gunnarsson gaf skýrslu við aðalmeðferð ogkvaðst hafa verið umsjónaramaður verkefnisins. Hann kvað upphaflega hafa veriðráðgert að opna götuna fyrir umferð 7. desember 2009, en eftir viðræður viðReykjavíkurborg hafi niðurstaðan verið sú að opna hana fyrir umferð 9. febrúar2010 og að verklok í öllu verkinu yrðu í júní 2010. Borgin og eftirlitsaðilarhafi þannig ákveðið að verkið ætti að klárast á þessum dagsetningum. Hins vegarhafi verið talið að frostlögur í steypuna ætti að leysa málið. Varðanditímasetningu á steypu kantsteins þá kvað hann reynt að steypa kantstein einsfljótt og unnt væri eftir að búið væri að malbika. Fyrir liggur að kantsteinn var steypturvið Hringbraut í framhaldi af malbikun. Bæði stefnandi og verkkaupi,Reykjavíkurborg, voru meðvitaðir um áhættuna sem fylgdi því að steypakantsteininn að vetri til, sbr. bókanir í verkfundargerðum 1. og 3. desember2009. Þann 1. desember 2009 var bókað eftirEinari K. Stefánssyni, eftirlitsmanni með verkinu, að vetraraðstæður gætuhæglega sett verkið í uppnám. Miklar líkur væru á því að ákveða þyrfti að vinnaað yfirborðsfrágangi, malbikun o.fl. verkþáttum við afar óheppilegar aðstæður,með tilheyrandi hættu á slökum gæðum. Í verkfundargerð 3. desember 2009 varbókað að vegna vetraraðstæðna léki mikill vafi á því hvort unnt væri að ljúkaáfanga 1 og 4 og opna gatnamótasvæði Hlíðarfótar/Flugvallarvegar fyrirjanúarbyrjun eins og verkáætlun gerði ráð fyrir. Síðan segir: „Þannig er nánastöruggt að taka þyrfti ákvörðun um að vinna að yfirborðsfrágangi við þannig aðstæðurað líklegt væri að gæði mannvirkisins biðu verulegan skaða af. Jafnframt væriþá ljóst að verktaki væri ekki ábyrgur fyrir gæði verksins.“ Í málinu liggur fyrir matsgerðdómkvadds matsmanns, Guðna Jónssonar byggingarverkfræðings, dags. í október2013, en hún hefur ekki verið hrakin. Varðandi það hvort kantsteinn á verkþættivið Hringbraut væri gallaður eða hefði ekki þá eiginleika sem ætlast ætti til,þá kvaðst matsmaður ekki geta tekið afstöðu til þess eða til þess hvort notuðhefði verið ófullnægjandi steypa þar sem búið hefði verði að fjarlægjakantsteininn þegar matsmaður kom að málinu. Matsmaður kveður matsþola, stefndaí máli þessu, hafa notað hefðbundnar aðferðir við að steypa vélsteyptankantstein. Hann gerði ekki athugasemdir við notkun á frostlegi í kantstein tilað fyrirbyggja skemmdir en sú aðferð væri nokkuð algeng. Hann gerði hins vegarathugasemd við það að ekki lægju fyrir neinar upplýsingar um forprófanir á þeimfrostlegi sem notaður var og öðrum hlutefnum sem í steypuna voru notuð. Engingögn hafi legið fyrir til að meta að öðru leyti meðhöndlun á steypunni. Stefndi steypti nýjan kantstein viðHringbraut án viðurkenningar á bótaskyldu þann 6. júní 2012, en áður hafistefnandi fjarlægt þann kantstein sem talinn var gallaður. Fyrir liggur aðstefnandi bauð stefnda ekki að sjá um þá vinnu, en fyrirsvarsmaður stefnanda,Hilmar Konráðsson, gaf við aðalmeðferð þá skýringu á því að stefndi hefði ekkihaft tæki til þess að framkvæma þetta og því hafi hann ekki boðið honum að annastverkið. Þá liggur ekki fyrir að stefnandi hafihaft samband við stefnda vegna hinna ætluðu skemmda fyrr en í ljós höfðu komiðskemmdir við Loftleiðir 2012. Í tölvuskeyti hans til stefnda, dags. 3. ágúst2012 krafði hann stefnda um greiðslu tjóns sem stefnandi taldi sig hafa orðiðfyrir við rif og frágang við Hringbraut og stefndi bæri ábyrgð á því og tjóniðnæmi 3.900.000 kr. Í niðurstöðum dómkvadds matsmanns er þessi kostnaðurstefnanda metinn 2.725.860 kr. Í stefnu er byggt á því að þessi kostnaður sé 4.009.248kr. Ekki verður fallist á það með stefnanda að matsgerð renni stoðum undirútreikning stefnanda á ætluðu tjóni sínu og matsgerð hefur ekki verið hrakinsem áður segir. Samkvæmt grein 29.1 í ÍST30 berverktaki ábyrgð á verki í eitt ár frá því hann skilar því. Sama gildi umeinstaka verkhluta ef þeim er skilað sérstaklega. Lokaúttekt alls verksins fórfram 1. nóvember 2010, en ætlaður galli á kantsteini kom fram viðábyrgðarúttekt verksins þann 14. júní 2011. Samkvæmt gr. 28.9 í ÍST30 segir að takiverkaupi verkið eða hluta þess í notkun án úttektar teljist verktaki hafaskilað þeim verkhluta af sér sem verkkaupi tekur í notkun. Vilji verkkaupi berafyrir sig að á verkinu séu gallar sem sjá megi við venjulega athugun skuli hannskýra verktaka frá þeim innan þriggja vikna frá því verkið var tekið í notkun. Umferð var hleypt á svæðið og það tekiðí notkun 4.-5. febrúar 2010 og markar sá tími í síðasta lagi upphafstímaábyrgðartíma stefnda á verkinu. Ábyrgðartími skv. grein 29.1 í ÍST30 var þvíliðinn er ætlaðir gallar komu í ljós við ábyrgðarúttekt þann 14. júní 2011, enþá voru um 16 mánuðir liðnir frá því stefndi skilaði af sér verkinu. Stefnandibyggir á því að ætlaðir gallar hafi komið í ljós á ábyrgðartímanum, sbr. grein29.1 í ÍST30, en byggir hins vegar ekki á því sakaábyrgð, sbr. grein 29.6 íÍST30. Þá verður einnig að líta til hins langa tíma sem leið frá því að stefndisteypti að nýju umræddan kantstein þar til stefnandi hafði uppi kröfur umgreiðslu hans á kostnaði við rif og frágang, án þess að stefnda væri gefinnkostur á að neyta úrbótaréttar. Engin sönnun liggur fyrir um raunverulegar ástæður steypuskemmda og hvortyfirbreiðslur hefðu getað komið í veg fyrir steypuskemmdir eða hvor aðilinnbæri ábyrgð á þeim verkþætti. Dómurinn telur eðlilegt, miðað við samskiptiaðila að stefnanda hafi borið að verja kantsteininn þar sem stefndi yfirgafverksvæðið strax að lokinni steypuframkvæmd. Samkvæmt því sem rakið hefur verið berað sýkna stefnda af kröfum vegna verkþáttar við Hringbraut. Varðandi verkþáttinn við HótelLoftleiðir þá liggur fyrir matsgerð dómkvadds matsmanns sem ekki hefur veriðhrakin sem áður segir. Matsmaður metur kostnað við endurnýjun á kantsteini viðgatnamótin við Loftleiðir á samtals 5.684.834 krónur. Stefnandi byggir kröfusína í stefnu vegna þessa að mestu á eigin reikningum og telur tjón sitt nema8.162.006 krónum. Þessi niðurstaða hans er órökstudd og verður að byggja ániðurstöðum dómkvadds matsmanns varðandi kostnað við endurnýjun kantsteinsinsog leggja matsgerð hans til grundvallar. Fyrir liggur að verkkaupi,Reykjavíkurborg, greiddi stefnanda bætur upp í tjón vegna skemmda á þessumverkþætti og námu þær bætur 5.440.000 krónum. Samkvæmt því hefur stefnandifengið tjón sitt að mestu bætt. Með vísan til þessa og þess sem að framan varrakið um ástæður steypuskemmda og ábyrgð stefnanda á eftirmeðhöndlunsteypunnar, ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda vegna þessa verkþáttar. Að fenginni þessari niðurstöðu berstefnanda að greiða stefnda málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn eins ogkveðið er á um í dómsorði. Þórður Clausen Þórðarson héraðsdómariog sérfróðu meðdómendurnir Ásmundur Ingvarsson byggingaverkfræðingur ogSteingrímur Hauksson byggingatæknifræðingur kveða upp dóminn. Uppkvaðning dóms hefur dregist umframfrest samkvæmt 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en málsaðilar ogdómari eru sammála um að ekki sé þörf á endurflutningi.Dómsorð: Stefndi, Véltækni hf., er sýkn afkröfum stefnanda, Verktökum Magna ehf. Stefnandi greiði stefnda 2.000.000 kr.í málskostnað.
Mál nr. 687/2016
Fjármálafyrirtæki Slit Riftun Óvenjulegur greiðslueyrir Endurgreiðsla Nákomnir
S hf. krafðist riftunar á greiðslu nánar tilgreindrar skuldar og endurgreiðslu tiltekinnar fjárhæðar úr hendi E ehf. Í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu S hf. hafði meirihluti eigna félagsins verið færður til eignarhaldsfélagsins H hf., samhliða því sem skuldir S hf. við E ehf. höfðu verið færðar til sama félags. Byggði S hf. á því að þær ráðstafanir hefðu í reynd falið í sér greiðslu skuldar sem væri riftanleg samkvæmt ákvæðum 134. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Héraðsdómur féllst ekki á málatilbúnað S hf. og sýknaði E ehf. af kröfum félagsins. Í dómi Hæstaréttar var því slegið föstu að umræddar ráðstafanir hefðu falið í sér greiðslu skuldar S hf. við E hf. sem greidd hefði verið með óvenjulegum greiðslueyri, auk þess sem hún hefði verið greidd fyrr en eðlilegt var. Taldi rétturinn sömuleiðis, með vísan til þeirra kvaða sem höfðu verið lagðar á S hf. við endurskipulagninguna, að S hf. og E ehf. hefðu verið nákomin í skilningi 6. töluliðar 3. gr. laga nr. 21/1991 og að E ehf. hefði ekki sýnt fram á að S hf. hefði verið gjaldfært þegar greitt var. Væri samkvæmt því fullnægt skilyrðum 2. mgr. 134. gr. laganna til þess að riftunarkrafa S hf. gæti náð fram að ganga. Hins vegar benti rétturinn á að málatilbúnaður S hf. hefði verið reistur á því í öndverðu að þær eignir sem framseldar höfðu verið til H hf., hefðu þá að mestu verið veðsettar til tryggingar skuldum S hf. við E ehf. Með því að um var að ræða framsal eigna til E ehf., sem hann hefði þegar notið veðréttar í, hefði E ehf. hvorki haft hag af ráðstöfuninni né hefði S hf. orðið fyrir tjóni, sbr. 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Var hinn áfrýjaði dómur um sýknu E ehf. því staðfestur.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, Greta Baldursdóttirog Markús Sigurbjörnsson.Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. október 2016. Hann krefst þessað staðfest verði með dómi riftun greiðslu skuldar sinnar við stefnda 22.febrúar 2010 að fjárhæð 16.134.935.079 krónur og að stefnda verði gert aðendurgreiða sér 14.294.255.079 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr.laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. apríl 2010 til greiðsludags. Þákrefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Stefndi krefst þess aðallega aðmálinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn áfrýjaði dómur verðistaðfestur en að því frágengnu að endurgreiðslukröfu áfrýjanda verði hafnað eðahún lækkuð. Í öllum tilvikum krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. IÍ málinu deila aðilar um það hvortriftanlegur gerningur hafi átt sér stað með tilteknum ráðstöfunum sem gerðarvoru í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu áfrýjanda síðari hluta árs2009 og fyrri hluta árs 2010 en aðdraganda hennar er lýst í hinum áfrýjaðadómi. Þeirri endurskipulagningu lyktaði með samkomulagi áfrýjanda og ríkissjóðsÍslands 11. september 2009 og breyttu samkomulagi sömu aðila 13. nóvember samaár sem mun hafa verið samþykkt á hluthafafundi í áfrýjanda 18. næsta mánaðar. Endurskipulagningunnilauk 22. febrúar 2010 þegar tilteknum aðgerðum sem fólust í samkomulagiáfrýjanda og ríkissjóðs var endanlega hrint í framkvæmd. Með þeim var eins ognánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi meirihluti eigna áfrýjanda færður tileignarhaldsfélagsins Hildu hf., en stofnun þess var liður í endurskipulagningunni.Samhliða eignatilfærslunni voru skuldir áfrýjanda við stefnda, áður ríkissjóðÍslands og þar áður Seðlabanka Íslands, færðar til sama eignarhaldsfélags. Ermálatilbúnaðar áfrýjanda, sem tekinn var til slita 16. maí 2012 á grundvelli 1.töluliðar 2. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, á því reisturað þessar ráðstafanir hafi í reynd falið í sér greiðslu skuldar sem sé riftanlegsamkvæmt 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., auk þess sem áþví er byggt af hans hálfu að um riftanlega ráðstöfun samkvæmt 141. gr. sömulaga sé að ræða. IISamkomulagið 11. september 2009 ogsamkomulagið 13. nóvember sama ár voru sem fyrr segir milli ríkissjóðs Íslandssem lánveitanda og áfrýjanda sem upphaflegs skuldara. Eru í hinum áfrýjaða dómiraktar ástæður þess að fyrra samkomulagið var endurskoðað og nýtt gert. Íinngangi þeirra beggja kom fram að ríkissjóður væri stærsti kröfuhafi áfrýjandasamkvæmt tveimur lánssamningum 16. mars 2009, samtals að höfuðstólsfjárhæð19.668.664.668 krónur, annars vegar samkvæmt lánssamningi að fjárhæð16.490.370.373 krónur og hins vegar að fjárhæð 3.178.294.295 krónur. Samkvæmt samkomulaginu 13.nóvember 2009 skyldi áfrýjandi stofna tvö ný félög, eignarhaldsfélag ogmóðurfélag. Um skiptingu eigna og skulda milli áfrýjanda ogeignarhaldsfélagsins, sem fékk heitið Hilda hf., sagði að nánar tilgreindareignir áfrýjanda að nafnverði samtals 17.881.509.638 krónur skyldu færast tileignarhaldsfélagsins. Þá sagði að áfrýjandi myndi „afhenda víkjandi lán tileignarhaldsfélagsins að fjárhæð kr. 1.500.000.000, verðtryggt miðað viðvísitölu neysluverðs ... með fyrsta gjalddaga þann 31. október 2010 oglokagjalddaga þann 31. október 2015“ ogað „lánveitandi mun vera með veð í öllum eignum eignarhaldsfélagsinseftir nánari útfærslu af hálfu aðila.“ Um skuldskeytingu sagði að ríkissjóðursem lánveitandi samþykkti fyrir sitt leyti að áfrýjandi „framselji skuldsamkvæmt láni ríkissjóðs“ að fjárhæð 19.668.664.668 krónur til eignarhaldsfélagsinsað uppfylltum nánari skilyrðum sem tilgreind voru. Áfrýjandi og Hilda hf. senduríkissjóði Íslands 22. janúar 2010 tilkynningu um framsal. Í upphafi hennar varvísað til skuldar áfrýjanda við ríkissjóð samkvæmt lánssamningunum 16. mars2009. Þá var getið samkomulags þar sem tiltekin verðbréf í eigu áfrýjanda yrðuframseld Hildu hf. gegn yfirtöku þess félags á skuldbindingum áfrýjanda viðríkissjóð og væri miðað við bókfært verðmæti eignanna og stöðu lánanna 30.október 2009. Næst var vísað til handveðsyfirlýsinga tengdum framangreindumlánssamningum þar sem áfrýjandi hefði sett ríkissjóði að handveði nánartilgreindar eignir samtals að nafnverði 17.948.990.978 krónur. Loks sagði aðmeð vísan til framangreinds samkomulags um framsal verðbréfa í eigu áfrýjandatil Hildu hf. „verða framangreindar eignir framseldar til Hildu hf.Uppgjörsdagur viðskiptanna er m.v. 30.10.2009. Framangreindar eignir eruveðsettar Seðlabanka Íslands f.h. ríkissjóðs. Mun framsal þetta ekki hafa áhrifá veðsetningu ríkissjóðs.“ Hilda hf. og stefndi gerðu 22.febrúar 2010 viðauka við lánssamningana 16. mars 2009 um skuldskeytingu ogskilmálabreytingu. Í upphafi kom fram að hann byggði á samkomulaginu 13.nóvember 2009 en með framsali 11. febrúar 2010 hafi stefndi eignast kröfurríkissjóðs á hendur áfrýjanda samkvæmt lánssamningunum. Í 2. grein, semfjallaði um skuldskeytingu og yfirtöku Hildu hf. á skuldbindingum áfrýjanda,sagði að með undirskrift sinni á viðaukann tæki Hilda hf. yfir skuldbindingaráfrýjanda á grundvelli lánssamninganna með þeim skilmálabreytingum sem nánarværi getið. Þá sagði að með „undirritun sinni lofar nýr skuldari að greiðahinar yfirteknu skuldir skv. lánssamningunum að fullu með þeim skilmálum og kjörumsem fram koma í lánssamningunum og samningi þessum. Jafnframt tekst nýrskuldari á hendur allar skyldur og skuldbindingar sem hvíla á lántaka samkvæmt lánssamningunumað engu undanskildu og kemur að öllu leyti í stað hans.“ Um skuldbindingu áfrýjandasagði í 7. grein að við skuldskeytingu samkvæmt 2. grein væri áfrýjandi leysturundan greiðsluskyldu samkvæmt lánssamningunum. Undir viðaukann ritaði áfrýjandisem upphaflegur skuldari, Hilda hf. sem nýr skuldari, stefndi sem nýr kröfuhafiog Saga Eignarhaldsfélag hf. sem móðurfélag áfrýjanda. Eins og fyrr greinir voru ísamkomulaginu 13. nóvember 2009 ákvæði um framsal nánar tilgreindra eignaáfrýjanda til Hildu hf. og yfirtöku þess félags á skuldum áfrýjanda viðríkissjóð að ákveðnum skilyrðum fullnægðum. Þau lutu að veðsetningu eigna,ráðstöfun arðgreiðslna og skuldbindingum um rekstur félagsins sem áfrýjandi ogeignarhaldsfélagið þurftu að gangast undir. Skilyrðin höfðu margvíslegar takmarkanirí för með sér á skipulagi og rekstri áfrýjanda og tóku til launa og kaupaukastarfsmanna, stórra áhættuskuldbindinga, útlánavaxta, svonefnds CAD-hlutfalls,heildarfyrirgreiðslu til venslaðra, innleiðingu reglna um stjórnunarhætti ogtakmarkana á heimild til að eiga hluti í móðurfélaginu og eignarhaldsfélaginu. Aukþessa voru skilyrði um að á öllum stjórnarfundum áfrýjanda skyldi sitjaáheyrnarfulltrúi skipaður af Bankasýslu ríkisins sem hefði ekki tillögu- eðaatkvæðisrétt á fundum en málfrelsi. Hann skyldi fá endurrit allra fundargerðaog staðfesta efni þeirra. Þá var stjórn áfrýjanda skuldbundin til þess aðleggja ekki fram tillögu fyrir stjórnar- eða hluthafafundi um atriði sem talinvoru upp í átta liðum, þar á meðal um kaup og sölu eigna og um lántökur. Fráskilyrðunum mátti víkja að fengnu skriflegu samþykki áheyrnarfulltrúans en neitaðihann að samþykkja tillögur stjórnar áfrýjanda skyldi það rökstutt og aðeinsgert á grundvelli hagsmuna ríkissjóðs sem kröfuhafa eignarhaldsfélagsins enekki annarra hagsmuna sem hann kynni að hafa. Sambærileg skilyrði voru um stöðuáheyrnarfulltrúa á stjórnarfundum í móðurfélaginu og eignarhaldsfélaginu.Skilyrðin sem félögin þurftu að gangast undir lutu meðal annars að töku ákvarðanaum kaup og sölu eigna, lántökum eignarhaldsfélagsins og öðrum gerningum semværu skuldbindandi fyrir það. Áþekk ákvæði um stöðu áheyrnarfulltrúa voru ísamkomulaginu 11. september 2009 að því þó gættu að þar var einungis gert ráðfyrir að áfrýjandi stofnaði eignarhaldsfélag en ekki móðurfélag.IIIMeð ráðstöfunum þeim sem áður erlýst var meirihluti eigna áfrýjanda færður úr því félagi og komið fyrir í nýjufélagi, Hildu hf., og þannig um hnútana búið að eignirnar gátu eftirleiðis ekkinýst til annars en greiðslu skuldar áfrýjanda við stefnda sem samhliða þessuvar færð á herðar Hildu hf. Varð Hilda hf. þannig sem þriðji aðili greiðsluferlitil lúkningar á þeirri skuld sem áfrýjandi var leystur undan. Er samkvæmt þessustaðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að umræddar ráðstafanir, semendanlega komu til framkvæmda 20. febrúar 2010, hafi í skilningi 134. gr. laganr. 21/1991 í reynd falið í sér greiðslu skuldar áfrýjanda við stefnda.Við mat á því hvort skuldin hafiverið greidd með óvenjulegum greiðslueyri verður að líta til þess í hvaða formigreiðslan fór frá skuldara en ekki í hvaða mynd hún barst kröfueiganda.Greiðsla peningakrafna með verðbréfum eða andvirði þeirra getur almennt ekkitalist venjulegur greiðslueyrir í viðskiptum, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar3. október 1996 í máli nr. 2/1996. Ekki er fram komið að um slíkan greiðsluhátthafi verið samið fyrir fram eða hann tíðkast í skiptum lánveitanda og skuldara.Er því ósannað að þetta hafi mátt virðast venjulegur greiðslueyrir eftiratvikum. Að þessu gættu er staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að umóvenjulegan greiðslueyri í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991 hafi verið aðræða. Að auki var umrædd skuld greidd fyrr en eðlilegt var en fyrsti gjalddagihöfuðstólsins var 27. desember 2011 og lokagjalddagi 27. desember 2015. Fær þaðekki þeirri niðurstöðu breytt þótt ákvæði hafi verið í lánssamningunum 16. mars2009 um heimild áfrýjanda til að greiða lánin upp í heild eða að hluta fyrirumsamda gjalddaga. Af því sem hér var rakið leiðirað krafa stefnda um sýknu vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála, er haldlaus. IVÁkvæði 4. og 5. töluliðar 3. gr.laga nr. 21/1991 um hagsmunalega nákomna, eins og texti þeirra var þegar umræddgreiðsla fór fram, miðuðu samkvæmt orðum sínum við að maður eða annar honum nákominnþyrfti að eiga verulegan hlut í félagi til þess að teljast nákominn því. Sömuskilyrði um verulegan eignarhlut voru sett þegar metið var hvort félög eðastofnanir gætu verið nákomin. Í 6. tölulið 3. gr. laganna var og er mælt fyrir umað menn, félög og stofnanir séu nákomin hvort öðru ef um sambærileg tengsl erað ræða og lýst er í öðrum töluliðum greinarinnar. Á þeim tíma sem hér skiptirmáli fólst í tilvísun 6. töluliðar 3. gr. til sambærilegra tengsla að einkumværi átt við eignatengsl. Ekki var þó útilokað að önnur tengsl, hvort sem þauværu til viðbótar eignatengslum eða ekki, gætu leitt til þess að maður ogfélag, tvö félög eða félag og stofnun teldust nákomin, sbr. til hliðsjónaráðurgreindan dóm Hæstaréttar í máli nr. 2/1996 og dóm réttarins 19. desember2012 í máli nr. 320/2012. Frestdagur við slitameðferðáfrýjanda var 24. ágúst 2011. Áður er fram komið að ekki voru eignatengsl milliáfrýjanda og stefnda þegar greiðslan var innt af hendi 20. febrúar 2010. Á hinnbóginn er til þess að líta að allt frá samkomulaginu 11. september 2009 umfjárhagslega endurskipulagningu áfrýjanda voru margvíslegar kvaðir lagðar ááfrýjanda, móðurfélag hans og Hildu hf. Með þeim naut ríkissjóður Íslands alltfrá 11. september 2009 og síðar stefndi fyrir tilstilli áheyrnarfulltrúa áhrifaí stjórn áfrýjanda langt umfram það sem fólst í eignarráðum hluthafa í félaginu.Hafði stefndi þannig í reynd öll ráð félagsins í hendi sér, þar á meðal umskuldaskil, og gilti hið sama um áhrif hans fyrir tilstilli áheyrnarfulltrúa ímóðurfélagi áfrýjanda og Hildu hf. Þegar til þessa er litið verður að telja aðstefndi og áfrýjandi hafi verið nákomnir í skilningi 6. töluliðar 3. gr. laganr. 21/1991. Stefndi hefur ekki sýnt fram á að áfrýjandi hafi verið gjaldfærþegar greitt var, sbr. 2. mgr. 134. gr. laganna. Er samkvæmt öllu þessufullnægt skilyrðum þeirrar lagagreinar til þess að krafa áfrýjanda um riftun getináð fram að ganga. VFari riftun fram samkvæmt 134.gr. laga nr. 21/1991 skal sá sem hag hafði af riftanlegri ráðstöfun greiðaþrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honumað notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins, sbr. 1. mgr.142. gr. sömu laga. Málatilbúnaður áfrýjanda var í öndverðu á því reistur aðeignir þær sem framseldar voru Hildu hf. við fjárhagslega endurskipulagninguáfrýjanda hafi þá þegar að mestu verið veðsettar til tryggingar skuldumáfrýjanda við ríkissjóð og síðar stefnda samkvæmt lánssamningunum 16. mars2009. Á þeim grunni tók stefndi til varna og staðhæfingar áfrýjanda um aðveðunum hafi verið aflétt við endurskipulagninguna komu fyrst fram við munnleganflutning málsins í héraði. Er málsástæða áfrýjanda sem á þessu er reist því ofseint fram komin, sbr. 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991, og fær að auki ekki samrýmstgögnum málsins eins og nánar er rakið í forsendum hins áfrýjaða dóms. Með þvíað um var að ræða framsal eigna til stefnda, sem hann naut þegar veðréttar í,hafði stefndi hvorki hag af ráðstöfuninni né varð áfrýjandi fyrir tjóni, sbr.1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Er því ekki fullnægt skilyrðum til aðfallast á endurgreiðslukröfu áfrýjanda og er henni því hafnað. Samkvæmt framansögðu verðurniðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.Eftir framangreindum úrslitumverður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins ognánar greinir í dómsorði.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal veraóraskaður.Áfrýjandi, Saga Capital hf.,greiði stefnda, Eignasafni Seðlabanka Íslands ehf., 800.000 krónur ímálskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Norðurlands Eystra 13. júlí 2016. Mál þetta, sem tekiðvar til dóms 20. maí 2016, höfðaði Saga Capital hf., Hafnarstræti 91, Akureyri,þann 14. nóvember 2013 gegn Eignasafni Seðlabanka Íslands ehf., Kalkofnsvegi 1,Reykjavík. Stefnandi gerir ímálinu eftirfarandi dómkröfur: 1. Að staðfest verðimeð dómi riftun greiðslu skuldar Saga Capital við stefnda 22. febrúar 2010 aðfjárhæð 16.134.935.079 krónur. 2. Að stefndi verðidæmdur til þess að endurgreiða stefnanda 14.294.255.079 krónur, ásamtdráttarvöxtum, skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 1. apríl 2010 tilgreiðsludags. Þá krefst stefnandimálskostnaðar. Stefndi krefst sýknuaf dómkröfum stefnanda, en til vara þess að endurgreiðslukröfu stefnanda verðihafnað eða hún lækkuð verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar. Með úrskurði,uppkveðnum 7. janúar 2016, var hafnað kröfu stefnda um frávísun málsins frádómi. Undirritaðurhéraðsdómari tók við málinu 15. september 2015, en hafði engin afskipti afrekstri þess fram til þess tíma. Málið var upphaflega dómtekið að aflokinniaðalmeðferð 10. mars sl., en þar sem ekki tókst að leggja dóm á málið innanlögbundins frests fór munnlegur málflutningur fram að nýju 20. maí sl.IMálsatvik Stefnandi var tekinntil slitameðferðar að kröfu Fjármálaeftirlitsins með úrskurði HéraðsdómsNorðurlands eystra 16. maí 2012. Var honum þá skipuð slitastjórn og munfrestdagur við slitameðferðina hafa verið 24. ágúst 2011. Helstu málsatvik eruþau að í aðdraganda hruns íslenska fjármálakerfisins átti stefnandi í veðlánaviðskiptum við SeðlabankaÍslands, til fjármögnunar kaupa á skuldabréfum útgefnum af Glitni hf. ogKaupþingi banka hf. Við setningu neyðarlaganna haustið 2008 nam heildarskuldstefnanda vegna þessara lána tæpum 20 milljörðum króna. Mun stefnandi þá hafaverið knúinn til að leggja fram frekari veð til tryggingar skuldinni, tilviðbótar við áður veðsett skuldabréf Glitnis hf. og Kaupþings banka hf. KrafaSeðlabanka Íslands á hendur stefnanda mun hafa verið framseld ríkissjóði í lokárs 2008. Með tveimurlánssamningum, dags. 16. mars 2009, að heildarfjárhæð 19.668.664.668 krónur,var veðlánunum skuldbreytt í verðtryggð lán með 2% vöxtum, sem endurgreiðastskyldu með fimm jöfnum afborgunum á næstu sjö árum, en vextir skyldu greiðastárlega í lok árs. Í samningunum er kveðið á um að lántaka sé heimilt að geiðalánin upp fyrr, án sérstaks endurgjalds. Í ársreikningistefnanda fyrir árið 2008 mun skuldin hafa verið núvirt miðað við 12% ávöxtunarkröfu,sem leiddi til umtalsverðrar myndunar eigin fjár í bókum stefnanda. Leiddiþetta til athugasemda af hálfu Fjármálaeftirlitsins. Í ljós kom að tilskipunEvrópusambandsins, sem var grundvöllur þeirra athugasemda, hafði ekki veriðréttilega innleidd í íslensk lög. Lá þó fyrir að úr því yrði bætt og að þar meðmyndi stefnandi ekki lengur uppfylla kröfur um eigið fé fjármálastofnana. Leiddi þetta til þessað viðræður hófust milli stefnanda og fjármálaráðuneytisins um uppgreiðslu áskuldinni eða umbreytingu á hluta hennar í víkjandi kröfu eða hlutafé. Lyktaðiþeim viðræðum með samkomulagi, dags. 11. september 2009, um fjárhagslegaendurskipulagningu stefnanda. Fól það samkomulag í sér að stofnað yrði nýttfélag, Saga Eignarhaldsfélag hf., sem yrði móðurfélag stefnanda. Skyldi félagiðtaka yfir skuld stefnanda við ríkissjóð samkvæmt téðum lánssamningum frá 16.mars 2009 og fá sem endurgjald eignir sem stefnandi kveður hafa verið metnar aðverðmæti 14,3 milljarðar króna, þar á meðal allar þær eignir sem veðsettar hafiverið til tryggingar skuldinni og að auki allt hlutafé í stefnanda. Stefnandi kveðurFjármálaeftirlitið hafa gert þá athugasemd við samkomulagið að litið yrði áSaga Eignarhaldsfélag hf. sem eignarhaldsfélag á fjármálasviði og að sömueiginfjárkröfur yrðu gerðar til þess félags og stefnanda. Var samkomulagið þvítekið til endurskoðunar og nýtt samkomulag undirritað 13. nóvember 2009. Munþað samkomulag hafa verið samþykkt á hluthafafundi stefnanda 18. desember 2009.Fól það samkomulag í sér að stefnandi stofnaði tvö ný félög í stað eins,móðurfélag og eignarhaldsfélag. Eignarhaldsfélgið, Hilda hf., yfirtæki skuldstefnanda við ríkissjóð og fengi sem endurgjald tilteknar eignir, sem lýst er í4. gr. samkomulagsins. Lýsir stefnandi því svo að þar hafi verið um að ræða þæreignir sem veðsettar voru til tryggingar skuldinni, að verðmæti um 14,3milljarðar króna, auk 10% hlutar í stefnanda að verðmæti um 280 milljónir ogvíkjandi skuldabréfs á stefnanda að höfuðstól um 1,6 milljarðar króna, eðasamtals eignir að verðmæti um 16,1milljarður króna. Með samningi umskuldskeytingu og skilmálabreytingu, dags. 22. febrúar 2010, sem fól í sérviðauka við téða lánssamninga frá 16. mars 2009, var fjárhagslegriendurskipulagningu stefnanda á grundvelli samkomulagsins frá 13. nóvember 2009endanlega hrundið í framkvæmd. Í samningnum kemur fram að íslenska ríkið hafiframselt kröfur sínar á hendur stefnanda til stefnda, Eignasafns SeðlabankaÍslands ehf., hinn 11. febrúar 2010. Í lok júní 2011 munstefndi hafa yfirtekið Hildu hf., á grundvelli samkomulags, dags. 8. apríls.á., og samþykktar aðalfundar Hildu hf. Í kjölfarið mun Hildu hf. hafa veriðbreytt í einkahlutafélag. Hér eftirleiðis verður eftir atvikum vísað til þessfélags með heiti þess, án tilgreiningar félagaforms. Stefnandi kveðureignir þær sem Hilda hafi fengið sem endurgjald við yfirtöku á skuld SagaCapital hafa skipst með eftirfarandi hætti: Bankabréf,upphaflega að veði kr. 6.559.395.000 Aðrareignir kr. 7.734.860.079 Víkjandiskuldabréf kr. 1.560.000.000 Hlutabréfí Saga Capital kr. 280.680.000 Alls kr. 16.134.935.079 Stefnandi kveðurendurgreiðslukröfu sína á hendur stefnda nema virði þeirra eigna sem farið hafifrá stefnanda til Hildu, annarra en víkjandi kröfu að nafnverði 1.560.000.000 krónaog hlutabréfa í stefnanda. Ekki þyki rétt að krefjast endurgreiðslu á þeimþáttum, enda sé þegar til meðferðar krafa á hendur Hildu ehf. að því er varðivíkjandi kröfuna [innsk. dómara: Þeim málaferlum lauk með dómi HæstaréttarÍslands 11. febrúar 2016 í máli nr. 382/2015]. Að því er varði hlutabréf ístefnanda þyki ekki rétt að gera kröfu um endurgreiðslu þar sem engir fjármunirhafi gengið út úr stefnanda vegna þeirrar afhendingar. Hin afhentu verðmætisundurliðist nánar svo:BankabréfAuðkenni Nafnverð VirðiGLBIRFloat 06/09 10.000.000.000 4.000.000.000GLB 09 0615 5.000.000.000 2.000.000.000KAUP 01/15/10 15.000.000 559.395.000Alls 6.559.395.000Aðrar eignirAuðkenni Nafnverð VirðiReiðufé 4.000.000 4.000.000Bundin innlán 646.887.754 658.009.349HFF150434 209.309.547 272.462.301EFAR 0901 650.000.000 698.900.150RIKB 19 0226 300.000.000 334.107.534RIKB 25 0612 39.020.208 40.204.177ICEAIR 18.000.000 43.200.000FOBANK DC 800.000 2.796.763.200Askar Capital hf. 106.404.855 1.685.380.920Íslensk Verðbréf hf. 13.982.954 237.710.218BYR stofnbréf 120.187.653 6.009.383Norlandair ehf. 22.916.667 123.750.002Útlán 739.000.000 834.362.846Alls 7.734.860.079Víkjandi skuldabréf og hlutafé í Saga CapitalAuðkenni Nafnverð VirðiVíkjandi skuldabréf 1.560.000.000 1.560.000.000Saga Capital. 10% 280.680.000Alls 1.840.680.000IIMálsástæðurstefnanda Málsatvikum ogmálsástæðum stefnanda er lýst sameiginlega í stefnu, en hér verða helstumálsástæður stefnanda raktar. Stefnandi kveður aðmeð gerningi þeim sem að framan hefur verið lýst hafi alls um 56% eignastefnanda verið teknar út úr félaginu og komið fyrir í nýju félagi og þannigbúið um hnútana að þessar eignir hafi eftir þetta ekki getað nýst til annars enað greiða skuld stefnanda við stefnda. Þannig hafi samkomulagið frá 13.nóvember 2009 falið í sér að safni fjárverðmæta úr eigu stefnanda hafi veriðkomið fyrir ásamt kröfu stefnda á hendur stefnanda í sérstöku félagi, Hildu hf.Félagið hafi frá öndverðu verið undir raunverulegri stjórn stefnda. Skilmálarþeir sem félagið hafi verið bundið með samningnum við stefnda (eða þann semhann leiði rétt sinn frá) frá 13. nóvember 2009 hafi leitt til þess að í raunhafi Hilda hf. ekki verið annað en greiðsluferli, greiðslumiðill sem hannaðurhafi verið til að færa verðmæti úr stefnanda yfir til ríkissjóðs Íslands eðastefnda sem síðar eignaðist kröfu ríkissjóðs. Stefndi hafi samkvæmtsamningi stefnanda og ríkissjóðs frá 11. september 2009, og sem efnislega hafisvo verið staðfest 13. nóvember 2009, átt „áheyrnarfulltrúa“ í stjórn Hildu hf.og raunar einnig í stjórn stefnanda. „Áheyrnarfulltrúinn“ hafi haftneitunarvald um allar meiri háttar ráðstafanir félaganna. Þannig hafi stjórnirfélaganna orðið að bera undir „áheyrnarfulltrúann“ fyrirfram allar tillögur semleggja skyldi fyrir stjórnar- eða hluthafafundi. Framgangur tillögu hafi svoverið háður skriflegu samþykki „áheyrnarfulltrúans“ að uppfylltum nánargreindum skilyrðum sem í raun hafi svipt félögin öllu frelsi um starfsemi sína. Vafalaust sé aðstefnandi og Hilda séu nákomnir aðilar í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991 umgjaldþrotaskipti o.fl. Hilda hafi verið stofnað af Saga Eignarhaldsfélagi semaftur hafi verið stofnað af stefnanda. Hilda og móðurfélag stefnanda, SagaEignarhaldsfélag, hafi verið í eigu sömu aðila og að auki hafi Hilda veriðannar tveggja hluthafa stefnanda með 10% hlut. Hilda og stefnandi hafi lotiðsömu fimm manna stjórn og „áheyrnarfulltrúi“ skipaður af stefnda hafi, eins ogað framan greini, haft rétt til setu á stjórnarfundum beggja félaga.Framkvæmdastjóri Hildu hafi auk þess verið framkvæmdastjóri áhættustýringarstefnanda. Greiðsla sú sem stefnandi krefjist staðfestingar riftunar á í máliþessu hafi verið greidd Hildu hf. gegn yfirtöku á skuld stefnanda við ríkissjóð.Stefndi hafi svo yfirtekið Hildu í júní 2011. Vafalaust sé að í öndverðu hafiviðskipti þau, sem hér sé stefnt til að staðfesta riftun á, verið gerð millinákominna aðila. Þá sé óhjákvæmilegt að benda á að stefndi eða sá aðili semstefndi leiði rétt sinn frá hafi frá upphafi stjórnað öllum framgangi mála semvarðaði skuldauppgjör stefnanda gagnvart ríkissjóði eða Seðlabanka Íslands.Stefndi hafi verið skuldareigandinn er greiðslan var innt af hendi þann 22.febrúar 2010 og sami aðili hafi svo að lokum orðið eigandi félagsins sem tókvið greiðslunni, Hildu hf. Sú aðstaða sem aðframan sé lýst leiði til þess að aðilar máls þessa séu nákomnir í skilningi 3.gr. laga nr. 21/1991. Þetta eigi við annars vegar í ljósi þeirrar aðstöðu semuppi hafi verið þegar greiðslan hafi verið innt af hendi, að stefndi eða sá semhann leiði rétt sinn frá hafi haft öll ráð stefnanda í hendi sér. Hins vegarvegna þess að félagið sem notað hafi verið til að koma í kring greiðslunni tilstefnda, Hilda hf., sé óumdeilanlega nákominn aðili. Það sem öllu varði hér sésá galli sem sé á greiðslunni þegar hún fari frá stefnanda en ekki það í hvaðaformi hún sé þegar hún sé endanlega komin í hendur stefnda. Þá byggi stefnanditil stuðnings þessu á reglu 1. mgr. 146. gr. laga nr. 21/1991. Mál þetta sé höfðað ágrundvelli 4. mgr. 103. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki þar sem segiað ef ekki sé sýnt að eignir fjármálafyrirtækis muni nægja til að efnaskuldbindingar þess að fullu megi krefjast riftunar eftir sömu reglum og gildi umriftun ráðstafana við gjaldþrotaskipti. Gildi þá öll ákvæði XX. kafla laga nr.21/1991 við slitameðferðina með sama hætti og við gjaldþrotaskipti en þó þannigað frestur til að höfða riftunarmál skv. 1. mgr. 148. gr. sömu laga skuli vera30 mánuðir í stað sex mánaða. Nánarum málsástæður: Umboð slitastjórnartil málshöfðunar þessarar sé byggt á 4. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002.Stefnandi telji að almenn skilyrði til riftunar séu óumdeilanlega fyrir hendi.Ljóst sé að möguleikar kröfuhafa stefnanda til að fá fullnustu krafna aukistnái riftun fram að ganga. Einnig sé ljóst að greiðsla skuldarinnar til stefndahafi ekki verið í samræmi við greiðslur til annarra kröfuhafa og hafi því leitttil mismununar kröfuhafa. Kröfum í máli þessusé beint að stefnda, Eignasafni Seðlabanka Íslands ehf., á þeim grundvelli aðstefndi hafi verið eigandi þeirrar kröfu sem greiðslu þeirri sem stefnandikrefjist staðfestingar riftunar á í máli þessu hafi verið ætlað að mæta. Afhálfu stefnanda sé á því byggt að aðild Hildu hf. að málinu hafi aðeins veriðsú að það félag hafi verið greiðslumiðill eða ferli sem sett hafi verið á stofntil að koma í kring greiðslu til stefnda. Stefndi hafi stjórnað öllum framgangimála um skuldauppgjör stefnanda gagnvart ríkissjóði eða Seðlabanka Íslands.Stefndi hafi, eins og að framan sé rakið, verið skuldareigandinn þegargreiðslan var innt af hendi og yfirtekið svo að lokum félagið sem hafi veriðmilliliður um greiðsluna, Hildu hf. Hafi stefnda þannig notið góðs af hinniriftanlegu greiðslu og því sé eðlilegt að knýja á um endurheimtu hennar úrhendi stefnda. Kröfu sína um riftunbyggi stefnandi á eftirfarandi: A. Að greiðslaskuldar stefnanda hafi verið innt af hendi með safni af hlutabréfum,stofnfjárbréfum, bundnum innlánum, skuldabréfum, lánssamningum og kröfum ábanka í slitameðferð sem teljist óvenjulegur greiðslueyrir. Greiðslan hafi aukþess verið innt af hendi fyrr en eðlilegt var og fjárhæð greiðslunnar hafiskert greiðslugetu stefnanda verulega og sé því riftanleg með vísan til 1. og2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. B. Stefnandi byggikröfu sína um riftun einnig sjálfstætt á því að greiðslan hafi á ótilhlýðileganhátt orðið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og sé því riftanlegmeð vísan til 141. gr. laga nr. 21/1991. Nánarum A: Stefnandi telji aðskilyrði 134. gr. laga nr. 21/1991 séu fyrir hendi. Þessi skilyrði, sem séuhlutlæg, séu: 1. Að um sé að ræðagreiðslu skuldar. Um skilyrði þetta vísi stefnandi til gagna málsins og þáeinkum til samnings aðila um „fjárhagslega endurskipulagningu Saga CapitalFjárfestingabanka hf.“ frá 13. nóvember 2009. Í samningnum komi glöggt fram í4. gr. og 5. gr. að með samkomulaginu séu eignir stefnanda færðar út úrfélaginu og komið fyrir í sérstöku félagi, ásamt kröfu stefnda á hendurstefnanda. Bersýnilegt sé því að greiðsla sú sem hér um ræðir hafi veriðgreiðsla skuldar sem stofnast hafði milli aðila áður en greiðslan var innt afhendi og hafi greiðslan gengið til uppgjörs á þeirri skuld. 2. Að greiðslan hafiverið innt af hendi á síðustu tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag, sbr. 2.mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, þar sem ræði um greiðslu til nákominna.Vafalaust sé að aðilar máls þessa séu nákomnir aðilar í skilningi 3. gr.gjaldþrotaskiptalaga. Nægi í því sambandi að vísa til þess, sem fram hafi komiðhér að framan, að stefnandi hafi í raun verið undir stjórn stefnda er hinriftanlega greiðsla var innt af hendi. Greiðsla stefnanda hafi verið innt afhendi þegar staðfesting stefnda lá fyrir um að stefnandi væri laus undanskuldinni þann 22. febrúar 2010. Frestdagur við skiptin sé, eins og að framangreinir, 24. ágúst 2011. Skilyrði greinarinnar um tímamark sé því uppfyllt. 3. Að greiðslan hafiverið innt af hendi fyrr en eðlilegt var. Fyrsti gjalddagi höfuðstóls skuldarstefnanda við stefnda hafi verið 27. desember 2011 og lokagjalddagi 27.desember 2015. Skuldin hafi því verið greidd tæpum tveimur árum fyrir fyrstagjalddaga og tæpum fimm árum fyrir lokagjalddaga. 4. Að greidd hafiverið fjárhæð sem skerti greiðslugetu þrotamannsins verulega. Í þessu sambandivísist til þess, sem að framan sé rakið, að með greiðslunni hafi alls um 56%eigna stefnanda verið teknar út úr félaginu. Auk þess liggi fyrir að á þeimtíma þegar greiðslan var innt af hendi hafi félagið verið ógjaldfært. 5. Að skuldin hafiverið greidd með óvenjulegum greiðslueyri. Um þetta skilyrði vísi stefnandi tillangvarandi dómvenju og óumdeildrar túlkunar 134. gr. laga nr. 21/1991.Samkvæmt henni sé venjulegur greiðslueyrir almennt peningar. Greiðsla sú semhér um ræðir hafi verið innt af hendi með afhendingu á safni af hlutabréfum,stofnfjárbréfum, bundnum innlánum, skuldabréfum, lánssamningum og kröfum ábanka í slitameðferð. Slíkir greiðsluhættir séu hvorki venjulegir almennt séð,né verði séð að þeir hafi áður tíðkast eða verið venjulegir milli aðila. Nánarum B: Stefnandi byggirkröfu sína um riftun einnig sjálfstætt á 141. gr. laga nr. 21/1991 og teljiskilyrði greinarinnar fyrir hendi, en þau séu: 1. Að greiðslan hafiverið ótilhlýðileg sem slík, m.a. vegna grandsemi stefnda um ógjaldfærnistefnanda. 2. Að stefnandi hafiverið ógjaldfær þegar greiðslan var innt af hendi. 3. Að stefndi hafivitað eða mátt vita um ógjaldfærni stefnanda þegar greiðslan var innt af hendiog þau atvik sem gerðu það að verkum að greiðslan var ótilhlýðileg. Um ógjaldfærnistefnanda vísist til skýrslu Ernst og Young til slitastjórnar stefnanda frá 22.maí 2013, bls. 69–71, en þar komi fram það mat endurskoðenda að stefnandi hafiorðið ógjaldfær við fall viðskiptabankanna haustið 2008. Þá hafi strax orðiðljóst að eigið fé bankans væri uppurið og að hann gæti ekki staðið viðskuldbindingar sínar. Að beiðni stefnanda hafi endurskoðendurnir unniðviðbótarskýrslu sem fjalli um þróun gjaldfærni stefnanda frá árslokum 2008 og framá árið 2011. Í ljósi tengslaaðila, sem rakin séu hér að framan, sé ljóst að ekki leiki á tveimur tungum aðstefnda hafi verið fullkunnugt um ógjaldfærni stefnanda og þau atvik sem gerðuþað að verkum að greiðslan hafi verið ótilhlýðileg. Krafa stefnanda umendurgreiðslu sé reist á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 að því leyti semriftunarkrafan byggist á 134. gr. sömu laga, en á 3. mgr. 142. gr. að því leytisem riftunarkrafan sé byggð á 141. gr. laganna. Kröfufjárhæðin, 14.294.255.079krónur, svari til þess sem komið hafi stefnda að notum til lækkunar kröfu sinnigagnvart stefnanda. Fjárhæðin svari til verðmætis þeirra eigna sem greitt hafiverið með og sem aðilar hafi verið sammála um hvers virði væru. Tjónslitabúsins nemi verðmæti þeirra eigna sem notaðar hafi verið til greiðsluskuldarinnar. Þau verðmæti séu ekki til staðar í búinu í dag til greiðslu tilkröfuhafa. Krafist sé dráttarvaxta samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu frá þeim degi sem stefndi hafi notið greiðslunnar eðafrá 1. apríl 2010. Nánar er um lagarök ístefnu vísað til ákvæða laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og laga nr.21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. í heild sinni, en sérstaklega til ákvæða 103.gr. laga nr. 161/2002, m.a. um varnarþing, og til 134., 139., 141. og 142. gr.laga nr. 21/1991. Kröfur um vexti og vaxtavexti styðjist við reglur III. kaflalaga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað byggist á 130.gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.IIIMálsástæður stefnda Samkvæmt greinargerðstefnda er aðalkrafa hans um sýknu einkum studd við eftirfarandi málsástæður: Umaðildarskort Í fyrsta lagi sébyggt á því að sýkna beri stefnda vegna aðildarskorts með vísan til 2. mgr. 16.gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandibeini kröfum sínum að stefnda, Eignasafni Seðlabanka Íslands ehf., með þeimröksemdum að hann hafi verið skuldareigandinn þegar hin meinta greiðsla varinnt af hendi, hann hafi notið góðs af henni og þannig sé eðlilegt að knýja áum endurheimtu hennar úr hendi stefnda. Fullyrðingu í stefnuum að Hilda hafi í raun ekki verið annað en greiðslumiðill kveðst stefndi teljafráleita og augljóslega setta fram gegn betri vitund. Eins og stefnanda séfullkunnugt um hafi tilgangur þeirra ráðstafana og aðgerða sem ráðist var íverið sá að gera stefnanda rekstrarhæfan og forða honum frá sömu örlögum ogmætt höfðu gömlu viðskiptabönkunum þremur skömmu áður. Hefði markmið ríkissjóðsÍslands eða Seðlabanka Íslands einungis verið að „færa verðmæti úr Saga Capital“hefði verið algerlega tilgangslaust að standa í margra mánaða fjárhaglegriendurskipulagningu. Þessir aðilar hefðu einfaldlega getað gengið að veðsettumeignum stefnanda og þær hefðu þá aldrei verið færðar til Hildu. Stefndi, sem sésjálfstæður lögaðili, geti hins vegar ekki með vissu svarað fyrir ríkissjóðog/eða Seðlabankann og mótmæli því aðild sinni að þessu máli. Líkt og áður hafiverið rakið hafi þegar veðsettar eignir og skuldir verið færðar yfir til Hilduhf., en ekki til stefnda. Skipti engu í því samhengi að stefndi hafi veriðkröfuhafi Hildu eftir fjárhagslega endurskipulagningu stefnanda, en eins og aðframan sé getið hafi stefndi ekkert til sakar unnið í máli þessu annað en aðkaupa kröfu íslenska ríkisins á hendur Hildu. Þá beri að árétta að umskuldskeytingu hafi verið að ræða en ekki greiðslu á skuld, líkt og nánar verðikomið inn á síðar. Stefndi hafi ekki fengið neitt greitt frá stefnanda og þvíséu engin rök fyrir því að beina kröfunni að honum. Með hliðsjón afframangreindu beri að sýkna stefnda vegna aðildarskorts hans að máli þessu,sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 19/1991. Nánarum skilyrði 134. gr. Stefndi mótmæli þvíað skilyrði riftunar á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991 séu fyrir hendi ímáli þessu. Engingreiðsla Í fyrsta lagi sé áþað bent að ekki sé um að ræða greiðslu skuldar. Stefnandi vísi í stefnu tilsamnings aðila um fjárhagslega endurskipulagningu Saga CapitalFjárfestingabanka hf. frá 13. nóvember 2009, einkum 4. og 5. gr. samningsins,til stuðnings því að um greiðslu skuldar hafi verið að ræða, sbr. 134. gr. laganr. 21/1991. Stefndi mótmæli þeirri túlkun stefnanda harðlega. Það ségrundvallarskilyrði riftunar samkvæmt 134. gr. laganna að viðkomandi kröfuhafihafi fengið raunverulega greiðslu þannig að þau verðmæti sem skuldarinn láti afhendi gangi til lækkunar, eða fullrar greiðslu, á viðkomandi skuld. Hvergi íframangreindum samningi um fjárhagslega endurskipulagningu sé minnst á greiðsluskuldar. Þvert á móti komi skýrt fram í 3. gr. og fyrrgreindri 5. gr.samningsins að um kaup á tilteknum eignum af stefnanda sé að ræða og skyldikaupverðið greitt með skuldskeytingu þar sem lánveitandinn (ríkissjóðurÍslands) myndi samþykkja kaupandann, þ.e. Hildu hf., sem nýjan skuldara aðskuldum stefnanda, að uppfylltum skilyrðum samningsins. Samkomulaginu hafi svoverið hrint endanlega í framkvæmd með samningi, dags. 22. febrúar 2010. Viðundirritun þess hafi Hilda tekið endanlega við hinum keyptu eignum og yfirteknuskuldum og samtímis hafi stefnandi losnað undan greiðsluskyldu sinni. Því til stuðnings aðengin greiðsla skuldar hafi átt sér stað vísar stefndi einnig til yfirlits uminnborganir á lánasamninga og fleiri gagna um stöðu skulda Hildu hf., þar semskýrt komi fram að skuldir Hildu við stefnda á grundvelli lánssamninganna séuenn að mestu óbreyttar í apríl 2011, eða um 18,1 milljarður króna. Á það skuliminnt að á þessum tíma hafi Hilda ennþá verið í eigu hluthafa stefnanda.Ótvírætt sé því að engin greiðsla hafi átt sér stað til stefnda líkt og haldiðsé fram í stefnu og því bresti skilyrði til riftunar. Einu greiðslurnar semkomið hafi til lækkunar á skuldum Hildu séu vegna uppgreiðslu eða sölu áundirliggjandi veðum, sem stefndi hafi alltaf átt rétt á sem veðhafi, óháðyfirfærslu eignanna til Hildu. Atburðirutan riftunarfrests Í öðru lagi hafnistefndi því að skilyrði 2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 séu til staðar.Samkvæmt 2. mgr. 134. gr. megi krefjast riftunar á greiðslu til nákominna sextil tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag nema leitt sé í ljós aðþrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir greiðsluna. Í fyrstalagi teljist aðilar málsins ekki nákomnir í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991.Vísar stefndi þar til þess að 3. gr. laganna hafi verið breytt með lögum nr.95/2010. Sú lagabreyting hafi ekki tekið gildi fyrr en 15. júní 2010, sem séeftir það tímamark sem stefnandi miði við að hin meinta greiðsla eigi að hafaátt sér stað, eða 22. febrúar 2010. Geti aðilar því ekki talist vera nákomnir ískilningi greinarinnar. Engin þau skilyrði sem talin séu upp í þágildandi 3.gr. laga nr. 21/1991 eigi við milli stefnanda og stefnda. Því sé með ölluhafnað að stefndi hafi með nokkru móti stýrt stefnda á þeim tíma semfjárhagslega endurskipulagningin átti sér stað, en kröfuhafar geti ekki talistsjálfkrafa nákomnir skuldara eins og stefnandi gefi í skyn. Þá sé rétt aðárétta það að stefnandi hafi sjálfur stýrt eignasafni því sem flutt var fráhonum til Hildu við fjárhagslegu endurskipulagninguna. Atvik þessa máls séuþví utan hins sex mánaða frests sem kveðið sé á um í 1. mgr. 134. gr. laga nr.21/1991 og skilyrði riftunar séu þar af leiðandi ekki fyrir hendi. Stefnandiekki ógjaldfær Jafnvel þótt aðilaryrðu taldir nákomnir í skilningi 3. gr. laganna, sé því með öllu hafnað aðstefnandi hafi verið ógjaldfær vegna greiðslunnar. Riftun á gerningi sem áttisér stað í febrúar 2010 sé því óheimil. Á það sé bent, enn og aftur, aðfjárhagslegri endurskipulagningu stefnanda hafi þá verið nýlokið, þar sem næröllum skuldum hans hafi verið skuldskeytt til Hildu. Stefnandi hafi því veriðvel greiðslufær á umræddu tímabili enda hafi hann nánast ekkert skuldað.Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem sanni hið gagnstæða, en stefndimótmæli sönnunargildi skýrslna Ernst og Young ehf. Um sé að ræða skýrslurhlutdrægra sérfræðinga stefnanda sem uppfylli ekki kröfur IX. kafla laga nr.91/1991 um meðferð einkamála og fjalli auk þess um eiginfjárkröfur samkvæmtlögum nr. 161/2002, en ekki greiðslugetu í skilningi laga nr. 21/1991. Þá bendistefndi á að í nauðasamningsfrumvarpi stefnanda, ásamt greinargerð, komi skýrtfram að í september 2011 hafi eignastaða stefnanda verið jákvæð og þar séfullyrt að hægt sé að greiða allar kröfur kröfuhafa. Þetta sé í samræmi viðnúverandi kröfuhafaskrá þar sem sjáist að nánast allir kröfuhafar fái greitt aðfullu. Þá megi benda á málflutning stefnanda sjálfs við úrskurð umslitameðferð, en í úrskurðinum komi fram að stefnandi hafi haldið því fram aðekki væri nauðsyn á slitameðferðinni vegna hagsmuna kröfuhafa og að stefnandiværi gjaldfær. Stefnandi hafi því verið gjaldfær í febrúar 2010. Sé því meðöllu hafnað að heimilt sé að rifta umræddum greiðslum á grundvelli 2. mgr. 134.gr. laga nr. 21/1991. Ekkigreitt fyrr en eðlilegt var Í þriðja lagi sé þvíhafnað að greiðsla til stefnda hafi verið innt af hendi fyrr en eðlilegt var.Stefndi ítrekar að ekki hafi verið um greiðslu skuldar að ræða heldurskuldskeytingu þar sem nýr skuldari hafi tekið við skuldinni og hafi kröfuhafiengar greiðslur fengið upp í kröfu sína á grundvelli þessara aðgerða. Engingögn hafi verið lögð fram um þetta og sé því þessi málsástæða stefnandaalgjörlega ósönnuð. Þá vísi stefnandi til þess að fyrsti gjalddagi höfuðstólsskuldar stefnanda við stefnda hafi verið 27. desember 2011 og lokagjalddagi 27.desember 2015 og megi ætla að hann vísi þar til lánssamnings stefnanda ogríkissjóðs Íslands dags. 16. mars 2009, en hann láti undir höfuð leggjast aðgeta þess, sem jafnframt komi fram í þessum sama samningi, að lántaka séheimilt að greiða upp lánið að hluta til eða að fullu án sérstaks endurgjalds.Lokagjalddagi skuldarinnar sé því ekki eins afdráttarlaus og stefnandi haldifram. Greiðslugetaekki skert Í fjórða lagi mótmælistefndi því að greidd hafi verið fjárhæð sem hafi skert greiðslugetu stefnandaverulega. Skuldskeyting sú sem hér um ræði hafi engin áhrif haft á greiðslugetustefnanda. Vísi stefndi til fyrri umfjöllunar sinnar varðandi ógjaldfærni. Þarað auki hafi allar þær eignir sem stefnandi vísi til í stefnu verið veðsettarríkissjóði, og síðar stefnda, og hafi allt það ferli verið samþykkt af FME,eins og áður hafi verið rakið. Stefnandi hafi því aldrei getað átt raunverulegttilkall til þessara eigna frá árinu 2008. Þá sé vísun stefnanda til skýrsluErnst og Young ehf. varðandi ógjaldfærni stefnanda sérstaklega mótmælt endahafi skýrslan ekkert sönnunargildi í málinu. Stefndi bendi einnig á aðyfirfærsla eignanna til Hildu hafi haft gríðarlega jákvæð áhrif á fjárhagstefnanda. Óumdeilt sé, eins og nánar verði útskýrt hér á eftir, að skuldirnarsem yfirfærðar voru hafi verið umtalsvert hærri en eignirnar. Meðendurskipulagningunni hafi stefnandi losnað við fleiri milljarða króna afskuldum umfram veðsettar eignir, en það tjón hafi lent á Hildu. Með þessariaðgerð hafi greiðslugeta stefnanda aukist gríðarlega. Allt tal um skerðingu ágreiðslugetu séu því orðin tóm. Greiðslueyrirekki óvenjulegur Í fimmta lagi mótmælistefndi því að um óvenjulegan greiðslueyri sé að ræða. Ítrekar stefndi að ekki hafi verið um greiðslu skuldar að ræða.Þegar af þeim sökum geti greiðslueyririnn ekki verið óvenjulegur. Auk þess sébent á þá staðreynd að stefndi hafi ekki fengið til sín neitt af þeim greiðslumsem stefnandi telji óvenjulegar. Þær veðsettu eignir, sem stefnandi telji upp ístefnu, þ.e. safn hlutabréfa, stofnfjárbréfa, bundin innlán, skuldabréf ogaðrar kröfur, hafi verið færðar yfir til Hildu, ekki til stefnda. Á þessum tímahafi Hilda enn verið undir yfirráðum og stjórn stefnanda. Einu verðmætin semstefndi hafi fengið til sín upp í lánið séu uppgreiðslur á ríkisskuldabréfum ogfjármunir vegna sölu á skuldabréfi Glitnis og öðrum veðsettum eignum. Sem fyrrsegi hafi þessar eignir verið veðsettar Seðlabanka Íslands sumarið 2008 ogvorið 2009. Á því sé byggt að ávallt sé heimilt fyrir kröfuhafa að njótaávinnings af veðsettum eignum. Með því sé ekki verið að ganga á rétt annarrakröfuhafa, enda hafi aðrir kröfuhafar stefnanda aldrei átt tilkall til þessaraeigna. Greiðslur sem til féllu frá veðsettum eignum geti því aldrei talistóvenjulegar í skilningi laga nr. 21/1991. Í ljósi allsframangreinds sé ljóst að stefnukröfur uppfylli engin skilyrði 134. gr. laganr. 21/1991 og verði því að sýkna stefnda. Greiðslavenjuleg Verði þrátt fyrirframangreint talið að stefndi hafi móttekið greiðslu sem uppfylli einhverskilyrði 134. gr. laga nr. 21/1991, telji stefndi að sú greiðsla hafi veriðvenjuleg eftir atvikum og því sé hún ekki riftanleg. Hafa verði hér í huga aðallar þær eignir sem færðust yfir til Hildu í kjölfar endurskipulagningarinnar,og séu að mati stefnanda andlag greiðslunnar, hafi þegar verið veðsettar tiltryggingar á umræddri skuld. Óumdeilt sé að eignirnar hafi verið veðsettarSeðlabanka Íslands á seinni hluta ársins 2008. Þegar íslenska ríkiðendurfjármagnaði skuldir stefnanda 2009 hafi sömu veð fylgt til tryggingar oghafi slíkt verið staðfest af stefnanda. Stefnandi sé því miklu betur settur núen ef Seðlabanki Íslands hefði gengið að veðunum í árslok 2008, enda hefðimismunurinn á eignum og skuldum lent áfram á stefnanda. Þetta neikvæða eigið féhafi hins vegar lent á Hildu, og hafi stefnandi þannig losnað við skuldir upp ámarga milljarða. Að mati stefnda megistefnandi ekki hagnast á því að íslenska ríkið, sem aðalkröfuhafi stefnandaárið 2009, hafi heimilað stefnanda að fara í fjárhagslega endurskipulagningu ogþannig reynt að forða félaginu frá slitameðferð. Yfirfærsla eigna og skulda tilHildu hafi ekki gengið á rétt annarra kröfuhafa en stefnda sjálfs. Þeir fáukröfuhafar sem lýst hafi kröfum í bú stefnanda hefðu aldrei átt þann kost aðnjóta góðs af þessum eignum og því hafi þessi aðgerð ekki skert jafnræði meðkröfuhöfum eins og stefnandi haldi fram. Af þeim sökum megi riftun ekki ná framað ganga. Að öllu framangreinduvirtu verði því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. Nánarum skilyrði 141. gr. Stefndi kveðstmótmæla því að skilyrði riftunar á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 séufyrir hendi í máli þessu. Stefndi vísi til fyrri umfjöllunar sinnar um riftun ágrundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991 því til stuðnings. Þá bendi stefndi einnigá eftirfarandi: Rökstuðningurstefnanda fyrir þessari kröfu sé í mýflugumynd eins og bent hafi verið á tilstuðnings frávísunarkröfu vegna vanreifunar. Stefnandi byggi kröfugerð sína áeinhliða mati endurskoðenda frá Ernst & Young ehf., en stefndi ítreki aðþær skýrslur hafi ekkert sönnunargildi í einkamálum. Stefndi hafni því alfariðað greiðslan hafi verið ótilhlýðileg eða honum til hagsbóta. Þá ítrekar stefndi aðósannað sé að stefnandi hafi verið ógjaldfær á þeim tíma sem greiðslan átti sérstað, sbr. fyrri umfjöllun. Útreikningar á eigin fé, samkvæmt lögum nr.161/2002, hafi ekkert með sönnun á ógjaldfærni samkvæmt ákvæðum laga nr.21/1991 að gera. Stefndi bendi á að stefnandi hafi farið í gegnum fjárhagslegaendurskipulagningu eftir hrun viðskiptabankanna og hafi þeirriendurskipulagningu lokið með samkomulagi, dagsettu 13. nóvember 2009, enalmennt hafi dómstólar sýnt ráðstöfunum sem séu hluti af fjárhagslegriendurskipulagningu mikinn skilning þegar reynt hafi verið að rifta þeim. Hafi staða oggjaldfærni stefnanda verið með þeim hætti sem lýst sé í stefnu og skýrslumErnst og Young ehf. skjóti það óneitanlega skökku við að Fjármálaeftirlitiðskyldi samþykkja umrætt samkomulag og veita stefnanda áframhaldandistarfsleyfi. Stefndi telji raunar einsýnt að Fjármálaeftirlitið hefði ekkisamþykkt endurskipulagninguna nema vegna þess að það hafi metið það svo að meðhenni væri rekstrarhæfi og gjaldfærni stefnanda tryggt til framtíðar. Það hafienda komið á daginn og stefnandi eigi nægar eignir til að gera upp allaralmennar kröfur. Það eigi ekki að koma á óvart enda hafi ástæða þess aðstefnandi var tekinn til slitameðferðar ekki verið sú að hann væri orðinnógjaldfær heldur sú að hann missti starfsleyfi sitt. Öll framangreindatriði geri það að verkum að stefndi vissi ekki, og mátti ekki vita, umógjaldfærni stefnanda við viðskiptin. Af þeim sökum bresti lagaskilyrði til aðrifta viðskiptunum á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Þá sé á það bent aðtil þess að riftun nái fram að ganga á grundvelli 141. gr. laganna þurfiráðstöfunin að vera stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og að húnhafi leitt til þess að eignir yrðu ekki til reiðu til fullnustu öðrumkröfuhöfum. Eins og greint hafi verið frá séu engir aðrir kröfuhafar íslitameðferð stefnanda, sem ekki fái að fullu greitt. Greiðslan hafi því síðuren svo mismunað kröfuhöfum enda fái allir greitt að fullu. Varakrafa stefnda er studdeftirfarandi rökum: Verði að einhverjuleyti fallist á riftunarkröfur stefnanda krefst stefndi þess til vara aðendurgreiðslukröfum stefnanda verði hafnað eða þær lækkaðar verulega. Vísarstefndi þar um til 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, þar sem kveðið er á um aðsá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun, samkvæmt 131.–138. gr., skuli greiðaþrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honumað notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins. Enginauðgun Í stefnu segi aðfjárhæð endurgreiðslukröfu hans svari til þess sem komið hafi stefnda að notumtil lækkunar á kröfu sinni gagnvart stefnanda og að fjárhæðin svari tilverðmætis þeirra eigna sem greitt var með og sem aðilar hafi verið sammála umhvers virði voru. Stefndi telji fráleitt að umræddar eignir hafi komið honum aðslíkum notum sem byggt sé á í stefnu. Bendir stefndi á að skuldin hafi aldreilækkað og að stefndi hafi þurft að afskrifa skuldir Hildu að verulegu leyti. Þá verði að hafahugfast að ráðstafanirnar hafi verið liður í fjárhagslegri endurskipulagningustefnanda og hafi falið í sér að ríkissjóður beitti ekki ýtrasta rétti sínumheldur veitti eftirgjöf og mikið svigrúm. Á þessum tíma hafi verið mikil óvissaum verðmæti þeirra eigna stefnanda sem yfirteknar voru og það blasi við að þaðmat sem lagt var á virði þeirra. þ.e. 14,3 milljarðar, hafi verið allt að þvíóskhyggjukennt, sbr. m.a. þær afskriftir á eignunum sem fljótlega hafi þurft aðráðast í. Endurgreiðslureglur laganr. 21/1991 miði að því að kröfuhafi endurgreiði þrotabúi ágóða sinn aftilteknum viðskiptum. Ekki hafi verið lögð fram nein gögn sem sýni að stefndihafi auðgast í umræddum viðskiptum. Óheimilt sé að óska eftir endurgreiðsluvegna verðlausra krafna sem aldrei hafi fengist greitt upp í. Þá telji stefndiljóst að ekki geti falist auðgun, eða tjón, í því að innheimta veðsettar eignirsem settar hafi verið til tryggingar löngu fyrir riftunarfrest. Allurrökstuðningur stefnanda fyrir endurgreiðslukröfu sinni falli því um sjálft sigí ljósi staðreynda málsins. Dómkrafaekki í tengslum við skuldir Þá byggi stefndi áþví að stefnanda sé ekki heimilt að krefjast hærri endurgreiðslu en sem nemifjárhæð lýstra krafna. Heildarfjárhæð lýstra krafna sé ekki nema brot affjárhæð endurgreiðslukröfunnar. Einnig sé í þessu sambandi vísað til innbyrðisósamræmis í mati stefnanda á verðmæti eignanna á milli kröfugerðarinnar ogmálsástæðna sem tengjast fjárhagsstöðu stefnanda, sbr. fyrri umfjöllun umvanreifun. Ekkerttjón stefnanda Að sama skapi sé tjónstefnanda algjörlega ósannað og vandséð að hagur slitabúsins muni vænkast verðifallist á riftun. Raunar telji stefndi að hagur stefnanda myndi í raun versna.Engin matsgerð eða önnur sönnunargögn hafi verið lögð fram um tjón stefnanda oghvernig gerningur sá sem um ræði hér hafi valdið stefnanda tjóni. Þvert á mótibendi gögn málsins til þess að ráðstafanirnar hafi strax bætt stöðu stefndaverulega eða um 3,8 milljarða og á heildina litið um 11 til 12 milljarða króna.Verði fallist á ýtrustu endurgreiðslukröfu stefnanda og þann málatilbúnað hansað hér hafi verið um að ræða greiðslu skuldar muni það leiða til þess aðstefndi þurfi að greiða búinu tæpa 14,3 milljarða króna. Á móti komi að stefndimuni þá lýsa kröfu í búið fyrir þeirri fjárhæð sem skuldin stóð í ágreiðsludegi eða að fjárhæð u.þ.b. 18,5 milljarðar króna. Verði sú krafaviðurkennd við slitameðferðina, ef ekki af slitastjórn þá af dómstólum, muniþað leiða til þess að nettó fjárhagsstaða búsins muni versna sem nemimismuninum og vera þar með til tjóns fyrir stefnanda. Með sömu rökum hafnistefndi öllum bótagreiðslum skv. 3. mgr. 142. gr. laganna. Að endingu sédráttarvaxtakröfu stefnanda sérstaklega mótmælt. Í fyrsta lagi hafidagsetningin 1. apríl 2010 enga þýðingu í þessu máli, en stefnandi vísi tilþess að það sé sá dagur sem stefndi hafi notið greiðslunnar. Því hafni stefndi,enda ekki um greiðslu að ræða. Krafan sé ekki rökstudd frekar og sé hún þvíalgjörlega vanreifuð. Engin heimild sé fyrir því að krefjast dráttarvaxta fráþessu tímamarki. Dráttarvexti megi því fyrst dæma frá þingfestingardegi, sbr.4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Um lagarök kveðststefndi að öðru leyti vísa til almennra reglna samninga- og kröfuréttar, ákvæðalaga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki,ásamt síðari breytingum, og til ákvæða laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskiptio.fl., einkum 134. og 141. gr. Krafan um málskostnað styðjist við 1. mgr. 130.gr. laga nr. 91/1991.IVNiðurstaða Við aðalmeðferðmálsins gáfu skýrslu Haukur C. Benediktsson, framkvæmdastjóri stefnda, ogHersir Sigurgeirsson, fyrrverandi forstjóri stefnanda. Eins og rakið hefur verið var bú stefnanda tekið til slita áárinu 2012 að kröfu Fjármálaeftirlitsins. Í máli þessu deila aðilar um þaðhvort riftanlegur gerningur hafi átt sér stað með tiltekinni ráðstöfun sem gerðvar í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu stefnanda. Súendurskipulagning stóð yfir á síðari hluta ársins 2009, lyktaði með samkomulagi11. september, og síðan breyttu samkomulagi 13. nóvember sama ár, og laukendanlega í febrúar 2010, er aðgerðum sem fólust í samkomulagi stefnanda ogríkissjóðs hafði verið hrint í framkvæmd. Vísast hér til lýsingar málsatvika íkafla I hér að framan, en í stuttu máli fól hin umdeilda ráðstöfun í sér aðstór hluti eigna stefnanda var færður til eignarhaldsfélags, Hildu hf., enstofnun þess félags var liður í samkomulagi stefnanda og ríkissjóðs umfjárhagslega endurskipulagningu stefnanda. Jafnframt voru skuldir stefnanda viðstefnda, áður ríkissjóð Íslands og þar áður Seðlabanka Íslands, færðar til samaeignarhaldsfélags. Byggir stefnandi á því að þessar ráðstafanir hafi í reyndfalið í sér greiðslu skuldar, sem sé riftanleg skv. 134. gr. laga nr. 20/1991um gjaldþrotaskipti o.fl., en jafnframt er á því byggt að um riftanlegaráðstöfun í skilningi 141. gr. sömu laga sé að ræða. Frávísunarkröfustefnda var, eins og fyrr sagði, hafnað með úrskurði dómsins frá 7. janúar sl.Var þó í úrskurðinum bent á að engin gögn lægju þá enn fyrir um stöðuslitabúsins. Stefnandi lagði við upphaf aðalmeðferðar málsins fram yfirlýsingulöggilts endurskoðanda um stöðu eigna og skulda stefnanda m.v. 1. mars 2016,þar sem fram kemur að erkröfulýsingarfresti lauk 1. ágúst 2012 hafi alls verið lýst 23 kröfum í búið,sem samtals námu tæpum 2,3 milljörðum króna. Síðar hafi lýst krafa að fjárhæð430 milljónir króna verið afturkölluð en við hafi bæst krafa, að fjárhæðríflega 1,1 milljarður króna, sem raknað hafi við vegna riftunar að gengnum dómiHæstaréttar frá 11. febrúar sl. í máli nr. 382/2015. Samtals nemi lýstar kröfurí búið því 2.998.937.247 krónum, en eignir, að frádregnum ógreiddumskiptakostnaði, nemi 1.491.000.000 króna. Áætlað endurgreiðsluhlutfall krafnasé um 50%, en hafi verið um 11% fyrir dóm Hæstaréttar í máli nr. 382/2015. Séþað mat endurskoðandans að afar ólíklegt sé að eignir búsins nægi til að standavið skuldbindingar þess. Í ljósi þessa, og með vísan til forsendnaúrskurðarins, verður ekki séð að efni standi til þess að vísa máli þessu frádómi. Krafa stefnda umsýknu er í fyrsta lagi byggð á aðildarskorti. Með málsókn þessarileitast stefnandi við að endurheimta verðmæti til slitabúsins sem hann telurhafa flust til stefnda, fyrir tilstuðlan milliliðs, Hildu hf., með gerningi semsé riftanlegur samkvæmt ákvæðum XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskiptio.fl. Byggir stefnandi á því að stefndi, sem skuldareigandinn á þeim tíma semhin ætlaða riftanlega ráðstöfun átti sér stað, sé sá sem notið hafi góðs afhinni ætluðu greiðslu og helgist aðild hans að málinu af því. Málsóknin miðarað því að rifta „greiðslunni“ sem slíkri en ekki einstökum löggerningum semgerðir hafa verið til að koma henni í kring. Eins og málatilbúnaði stefnanda erháttað, sem er hefðbundinn málatilbúnaður í slíku riftunarmáli, verður ekki áþað fallist að stefndi sé ekki réttur aðili að máli þessu og verður kröfustefnda um sýknu á grundvelli aðildarskorts því hafnað. Stefnandi styðurkröfu sína um riftun einkum við hlutlæga riftunarreglu 134. gr. laga nr.21/1991. Samkvæmt þeirri lagagrein má krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt varmeð óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð semhefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virstvenjuleg eftir atvikum. Samkvæmt 2. mgr. greinarinnar má krefjast riftunarslíkrar greiðslu til nákominna sextil tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag nema leitt sé í ljós aðþrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir greiðsluna. Ekki er um það deiltað stefnandi stóð í skuld við Seðlabanka Íslands vegna veðlánaviðskipta á árinu2008. Þá liggur fyrir að ríkissjóður tók við sem kröfuhafi áður en skuldinnivar skuldbreytt með tveimur lánssamningum í mars 2009 og hafði stefndi síðantekið við af ríkissjóði sem kröfuhafi skömmu áður en ætluð greiðsla átti sérstað, 22. febrúar 2010. Þá er óumdeilt að frestdagur við slitameðferðina er 24.ágúst 2011. Veltur það hvort riftun á grundvelli hinnar hlutlægu riftunarreglu134. gr. laga nr. 20/1991 sé tæk þannig á því hvort uppfyllt sé skilyrði 2.mgr. greinarinnar um að aðilar teljist hafa verið „nákomnir“ í skilningi 3. gr.sömu laga. Í því efni verður aðmiða við texta 3. gr. eins og sú lagagrein hljóðaði fyrir þær breytingar sem á4. og 5. tölulið hennar voru gerðar með lögum nr. 95/2010, að virtridómaframkvæmd. Ekki er berum orðum vísað til tiltekins töluliðar 3. gr. ístefnu en ljóst er að stefnandi byggir á 6. tölulið þeirrar greinar þar semkveðið er á um að menn, félög og stofnanir teljist nákomin séu þau í„sambærilegum tengslum“ og um ræðir í 1.–5. tölul. greinarinnar. Á þeim tímasem hér um ræðir var einkum átt við eignatengsl, þótt ekki væri útilokað aðannars konar tengsl gætu leitt til þess að tvö félög teldust nákomin, sbr. t.d.dóma Hæstaréttar Íslands frá 19. desember 2013 í máli nr. 320/2012 og frá 3.október 1996 í máli nr. 2/1996. Í máli þessu hefurstefnandi ekki vísað til eignatengsla, heldur til þess að stefnandi hafi veriðundir raunverulegri stjórn stefnda eða fyrirrennara hans á þeim tíma sem máliskiptir. Ekki er þó vísað til beinna stjórnunartengsla eins og þeirra sem nú ergetið í 4. og 5. tölulið 3. gr. laga nr. 21/1991, heldur vísar stefnandi einkumtil þess að í samkomulagi ríkissjóðs og stefnanda um fjárhagslegaendurskipulagningu hins síðarnefnda hafi ýmsar kvaðir verið lagðar á stefnanda,sem og móðurfélagið og eignarhaldsfélagið sem stofnuð voru sem liður ísamkomulaginu. Samkomulagið var fyrst undirritað 11. september 2009, en vegnaathugasemda Fjármálaeftirlitsins var það undirritað í breyttri mynd 13.nóvember 2009 og mun síðara samkomulagið hafa verið samþykkt á hluthafafundi18. desember sama ár. Vísar stefnandi þar einkum til ákvæða samkomulaganna umrík völd „áheyrnarfulltrúa“ sem sitja skyldi í stjórn allra þriggja félaganna. Líkt og stefnandibendir réttilega á voru talsverðar kvaðir lagðar á öll þrjú félögin meðsamkomulaginu, hvort sem litið er til þess fyrra eða hins síðara, og mátti ekkileggja tillögu fyrir stjórnar- eða hluthafafund um tiltekin málefni nema meðsamþykki áheyrnarfulltrúans. Á það er hins vegar að líta, líkt og stefndibendir á, að ákvörðun um að yfirfæra skuldir stefnanda við ríkissjóð og eignirhans til eignarhaldsfélags lá þegar fyrir við undirritun samkomulagsins 11.september 2009. Hélst sú ákvörðun efnislega óbreytt í öllum meginatriðum ísíðara samkomulaginu sem undirritað var 13. nóvember s.á., þrátt fyrir breyttaútfærslu hvað varðar stofnun tveggja nýrra félaga í stað eins. Þegar leitast er við aðsvara því hvort aðilar máls þessa hafi talist nákomnir verður því að líta tilþess tímamarks þegar ákvörðun um hina umdeildu ráðstöfun var í raun tekin, sbr.framangreint, þótt sú ákvörðun hafi ekki verið komin endanlega til framkvæmdarfyrr en 22. febrúar 2010, með undirritun samkomulags um skuldskeytingu ogskilmálabreytingu. Á þeim tíma sem máli skiptir verður ekki séð að tengslstefnda, eða forvera hans, ríkissjóðs, við stefnanda hafi verið nánari engengur og gerist í skiptum lánveitanda og skuldara. Samkvæmt framanrituðutelst ósannað að aðilar máls þessa hafi verið nákomnir í skilningi 3. gr. laganr. 21/1991 á þeim tíma sem ákvörðun var tekin um þá ráðstöfun sem deilt er umí þessu máli. Þegar af þeirri ástæðu að tímamörk 2. mgr. 134. gr. sömu lagaeiga ekki við verður að hafna kröfu stefnanda um riftun á grundvelli þeirrarlagagreinar. Stefnandi byggirjafnframt á því að um riftanlega ráðstöfun sé að ræða í skilningi 141. gr.laganna, sem felur í sér almenna og huglæga riftunarreglu. Samkvæmt þeirrilagagrein má krefjast riftunarráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátteru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignirþrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða tilskuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hagaf henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður semleiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg. Ber stefnandi, a.m.k. íupphafi, sönnunarbyrði fyrir því að skilyrði lagagreinarinnar teljist uppfyllt. Hérað framan, í kafla um málsatvik, er rakið hvernig fjárhagsstaða stefnandaveiktist gríðarlega eftir fall viðskiptabankanna í október 2008, þegarSeðlabanki Íslands kallaði eftir auknum veðum til tryggingar skulda stefnandavegna viðskipta með skuldabréf í tveimur af stóru viðskiptabönkunum, svonefndra„ástarbréfaviðskipta“ eins og þau viðskipti hafa verið nefnd í opinberriumræðu. Með dómi Hæstaréttarfrá 11. febrúar 2016 í máli nr. 382/2015, milli stefnanda og Hildu hf., varlagt til grundvallar að stefnandi hafi verið ógjaldfær, er sú greiðsla skuldarstefnanda við stefndu sem þar var deilt um fór fram 6. desember 2010. Lágu íþví máli til grundvallar sömu skýrslur endurskoðendafyrirtækisins Ernst &Young ehf. og stefnandi hefur lagt fram í máli þessu, frá 22. maí 2013 og 2.október s.á. Í ljósi þeirra vísbendinga sem skýrslur þessar voru taldar veita,þrátt fyrir að þeirra hefði verið aflað einhliða af hálfu stefnanda sem drægi úrsönnunargildi þeirra, svo og þess sem ráðið varð af öðrum gögnum um viðvarandifjárhagserfiðleika stefnanda, var það niðurstaða héraðsdóms um þetta atriði,sem staðfest var af Hæstarétti með vísan til forsendna, að stefnda Hilda hf.hefði ekki axlað sönnunarbyrði um að stefnandi hafi verið gjaldfær í skilningi2. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 er greiðslan fór fram. Í skýrslu Ernst &Young frá 2. október 2013 er tekið til skoðunar hvort þær breytingar sem gerðarvoru á starfsemi stefnanda og endurskipulagning félagsins frá árslokum 2008 ogfram á árið 2011 hafi haft þau áhrif að félagið yrði gjaldfært í skilningi XX.kafla laga nr. 21/1991. Þótt í skýrslunni sé lögð sérstök áhersla á að skoðastöðu félagsins á síðari hluta ársins 2010 er þar farið yfir stöðu þess alltfrá árinu 2008. Kemur þar fram, m.a. í niðurstöðukafla, það mat endurskoðendaað stefnandi hafi orðið ógjaldfær við fall viðskiptabankanna í október 2008 oghafi enn verið ógjaldfær við lok þess árs, þrátt fyrir skuldbreytingu meðlánssamningunum tveimur í mars 2009, sem miðuðust við 31. desember 2008. Þákemur fram, á bls. 7 í skýrslunni, að staðan „lagaðist ekki á árinu 2009“ ogþví hafi aftur hafist viðræður milli stefnanda og ríkissjóðs („SÍ/ESÍ/RÍ“).Þeim viðræðum hafi síðan lyktað með stofnun Hildu hf. og þeirri ráðstöfun eignaog skulda til þess félags sem hér um ræðir, sem stefnandi byggir á að teljistótilhlýðileg. Af niðurstöðukafla skýrslunnar verður ráðið að vafasamt teljistað mati skýrsluhöfunda að stefnandi hafi orðið gjaldfær við þær ráðstafanir semgerðar voru við hina fjárhagslegu endurskipulagningu haustið 2009, þar semstefnanda hafi eftir það verið „í raun stjórnað og haldið gangandi afaðalkröfuhafa hans“. Framangreindumskýrslum Ernst & Young ehf. verður ekki í máli þessu gefið minna vægi en íþví máli sem til umfjöllunar var í dómi Hæstaréttar frá 11. febrúar sl., endahefur stefndi ekki í þessu máli fremur en hinu lagt neitt fram sem hnekkir þeimvísbendingum um ógjaldfærni stefnanda sem skýrslur þessar veita. Samkvæmt framanrituðuþykir stefndi verða að bera hallann af því að ósannað telst að stefnandi hafiverið gjaldfær á þeim tíma sem hér skiptir máli. Er það tímabilið fram að þvíað að ákvörðun var tekin um ráðstöfun skulda og eigna stefnanda til Hildu hf. ágrundvelli samkomulags við ríkissjóð um fjárhagslega endurskipulagningustefnanda 11. september 2009 sem einkum skiptir máli, enda er ráðstöfun sú semhér er deilt um hluti af því samkomulagi og hélst ákvörðun um þá ráðstöfunefnislega óbreytt að meginstefnu til í samkomulaginu sem undirritað var 13.nóvember s.á. Þá þykir einsýnt að stefndi, eða forveri hans, ríkissjóður, hafium sama leyti verið vel heima um stöðu stefnanda og teljist hafa veriðgrandsamur um ógjaldfærni stefnanda, sbr. niðurlagsákvæði 141. gr. Víkur þá að því hvortönnur skilyrði 141. gr. laganna teljist uppfyllt. Stefndi mótmælir því aðuppfyllt teljist þau skilyrði 141. gr., að ráðstöfun eigna og skulda til Hilduhf. hafi verið honum sem „kröfuhafatil hagsbóta á kostnað annarra“, hafi leitt til þess að eignir stefnanda hafiekki verið „til reiðu til fullnustu kröfuhöfum“ eða leitt til skuldaaukningarkröfuhöfum til tjóns, hvað þá að uppfyllt sé skilyrði greinarinnar umótilhlýðileika ráðstöfunarinnar. Þegar uppfyllt eruefnisskilyrði ákvæða hlutlægra riftunarreglna XX. kafla laga nr. 21/1991, svosem 134. gr., önnur en skilyrði um tímafresti, hefur í dómaframkvæmd veriðlitið svo á að löglíkur séu fyrir því að uppfyllt séu skilyrði 141. gr. umótilhlýðileika ráðstöfunar. Verður því ekki hjá því komist að fjalla um þaðhvort efnisskilyrði 1. mgr. 134. gr. teljist uppfyllt í máli þessu, enda þótthér að framan hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að riftun verði ekki reistá grundvelli þeirrar lagagreinar sem slíkrar, sökum þess að ákvæði 2. mgr. sömugreinar um rýmri tímafrest til riftunar milli nákominna aðila eigi ekki við. Í máli þessu er deiltum öll efnisskilyrði 1. mgr. 134 gr., einkum og sér í lagi það skilyrði að um„greiðslu“ skuldar hafi verið að ræða. Samkvæmt meginreglumkröfuréttar er greiðslustaður kröfu hjá kröfuhafa eða mögulega einhverjum semtalist getur fulltrúi hans. Þegar greitt er fyrir milligöngu þriðja aðila þarfað kanna hvort kröfuhafinn hafi öðlast slíkan rétt til greiðslunnar að hannnjóti verndar gagnvart öðrum kröfuhöfum skuldarans. Hér byggir stefnandiá því að kröfuhafanum, stefnda, hafi verið greitt fyrir milligöngu þriðjaaðila, Hildu hf. Samkvæmt stofnefnahagsreikningi Hildu hf. stóð félagið ekki ískuld við aðra en ríkissjóð við stofnun þess. Þá gat félagið, samkvæmt ákvæðumsamkomulags um fjárhagslega endurskipulagningu stefnanda, ekki tekið lán eðastofnað til skuldbindinga án samþykkis áheyrnarfulltrúans. Eru málavextir aðþessu leyti ólíkir málavöxtum í dómi Hæstaréttar frá 26. apríl 2007 í máli nr.542/2006 sem stefndi vísar til sem fordæmi fyrir því að einungis teljist umskuldskeytingu að ræða. Með vísan til framanritaðs hefur stefnandi að álitidómsins fært fyrir því nokkuð sterk rök að hin umþrætta ráðstöfun eigna ogskulda til Hildu hf. hafi í reynd falið í sér svo „lokað greiðsluferli“ að umgreiðslu skuldar geti talist að ræða, þótt í skjölum málsins ræði einungis umskuldskeytingu. Þá verður fallist áþað með stefnanda að líta verði til þess á hvaða formi umræddar eignir fóru fráhonum til Hildu hf. og að eignir af því tagi sem hér um ræðir teljist almenntóvenjulegur greiðslueyrir í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991. Þarf þá ekkiað taka afstöðu til málsástæðna aðila varðandi það hvort greitt hafi verið fyrren eðlilegt var eða hvort greidd hafi verið fjárhæð sem skert hafi greiðslugetustefnanda verulega. Á hinn bóginnbyggjast mótmæli stefnda við því að skilyrði séu til að rifta umþrættriráðstöfun, hvort sem litið er til 134. gr. eða 141. gr., á því að allar, eða a.m.k. svo til allar, eignirsem færðust til Hildu hf. hafi þegar verið veðsettar til tryggingar greiðsluskuldar stefnanda við ríkissjóð samkvæmt lánssamingunum tveimur. Styðst sústaðhæfing við gögn sem stefndi hefur lagt fram um veðsetningar eigna stefnandatil tryggingar skuld hans við forvera stefnda. Stefnandiviðurkennir að sumar eignanna hafi verið veðsettar forverum stefnda og hefurekki leitast við að hnekkja þeim gögnum sem stefndi hefur lagt fram umveðsetningar langflestra eignanna. Mótmæli stefnanda, sem fyrst komu fram viðmunnlegan málflutning, voru einungis á því byggð að öllum þessum veðum hafiverið aflétt við hina fjárhagslegu endurskipulagningu. Stefnandihefur engin gögn fært fram til stuðnings því að öllum veðum hafi verið afléttaf umræddum eignum. Sýnist sú staðhæfing beinlínis í andstöðu við gögn málsins,t.d. ákvæða samkomulags um fjárhagslega endurskipulagningu, hvort heldur semlitið er til fyrra eða síðara samkomulagsins. Þá segir beinlínis í tilkynningustefnanda til ríkissjóðs um framsal eigna til Hildu hf., dags. 22. janúar 2010,að framsalið muni „ekki hafa áhrif á veðsetningu ríkissjóðs“. Þaðsem meira er um vert er að ekki verður séð að máli skipti hvort eignirnar voruáfram veðsettar eftir að þær fluttust til Hildu hf., heldur er það tímabiliðfram að ákvörðun um þá ráðstöfun sem máli skiptir við mat um það hvort umótilhlýðilega ráðstöfun hafi verið að ræða. Stefnandi hefur ekki hnekkt því,sem nægilega telst sannað, að eignirnar hafi verið meira eða minna allarveðsettar til tryggingar skuld stefnanda við ríkissjóð þegar sú ákvörðun vartekin, með undirritun samkomulags um fjárhagslega endurskipulagningu, að flytjaumræddar eignir til eignarhaldsfélags sem stofnað yrði, samhliða því semskuldirnar við ríkissjóð yrðu færðar þangað. Stefndistaðhæfir að aðrir kröfuhafar stefnanda hafi ekkert tilkall átt til þeirraeigna sem veðsettar voru til tryggingar skuldar stefnanda við stefnda eðaforvera hans. Ekki sé því um það að ræða að jafnræði kröfuhafa hafi veriðraskað. Kallaði sú staðhæfing, sem margítrekuð er í greinargerð stefnda, sem oggagnaframlagning stefnda um veðsetningarnar, á það að stefnandi, sem stóð þaðnær og ber auk þess sönnunarbyrði fyrir staðhæfingu um að ráðstöfunin hafiverið ótilhlýðileg, upplýsti hvort einhver kröfuhafa stefnanda átti jafnan eðaríkari forgangsrétt til verðmætis umræddra eigna en stefndi á grundvelliveðréttarins. Efni yfirlýsingar endurskoðanda, sem stefnandi lagði fram viðaðalmeðferð málsins um stöðu slitabúsins, er rakið hér að framan. Hvorki íyfirlýsingunni né í öðrum gögnum málsins er að finna upplýsingar um rétthæðkrafna á hendur slitabúinu eða hvort einhver þeirra hafi verið tryggð meðveðrétti í umræddum eignum. Samkvæmtframanrituðu verður lagt til grundvallar að meginhluti þeirra eigna stefnandasem fluttar voru til Hildu hf. við fjárhagslega endurskipulagningu stefnandahafi verið veðsettar stefnda eða forverum hans. Í veðréttindum felst að veðhafinýtur að jafnaði forgangs til þess, framar öðrum skuldheimtumönnum veðsala, aðtaka fullnustu til greiðslu kröfu sinnar af peningaverði hinnar veðsettueignar. Með því að ekki liggur fyrir að aðrir kröfuhafar hafi átt jafn ríkaneða ríkari rétt til verðmætis hinna veðsettu eigna þykir ósýnt að umþrættráðstöfun hafi með ótilhlýðilegum hætti verið stefnda til hagsbóta á kostnaðannarra eða leitt til þess að eignir stefnanda yrðu ekki til reiðu tilfullnustu kröfuhöfum. Ekki hefur verið á því byggt sérstaklega að ráðstöfuninhafi leitt til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, enda fól ráðstöfuninbeinlínis í sér að stefnandi var leystur undan miklum skuldum. Samkvæmtöllu framanrituðu eru ekki uppfyllt skilyrði til þess að verða við kröfustefnanda um riftun á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991, fremur en 134. gr.sömu laga. Meðþví að dómkröfu stefnanda um riftun hefur verið hafnað á þeim lagagrundvellisem hún er sett fram, kemur krafa hans um endurgreiðslu ekki til álita. Skalstefndi því vera alfarið sýkn af dómkröfum stefnanda í máli þessu. Samkvæmtúrslitum málsins, og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála, verður stefnandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað, sem þykirhæfilega ákveðinn eins og í dómsorði greinir. Hildur Briemhéraðsdómari kveður upp dóm þennan, að gættu ákvæði 1. mgr. 115. gr. laga nr.91/1991, en uppkvaðning dómsins dróst vegna embættisanna dómarans.Dómsorð: Stefndi, EignasafnSeðlabanka Íslands ehf., er sýkn af öllum dómkröfum stefnanda, Saga Capitalhf., í máli þessu. Stefnandi greiðistefnda 1.500.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 302/2009
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
Úrskurður héraðsdóms um að X skyldi gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi, á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var staðfestur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. júní 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. júní 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 12. júní 2009 klukkan 16 og sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími og honum verði ekki gert að sæta einangrun. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Varnaraðili hefur sætt gæsluvarðhaldi frá 19. apríl 2009. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 640/2016
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæmahæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir, Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson.Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 14. september 2016, sem barst réttinum ásamtkærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14.september 2016, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins12. október 2016 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr.laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðilikrefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en tilvara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðarverður hann staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Úrskurður HéraðsdómsReykjavíkur 14. september 2016.Lögreglustjórinn áhöfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X,kt. [...], verði gert að sæta gæsluvarðhaldi til miðvikudagsins 12. október2016 kl. 16.00. Í greinargerðaðstoðarsaksóknara kemur fram að kærði hafi verið handtekinnklukkan 15.00 í gær en tilkynnt hefði verið um mann sem gengi hefði um [...] ogreynt að komast inn í hús á leið sinni með því að taka í hurðarhúna.Lögreglumenn hafi hitt kærða þar sem hann hafi komið gangandi frá [...] og hafilýsingin á manninum samsvarað við kærða. Kærði hafi haldið á tösku þegarlögregla hafi haft afskipti af honum en síðan hafi komið í ljós að taskan hefðiverið tekin úr bifreið sem staðið hafi við [...]. Þá hafi einnig fundistbíllyklar og lyklaveski með nokkrum húslyklum á kærða en aðspurður segðistkærði hafa stolið þeim úr bifreið við [...]. Þá hafi um eitt gramm af ætluðukannabisefni fundist í fórum kærða. Ígreinargerðinni kemur fram að kærði hafi játað sök í skýrslutöku hjálögreglu. Jafnframt eru eftirtalin mál þar tilgreind sem hér segir:„007-2016-[...]Um klukkan 13:00þann 12. september sl. barst lögreglu tilkynning um að tveir einstaklingar hafikomið inn á [...] á Höfðatorgi, tekið veski starfsmanns staðarins og hlaupiðsíðan út með veskið. Atvikið náðist á myndbandsupptöku en lögreglumenn bárukennsl á kærða sem annan af gerendum en kærði og samverkamaður hans höfðu þáskömmu áður verið látnir lausir úr haldi lögreglu vegna rannsóknar á máli nr.007-2016-[...]. En af myndbandsupptökum að dæma er það kærði sem tekur veskiðog þeir hlaupa síðan saman út.007-2016-[...]Skömmu síðar eðaklukkan 13:06, barst lögreglu tilkynning um innbrot í kjallaraíbúð að [...].Farið hafði verið inn um glugga á jarðhæð/kjallara hússins en sjá mátti skófará gluggakistunni og fingraför fundust á gluggakarmi en það er mat lögreglu aðskófarið sé eftir kærða. Í fljótu bragði tók húsráðandi eftir því að búið varað taka tvær fartölvur og tvær fartölvutöskur. Á vettvangi fannst veskið semtekið hafði verið frá starfsmanni á Höfðatorgi skömmu áður. Þá fannst hlutiþýfisins hjá þeim aðila sem var með kærða í Höfðatorgi þegar hann varhandtekinn.“ Þáer þess getið að auk framangreindra mála sé kærði grunaður um eftirfarandi brotframin á undanförnum vikum og mánuðum:„Mál008-2016-[...] – Hótanir og húsbrot8. ágúst sl. Tilkynnt um kærða þar sem hannfór inn í heimahús og hótaði húsráðanda lífláti. Þá hafði hann einnig reynt aðfara inn í bifreiðar. Kærði bar við minnisleysi í skýrslutöku. Mál 007-2016-[...] –Húsbrot og áfengislög0. ágúst sl. Tilkynnt um kærða þar sem hannvar að kíkja inn í bifreiðar og hann var síðan handtekinn vegna gruns um aðhafa brotist inn í [...] við [...] í [...] en hann kom gangandi frá [...] þegarlögregla kom á vettvang. Kærði neitaði sök í skýrslutöku.Mál 007-2016-[...] –Innbrot og þjófnaður0. ágúst sl. Innbrot í íbúð við [...] enmunirnir fundust heima hjá kærða að [...]. Kærði sagðist hafa verið að geymaþessa muni fyrir vin sinn.Mál 007-2016-[...] –Húsbrot og þjófnaður1. september sl. Kærði ásamt öðrum mannigrunaður um að hafa farið í leyfisleysi inn á heimili fyrrverandi sambýliskonuþess síðarnefnda, hent þar til fatnaði og munum og stolið lyfjum, fatnaði ogskartgripum.Mál 007-2016-[...] –Eignaspjöll og áfengislög1. september sl. Kærði ásamt öðrum mannigrunaður um að hafa brotið rúðu í gömlu sundhöllinni við [...]. Tilkynnandisagði mennina hafa reiðst þegar þeir fengu ekki að fara í sund, hafa rokið útog brotið síðan rúðu. Hún gat ekki sagt til um hvor þeirra braut rúðuna. Kærðineitaði sök í skýrslutöku hjá lögreglu.Mál 007-2016-[...]3. september sl. Kærði grunaður um að[hafa] brotið upp hurð í stigagangi í [...]. Lýsing á geranda passaðifullkomlega við kærða en lögregla handtók hann skömmu síðar.“ Ígreinargerð aðstoðarsaksóknara er á það bent að kærði eigi að baki langansakarferil og hafi hlotið fjölmarga dóma fyrir auðgunarbrot, sbr. meðfylgjandisakavottorð. Við rannsókn mála kærða hjá lögreglu hafi komið í ljós að hann séí neyslu fíkniefna og megi ætla að hann fjármagni fíkniefnaneyslu sína meðafbrotum. Þann 3. ágúst sl. hafi kærði lokið afplánun á tveggja mánaðafangelsisrefsingu Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. [...] frá [...]. desember2015. Með vísan til brotaferils kærða á undanförnum vikum og mánuðum sé það matlögreglustjóra að yfirgnæfandi líkur séu á því að kærði haldi áframbrotastarfsemi fari hann frjáls ferða sinna en nauðsynlegt sé að ljúka þeimmálum sem séu til meðferðar hjá dómstólum og lögreglu sem fyrst. Meðvísan til framangreinds, framlagðra gagna og c-liðar 1. mgr. 95. gr. laga88/2008 um meðferð sakamála sé þess krafist að krafan nái fram að ganga.Niðurstaða:Samkvæmt gögnum málsins er fram kominn rökstuddur grunur um aðkærði hafi að undanförnu gerst sekur um ýmis hegningarlagabrot. Þannig eru nútil rannsóknar hjá lögreglu í það minnsta 8 mál á hendur kærða vegna ýmissabrota sem framin eru á tímabilinu frá 8. ágúst til 13. september sl. er hannvar handtekinn vegna gruns um innbrot. Ætluð brot varða m.a. við 257. gr., 233.gr., 231. gr., 244. gr. og eftir atvikum 245. gr. almennra hegningarlaga nr.19/1940. Kærði hefur játað hluta brotanna, neitað öðrum eða borið viðminnisleysi. Kærði á að baki langan sakarferil og hefur hlotið fjölmarga dómafyrir auðgunar- og fíkniefnabrot. Hann lauk afplánun 3. ágúst sl. á tveggjamánaða fangelsisrefsingu er hann hlaut með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur [...].desember sl. Við hluta ofangreindra brota liggur fangelsisrefsing sannist sök.Með vísan til þess sem fram er komið fyrir dóminum og í ljósi þess að gögn málsinsgefa eindregið til kynna, þegar litið er til brotaferils kærða á undanförnumvikum og fíkniefnaneyslu hans, að ætla megi að hann haldi áfram brotastarfsemifari hann frjáls ferða sinna er fallist á með lögreglustjóra að skilyrðic.-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála séu uppfyllt. Erkrafa um gæsluvarðhald því tekin til greina eins og nánar greinir íúrskurðarorði. Með hliðsjón af fjölda mála sem nú eru til rannsóknar, tíðnibrotastarfseminnar og tilgangi gæsluvarðhalds á grundvelli áðurnefnds ákvæðieru ekki efni til að marka gæsluvarðhaldinu skemmri tíma en krafist er.Hólmfríður Grímsdóttir héraðsdómari kveðurupp þennan úrskurð.Ú R S K U R Ð A R OR ÐKærði, X, kt. [...],skal sæta gæsluvarðhaldi til miðvikudagsins 12. október 2016 kl. 16.00.
Mál nr. 138/1999
Bifreið Líkamstjón Miskabætur Þjáningarbætur Gjafsókn
Deilt var um uppgjör slysabóta. Talið var ósannað að H hefði verið veik án þess að vera rúmliggjandi í meira en 150 daga, enda var ekkert komið fram um í hverju þau veikindi hefðu falist. Þá var því hafnað að upphaflegt ákvæði skaðabótalaga um skerðingu bóta fyrir varanlegan miska vegna aldurs fæli í sér ólögmæta mismunun.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Aðaláfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar að fengnu áfrýjunarleyfi 25. mars 1999 og krefjast sýknu af kröfum gagnáfrýjanda, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi 31. maí 1999 og krefst þess að aðaláfrýjendur verði dæmdir til að greiða sér 381.160 krónur með 2% ársvöxtum frá 15. nóvember 1996 til 8. maí 1998, en dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum. I. Aðilar málsins deila ekki um málavexti, heldur um tvo þætti í uppgjöri skaðabóta vegna bifreiðaslyss, sem gagnáfrýjandi varð fyrir 15. nóvember 1996, en þeir lúta hvor um sig að skýringu á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993. Annars vegar er ágreiningur um lengd tímabils þjáningabóta samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laganna og hins vegar um gildi ákvæðis 2. mgr. 4. gr. laganna um lækkun bóta fyrir varanlegan miska vegna aldurs. Fyrir héraðsdómi lá matsgerð læknis um afleiðingar slyss gagnáfrýjanda, þjáningar hennar og varanlegan miska. Gagnáfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt bréf sama læknis 10. apríl 1999, þar sem segir: „Hansína telst hafa verið veik í skilningi skaðabótalaga frá slysdegi 15.11.96 þar til að sjúkraþjálfun lauk 15.11.97.“ Hvorki í bréfi þessu né öðrum gögnum málsins er gerð nánari grein fyrir þeim veikindum, sem læknirinn kveður gagnáfrýjanda hafa átt við að etja. Þegar af þeirri ástæðu er ekkert hald í umræddu bréfi til sönnunar um rétt gagnáfrýjanda til þjáningabóta. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að ósannað sé að gagnáfrýjandi hafi verið veik án þess að vera rúmliggjandi lengur en í 150 daga á tímabilinu eftir slysdag, en fyrir þann fjölda daga hefur hún þegar fengið greiddar þjáningabætur. Verður því hafnað kröfu hennar um greiðslu frekari þjáningabóta. II. Þegar gagnáfrýjandi slasaðist var í gildi upphaflegt ákvæði 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga, þar sem kveðið var á um að hafi tjónþoli verið 60 ára eða eldri þegar tjón varð lækki bætur fyrir varanlegan miska um 5% fyrir hvert aldursár hans umfram 59 ár, en þó ekki frekar eftir 69. aldursár. Ákvæðinu hefur nú verið breytt með 3. gr. laga nr. 37/1999, sem tók gildi 1. mars 1999, en þar er kveðið á um að miskabætur handa tjónþola, sem náð hafi 50 ára aldri, skerðist um 1% fyrir hvert aldursár hans á bilinu frá 50 til 74 ára. Fyrir setningu skaðabótalaga hafði um langan tíma verið tekið tillit til aldurs tjónþola við ákvörðun bóta fyrir líkamstjón, bæði fyrir fjárhagslegt og ófjárhagslegt tjón, samkvæmt þeim dómvenjum, sem myndast höfðu. Ákvæði 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga fólu því ekki í sér nýmæli að þessu leyti. Þar voru hins vegar í fyrsta sinn settar ákveðnar reglur um ákvörðun fjárhæðar miskabóta fyrir líkamstjón, þar á meðal um hvernig slíkar bætur gætu skerst vegna aldurs tjónþola. Í lögum er víða kveðið á um misjafnan rétt manna eftir aldri. Slík ákvæði eru ekki bundin við einstaklinga, heldur tengjast ákveðnum tímaskeiðum ævinnar, sem allir eru jafnir fyrir. Upphaflegt ákvæði 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga virðist hafa verið reist á því að þeim mun eldri, sem tjónþoli væri, þeim mun skemur þyrfti hann að búa við miska vegna líkamstjóns. Fram til 60 ára aldurs væru menn almennt þátttakendur í þjóðlífinu að fullu og yrðu því áhrifin mest af miska, sem hlytist á því aldursskeiði. Eftir það færu menn hins vegar að draga sig í hlé þegar aldurinn færist yfir. Ákvæðið var reist á mati löggjafans á því hvernig þessum málum væri best fyrir komið og náði það til allra, sem eins voru settir. Þetta mat löggjafans getur breyst, eins og setning laga nr. 37/1999 hefur leitt í ljós. Ekkert er fram komið um að fyrra mat löggjafans hafi verið ómálefnalegt. Var því ekki um að ræða ólögmæta mismunun, sem braut gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 3. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995. Verða aðaláfrýjendur sýknaðir af kröfum gagnáfrýjanda. Rétt er að málskostnaður falli niður í héraði og fyrir Hæstarétti. Um gjafsóknarkostnað fer svo sem greinir í dómsorði. Dómsorð: Aðaláfrýjendur, Ragnheiður Gísladóttir og Sjóvá-Almennar tryggingar hf., eru sýknir af kröfum gagnáfrýjanda, Hansínu Magnúsdóttir. Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Hæstarétti. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað. Gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningslaun lögmanns hennar, 150.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 3. febrúar 1999. I. Mál þetta, sem dómtekið var fimmtudaginn 28. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Hansínu Magnúsdóttur, kt. 100726-2039, Unufelli 31, Reykjavík, með stefnu birtri 24. júní 1998 á hendur Ragnheiði Gísladóttur, kt. 260773-3999, Sunnuflöt 20, Garðabæ, og Sjóvá-Almennum tryggingum hf., kt. 701288-1739, Kringlunni 5, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru þær, að stefndu verði gert að greiða kr. 381.160 ásamt 2% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. nóvember 1996 til 8. maí 1998, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla l. nr. 25/1987 með síðari breytingum frá þeim degi til greiðsludags. Þá er gerð krafa um málskostnað að skaðlausu eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, ásamt virðisaukaskatti, samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Dómkröfur stefndu eru þær aðallega, að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnanda og tildæmdur málskostnaður úr hendi hans að skaðlausu, en til vara, að stefnukröfur verði lækkaðar, og hvor aðila látinn bera sinn kostnað af málinu. II. Málavextir: Málavextir eru þeir, að stefnandi slasaðist, þegar hún var farþegi í bifreið sinni og eiginmanns síns hinn 15. nóvember 1996, við það að bifreiðinni A-2435, eign stefndu, Ragnheiðar, var ekið í veg fyrir bifreið stefnanda á Suðurfelli í Reykjavík. Stefnandi kveðst hafa verið að festa á sig bílbelti, er höggið kom á bifreiðina. Skall stefnandi með höfuð sitt á mælaborð bifreiðarinnar og fékk við það höfuðhögg, auk þess sem hún fékk högg á vinstri öxl og vinstra hné og tognaði auk þess í hálsi. Var hún flutt með sjúkrabifreið af slysstað á slysadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur. Við höfuðhöggið hlaut stefnandi ca. 5 cm langan skurð í hársvörð, sem var saumaður saman á slysadeild, auk þess sem röntgenmyndir voru teknar af hálsliðum, sem sýndu verulegar slitbreytingar í flestum hálsliðum. Var talið, að stefnandi hefði fengið hálshnykk og fékk hún hálskraga. Stefnandi kom tvívegis aftur á slysadeild vegna áverka sinna, þann 15. nóvember og 16. desember 1996. Jónas Hallgrímsson læknir mat afleiðingar slyssins þannig, að það hafi valdið henni 10% varanlegum miska en engri varanlegri örorku. Er matsgerð hans dagsett 2. apríl 1998. Stefnandi kveðst ekki hafa kennt sér neinna meina vegna stoðkerfiseinkenna fyrir slysið. Hún kveðst hafa daglega höfuðverki og taka mikið magn verkjalyfja til að vinna á þeim. Stundum fylgi svimi höfuðverkjunum. Þá vakni hún oft á nóttunni með höfuðverki. Hún kveðst vera stirð í hálsi aftan til og eiga erfitt með að snúa höfðinu við akstur auk þess sem hún eigi erfitt með að horfa niður fyrir sig og upp fyrir sig. Hún kveðst vera með verki út í báðar axlir, sem hái henni við ýmis heimilisstörf. Þá hafi hún einnig verki frá hálsi, sem leggi niður í brjóstbak, alveg niður að miðjum herðablöðum. Þann 4. júní 1998 voru stefnda greiddar samtals kr. 355.938 í bætur vegna tjónsins, sem skiptist þannig: Kr. 125.580 í þjáningabætur, þ.e. kr. 1440 í 7 daga og kr. 770 í 150 daga; kr. 221.000 fyrir varanlegan miska og kr. 9.358 í vexti. Tók stefnandi við bótauppgjöri með fyrirvara. Ágreiningur í máli þessu stendur um það annars vegar, að stefnandi gerir kröfu til þjáningabóta á lægra daggjaldinu í 208 daga til viðbótar við það, sem þegar er bætt, og hins vegar að lækkunarregla 4. gr. skaðabótalaga vegna aldurs brjóti gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og beri að greiða henni miskatjón án takmörkunar. Málsástæður stefnanda: Stefnandi byggir á því, að ótvírætt sé, að hún eigi rétt á þjáningabótum á lægra daggjaldinu í 208 daga til viðbótar við það, sem þegar sé greitt, þar sem það sé sá dagafjöldi, sem óbættur sé miðað við niðurstöðu Jónasar Hallgrímssonar læknis um þjáningabótatímabil stefnanda, sem sé að mati læknisins 365 dagar. Í málinu liggi aðeins fyrir eitt mat á þjáningabótatímabili stefnanda, þ.e. matsgerð Jónasar Hallgrímssonar og beri við bótauppgjörið að leggja niðurstöðu hans til grundvallar. Stefnandi hafi nýlega verið orðin sjötug, þegar slysið varð. Stefndi, Sjóvá-Almennar hafi boðið henni helming af fullum bótum fyrir 10% varanlegan miska, með hliðsjón af aldri hennar í samræmi við 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga. Stefnandi hafi tekið við þeim kr. 221.000, sem tryggingafélagið bauð og gert fyrirvara vegna aldurslækkunarinnar, enda telji hún að það brjóti gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 með síðari breytingum, nánar tiltekið 65. gr., að hún skuli ekki njóta fulls bótaréttar fyrir varanlegan miska, þrátt fyrir að vera orðin 70 ára. Bætur fyrir varanlegan miska séu bætur fyrir ófjárhagslegt tjón. Þess vegna eigi sömu sjónarmið ekki við um lækkun bóta fyrir varanlegan miska og eigi við um bætur fyrir varanlega örorku. Það fái ekki staðizt ofangreint jafnræðisákvæði að hefja í einni svipan gríðarlega lækkun miskabóta, þegar tjónþolar eru orðnir 60 ára gamlir, með þeim afleiðingum, að búið sé að helminga bæturnar, þegar fólk er orðið sjötugt. Brotið á jafnræðisreglunni felist m.a. í því, að staða þessa aldurshóps sé samkvæmt lögunum skert miðað við aðra aldurshópa, þar sem það skipti t.d. engu varðandi bótarétt fyrir varanlegan miska, hvort tjónþoli sé 1 árs eða 59 ára gamall. Hvað varði ófjárhagslegar afleiðingar líkamstjóns, megi geta þess, að miski eldra fólks sé oft á tíðum einmitt meiri en þeirra, sem yngri séu, enda skerðist aðlögunarhæfni manna eftir því, sem þeir verði eldri. Íslendingar, sem náð hafi sjötíu ára aldri, geti átt von á að lifa í fjölmörg ár til viðbótar. Flest hafi þetta fólk, líkt og stefnandi, að baki áratuga strit við lífsstarf sitt, og það geti ekki samrýmzt hinni stjórnarskrárvernduðu jafnræðisreglu að synja því um fullar miskabætur fyrir þær auknu byrðar, sem það þurfi að þola. Stefnandi sundurliðar kröfur sínar þannig: Vaxtakrafa stefnanda frá slysdegi fram að 8. maí 1998 geti vart valdið ágreiningi. Í samræmi við 15. gr. vaxtalaga sé gerð krafa um dráttarvexti frá því að mánuður var liðinn frá dagsetningu kröfubréfsins 8. apríl 1998, eins og þar hafi verið boðað. Stefnandi vísar til 88., 90., 91. og 97. gr. l. nr. 50/1987 um ábyrgð stefndu. Um bótakröfurnar vísar stefnandi til almennra reglna íslenzks skaðabótaréttar og skaðabótalaga nr. 50/1993. Kröfu um óskipta ábyrgð styður stefnandi við almennar reglur íslenzks kröfuréttar. Um vaxtakröfuna vísar stefnandi til 16. gr. l. nr. 50/1993 og um dráttarvaxtakröfuna til III. kafla l. nr. 25/1987. Um málskostnaðarkröfu sína vísar stefnandi til l. nr. 91/1991, einkum 1. mgr. 130. gr. Málsástæður stefndu: Stefndu kveða engan ágreining vera um bótaskyldu eða niðurstöður í matsgerð Jónasar Hallgrímssonar læknis. Þá sé ekki um það ágreiningur, að bótauppgjör félagsins varðandi miskabætur sé í samræmi við gildandi skaðabótarétt. Bótauppgjör hafi farið fram í samræmi við niðurstöður læknisis og gildandi skaðabótalög. Sú lækkunarheimild vegna miskans, sem fram komi í 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaga, styðjist við fullkomin rök, þ.e. að miska beri að lækka með hækkuðum aldri. Stefndi mótmælir því, að Jónas Hallgrímsson læknir hafi metið þjáningar­bóta­tímabil stefnanda 365 daga. Læknirinn taki ekkert á því álitaefni í skýrslu sinni. Til þess að tjónþoli eigi rétt á þjáningarbótum, þurfi hann að vera veikur. Tjónþoli hafi alla sönnunarbyrði um það. Við mat á því, hljóti einkum að verða byggt á læknisfræðilegu mati, sem ekki liggi fyrir í málinu, og gögnum um læknismeðferð tjónþola á tímabilinu. Af þeim gögnum megi sjá, að komu stefnanda á endurkomudeild Sjúkrahúss Reykjavíkur ljúki þann 16. desember 1996. Heimilislæknirinn vísi henni á sjúkraþjálfara 21. janúar 1997. Stefnandi hafi fengið þjáningarbætur fyrir 157 daga. Verði það að teljast ríflegt, þegar litið sé til sjúkrasögu hennar. Með vísan til ofanritaðs telji stefndu augljóst, að kröfur stefnanda styðjist ekki við nein rök. IV. Forsendur og niðurstaða: Krafa stefnanda er tvíþætt. Verður fyrst fjallað um kröfu hennar til þjáningarbóta. Stefnandi byggir þennan lið kröfu sinnar á því, að hún hafi verið veik án þess að vera rúmliggjandi til 15. nóvember 1997 og styður það við matsgerð Jónasar Hallgrímssonar læknis. Álit læknisins varðandi þetta atriði er svohljóðandi: „Hansína var rúmliggjandi heima í eina viku eftir slysið. Sjúkraþjálfun lauk haustið 1997. Ekki er talið að frekari bata hafi verið að vænta þegar eitt ár var liðið frá slysinu um svipað leyti og sjúkraþjálfun lauk eða eftir 15.11.1997.” Fallast ber á það með stefnda, að af mati læknisins verði ekki ráðið, hvort stefnandi hafi verið veik í skilningi skaðabótalaga, án þess að vera rúmliggjandi, allt þar til ekki var frekari bata að vænta. Læknirinn kom ekki fyrir dóminn til að skýra matsgerð sína og ekki var aflað frekari gagna um heilsufarslegt ástand stefnanda á þessum tíma, þrátt fyrir andmæli stefnda við skilning stefnanda á matsgerðinni. Þá hefur Hæstiréttur skýrt 3. gr. skaðabótalaganna þannig, að það verði að liggja skýrt fyrir að um veikindi sé að ræða, og nægi ekki að sjúklingur hafi ekki náð þeim bata, sem vænta má. Stefndi hefur ákvarðað stefnanda og greitt henni bætur vegna veikinda án rúmlegu í alls 150 daga, án þess að fyrir liggi á hverju það tímabil byggir. Með því að stefnandi hefur ekki sýnt fram á, að það tímabil hafi verið lengra, ber að hafna frekari bótakröfum hennar vegna þjáninga. Stefnandi byggir síðari hluta kröfugerðar sinnar á því, að jafnræðisregla 65. gr. stjórnarskrárinnar hafi verið brotin með því að lögbjóða skerðingu á miskabótum skv. 2. mgr. 4. gr. skaðabótalaganna vegna aldurs. Samkvæmt skaðabótalögum skulu allir þeir, sem eiga rétt á miskabótum njóta fullra bóta allt þar til 60 ára aldri er náð. Þá lækka bætur um 5% á ári næstu 10 árin en síðan haldast þær óbreyttar. Í greinargerð með frumvarpi til laganna með grein þessari segir einungis um þetta ákvæði: „Í 2. mgr. er kveðið á um lægri bætur til þeirra sem orðnir eru 60 ára gamlir þegar þeir verða fyrir líkamstjóni. Ákvæði 2. mgr. þarfnast ekki skýringa.” Stefnandi var 70 ára, þegar hún slasaðist og lendir því í þeim hópi bótaþega, sem þarf að þola hámarksskerðingu miskabóta. Eftir því sem næst verður komið, munu þau rök, sem liggja að baki skerðingarákvæðinu, byggja á því, að þeim mun eldri sem tjónþoli sé, þeim mun skemur megi ætla, að hann eigi eftir ólifað og þurfi því að þola miskann í skemmri tíma. Þessi rök eru þó einungis gerð virk gagnvart takmörkuðum hópi bótaþega, svo sem fyrr er rakið. Sjötugur tjónþoli fær þannig sömu bótafjárhæð og tíræður bótaþoli, enda þótt telja megi líklegt, að hinn síðargreindi þurfi að bera miskann mun skemmri tíma en sá fyrrgreindi, og 59 ára tjónþoli fær sömu bætur og tjónþoli á fyrsta ári, enda þótt líklegt sér að sá síðargreindi þurfi að bera miskann mun lengri tíma en sá fyrrgreindi. Er ekki fallizt á, að málefnaleg rök liggi að baki þessu lagaboði, og felur það í sér ólögmæta mismunun, sem brýtur gegn jafnræðisreglu 65. greinar stjórnarskrárinnar. Ber því að taka þennan hluta kröfugerðar stefnanda til greina að öllu leyti. Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða kr. 90.000 í málskostnað, sem rennur í ríkissjóð. Hefur þá ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Gjafsóknarkostnaður stefnanda, kr. 90.000, greiðist úr ríkissjóði. Sigríður Ólafsdóttir héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómsorð: Stefndu, Ragnheiður Gísladóttir og Sjóvá- Almennar tryggingar hf., greiði stefnanda, Hansínu Magnúsdóttur, kr. 221.000 ásamt 2% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 15. nóvember 1996 til 8. maí 1998, en með dráttarvöxtum skv. III. kafla l. nr. 25/1987 frá þeim degi til greiðsludags. Þá greiði stefndu kr. 90.000 í málskostnað, sem rennur í ríkissjóð. Gjarsóknarkostnaður stefnanda, kr. 90.000, greiðist úr ríkissjóði.
Mál nr. 736/2017
Kærumál Nauðungarsala Veðréttur Veðsetning
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem felld var úr gildi nauðungarsala á eignarhluta T í fasteign en T og eiginmaður hennar voru þinglýstir eigendur hennar að jöfnum hlutum. Talið var að undirritun T á veðskuldabréfið, sem L hf. reisti á beiðni sína um nauðungarsölu, bæri ekki glögglega með sér að hún hefði samþykkt veðsetningu síns eignarhluta og önnur gögn veittu ekki vísbendingu um að hún hefði ætlað sér það. Á hinn bóginn bæri undirritun hennar með sér að hún hefði samþykkt veðsetningu eignarhluta eiginmanns síns. Hefði L hf. því ekki fært sönnur á að stofnast hefði til gilds veðréttar í eignarhluta T í fasteigninni.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir GretaBaldursdóttir, Benedikt Bogason og Karl Axelsson.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar meðkæru 24. nóvember 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 7. desember sama ár. Kærðurer úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. nóvember 2017, þar sem felld var úrgildi nauðungarsala á 50% eignarhluta varnaraðila í fasteign að Brúnavegi 1 íReykjavík, sem fram fór 8. febrúar 2017. Kæruheimild var í 1. mgr. 85. gr. laganr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðili krefst þess að nauðungarsalan verðistaðfest. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.Varnaraðili krefst þess aðallega aðframangreind nauðungarsala verði ógilt að öllu leyti en til vara staðfestingarhins kærða úrskurðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði ogkærumálskostnaðar.Varnaraðili hefur ekki kært úrskurðinn fyrirsitt leyti og því koma hvorki aðalkrafa hans né málskostnaðarkrafa fyrirhéraðsdómi til greina. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðarverður hann staðfestur.Rétt erað hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins hér fyrir dómi.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Kærumálskostnaður fellur niður. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13.nóvember 2017.Mál þetta barst dóminum 7. mars 2017 með kröfu sóknaraðila umúrlausn héraðsdómara samkvæmt XIV. kafla laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.Málið var þingfest 7. apríl 2017 og tekið til úrskurðar 17. október sama ár. Sóknaraðili krefst þess aðallega að nauðungarsala sýslumannsinsí Reykjavík 8. febrúar 2017, þar sem fasteignin að Brúnavegi 1, Reykjavík varseld við nauð­ung­ar­sölu, þar á meðal 50% eignarhlutur sóknaraðila, verðiógilt. Til vara er þess krafist að nauð­ungarsalan verði ógilt að því er varðareignarhluta sóknaraðila. Að því frágengnu krefst sóknaraðili þess að gerðinni verðibreytt á þann veg að hún nái aðeins til 50% eignarhluta Gunnars Jósefssonar í fasteigninni. Þá krefstsóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila að meðtöldum virðisaukaskatti ámálflutnings­þóknun.Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verðihafnað og að ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík um að fram halda nauðungarsöluað Brúnavegi 1, Reykjavík, standi óhögguð. Þá krefst varnaraðili málskostnaðarað mati dómsins.MálavextirMeð beiðni 24. september 2015 krafðist varnaraðilinauðungarsölu á fast­eigninni Brúnavegi 1, Reykjavík, fastanúmer 201-7383, tilfullnustu skuldar samkvæmt veðskuldabréfi nr. 0117 74 171242, útgefnu 22.janúar 2006 að fjárhæð 60.000.000 krónur. Útgefandi bréfsins var GunnarJósefsson, eiginmaður sóknaraðila. Til tryggingar skilvísri og skaðlausrigreiðslu höfuðstóls, vaxta, vísitöluálags, dráttar­vaxta og alls kostnaðar semaf vanskilum og innheimtuaðgerðum kynni að leiða, voru varnaraðila settar aðveði fasteignir að Mánagötu 4, Grettisgötu 55, Sporðagrunni 7, Nýlendugötu 15b, íbúð i A-hluta kjallara,Dalbraut 1, Dalbraut 3, Barðavogi 22, og Brúnavegi 1, allar í Reykjavík, en sóknaraðiliog eiginmaður hennar voru þinglýstir eigendur að síðastgreindri eign að jöfnumhlutum. Í 10. gr. veðskuldabréfsins sagði að ef hin veðtryggða skuld félli ígjalddaga væri veðhafa heimilt að láta selja hinar veðsettu eignirnauðungarsölu til fullnustu kröfunni, án undangengins dóms, sáttar eða aðfarar,samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991. Í 15. gr. veð­skulda­bréfsinssagði að með undirritun sinni á skuldabréfið staðfesti veðsali, sem ekki væriútgefandi, að hafa kynnt sér efni upplýsingabæklings Landsbanka Íslands hf. umpersónu­­ábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila. Undir bréfið ritaði GunnarJósefsson sem útgefandi og þinglýstur eigandi Mánagötu 4, Reykjavík. Í reit þarsem vélritað var ,,Undirritun þinglýsts eiganda fasteignanna fasteignannaGrettisgötu 55, Sporðagrunn 7, Nýlendugata 15 b, Dalbraut 1, Dalbraut 3,Mánagötu 4, og Barðavogur 22, Reykjavík“ var ólæsilegur stimpill og handritaðirólæsilegir stafir. Mun vera um að ræða stimpil Laugarásvídeós ehf., enfyrrgreindur Gunnar mun hafa átt alla hluti í því félagi.Í reit á skuldabréfinu sem varðaði sérstaklega fasteignina aðBrúnavegi 1, var vél­ritað með feitu letri: ,,Undirritun þinglýsts eiganda fasteignarinnar;Brúnavegur 1.“ Í þann reit var nafn Gunnars Jósefssonar handritað á línu þarsem undir var vélritaður svohljóðandi texti: ,,Samþykkur ofangreindriveðsetningu sem þinglýstur eigandi (ef annar en útgefandi)“ og undir var nafniðGunnar Jósefsson. Á línu þar fyrir neðan ritaði sóknaraðili nafn sitt, en undirlínunni var vélritaður svohljóðandi texti: ,,Samþykkur ofangreindri veðsetningusem maki þinglýsts eiganda“ og fyrir neðan var nafn sóknaraðila vélritað. Álínu þar fyrir neðan ritaði sóknaraðili einnig nafn sitt, en undir línunni varsvohljóðandi vélritaður texti: ,,Staðfesting þinglýsts eiganda um að hann séekki í hjúskap.“Breyting var gerð á greiðsluskilmálum skuldabréfsins 16. mars2011. Undir breyting­una ritaði Gunnar Jósefsson sem útgefandi/skuldari. Þá varaf hans hálfu ritað undir breytinguna fyrir hönd Laugarásvídeós ehf. á línu þarsem undir stóð svo­hljóðandi texti: ,,Samþykki þinglýsts eiganda (ef annar enútgefandi).“ Í næstu línu þar fyrir neðan ritaði sóknaraðili nafn sitt á línu,þar sem undir stóð svohljóðandi texti: ,,Samþykki maka þinglýsts eiganda.“Í yfirlýsingu um skilyrta afléttingu veðbanda 10. júlí 2013staðfesti varnaraðili að hann myndi meðal annars aflétta ofangreinduveðskuldabréfi af eignunum Nýlendu­götu 15a, (svo) Grettisgötu 55, Mánagötu 4og Barðavogi 22, með því skilyrði að 46.500.000 króna greiðsla samkvæmtkaupsamningi vegna sölu ofan­greindra eigna rynni til tilgreindrarfasteignasölu og að fasteignasalan innti af hendi þá greiðslu til varnaraðilaað frádregnum sölukostnaði, lögveðskröfum, og tilgreindri kröfu sem tryggð varmeð veði á 3. veðrétti í Barðavogi 22.Með veðbandslausn að hluta, 9. september 2013, viðauka viðofangreint skulda­bréf voru í samræmi við framangreinda yfirlýsingu leystar úrveðböndum gagnvart skuldabréfinu fasteignirnar að Barðavogi 22, Mánagötu 4,Grettisgötu 55 og Nýlendugötu 15a, (svo) allar í Reykjavík. Í veðbandslausninnier tilgreint að til tryggingar skuldinni séu eftirleiðis fasteignir aðBrúnavegi 1, Dalbraut 1 og Dalbraut 3, allar í Reykjavík. Undirveðbandslausnina ritaði fyrrgreindur Gunnar Jósefsson sem útgefandi/skuldarieins og þar er tilgreint. Í tilgreinda reiti á veðbandslausnina sem báruyfirskriftina samþykki annarra veðsala var ekkert ritað.Samkvæmt gögnum málsins fór lánið í vanskil í október 2013.Fjárhæð á síðasta gjalddaga var tilgreind 36.389.317 krónur. Með beiðni umnauðungarsölu 24. september 2015 til sýslumannsins í Reykjavík krafðistvarnaraðili nauðungarsölu á eigninni á grundvelli framangreinds skuldabréfs.Nauðungarsölubeiðnin var tekin fyrir hjá sýslumanninum í Reykjavík 11. febrúar2016, en þá var ekki mætt af hálfu uppboðsþola. Hófst nauðungarsalan 9.nóvember sama ár en var frestað til 18. janúar 2017. Var nauðungarsölu framhaldið 8. febrúar sama ár. Við framhald nauðungar­sölunnar var því mótmælt afhálfu sóknaraðila að eignarhlutur hennar að Brúnavegi 1 yrði seldur. Vísaði húntil þess að við sölu eigna þeirra er leystar hefðu verið úr veðböndum 9.september 2013 hefði stórum hluta söluandvirðis verið ráðstafað af hálfuvarnaraðila til greiðslu skulda Laugarásvídeós ehf., en ekki til greiðslu áfyrr­greindu skuldabréfi. Sýslumaður hafnaði mótmælum sóknaraðila og ákvað aðnauðungarsölunni yrði fram haldið. Varnaraðili var hæstbjóðandi með 50.000.000króna boð. Samþykkisfrestur var til 5. apríl 2017 og var boð varnaraðila samþykkt.Málsástæður oglagarök sóknaraðilaSóknaraðili kveður ofangreint skuldabréf ekki vera gildauppboðsheimild fyrir eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni að Brúnavegi 1,Reykjavík, sbr. ákvæði hjúskaparlaga nr. 31/1993, einkum 60. og 64. gr. þeirra.Þá kveður sóknaraðili að veð­samningurinn sé svo bersýnilega ósanngjarn að hannsé ógildanlegur. Því beri að ógilda nauðungarsöluna. Þá reisir sóknaraðilimálatilbúnað sinn á því að einhliða ráðstafanir varnaraðila, þ.e. bæðiráðstöfun veða og ólögmæt og refsiverð ráðstöfun fjármuna leiði til þess að,,ábyrgðarsamningur sóknaraðila og Gunnars“ sé niðurfallinn með sömu rökum ogmeð vísan til 10. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn.Varakröfu sína styður sóknaraðili sömu rökum og aðalkröfu ogkveður kröfu sína um að aðeins verði ógilt nauðungarsala að því er hennar eignarhlutavarðar rúmast innan aðalkröfu.Þá byggir sóknaraðili á því að varnaraðili hafi 9. september2013 samþykkt ein­hliða að krossveð skuldabréfsins að Barðavogi 22, Mánagötu 4,Grettisgötu 55 og Nýlendugötu 15b, stæðu ekki lengur til tryggingar fullnustuþess. Laugarásvídeó ehf. hafi verið eigandi eignasafnsins en Gunnar Jósefssonhafi á þeim tíma verið eigandi og fyrirsvarsmaður félagsins. Eignir hafi veriðseldar 23. júlí 2013 í einni sölu án þess að gerð væri grein fyrir söluverðieinstakra fasteigna. Afsal hafi verið gefið út fyrir eignum sama dag þráttfyrir að greiðslur hafi ekki borist að neinu leyti. Samkvæmt skilyrtu veðleyfi10. júlí 2013 hafi átt að greiða söluverðið að frádregnum sölu­kostnaði,lögveðskröfum og kröfu á 3. veðrétti fasteignarinnar að Barðavogi 22, inn áreikning varnaraðila. Við sölu eignanna hafi því ekki verið gert að skilyrði aðsöluandvirði yrði ráðstafað til uppgreiðslu á skuldabréfinu, enda hafivarnaraðili verið með veð í öðrum eignum fyrir skuldinni. Með sölu eignannahafi ætlun Gunnars verið að koma óverulegum vanskilum í skil og aðendurskipuleggja fjármál félagsins og hans sjálfs. Söluandvirði eignasafnsinshafi aftur á móti verið ráðstafað, einhliða af varnar­aðila, meðal annars tilgreiðslu annarra og ótengdra skulda Laugarásvídeós ehf. Sú tilhögun hafi þjónaðhagsmunum varnaraðila en ekki hagsmunum sóknaraðila. Með ráðstöfuninni hafivarnaraðili bakað Gunnari fjárhagslegt tjón og hafi verið aukið á fjártjónshættusóknaraðila, allt með þeim afleiðingum að nú sé gengið að heimili hennar.Ákvæði 2. mgr. 10. gr. laga nr. 32/2009 leysi sóknaraðila undan skyldum sínum,enda hafi hún ekki samþykkt ráðstafanir varnaraðila og hún hafi ekki ritað nafnsitt á línu fyrir samþykki annarra veðsala á veðbandslausn. Einhliða ogrefsiverðar ráð­stafanir varnaraðila á söluandvirði eignasafns Laugarásvídeósehf. hafi síðan breytt stöðu sóknaraðila og Gunnars í verulegum atriðum og þaðjafnvel þótt hluta söluandvirðis hafi verið ráðstafað inn á skuldabréfið.Ógilda beri því veðsamninginn í heild á grundvelli ákvæða laga um nr. 7/1936, umsamningsgerð, umboð og ógilda lög­­gerninga, aðallega 33. og 36. gr. þeirra,enda bæði ósanngjarnt og óheiðarlegt af varnar­aðila að bera hann fyrir sigeins og atvikum sé háttað. Því beri að ógilda nauð­ungar­sölu á fasteigninni.Sóknaraðili hafi ekki veðsett eignarhluta sinn. Hún hafiaðeins ritað undir skjöl sem maki þinglýsts eiganda og því ekki samþykktveðsetningu eignarhluta síns. Þá hafi aldrei verið ætlun hennar að veðsetjasinn eignarhluta. Hafi ráðstöfun á andvirði skulda­bréfsins verið að einhverjuleyti í hennar þágu hafi það verið óverulegt, bæði miðað við heildarfjárhæðlánsins og eignarhluta hennar í fasteigninni. Handvömm hjá sýslu­manni hafiráðið því að fasteignin hafi öll verið boðin upp. Sóknaraðili hafi aðeinssamþykkt veðsetningu fyrir eignarhlut útgefanda bréfsins en ekki síns hluta.Þá telji sóknaraðili það andstætt góðri viðskiptavenju að berafyrir sig skulda­bréfið. Hafi forveri varnaraðila látið farast fyrir að vinnagreiðslumat á Gunnari, eigin­manni sóknaraðila. Með því hafi varnaraðili ekkihirt um skilyrði og skyldur sam­komu­lags um notkun ábyrgða á skuldumeinstaklinga frá 1. nóvember 2001. Til þess sé að líta að veruleguraðstöðumunur sé með aðilum, forveri varnaraðila hafi verið sér­fræðingur oggera verði kröfur til hans í samræmi við það. Sóknaraðili sé af erlendum upp­runaog hafi átt óhægt um vik að gæta hagsmuna sinna í viðskiptum við forvera varn­araðila.Þá hafi verið sérstaklega mikilvægt að greiðslumeta Gunnar, eiginmann sóknar­aðila,þar sem hann hafi ekki verið eigandi að fasteignum þeim sem skulda­bréfið varmeð veð í. Málsástæður oglagarök varnaraðilaVarnaraðili kveður að nauðungarsöluheimild sé í 10. tölulið fyrrgreindsskuldabréfs, sbr. 6. gr. laga nr. 90/1991. Hafi bréfinu verið þinglýstathugasemdalaust á alla eignina. Sóknaraðili hafi áritað bréfið þrívegis oghafi lánsfjárhæðin farið í að greiða upp eldri veðskuldir sem hvílt hafi áeigninni. Sóknaraðili skrifi líka undir að hún hafi kynnt sér upplýsingabæklingvarnaraðila. Þá séu sóknaraðili og Gunnar Jósefsson hjón og hafi sóknaraðili veriðstjórnarmaður í Laugarásvídeói ehf. en hluti láns­ins hafi farið í að greiðaniður skuldir þess félags og allar fyrri veðskuldir á Brúnavegi 1. Varnaraðili kveður aðalkröfu sóknaraðila ekki dómtæka og þvísíður vara- og þrauta­varkröfu hennar. Þá eigi lög nr. 32/2009 ekki við í máliþessu. Enn fremur sé því hafnað að lög nr. 7/1936 eigi við í málinu.NiðurstaðaBeiðni sóknaraðila um ógildingu nauðungarsölu á fasteigninniBrúnavegi 1, Reykjavík, í heild eða að helmingshluta, er réttilega beint tildómsins á grundvelli XIV. kafla laga nr. 90/1991 og að uppfylltum áskilnaði 1.mgr. 80. gr. laganna um tímafrest. Sóknaraðili hefur með beiðni sinni til dómsins krafist þess aðallegaað ógilt verði nauðungarsala sem fram fór á eigninni að Brúnavegi 1, Reykjavík,en til vara að nauðungarsalan verði ógilt er varðar helmingseignarhluta sinn.Hefur sóknaraðili fært fram margvíslegar málsástæður til stuðnings þeirri kröfusinni, meðal annars málsástæðu er fyrst kom fram við aðalmeðferð málsins 17.október 2017, um að lágmarksboð hafi ekki borist í fasteignina og því hafiuppboðshaldari ekki haft heimild til að samþykkja boð varnaraðila. Lögmaðurvarnaraðila mótmælti þeirri málsástæðu sem of seint fram kominni. Er fallist ámeð varnaraðila að málsástæðan sé of seint fram komin og verður því ekki áhenni byggt, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Undir veðskuldabréf það sem varnaraðili reisti beiðni sína umnauðungarsölu á, var ritað af hálfu eiginmanns sóknaraðila, Gunnars Jósefssonar,í reit sem bar yfirskriftina undirritun þinglýsts eiganda. Samkvæmtveðskuldabréfinu voru settar að veði margar eignir, þar á meðal sú eign sem málþetta lýtur að. Sóknaraðili ritaði á línu þar sem undir var texti um að húnværi samþykk veðsetningu þeirrar eignar, sem maki þinglýsts eiganda. Einnigritaði hún á línu þar sem undir var vélritað: ,,Staðfesting þinglýsts eigandaum að hann sé ekki í hjúskap.“ Ágreiningslaust er að sóknaraðili er eiginkonaGunnars og því er síðastgreind undirritun sóknaraðila með öllu ónauðsynleg ogóskiljanleg. Á varnaraðila, sem hefur á að skipa sérfræðingum í skjalagerð,hvílir á hinn bóginn ábyrgð á því að svo sé vandað til frágangs skjala að ekkileiki vafi á hvort sóknaraðili hafi með undirritun sinni samþykkt veðsetningusíns eignarhluta í Brúnavegi 1, Reykjavík, eða einungis samþykkt veðsetningunasem maki þinglýsts eiganda. Verður varnaraðili að bera hallann af vafa um það.Eins og að framan var rakið var greiðsluskilmálumskuldabréfsins breytt 16. mars 2011. Ritaði sóknaraðili einungis undir þábreytingu sem maki þinglýsts eiganda. Enn fremur voru með veðbandslausn aðhluta 9. september 2013 leystar úr veðböndum tilgreindar eignir sem samkvæmtskuldabréfinu stóðu til tryggingar skuldinni, en eftir veðbandslausnina stóðueinungis þrjár eignir til tryggingar skuldinni, þar á meðal sú eign sem máliðlýtur að. Undir þessa veðbandslausn ritaði sóknaraðili ekki, þótt sú breytingsem gerð var eignasafni því sem stóðtil tryggingar skuldinni, vörðuðu augljósa hagsmuni hennar sem eiganda aðhelmingi einnar af þeim eignum. Samkvæmt framangreindu ber undirritun sóknaraðila áveðskuldabréfið ekki glögglega með sér að hún hafi samþykkt veðsetningu sínseignarhluta í fasteigninni og önnur gögn málsins veita ekki vísbendingu um aðþað hafi hún ætlað sér. Samþykki hennar fyrir veðsetningu síns eignarhluta varþó nauðsynlegt samkvæmt þeirri meginreglu þinglýsingalaga nr. 39/1978 að sáeinn geti ráðstafað eign með löggerningi sem til þess hefur þinglýsta heimildeða samþykki þess er slíkrar heimildar nýtur, sbr. 24. og 25. gr. laganna. Áhinn bóginn ber undirritun sóknaraðila með sér að hún hafi samþykkt veðsetningueignarhluta eiginmanns síns, Gunnars, í fasteigninni, sbr. 60. og 64. gr.hjúskaparlaga nr. 31/1993. Að þessu virtu hefur varnaraðili ekki fært sönnur áað til gilds veðréttar í eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni að Brúnavegi 1,Reykjavík, hafi stofnast og verður nauðungarsala sem fram fór á eigninni felldúr gildi að því er varðar helmingseignarhluta hennar.Í ljósi þessarar niðurstöðu er ekki þörf á að fjalla um aðrarmálsástæður sóknaraðila. Þá hefur engin grein verið gerð fyrir því af hálfusóknaraðila hvernig lög nr. 32/2009 getaátt við um sóknaraðila, samkvæmt skilgreiningu á ábyrgðarmönnum í 2. mgr. 2.gr. laganna.Eftir framangreindum úrslitum verður varnaraðili dæmdur til aðgreiða sóknaraðila 500.000 krónur í málskostnað.Ingveldur Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð.Ú R S K U R Ð A R O R Ð:Nauðungarsala á fasteigninni Brúnavegi 1, Reykjavík,fastanúmer 201-7383, sem lokið var 8. febrúar 2017 hjá sýslumanninum íReykjavík, er felld úr gildi hvað varðar 50% eignarhlut sóknaraðila, ThonglekUtsa, í eigninni.Varnaraðili, Landsbankinn hf., greiði sóknaraðila 500.000krónur í málskostnað.
Mál nr. 510/2006
Áfrýjunarfjárhæð Frávísun frá Hæstarétti
ÓL og ÁL áfrýjuðu til Hæstaréttar dómi Héraðsdóms Austurlands þar sem fallist var á kröfu ÓS o.fl. um að viðurkennt yrði að nafngreindri jörð í eigu ÓL og ÁL fylgdi ekki veiðiréttur í Berufjarðará. ÓS o.fl. kröfðust þess að málinu yrði vísað frá Hæstarétti þar eð lögmæt skilyrði skorti til áfrýjunar. Ekki var talið að áfrýjendunum ÓL og ÁL hefði tekist að sýna nægilega fram á að verðmæti þeirra hagsmuna sem um væri deilt í málinu svaraði til áfrýjunarfjárhæðar fyrir árið 2006, sbr. 1. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt því var málinu vísað frá Hæstarétti.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Hrafn Bragason, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 25. september 2006. Þau krefjast sýknu af kröfu stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti en til vara að héraðsdómur verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefjast þau málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Við málflutning fyrir Hæstarétti lýstu stefndu yfir því að Bóka- og minjasafn Nönnu Guðmundsdóttur ætti ekki réttindi til hins umdeilda veiðiréttar í Berufjarðará. Var þess því óskað að aðild safnsins að málinu félli niður. Af hálfu áfrýjenda voru ekki gerðar athugasemdir við þetta. Aðalkrafa stefndu um frávísun málsins frá Hæstarétti er á því reist að lögmæt skilyrði skorti til áfrýjunar. Samkvæmt 3. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ákveði Hæstiréttur hvort hagsmunir svari til áfrýjunarfjárhæðar ef mál varði annars konar kröfu en fjárkröfu. Hafa stefndu lagt fram vottorð um fasteignamat veiðiréttar í Berufjarðará, þar sem fram kemur að fasteignamat alls veiðiréttar í ánni nemi 24.000 krónum. Áfrýjendur hafa á hinn bóginn lagt fram óstaðfesta umsögn frá löggiltum fasteignasala um að veiðiréttindi hafi „veruleg áhrif á verðmæti jarða til hækkunar“. Ekki er þar lagt sérstakt mat á verðmæti veiðiréttar í Berufjarðará. Í málinu nýtur upplýsinga um veiði í ánni sem benda til þess að ekki hafi tekist að koma þar upp laxveiði. Hins vegar virðist mega draga þá ályktun af málsgögnum að í ánni veiðist silungur, þó að með öllu sé óljóst hversu mikla veiði megi hafa og hvernig henni sé nánar háttað. Ekki verður fallist á með áfrýjendum að þau hafi með nefndu vottorði sýnt nægilega fram á að verðmæti þeirra hagsmuna sem um er deilt í málinu svari til áfrýjunarfjárhæðar, en hún nam 454.830 krónum fyrir árið 2006, sbr. 1. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt þessu verður málinu vísað frá Hæstarétti. Rétt þykir að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Austurlands 28. júní 2006. Málið var höfðað 14. júní 2005 og dómtekið 22. júní 2006. Stefnendur eru Óskar, Berufirði III, Djúpavogshreppi, Bragi, Berufirði II, sama stað, Ingunn, Kleif, Breið­dals­hreppi, Guðríður, Sæbergi 19, Breiðdalsvík, Guðlaug, Engihlíð, sama stað, Baldur, Borgar­garði 3, Djúpavogi, Haukur, Runná, Djúpavogshreppi, Vilborg, Hæðar­garði 21, Nesjum, Hornafirði, Björn, Sunnubraut 6, Höfn, öll Gunnlaugsbörn Guðmundssonar og Bóka- og minjasafn Nönnu Guðmundsdóttur, Berufirði, Djúpa­­­vogs­­­­hreppi. Stefndu eru Ólafur Áki Ragnarsson og Álfheiður Freyja Friðbjarnardóttir, Heinabergi 20, Þorlákshöfn. Stefnendur krefjast þess að viðurkennt verði með dómi að jörðinni Berufirði-Melshorni tilheyri ekki veiðiréttur í Berufjarðará. Þá er krafist málskostnaðar. Stefndu krefjast sýknu af dómkröfum stefnenda og málskostnaðar. I. Árið 1943 erfðu systkinin Ragnar, Martha, Margrét, Hjálmar, Finnur, Nanna og Gunn­laugur Guðmundarbörn jörðina Berufjörð, en óskipt lá jörðin að Berufjarðará og fylgdi henni veiðiréttur í ánni. Er óumdeilt að systkinin hafi í framhaldi skipt jörðinni í þrjú sjálf­­stæð býli, þannig að í hlut Ragnars og Mörthu kom úrskiptur jarðar­hluti með ákveðnum landamerkjum, sem þinglýst var og gefinn nafnið Hvanna­­­brekka. Með sama hætti fékk Margrét jarðarhluta, sem þinglýst var í nafni Lindarbrekku. Að öðru leyti var jörðin Berufjörður áfram í sameign Hjálmars, Finns, Nönnu og Gunn­­laugs. Hvorugt nýbýlanna átti land að ánni og er í málinu ágreiningslaust að veiði­­réttur hafi ekki fylgt þeim. II. Hinn 20. júlí 1961 gerðu Hjálmar og bróðursonur hans, Einar Gunnlaugsson, með sér kaupsamning, en meginefni hans hljóðar svo: „Seljandi lofar að selja kaupanda 4/5 hluta af eign sinni í Berufirði, en seljandi telst nú eiga 1/4 hluta af óskiptu landi Berufjarðar, þ.e. þegar frá er talið land Hvanna­brekku og Lindarbrekku. Mörk hins selda lands eru þessi: Að utan: Illagilslækur, frá Beru­fjarðará og upp að Dalstóttum (Ólafs sel). Að ofan: Bein lína, sem hugsast dregin frá Dalstóttum í vörðu utanhalt við Ljósumela. Að innan: Bein lína, sem hugsast dregin frá þeirri vörðu í aðra vörðu á mel ofan við Mjósund. Að neðan: Bein lína, sem hugsast dregin úr þeirri vörðu í Melshorn, sem er í krikanum milli Berufjarðarár og Illa­­gilslækjar. Land þetta hefur verið mælt, og er það að flatarmáli rösklega 25 hektarar og er allt ræktanlegt. Beitarréttur kaupanda fer eftir stærðarhlut hans í jörðinni hlutfallslega.“ Á kaupsamningnum er yfirlýsing Finns, Nönnu og Gunnlaugs, dagsett sama dag, en þar segir: „Við undirritaðir sameigendur að jörðinni Berufirði erum samþykk því, að ofan­um­getið land selt Einari Gunnlaugssyni ásamt meðfylgjandi beitarréttindum séu réttir 4/5 hlutar af eign Hjálmars Guðmundssonar í jörðinni, og einnig samþykkjum við söluna.“ Fyrir neðan yfirlýsinguna er afsal Hjálmars fyrir hinu selda, dagsett sama dag, sem hljóðar svo: „Þar sem Einar Gunnlaugsson, Berufirði, hefur staðið mér full skil á kaupverði ofan­­greinds lands og beitarréttinda, lýsi ég hann hér með réttan og löglegan eiganda hins selda. Ég svara til vanheimildar.“ Eignarafsalinu var þinglýst og jörðin skráð nýbýli. Hefur hún einatt gengið undir nafninu Melshorn, en heitir „Berufjörður-Mels­horn-159096“ í þinglýsingabók og fast­eigna­mati. Merki jarðarinnar eru í nær fullu sam­ræmi við girðingu, sem umlykur ræktað land hennar. Er óumdeilt að býlið eigi ekki land að Berufjarðará. Dómurinn hefur skoðað merkin. III. Í málinu liggur fyrir að Ragnar eignaðist hlut bræðra sinna Finns og Hjálmars í jörðinni Berufirði 28. október 1970 og afsalaði sömu eignarhlutum til Gunnlaugs bróður síns 2. desember sama ár. Í afsalinu segir að eftir söluna sé eignar­hlutur Gunn­laugs 2,20 á móti 1 hlut Nönnu og að heima­jörðin teljist þannig samtals 3,20 hlutar. Fer ekki frekari sögum af samningsgerð í Berufirði fyrr en haustið 1977 þegar veiði­málastjóri, fyrir hönd hins opinbera og Ragnar, Gunnlaugur og Einar, fyrir hönd eigenda Berufjarðar, undirrituðu samning um að Veiðimálastofnun væri heimilt að sleppa laxaseiðum í tilrauna­skyni í Berufjarðará. Tekjur sem af kynnu að hljótast skyldu renna til helminga milli stofnunarinnar og eigenda Berufjarðar. Er skemmst frá því að segja að umrædd tilraun bar ekki ávöxt. Hinn 19. ágúst 1979 seldi Nanna stefnanda Óskari eignarhlut sinn í jörðinni Beru­firði. Í samningnum segir að Berufjarðar­landið sé óskipt, en svo teljist til að Gunn­laugur eigi 2,1 og Einar sonur hans 0,9 á móti 1, sem sé eign Nönnu. Jarðarhlutinn, sem hún selji, sé því 1/4 úr heildar­landi Beru­fjarðar og Melshorns. Í samningnum er getið um hlunnindi, sem felist í veiði í ánni og sjó, en í því sambandi áskildi Nanna sér rétt til nýtingar þeirra, þó aðeins til matar. Samkvæmt þing­lýsingabók ber hinn seldi eignarhluti nafnið „Berufjörður/Berufjörður 2“, með fasteigna­númer 159097. Meðal annarra málsgagna er skiptayfirlýsing erfingja Nönnu 20. október 1988 um að ákveðin hafi verið stofnun Bóka- og mynjasafns Nönnu Guðmundsdóttur og skuli öllum eignum hinnar látnu varið til þessara hluta. Þá liggur fyrir yfirlýsing 28. desember 1994 vegna einkaskipta á dánarbúi móður títt­nefndra systkina, sem þinglýst var án athugasemda. Sama skjal ber með sér að hinn 29. ágúst 2002 hafi þinglýsingarstjóri fært eftirfarandi athuga­semd í þing­lýsinga­­bók: „Jörðin Berufjörður er óskipt í þingl.bók og færðist skjal þetta, sem skv. efni þess á við um Berufjörð 2, á blað jarðarinnar Berufjarðar í þingl.bók. Skv. afsali dags. 19.8.1979 á Óskar Gunnlaugsson 5/16 hluta (31,25%) jarðarinnar, sjá litra nr. 1211/1980. Skv. afsali dags. 2.12.1970, litra nr. NN-418/1970, varð eignarhluti Gunn­laugs Guðmundssonar í Berufirði 2,20 af 3,20 hlutum (11/16 hlutar - 68,75%) og kemur sá hluti í eign viðtakenda þessa skjals.“ Virðist hér vísað til stefnenda, að frá­töldu Bóka- og minjasafni Nönnu Guðmundsdóttur, og til Kristrúnar og Guðmundar Gunnlaugsbarna. IV. Áður hafði það gerst 11. apríl 2002 að jörðin Melshorn var auglýst til sölu á vegum Fasteigna- og skipasölu Austurlands ehf. og óskað eftir tilboðum í hana ásamt meðfylgjandi hlunnindum, svo sem „veiði í ám og rjúpna- og gæsaveiði.“ Seljandi var Stefanía Rósa Jóhannsdóttir eftirlifandi sambúðarmaki Einars Gunn­laugs­sonar, en hann lést árið 1991. Stefnendur halda því fram að um leið og þeir hafi séð nefnda aug­lýsingu hafi stefnandi Bragi farið á fund Stefaníu og kvartað undan sölu­lýsingunni. Óháð því fór svo að stefndu keyptu jörðina 7. ágúst 2002 og var afsal gefið út fyrir henni 11. febrúar 2003. Í hvorugu skjalinu er getið um veiðirétt í Berufjarðará eða önnur hlunnindi, en eignin seld með öllu því sem henni fylgir og fylgja ber og seljandi hafi upplýst kaupendur um. Varðandi landamerki er þess getið að þau séu óumdeild og í því sambandi vísað til fyrrnefnds kaupsamnings 20. júlí 1961. Að sögn stefnenda munu stefndu hafa heimilað gestum að veiða í Berufjarðará haustið 2002 og aftur sumarið 2004. Hafi stefnendur kvartað undan þessu við stefndu. Með bréfi stefnenda 12. október 2004 var skorað á stefndu að sýna fram á hvernig þau gætu talið til veiðiréttar í ánni. Í svarbréfi 23. nóvember sama ár var bent á að veiðiréttur hefði fylgt við kaupin á Melshorni í ágúst 2002. V. Samkvæmt þinglýsingarvottorði fyrir Berufjörð-Melshorn er fast­eignin skráð sem nýbýli. Á vottorðið eru færð ýmis veðbönd í formi lífeyris­sjóðs­lána. Í þing­lýsingar­vott­­orði fyrir Berufjörð/Berufjörð 2 eru stefnendur skráðir eigendur að jörðinni í samræmi við fyrrnefndar skiptayfirlýsingar og afsöl til stefnanda Óskars. Samkvæmt vottorðinu hvílir eitt lán á jörðinni frá Lánasjóði land­búnaðarins. Á vott­orðið er meðal annars færð áðurnefnd athugasemd þinglýsingar­stjóra um að jörðin Berufjörður sé óskipt í þinglýsingabók. Þá liggur fyrir þing­lýsingar­vottorð fyrir Hvanna­brekku, sem skráð er jörð í byggð, með fastanúmer 159109. Á henni hvíla sjálfstæð veð­bönd. Í vottorðum Fasteignamats ríkisins er Beru­firði-Mels­horni (159096), Berufirði 2 (159097) og Berufirði (159098) lýst með tilliti til eigna, sem þeim fylgir. Varðandi fyrst­nefndu fasteignina, sem sögð er ná yfir 20,8 hektara ræktaðs lands, er ekki getið um hlunnindi. Berufjörður 2 er sögð jörð í byggð, með 56,5 hektara ræktaðs lands og Berufjörður, jörð í byggð, með 12 hektara ræktaðs lands. Til fasteignamats varðandi báðar jarðirnar teljast lax- og silungs­veiði. Skráðir rétthafar slíkra hlunninda að Beru­­firði 2 eru stefnendur, að frátöldu Bóka- og minjasafni Nönnu Guðmunds­­­dóttur, en stefnandi Óskar er skráður rétthafi sömu hlunninda að Beru­firði. VI. Við aðalmeðferð málsins komu Óskar og Bragi Gunnlaugssynir fyrir dóm af hálfu stefnenda, stefndi Ólafur Áki og vitnið Stefanía Rósa Jóhannsdóttir. Í máli stefnenda kom fram að Melshorn væri nýbýli, sem byggt hefði verið úr landi Beru­fjarðar með kaupsamningnum 1961, en samkvæmt honum hefði Einar Gunnlaugsson fengið beitarrétt í óskiptu landi Berufjarðar, hlutfallslega að 1/5 eða 20% af heildar­landi jarðarinnar. Veiðiréttur í Berufjarðará hefði ekki fylgt með í kaupunum, en vegna náinna fjölskyldubanda hefðu eigendur Berufjarðar látið óátalið þótt Einar og fjöl­­skylda hans veiddu sér til matar og fólk á þeirra vegum renndi stöku sinnum fyrir fisk í ánni. Aðilarnir báru ekki á móti því að Vegagerðin hefði í einhver skipti fengið leyfi til malarnáms í landi Berufjarðar og að 20-25% tekna af náminu hefðu runnið til eiganda Melshorns, þótt engin efnistaka væri úr þeirri jörð. Stefndi Ólafur kvaðst hafa verið að leita sér að jörð með aðgangi að veiði í vatni og sjó þegar hann hefði rekið augun í fasteignaauglýsinguna 11. apríl 2002. Í fram­haldi hefði verið gengið til samninga við Stefaníu Rósu, en við samningsgerðina hefði verið rætt ítarlega um veiðirétt í Berufjarðará og skýrt tekið fram af hálfu Stefaníu og fasteignasalans að Melshorni fylgdi hlutfallslega 20% veiðiréttur í jörðinni Beru­firði. Að sögn stefnda hefði sá réttur verið forsenda fyrir kaupunum. Einnig hefði komið fram að Melshorn fengi í sinn hlut 20% af malarnámi í sömu jörð. Stefndi hefði því staðið í þeirri trú að Melshorn væri 20% af óskiptu landi Berufjarðar. Hann kvaðst ekki hafa talið ástæðu til að áskilja sér veiðirétt í sjálfum kaupsamningnum, enda hefði sá réttur verið ljós samkvæmt fyrri afsalsgerð um jörðina frá 1961. Stefanía Rósa bar fyrir dómi að hún hefði hafið búskap að Melshorni 1972, en fyrir þann tíma hefði Einar Gunnlaugsson búið jörðina um 11 ára skeið. Afkoma þeirra hefði byggst á sauðfjárbúskap og hefði fénu verið sleppt í landi Beru­fjarðar. Að sögn Stefaníu hefði henni skilist að þau ættu 20% í óskiptu landi sömu jarðar, utan ræktaðs túns að Melshorni og að veiðiréttur í Berufjarðará hefði fylgt býlinu. Stefanía bar að börn þeirra Einars hefðu verið duglegust við að veiða í ánni, auk þess sem bræður hennar hefðu stundum rennt fyrir fisk. Á þessu hefði ekki orðið breyting eftir andlát Einars 1991. Aðspurð kannaðist Stefanía við að stefnandi Bragi hefði komið að máli við hana daginn sem Melshorn var auglýst til sölu og hann sagt henni að jörðinni fylgdi ekki veiðiréttur í Berufjarðará. Hún bar enn fremur að hún hefði aldrei beðið fasteignasöluna að auglýsa jörðina með slíkum hlunnindum og gaf berlega í skyn að umræddur texti í sölulýsingu eignarinnar væri ekki frá henni komin. Þá bar Stefanía á móti því að rætt hefði verið sérstaklega um það við kaupsamnings­gerðina að veiði­réttur fylgdi Melshorni og andmælti því að hún hefði ábyrgst að slík hlunnindi fylgdu jörðinni. Að sögn Stefaníu hefði Ólafur þó spurt um þetta atriði, en ekki lagt sérstaka áherslu á að veiðiréttur fylgdi með í kaupunum. VII. Stefnendur byggja kröfu sína á því að fyrirliggjandi eignarheimildir og þinglýst gögn leiði til þess að jörðinni Berufirði fylgi veiðiréttur í Berufjarðará. Að sama skapi sýni gögnin að slíkur réttur fylgi ekki nýbýlinu Melshorni. Fyrri stað­hæfingin sé óumdeild. Af kaup­samningi og afsali til Einars Gunnlaugssonar 20. júlí 1961 sé jafn ljóst að Melshorni hafi verið skipt úr jörð Berufjarðar sem sjálfstæðu býli, landamerki hinnar nýju jarðar afmörkuð og kveðið skýrt á um hvaða hlunnindi væru seld með jarðar­­hlutanum. Í þessu sambandi hafi verið getið um beitarréttindi í landi Beru­fjarðar að 1/5 hluta, en ekki minnst á veiðirétt. Slíkan rétt hafi Einar ekki keypt af eigendum Berufjarðar og því geti síðari eigendur Melshorns ekki öðlast meiri réttindi en leiðir af hinu upphaflega eignarafsali. Benda stefnendur á að opinber skráning hjá Fast­eigna­mati ríkisins staðreyni veiðirétt þeirra í ánni og hreki jafnframt full­yrðingar stefndu um sams konar rétt jarðarinnar Mels­horns. Sönnunarbyrði um hið gagn­stæða hvíli á stefndu. Að mati stefnenda breyti hér engu þótt fyrri eigendum jarðarinnar, Einari og síðar eftirlifandi sambýliskonu hans, hafi verið leyfð einhver veiði í ánni, en slíkt hafi verið látið óátalið, enda Einar náskyldur stefnendum. Hinu sama gegni um skiptingu tekna af malarnámi í landi Berufjarðar. Þá breyti samningur við Veiðimálastofnun um seiða­sleppingar í Berufjarðará engu um réttarstöðu í málinu, enda hafi hann ekki verið undir­ritaður af öllum eigendum Beru­fjarðar, Ragnar aðeins verið ábúandi og Einar beðinn að undirrita samninginn til þess að sátt yrði um veiði­tilraun Gunn­laugs föður hans. Gildi samningsins hafi því hvorki verið háð sam­þykki Ragnars né Einars. Loks benda stefnendur á að í kaup­samningi um Melshorn 7. ágúst 2002 hafi hið selda verið nákvæmlega tilgreint, í samræmi við lýsingu í fasteignamati og hvergi minnst á veiði­rétt í Berufjarðará. Hefði þó verið ærin ástæða til, ef stefndu hefðu ætlað að áskilja sér slíkan rétt gagnvart seljanda eða gera hann að forsendu fyrir kaupunum. Vitnis­­burður Stefaníu Rósu Jóhannsdóttur sýni fram á hið gagnstæða, sem og að hún hafi sjálf ekki ætlað að láta veiðirétt fylgja eigninni, enda enginn sá réttur fyrir hendi. Þá byggja stefnendur á meginreglu íslensks réttar um að landeiganda sé einum heimil veiði í vatni á landi sínu, sbr. 2. gr. laga nr. 76/1970 um lax- og silungsveiði og 1. gr. tilskipunar um veiði á Íslandi nr. 20 frá 1849. Þannig renni Berufjarðará um landar­­eign stefnenda, en ekki um Melshorn. Til að jörð, sem ekki liggi að á, tilheyri engu síður veiði­réttur í sömu á þurfi að kveða á um slíkan rétt með skýrum hætti í eignar­­heimildum. Slíku sé ekki fyrir að fara í því tilviki, sem hér um ræði. Taka hefði þurft fram í eignarafsalinu 1961 ef ætlunin hefði verið að veiðiréttur fylgdi Mels­horni. Slíkt hafi ekki verið gert af þeirri einföldu ástæðu að aldrei hefði staðið til af hálfu samningsaðila að láta veiðirétt fylgja jörðinni. Til samanburðar benda stefnendur á að Hvanna­­­brekka og Lindarbrekka hafi einnig verið seldar undan jörðinni Berufirði án veiði­réttinda, enda liggi hvorugt býlanna að Berufjarðará. Að öðru leyti vísa stefnendur til 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, lax- og silungsveiðilaganna almennt, laga nr. 41/1919 um landamerki o.fl. og 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. VIII. Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að Berufjörður-Melshorn sé 20% af óskiptu landi jarðarinnar Berufjarðar, svo sem skýrt komi fram í eignarafsalinu 20. júlí 1961, en með kaupsamningi þann dag hafi Einar Gunnlaugsson eignast 4/5 af fjórðungs­hlut­deild Hjálmars Guðmundssonar í óskiptu landinu, þar með talið 20% hlutdeild í veiði­rétti og öðrum hlunnindum, sem fylgja hinu óskipta landi. Stefndu leiði rétt sinn frá Einari og eigi því sömu réttindi og hann samkvæmt kaupsamningi 7. ágúst 2002 við eftirlifandi sambúðarmaka hans, Stefaníu Rósu Jóhannsdóttur. Benda stefndu hér á að sá skilningur samrýmist eignarafsali til stefnanda Óskars 19. ágúst 1979 og orða­­lagi kaup­­samningsins 7. ágúst. Við þá samningsgerð hafi Stefanía upplýst um 20% veiði­rétt í Berufjarðará, rætt um nýtingu fjölskyldu hennar á veiði í ánni og hún greint frá því að Melshorni fylgdu einnig 20% tekna af malarnámi í Berufjarðarlandi. Þá telja stefndu að í lögskiptum við opinbera aðila hafi ávallt verið litið svo á að Mels­horn væri 20% hluti af óskiptu landi Berufjarðar, ekki aðeins varðandi tekjur af malarnámi, heldur einnig í tengslum við samning um seiðasleppingar 1977, skurð­gröft í landinu 1983 og skiptingu kostnaðar vegna hans. Loks benda stefndu á jarða­lýsingu Nönnu Guðmundsdóttur í III. bindi ritverksins „Sveitir og jarðir í Múlaþingi“, sem samrýmist skilningi þeirra og fyrrnefndu eignarafsali til stefnanda Óskars, en því afsali hafi verið þing­lýst líkt og öðrum tilvitnuðum eignarafsölum. Þannig bendi þing­lýstar heimildir ein­­dregið til þess að skilningur stefndu sé réttur. Í ljósi nefndra atriða sé skýr eignar­réttur þeirra að 20% Berufjarðarlandsins, ásamt 20% í hlunnindum vegna veiði í ánni, en sönnunarbyrði um hið gagnstæða hvíli á stefnendum. Með hliðsjón af framansögðu byggja stefndu einnig á því að jörðin Berufjörður-Melshorn, ásamt nefndum veiði­rétti og öðrum hlunnindum, sé háð eignarrétti þeirra, sem varinn sé af 72. gr. stjórnar­skrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. 10. gr. laga nr. 97/1995 og 1. gr. samnings­við­auka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu, sem lögfestur hafi verið hér á landi með lögum nr. 62/1994. Þegar í því ljósi verði stefndu aldrei svipt sömu eign bóta­laust eða nýting hennar takmörkuð án bóta. Er í þessu sam­bandi vísað til dómafordæma Mannréttindadómstóls Evrópu í sambærilegum málum. Loks byggja stefndu á meginreglu 121. gr. vatnalaga nr. 15/1923, sbr. 94. gr. laga nr. 61/1932 um lax- og silungsveiði, 4. mgr. 2. gr. samnefndra laga nr. 112/1941 og nr. 53/1957, sbr. nú 4. mgr. 2. gr. sam­nefndra laga nr. 76/1970, en í tilgreindum ákvæðum komi efnislega fram sama megin­­­regla um að óheimilt sé að skilja veiðirétt að nokkru eða öllu við landareign. Ákvæðunum sé ætlað að tryggja að réttur til veiði fylgi öðrum lands­nytjum og að ábúandi jarðar, sem hafi önnur landsnot, njóti einnig veiði­hlunninda. Hafi ætlunin verið sú að skilja veiðirétt frá Melshorni við samnings­gerðina 20. júlí 1961 hefði orðið að taka slíkt skýrt fram í viðkomandi kaupsamningi, en ella fylgi sá réttur með við sölu samkvæmt fyrirmælum laga. IX. Ágreiningur málsaðila, sem hér er til úrlausnar, lýtur að því hvort veiði­réttur í Beru­fjarðará hafi fylgt með eignarafsali 20. júlí 1961 þegar Einar Gunn­laugs­son keypti 4/5 hluta af eign Hjálmars Guðmundssonar í jörðinni Beru­firði og úr varð nýbýlið Melshorn (Melshorn-Berufjörður). Er óumdeilt að stefndu leiða rétt sinn af nefndu eignarafsali og að þau geti ekki átt annan og meiri rétt gagnvart stefnendum en sem því nemur. Samnings­aðilar og aðrir, sem skráðu nöfn sín á skjalið, eru látnir. Samkvæmt framansögðu ræðst niðurstaða í málinu af túlkun á eignar­afsalinu og skýringu á orðalagi þess, en við hvoru tveggja reynir á reglur eignar­réttar og lög­­skýringu settra laga­reglna um eignarréttindi tengd jarðeignum, sem í gildi voru þegar hin umþrætta afsalsgerð fór fram. Af gögnum málsins verður ráðið að Berufjörður hafi verið lög­býli í óskiptri sameign Finns, Nönnu, Gunnlaugs og Hjálmars Guðmundar­barna eftir að jörðinni var skipt og stofnað til tveggja sjálfstæðra nýbýla úr landi hennar, þ.e. Hvanna­brekku og Lindar­brekku. Með kaupsamningi 20. júlí 1961 seldi Hjálmar 4/5 hluta af eign sinni í jörðinni, en hann átti þá 1/4 hluta af óskiptu landi hennar. Í samningnum voru mörk hins selda lands tilgreind og er merkjalýsing óumdeild. Samkvæmt henni keypti Einar Gunnlaugsson um 25 hektara ræktanlegs lands, sem náði hvergi að Beru­fjarðar­á. Í kjölfar lýsingar á hinu selda segir í samningnum: „Beitarréttur kaupanda fer eftir stærðar­­hlut hans í jörðinni hlut­falls­lega.“ Við samningsgerðina undir­rituðu Finnur, Nanna og Gunn­laugur, sem sam­eigendur að jörðinni Berufirði, yfir­lýsingu um að þau samþykktu söluna og stað­­­festu jafnframt fyrir sitt leyti að hið selda land ásamt með­fylgjandi beitarréttindum væru 4/5 hlutar af eign Hjálmars í jörðinni. Í framhaldi undir­­ritaði Hjálmar yfirlýsingu þess efnis að Einar væri réttur og löglegur eigandi hins selda, enda hefði hann staðið Hjálmari full skil á kaupverði jarðar­hlutans og beitar­réttinda. Eins og áður segir hlaut nýbýli Einars nafnið Mels­horn, en þar stundaði hann sauðfjárbúskap til dánardægurs. Á þessum tíma voru í gildi lög nr. 53/1957 um lax- og silungsveiði. Í 1. mgr. 2. gr. laganna var kveðið á um að landeiganda væri einum heimil veiði á landi sínu, enda væri ekki á annan veg mælt í lögunum. Samkvæmt 4. mgr. 2. gr. mátti ekki skilja veiðirétt að nokkru eða öllu leyti við landareign, hvorki fyrir fullt og allt né um tiltekinn tíma. Frá þeirri meginreglu voru gerðar þrjár undantekningar, sem hér skipta ekki máli. Í 4. gr. laganna var kveðið á um réttarstöðu þegar fleiri áttu land saman. Ef landareign eða veiðiréttur var í óskiptri sameign, þá skyldi sameigendum öllum veiði jafn heimil, sbr. 1. mgr. Ef landareign var í sameign, en skipt eftir merkjum, afnota­skiptum eða eignar, þá skyldi hver sameigandi eiga veiði fyrir sínu landi, nema önnur lögmæt skipan hafi verið á gerð, sbr. 2. mgr. Tilvitnuð lagaákvæði leystu af hólmi eldri ákvæði, sem voru að meginstofni til sama efnis, sbr. samnefnd lög nr. 112/1941 og þar áður lög nr. 61/1932. Við gildis­töku síðastnefndra laga voru felld brott sambærileg ákvæði í XIII. kafla vatna­laga nr. 15/1923, en með þeim lögum voru í fyrsta skipti settar skorður við því að veiðiréttur væri skilinn við landareign. Í 2. gr. laganna, sem enn er í gildi, segir að hverri landar­eign skuli fylgja réttur til umráða og hagnýtingar því vatni, straumvatni eða stöðu­vatni, sem á henni er, á þann hátt, sem lögin heimila, en í 1. gr. er hugtakið landar­­eign utan þétt­býlis skilgreint sem „land lögbýlis“. Í máli þessu leikur enginn vafi á því að jarðirnar Berufjörður og Melshorn voru báðar lögbýli í skilningi laganna, sbr. og 1. gr. ábúðarlaga nr. 36/1961. Fyrir setningu vatnalaga gilti sú forna meginregla í íslenskum rétti að land­eigandi skyldi einn eiga vatn og veiði fyrir sínu landi, sbr. 56. kapítuli landsleigubálks Jóns­bókar frá 1281. Er sú regla óbreytt í dag, enda leiði aðra skipan ekki af lögum eða samningsskuldbindingum, sem löglega hefur verið til stofnað. Samkvæmt sömu reglu fer því saman eignarhald á landi og veiðiréttur í vatni á eða fyrir því landi. Í máli þessu liggur fyrir að jörðin Melshorn var seld með ákveðnum landa­merkjum, sem hvergi lágu að Berufjarðará. Við kaupsamningsgerðina 1961 var sérstaklega tilgreint að beitarréttindi skyldu fylgja hinu selda landi, sem ákveðið hlut­fall af eign seljanda í landi Berufjarðar, enda hóf kaupandinn sauð­fjár­búskap á hinu nýja býli og byggði rekstrargrundvöll sinn á honum. Hvergi var getið um veiðirétt, enda átti nýbýlið ekki land að vatni Berufjarðar. Ef bregða hefði átt frá þeirri megin­reglu að veiði­réttur fylgdi landi jarðeiganda fyrir sínu landi í samræmi við 1. mgr. 2. gr. og 2. mgr. 4. gr. þágildandi lax- og silungsveiði hefði kaupanda jarðarinnar, Einari Gunn­laugssyni, borið að gæta þess sérstaklega við samningsgerðina. Samkvæmt lax- og silungs­veiðilögum er lagt bann við því að veiði­réttur sé skilinn frá jörð, sbr. 4. mgr. 2. gr. laga nr. 53/1957, sbr. nú samnefnd lög nr. 76/1970. Ákvæðin ber að skýra í samræmi við það markmið laganna að tryggja að veiðiréttur jarðar, sem liggur að árbakka og hefur nytjar af veiði, verði ekki undan­skilinn sömu jörð. Tilgangur laganna er þannig fyrst og fremst að tryggja áframhaldandi sjálfstæði og rekstrar­grund­völl þeirra jarða, sem byggja afkomu sína, að öllu leyti eða hluta, á veiðinytjum. Lögin girða því fyrir að jarðeigandi, sem á land að vatni, geti skilið veiði­réttinn frá því til frambúðar. Í þessu máli hefur veiðiréttur ekki verið skilinn frá jörð, heldur samið svo um að hann fylgi ekki tilteknum jarðarhluta, sem seldur var úr jörðinni til sauðfjár­búskapar. Til frekari skýringar má taka einfalt dæmi um eiganda laxveiðiár, sem selur Vegagerðinni hluta úr jörð sinni, sem hvergi liggur að ánni, til vegaframkvæmda. Því verður fráleitt haldið fram að veiðiréttur hafi þá verið skilinn frá jörðinni eða að Vega­gerðinni beri hlutdeild í laxveiðiréttindum landeigandans. Óháð því hvort jörðin Melshorn teljist enn hluti af landi Berufjarðar styðja þing­lýsingar- og fasteignamatsvottorð enn frekar þá niðurstöðu að veiðiréttur fylgi ekki jörðinni. Að þessu virtu og með vísan til annars, sem að framan er rakið, er ósannað að slíkur réttur hafi fylgt eða átt að fylgja með við kaupsamningsgerðina 1961 og bera stefndu halla af því. Ber því að fallast á viðurkenningarkröfu stefnenda í málinu. Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal sá er tapar máli í öllu verulegu að jafnaði dæmdur til að greiða gagnaðila sínum máls­kostnað. Frá þessu má víkja ef veruleg vafaatriði eru í máli eða ef aðili vinnur mál að nokkru og tapar því að nokkru eða ef þeim sem tapar máli hvorki var né mátti vera kunnugt um þau atvik sem réðu úrslitum fyrr en eftir að mál var höfðað, sbr. 3. mgr. 130. gr. Má þá dæma annan aðilann til að greiða hluta málskostnaðar hins eða láta hvorn þeirra bera sinn kostnað af málinu. Með hliðsjón af framangreindum málsúrslitum er ljóst að stefnendur hafa með rekstri málsins fengið framgengt dómkröfu sinni og var málshöfðun nauðsynleg í ljósi afstöðu stefndu. Ber því að dæma stefnendum málskostnað. Af hálfu aðila hafa verið lögð fram málskostnaðaryfirlit, sem eru sambærileg að fjárhæð og eiga að sýna skað­leysi aðila af málarekstrinum. Eðli máls samkvæmt hefur fjárhæð málskostnaðar því ekki verið mótmælt. Að þessu virtu og í ljósi framangreindrar niðurstöðu þykir eigi annað fært en að bæta stefnendum það fjártjón, sem málssóknin hefur valdið þeim og dæma þeim óskipt úr hendi stefndu 1.000.000 krónur í málskostnað. Hefur þá verið tekið tillit til greiðslu virðisaukaskatts af lög­manns­þóknun. Dómurinn er kveðinn upp af Jónasi Jóhannssyni héraðsdómara, sem var falin meðferð málsins 29. mars 2006, en fyrir þann tíma hafði hann engin afskipti af rekstri þess. DÓMSORÐ: Jörðinni Berufirði-Melshorni-159096 fylgir ekki veiðiréttur í Berufjarðará. Stefndu, Ólafur Áki Ragnarsson og Álfheiður Freyja Friðbjarnar­dóttir, greiði stefnendum, Óskari Gunnlaugssyni, Braga Gunnlaugssyni, Ingunni Gunnlaugsdóttur, Guð­ríði Gunnlaugsdóttur, Guðlaugu Gunnlaugsdóttur, Baldri Gunnlaugssyni, Hauki Gunn­­­laugssyni, Vilborgu Gunnlaugsdóttur, Birni Gunnlaugssyni og Bóka- og minja­safni Nönnu Guðmundsdóttur, óskipt 1.000.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 329/2003
Börn Fóstur
Sveitarfélagið D greiddi Z fósturlaun vegna vistunar dótturdóttur hennar, X, fyrir tímabilið nóvember 1997 til maí 1998. Z undi ekki þeirri niðurstöðu og höfðaði mál á hendur D til greiðslu fósturlauna vegna vistunar X á tímabilinu september 1998 til loka maí 1999. Að atvikum málsins virtum þótti Z eiga rétt til umkrafinna fósturlauna að því marki sem krafan var ekki fyrnd.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 22. ágúst 2003. Krefst hún þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 673.710 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 1. september 1998 til 1. júlí 2001, en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 22. október 2003. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu aðaláfrýjanda, en til vara að hún verði lækkuð. Þá er krafist málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi greiddi aðaláfrýjanda síðla árs 1999 fósturlaun vegna vistunar dótturdóttur hennar X fyrir tímabilið frá nóvember 1997 til og með maí 1998. Í máli þessu krefur aðaláfrýjandi gagnáfrýjanda um fósturlaun vegna vistunar stúlkunnar á tímabilinu frá september 1998 til loka maí 1999. Málavöxtum er nánar lýst í héraðsómi. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi ritaði formaður félagsmálanefndar gagnáfrýjanda bréf til aðaláfrýjanda 16. nóvember 1999 þar sem talið var að fyrri ráðstöfun stúlkunnar í fóstur til ömmu sinnar hafi verið tímabundin og lokið vorið 1998. Var hafnað ósk aðaláfrýjanda um að litið yrði svo á að stúlkan hafi verið í fóstri hjá henni frá hausti 1998 til vors 1999 og að hún ætti rétt til fósturlauna fyrir það tímabil. Í lok þessa bréfs var aðaláfrýjanda bent á að samkvæmt 1. mgr. 10. gr. reglugerðar nr. 264/1995 um barnaverndarstofu geti aðilar skotið til úrskurðar barnaverndarstofu ákvörðun barnaverndarnefndar, sem ekki væri unnt að skjóta til úrskurðar barnaverndarráðs samkvæmt 1. mgr. 49. gr. þágildandi laga nr. 58/1992 um vernd barna og ungmenna. Aðaláfrýjandi ritaði barnaverndarstofu bréf 17. desember 1999 og óskaði eftir því að hnekkt yrði ákvörðun félagsmálanefndar. Bar barnaverndarstofu eins og málum var háttað að taka afstöðu til þess hvort stofnunin væri bær til að úrskurða í málinu og leggja á það úrskurð teldi hún svo vera. Það gerði barnaverndarstofa ekki en fjallaði þess í stað um málið í bréfi til aðaláfrýjanda 8. mars 2000. Verða engin réttaráhrif varðandi ágreining aðila tengd við það bréf. Fyrir Hæstarétti hélt gagnáfrýjandi því fram að vistun stúlkunnar hjá ömmu sinni hafi í raun verið ráðstöfun foreldra á barni til vistunar utan heimilis samkvæmt VII. kafla þágildandi laga um vernd barna og ungmenna en ekki ráðstöfun hennar í fóstur samkvæmt VI. kafla laganna. Þegar af þeirri ástæðu ætti aðaláfrýjandi ekki kröfu á fósturlaunum úr hendi gagnáfrýjanda. Ekki verður á þetta fallist enda er þessi staðhæfing gagnáfrýjanda hvorki í samræmi við þær ákvarðanir, sem félagsmálanefnd gagnáfrýjanda tók um greiðslu fósturlauna til aðaláfrýjanda vegna fyrra tímabilsins né umfjöllun nefndarinnar um vistun stúlkunnar hjá ömmu sinni á seinna tímabilinu þar sem ítrekað kemur fram að fjallað var um fóstur stúlkunnar og greiðslu fósturlauna. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti. Gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrir Hæstarétti, þar með talin þóknun lögmanns hans 200.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Mál þetta var höfðað 12. febrúar 2003 og dómtekið 15. maí sama ár. Stefnandi er Z, [ ], en stefndi er D,[ ]. Stefnandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 673.710 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 73.230 krónum frá 1. september 1998 til 1. október 1998, en af 146.460 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, en af 219.690 krónum frá þeim degi til 1. desember sama ár, en af 292.920 krónum frá þeim degi til 1. janúar 1999, en af 369.078 krónum frá þeim degi til 1. febrúar sama ár, en af 445.236 krónum frá þeim degi til 1. mars sama ár, en af 521.394 krónum frá þeim degi til 1. apríl sama ár, en af 597.552 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár, en af stefnufjárhæð frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar eins og mál þetta væri ekki gjafsóknarmál. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda en til vara að krafa stefnanda verði lækkuð verulega. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda. I. Í lok október 1997 fór X, þá 15 ára gömul, af heimili sínu í [ ] og til stefnanda, sem búsett var í [ ], en stefnandi er amma telpunnar. Tildrögin voru langvarandi samskiptavandi stúlkunnar við stjúpföður, en fram kemur í gögnum málsins að til átaka hafi komið milli þeirra. H, sálfræðingur hjá Skólaskrifstofu [ ], ræddi við X 30. október 1997 og þvertók telpan fyrir að snúa aftur heim til móður og stjúpföður. Einnig lýsti stúlkan samskiptavanda sínum við stjúpföður, en hún taldi hann strangan og óréttlátan í sinn garð. H vísaði máli X til félagsmálanefndar D, sem fer með störf barnaverndarnefndar, sbr. 2. mgr. 6. gr. þágildandi laga um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992. Fjallað var um málefni stúlkunnar á fundum félagsmálanefndar 30. og 31. október 1997. Á síðari fundinum var bókað að orðið hefði að samkomulagi milli móður telpunnar, formanns nefndarinnar og H að stúlkan yrði hjá stefnanda fram til vors 1998 og færi í skóla í [ ]. Einnig var bókað að fram hefði komið í viðtali formanns nefndarinnar við móður telpunnar að hún og stjúpfaðir ættu í verulegum vanda við uppeldi barna sinna og þá ekki eingöngu varðandi X heldur einnig yngri dætur. Á fundi félagmálanefndar 10. desember 1997 var bókað að H hefði verið fengin til að fylgjast með X og að telpan yrði í viðtölum hjá henni. Einnig var ákveðið að móðir stúlkunnar og stjúpfaðir færu í viðtöl hjá sálfræðingi á [ ] til að aðstoða þau við að mynda aftur samband við barnið og veita foreldrum ráðgjöf við uppeldið. Var samþykkt að greiða fyrir 4-5 viðtöl hjá sálfræðingnum. X dvaldi hjá stefnanda til vors 1998, en ekki var gerður formlegur samningur við um vistunina, hvorki við foreldra né stefnanda. Að loknum skóla fór stúlkan til afa síns í [ ] og starfaði þar í [ ]. Um haustið fór hún aftur til stefnanda, sem var flutt til Reykjavíkur, og hóf nám í [ ]skólanum. Hún dvaldi síðan hjá stefnanda fram á vorið 1999, en þá um sumarið var hún í [ ]. Um haustið snéri hún aftur til stefnanda og bjó hjá henni þar til hún fór að búa sjálf. Á fundi félagsmálanefndar í júní 1998 var bókað að H, sálfræðingur, hefði veitt stefnanda og X stuðning og aðstoð þá um veturinn. Foreldrar hefðu jafnframt verið í viðtölum hjá sálfræðingi. Í bókun nefndarinnar kom síðan fram að samskiptin þá um vorið væru orðin nokkuð góð, X kæmi í heimsóknir til fjölskyldunnar og virtist í ágætu jafnvægi. Hún hyggðist vinna í [ ] um sumarið og stefna á nám um haustið. Í ljósi þessa taldi félagsmálanefnd ekki ástæðu til að fylgjast frekar með málinu. Foreldrum var síðan tilkynnt um þá ákvörðun nefndarinnar með bréfi 15. júlí 1998. Næst var málið tekið fyrir á fundi félagsmálanefndar 27. ágúst 1998. Var þá bókað að stefnandi hefði í símtali við formann nefndarinnar lýst yfir óánægju með lyktir málsins frá því fyrr um sumarið vegna ástands stúlkunnar. Einnig var bókað að stefnandi vildi vista stúlkuna áfram á vegum nefndarinnar, auk þess sem hún hefði andmælt því að hvorki hefði verið gerður við sig vistunarsamningur né greiðslur inntar af hendi fyrir vistina. Loks var færð til bókar sú ákvörðun nefndarinnar að fá félagsráðgjafa til að „kanna málið og ganga frá vistunarsamningi“. Í samræmi við bókun félagsmálanefndar var K, félagsráðgjafa, falið að fara með málið. Á fundi nefndarinnar 12. júlí 1999 var málið hins vegar tekið úr hans höndum og fengið KM, félagsráðgjafa, til að ganga frá vistunarsamningi og „kanna hvort skjólstæðingurinn [þyrfti] sálfræðiaðstoð og ljúka því máli“. KM lauk síðan vinnslu málsins af sinni hendi með greinargerð til félagsmálanefndar 19. ágúst 1999. Þar kom meðal annars fram að sú ráðstöfun að vista X hjá stefnanda haustið 1997 hefði borið mjög góðan árangur. Stúlkan hefði þroskast, hafið nám og verið sér og sínum til sóma. Með bréfi séra Ó, formanns félagsmálanefndar, 16. nóvember 1999 til stefnanda var vísað til þess að ekki hefði staðið til að stúlkan dveldi hjá henni á vegum nefndarinnar nema til vors 1998. Stefnanda hefði verið þetta ljóst og því taldi formaðurinn að telpan hefði dvalið hjá stefnanda á vegum foreldra vegna náms í Reykjavík. Í samræmi við þetta var fallist á að greiða stefnanda fyrir fóstur stúlkunnar frá 31. október 1997 til 31. maí 1998. Varðandi fjárhæð greiðslunnar var vísað til þess að nágrannasveitarfélög greiddu í álíka málum sexfalt meðlag eða það sama og greitt væri til vistforeldra í sveit, en sú greiðsla næmi 2.269 krónum á sólahring. Þessi afgreiðsla formannsins var í samræmi við bókun sem gerð hafði verið á fundi félagsmálanefndar 20. september sama ár. Fyrir árslok 1999 gerði stefndi síðan upp við stefnanda fyrir fóstur stúlkuna í sjö mánuði og nam fjárhæð greiðslunnar 503.708 krónum. Stefnandi vildi ekki una þessari niðurstöðu og skaut málinu til barnaverndarstofu með bréfi 17. desember 1999. Í því erindi vísaði stefnandi meðal annars til þess að láðst hefði að láta hana vita að fóstri stúlkunnar hjá henni hefði lokið vorið 1998. Eins og málið snéri við stefnanda hefði það verið í vinnslu allan þennan tíma og stefnt hefði verið að því að hún fengi forræði yfir telpunni. Í þeim tilgangi hefði KE haft samband við hana og aflað gagna, auk þess sem hún hefði farið í ítarlegt viðtal á Félagsmálastofnun Reykjavíkur og að gerð hefði verið úttekt á heimili hennar. Í málinu liggur fyrir að barnaverndarstofa hafði með bréfi 17. maí 1999 metið stefnanda hæft fósturforeldri fyrir X samkvæmt 30. gr. laga, nr. 58/1992, sbr. lög nr. 22/1995. Með bréfi barnaverndarstofu 8. mars 2000 til stefnanda voru ýmsar athugasemdir gerðar við málsmeðferðina hjá félagsmálanefnd. Var einnig komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi ætti rétt á greiðslu fyrir fóstur X frá 31. október 1997 til vors 1999 að frátöldum sumarmánuðum 1998. Hins vegar tók barnaverndarstofa ekki afstöðu til fjárhæðar greiðslunnar þar sem engar samræmdar reglur væru þar að lútandi og því yrði að meta hagsmuni og þarfir barna í hverju tilviki fyrir sig. Hinn 6. júní 2000 ritaði sveitarstjóri D stefnanda bréf og vísaði til þess að honum hefði á fundi félagsmálanefndar 21. mars sama ár verið falið uppgjör við stefnanda. Í erindinu kom fram að sveitarstjórinn væri að fara yfir gögn málsins og myndi að því loknu óska eftir fundi með stefnanda til að leggja fram tillögu að lausn málsins. Með bréfi lögmanns stefnanda 12. desember 2002 var stefndi síðan krafinn um greiðslu fyrir fóstur X frá 1. september 1998 til 31. maí 1999 eða í níu mánuði. Þessu erindi svaraði lögmaður stefnda með bréfi 10. janúar 2003 þar sem kröfunni var hafnað. II. Stefnandi vísar til þess að ekki hafi verið gerður skriflegur fóstursamningur vegna X við stefnanda í samræmi við 31. gr. þágildandi laga um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992. Í slíkum samningi hefði meðal annars átt að kveða á um fósturlaun til stefnanda, sbr. c-lið 1. mgr. sömu greinar. Stefndi hefði hins vegar ráðið starfsmann til að gera fóstursamning án þess að hann lyki verkinu. Með vísan til niðurstöðu barnaverndarstofu verði ekki talið að þessi annmarki á meðferð málsins varði stefnanda réttarspjöllum heldur verði stefndi sjálfur að bera hallann af þeirri vanrækslu sinni að ganga ekki frá formlegum fóstursamningi í samræmi við áskilnað laga. Þetta verði einnig stutt þeim rökum að mikill aðstöðumunur sé milli málsaðila, auk þess sem stefndi beri skyldur gagnvart stefnanda á grundvelli 7. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og hefði því átt að leiðbeina stefnanda um réttindi hennar, meðal annars til fósturlauna. Heldur stefnandi því fram að öll stjórnsýsla félagsmálanefndar hafi verið laus í reipunum og andstæð góðum stjórnsýsluháttum. Þá telur stefnandi að skyldleiki hennar við barnið breyti engu í þessu sambandi, enda algengt að skyldmenni séu fengin til að vista börn samkvæmt ákvörðun barnaverndaryfirvalda. Ef því verði komið við sé fremur talið æskilegt að vista börn meðal nákominni í stað vandalausra. Til stuðnings kröfu sinni vísar stefnandi einnig til meginreglna samninga- og kröfuréttar um skyldu til greiðslu fjárskuldbindinga. Stefnandi hafi tekið að sér barnið í fóstur og eigi rétt á hæfilegum fósturlaunum til að standa straum af kostnaði við þessa ráðstöfun. Varðandi fjárhæð fósturlauna vísar stefnandi til þess að hún hafi þegar fengið greiðslu fyrir tímabilið 31. október 1997 til 31. maí 1998 samtals að fjárhæð 503.708 krónur. Sú greiðsla hafi numið sexföldum barnalífeyri, en hann hafi á þessum tíma verið 11.736 krónur á mánuði til 1. janúar 1998, en frá þeim tíma 12.205 krónur á mánuði. Fyrir tímabilið 1. september 1998 til 31. maí 1999 sé gerð krafa um sömu laun. Fjárhæð barnalífeyris hafi verið óbreyttur til 1. janúar 1999, en frá þeim tíma hafi hann verið 12.693 krónur á mánuði. Stefnandi vísar til þess að með bréfi formanns félagsmálanefndar 16. nóvember 1999 hafi stefndi viðurkennt að stefnanda bæri greiðsla fósturlauna fyrir tímabilið 31. október 1997 til 31. maí 1998 og gert upp í samræmi við það. Verði því ekki talið að krafa stefnanda sé fyrnd með vísan til laga um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, nr. 14/1905. Við munnlegan flutning málsins var því einnig haldið fram að fyrningu kröfunnar hafi verið slitið með málskoti stefnanda til barnaverndarstofu og með bréfi sveitarstjóra Dr 6. júní 2000 um uppgjör á skuldinni við stefnanda. III. Stefndi heldur því fram að um hafi verið að ræða tímabundna ákvörðun haustið 1997 þegar X fór til ömmu sinnar og dvaldi hjá henni þá um veturinn og fram á vor. Þeim sem hlut eiga að máli hafi verið ljóst að félagsmálanefnd D hafði eingöngu samþykkt þessa ráðstöfun út skólaárið í því skyni að tryggja að telpan lyki grunnskóla, enda hafi hún farið frá stefnanda um vorið án samráðs við félagsmálanefnd, sem lokið hafði afskiptum sínum af málinu. Hafi ákvörðun þar að lútandi verið tilkynnt móður og stjúpföður stúlkunnar með formlegum hætti. Þá hafi ekki verið haft samráð við stefnda þegar stúlkan snéri aftur til stefnanda um haustið 1998 og alls óljóst hvort félagsmálanefnd hefði samþykkt þá ráðstöfun, ef málefni stúlkunnar hefðu enn verið á borði nefndarinnar. Stefndi telur að þetta bendi til að stefnandi hafi litið svo á að telpan væri ekki í fóstri hjá sér frá og með vori 1998, enda hefði að öðrum kosti verið eðlilegt að gera ráð fyrir samráð við nefndina um málefni barnsins. Stefndi andmælir því að vinnubrögð félagsmálanefndar hafi í einhverju tilliti verið óljós. Um hafi verið að ræða tímabundna ákvörðun og hafi öllum aðilum málsins verið það ljóst. Hefði stúlkan átt að dvelja áfram hjá stefnanda hefði félagsmálanefnd þurft að taka nýja ákvörðun þar að lútandi. Stefndi byggir varakröfu sína um lækkun á kröfu stefnanda á því að krafa um fósturlaun á tímabilinu 1. september 1998 til 1. febrúar 1999 sé fyrnd. Þegar málið var höfðað 12. febrúar 2003 hafi verið liðin meira en fjögur ár frá gjalddaga fósturlauna fyrir það tímabil og sé þá miðað við að gjalddagi hafi verið fyrsta hvers mánaðar í samræmi við dráttarvaxtakröfu stefnanda. Í þessu sambandi mótmælir stefndi að hann hafi með einhverju móti viðurkennt kröfuna eða að fyrningu hennar hafi verið slitið á annan veg. Tekur stefndi fram að greiðsla fyrir tímabilið 31. október 1997 til 31. maí 1998 breyti engu, en hún geti fráleitt talist viðurkenning á greiðsluskyldu fyrir síðara tímabil. Þá byggir stefndi varakröfu sína á því að stefnandi hafi ekki sýnt fram á að stefnda beri að greiða sem svarar til sexföldum barnalífeyri fyrir hvern mánuð sem X dvaldi hjá stefnanda veturinn 1998 til 1999. Þó svo stefndi hafi greitt þá fjárhæð með stúlkunni veturinn áður sé alls ekki víst að stefndi hefði fallist á að greiða sömu fjárhæð með barninu, ef það hefði verið áfram í fóstri á vegum félagsmálanefndar. Í því tilliti beri að líta til framfærsluskyldu foreldra með stúlkunni og þess að stefnandi sé amma hennar. Þá verði ekki útilokað að haft hafi áhrif við ákvörðun fósturlauna veturinn 1997 til 1998 að nauðsyn bar til að tryggja stúlkunni skólavist til að ljúka grunnskóla. Alls ekki sé víst að þörf á vistun stúlkunnar hjá stefnanda hafi verið jafn rík haustið 1998 og því kynni að hafa verið horft til þess við ákvörðun fósturlauna. IV. Í málinu liggur fyrir að félagsmálanefnd D ráðstafaði barninu X í fóstur til stefnanda í október 1997. Stúlkan dvalda síðan hjá stefnanda fram á vorið 1998. Hefur stefndi greitt stefnanda fósturlaun með barninu fyrir það tímabil og nam fjárhæð þeirra sexföldum barnalífeyri á mánuði. Stúlkan koma aftur til stefnanda haustið 1998 og gerir stefnandi kröfu um greiðslu fósturlauna með telpunni fyrir dvöl hennar hjá stefnanda þá um veturinn. Með bréfi formanns félagsmálanefndar 16. nóvember 1999 var ekki fallist á kröfu stefnanda þar sem ráðstöfunin hafi verið tímabundin og fóstrinu lokið vorið 1998. Þessa afgreiðslu sætti stefnandi sig ekki við og skaut málinu til barnaverndarstofu með bréfi 17. desember 1999. Barnaverndarstofa lauk ekki málinu með úrskurði í samræmi við 1. mgr. 10. gr. reglugerðar um barnaverndarstofu, nr. 264/1995, heldur fjallaði um það í bréfi 8. mars 2000 til stefnanda. Af hálfu stefnanda var því hreyft við munnlegan flutning málsins að stefndi væri bundinn af niðurstöðu barnaverndarstofu þar sem hann hefði ekki skotið málinu til úrskurðar félagsmálaráðuneytisins, sbr. 2. mgr. 10. gr. sömu reglugerðar og 2. mgr. 3. gr. þágildandi laga um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992. Á þetta verður ekki fallist, enda leiðir ekki af lögum að slíkt álit barnaverndarstofu hafi bindandi áhrif fyrir stefnda að þessu leyti. Þegar félagsmálanefnd barst mál stúlkunnar í lok október 1997 mat nefndin það svo að um væri að ræða barnaverndarmál í skilningi laga nr. 58/1992. Í samvinnu við foreldra stúlkunnar var gripið til þess úrræðis að vista stúlkuna í fóstri hjá stefnanda, sbr. f-lið 1.mgr. 21. gr. laganna. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að samþykkis foreldra hafi verið aflað skriflega í votta viðurvist, sbr. 44. gr. sömu laga. Þá var þess ekki gætt að hálfu nefndarinnar að gera skriflegan fóstursamning í samræmi við 31. gr. laganna, þar sem meðal annars átti að koma fram áætlaður fósturtími og fósturlaun til stefnanda, sbr. b- og c-liðir 1. mgr. sömu greinar. Leiðir það sama af 5. tl. reglugerðar um ráðstöfun barna í fóstur, nr. 532/1996. Á fundi félagsmálanefndar 31. október 1997 var bókað að stúlkan ætti að dvelja hjá stefnanda fram til vors 1998. Augljóslega gat sú ákvörðun ekki verið endanleg og því bar félagsmálanefnd að endurskoða málið í ljósi fenginnar reynslu þegar líða tók á fóstrið. Við þá rannsókn bar að kanna hagi og aðstæður stúlkunnar áður en máli hennar yrði ráðið til lykta, sbr. 43. gr. laga nr. 58/1992 og 10. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Á fundi félagsmálanefndar í júní 1998 kom fram að H, sálfræðingur, hefði veitt stefnanda og stúlkunni stuðning og aðstoð og að telpan virtist í ágætu jafnvægi. Í ljósi þessa taldi félagsmálanefnd ekki ástæðu til að hafa frekari afskipti af málinu. Af gögnum málsins verður á hinn bóginn hvorki ráðið að stefnanda né X hafi verið gefin kostur á að tjá sig áður en sú ákvörðun var tekin í samræmi við 13. gr. laga nr. 37/1993 og þá meginreglu sem leidd verður af 46. gr. laga nr. 58/1992, en sú málsmeðferð var jafnframt nauðsynleg til að afla viðhlítandi upplýsinga áður en ákvörðun var tekin. Þá bar félagsmálanefnd að tilkynna stefnanda um þá ákvörðun að hætta afskiptum af málinu, sbr. 1. mgr. 20. gr. laga nr. 37/1993, en það fórst fyrir og var látið við það sitja að gera móður og stjúpföður grein fyrir ákvörðuninni með bréfi 15. júlí 1998. Á fundi félagsmálanefndar 27. ágúst 1998 var bókað að fram hefði komið óánægja hjá stefnanda um lyktir málsins, auk þess sem stefnandi hefði lýst yfir vilja til að hafa telpuna áfram. Af þessu þykir mega ætla að stefnanda hafi á þessum tíma borist upplýsingar um þá ákvörðun nefndarinnar að hætta afskiptum af málinu. Á fundinum var síðan bókuð sú ákvörðun að fá félagsfræðing til að kanna málið og ganga frá vistunarsamningi. Með engu móti verður séð hvaða tilgangi þjónaði að kanna nánar málið ef félagsmálanefnd ætlaði að halda fast við fyrri ákvörðun um að ljúka málinu án frekari aðgerða. Þá verður heldur ekki séð í hvaða skyni átti að gera fóstursamning við stefnanda með afturvikum hætti vegna fyrra fósturtímabils sem þá var liðið. Í öllu falli er þessi ákvörðun sem og málsmeðferð nefndarinnar í heild sinni óljós og gengur í veigamiklum atriðum á svig við fyrirmæli laga, svo sem hér hefur verið nánar rakið. Þykir stefndi verða að bera hallann af þessu, enda verður ekki talið að stefnandi hafi mátt gera sér grein fyrir að fóstrinu væri endanlega lokið í ljósi ákvörðunar nefndarinnar 27. ágúst 1998 um fá félagsráðgjafa á vegum nefndarinnar til að vinna frekar að málinu. Jafnframt hefði félagsmálanefnd verið í lófa lagið að gera stefnanda afdráttarlaust grein fyrir því að fóstrinu yrði ekki framlengt. Að þessu virtu þykir verða að fallast á að stefnanda hafi borið fósturlaun frá hausti 1998 fram á vor 1999. Þegar stefndi greiddi stefnanda fósturlaun vegna fyrra tímabils tók hann sjálfur ákvörðun um fjárhæðina og miðaði greiðsluna við sexfaldan barnalífeyri eins og gert sé í nágrannasveitarfélögum. Í málinu gerir stefnandi kröfu um sömu fjárhæð og hefur stefndi ekki fært haldbær rök fyrir því að greiða eigi aðra og lægri fjárhæð. Að áliti dómsins er fjárhæðinni í hóf stillt og verður hún því lögð til grundvallar í málinu. Stefndi hefur kosið að bera fyrir sig að krafa stefnanda sé að hluta til fyrnd. Krafa stefnanda fyrnist á fjórum árum samkvæmt 2. tl. 3. gr. laga um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, nr. 14/1905, en það ákvæði á meðal annars við um gjaldkræf laun, meðgjöf eða aðrar greiðslu, sem greiða á með vissu millibili og ekki er afborgun á skuld. Á það verður ekki fallist með stefnanda að fyrningu kröfunnar hafi verið slitið með greiðslu á skuld vegna fósturs stúlkunnar veturinn 1997 til 1998, en ágreiningslaust var með aðilum að stefnandi ætti rétt á greiðslu vegna þess tímabils. Þá gat ekki falist í þeirri greiðslu viðurkenning á greiðsluskyldu til framtíðar litið og á það sama einnig við um ósk stefnda með bréfi 6. júní 2000 um viðræður við stefnanda til að ljúka uppgjöri. Í því erindi var beinlínis tekið fram að fyrirsvarsmaður stefnda væri að fara yfir gögn málsins og því gat stefnandi með engu móti litið svo á að fallist væri á kröfuna. Samkvæmt þessu verður ekki talið að fyrningu kröfunnar hafi verið slitið á grundvelli 6. gr. laga nr. 14/1905. Þá verður heldur ekki fallist á það með stefnanda að kæra til æðra stjórnvalds með bréfi til barnaverndarstofu 17. desember 1999 hafi slitið fyrningu kröfunnar, enda getur slíkt málskot ekki talist ígildi málssóknar í skilningi 11. gr. sömu laga. Svo sem áður er rakið höfðaði stefnandi málið 12. febrúar 2003. Stefnandi hefur lagt til grundvallar að fósturlaun hafi fallið í gjalddaga fyrsta hvers mánaðar og því voru fyrnd fósturlaun, sem féllu í gjalddaga fyrir 12. febrúar 1999. Samkvæmt framansögðu verður krafa stefnanda tekin til greina að öðru leyti með þeim dráttarvöxtum sem greinir í dómsorði. Stefnandi hefur fengið gjafsókn, en kostnaður hennar af málinu nemur þóknun til lögmanns að fjárhæð 272.000 krónur, auk virðisaukaskatts 66.640 krónur eða samtals 338.640 krónur. Skal sá kostnaður stefnanda greiðast úr ríkissjóði. Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða málskostnað í ríkissjóð, sem þykir hæfilega ákveðin svo sem í dómsorði greinir. Benedikt Bogason, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð: Stefndi, D, greiði stefnanda, Z, 228.474 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 76.158 krónum frá 1. mars 1999 til 1. apríl sama ár, en af 152.316 krónum frá þeim degi til 1. maí sama ár, en af dæmdri fjárhæð frá þeim degi til 1. júlí 2001 og samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Gjafsóknarkostnaður stefnanda að fjárhæð 338.640 krónur greiðist úr ríkissjóði. Stefndi greiði 100.000 krónur í málskostnað, sem renni í ríkissjóð.
Mál nr. 580/2009
Kærumál Kæra Frávísun frá Hæstarétti
Í kæru X til Hæstaréttar voru ekki uppfyllt skilyrði í ákvæði 2. mgr. 193. gr. laga nr. 88/2008. Var málinu því vísað frá Hæstarétti
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 8. október 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 8. október 2009, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt þar til dómur gengur í máli hans en þó ekki lengur en til fimmtudagsins 5. nóvember 2009 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess í greinargerð sem barst Hæstarétti 12. október 2009 að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Við uppkvaðningu hins kærða úrskurðar á dómþingi 8. október 2009 var bókað eftir varnaraðila, að viðstöddum verjanda hans, að hann kærði úrskurðinn til Hæstaréttar. Ekki var bókað í hvaða skyni kært væri svo sem áskilið er í 2. mgr. 193. gr. laga nr. 88/2008. Úr þessum annmarka var ekki bætt innan kærufrests. Af þessum sökum verður ekki hjá því komist að vísa málinu frá Hæstarétti. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá Hæstarétti. Ríkissaksóknari hefur krafist þess í dag fyrir Héraðsdómi Reykjaness með vísan til 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2009 um meðferð sakamála að X, kt. [...], verði með úrskurði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi þar til dómur gengur í máli hans, þó ekki lengur en til fimmtudagsins 5. nóvember 2009 kl. 16:00. Kærði krefst þess að kröfunni verði hafnað. Krafan er reist á því að kærði sé undir rökstuddum grun um brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni nr. 65/1974 og 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í kröfu ríkissaksóknara kemur m.a. fram að með ákæru 13. ágúst sl. hafi sakamál verið höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjaness á hendur ákærða. Þar sé honum gefið að sök stórfellt fíkniefnalagabrot á árinu 2009 með því að hafa staðið að innflutningi á 6.149,8 g af amfetamíni frá Hollandi til Íslands, ætluðu til sölu og dreifingar í ágóðaskyni. Tollgæsla og lögregla hafi lagt hald á efnin þriðjudaginn 21. apríl sl. í vörugeymslu á Keflavíkurflugvelli. Í ákærunni sé ákærða gefið að sök að hafa lagt á ráðin um innflutninginn og verið í samráði við vitorðsmenn í Hollandi varðandi tilhögun sendingar efnanna til landsins. Málið hafi verið þingfest 28. ágúst sl. og ákærði þá neitað sök. Málið hafi verið tekið fyrir 10. september sl. og þá lögð fram greinargerð ákærða. Ákveðið hafi verið að aðalmeðferð skyldi fara fram 24. september 2009. Aðalmeðferð hafi verið frestað til 16. október nk. að ósk verjanda sem hafi óskað eftir að leiða þrjú erlend vitni fyrir dóminn. Meðal gagna í málinu séu símagögn, þar með talin hljóðrituð símtöl útlends karlmanns í Hollandi og íslensks karlmanns á Íslandi. Í þessum símtökum sé m.a. rætt um skipulag á sendingu fíkniefnanna til landsins og telur ákæruvaldið að gögn málsins beri það með sér að rætt hafi verið um fyrrgreinda fíkniefnasendingu. Þá telur ákæruvaldið nægilega upplýst að ákærði hafi notað fyrrgreind símanúmer á Íslandi. Þá telur ríkissaksóknari önnur rannsóknargögn renna stoðum undir meinta aðild ákærða að hinu stórfellda fíkniefnalagabroti. Ákæruvaldið telur að fyrir liggi sterkur grunur um að ákærði hafi átt veigamikinn þátt í að flytja umrædd fíkniefni til landsins og vegna alvarleika sakarefnisins sé nauðsynlegt vegna almannahagsmuna að ákærði sæti áfram gæsluvarðhaldi þar til dómur gengur í máli hans. Ákærði hafi sætt gæsluvarðhaldi frá 22. maí sl., upphaflega á grundvelli a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, en frá 17. júlí á grundvelli 2. mgr. 95. gr. sömu laga, sbr. dóm Hæstaréttar frá 23. júlí 2009, en síðan samkvæmt tveimur úrskurðum Héraðsdóms Reykjaness frá 13. ágúst sl. og 10. september sl. Að öllu framangreindu virtu, sem og gögnum málsins að öðru leyti, verður fallist á það með ríkissaksóknara að sterkur grunur sé um að ákærði hafi framið afbrot sem að lögum geti varðað allt að 12 ára fangelsi samkvæmt 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Verður talið að brotið sé þess eðlis að gæsluvarðhald sé nauðsynlegt með tillit til almannahagsmuna. Skilyrðum 2. mgr. 95. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 88/2008 er því fullnægt til að gæsluvarðhaldi verði beitt eins og krafist er og nánar greinir í úrskurðarorði. Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. ÚRSKURÐARORÐ Ákærði, X, skal sæta gæsluvarðhaldi þar til dómur gengur í máli hans, þó eigi lengur en til fimmtudagsins 5. nóvember 2009 kl. 16:00.
Mál nr. 652/2017
Kærumál Gæsluvarðhald. B. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli b. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnirHelgi I. Jónsson, Benedikt Bogason og Greta Baldursdóttir.Varnaraðili skaut málinu tilHæstaréttar með kæru 11. október 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degisíðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 11. október 2017, þar semvarnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 31.janúar 2018 klukkan 16. Kæruheimild er í b. lið 2. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærðiúrskurður verði felldur úr gildi, til vara að honum verði gert að sætavægari úrræðum, en að því frágengnu að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmritími.Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðarverður hann staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 11.október 2017. Héraðssaksóknarihefur krafist þess fyrir dóminum í dag að X, fæddum [...], verði gert að sætagæsluvarðhaldi áfram, á meðan mál hans er til meðferðar fyrir HæstaréttiÍslands, þó eigi lengur en til miðvikudagsins 31. janúar 2018, klukkan 16. Varnaraðilimótmælir kröfunni. Ígreinargerð með kröfunni kemur fram að höfðað hafi verið sakamál á hendurákærða með ákæru, útgefinni 12. júní 2017, fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot,framið miðvikudaginn 22. mars 2017. Í ákæru hafi ákærða verið gefið að sök aðhafa staðið að innflutningi á samtals 1.950 ml af kókaíni, sem hafi haft 69%styrkleika, ætluðum til söludreifingar hér á landi í ágóðaskyni. Fíkniefninhafi ákærði flutt til Íslands, sem farþegi með flugi [...] frá Amsterdam íHollandi til Keflavíkurflugvallar og hafi tollverðir fundið þau í fjórumsnyrtivörubrúsum í farangri ákærða við komu hans til landsins. Í ákæru hafibrot ákærða verið talið varða við 173. a. almennra hegningarlaga nr. 19/1940,sbr. 1. gr. laga nr. 64/1974, sbr. 1. gr. laga nr. 32/2001, og hafi þess veriðkrafist að hann yrði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. Þáhafi verið gerð krafa um að áðurgreind fíkniefni yrðu gerð upptæk. Meðdómi héraðsdóms Reykjaness 19. júlí sl. hafi ákærði verið sakfelldur fyrirframangreinda háttsemi og honum gert að sæta fangelsi í þrjú ár og sex mánuði.Ákærði hafi áfrýjað þeim dómi til Hæstaréttar Íslands. Ákærði sé erlendurríkisborgari sem hafi engin tengsl við landið og hafi komið hingað í þeim einatilgangi að flytja inn fíkniefni, háttsemi sem hann hafi nú verið sakfelldurfyrir. Með hliðsjón af framangreindu telji ákæruvaldið að veruleg hætta sé á aðhann reyni að koma sér undan frekari meðferð málsins gegn honum og fullnusturefsingar gangi hann laus. Því telji ákæruvaldið lagaskilyrði uppfyllt til aðhann sæti gæsluvarðhaldi þar til endanlegur dómur gengur í máli hans. Ákærði hafi sættgæsluvarðhaldi vegna málsins frá 23. mars sl., fyrst á grundvelli a- og b-liða1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, sbr. úrskurði Héraðsdóms Reykjaness í málumnr. [...] og [...], en frá 4. maí sl. á grundvelli b-liðarins, sbr. úrskurði ímálum nr. [...],[...],[...] og [...]. Í kjölfar uppkvaðningar framangreindsdóms hafi ákærða verið gert að sæta gæsluvarðhaldi áfram til dagsins í dag ágrundvelli b-liðar 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála, sbr. 3. mgr. 97.gr. sömu laga, sbr. úrskurð héraðsdóms Reykjaness í málinu nr. [...]. Meðvísan til framanritaðs telji héraðssaksóknari að skilyrði b-liðar 1. mgr. 95.gr. laga um meðferð sakamála, sbr. 3. gr. 97. gr. sömu laga, séu uppfyllt ogþess því krafist að héraðsdómur fallist á kröfu þessa eins og hún er fram sett.Eins og að framan greinir var dómfelldi hinn 19. júlísl. dæmdur til þriggja ára og sex mánaða fangelsisrefsingar fyrir stórfelltfíkniefnalagabrot og hefur dómfelldi áfrýjað dómnum til Hæstaréttar. Gögnmálsins voru send ríkissaksóknara í gær.Dómfelldi er erlendur ríkisborgari sem hefur engintengsl við Ísland svo vitað sé. Á það verður að fallast með héraðssaksóknara aðætla megi að dómfelldi muni reyna að komast úr landi, leynast eða koma sér meðöðrum hætti undan frekari meðferð málsins eða fullnustu refsingar fari hannfrjáls ferða sinna. Skilyrðum b-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 ummeðferð sakamála telst því fullnægt í málinu. Samkvæmt því og með vísan til 3.mgr. 97. gr. sömu laga verður dómfellda gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi og erkrafa héraðssaksóknara því tekin til greina eins og hún er fram sett og nánargreinir í úrskurðarorði, en ekki verður talið að vægari úrræði komi að gagni einsog hér háttar til.RagnheiðurBragadóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Ú r s k u r ð a r o r ð :Dómfelldi, X, fæddur [...], sæti gæsluvarðhaldi áfram,á meðan mál hans er til meðferðar fyrir Hæstarétti Íslands, þó eigi lengur entil miðvikudagsins 31. janúar 2018, klukkan 16.
Mál nr. 388/2017
Kærumál Nauðungarsala
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Ó um að ógilda nauðungarsölu á tiltekinni fasteign hans sem fram fór að beiðni A hf. Í hinum kærða úrskurði, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom meðal annars fram að nauðungarsala eignarinnar hefði uppfyllt öll skilyrði laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.
DómurHæstaréttar.Mál þettadæma hæstaréttardómararnir Greta Baldursdóttir, Benedikt Bogason og KarlAxelsson.Sóknaraðili skautmálinu til Hæstaréttar með kæru 15. júní 2017, en kærumálsgögn bárust réttinum 28.sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. júní 2017 þar semhafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi nauðungarsala sem framfór 30. janúar 2017 á fasteigninni að Grænumýri 9 í Mosfellsbæ, fastanúmer 229-0700.Kæruheimild er í 1. mgr. 85. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Sóknaraðilikrefst þess að fyrrgreind krafa sín verði tekin til greina. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði ogkærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingarhins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.Með vísantil forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.Sóknaraðilaverður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Sóknaraðili, Óskar Björgvin Jónsson, greiði varnaraðila,Arion banka hf., 350.000 krónur í kærumálskostnað. ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjavíkur 2. júní 2017.Mál þetta barstdóminum 10. febrúar sl. með kröfu sóknaraðila um málskot, samkvæmt XIV. kaflalaga nr. 90/1991 um nauðungarsölu, og var þingfest 10. mars sl.Sóknaraðilikrefst þess að „framhaldssala á fasteigninni Grænumýri 9, 270Mosfellsbæ sem fram fór hinn 30. janúar 2017, verði dæmd ógild og felld niður“.Jafnframtkrefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins, að teknutilliti til virðisaukaskatts.Varnaraðilikrefst þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað og að staðfest verðinauðungarsala nr. 2016-019133 á fasteigninni Grænumýri 9, Mosfellsbæ,fastanúmer 229-0700, sem fram fór hjásýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 30. janúar 2017.Þá krefst varnaraðili málskostnaðar úr hendi sóknaraðila að skaðlausu.Málið var tekið tilúrskurðar að loknum munnlegum málflutningi 18. maí sl. IMálavextirSamkvæmt gögnum málsins gaf sóknaraðili útþrjú tryggingarbréf til Sparisjóðs Mýrasýslu árunum 2006 til 2008. Nánartiltekið gaf sóknaraðili út tryggingarbréf nr. 130156 þann 11. desember 2006til tryggingar öllum skuldum hans við sparisjóðinn að fjárhæð 37.855.000japönsk jen og 394.000 svissneskir frankar. Var fasteign hans að Grænamýri 9,Mosfellsbæ, fastanr. 229-0700, sett að veði með 3. veðrétti og uppfærslurétti.Þann 25. maí 2007 gaf sóknaraðili út tryggingarbréf nr. 130326 til tryggingaröllum skuldum hans við Sparisjóð Mýrasýslu að fjárhæð 4.300.000 krónur og varáðurnefnd fasteign sett að veði með 3. veðrétti og uppfærslurétti. Þann 27.mars 2008 gaf sóknaraðili út verðtryggt tryggingarbréf nr. 130500 tiltryggingar öllum skuldum hans við Sparisjóð Mýrasýslu upphaflega að fjárhæð7.500.000 krónur og var áðurnefnd fasteign hans nú sett að veði með 4. veðréttiog uppfærslurétti. Samkvæmt gögnum málsins hvíla tryggingarbréfin þrjú nú á 1.,3. og 4. veðrétti fasteignarinnar.Varnaraðili þingfestifjögur mál á hendur sóknaraðila fyrir héraðsdómi Vesturlands 7. október 2014til greiðslu skulda samkvæmt fjórum lánssamningum sem munu hafa verið gerðirmilli sóknaraðila og Sparisjóðs Mýrasýslu á árunum 2006 til 2007. Sóknaraðilitók ekki til varna og voru stefnurnar áritaðar af héraðsdómi um aðfararhæfidómkrafna 14. nóvember 2014 ásamt málskostnaði. Skuldirnar voru tryggðar meðveði í fasteign sóknaraðila samkvæmt ákvæðum fyrrgreindra tryggingarbréfa.Varnaraðili tók síðar við réttindum og skyldum Sparisjóðs Mýrasýslu samkvæmtlánssamningunum vegna samruna varnaraðila og sparisjóðsins, sbr. auglýsingu umsamruna 21. október 2010 sem birt var í Lögbirtingablaðinu. Með samrunanum tókvarnaraðili því einnig við réttindum og skyldum samkvæmt fyrrgreindumtryggingarbréfum. Enginn ágreiningur er með aðilum um aðild varnaraðila aðmálinu.Með beiðni 16. nóvember2015 krafðist varnaraðili fjárnáms hjá sóknaraðila til tryggingar einni af þeimfjórum stefnum sem héraðsdómur Vesturlands hafði áritað um aðfararhæfi þann 14.nóvember 2014. Samkvæmt hinni árituðu stefnu var um að ræða kröfu að fjárhæð20.628.220 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001um vexti og verðtryggingu frá 10. nóvember 2013 til greiðsludags auk 112.950króna í málskostnað. Nam heildarfjárhæð kröfunnar 26.571.886 krónum.Beiðni varnaraðila vartekin fyrir hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 15. apríl 2016 og hlautaðfarargerðin númerið 2016-001121. Sóknaraðili mætti ekki við gerðina. Aðábendingu varnaraðila var gert fjárnám fyrir kröfu hans á hendur sóknaraðila ífyrrgreindri fasteign að Grænumýri 9, Mosfellsbæ, á grundvelli veðréttindavarnaraðila í fasteigninni samkvæmt fyrrgreindum þremur tryggingarbréfum.Með beiðni 10. júní 2016fór varnaraðili þess á leit við sýslumanninn á höfuðborgarsvæðinu að fasteigninað Grænumýri 9, Mosfellsbæ, yrði seld nauðungarsölu til lúkningar fyrrgreindriskuld. Í beiðninni var um heimildarskjal vísað til endurrits fjárnámsgerðar frá15. apríl 2016 og um málavexti vísað til þess að krafa varnaraðila styddist viðáðurnefnt fjárnám sem gert hafði verið í fasteigninni og vísað til 1. töluliðar1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991. Þá er vísað til þess hvernig krafan er tilkomin og afrit áðurnefndra tryggingarbréfa einnig lögð fram. Beiðnin var tekin fyrirhjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 13. október 2016 og hlaut hún númerið2016-019133. Lögmaður mætti af hálfu sóknaraðila og voru honum kynnt framlögðgögn. Við fyrirtökuna var ákveðið að uppboð á eigninni skyldi byrja áskrifstofu sýslumanns 9. janúar 2017. Uppboðið hófst þann dag eins og ráðgerthafði verið og mætti lögmaður af hálfu sóknaraðila. Við fyrirtökuna var ákveðiðað uppboð færi fram á eigninni sjálfri 30. janúar 2017. Uppboðið fór fram þanndag og mætti þá nýr lögmaður fyrir hönd sóknaraðila. Voru þá lagðar framkröfulýsingar Mosfellsbæjar, Vátryggingafélags Íslands hf. og Íslandsbanka hf.Lögmaður sóknaraðila gerði athugasemdir við uppboðsheimild varnaraðila á þeimforsendum að hún virtist byggjast á beinni uppboðsheimild í tryggingarbréfunumþremur eins og segir í endurritinu. Lögmaður varnaraðila vísaði til þess aðbeiðni hans byggði á fjárnámi. Fulltrúi sýslumanns ákvað að hafna athugasemdumsóknaraðila og var nauðungarsölunni fram haldið. Lögmaður sóknaraðila lýsti þvíyfir við gerðina að hann myndi skjóta ákvörðun sýslumanns til héraðsdóms. Svofór að varnaraðili var hæstbjóðandi á uppboðinu með 45.000.000 króna boð íeignina. Var honum greint frá því að boð hans yrði samþykkt ef greiðsla bæristsamkvæmt því í samræmi við uppboðsskilmála þann 13. febrúar 2017.Sóknaraðili senditilkynningu til héraðsdóms Reykjavíkur 9. febrúar 2017 og krafðist þess aðnauðungarsalan yrði dæmd ógild og felld niður.IIMálsástæður og lagarök sóknaraðilaSóknaraðili krefstþess að áðurnefnd nauðungarsala verði ógilt. Sóknaraðili vísar í upphafi tilþess að í 92. gr. laga nr. 90/1989 um aðför komi fram að álitaefni um gildifjárnáms geti komið til úrlausnar í dómsmáli um heimild gerðarbeiðanda til aðkrefjast nauðungarsölu eða um gildi nauðungarsölunnar.Sóknaraðilikveður að í nauðungarsölubeiðni varnaraðila komi fram að uppboðsheimildin séfjárnám sem gert var hjá sóknaraðila 15. apríl 2016 og vísað sé til 1.töluliðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 sem krafa varnaraðila sé sögðstyðjast við. Í endurriti umrædds fjárnáms sé þó með óljósum hætti vísað tiltryggingarbréfanna þriggja sem hvíla á eigninni. Í tryggingarbréfunum sjálfumsé raunar að finna beina uppboðsheimild og í texta bréfanna sé þar um vísað til2. töluliðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991. Umfjöllun sóknaraðila verði þvíað taka mið af þessum tveimur uppboðsheimildum þar sem ekki liggi ljóst fyrirvið hvaða heimild var stuðst. Hvaðuppboðsheimild samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 varðar tekursóknaraðili fram að fjárnámi því sem gert var 15. apríl 2016 hafi ekki veriðþinglýst á fasteign sóknaraðila. Í áðurnefndu ákvæði komi fram aðskuldheimtumaður geti krafist nauðungarsölu á grundvelli fjárnáms í viðkomandieign. Í ljósi upphafsorða 1. mgr. 6. gr. laganna eigi ekki að orka tvímælis aðþað beri að skilja fyrirmæli 1. töluliðar ákvæðisins á þann veg aðskuldheimtumaður þurfi hér að styðjast við fjárnám sem hefur verið gert íþeirri eign, sem hann krefst nauðungarsölu á, og að fjárnámið hafi verið gertfyrir þeirri peningakröfu sem hann leitar fullnustu á með nauðungarsölunni.Eins og þegar sé fram komið hafi fjárnámið verið gert samkvæmt áritaðri stefnuað höfuðstólsfjárhæð 20.628.220 krónur en krafa samkvæmt fjárnámsbeiðni hafinumið 26.571.886 krónum með dráttarvöxtum og kostnaði.Samkvæmtofansögðu geti varnaraðili eingöngu krafist nauðungarsölu til fullnustu áþeirri peningakröfu, sem fjárnámið var gert fyrir og samkvæmt fjárnáminu. Íendurriti sýslumanns komi ekki fram að fjárnámið hafi verið gert inn í nefndtryggingarbréf heldur eingöngu tiltekið „sbr. tryggingarbréf“ og númer þeirratilgreind. Slík orðanotkun sé villandi og verði að ganga út frá því að eingöngusé krafist uppboðs samkvæmt fjárnáminu eins og uppboðsbeiðni varnaraðila byggiá en ekki á grundvelli tryggingarbréfanna.Áfasteigninni Grænumýri 9, Mosfellsbæ, séu samkvæmt veðbókarvottorði fjórirveðréttir, að nafnvirði samtals 62.368.000 en samkvæmt kröfulýsingum séu þeireftirfarandi:. veðr.trygging.bréf45.568.000 kr.skv. kröfulýs.96.102.978. kr.2. veðr.trygging.bréf5.000.000 kr.skv. kröfulýs.23.090.349 kr.3. veðr.trygging.bréf4.300.000 kr.skv. kröfulýs.5.070.361 kr.4. veðr.trygging.bréf7.500.000 kr.skv. kröfulýs.3.556.303 kr.Samtals37.819.991 kr.Í5. mgr. 36. gr. laga nr. 90/1991 komi fram að sé nauðungarsölu krafist ágrundvelli 6. gr. laganna og ekki sé boðið meira í eignina en svo að enginngerðarbeiðenda geti fengið neitt í sinn hlut af söluverðinu skuli telja beiðnium nauðungarsöluna fallna niður.Samkvæmtframangreindu hafi heimildarskjal nauðungarsölunnar verið fjárnámið sem gertvar 15. apríl 2016 og studdi varnaraðili gerðina við 1. tölulið 1. mgr. 6. gr.laga nr. 90/1991. Varnaraðili hafi verið eini gerðarbeiðandinn meðuppboðsbeiðni sem var grundvölluð á óþinglýstu fjárnámi í eigninni. Af þvíleiði að varnaraðili hafi þurfti að bjóða upp fyrir 137.819.991 krónu. Að öðrumkosti fengi hann ekkert í sinn hlut og af því leiði að fella beri uppboðsbeiðnihans niður og ógilda uppboðið samkvæmt 5. mgr. 36. gr. laga nr. 90/1991.Verðieinhverra hluta vegna talið að tilvísun til tryggingarbréfanna í endurritifjárnámsins leiði til þess að líta beri svo á að uppboðið fari fram ágrundvelli þeirra án þess að þau séu tiltekin í uppboðsbeiðni semheimildarskjöl fyrir uppboðinu eða vísað til uppboðsheimildar þeirra samkvæmt2. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 tekur sóknaraðili eftirfarandi fram.Ífyrsta lagi, geti varnaraðili ekki krafist uppboðs á fasteign sóknaraðila meðvísan til fjárnámsins og 1. töluliðar 1. mgr. 6. gr., sem eigi eingöngu við umeinstakt fjárnám sbr. framangreint en ætla samt á sama tíma að byggja kröfu umuppboð á tryggingarbréfunum. Svo að slíkt hefði verið hægt hefði varnaraðiliþurft að vísa til hinnar sérstöku beinu uppboðsheimilda í tryggingarbréfunum og2. töluliðar áðurnefnds ákvæðis. Fjárnámið geti ekki komið í staðinn fyrirtryggingarbréfin að þessu leyti. Hefði fjárnámið verið gert inn ítryggingarbréfin sé það uppboðsheimild tryggingarbréfanna sem gildir en ekkiuppboðsheimild samkvæmt fjárnáminu.Íöðru lagi vísar sóknaraðili til þess að fram komi í dómi Hæstaréttar í málinunr. 673/2013 að tryggingarbréf með allsherjarveði og beinni uppboðsheimildsamkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991, eins og hér hátti til,veiti ekki heimild til að krefjast nauðungarsölu á tiltekinni eign nema aðuppfylltu því skilyrði að um sé að ræða tryggingu fyrir tiltekinni peningakröfuí tryggingarbréfi, þ.e. sem tilgreind er í tryggingarbréfi við útgáfu þesssamkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Í nefndumtryggingarbréfum sé ekki um slíkt að ræða og úr því sé ekki hægt að bæta eftirá með því að gera fjárnám mörgum árum síðar.Umþetta segi í greinargerð með frumvarpi laga nr. 90/1991 að heimild til aðkrefjast nauðungarsölu á þessum grundvelli sé aðeins fyrir hendi, þegarsamningur er gerður um veðrétt í eign fyrir tiltekinni peningakröfu. Með þessusé áréttað að samningurinn þurfi sem slíkur að taka af öll tvímæli um fyrirhvaða skuld sé verið að veita þessa heimild. Utan skilgreiningar þess sem 2.töluliður 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 geri ráð fyrir að geti veriðuppboðsheimild falli því svokölluð allsherjarveð þar sem kröfuhafa sé veitturveðréttur fyrir margs konar kröfum sínum á hendur tilteknum skuldara ánsérstakrar afmörkunar á hverri kröfu fyrir sig.Sóknaraðilibendir á að engin slík peningakrafa sé tiltekin í tryggingarbréfum varnaraðila ogfullnægi þau því ekki áskilnaði áðurnefnds ákvæðis. Varnaraðili var því bundinnvið þær uppboðsheimildir sem fram komi í tryggingarbréfunum ef hann á annaðborð ætlaði að byggja á þeim bréfum við uppboðið. Bréfin feli á hinn bóginnekki í sér beina nauðungarsöluheimild.Samkvæmtofangreindu virðist þannig útilokað fyrir varnaraðila að ná fram uppboði áfasteign sóknaraðila eins og yfirlýstur tilgangur hans er samkvæmtuppboðsbeiðni enda séu tryggingarbréfin ekki rétt úr garði gerð að þessu leytiog verður varnaraðili sem sérfróður aðili á þessu sviði að bera hallann afþví. Samkvæmtframangreindu beri að ógilda framhaldssölu þá sem fram fór á fasteigninniGrænumýri 9, Mosfellsbæ, þann 30. janúar 2017.Umlagarök vísar sóknaraðili til 1. og 2. töluliðar 1. mgr. 6. gr., 5. mgr. 36.gr. og XIV. kafla laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Þá er byggt á 92. gr. laganr. 90/1989 um aðför. Málskostnaðarkrafan er byggð á 129. og 130. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.IIIMálsástæður og lagarök varnaraðilaVarnaraðili byggir á því að beiðni hans umnauðungarsölu á fasteigninni að Grænumýri 9, Mosfellsbæ, bæði að formi og efni,og öll eftirfarandi meðferð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, uppfylli öllskilyrði laga nr. 90/1991. Því séu engir ágallar fyrir hendi sem leitt geti tilþess að nauðungarsalan verði felld úr gildi.Beiðni varnaraðila umnauðungarsölu á fasteign sóknaraðila hafi stuðst við fjárnám sem gert hafðiverið í eigninni þann 15. apríl 2016. Beiðnin hafi þannig verið í samræmi viðáskilnað 1. töluliðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991. Þá hafi fjárnámið fyrirkröfunni að fullu verið í samræmi við áskilnað laga nr. 90/1989. Gildi þesshafi ekki verið hnekkt. Samkvæmt venju og réttindum varnaraðila hafi fjárnámfyrir kröfunni verið gert á grundvelli tryggingarbréfanna sem hvíldu á eigninniog stóðu til tryggingar kröfunni. Öll önnur skilyrði laga nr. 90/1991 hafiverið uppfyllt þannig að nauðungarsalan mætti fara fram, sbr. til að myndaskilyrði 11., 12. og 13. gr. laganna. Vert sé að geta þess að sýslumaður hafialdrei séð ástæðu til að vísa beiðni varnaraðila frá eða fresta gerðinni svohægt væri að bæta úr ágöllum enda hafi engum slíkum göllum verið til að dreifa.Varnaraðili kveðurröksemdir sóknaraðila að engu hafandi og er öllum málsástæðum hans hafnað.Varnaraðili tekur fram að enginn óskýrleiki sé í beiðni hans um nauðungarsölu.Þar sé skýrt tekið fram að beiðnin styðjist við 1. tölulið 1. mgr. 6. gr. laganr. 90/1991. Ekkert gefi ástæðu til að ætla að beiðnin byggi á 2. töluliðákvæðisins, líkt og sóknaraðili virðist leggja til grundvallar. Þá hafi enginástæða verið til að þinglýsa fjárnáminu sem fram hafi farið 15. apríl 2016 endahafi það verið gert á grundvelli veðréttinda varnaraðila samkvæmttryggingarbréfunum þremur sem hvíldu á eigninni. Engu skiptir í þessum efnumþótt orðalag fjárnámsendurritsins sé með þeim hætti sem raun beri vitni, þ.e.að notað sé orðalagið „sbr. tryggingarbréf“ en það feli ekki í sér neinnóskýrleika. Augljóslega sé átt við að fjárnám sé gert fyrir kröfum varnaraðilaí fasteign sóknaraðila á grundvelli veðréttar eða inn í veðrétt varnaraðila. Þásé túlkun sóknaraðila á ákvæði 5. mgr. 36. gr. laga nr. 90/1991 algerlega áskjön við orðalag þess og áralanga framkvæmd þess. Með vísan til alls þesssem að framan er rakið telur varnaraðili einsýnt að hafna verði kröfusóknaraðila og að staðfest verði nauðungarsala nr. 2016-019133 á fasteigninniGrænumýri 9, Mosfellsbæ, fastanúmer 229-0700, sem framkvæmd var afsýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu þann 30. janúar 2017.Um lagarök kveðstvarnaraðili vísa til meginreglna kröfu- og samningaréttar umskuldbindingargildi loforða og skyldu til að efna samninga. Vísað er til II.kafla laga nr. 75/1997 um samningsveð og til meginreglna veðréttar. Vísað ertil laga nr. 90/1989 um aðför og laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Varðandikröfu um málskostnað er vísað til ákvæða laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála,einkum 129. gr. og 130. gr. laganna.IVNiðurstaðaSóknaraðili hefurmeð beiðni sinni til dómsins krafist þess að ógilt verði nauðungarsala áfasteign hans að Grænumýri 9 í Mosfellsbæ, fastanúmer 229-0700, er fram fór hjásýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 30. janúar 2017. Er beiðninni réttilegabeint til dómsins á grundvelli XIV. kafla laga nr. 90/1991 og að uppfylltum áskilnaði1. mgr. 80. gr. þeirra laga um tímafrest. Málatilbúnaðursóknaraðila mætti um margt vera skýrari en hann verður skilinn svo að umræddanauðungarsölu beri að fella úr gildi þar sem hún hafi ekki farið fram í samræmivið ákvæði laga nr. 90/1991, einkum 6. og 36. gr. þeirra. Þá verðurmálatilbúnaður sóknaraðila einnig skilinn svo að á gildi fjárnáms þess ernauðungarsalan byggðist reyni einnig í málinu, sbr. 92. gr. laga nr. 90/1989.Sóknaraðilihefur raunar ekki með skýrum hætti bent á þau atriði sem hann telur að leiðaeigi til þess að gildi áðurnefnds fjárnáms komi til skoðunar í máli þessu.Verður þó helst ráðið af málatilbúnaði hans að eftirfarandi tilvísun íendurriti úr gerðarbók sýslumanns þar sem fjárnám er gert fyrir kröfumvarnaraðila „sbr. tryggingarbréf nr. 0326-63-130156, 0326-63-130326,0326-63-130500 tryggðu með veði í Grænamýri 9, Mosfellsbæ, fnr. 229-0700“ leiðitil þess að fjárnámið geti ekki verið grundvöllur nauðungarsölu samkvæmtnauðungarsölubeiðni varnaraðila sem byggt hafi á 1. tölulið 1. mgr. 6. gr. laganr. 90/1991. Hefur sóknaraðili haldið því fram að beiðnin hefði með réttu áttað byggja á 2. tölulið ákvæðisins þar sem í bréfunum hafi verið að finna beinanauðungarsöluheimild en jafnvel þótt svo hefði verið væru tryggingarbréfin ekkigild nauðungarsöluheimild þar sem þau hafi falið í sér allsherjarveð vegnaótilgreindra skulda sóknaraðila og einungis hámarksfjárhæð tilgreind í bréfinu.Dómurinntekur fram að hvorki verði séð af gögnum málsins né því sem fram hefur komiðfyrir dóminum að nokkuð við framkvæmd fjárnámsins sem fram fór 15. apríl 2016geti leitt til þess að það verði talið ógilt með þeim afleiðingum að það getiekki talist grundvöllur þeirrar nauðungarsölu sem um er deilt í málinu.Fjárnámið fór fram á grundvelli áritaðrar stefnu á hendur sóknaraðila vegnaskuldar sem þá nam að heildarfjárhæð 26.571.886 krónum. Í hinni árituðu stefnuer skýrlega gerð grein fyrir skuldinni sem þar er krafið um og hvernig hún ertil komin. Að þessu sögðu er því hafnað sjónarmiðum sóknaraðila er lúta aðfjárnámi því er var grundvöllur hinnar umdeildu nauðungarsölu. Þá tekurdómurinn jafnframt fram að áðurnefnd tilvísun í fjárnámsgerðinni til hinnaþriggja tryggingarbréfa sem stóðu að veði í eign sóknaraðila, til tryggingaröllum skuldum hans við varnaraðila, verði ekki skilin öðruvísi en svo að húnfeli í sér að fjárnám sé gert í eigninni inn í veðrétt varnaraðila samkvæmtbréfunum. Er því ekki fallist á þau sjónarmið sóknaraðila sem fyrr eru greind.Þátekur dómurinn fram að nauðungarsölubeiðni varnaraðila byggði ekki á 2. tölulið1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 og kemur því ekki til álita hvort áðurnefndtryggingarbréf hafi falið í sér beina nauðungarsöluheimild sem gild værisamkvæmt áðurnefndu ákvæði. Ljóst má vera að varnaraðili nýtti sér ekki þaðréttarfarsúrræði sem felst í beinni nauðungarsöluheimild. Auk þess tekurdómurinn fram að kröfuhafar, sem slíka heimild hafa, er það í sjálfsvald setthvort þeir láti á hana reyna eða hvort þeir kjósi að afla sér aðfararheimildarmeð öðrum hætti og knýja á um nauðungarsölu á grundvelli 1. töluliðar 6. gr.laga nr. 90/1991.Aðlokum tekur dómurinn fram að hann fái ekki séð að túlkun sóknaraðila á 5. mgr.36. gr. laga nr. 90/1991 eigi við í máli þessu og breytir þar engu þóttfjárnámi varnaraðila í eign sóknaraðila hafi ekki verið þinglýst á eignina endavar fjárnámið gert á grundvelli veðréttinda varnaraðila samkvæmttryggingarbréfunum þremur sem hvíldu á eigninni. Ljóst er af gögnum málsins aðnokkrir aðilar lýstu kröfu við nauðungarsöluna og lítur dómurinn svo á að áágreining um hvað komi að lokum í hlut varnaraðila og hvers þeirra fyrir sigreyni við úthlutun söluverðs eignarinnar.Þegará allt þetta er litið verður því að telja að nauðungarsala eignarinnarað Grænumýri 9 í Mosfellsbæ, er fram fór 31. janúar 2017,uppfylli að öllu leyti skilyrði laga nr. 90/1991. Verður kröfu sóknaraðila þvíhafnað og nauðungarsalan staðfest eins og nánar greinir í úrskurðarorði.Eftir þessum úrslitumverður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað sem þykir, eftiratvikum, með hliðsjón af umfangi málsins, málatilbúnaði aðila og rekstri þessfyrir dóminum, hæfilega ákveðinn 400.000 krónur. Hólmfríður Grímsdóttirhéraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.Dómarinn tók við meðferð málsins 28. mars sl.ÚR S K U R Ð A R O R Ð:Nauðungarsalanr. 2016-019133 á fasteign sóknaraðila, Óskars Björgvins Jónssonar, aðGrænumýri 9 í Mosfellsbæ, fastanúmer 229-0700, sem fram fór 30. janúar 2017 hjásýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu, er staðfest.Sóknaraðili greiði varnaraðila,Arion banka hf., 400.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 461/2015
Fiskveiðistjórn Skattur Veiðigjald Stjórnarskrá Jafnræði
Í málinu krafðist H ehf. endurgreiðslu veiðigjalda sem hann greiddi fiskveiðiárið 2012/2013 vegna landaðs afla í fisktegundum sem ekki sættu ákvörðun um heildarafla, en um var að ræða tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu. Taldi hann að veiðigjöld af þessu tagi væru skattar og að skattlagningin uppfyllti ekki skilyrði stjórnarskrár um skattlagningu, jafnræði og vernd eignarréttar. Talið var að veiðar H ehf. á umræddum tegundum hefðu verið háðar stjórn fiskveiða í skilningi laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og því skylt samkvæmt 20. gr. þeirra að greiða veiðigjöld af þessum tegundum, svo sem í lögum nr. 74/2012 um veiðigjöld greindi. Ekki var fallist á með H ehf. að það að miða gjaldstofn veiðigjalds við þorskígildi hefði falið í sér ólögmætt framsal á skattlagningarvaldi til stjórnvalda þannig að færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var talið að sú málsástæða H ehf. að umrædd gjaldtaka stæðist ekki ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar væri engum haldbærum rökum studd og var henni því hafnað. Við mat á því hvort skattlagningin hefði farið í bága við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar var litið til þess að aðstaða H ehf., sem gerði út aflamarksbát, og þeirra sem gerðu út báta með krókaaflamarki hefði á umræddum tíma verið ósambærileg varðandi tegundirnar tindaskötu, hlýra og rauðmaga. Hefðu álögð veiðigjöld á H ehf. vegna þessara tegunda því ekki brotið í bága við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að aðstaða þeirra væri sú sama þegar um væri að ræða veiðar á grásleppu þar sem við stjórn þeirra veiða hafði ekki verið gerður munur á þessum tvenns konar bátum, auk þess sem veiðarfærin gætu í báðum tilvikum verið þau sömu. Talið var að í þessu hefði falist ómálefnaleg mismunun sem hefði verið í andstöðu við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var Í því gert að greiða H ehf. nánar tilgreinda fjárhæð.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Viðar Már Matthíasson, Benedikt Bogason, Eiríkur Tómasson, Greta Baldursdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. júlí 2015. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér aðallega 877.769 krónur, en til vara 871.718 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. október 2013 til 24. sama mánaðar en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilfellum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti en til vara að dómkröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður falli niður. I Málavextir eru raktir í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir gerir áfrýjandi út aflamarksbátinn Halldór NS 302 og voru á hann lögð veiðigjöld fiskveiðiárið 2012/2013 vegna landaðs afla í fisktegundum sem ekki sættu ákvörðun um heildarafla, en um var að ræða tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu. Áfrýjandi hefur greitt álögð veiðigjöld að þessu leyti og krefst endurgreiðslu þeirra á þeim forsendum að veiðigjöld af þessu tagi séu skattur og skattlagningin uppfylli ekki skilyrði stjórnarskrár um skattlagningu, jafnræði og vernd eignarréttar. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að veiðar áfrýjanda á framangreindum tegundum voru háðar stjórn fiskveiða í skilningi laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og því skylt samkvæmt 20. gr. laganna að greiða veiðigjöld af þessum tegundum, svo sem í lögum nr. 74/2012 um veiðigjöld greindi. II Ágreiningslaust er að álögð veiðigjöld af þeim toga sem fjallað er um í máli þessu teljist skattur í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Eins og að framan greinir telur áfrýjandi að álagning veiðigjaldanna uppfylli ekki skilyrði stjórnarskrár um skattlagningu, jafnræði og vernd eignarréttar. Sú málsástæða hans að umdeild gjaldtaka standist ekki ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar er engum haldbærum rökum studd og verður henni hafnað. Á þeim tíma sem hin umdeildu veiðigjöld voru lögð á áfrýjanda sagði í 3. gr. laga nr. 74/2012 að í lögunum hefðu hugtökin aflahlutdeild, aflamark, fiskveiðiár, veiðiheimild, þorskígildi og þorskígildisstuðull þá merkingu sem í þau væri lögð í lögum um stjórn fiskveiða. Þá var í fyrri málslið 1. mgr. 7. gr. laganna kveðið á um að gjaldstofn almenns og sérstaks veiðigjalds væri afli hvers gjaldskylds aðila í þorskígildum samkvæmt úthlutuðu aflamarki, öðrum aflaheimildum eða lönduðum afla. Í 2. mgr. sagði að þegar um væri að ræða tegundir sem úthlutað væri til einstakra skipa skyldu gjöldin miðast við úthlutað aflamark í kílóum talið og í fyrri málslið 3. mgr. að færi stjórn veiða fram með öðrum hætti en greindi í 2. mgr. skyldu gjöldin miðast við landaðan afla skips í viðkomandi tegund samkvæmt aflaupplýsingakerfi Fiskistofu á tólf mánaða tímabili sem lyki einum mánuði fyrir upphaf fiskveiðiárs eða veiðitímabils. Samkvæmt fyrsta málslið 19. gr. laga nr. 116/2006 skal reikna þorskígildi fyrir 15. júlí hvert ár fyrir hverja fisktegund sem sætir ákvörðun um stjórn veiða, sbr. 20. gr. laganna. Samkvæmt þeirri grein skulu þeir sem fá úthlutað aflaheimildum eða landa afla, fari stjórn veiða fram með öðrum hætti en með úthlutun aflamarks, greiða veiðigjöld svo sem í lögum um veiðigjöld greinir. Í þessu felst að reikna skal þorskígildi fyrir hverja þá tegund sem sætir veiðistjórn, hvort sem sú stjórn fer fram með úthlutun aflamarks eða með öðrum hætti. Fær annar málsliður 19. gr. laga nr. 116/2006 engu breytt þar um. Verður þágildandi fyrri málsliður 1. mgr. 7. gr. laga nr. 74/2012 skýrður svo að með þorskígildum, sem þar var vísað til, væri átt við þorskígildi fyrir allar þær tegundir sem hið almenna og sérstaka veiðigjald náði til. Að öðrum kosti hefði ekki verið unnt að leggja gjaldið á afla vegna veiða, sem ekki voru bundnar takmörkunum, eins og þar var mælt fyrir um, sbr. 2. mgr. og fyrri málslið 3. mgr. sömu lagagreinar. Í samræmi við þetta var með tilvísun 3. gr. laganna til hugtaksins þorskígildi í lögum nr. 116/2006 einungis átt við þá aðferð sem viðhöfð skyldi við útreikning þess. Að því virtu sem að framan er rakið verður ekki fallist á með áfrýjanda að það að miða gjaldstofn veiðigjalds við þorskígildi hafi falið í sér ólögmætt framsal á skattlagningarvaldi til stjórnvalda þannig að færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. III Áfrýjandi byggir einnig á því að álagning veiðigjaldanna hafi falið í sér óheimila mismunun, sbr. 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem veiðigjöld hafi ekki verið lögð á afla krókaaflamarksbáta í sömu fisktegundum. Slíkir bátar hafi verið í sambærilegri stöðu og bátur áfrýjanda og hafi löggjafinn ekki lagt málefnalegt mat til grundvallar því að ekki hafi þurft að greiða veiðigjöld af afla þeirra báta sem ekki sættu ákvörðun um heildarafla, en sér hafi verið gert að greiða gjaldið af sams konar afla. Á þeim tíma sem veiðigjöldin voru lögð á áfrýjanda var kveðið á um í fyrri málslið 3. mgr. 7. gr. laga nr. 74/2012 að færi stjórn veiða fram með öðrum hætti en í 2. mgr. greindi skyldu gjöldin miðast við landaðan afla skips í viðkomandi tegund. Þá sagði í síðari málslið 3. mgr. að gjöld vegna strandveiða skyldu miðast við landaðan afla í strandveiðum og miða skyldi við landaðan afla krókabáta í þeim tegundum sem þeir væru ekki bundnir aflatakmörkunum í en sættu ákvörðun um heildarafla. Ágreiningslaust er með aðilum að tegundirnar tindaskata, hlýri, rauðmagi og grásleppa voru á umræddu fiskveiðiári ekki háðar ákvörðun um heildarafla. Samkvæmt orðalagi síðari málsliðar 3. mgr. 7. gr. laga nr. 74/2012 átti aðeins að leggja veiðigjöld á landaðan afla krókaaflamarksbáta í tegundum sem sættu ákvörðun um heildarafla og voru þeir því samkvæmt orðalagi ákvæðisins undanþegnir veiðigjöldum á þessar tegundir, öfugt við afla hjá áfrýjanda. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á að aðstaða áfrýjanda og þeirra sem gerðu út báta með krókaaflamarki hafi á þessum tíma verið ósambærileg varðandi tegundirnar tindaskötu, hlýra og rauðmaga og því ekki um það að ræða að álögð veiðigjöld á áfrýjanda vegna þessara tegunda hafi brotið í bága við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Veiðum á grásleppu er stýrt með reglugerð settri á grundvelli 7. gr. laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Fiskveiðiárið 2012/2013 gilti um veiðarnar reglugerð nr. 106/2013 um hrognkelsaveiðar en samkvæmt 1. gr. hennar voru allar veiðar á grásleppu í fiskveiðilandhelgi Íslands óheimilar nema að fengnu sérstöku leyfi Fiskistofu. Ekki liggur því annað fyrir en að staða þeirra sem gerðu út báta í aflamarkskerfi eins og áfrýjandi hafi verið sú sama og þeirra sem stunduðu útgerð í krókaaflamarkskerfi þegar um var að ræða veiðar á grásleppu þar sem við stjórn þeirra veiða var ekki gerður munur á þessum tvenns konar bátum, auk þess sem veiðarfærin gátu í báðum tilvikum verið þau sömu. Af þeim sökum er ekki sýnt fram á neitt sem réttlætir þá mismunun sem fólst í 7. gr. laga nr. 74/2012 að áfrýjanda hafi verið gert að greiða veiðigjöld vegna þeirra veiða en þeim sem stunduðu veiðar í krókaaflamarkskerfi ekki. Fólst í þessu ómálefnaleg mismunun sem var í andstöðu við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar og verður varakrafa áfrýjanda sökum þess tekin til greina. Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, Halldóri fiskvinnslu ehf., 871.718 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. til 24. október 2013 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 8. maí 2015. I. Mál þetta, sem dómtekið var 23. mars sl., er höfðað með stefnu áritaðri um birtingu 24. júní 2014. Stefnandi er Halldór fiskvinnsla ehf., Bæjarási 1, Bakkafirði, en stefndi er íslenska ríkið, Arnarhvoli, Reykjavík. Stefnandi krefst þess aðallega að stefndi íslenska ríkið greiði stefnanda 877.769 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995, frá 1. október 2013 til 24. sama mánaðar og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995, frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefndi greiði stefnanda 871.718 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995, frá 1. október 2013 til 24. sama mánaðar og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 29/1995, frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar að mati dómsins. Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnda verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að stefnukröfurnar verði stórkostlega lækkaðar og að málskostnaður verði látinn niður falla. II. Stefnandi máls þessa gerir út aflamarksbátinn Halldór NS 302, skipaskrárnúmer 1928, með heimahöfn á Bakkafirði og er báturinn 11,64, metrar á lengd og 13,72 brúttótonn. Samkvæmt framlögðu yfirliti yfir aflamarksstöðu fékk báturinn úthlutað, á grundvelli aflahlutdeildar, aflamarki í þorski, ýsu, ufsa, karfa/gullkarfa, keilu, steinbít, grálúðu, skarkola og þykkvalúru á fiskveiðiárinu 2012/2013. Á framlögðu aflayfirliti kemur fram að báturinn var á netaveiðum frá Grundarfirði frá 5. febrúar 2013 til 26. mars 2013 og fékk við þær netaveiðar meðafla í tindabikkju (tindaskötu) og rauðmaga. Á tímabilinu frá 10. apríl 2013 til 9. maí 2013 var báturinn samkvæmt sérstöku veiðileyfi á grásleppuveiðum í grásleppunet frá Bakkafirði og fékk við þær veiðar í grásleppunet meðafla í hlýra. Á tímabilinu frá 3. júlí til 22. ágúst 2013 var báturinn á handfæraveiðum frá Bakkafirði og er ekki að sjá neinn afla á því tímabili í tegundum sem stefnandi hafði ekki aflamark í. Grásleppuleyfi hvíla á reglugerð um hrognkelsaveiðar, sbr. reglugerð nr. 106/2013 sem gilti um hrognkelsaveiðar vorið 2013. Veiðar á grásleppu eru bundnar sérstöku veiðistjórnunarkerfi sem kveðið er á um í reglugerðum um hrognkelsaveiðar, og hvíli á því að veiðidagar og stærð/fjöldi veiðarfæra sé takmarkaður. Lögð voru veiðigjöld á stefnanda vegna fiskveiðiársins 2012/2013 vegna alls landaðs afla í tegundum sem ekki sæta ákvörðun um heildarafla. Álagning almenns veiðigjalds var 9,5 krónur á hvert þorskígildiskíló, sbr. 8. gr. laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, og þá var á fiskveiðiárinu 2012/2013 lagt á sérstakt veiðigjald að fjárhæð 23,2 krónur, sbr. a-lið bráðabirgðaákvæðis I í lögunum. Þorskígildisstuðlar vegna fiskveiðiársins hvíldu á reglugerð nr. 619/2012, um fjárhæð, álagningu og innheimtu veiðigjalda og þorskígildisstuðla fiskveiðiárið 2012/2013. Skipting milli einstakra tegunda var með eftirfarandi hætti: Tegund Afli kg Þorskíg.stuðull Þorskíg.kg. Veiðigjald kr. Tindaskata 28 0,10 3 29 Hlýri 68 1,02 69 656 Rauðmagi 390 0,29 113 1.074 Grásleppa 35.545 0,74 26.303 249.879 Grásleppuhrogn 141 355 3.373 SAMTALS 26.843 255.011 Almennt og sérstakt veiðigjald vegna ofangreindra tegunda námu samtals 877.769 krónum og þar af námu veiðigjöld vegna grásleppu og grásleppuhrogna 871.718 krónum. Óumdeilt er að stefnandi hafi staðið skil á álögðum veiðigjöldum. Hann kveðst í stefnu hafa fengið upplýsingar um að krókabátar, sem lönduðu við hlið hans, hefðu verið undanþegnir gjaldinu. Hafi hann því talið að gjaldtakan stæðist ekki. Með bréfi lögmanns stefnanda til fjármála- og efnahagsráðuneytisins, dagsettu 24. október 2013, var þess krafist að íslenska ríkið greiddi stefnanda stefnufjárhæð með þar tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum vegna ólögmætrar álagningar veiðigjalda, svo sem gert er í þessu máli. Með bréfi fjármála- og efnahagsráðuneytisins, dagsettu 11. nóvember sama ár, var erindið framsent Fiskistofu og fékk lögmaður stefnanda sent afrit af því. Er því lýst í stefnu að ekki hafi borist önnur viðbrögð við erindi stefnanda. Stefnandi höfðaði mál þetta 24. júní 2014. III. Stefnandi kveðst byggja á því að gjaldtaka veiðigjalds vegna afla báts stefnanda af tegundum, sem ekki sæta ákvörðun um heildarafla, sbr. 1. mgr. 3. gr. laga um stjórn fiskveiða nr. 116/2006, með orðnum breytingum, standist ekki. Á fiskveiðiárinu 2012/2013, hafi, í tilviki kæranda, verið um að ræða afla í tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu/grásleppuhrognum. Veiðigjald samkvæmt lögum nr. 74/2012 sé skattur í skilningi laga og skattlagningin uppfylli ekki skilyrði sem felist í ákvæðum stjórnarskrár um skattlagningu, jafnræði og vernd eignarréttar. Stefnandi bendir á að bátur hans sé með veiðileyfi í aflamarkskerfi en hann sé að stærð og gerð þess eðlis að hann uppfylli kröfur sem gerðar séu til krókaaflamarksbáta (krókabáta), sbr. 2. mgr. 4. gr. fiskveiðistjórnunarlaga. Tæknilegur útbúnaður bátsins og krókabáta almennt sé sambærilegur. Stefnandi hafi starfað í aflamarkskerfinu lengi og byggt á því að krókaaflamarkskerfið og aflamarkskerfið væru tvö mismunandi fiskveiðistjórnunarkerfi, sem bæði hvíldu á grundvallarreglum fiskveiðistjórnunarlaga, s.s. um ákvörðun heildarafla á ákveðnum tegundum. Við val milli kerfanna hafi stefnandi því ekki haft tilefni til að ætla að veiðikerfin vörðuðu annað en stjórnun á veiðum og leiddu ekki til grundvallarmunar á skattalegri stöðu stefnanda. Stefnandi byggir á því að löggjafinn hafi í raun ekkert mat lagt á málefnalegar forsendur þess að mismunandi skattlagning sé á afla í tegundum sem sæta ekki ákvörðun um heildarafla. Mat löggjafans á slíkum forsendum varði miklu við mat á því hvort mismunun geti talist lögmæt eða eignarskerðing forsvaranleg. Forsaga ákvæða um veiðigjald skýri að mismununin hvíli á mistökum eða misskilningi en ekki sjálfstæðu mati á sjónarmiðum sem réttlæti mismunandi skattlagningu. Stefnandi vísar til þess að í lögum um veiðieftirlitsgjald nr. 33/2000, eins og 2. gr. laganna hafi upphaflega verið, hafi verið kveðið á um álagningu gjaldsins á veiðiheimildir sem veittar voru á grundvelli laga um stjórn fiskveiða. Í því hafi falist að gjaldið hafi ekki verið lagt á veiddan afla í tegundum sem ekki voru háðar veiðistjórnun. Samkvæmt 3. mgr. 2. gr. hafi álagningin farið fram á aflamarki í tegundum sem úthlutað var á grunni aflahlutdeildar eða krókaaflahlutdeildar. Þá sem nú hafi færri tegundir verið í krókaaflamarki en aflamarki. Til að gæta jafnræðis hafi því verið kveðið á um að miða ætti við landaðan afla krókabáta í þeim tegundum þar sem krókabátar væru ekki bundnir aflatakmörkunum en sæta ákvörðun um heildarafla og þar af leiðandi kvótasettar í aflamarkskerfinu. Gjaldskylda hafi því verið á sömu tegundum í veiðikerfunum. Stefnandi vísar enn fremur til þess að með lögum nr. 85/2002, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða nr. 38/1990, hafi verið tekin upp ákvæði um veiðigjald og hafi fyrirmynd álagningarinnar verið sótt til laga um veiðieftirlitsgjald. Með lögunum hafi þó verið kveðið á um að gjaldið yrði greitt fyrir hvert þorskígildiskílógramm úthlutaðra veiðiheimilda eða landaðs afla í einstökum tegundum, eins og það væri ákvarðað í 21. gr., samkvæmt nýrri 22. gr. fiskveiðistjórnalaga, sbr. d-lið 12. gr. laga nr. 85/2002. Lokamálsliður greinarinnar hafi kveðið á um að miða skyldi við landaðan afla krókabáta í þeim tegundum, sem þeir væru ekki bundnir aflatakmörkunum í, en sættu ákvörðun um heildarafla. Málsliðurinn hafi verið samhljóða ákvæði í lögum um veiðieftirlitsgjöld en í því samhengi að gjöld legðust á allar tegundir hafi falist að krókabátar hafi í raun verið undanþegnir veiðigjaldi á landaðan afla í tegundum sem ekki sættu ákvörðun um heildarafla. Sú aðstaða hafi enga umfjöllun fengið við lagasetninguna og telji stefnandi að hún hvíli á mistökum eða misskilningi. Við setningu laga um veiðigjöld nr. 74/2012 hafi fyrirmynd verið sótt til fyrri ákvæða um álagningu, sbr. 7. gr. laganna. Í 3. mgr. greinarinnar sé svohljóðandi ákvæði: „Fari stjórn veiða fram með öðrum hætti en greinir í 2. mgr. skulu gjöldin miðast við landaðan afla skips í viðkomandi tegund samkvæmt aflaupplýsingakerfi Fiskistofu á tólf mánaða tímabili sem lýkur einum mánuði fyrir upphaf fiskveiðiárs eða veiðitímabils. Gjöld vegna strandveiða miðast við landaðan afla í strandveiðum og miða skal við landaðan afla krókabáta í þeim tegundum sem þeir eru ekki bundnir aflatakmörkunum í en sæta ákvörðun um heildarafla.“ Stefnandi byggir á því að lokamálsliður ákvæðisins leiði til þess að krókabátar, af sambærilegri stærð og gerð og bátur stefnanda, greiði ekki veiðigjald af tegundum sem sæti ekki ákvörðun um heildarafla. Stefnandi vísar í þessu sambandi til jafnræðisreglu 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Með henni sé kveðið á um að allir skuli vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda, án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Í ákvæðinu felist að mismunun aðila með sambærilega stöðu verði að hvíla á hlutlægum og málefnalegum sjónarmiðum. Stefnandi byggir á því í aðalkröfu sinni að í skattalegum skilningi teljist staða aflmarksbáts hans og krókabáta sambærileg, enda varði krókakerfið og aflamarkskerfið stjórnun fiskveiða, þ.e. heimildir til að veiða og koma með fisk að landi. Munur á veiðikerfunum byggi á því mati löggjafans að bátar undir tiltekinni stærð geti verið í veiðikerfi þar sem nægjanlegt sé að færri tegundir lúti beinni kvótasetningu en í aflamarkskerfinu. Aðgangur beggja útgerðarflokka að fiskveiðiauðlindinni hvíli hins vegar á sömu meginreglum, til að mynda um að nytjastofnar sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar, sbr. 1. gr. fiskveiðistjórnunarlaga. Í öllu falli sé ljóst að staða krókabáta og aflamarksbáta varðandi veiðar á tegundum, sem ekki sæta ákvörðun um heildarafla, sé öldungis sambærileg í skilningi fiskveiðistjórnunarlaga. Sókn í slíkar tegundir sé heimil bæði krókabátum og aflmarksbátum. Ekki séu til staðar hlutlæg og málefnaleg sjónarmið að baki mismunandi skattalegri stöðu veiðigjalda útgerðarflokkanna vegna þessara tegunda. Innheimta veiðigjalda byggi m.a. á því að tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í arði, sem nýting sjávarauðlinda skapi, sbr. 2. gr. laga um veiðigjöld. Með því sé vísað til 1. gr. fiskveiðistjórnunarlaga og verði að álykta að málefnaleg sjónarmið að baki mismunandi skattlagningu geti helst komið til vegna mismunandi ábyrgðar útgerðarflokka gagnvart fiskveiðiauðlindinni. Slík sjónarmið hafi ekki komið fram varðandi tegundir, sem ekki sæti ákvörðun um heildarafla, og líkur séu á því að umdeild mismunun sé komin til vegna mistaka við lagasetningu. Á því er byggt að til þess að stefnandi geti í raun notið stjórnarskrárbundins jafnræðis gagnvart útgerðum sem veiða tegundir sem sæta ekki ákvörðun um heildarafla, án skyldu til greiðslu veiðigjalda, sé nauðsynlegt að krefjast þess að skattheimta gagnvart stefnanda falli niður. Aðalkrafa stefnanda hvíli á þeim sjónarmiðum en þar sé krafist endurgreiðslu á þeim veiðigjöldum sem stefnandi hafi þegar greitt. Stefnandi telji að líta megi til upplýsinga um skiptingu veiða eftir bátaflokkum. Stór hluti þeirra tegunda, sem um ræðir, sé veiddur af krókabátum og þar af leiðandi séu þær veiðar veiðigjaldafrjálsar. Um grásleppu gildi t.d. að af 4.007 tonnum hafi 2.350 tonn verið veidd af krókaaflamarksbátum en einungis 1.597 tonn veidd af smábátum með aflamark sem bátur stefnanda falli undir. Í þessu samhengi vísar stefnandi enn fremur til þess að skattaálögur feli í sér skerðingu eignarréttar. Í ákvæðum 72. gr. stjórnarskrárinnar um vernd eignarréttar felist kröfur um að skattaálögur séu lagðir á eftir almennum, efnislegum mælikvarða og að gætt sé ákveðins jafnræðis. Þá vísar stefnandi til stuðnings sjónarmiðum sínum til mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. 1. gr. samningsviðauka nr. 1, um friðhelgi eignarréttar. Jafnframt vísar stefnandi til 14. gr. sáttmálans um bann við mismunun. Vísar stefnandi sérstaklega til viðmiðana um hvað teljist mismunun í skilningi sáttmálans. Stefnandi vísar enn fremur til 77. gr. stjórnarskrárinnar sem kveði á um að skattamálum skuli skipað með lögum og að ekki megi fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann. Stefnandi byggir á því að lög um veiðigjöld feli í sér ólögmætt framsal á skattlagningarvaldi til stjórnvalda vegna þýðingar þorskígildisstuðla á skattlagningu tegunda. Samkvæmt 2. gr. veiðigjaldalaga sé vísað til þorskígildisstuðla samkvæmt skilgreiningu fiskveiðistjórnunarlaga, sbr. 19. gr. laganna, sem orðist svo: „Ráðuneytið skal reikna þorskígildi fyrir 15. júlí ár hvert fyrir hverja tegund sem sætir ákvörðun um stjórn veiða, sbr. 20. gr., og taka mið af tólf mánaða tímabili sem hefst 1. maí næstliðið ár og lýkur 30. apríl. Sé tekin ákvörðun um stjórn veiða á tegund sem ekki hefur áður sætt slíkri ákvörðun skal þegar reikna þorskígildi fyrir tegundina miðað við sama tímabil og greinir í 1. ml. Þorskígildi skulu reiknuð sem hlutfall verðmætis einstakra tegunda sem sæta ákvörðun um stjórn veiða af verðmæti slægðs þorsks. Til grundvallar verðmætaútreikningi skal leggja heildaraflamagn og heildarverðmæti þessara tegunda samkvæmt upplýsingum Fiskistofu þar um. Þegar fiskur er seldur ferskur erlendis skal miða við 88% af söluverðmæti hans. Varðandi botnfisk, að undanskildum karfa, skal miða við slægðan fisk. Miða skal við slitinn humar.“ Skilyrði þess að þorskígildisstuðull skuli reiknaður vegna tegundar, sé að veiðar tegundar sæti ákvörðun um stjórn, sbr. 20. gr. fiskveiðistjórnunarlaga, en greinin orðist svo: „Allir þeir sem fá úthlutað aflaheimildum samkvæmt lögum þessum, eða landa afla fari stjórn veiða fram með öðrum hætti en með úthlutun aflamarks, skulu greiða veiðigjöld svo sem í lögum um veiðigjöld greinir.“ Engin stjórn sé á veiðum á hlýra, tindaskötu og rauðmaga í skilningi laga um stjórn fiskveiða. Að því er varðar grásleppu, vísar stefnandi til þess að lagaleg umgjörð veiðanna hvíli á 7. gr. laga um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, nr. 79/1997. Tegundirnar sæti ekki ákvörðun um heildarafla samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða. Útreikningur á þorskígildum fyrir tegundirnar hafi því ekki lagastoð vegna fiskveiðiársins 2012/2013. Ákvæði veiðigjaldalaga og fiskveiðistjórnunarlaga feli í sér einhvers konar hringskilgreiningu um það hvenær reikna skuli út þorskígildisstuðla. Lagastoð fyrir útreikningi þorskígildisstuðla sé ekki nægjanlega skýr svo hún geti verið grundvöllur skattlagningar vegna tegunda sem ekki sæti ákvörðun um heildarafla samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða. Stefnandi vísar til upplýsinga frá Fiskistofu um að fjöldi tegunda, sem þorskígildisstuðlar hafi verið reiknaðir á, hafi aukist verulega fiskveiðiárið 2004/2005. Fyrir þann tíma hafi slíkir stuðlar ekki verið til fyrir tegundir sem ekki sættu ákvörðun um heildarafla, sbr. töflu um þorskígildisstuðla á tímabilinu frá 1991 til fiskveiðiársins 2003/2004. Lagagrundvöllur útreiknings þorskígildisstuðla fyrir þær tegundir liggi ekki fyrir. Þá byggir stefnandi á því að fyrirkomulag á útreikningi þorskígildisstuðla hafi ekki lagastoð og aðferðafræði við útreikning stuðlanna samkvæmt lögum feli í sér of mikið framsal á skattlagningarvaldi til stjórnvalda. Ákvæði 19. gr. um þorskígildisstuðla kveði ekki á um þann tíma eða aðstæður sem verðmæti einstakra tegunda skuli miðað við. Útfærsla á þeim atriðum sé mótuð af stjórnvöldum við framkvæmd upplýsingasöfnunar á afurðaverði. Þá sé ljóst að fiskur sé seldur mismunandi unninn og því sýnt að útreikningar þorskígildisstuðla hvíli á ýmiss konar leiðréttingarstuðlum, s.s. slægingarstuðlum, frystingarstuðlum o.fl., sem feli í sér að umreikna misunninn fisk til þess sem ætla má að sé verð og þyngd slægðs botnfisks. Framkvæmd þeirra útreikninga sé ólögbundin en aðeins einn stuðull varðandi þessi atriði sé lögbundinn, þ.e. 88% verðmat miðað við útfluttan fisk. Þá byggir stefnandi á því að fyrirkomulag veiðigjalda standist ekki kröfur um að skattheimta hvíli á efnislegum mælikvarða. Skattlagning miðuð við þorskígildi hvíli á hlutföllum aflaverðmætis einstakra tegunda gagnvart þorski. Í því felst að verðbreytingar á þorski hafi áhrif á þorskígildisstuðul annarra tegunda, þótt engin verðbreyting verði á þeim. Skortur á efnislegum mælikvarða felist jafnframt í því að þorskígildisstuðlar séu ekki í nokkru samhengi við afrakstur af veiðum á einstökum tegundum. Stuðlarnir lýsi hlutfalli fiskverðs, án tillits til fyrirkomulags og kostnaðar við veiðar. Stórkostlegar sveiflur séu á afurðaverði grásleppuhrogna. Áhrif veiðigjalda á útgerð stefnanda séu þungbær og hafi í raun í för með sér að vart verði eftir afrakstur af veiðunum hjá stefnanda. Í ljósi þessa geti áhrif veiðigjalda verið sambærileg við eignaskatt varðandi grásleppuútgerð, þrátt fyrir yfirlýst markmið um að þau beinist að tekjuafgangi af veiðum einstakra tegunda. Skattlagning veiðigjalda á stefnanda geti sem slík skoðast sem ólögmæt þjóðnýting. Þá vísar stefnandi jafnframt til sérstakra málsástæðna um þorskígildisstuðla vegna grásleppu og grásleppuhrogna undir varakröfu. Stefnandi kveður rétt til endurgreiðslu byggja á 1. gr. laga nr. 29/1995, um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, þar sem forsendur fyrir skattheimtunni standist ekki samkvæmt framangreindu. Að því er varðar vaxtakröfu vísar stefnandi til þess að greiðsla umræddra veiðigjalda hafi farið fram eigi síðar en við gjalddaga, 1. október 2013, og miðist upphaf vaxta því við þá dagsetningu. Þá hafi stefnandi með bréfi, dagsettu 24. október 2013, krafist endurgreiðslu í samræmi við lög nr. 29/1995, um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Miðist upphaf dráttarvaxta við þá dagsetningu. Stefnandi byggir vaxtaþátt dómkröfu á 2. gr. laga um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, sbr. einnig ákvæði vaxtalaga nr. 38/2001. Um vexti er vísað til 1. mgr. 8. gr. vaxtalaga og um upphafstíma þeirra til sömu greinar og 1. mgr. 2. gr. laga um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Um fjárhæð dráttarvaxta vísar stefnandi til 6. gr. vaxtalaga og um upphafstíma þeirra til 2. mgr. 2. gr. laga um endurgreiðslu oftekinna skatta. Upphaf dráttarvaxta miðist við 24. október 2013 þegar stefnandi hafi sett fram endurgreiðslukröfu. Stefnandi byggir varakröfu sína á því að í öllu falli fái innheimta veiðigjalda af grásleppu og grásleppuhrognum fiskveiðiárið 2012/13 ekki staðist. Veiðar á grásleppu fari fram á vorin og sé þeim stýrt með sérstökum hætti með reglugerð, settri á grundvelli 7. gr. laga nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Fiskveiðiárið 2012/13 hafi gilt reglugerð nr. 106/2013, um hrognkelsaveiðar. Samkvæmt 1. gr. reglugerðarinnar séu allar veiðar á grásleppu í fiskveiðilandhelgi Íslands óheimilar, nema að fengnu sérstöku leyfi Fiskistofu samkvæmt 2. gr. Í 2. gr. reglugerðarinnar sé kveðið á um að leyfi til grásleppuveiða séu bundin við báta, sem hafi rétt til slíkra leyfa á vertíðinni 1997, eða leiði rétt sinn frá þeim. Í 5. gr. reglugerðarinnar sé fjallað um flutning á grásleppuleyfum milli báta. Skilyrði þess séu að bátur hafi rétt til veiða í atvinnuskyni en enginn greinarmunur sé gerður á því hvort um krókaaflamarksbát eða smábát í aflamarkskerfi sé að ræða. Í 6. gr. sé að finna skilyrði sem afmarki nánar að grásleppuveiðar krókabáta fari fram á grundvelli reglugerðarinnar og að bátarnir séu ekki gerðir út á sama tíma til almennra veiða krókabáta. Stefnandi byggir á því að réttur báta til grásleppuveiða á grundvelli reglugerðar um hrognkelsaveiðar sé sambærilegur að því er varði rétt til að koma með grásleppuafla að landi og sem máli skipti um skattlagningu þess afla. Áréttar stefnandi að staða aflamarksbáta og krókabáta kunni að vera mismunandi varðandi stöðu meðafla en veiðar á grásleppu hvíli hins vegar á sama réttargrundvelli og hjá öllum bátum. Vísar stefnandi til fyrri umfjöllunar um jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar og sjónarmiða um skýringu þess. Í mismunandi álagningu veiðigjalda á grásleppu og grásleppuhrogn á bát stefnanda annars vegar og þess hluta grásleppubáta, sem hafi leyfi til veiða í atvinnuskyni sem krókabátar hins vegar, felist ólögmæt mismunun. Engin hlutlæg og málefnaleg sjónarmið réttlæti mismunandi skattalega stöðu grásleppuafla milli báta með grásleppuleyfi. Vísar stefnandi til fyrri umfjöllunar um hvernig ákvæði veiðigjaldalaga um mismunandi skattlagningu virðist vera komin til vegna mistaka eða misskilnings í lagasetningu þar sem litið hafi verið til álagningarreglna laga um veiðieftirlitsgjald í yngri lagasetningu. Allir bátar með grásleppuleyfi hafi sambærilega stöðu um rétt til veiða í skilningi 65. gr. stjórnarskrárinnar. Hvergi liggi fyrir mat löggjafans um forsendur mismunandi skattlagningar og þá séu vandséð málefnaleg sjónarmið í skilningi jafnræðisreglu og meðalhófsreglna stjórnskipunarréttar. Að mati stefnanda réttlæti engin hlutlæg og málefnaleg sjónarmið mismunandi skattalega stöðu grásleppuafla milli báta með grásleppuleyfi. Allir bátar með grásleppuleyfi hafi sambærilega stöðu um rétt til veiða í skilningi 65. gr. stjórnarskrárinnar. Þá byggir stefnandi á því að innheimta veiðigjalda af grásleppu og grásleppuhrognum uppfylli ekki kröfur sem 77. gr. stjórnarskrárinnar geri til skattheimtu, sbr. umfjöllun í aðalkröfu. Er vísað til þess að lagaákvæði um þorskígildisstuðla séu að grunni til sett í löggjöf, án þess að til hafi staðið að reikna hann á grásleppu. Lagákvæðið sé ekki nægjanlega skýr grundvöllur fyrir slíka útreikninga. Að áliti stefnanda felur útreikningur á þorskígildisstuðlum fyrir grásleppu í sér ólögmætt valdframsal til stjórnvalda. Afurðir grásleppu séu einkum tvær, þ.e. annars vegar grásleppuhrogn og hins vegar fiskurinn sjálfur. Í 19. gr. fiskveiðistjórnunarlaga sé kveðið á um að bera skuli verðmæti afurða saman við verð á slægðum þorski. Þá komi fram að miða skuli við slægðan botnfisk og slitinn humar. Ekki sé til staðar viðmið varðandi grásleppu. Það sé því fyrst og fremst ákvörðun stjórnvalda að reikna þorskígildisstuðulinn, bæði varðandi fiskinn og hrognin, en hrogn séu ekki reiknuð í þorskígildisstuðla fyrir aðrar tegundir almennt, þótt þau kunni að hafa verðgildi. Þá hafi það enga stoð að reikna þorskígildisstuðul á grásleppuhrogn ein og sér, sbr. álagningu veiðigjalds á stefnanda samkvæmt framlagðri frumálagningarskýrslu. Slíkur stuðull komi ekki fram í reglugerð nr. 619/2012. Valdframsal varðandi álagningu veiðigjalda felist jafnframt í því að þorskígildisstuðlar grásleppu hvíli ekki á vigtun á grásleppufiski annars vegar og grásleppuhrognum hins vegar hjá einstökum skattaðilum. Samkvæmt 4. og 5. mgr. 9. gr. reglugerðar um veiðar í atvinnuskyni fiskveiðiárið 2012/2013 skuli við umreikning reiknaðra grásleppuhrogna í heila grásleppu miðað við margföldunarstuðulinn 3,4 og við ákvörðun magns hrogna í aflaskráningarkerfi skuli miðað við reiknistuðulinn 0,8. Þá sé greiðslufyrirkomulag á grásleppuafla ólíkt því sem almennt gildi um fiskafla. Grásleppuhrogn séu í verulegum mæli sett í umboðssölu þar sem endanlegt kaupverð liggi ekki fyrir fyrr en afurðin er seld. Forsendur fyrir verðmæti grásleppuhrogna hvíli því á áætlunum um væntanlegt söluverð, sem settar séu fram við skil aflaskýrslna af einstökum útgerðum eða áætlunum Fiskistofu um slík verðmæti. Ákvæði 19. gr. fiskveiðistjórnunarlaga feli ekki í sér heimild til að leggja áætlanir til grundvallar við útreikning þorskígildisstuðla. Þá vísar stefnandi að öðru leyti til umfjöllunar um aðalkröfu og upplýsinga um stefnufjárhæðir í málavaxtalýsingu. IV. Í greinargerð sinni vísar stefndi til ákvæða laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, laga nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, og laga nr. 74/2012, um veiðigjöld. Kveður stefndi ljóst af lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld, að veiðigjöldum sé ætlað að mæta kostnaði ríkisins við rannsóknir, stjórn, eftirlit og umsjón með fiskveiðum, fiskvinnslu og að tryggja íslensku þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarafurða skapi, sbr. 2. gr. þeirra laga. Í lögunum sé farin sú leið að innheimta endurgjald fyrir nýtingu á þeirri sameign þjóðarinnar, sem nytjastofnarnir séu, með innheimtu gjalds sem uppfylli þær kröfur sem gerðar séu samkvæmt stjórnarskrá við álagningu skatta. Uppfylli lögin þær kröfur að mati stefnda. Af 1. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, sé jafnframt ljóst að allir nytjastofnar á Íslandsmiðum séu í sameign íslensku þjóðarinnar og að úthlutun veiðiheimilda myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Markmið laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, og laga nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, sé að stuðla að viðgangi og hagkvæmri nýtingu nytjastofnanna og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Stefndi vísar til þess að allir nytjastofnar samkvæmt lögum nr. 116/2006 og lögum nr. 79/1997, sem bæði fjalli um stjórnun fiskveiða, séu undir stöðugri vöktun og eftirliti Hafrannsóknarstofnunar og í því skyni sé í lögunum kveðið á um skilyrði sem varði almenn og sérstök veiðileyfi vegna veiða í atvinnuskyni, um hámarksafla í einstökum tegundum og eftir atvikum í því sambandi úthlutun á einstök skip í formi aflahlutdeildar og aflamarks með aflaheimildum með öðrum hætti eða lönduðum afla á grundvelli veiðileyfa í atvinnuskyni. Allar veiðar úr nytjastofnum í atvinnuskyni séu háðar almennu veiðileyfi og eftir atvikum sérstöku veiðileyfi. Meðafli, sem stefnandi hafi fengið við veiðar í net og veiðar hans á grásleppu með grásleppunetum og meðafli er þar hafi fengist utan aflamarks, hafi þannig verið háður stjórnun veiða í skilningi framangreindra laga og 1. gr. og 6. gr. laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, án tillits til þess hvort veiðar í þeim tegundum væru háðar ákvörðun um hámarksafla og hlutdeildarsetningu á skip. Stefnandi beri bát sinn, sem sé í aflamarkskerfi, saman við báta í krókaaflamarkskerfi og telji þá í öllu sem máli skipti sambærilega í skilningi 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar, þ. á m. um skattskyldu. Þetta fái ekki staðist. Bátur stefnanda sé í aflamarkskerfi, hafi aflahlutdeild, fái úthlutað aflamarki í fjölmörgum kvótabundnum tegundum og sé heimilt að sækja þær með margvíslegum veiðarfærum. Honum sé auk þess heimilt að flytja til sín aflahlutdeild í öðrum kvótabundnum tegundum. Enn fremur sé honum heimilt innan árs að leigja til sín aflamark í þeim tegundum sem hann hafi ekki aflahlutdeild í. Krókaaflamarksbátar hafi einungis krókaaflahlutdeild í tilteknum tegundum, þ.e. þorski, ýsu, ufsa, steinbít, löngu, keilu og gullkarfa. Óheimilt sé að flytja aflahlutdeild í öðrum tegundum til krókaaflamarksbáts, þótt heimilt sé að leigja til sín aflamark í öðrum tegundum botnfisks. Krókaaflamarksbátum sé jafnframt óheimilt að stunda veiðar með öðrum veiðarfærum en handfærum og línu. Af framangreindu telji stefndi ljóst að allnokkur greinarmunur sé á aðstöðu aðila sem veiða annars vegar í aflamarkskerfi og hins vegar í krókaaflamarkskerfi og séu þessir útgerðarflokkar ekki sambærilegir og samanburðarhæfir í skilningi 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrár. Stefndi vísar til þess að stefnandi reisi endurgreiðslukröfur sínar aðallega á því að útgerðarflokkum sé mismunað við álagningu veiðigjalda þar sem krókaaflamarksbátum hafi ekki verið gert að greiða veiðigjöld af þeim tegundum sem ekki sæti ákvörðun um heildarafla og sem endurgreiðslukrafa stefnanda taki til. Í stefnu sé rakið að á stefnanda hafi, fiskveiðiárið 2012/2013, verið lögð almenn og sérstök veiðigjöld vegna landaðs afla í tegundum, sem ekki sættu veiðistjórnun, með ákvörðun um hámarksafla tegunda, þ.e. hlýra, tindaskötu, rauðmaga og grásleppu. Að mati stefnda sé það í fullkomnu samræmi við ákvæði um gjaldskyldu í 6. gr. og 7. gr. laga nr. 74/2012, um veiðigjöld. Stefndi vísar í þessu sambandi til þess að samkvæmt 6. gr. laganna séu gjaldskyldir aðilar einstaklingar og lögaðilar sem fái úthlutað aflamarki, öðrum aflaheimildum eða landi afla á grundvelli laga um stjórn fiskveiða, laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands eða annarra laga er kveða á um stjórn fiskveiða. Í 1. mgr. 7. gr. sé kveðið á um það að gjaldstofn almenns og sérstaks veiðigjalds sé afli hvers gjaldskylds aðila í þorskígildum samkvæmt úthlutuðu aflamarki, öðrum aflaheimildum eða lönduðum afla. Í 2. mgr. 7. gr. sé kveðið á um það að þegar um sé að ræða tegundir, sem úthlutað sé til einstakra skipa, skuli gjöldin miðast við úthlutað aflamark í kílóum talið. Ákvæði 3. mgr. 7. gr. hljóði svo: „Fari stjórn veiða fram með öðrum hætti en greinir í 2. mgr. skulu gjöldin miðast við landaðan afla skips í viðkomandi tegund samkvæmt aflaupplýsingakerfi Fiskistofu á tólf mánaða tímabili sem lýkur einum mánuði fyrir upphaf fiskveiðiárs eða veiðitímabils. Gjöld vegna strandveiða miðast við landaðan afla í strandveiðum og miða skal við landaðan afla krókabáta í þeim tegundum sem þeir eru ekki bundnir aflatakmörkunum í en sæta ákvörðun um heildarafla.“ Stefndi kveður sér ekki hafa verið ljóst fyrr en stefna í máli þessu barst að Fiskistofa hefði ekki lagt á krókaaflamarksbáta almenn og sérstök veiðigjöld vegna ofangreindra tegunda þ.e. hlýra, tindaskötu, rauðmaga og grásleppu á fiskveiðiárinu 2012/2013. Að mati stefnda sé þessi framkvæmd Fiskistofu án lagastoðar og beri að leggja á krókaaflamarksbáta almenn og sérstök veiðigjöld vegna ofangreindra tegunda og hafi strax verið brugðist við því. Í stefnu sé því lýst að Fiskistofa byggi þessa framkvæmd sína á lokamálslið 3. mgr. 7. gr. laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, þar sem segi: „og miða skal við landaðan afla krókabáta í þeim tegundum sem þeir eru ekki bundnir aflatakmörkunum í en sæta ákvörðun um heildarafla“. Sé óskiljanlegt hvernig af þessu ákvæði sé dreginn sá skilningur að krókaaflamarksbátar skuli vera undanskildir almennu og sérstöku veiðigjaldi vegna framangreindra tegunda. Umræddur lokamálsliður varði, efni sínu samkvæmt, nytjastofnategundir sem sæti ákvörðun um heildarafla. Á fiskveiðiárinu 2012/2013 hafi tindaskata, hlýri, rauðmagi og grásleppa ekki sætt stjórn veiða með ákvörðun um heildarafla, heldur hafi veiðum á þeim verið stjórnað með öðrum hætti, þ.e.a.s. með almennum og sérstökum veiðileyfum, en enginn þeirra hafi verið háð ákvörðun um heildarafla. Skylda til að greiða almenn og sérstök veiðigjöld af lönduðum afla í þeim tegundum sé skýr og ótvíræð samkvæmt lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld, og ekkert í þeim lögum geti heimilað stjórnvöldum að falla frá álagningu og innheimtu þeirra. Á engan hátt fái þannig staðist, sbr. ákvæði 40. gr. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar um bann við ákvörðun um niðurfellingu eða breytingu skatta eða gjalda nema með lögum, krafa stefnanda um endurgreiðslu veiðigjalda sem grundvölluð sé á því að Fiskistofa hafi ekki lagt á krókaaflamarksbáta almenn og sérstök veiðigjöld vegna ofangreindra tegunda. Viðbrögð við því verði að vera þau að leitast við að koma fram álagningu á hendur þeim sem, án lagastoðar, hafi sloppið við álagningu og greiðslu veiðigjalda og sé það nú til athugunar hjá stefnda. Stefndi telji því að álagning almennra og sérstakra veiðigjalda á stefnanda vegna ofangreindra tegunda hafi verið lögmæt og geti ekki talist ólögmæt, þótt í ljós komi að aðrir hafi komist undan álagningu og beri að sýkna af kröfum stefnanda byggðum á mismunun við skattlagningu. Staðhæfingum stefnanda, um að lög nr. 74/2012, um veiðigjöld, feli í sér óheimilt framsal á skattlagningarvaldi vegna þýðingar þorskígildisstuðla á skattlagningu tegunda, vísar stefndi á bug. Bendir stefndi á að fiskveiðiárið 2012/2013 skyldi almennt veiðigjald vera 9,50 krónur á hvert þorskígildiskíló, sbr. 8. gr., og sérstakt veiðigjald 23,20 krónur á hvert þorskígildiskíló í botnfiskveiðum og 27,50 krónur á þorskígildiskíló í uppsjávarveiðum, sbr. a-lið ákvæðis I til bráðabirgða með lögunum. Samkvæmt 3. gr. laganna hafi þorskígildi og þorskígildisstuðull þá merkingu sem í þau séu lögð í lögum um stjórn fiskveiða. Víða í lögum um stjórn fiskveiða sé miðað við þorskígildi í þágu stjórnunar fiskveiða. Um það megi m.a. vísa til ákvæða 5. tl. 5. mgr. 6. gr. a í lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, þar sem mælt sé fyrir um hámarksafla kvótabundinna tegunda í veiðiferð strandveiðibáta. Einnig megi vísa til 7. mgr. 10. gr. um skyldu til að landa afla til vinnslu innan hlutaðeigandi byggðarlaga sem úthlutað sé samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 10. gr., 1. mgr. 11. gr. um heimild til veiða umfram aflamark í einstökum botnfisktegundum og hlutfallslega skerðingu annarra botnfisktegunda í samræmi við verðmætahlutfall einstakra tegunda, sbr. 19. gr., ákvæða í 5. mgr. 15. gr. um niðurfellingu aflahlutdeildar veiði skip minna en 50% á fiskveiðiári af úthlutuðu og fluttu aflamarki frá fyrra árið í þorskígildum talið. Þá sé í ákvæðum 7. mgr. 15. gr. kveðið á um árlegar heimildir til að flytja af skipi 50% af úthlutuðu aflamarki í þorskígildum talið. Í 19. gr. laganna sé kveðið á um útreikning þorskígilda. Þar segi að ráðuneytið skuli reikna þorskígildi fyrir 15. júlí ár hvert fyrir hverja tegund, sem sæti ákvörðun um stjórn veiða, sbr. 20. gr., og taka mið af tólf mánaða tímabili sem hefjist 1. maí næstliðið ár og ljúki 30. apríl. Þorskígildi skuli reiknuð sem hlutfall verðmætis einstakra tegunda sem sæti ákvörðun um stjórn veiða af verðmæti slægðs þorsks. Til grundvallar verðmætaútreikningi skuli leggja heildaraflamagn og heildarverðmæti þessara tegunda samkvæmt upplýsingum Fiskistofu þar um. Samkvæmt 20. gr. laganna, sbr. 1. gr. laga nr. 75/2012, skuli allir þeir, sem fái úthlutað aflaheimildum samkvæmt lögunum eða landa afla fari stjórn veiða fram með öðrum hætti en úthlutun aflamarks, greiða veiðigjöld eins og í lögum um veiðigjöld greini. Með 6. gr. reglugerðar nr. 619/2012, um fjárhæð, álagningu og innheimtu veiðigjalda og þorskígildisstuðla fiskveiðiárið 2012/2013, hafi verið ákvarðaðir og birtir þorskígildisstuðlar í samræmi við ákvæði laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, og laga nr. 74/2102, um veiðigjöld, þ. á m. fyrir tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu. Ekki sé unnt að fallast á það með stefnanda að útreikningar þorskígilda og þorskígildisstuðla feli í sér óheimilt framsal skattlagningarvalds. Þorskígildi spegli hlutfallslegt verðmæti ólíkra nytjastofna. Allt frá því að veiðigjöld voru tekin upp með lögum nr. 85/2002 um breytingu á þágildandi lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, hafi álagning þeirra miðast við úthlutun aflaheimilda eða landaðan afla umreiknaðan til þorskígildiskílóa. Um útreikning þorskígilda séu ítarleg fyrirmæli í 19. gr. laga nr. 116/2006. Þorskígildi og þorskígildisstuðlar hafi verið reiknuð á grundvelli opinberra gagna sem Fiskistofa hafi safnað allt frá 2002 og birt séu af Hagstofu Íslands, m.a. vegna álagningar veiðigjalds. Þorskígildi skuli reiknuð sem hlutfall verðmætis einstakra tegunda sem sæti ákvörðun um stjórn veiða af verðmæti slægðs þorsks. Til grundvallar verðmætaútreikningi skuli leggja heildaraflamagn og heildarverðmæti þessara tegunda samkvæmt upplýsingum Fiskistofu þar um. Í íslenskri löggjöf sé að finna fjölmörg dæmi um að stjórnvöldum hafi verið falið að taka saman og meta með reglubundnum hætti þætti sem mynda grundvöll að álagningu skatta og gjalda. Sem dæmi megi nefna hlutverk Þjóðskrár Íslands samkvæmt lögum nr. 6/2001, um skráningu og mat fasteigna, að meta og endurmeta ár hvert (og jafnvel oftar) skráð matsverð fasteigna. Þetta matsverð sé t.d. notað sem grundvöllur að ákvörðun fasteignaskatts samkvæmt lögum nr. 4/1995, um tekjustofna sveitarfélaga. Fái ekki staðist að slíkt feli í sér óheimilt framsal skattlagningarvalds. Þá vísar stefnandi á bug staðhæfingum stefnanda um að lagastoð skorti fyrir útreikningi þorskígilda samkvæmt 19. og 20. gr. laga nr. 116/2006 fyrir tegundirnar tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu. Stefndi telji að staðhæfingar stefnanda, um að veiðar á þeim tegundum sæti ekki stjórn á veiðum í skilningi 19. og 20. gr. þeirra laga og laga nr. 74/2014 um veiðigjöld, fái ekki staðist. Allar veiðar á þeim tegundum í atvinnuskyni sæti stjórnun veiða með öðrum hætti en með úthlutun aflamarks og sæti stjórnun með almennum veiðileyfum og grásleppuveiðar séu til viðbótar háðar sérstökum veiðileyfum. Stefndi vísar til þess að grásleppuveiðar séu samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 97/1997 háðar sérstöku veiðileyfi og almennt bannaðar nema þeim bátum sem rétt áttu til leyfis á grásleppuvertíðinni 1997. Á fiskveiðiárinu 2012/2013 hafi gilt um stjórnun grásleppuveiða reglugerð nr. 106/2013. Sé þannig langsótt að grásleppuveiðar stefnanda á grundvelli sérstaks veiðileyfis þar lútandi, falli ekki undir stjórn veiða með öðrum hætti í skilningi 19. og 20. gr. laga nr. 116/2006 og 1. gr., 6. gr. og 7. gr. laga nr. 74/2012, um veiðigjöld. Samkvæmt framangreindu hafi útreikningur þorskígilda og þorskígildisstuðla fyrir tegundirnar tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu í 6. gr. reglugerðar nr. 619/2012 átt sér ótvíræða lagastoð. Stefndi kveðst hafna þeim sjónarmiðum stefnanda að fyrirkomulag á útreikningi þorskígildisstuðla feli í sér of mikið framsal og standist ekki kröfur um efnislegan mælikvarða við álagningu veiðigjalda, þar sem útreikningar þeirra hvíli á ýmsum leiðréttingarstuðlum og taki ekki tillit til kostnaðar við veiðar á einstökum tegundum. Við eftirlit og vöktun nytjastofnanna sé nauðsynlegt að hafa yfirsýn yfir þann afla, sem tekinn sé úr sjó hverju sinni, og sé þá stuðst við landaðan afla sem skylt sé að vigta og skrá, sbr. lög nr. 57/1996, um umgengni við nytjastofna sjávar, og reglugerð nr. 224/2006, um vigtun og skráningu sjávarafla, með síðari breytingum. Landaður afli sé ýmist beint úr sjó eða hafi sætt verkun um borð fyrir löndun, s.s. slægingu eða frekari vinnslu. Allur afli sé skráður í samræmi við það við löndun eftir verkunarstigi, sbr. framlagt yfirlit vegna stefnanda. Samkvæmt yfirlitinu landi stefnandi að stærstum hluta óslægðum afla. Meðafla í hlýra við grásleppuveiðar sé landað slægðum og aðeins við löndun 10. apríl 2013 hafi stefnandi landað lítilsháttar af slægðri grásleppu og grásleppuhrognum. Allur landaður afli sé skráður inn í aflaskráningarkerfi sem Fiskistofa haldi. Úthlutun aflamarks í hlutdeildarsettum nytjastofnum í botnfiski byggi á slægðum fiski með haus, nema í gull- og djúpkarfa sem miðist við óslægðan fisk. Í uppsjávartegundum sé miðað við óslægðan afla og nytjabotndýrið humar miðist við slitinn humar. Kveðið sé á um slægingarstuðla, þar sem umreikna þurfi óslægðan fisk til slægðs fisks, í árlegum reglugerðum um stjórn fiskveiða. Á fiskveiðiárinu 2012/2013 hafi verið kveðið á um þá slægingarstuðla í 9. gr. reglugerðar nr. 698/2012, um veiðar í atvinnuskyni. Útreikningar þorskígilda miði við slægðan fisk og sé miðað við þá slægingarstuðla sem fram komi um meðalnýtingu tegunda yfir fiskveiðiár eða vertíð og byggi þeir á rannsóknum og bestu vitneskju hverju sinni. Álagning veiðigjalda á grundvelli þorskígildisstuðla, sem taki mið af hlutfalli aflaverðmætis hlutaðeigandi tegunda, sé í jaðartilfellum háð vissum annmörkum. Slík skekkja jafnist þó út við veiðar, enda stundi skip jafnan veiðar á mörgum ólíkum tegundum sem jafni hana út. Hafi löggjafinn tekið afstöðu til þess að það sé réttlætanlegt að miða við þorskígildi. Þar er um að ræða einfaldan og skiljanlegan almennan mælikvarða til grundvallar gjaldtöku þar sem allir standi jafnvígis við gjaldtökuna. Jafnframt hafi löggjafinn sjálfur, við ákvörðun á fjárhæð veiðigjalda fiskveiðiárið 2012/2013, tekið með almennum hætti tillit til kostnaðar við veiðarnar þar sem álagning miðist við þorskígildiskíló. Af hálfu stefnanda sé staðhæft, án nokkurra raka eða gagna almennt og sérstaklega um grásleppu, að álagning á grásleppuútgerð hans jafnist á við álagningu eignarskatta og feli nánast í sér þjóðnýtingu. Stefndi mótmæli þessu sem röngu, haldlausu og ósönnuðu. Til viðbótar sé á það bent og áréttað að álögð og greidd veiðigjöld af hálfu stefnanda séu í rekstri hans frádráttarbær rekstrarútgjöld. Þá sé við ákvörðun löggjafans á fjárhæð veiðigjalda tekið almennt tillit til kostnaðar við veiðar og eðlilega ávöxtun fjár sem bundið sé í rekstrinum. Fái þannig á engan hátt staðist framangreind sjónarmið stefnanda um ólögmætt framsal skattlagningarvalds vegna þorskígildisstuðla og skort á efnislegum viðmiðunum við álagningu veiðigjalda. Stefndi vísar til þess að í lok umfjöllunar sinnar um þorskígildisstuðla í aðalkröfu vísi stefnandi jafnframt til umfjöllunar sinnar um varakröfu vegna veiðigjalda á grásleppu. Byggi stefnandi varakröfu sína á öllum sömu málsástæðum og lagarökum og hann byggi á í aðalkröfu. Vísi stefndi til umfjöllunar hér að framan um lagarök og rök stefnda fyrir því að sjónarmið stefnanda fái ekki staðist. Stefndi vísar til sjónarmiða stefnanda þess efnis að um ólögmætt framsal skattlagningarvalds sé að ræða þar sem ekki sé nægilega áreiðanlegum gögnum til að dreifa um verðmæti grásleppu og ekki sé fundinn grásleppustuðull fyrir hvern og einn aðila. Þetta fái ekki staðist. Gögn um verðmæti grásleppu vinni Fiskistofa úr vigtar- og ráðstöfunarskýrslum sem kaupendum á sjávarafla sé skylt að skila inn mánaðarlega fyrir kaup sín undangenginn mánuð. Gögn er varði grásleppu og hrogn úr henni séu oft ófullkomin frá hendi kaupendanna vegna þess að endanleg sala á hrognum fari oftar en ekki fram mun seinna en mánuði eftir veiðina þegar kaupendum sé skylt að skila skýrslunum. Af þessum sökum sé nauðsynlegt að afla nánari upplýsinga um rétt verðmæti þessa nytjastofns og hafi það verið gert fyrir ákvörðun sjávarútvegsráðuneytisins um þorskígildisstuðla hinn 13. júlí 2012 og sé gerð ítarleg grein fyrir því í framlögðu bréfi ráðuneytisins. Eins og þar komi fram, hafi forstöðumaður upplýsingasviðs Fiskistofu sent tölvubréf varðandi verðmætastuðul fyrir grásleppu hinn 29. júní 2012 þar sem fram komi að erfiðleikar hefðu verið við að ná fullnægjandi upplýsingum um söluverðmæti grásleppu en það hafi þó verið reynt til hins ýtrasta, þar á meðal með könnun hjá stærstu söluaðilum. Útkoman hafi verið mjög svipuð og í fyrra eða þorskígildisstuðull upp á 0,78. Í ljósi upplýsinga í rafbréfi Fiskistofu og í öryggisskyni, hafi ráðuneytið ákveðið að lækka stuðulinn lítillega og hafi þorskígildisstuðull fyrir grásleppu því verið ákveðinn 0,74, sbr. 6. gr. reglugerðar nr. 619/2012. Hafi sú ákvörðun ráðuneytisins í hvívetna verið lögmæt. Á engan hátt fái þannig staðist staðhæfingar stefnanda um ólögmætt framsal skattlagningarvalds við ákvörðun þorskígildisstuðla vegna grásleppu. Að því er varðar grásleppuna sérstaklega, vísar stefndi á bug fullyrðingum stefnanda um að lagastoð skorti fyrir álagningu almennra og sérstakra veiðigjalda á hann vegna landaðra grásleppuhrogna en enginn þorskígildisstuðull vegna grásleppuhrogna hefði verið birtur í reglugerð nr. 619/2012. Rétt sé, að ekki hafi verið birtur sérstakur stuðull í þorskígildum fyrir grásleppuhrogn í reglugerð nr. 619/2012. Á fiskveiðiárinu 2012/2013 hafi ekki átt að koma til þess lengur, sem tíðkast hafði um árabil, að henda grásleppuhveljunni en landa aðeins hrognum. Sé gerð grein fyrir þeirri breytingu í framlögðu bréfi sjávarútvegsráðuneytisins og vísist til þess sem þar greini um það efni og hvernig þorskígildi séu fundin við álagningu veiðigjalda fiskveiðiárið 2012/2013 fyrir grásleppuhrogn, þar sem þrátt fyrir það hafi verið landað grásleppuhrognum. Eins og þar komi fram hafi Fiskistofa við álagningu veiðigjalda þar sem landað var grásleppuhrognum, þurft að styðjast við ákvæði í 4. og 5. mgr. 9. gr. reglugerðar nr. 678/2012, um stjórn fiskveiða, varðandi landaðan afla í grásleppuhrognum. Hafi sú framkvæmd Fiskistofu við álagningu á stefnanda vegna grásleppuhrogna því haft fullnægjandi lagastoð og fá þessi sjónarmið stefnanda þannig ekki staðist. Verði ekki á sýknukröfu stefnda fallist, krefst stefndi þess til vara að stefnukröfur verði lækkaðar stórkostlega. Í því sambandi kveðst stefndi byggja á öllum framangreindum sjónarmiðum sem færð hafi verið fram til stuðnings sýknu. V. Í máli þessu er deilt um það hvort stefnandi eigi rétt á endurgreiðslu veiðigjalda, sem lögð voru á hann vegna afla báts hans af tegundum sem ekki sæta ákvörðun um heildarafla fiskveiðiárið 2012/2013. Stefnandi byggir kröfu sína á því að veiðigjöld samkvæmt lögum nr. 74/2012 séu skattur og skattlagning þessi uppfylli ekki skilyrði stjórnarskrárinnar um skattlagningu, jafnræði og vernd eignarréttar. Þá telur stefnandi útgerðarflokkum mismunað við skattlagningu á afla sem ekki sætir ákvörðun um heildarafla þar sem krókaaflamarksbátar greiði ekki veiðigjöld af þeim tegundum. Jafnframt sæti þessar tegundir ekki ákvörðun um heildarafla og engin stjórn fari fram á veiðum í þessum tegundum í skilningi laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, og umgjörð grásleppuveiða hvíli á 7. gr. laga nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Loks telur stefnandi skorta lagastoð fyrir útreikningi á þorskígildum vegna þessara tegunda, sem ekki sæti stjórn veiða, og feli fyrirkomulag á útreikningi þorskígilda í sér ólögmætt framsal skattlagningarvalds. Í lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, segir í 1. gr. að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og að markmið laganna sé að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Hefur verið litið svo á að úthlutun veiðiheimilda myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanleg forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Í 2. gr. laganna er því lýst að til nytjastofna teljist sjávardýr, svo og sjávargróður, sem nytjuð eru og kunna að verða nytjuð í íslenskri fiskveiðilandhelgi og sérlög gilda ekki um. Samkvæmt 4. gr. laganna má enginn stunda veiðar í atvinnuskyni við Ísland nema hann hafi fengið til þess almennt veiðileyfi, þ.e. veiðileyfi með aflamarki eða veiðileyfi með krókaaflamarki. Óumdeilt er að bátur stefnanda er aflamarksbátur. Um almenn og sérstök veiðigjöld gilda lög nr. 74/2012, um veiðigjöld, sem tóku gildi 5. júlí 2012. Í 1. gr. þeirra kemur fram að þau taki til veiðigjalda, almenns veiðigjalds og sérstaks veiðigjalds, sem lögð eru á aflamark, aðrar úthlutaðar aflaheimildir eða landaðan afla, fari stjórn veiða fram með öðrum hætti en með úthlutun aflamarks, samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða eða öðrum lögum er við geta átt. Samkvæmt 6. gr. laganna eru þeir aðilar gjaldskyldir sem fá úthlutað aflamarki, öðrum aflaheimildum eða landa afla á grundvelli laga um stjórn fiskveiða, laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands eða annarra laga sem kveða á um stjórn fiskveiða. Í 20. gr. laga nr. 116/2006 er síðan mælt fyrir um að allir þeir, sem fái úthlutað aflaheimildum samkvæmt lögunum, eða landa afla fari stjórn veiða fram með öðrum hætti en með úthlutun aflamarks, skuli greiða veiðigjöld svo sem í lögum um veiðigjöld greinir. Af framangreindu er ljóst að veiðar úr nytjastofnum í atvinnuskyni eru háðar almennu veiðileyfi og eftir atvikum sérstöku veiðileyfi. Meðafli, sem stefnandi hafi fengið við veiðar í net og meðafli, sem þar hefur fengist utan aflamarks, var þannig háður stjórnun veiða í skilningi framangreindra laga og 1. gr. og 6. gr. laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, án tillits til þess hvort veiðar í þeim tegundum voru háðar ákvörðun um hámarksafla og hlutdeildarsetningu á skip. Þá verður af framangreindu ráðið að gjaldskyldir aðilar samkvæmt ákvæði 6. gr. laganna eru allar persónur að lögum sem fá úthlutað veiðiheimildum eða geta landað afla á grundvelli laga um stjórn fiskveiða og annarra laga sem kveða á um stjórn fiskveiða. Um grásleppuveiðar gilda ákvæði laga nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, en samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna eru grásleppuveiðar háðar sérstöku leyfi Fiskistofu. Enn fremur kom fram í 1. gr. reglugerðar nr. 106/2013, sem gilti um grásleppuveiðar á fiskveiðiárinu 2012/2013, að allar veiðar á grásleppu í fiskveiðilandhelgi Ísland væru óheimilar nema að fengnu sérstöku leyfi Fiskistofu. Þar sem grásleppuveiðar voru þannig leyfisskyldar, voru þeir sem þær veiðar stunduðu fiskveiðiárið 2012/2013 gjaldskyldir í skilningi 6. gr. laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, sem og meðafli með þeim veiðum. Eins og fram er komið kveðst stefnandi reka bátinn Halldór NS 302, sem fær úthlutað aflamarki, m.a. í þorski og ýsu, og er hann gerður út á hefðbundnar botnfiskveiðar. Eru veiðar stefnanda á bátnum því gjaldskyldar samkvæmt framangreindu. Þá liggur frammi í málinu yfirlit vegna bátsins um afla hans á fiskveiðiárinu 2012/2013 og hefur því ekki verið mótmælt. Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi verið gjaldskyldur vegna útgerðar sinnar á umræddum báti. Kemur þá til skoðunar hvort gjaldið hafi verið rétt lagt á stefnanda. Í 3. mgr. 7. gr. laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, eins og ákvæðið var orðað fiskveiðiárið 2012/2013, segir að gjaldstofn almenns og sérstaks veiðigjalds sé afli hvers gjaldskylds aðila í þorskígildum samkvæmt úthlutuðu aflamarki, öðrum aflaheimildum eða lönduðum afla. Í því máli sem hér er til umfjöllunar var veiðigjald lagt á landaðan afla stefnanda. Stefnandi heldur því fram að, þrátt fyrir ofangreint, hafi ekki verið heimilt að leggja á hann veiðigjald, enda felist í álagningunni óheimil mismunun þar sem ekki hafi verið lagt veiðigjald á báta í krókaaflamarkskerfi, sem hafi að öðru leyti verið í sambærilegri stöðu og aflamarksbátur stefnanda. Þá hafi löggjafinn í raun ekki lagt mat á málefnalegar forsendur þess að mismunandi skattlagning væri á afla í tegundum sem sæti ekki ákvörðun um heildarafla. Hér verður að líta til þess að bátur stefnanda er í aflamarkskerfi og hefur því aflahlutdeild og fær úthlutað aflamarki í mörgum kvótabundnum tegundum. Auk þess er honum heimilt að sækja aflann með margvíslegum veiðarfærum, flytja til sín aflahlutdeild í öðrum kvótabundnum tegundum og leigja aðrar tegundir. Staða krókaaflamarksbáta er ólík að þessu leyti, enda hafa þeir einungis krókaaflahlutdeild í tilteknum tegundum, þ.e. þorski, ýsu, ufsa, steinbít, löngu, keilu og gullkarfa og er m.a. óheimilt að stunda veiðar með öðrum veiðarfærum en handfærum og línu. Er því ljóst að nokkur munur er á stöðu þeirra sem veiða annars vegar í aflamarkskerfi og hins vegar í krókaaflamarkskerfi. Þá verður einnig litið til þess, sem fram kom hjá stefnda, að sú framkvæmd Fiskistofu að innheimta ekki veiðigjöld á krókaaflamarksbáta væru mistök, enda yrði sú ráðstöfun ekki leidd af ákvæðum 3. mgr. 7. gr. laga nr. 74/2012. Að þessu virtu og þegar litið er til þess sem að framan greinir um tilgang laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, og ákvæði laga nr. 74/2012, um veiðigjöld, um gjaldskyldu og gjaldstofn, verður ekki fallist á það með stefnanda að um sé að ræða mismunun milli annars vegar aflamarksbáta og hins vegar krókaaflamarksbáta. Verður því að fallast á það með stefnda að aðstaðan sé að þessu leyti ósambærileg í skilningi 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Á það einnig við að því er varðar veiðar á grásleppu. Sjónarmið stefnanda um að löggjafinn hafi ekki byggt á málefnalegum forsendum við mismunandi gjaldtöku að þessu leyti koma því ekki til frekari skoðunar. Loks er það mat dómsins að endurgreiðslukrafa stefnanda verði ekki byggð á þeirri málsástæðu að um mistök stefnda hafi verið að ræða við gjaldtöku af annarri tegund útgerðar. Stefnandi heldur því enn fremur fram að hin umdeilda gjaldtaka fari gegn ákvæðum 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að skattamálum skuli skipað með lögum og að ekki megi fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema. Þá byggir stefnandi á því að lög nr. 74/2012, um veiðigjöld, feli í sér ólögmætt framsal á skattlagningarvaldi til stjórnvalda vegna þýðingar þorskígildisstuðla við skattlagningu en samkvæmt 19. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, sem 2. gr. laga um veiðigjöld vísar til, skuli ráðuneytið eftir nánar tilgreindri aðferð reikna þorskígildi fyrir 15. júlí hvert ár fyrir hverja tegund sem sæti ákvörðun um stjórn veiða. Áður er rakin sú niðurstaða dómsins að á stefnanda hvíli skylda til greiðslu veiðigjalda lögum samkvæmt. Um gjaldstofn almenns og sérstaks veiðigjalds segir í 7. gr. laga nr. 74/2012 að hann sé afli hvers gjaldskylds aðila í þorskígildum samkvæmt úthlutuðu aflamarki, öðrum aflaheimildum eða lönduðum afla. Er í 8. gr. laganna að finna nokkuð ítarlega útfærslu á álagningu almenns veiðigjalds og tölulegan grunn hennar. Ákvæði 1. mgr. 9. gr. laganna um ákvörðun fjárhæðar sérstaks veiðigjalds, byggð á ákvæðum 10.-12. gr. laganna, hafa enn ekki komið til framkvæmda en í 1. mgr. a-liðs ákvæðis I til bráðabirgða var kveðið á um að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 9. gr. skyldi sérstakt veiðigjald á fiskveiðiárinu 2012/2013 vera 23,20 krónur á hvert þorskígildiskíló í botnfiskveiðum. Samkvæmt fyrirmælum í 1. mgr. 13. gr. laganna er Fiskistofu falið að leggja gjöldin á. Þá koma fram í 19. gr. laga nr. 16/2006 fyrirmæli um að ráðuneytið skuli reikna þorskígildi fyrir 15. júlí ár hvert fyrir hverja tegund sem sætir ákvörðun um stjórn veiða, sbr. 20. gr. laganna. Í lagaákvæðinu er einnig að finna nánari útlistun á útreikningi þorskígilda og segir þar m.a.: „Þorskígildi skulu reiknuð sem hlutfall verðmætis einstakra tegunda sem sætir ákvörðun um stjórn veiða af verðmæti slægðs þorsks. Til grundvallar verðmætaútreikningi skal leggja heildaraflamagn og heildarverðmæti þessara tegunda samkvæmt upplýsingum Fiskistofu þar um. Þegar fiskur er seldur ferskur erlendis skal miða við 88% af söluverðmæti hans. Varðandi botnfisk, að undanskildum karfa, skal miða við slægðan fisk. Miða skal við slægðan humar.“ Með 6. gr. reglugerðar nr. 619/2012, um fjárhæð, álagningu og innheimtu veiðigjalda og þorskígildisstuðla fiskveiðiárið 2012/2013, voru ákvarðaðir og birtir þorskígildisstuðlar í samræmi við ákvæði laga nr. 116/2006 og laga nr. 74/2012, m.a. fyrir tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu. Að þessu virtu verður ekki fallist á það með stefnanda að fyrirkomulag á útreikningi þorskígildisstuðla vegna botnfiskveiða skorti lagastoð. Fyrirmæli laganna um útreikning og álagningu gjaldanna eru skýrlega fram sett í lögum og fela í sér hlutlægar og gagnsæjar reglur sem reistar eru á almennum efnislegum mælikvarða. Fram kemur í framlögðu bréfi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis til lögmanns stefnda, dagsettu 17. október 2014, að þorskígildi og þorskígildisstuðlar hafi verið reiknuð á grundvelli opinberra gagna sem Fiskistofa hefur safnað, allt frá árinu 2002. Sýnist því ljóst, að sá útreikningur þorskígilda, sem liggur til grundvallar álagningu veiðigjalda á botnfisktegundir, hvíli bæði á skýrum lagafyrirmælum og gögnum. Í þessu ljósi verður hvorki fallist á sjónarmið stefnanda um að þorskígildisstuðlar séu ekki í neinu samhengi við afrakstur af veiðum á einstökum tegundum né að skattlagning veiðigjalda feli í sér ólögmæta þjóðnýtingu, eins og kemur fram í stefnu. Breytir engu um þá niðurstöðu þótt útreikningur þorskígildisstuðla hvíli að einhverju leyti á ýmsum leiðréttingarstuðlum, enda er tilgangur þeirra sá að finna út með nákvæmari hætti, hvert er verðgildi hverrar tegundar um sig. Ekki verður fallist á það með stefnanda að útreikningur á þorskígildisstuðlum fyrir grásleppu sé ólögmætur, enda eiga hér við sömu sjónarmið og áður eru rakin um fyrirmæli 19. gr. laga nr. 116/2006 um slíkan útreikning fyrir hverja tegund sem sætir ákvörðun um stjórn fiskveiða. Grásleppa er botnfisktegund og þá liggur fyrir að útreikningur þorskígildisstuðuls vegna grásleppu var birtur í reglugerð nr. 619/2012, um fjárhæð, álagningu og innheimtu veiðigjalda og þorskígildisstuðla fiskveiðiárið 2012/2013, sem sett var með heimild í lögum nr. 74/2012, um veiðigjöld, og lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Í ljósi áðurgreinds þykir engu breyta þótt ákvæði um þorskígildisstuðla hafi að grunni til verið bundið í lög áður en ákveðið var að reikna slíkan stuðul vegna grásleppu. Þá eiga hér einnig við sömu sjónarmið og áður eru rakin að því er varðar niðurstöðu dómsins um að ekki sé um að ræða mismunun milli annars vegar aflamarksbáta og hins vegar krókaaflamarksbáta. Að öllu framangreindu virtu verður ekki fallist á það með stefnanda að álagning veiðigjalda feli í sér slíkt framsal skattlagningarvalds að fari í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Verður því að hafna kröfu stefnanda um endurgreiðslu veiðigjalda vegna botnfisktegundanna tindaskötu, hlýra, rauðmaga og grásleppu. Stefnandi byggir varakröfu sína varðandi útreikning stefnda á þorskígildisstuðli fyrir grásleppuhrogn ein og sér á því að hann eigi sér enga stoð, enda komi slíkur stuðull ekki fram í reglugerð nr. 619/2012. Af hálfu stefnda er þessu mótmælt og á því byggt að á fiskveiðiárinu 2012/2013 hafi staðan verið sú að ekki hefði lengur átt að koma til þess að henda grásleppuhveljunni en landa aðeins hrognum. Hefði því ekki verið birtur sérstakur stuðull fyrir hrognin í framangreindri reglugerð. Í áðurnefndu bréfi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins til stefnda, dagsettu 17. október 2014, kemur fram að við útreikning á veiðigjöldum á grásleppuhrogn hafi verið litið til ákvæða í 4. og 5. mgr. 9. gr. reglugerðar nr. 698/2012, um veiðar í atvinnuskyni fiskveiðiárið 2012/2013. Samkvæmt 19. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, skulu þorskígildi reiknuð sem hlutfall verðmætis einstakra tegunda sem sæta ákvörðun um stjórn fiskveiða. Áður er getið þeirrar niðurstöðu dómsins að afli stefnanda hafi verið háður stjórnun fiskveiða í skilningi laganna. Grásleppuhrogn eru hluti af verðmæti grásleppu. Verður því að telja að álagning veiðigjalds eigi sér nægilega lagastoð, þótt ekki hafi verið ákveðinn þorskígildisstuðull fyrir hrognin sérstaklega. Ekki hefur verið sýnt fram á að sú framkvæmd, sem höfð var við útreikning veiðigjalds á grásleppuhrogn umrætt sinn, hafi verið röng eða ósanngjörn og þá er ljóst af framansögðu að hún á sér skýringar. Er því hafnað varakröfu stefnanda að því er varðar álögð veiðigjöld á grásleppuhrogn vegna fiskveiðiársins 2012/2013. Að öllu framangreindu virtu verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu. Eins og mál þetta er vaxið þykir rétt að málskostnaður falli niður. Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Uppkvaðning dómsins hefur dregist vegna embættisanna dómarans. D Ó M S O R Ð: Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af öllum kröfum stefnanda, Halldórs fiskvinnslu ehf., í máli þessu. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 845/2017
Kærumál Vanreifun Frávísunarúrskurður staðfestur
SP höfðaði mál vegna tjóns sem lífeyrissjóðurinn SL taldi sig hafa orðið fyrir vegna viðskipta með hlutabréf í K hf. en SL hafði framselt SP skaðabótakröfu sem SL taldi sig eiga af þessum sökum. Staðhæfði SP að H, I, M, Ó og S hefðu á árunum 2007 og 2008 staðið að markaðsmisnotkun til að halda uppi verði á hlutabréfum í K hf. og valdið þannig hluthöfum, meðal annars SL, í félaginu tjóni. Í dómi Hæstaréttar var fallist á með SP að honum nægði að reisa staðhæfingar í málatilbúnaði sínum um saknæma háttsemi H, I, M, Ó og S á tilvísun til dóma Hæstaréttar í málum nr. 498/2015 og 145/2014 að því leyti sem hann byggði á sakarefni þeirra enda hefðu þeir dómar fullt sönnunargildi um þau atvik sem þar greindi, sbr. 4. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varðandi önnur atriði sem SP byggði á taldi dómurinn að eins og málið lægi fyrir væru málsástæður SP um saknæma og ólögmæta háttsemi H, I, M, Ó og S verulega vanreifaðar og litlum gögnum studdar. Þá kom fram að þótt rétt væri hjá SP að engu gæti breytt um óskipta skaðabótaábyrgð H, I, M, Ó og S hvort hlutur hvers þeirra í ætlaðri saknæmri háttsemi kynni að hafa verið misjafn mætti vera ljóst að slík skaðabótaábyrgð gæti ekki fallið á einstaka varnaraðila vegna atvika sem kynnu að hafa gerst áður en þeir áttu hlut að máli. Þá kom einnig fram að reifun SP á atriðum varðandi umfang tjóns hans hefði verið háð verulegum annmörkum. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar og málinu vísað frá dómi.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Þorgeir Örlygsson, MarkúsSigurbjörnsson og Viðar Már Matthíasson.Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. desember 2017, enkærumálsgögn bárust réttinum 3. janúar 2018. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands8. desember 2017, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frádómi. Kæruheimild var í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úrgildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.Varnaraðilarnir Hreiðar Már Sigurðsson, Magnús Guðmundsson, ÓlafurÓlafsson og Sigurður Einarsson krefjast hver fyrir sitt leyti staðfestingarhins kærða úrskurðar. Þá krefjast varnaraðilarnir Hreiðar, Magnús og Sigurðurkærumálskostnaðar. Varnaraðilinn Ingólfur Helgason hefur ekki látið málið tilsín taka.ISamkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila átti Stapi lífeyrissjóður hlutabréf íKaupþingi banka hf. 1. nóvember 2007, sem hann hafði keypt fyrir samtals4.230.351.596 krónur, og keypti hann síðan frá þeim tíma fram til 7. ágúst 2008þessu til viðbótar hlutabréf í félaginu fyrir alls 2.161.176.732 krónur. Átímabilinu frá 1. nóvember 2007 þar til Fjármálaeftirlitið neytti 9. október2008 heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki til aðvíkja stjórn Kaupþings banka hf. frá, taka yfir vald hluthafafundar í félaginu ogsetja yfir það skilanefnd hafi lífeyrissjóðurinn selt hlutabréf í því fyrirsamtals 5.455.837.008 krónur og fengið að auki arð af hlutabréfum sínum aðfjárhæð alls 33.197.560 krónur. Síðastgreindan dag hafi hlutabréf í félaginuorðið verðlaus, en lífeyrissjóðurinn hafi þá átt eftir 196.108 hluti í því. Sóknaraðilisegir tap lífeyrissjóðsins vegna þessara viðskipta hafa þannig orðið902.493.733 krónur. Sóknaraðili kveður lífeyrissjóðinn hafa eftir þettaframselt sér áðurnefnda 196.108 hluti ásamt skaðabótakröfu, sem hann kynni að eigavegna þessara viðskipta með hlutabréf í Kaupþingi banka hf.Sóknaraðili vísar til þess að varnaraðilinn Hreiðar hafa verið forstjóriKaupþings banka hf. frá árinu 2003 þar til skilanefnd hafi samkvæmt áðursögðuverið sett yfir félagið. Varnaraðilinn Ingólfur hafi verið forstjóri yfirstarfsemi Kaupþings banka hf. á Íslandi fram til sama tíma. VarnaraðilinnMagnús hafi verið forstjóri dótturfélags Kaupþings banka hf. í Luxembourg frá1998 til 2010. Þá hafi varnaraðilinn Sigurður verið formaður stjórnar Kaupþingsbanka hf. frá árinu 2003 til 9. október 2008. Loks hafi varnaraðilinn Ólafureða félög í eigu hans verið næst stærsti hluthafinn í félaginu allar götur fráárinu 2003, en á þeim grunni hafi hann „átt sérlegan fulltrúa“ í stjórn þess,svo sem komist er að orði í málatilbúnaði sóknaraðila.Sóknaraðili staðhæfir að varnaraðilarnir hafi á árunum 2007 og 2008staðið að markaðsmisnotkun til að halda uppi verði á hlutabréfum í Kaupþingibanka hf. og valdið þannig hluthöfum í félaginu tjóni með því annars vegar aðblekkja þá til að kaupa hlutabréf í félaginu á of háu verði og hins vegar aðselja þau ekki áður en þau urðu verðlaus. Stapi lífeyrissjóður, sem sóknaraðilileiði rétt sinn frá, hafi verið meðal þeirra, sem hafi orðið fyrir tjóni afþessum sökum. Á þessum grunni höfðaði sóknaraðili mál þetta með stefnu 9.febrúar 2016 og krefst þess að varnaraðilum verði óskipt gert að greiða sér aðallega902.493.733 krónur en til vara aðra lægri fjárhæð með nánar tilgreindum vöxtumfrá 9. október 2008 til greiðsludags. Að þessu frágengnu krefst sóknaraðiliþess að viðurkennd verði óskipt skaðabótaskylda varnaraðila gagnvart sér vegnafjártjóns síns, sem hafi hlotist af markaðsmisnotkun varnaraðila með hlutabréfí Kaupþingi banka hf. á tímabilinu frá 1. nóvember 2007 til 9. október 2008. Íöllum tilvikum krefst sóknaraðili jafnframt málskostnaðar.IIÍ málatilbúnaði sóknaraðila er byggt á því að markaðsmisnotkun, sem hanntelur varnaraðila hafa staðið að í starfsemi Kaupþings banka hf. og valdið hafiþví tjóni sem hann leitar skaðabóta fyrir, hafi verið fólgin í sex atriðum.Í fyrsta lagi vísar sóknaraðili til þess að í dómi Hæstaréttar 6.október 2016 í máli nr. 498/2015 hafi þótt sannað að varnaraðilarnir Hreiðar,Ingólfur og Sigurður hafi á tímabilinu frá 1. nóvember 2007 til 8. október 2008staðið að því að deild eigin viðskipta innan Kaupþings banka hf. hafi keyptverulegan hluta af hlutabréfum í félaginu, sem seld hafi verið í svonefndumsjálfvirkum pörunarviðskiptum í kauphöll, og látið með því líta svo út að spurnværi eftir hlutabréfunum, sem í raun hafi ekki verið fyrir hendi. Með þessuhafi verði á hlutabréfunum verið haldið uppi og það ekki ráðist af framboði ogeftirspurn á markaði. Hafi þessir varnaraðilar verið sakfelldir í dóminum fyrirað hafa brotið á þennan hátt gegn 117. gr., sbr. 146. gr., laga nr. 108/2007 umverðbréfaviðskipti.Í öðru lagi hafi varnaraðilarnir Hreiðar, Ingólfur og Sigurður í samadómi verið sakfelldir fyrir að hafa brotið gegn áðurnefndum ákvæðum laga nr.108/2007 með því að hafa staðið að því að Kaupþing banki hf. seldi hlutabréf ífélaginu, sem hafi safnast fyrir með fyrrgreindum kaupum, til þriggja félaga ístórum viðskiptum, sem hafi farið fram utan kauphallar. Þetta hafi verið gert meðalannars með þeim skilmálum að félögin þrjú fengju lán frá Kaupþingi banka hf.til kaupanna án þess að setja aðrar tryggingar fyrir endurgreiðslu lánanna enhlutabréfin, sem keypt voru. Með þessum viðskiptum hafi ranglega verið látiðlíta svo út að kaupendurnir hafi borið áhættu af kaupunum, sem hafi í raunhvílt á Kaupþingi banka hf., og hafi þetta leitt til þess að verði áhlutabréfum í félaginu hafi verið haldið uppi í stað þess að ráðast af framboðiog eftirspurn á markaði. Í dóminum hafi varnaraðilinn Magnús einnig veriðsakfelldur fyrir hlutdeild í broti hinna þriggja í einum af þessum viðskiptum.Í þriðja lagi vísar sóknaraðili til þess að rakið sé í skýrslu rannsóknarnefndarAlþingis um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdaatburði að Kaupþing banki hf. hafi á því ári veitt félögum í eigu varnaraðilansÓlafs lán að fjárhæð 280.000.000 evrur til að greiða skuldir þeirra viðtiltekinn erlendan banka, sem tryggðar hafi verið með veði í hlutabréfumfélaganna í Kaupþingi banka hf. Með þessu hafi verið komið í veg fyrir aðerlendi bankinn leitaði fullnustu á kröfum sínum með því að ganga aðhlutabréfunum, en Kaupþing banki hf. hafi í staðinn fengið tryggingu í bréfunumog eftir það borið af þeim alla markaðsáhættu. Á þennan hátt hafi því veriðforðað að verulegur fjöldi hlutabréfa í félaginu færi á markað, en hefði þaðgerst hefðu þau lækkað mjög í verði. Telji sóknaraðili „engin lagaskilyrði“hafa verið fyrir þessari ráðstöfun Kaupþings banka hf., en um hana hafivarnaraðilar allir sammælst.Í fjórða lagi byggir sóknaraðili á því að í sömu skýrslu komi fram aðKaupþing banki hf. hafi frá árinu 2004 boðið starfsmönnum sínum að kaupahlutabréf í félaginu með lánum frá því, veitt starfsmönnum kauprétt að hlutabréfumog tryggt þeim sölurétt. Í byrjun október 2008 hafi samanlögð fjárhæð slíkra lánanumið um 60.000.000.000 krónum, en fyrir þeim hafi ekki verið aðrar tryggingaren veð í hlutabréfunum. Þegar verð á bréfunum hafi farið að lækka á árinu 2007og andvirði þeirra ekki lengur nægt til tryggingar fyrir lánunum hafivarnaraðilarnir Hreiðar, Ingólfur og Sigurður ákveðið að Kaupþing banki hf.myndi ekki neyta réttar til að kalla eftir frekari tryggingum og um leið meinaðstarfsmönnum félagsins að selja hlutabréfin. Í kjölfarið hafi þeir samþykkt aðgefa eftir ábyrgð starfsmannanna á endurgreiðslu þessara lána að því leyti, semandvirði hlutabréfanna nægði ekki til uppgjörs á lánunum. Með þessu hafi veriðkomið í veg fyrir mikið framboð hlutabréfa í Kaupþingi banka hf. á markaði og hafiverði þeirra verið haldið þar uppi með þessum ráðstöfunum.Í fimmta lagi kveður sóknaraðili Gnúp fjárfestingafélag ehf. hafa 11.desember 2007 selt verulegan fjölda hlutabréfa í Kaupþingi banka hf. annars vegartil Giftar fjárfestingarfélags ehf. og hins vegar AB 57 ehf. Fyrir þeim kaupumí heild hafi Kaupþing banki hf. veitt lán, til fyrrnefnda kaupandans að fjárhæð20.000.000.000 krónur og þess síðarnefnda 3.000.000.000 krónur. Fyrir16.000.000.000 krónum af láni til þess fyrrnefnda hafi verið veitt veð íhlutabréfunum, en engin trygging hafi verið sett fyrir láninu að öðru leyti.Sóknaraðili telji að verð á hlutabréfum í Kaupþingi banka hf. hefði lækkað efsvo verulegur fjöldi bréfa hefði verið boðinn til sölu á markaði og hafi því„stjórnendur bankans“ tryggt „óeðlilegt verð“ á bréfunum í andstöðu við b. lið1. töluliðar 1. mgr. 117. gr. laga nr. 108/2007.Í sjötta lagi vísar sóknaraðili til þess að með dómi Hæstaréttar 12.febrúar 2015 í máli nr. 145/2014 hafi varnaraðilarnir Hreiðar, Magnús, Ólafurog Sigurður verið sakfelldir meðal annars fyrir brot gegn 117. gr., sbr. 146.gr., laga nr. 108/2007 með því að hafa staðið að nánar tilgreindum viðskiptummeð rúmlega 5% af heildarhlutafé í Kaupþingi banka hf., sem bankinn hafi íseptember 2008 selt félagi í eigu nafngreinds erlends manns. Hafi með opinberriumfjöllun um viðskiptin verið látið líta svo út að kaupandinn hafi greitt fyrirhlutabréfin með eigin fjármunum og lýst með kaupunum trausti á Kaupþingi bankahf., en sóknaraðili kveður bankann hafa í raun „með talsverðri launung“ veittlán fyrir öllu kaupverði bréfanna og borið alla áhættu af viðskiptunum. Hafi þvíeinnig verið leynt að varnaraðilinn Ólafur hafi að helmingi staðið að bakikaupunum og átt að njóta að því leyti hugsanlegs ábata af þeim. Teljisóknaraðili að markaðsmisnotkun, sem í þessu hafi falist, hafi haft verulegáhrif á verðbréfamarkaði, enda hafi lækkun á verði hlutabréfa í Kaupþingi bankahf., sem hafi verið nær samfelld frá 2007 „stöðvast við tilkynninguna“ um þessiviðskipti og gengi á bréfunum tekið „í kjölfarið skyndilega kipp upp á við.“IIIFallast verður á með sóknaraðila að honum nægi að reisa staðhæfingar ímálatilbúnaði sínum um saknæma háttsemi varnaraðila á tilvísun til áðurnefndradóma Hæstaréttar 12. febrúar 2015 og 6. október 2016 að því leyti, sem hannbyggir á sakarefni í þeim í máli þessu, enda hafa þeir dómar fulltsönnunargildi hér um þau atvik, sem í þeim greinir, þar til það gagnstæða yrðisannað, sbr. 4. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í málinu erum slíkar tilvísanir í dóma þessa að ræða varðandi þrjú af þeim sex atriðum,sem áður var lýst og sóknaraðili telur fela í sér skaðabótaskylda háttsemi varnaraðila.Um hin atriðin þrjú á þetta á hinn bóginn ekki við. Eins og málið liggur fyrirHæstarétti eru málsástæður sóknaraðila um saknæma og ólögmæta háttsemivarnaraðila í þeim tilvikum verulega vanreifaðar og virðast þær litlum semengum gögnum studdar. Í því sambandi er þess að gæta að skírskotanir tiláðurnefndrar skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis verða engan veginn lagðar aðjöfnu við tilvísanir til dóma, sem hafa í máli þessu bindandi áhrif eftirfyrrgreindu ákvæði laga nr. 88/2008.Eins og áður var lýst snúa dómkröfur sóknaraðila að tjóni, sem hanntelur Stapa lífeyrissjóð hafa orðið fyrir í viðskiptum með hlutabréf íKaupþingi banka hf. á tímabilinu frá 1. nóvember 2007 til 9. október 2008. Ídómi Hæstaréttar 6. október 2016 voru varnaraðilarnir Hreiðar, Ingólfur ogSigurður sem fyrr segir sakfelldir fyrir að hafa staðið að markaðsmisnotkun íviðskiptum með hlutabréf í félaginu á þessu tímabili öllu. Þá var varnaraðilinnMagnús jafnframt sakfelldur fyrir hlutdeild í einu broti hinna varnaraðilannaþriggja, sem framið var í nánar tilgreindum viðskiptum með hlutabréf íKaupþingi banka hf. 25. mars 2008. Í dómi réttarins 12. febrúar 2015 voru varnaraðilarnirHreiðar, Magnús, Ólafur og Sigurður jafnframt sakfelldir fyrir markaðsmisnotkuní viðskiptum með hlutabréf í félaginu á tímabili, sem hófst 22. september 2008.Þessir dómar taka sem áður segir til þriggja af þeim sex tilvikum, þar semsóknaraðili heldur fram að varnaraðilar hafi bakað sér skaðabótaskyldu meðmarkaðsmisnotkun. Í einu af hinum tilvikunum þremur er tiltekið í málatilbúnaðisóknaraðila að atvik hafi gerst 11. desember 2007, en eins og málið liggurfyrir verður ekki skýrlega ráðið hvenær nákvæmlega atburðir eigi að hafa orðið íöðrum þessum tilvikum. Þá er því í einu af þessum þremur tilvikum borið við aðvarnaraðilarnir Hreiðar, Ingólfur og Sigurður hafi staðið að ráðstöfunum, semsóknaraðili telur varða skaðabótaskyldu, í öðru þeirra virðist haldið fram ánfrekari skýringa að varnaraðilar hafi allir sammælst um ráðstöfun, en í þvíþriðja kemur ekki fram hver eða hverjir þeirra eigi að hafa átt í hlut. Þegarþetta er virt í heild kann að mega ætla að sóknaraðili miði í málatilbúnaðisínum við að varnaraðilarnir Hreiðar, Ingólfur og Sigurður beri vegna atvika,sem þeir voru sakfelldir fyrir í dómi Hæstaréttar 6. október 2016,skaðabótaskyldu á tjóni, sem rakið verði til viðskipta með hlutabréf íKaupþingi banka hf. á tímabilinu frá 1. nóvember 2007 til 9. október 2008. Aðþví slepptu verður á hinn bóginn hvergi séð í málinu skýring á því hvers vegnavarnaraðilarnir Magnús eða Ólafur eigi að bera skaðabótaábyrgð vegna slíkraviðskipta á þessu tímabili öllu eða hvort haldið sé fram að varnaraðilarnirHreiðar, Ingólfur eða Sigurður séu af öðrum ástæðum en greinir í nefndum dómiskaðabótaskyldir vegna viðskiptanna á öllu tímabilinu. Þótt rétt sé, semsóknaraðili heldur fram, að engu gæti breytt um óskipta skaðabótaábyrgð varnaraðilahvort hlutur þeirra í ætlaðri saknæmri háttsemi kynni að hafa verið misjafn, máljóst vera að slík skaðabótaábyrgð gæti ekki fallið á einstaka varnaraðilavegna atvika, sem kunna að hafa gerst áður en þeir áttu hlut að máli. Er þessþá jafnframt að gæta að í málatilbúnaði sóknaraðila er ekki að sjá viðhlítandiskýringar á því hvort eða hvernig hann telji tjón hafa í einstökum atriðummyndast innan heildartímabilsins frá 1. nóvember 2007 til 9. október 2008.Auk þess, sem að framan greinir, verður að líta til þess að í umfjölluní héraðsdómsstefnu um orsakatengsl vísaði sóknaraðili meðal annars til þess aðsaknæm og ólögmæt háttsemi varnaraðila hafi leitt til þess að „þátttakendur áverðbréfamarkaði 1) keyptu hlutabréf í Kaupþingi á röngum forsendum, sem þeirella hefðu ekki gert eða 2) keyptu hlutabréf í Kaupþingi á of háu verði eða 3)seldu ekki hlutabréf í Kaupþingi sem þeir höfðu áður keypt sem þeir ella hefðuselt ef markaðsmisnotkunar stefndu hefði ekki notið við.“ Í málatilbúnaðisóknaraðila verður ekki skýrlega séð hvort hann telji einn eða tvo þessaraþriggja kosta eða þá alla jöfnum höndum hafa átt við um viðskipti Stapalífeyrissjóðs, sem hann kveðst leiða rétt sinn frá, með hlutabréf í Kaupþingibanka hf. Ef miðað yrði við fyrsta kostinn einan verður að ætla að markmiðskaðabótakröfu væri að gera tjónþolann eins settan og ef kaupin hefðu aldreifarið fram, en sóknaraðili yrði þá að bera sönnunarbyrði fyrir því aðlífeyrissjóðurinn hefði ekki keypt hlutabréf í félaginu ef markaðsmisnotkunhefði ekki haft áhrif á verðmyndun þeirra á markaði. Hvorki verður séð aðsóknaraðili haldi fram í málinu að atvik hefðu farið á þann veg né að hann hafileitast við að sanna það. Ef miðað yrði við annan kostinn einan yrði tjón vegnakaupa á hlutabréfum ekki staðreynt nema með því að komast fyrst að niðurstöðuum hvert kaupverð gæti hafa orðið ef markaðsmisnotkunar hefði ekki gætt. Ímálatilbúnaði sóknaraðila er engu haldið fram um þetta efni. Að því verðureinnig að gæta að í útreikningi á skaðabótakröfu hans, sem áður var lýst, er aðhluta byggt á heildarfjárhæð, sem Stapi lífeyrissjóður mun hafa greitt fyrirhlutabréf í Kaupþingi banka hf. í kaupum fyrir 1. nóvember 2007, en átímabilinu eftir þann dag mun lífeyrissjóðurinn hafa selt meira af hlutabréfumen hann átti þá og verður að ætla að markaðsmisnotkun hlyti að hafa valdið þvíað söluverðið hafi þá orðið hærra en ef hennar hefði ekki gætt. Yrði miðað viðþriðja kostinn einan myndi hvíla á sóknaraðila að sýna ekki aðeins fram á að líkurværu til að Stapi lífeyrissjóður hefði fyrir 9. október 2008 selt öll hlutabréfsín í Kaupþingi banka hf. ef ekki hefði komið til ætlaðrar saknæmrar ogólögmætrar háttsemi varnaraðila, heldur einnig hvaða verð hefði getað fengistvið þær aðstæður fyrir hlutabréfin. Myndi þá tjón lífeyrissjóðsins væntanlegahafa svarað til þess söluverðs. Að þessu er ekki vikið í málatilbúnaðisóknaraðila.Af þeim ástæðum, sem hér voru raktar, er reifun sóknaraðila á atriðumvarðandi fjárhæð aðalkröfu hans háð verulegum annmörkum. Fram hjá þeimannmörkum yrði ekki komist með því að ákveða sóknaraðila „skaðabætur aðálitum“, svo sem hann krefst til vara, enda yrði slíkt ekki fært að öðrumskilyrðum fullnægðum nema fyrir lægi á hvaða grundvelli áætla ætti slíkarbætur. Ekki væri heldur tækt að viðurkenna í dómi skaðabótaskyldu varnaraðilavegna fjártjóns sóknaraðila án þess að kveða á um fjárhæð bóta, svo sem hannkrefst til ítrustu vara, nema fyrir lægi á hvaða grundvelli hann teldist hafaorðið fyrir tjóni.Vegna alls þess, sem að framan greinir, verður staðfest niðurstaða hinskærða úrskurðar. Verður sóknaraðili dæmdur til að greiða varnaraðilunum Hreiðari,Magnúsi og Sigurði kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir, en aðrirvarnaraðilar hafa ekki krafist hans.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Sóknaraðili, Samtök sparifjáreigenda,greiði varnaraðilunum Hreiðari Má Sigurðssyni, Magnúsi Guðmundssyni og SigurðiEinarssyni hverjum fyrir sig 350.000 krónur í kærumálskostnað.Úrskurður HéraðsdómsVesturlands föstudaginn 8. desember 2017 Málþetta, sem tekið var til úrskurðar um frávísun án kröfu þann 17. október sl.,er höfðað með stefnu birtri 10. og 19. febrúar 2016. Stefnandier Samtök sparifjáreigenda, kt. 541088-2539, Borgartúni 23, Reykjavík.Fyrirsvarsmaður er Bolli Héðinsson, kt. [...], Bjarmalandi 4, Reykjavík,formaður stefnanda. Stefndueru Hreiðar Már Sigurðsson, kt. [...], með lögheimili í Lúxemborg, IngólfurHelgason, kt. [...], með lögheimili í Lúxemborg, Magnús Guðmundsson, kt. [...],með lögheimili í Lúxemborg, Ólafur Ólafsson, kt. [...], með lögheimili í Svissog Sigurður Einarsson, kt. [...], með lögheimili að Þorragötu 7, Reykjavík. Dómkröfur Dómkröfurstefnanda eru eftirfarandi: „Aðallega: Að stefndu verði dæmdir in solidumtil að greiða stefnanda kr. 902.493.733 ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr.38/2001 frá 9. október 2008 til þingfestingardags en með dráttarvöxtum samkvæmt6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara: Að stefndu verðidæmdir in solidum til að greiða stefnanda skaðabætur að álitum ásamt vöxtumsamkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. október 2008 til þingfestingardags enmeð dráttarvöxtum samkvæmt 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.Til þrautavara: Að viðurkennd verðiskaðabótaskylda stefndu in solidum gagnvart stefnanda vegna fjártjóns stefnandasem hlaust af markaðsmisnotkun stefndumeð hlutabréf í Kaupþingi banka hf. á tímabilinu 1. nóvember 2007 til 9.október 2008. Í öllum tilvikum er gerð krafa um málskostnað að skaðlausu samkvæmtsíðar framlögðum málskostnaðarreikningi eða mati dómsins að teknu tillit tilvirðisaukaskatts.“ Dómkröfurstefnda Hreiðars Más eru „aðallega að málinu verði vísað frá dómi en tilvara að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Í báðum tilvikum er þesskrafist að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar skv. gjaldskráMarkarinnar lögmannsstofu hf., að meðtöldum þeim kostnaði sem stefndi hefur afgreiðslu virðisaukaskatts af aðkeyptri lögmannsþjónustu.“ Dómkröfurstefnda Magnúsar eru „aðallega að málinu verði vísað frá dómi. Til vara aðstefndi verði sýknaður af kröfum stefnanda. Þá er í báðum tilvikum krafistmálskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnanda.“ Dómkröfurstefnda Ólafs eru „aðallega að máli þessu verði vísað frá dómi en til varaað hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi þess aðhonum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins eðasamkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að meðtöldum þeim kostnaðisem stefndi hefur af greiðslu virðisaukaskatts af aðkeyptri lögmannsþjónustu.“ Dómkröfurstefnda Sigurðar eru „aðallega að máli þessu verði vísað frá dómi en tilvara að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Þá krefst stefndi þessað honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins eðasamkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að meðtöldum þeim kostnaðisem stefndi hefur af greiðslu virðisaukaskatts af aðkeyptri lögmannsþjónustu.“ StefndiIngólfur hefur engar kröfur gert í málinu og ekki látið það til sín taka. Rekstur málsins Málþetta var þingfest 5. apríl 2016. Þann 3. maí 2016 voru lagðar framgreinargerðir stefndu Ólafs, Hreiðars Más, Sigurðar og Magnúsar. Voru þær allarmeð heimild í 6. ml. 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ogaðeins gerð grein fyrir málsástæðum vegna krafna um frávísun, en allar vorufrávísunarkröfurnar byggðar á því að málið væri höfðað á röngu varnarþingi ogað stefnubirting hefði verið ólögmæt. Var jafnframt í greinargerðunum áskilnaðurum að leggja síðar fram greinargerð um efnisvarnir ef frávísunarkröfum yrðihafnað. Með úrskurði dómsins 1. júlí 2016 var málinu vísað frá dómi, en meðdómi Hæstaréttar í málinu nr. 517/2016, uppkveðnum 7. september 2016, varfrávísunarúrskurðurinn felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka máliðtil efnismeðferðar. Þann17. janúar 2017 voru lagðar fram greinargerðir stefndu Hreiðars Más, Magnúsar,Sigurðar og Ólafs. Meðúrskurði, 25. janúar 2017, vék þáverandi dómari málsins, Ásgeir Magnússon dómstjóri,sæti í málinu og var úrskurðurinn staðfestur í dómi Hástaréttar í málinu nr.95/2017 uppkveðnum 16. mars 2017. Meðbréfi dómstólaráðs, dags. 3. apríl 2017, var undirrituðum dómara falið máliðtil meðferðar. Í þinghaldi 15. maí 2017 kynnti dómurinn lögmönnum aðila að hannteldi þörf á því að fram færi munnlegur málflutningur um það hvort málinu yrðivísað frá dómi án kröfu. Fór sá málflutningur fram 17. október 2017 og varmálið tekið til úrskurðar að honum loknum. Fyriruppkvaðningu úrskurðar var gætt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991. Málavextir Mál þetta er sprottið af falliKaupþings banka haustið 2008. Stefnandikveðst vera hagsmunasamtök almennra hluta- og sparifjáreigenda og kveðst leiðarétt sinn frá Stapa lífeyrissjóði sem átti hlutabréf í Kaupþingi banka hf. viðfall bankans haustið 2008, en stefnandi hafi fengið hlutina og öllkröfuréttindi, þ.m.t. skaðabótakröfur, framselda frá Stapa lífeyrissjóði. Viðfall bankans urðu hlutirnir verðlausir. Stefndutengjast allir Kaupþingi banka hf. á einn eða annan hátt. Samkvæmtþví sem lýst er í stefnu var stefndi Hreiðar Már ráðinn aðstoðarforstjóriKaupþings hf. árið 1998 og starfaði sem forstjóri Kaupþingssamstæðunnar frá2003 og fram að falli bankans. Stefndi Magnús var skv. stefnu forstjóridótturfélags Kaupþings í Lúxemborg frá stofnun þess árið 1998 og fram til 2010.Stefndi Sigurður var skv. stefnu forstjóri Kaupþings hf. 1997 og síðarstarfandi stjórnarformaður bankans frá 2003 til 2008. Stefndi Ingólfur mun hafa hafið störf hjá Kaupþingi hf. 1993, orðiðyfirmaður markaðsviðskipta bankans og loks forstjóri Kaupþings á Íslandi alltþar til bankinn féll. Stefndi Ólafur er sagður hafa verið næst stærsti hluthafibankans í gegnum önnur félög. Áárunum 2004-2007 hækkaði gengi hlutabréfa í Kaupþingi verulega, líkt og í öðrumíslenskum bönkum á sama tíma. Þessi hækkun hélt áfram, nánast án afláts, alltfram á mitt ár 2007, en eftir það lækkaði gengið nær samfellt uns bankinn féllí október 2008. Umfall Kaupþings banka hefur talsvert verið fjallað, m.a. í skýrsluRannsóknarnefndar Alþingis, en jafnframt hafa risið af því málaferli, þ. á m.sakamál þar sem stefndu hafa verið sakborningar. Framhefur verið lagður dómur Hæstaréttar í málinu nr. 145/2014 þar sem stefndiHreiðar Már var dæmdur til að sæta fangelsi í 5 ár og 6 mánuði, stefndiSigurður í 4 ár, stefndi Ólafur í 4 ár og 6 mánuði og stefndi Magnús í 4 ár og6 mánuði. Þá hefur jafnframt verið lagður fram dómur Héraðsdóms Reykjavíkur ímálinu nr. S-206/2013 þar sem stefnda Hreiðari Má var ekki gerð frekarirefsing, stefndi Sigurður dæmdur í fangelsi í 1 ár, stefndi Ingólfur í fangelsií 4 ár og 6 mánuði. Þá voru öðrum mönnum dæmdar refsingar í málinu, en óþarfter að rekja það hér. Dómi þessum mun hafa verið áfrýjað til Hæstaréttar Íslands,en ekki hefur dómur Hæstaréttar verið lagður fram í málinu. Málsástæður og lagarökstefnanda.Almennt um málatilbúnað stefnanda Stefnandi kveðst byggja málatilbúnaðsinn á almennum reglum skaðabótaréttar um skaðabótaábyrgð utan samninga. Byggirstefnandi á því að fullsannað sé að stefndu hafi sameiginlega viðhaftmarkaðsmisnotkun með hlutabréf í Kaupþingi á árunum 2007-2008 og aðorsakatengsl séu milli þeirrar háttsemi og tjóns stefnanda og að tjónið sésennileg afleiðing hennar. Kveður stefnandi að beita beri ströngu sakarmatiskv. reglum um sérfræðiábyrgð við mat á háttsemi stefndu, sem hafi verið beinirog óbeinir stjórnendur fjármálafyrirtækis sem skráð hafi verið á skipulegumverðbréfamarkaði. Þá beri við sakarmatið að gæta að því að hluthafar í Kaupþingihafi hvorki getað gert sér grein fyrirað háttsemi stefndu kynni að valda þeim fjártjóni né hafi þeir áttmöguleika á að fyrirbyggja eða minnka sitt tjón áður en bankinn féll. Í ljósistöðu stefndu sem sérfræðinga beri að slaka á kröfum um orsakatengsl, ef því erað skipta. Stefnandikveður að stefndu hafi, líkt og áður hafi komið fram, verið sakfelldir fyrir þáháttsemi sem málatilbúnaður stefnanda byggi að mestu leyti á, sbr. dómHæstaréttar 12. febrúar 2015 í máli nr. 145/2014 og dóm Héraðsdóms Reykjavíkurí máli S-206/2013. Vísar stefnandi til þess að dómarnir hafi fulltsönnunargildi um þau málsatvik sem í þeim greinir þar til hið gagnstæða ersannað, sbr. 4. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og 4. mgr.116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandibyggir á því að sú háttsemi sem sakfellt hafi verið fyrir sé markaðsmisnotkunsamkvæmt 117. gr. lafa nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti og hafi brotin veriðframin af ásetningi hinna sakfelldu en í því ljósi verði þegar af þeirri ástæðuað teljast sannað að saknæm og ólögmæt háttsemi hafi verið viðhöfð af hinumstefndu í þeim tilvikum.2.Saknæm og ólögmæt háttsemi Stefnandibyggir á því að stefndu hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi sem hafivaldið fjártjóni þeim hluthöfum í Kaupþingi sem hann leiði rétt sinn frá. Hinsaknæma og ólögmæta háttsemi kveður stefnandi að felist nánar tiltekið ímarkaðsmisnotkun sem sé refsiverð samkvæmt 117. gr. laga nr. 108/2007 eins ograkið hafi verið, en það ákvæði sé skráð hátternisregla sem mæli fyrir um bannvið tiltekinni háttsemi á verðbréfamarkaði, þ.e. að beita opinberlegablekkingum í því skyni að hafa áhrifum á framboð, eftirspurn eða verðfjármálagerninga, sbr. nánari tilgreiningu í 117. gr. laga nr. 108/2007. Þannigkveður stefnandi að fyrir liggi brot á skráðri hátternisreglu sem framið hafiverið af einbeittum ásetningi og sé því ljóst að um saknæma og ólögmætaháttsemi stefndu sé að ræða, enda eigi engar hlutrænar ábyrgðarleysisástæðurvið. Umhina ætluðu saknæmu og ólögmætu háttsemi vísar stefnandi til málsatvikalýsingarsinnar og dóms Hæstaréttar nr. 145/2014 og dóms Héraðsdóms Reykjavíkur í málinr. S-206/2013. Kveðurstefnandi að fyrir liggi að stefndu hafi brotið gegn ákvæði 117. gr. laga nr.108/2007. Þeir, þ.e. stefndu, hafi ásamt öðrum, verið sakfelldir fyrirviðskipti bankans með eigin hlutabréf í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr.S-206/2013. Hafi þar verið talið að hinir sakfelldu hefðu brotið gegn a- ogb-lið 1. tölul. 1. mgr. 117. gr. laga nr. 108/2007 með umfangsmiklum viðskiptumbankans með eigin bréf sem hafi gefið, eða verið í það minnsta líkleg til aðgefa, eftirspurn og verð hlutabréfa í bankanum ranglega eða misvísandi tilkynna. Hafi ekki verið talið að lögmætar ástæður hafi búið að baki viðskiptunumeða þau hafi verið í samræmi við viðurkennda markaðsframkvæmd. Þá hafi ekkiverið fallist á að bankinn hafi verið viðskiptavaki í eigin bréfum, en eins ogleiða megi af gagnályktun frá 116. gr. laga nr. 108/2007 sé fjármálafyrirtæki,sem annast verðbréfaviðskipti, óheimilt að takast á hendur viðskiptavakt meðeigin hluti. Stefnandikveður að með hinni refsiverðu háttsemi hafi stefndu með ólögmætum hætti gripiðinn í verðmyndun á hlutabréfum í Kaupþingi. Á þessum tíma hafi verið verulegursöluþrýstingur sem myndi undir venjulegum kringumstæðum leiða til verulegrarlækkunar á gengi bréfanna. Með þessu hafi fjárfestar, og aðrir aðilar áverðbréfamarkaði, verið blekktir um hvert væri raunverulegt markaðsverðmætihlutabréfanna í Kaupþingi. Vísarstefnandi til þess að því er varðar sölu Kaupþings á eigin hlutabréfum meðseljandaláni til Holt Investment Group Ltd., Mata ehf. og Desulo Trading Ltd.hafi verið talið í áðurnefndum dómi héraðsdóms að viðskiptin féllu undir a-lið1. tölul. og 2. tölul. 1. mgr. 117. gr. laga nr. 108/2007. Hafi verið taliðsannað að með því að selja bréfin á þann hátt sem um ræddi hafi framboð ogeftirspurn eftir bréfunum verið gefin ranglega til kynna auk þess semblekkingum hafi verið beitt með því að kaupendurnir hafi ekki tekið neinafjárhagslega áhættu en áhættan hafi öll verið Kaupþings. Stefnandikveður að viðskipti með hlutabréf í Kaupþingi kennd við Al Thani hafi með samahætti verið talin falla undir a-lið 1. tölul. og 2. tölul. 1. mgr. 117. gr.laga nr. 108/2007 af Hæstarétti í máli nr. 145/2014. Hafi ranglega verið látiðlíta svo út að Al Thani hafi lagt til fé til að kaupa hlutina ásamt því að berafulla markaðsáhættu af kaupunum en þögn hafi ríkt um að Kaupþing hefði lagt tillánsfé fyrir kaupunum í heild sinni auk aðkomu stefnda Ólafs sem hafi í reyndverið kaupandi að helmingi hlutarins á móti Al Thani. Stefnandikveður að þann 22. september 2008 hafi viðskipti Al Thani verið tilkynnt afhálfu Kaupþings með svohljóðandi fréttatilkynningu. „Q Iceland Finance ehf., dótturfélag í eiguQ Iceland Holding ehf., sem er eignarhaldsfélag hans hátignar Sheikh MohammedBin Khalifa Al-Thani, hefur keypt 5,01% hlut í Kaupþingi banka hf. Q IcelandFinance keypti alls 37,1 milljón hluta á genginu 690 kr. á hlut og verður þarmeð þriðji stærsti hluthafi bankans. Hans hátign SheikhMohammed er í konungsfjölskyldunni sem verið hefur við völd í Qatar frá því ánítjándu öld. Hans hátign SheikhMohammed:,,Við höfum fylgst náið með Kaupþingi í nokkurn tíma og teljum þettagóða fjárfestingu. Staða Kaupþing er sterk og við höfum trú á stefnu ogstjórnendum bankans, enda hefur Kaupþing náð góðum árangri við þær erfiðuaðstæður sem nú eru á markaðnum og sýnt fram á getu til þess að breytast oglaga sig að nýjum veruleika í bankastarfsemi. Við lítum á hlut okkar íKaupþingi sem langtímafjárfestingu og hlökkum til að eiga góð samskipti viðstjórnendur bankans." Sigurður Einarsson,stjórnarformaður:,,Okkur er mikil ánægja að bjóða hans hátign Sheikh MohammedBin Khalifa Al-Thani velkominn í hluthafahópKaupþings. Það hefur lengi verið stefna okkar að laða nýja fjárfesta aðbankanum og því er ánægjulegt að sjá að við höfum nú náð að breikkahluthafahópinn enn frekar. Við hlökkum til þess að vinna með hans hátign SheikhMohammed í framtíðinni." Auk þessa kveður stefnandi aðtilkynningar sama efnis hafi birst í ýmsum fjölmiðlum og stefndu viðhaftsambærileg ummæli í viðtölum við hina ýmsu fjölmiðla. Hafi tilkynningarnar ogfréttaumfjöllun þeim tengd verið taldar falla undir 3. tölul. 1. mgr. 117. gr.laga nr. 108/2007 og hinir ákærðu því einnig verið sakfelldir fyrir brot gegnþví ákvæði. Stefnandikveður að til viðbótar við þá háttsemi, sem lýst hafi verið, og sakfellt hafiverið fyrir í sakamálum sem höfðuð hafi verið af embætti sérstaks saksóknara,byggi stefnandi á því að stefndu hafi í ýmsum öðrum tilvikum viðhaldið of háumarkaðsverði hlutabréfa í Kaupþingi og með samstilltum aðgerðum komið í vegfyrir að hlutir í bankanum færu á markað í því skyni að koma í veg fyrir aðgengi bréfanna myndi lækka. Í því hafi falist að tryggja verð eða búa til verðá fjármálagerningi í skilningi b-liðar 1. tölul. 1. mgr. 117. gr. laga nr.108/2007 og teljist af þeim sökum vera ólögmætháttsemi. Kveðurstefnandi að þar megi í fyrsta lagi nefna endurfjármögnun Kaupþings á láni semCitibank hafi veitt Eglu Invest, félagi stefnda Ólafs sem hafi haldið utan umhlut hans í Kaupþingi. Samkvæmt upplýsingum úr skýrslu RannsóknarnefndarAlþingis hafi Kaupþing veitt Eglu Invest lán að fjárhæð 120 milljón evrur íjanúar 2008 og að fjárhæð 280 milljón evra í mars 2008, gagngert í því skyni aðforða því að Citibank gengi að veðsettum hlutabréfum í Kaupþingi. Meðþví að Kaupþing hafi veitt framangreind lán hafi stefndi Ólafur, næststærsti hluthafi í bankanum, ogstjórnendur Kaupþings, komið því sameiginlega til leiðar að Citibank myndi ekkiganga að hlutabréfum stefnda Ólafs í bankanum og selja þau á markaði sem ellahefði óhjákvæmilega gerst. Um hafi verið að ræða 9,88% hlut í bankanum og áninngripa Kaupþings hefði sala hlutarins á markaði leitt til verulegssöluþrýstings og verðlækkana á hlutabréfunum. Stefnandikveður að stefndi Ólafur hafi verið næst stærsti hluthafi bankans með 9,88%hlut en allt frá því að Búnaðarbanki Íslands og Kaupþing hf. hafi sameinastárið 2003 og fram til falls bankans í október 2008 hafi framkvæmdastjóriKjalars hf., félags í eigu Ólafs, verið í stjórn bankans, sem sérlegur fulltrúistefnda Ólafs. Kveður stefnandi því ljóst að stefndi Ólafur hafi ætíð haftvíðtæk ítök innan bankans frá þeim tíma er hann hafi eignast stóran hluta íbankanum. Stefnandikveður að stefndi Ólafur hafi verið fjárhagslega tengdur Kaupþingi í skilningireglna FME nr. 216/2007 enda líkur á að fjárhagslegir erfiðleikar bankans eðafélaga í eigu Ólafs hefðu keðjuverkunaráhrif. Þá kveður stefnandi að stefndiÓlafur hafi haft óbein yfirráð yfir bankanum í skilningi reglna FME nr.216/2007, sbr. og 3. mgr. 100. gr. laga nr. 108/2007. Kjalar og önnur félögstefnda Ólafs hafi saman myndað einn stærsta lántakahóp Kaupþings. Í lokseptember 2008 hafi þannig félög í eigu stefnda Ólafs verið fjórði stærstilántaki Kaupþings með lán sem hafi numið um 18% af skráðum eiginfjárgrunnibankans við fall hans. Að líkindum hafi þá eigið fé bankans verið talsvertlægra en skráð vegna þess að ekki hafi verið fylgt 84. gr. laga nr. 161/2002 ummeðferð á eigin hlutabréfum og tengdra aðila. Lánveitingar Kaupþings til félagastefnda Ólafs hafi talist til stórrar áhættu í skilningi 30. gr. laga nr.161/2002. Stefnandibyggir á því að stefndi Ólafur hafi í krafti stöðu sinnar sem næst stærstihluthafinn í bankanum stuðlað að því með beinum hætti að Kaupþing hafi átt ígríðarlegum viðskiptum með eigin bréf á tímabilinu 2007-2008. Enn fremur aðstefndi Ólafur hafi átt frumkvæði að, hvatt til og í raun stýrt þeirri ákvörðunKaupþings að endurfjármagna lán félags hans hjá Citibank í þeim tilgangi aðtryggja óeðlilegt verð á hlutabréfum í bankanum á fyrri hluta ársins 2008. Ekkihafi verið neinar sýnilegar ástæður fyrir lánveitingunni af hálfu Kaupþingsaðrar en þær að fylgja fyrirmælum eins stærsta hluthafans í bankanum og um leiðtryggja óeðlilegt markaðsverð á hlutabréfum í bankanum. Augljóst sé að stefndiÓlafur hafi haft verulegan hag af því að hlutabréfaverði í bankanum yrði haldiðháu. Með hliðsjón af framangreindu hafi stefndi Ólafur, af ásetningi eðagáleysi, tekið þátt í ráðstöfunum stjórnenda Kaupþings sem ætlað hafi verið aðhafa áhrif á verðlagningu hlutabréfa Kaupþings. Þó hann hafi ekki haft formlegtvald til að binda bankann sé ljóst að hann hafi beitt áhrifum sínum sem stórhluthafi í bankanum til að tryggja óeðlilegt verð á hlutabréfum sínum íbankanum. Slíkar ráðstafanir falli undir markaðsmisnotkun skv. b-lið 1. mgr.117. gr. lögum nr. 108/2007 með hluti í bankanum þegar í mars 2008. Stefnandikveðst í öðru lagi vísa um þetta til fjármögnunar Kaupþings á sölu hluta í eiguGnúps til Giftar og AB 57 í desember 2007 en þá hafi Gnúpur verið kominn íveruleg fjárhagsvandræði. Kaupþing hafi veitt Gift 20 milljarða kr. lán og AB57 um þriggja milljarða kr. lán til að kaupa hlutabréfin. Eingöngu bréfin sjálfhafi verið veðsett til tryggingar lánunum. Þessi lánveiting Kaupþings hafileitt til þess að markaðsvirði hlutabréfa í Kaupþingi hafi verið viðhaldið ogþví beinlínis afstýrt að rúmlega 3% hlutur í bankanum færi í sölu á skipulegumverðbréfamarkaði. Með þessari ráðstöfun hafi verið tryggt óeðlilegt verð áhlutabréfunum í skilningi b-liðar 1.mgr. 117. laga nr. 108/2007. Íþriðja lagi kveðst stefnandi um þetta vísa til lánveitinga Kaupþings tilstarfsmanna sinna til hlutabréfakaupa. Þessi lán hafi að stórum hluta veriðveitt með þeim skilyrðum að starfsmenn bæru eingöngu 10% persónulega ábyrgð áþeim, Kaupþing væri heimilt að beita veðkalli ef verðmæti bréfanna færi niðurfyrir 120% af lánsfjárhæðinni og starfsmenn mættu ekki selja bréfin nema lániðværi að fullu uppgreitt. Þegar markaðsverð Kaupþingsbréfa hafi lækkað á árinu2007 hafi stjórnendur Kaupþings ákveðið að beita ekki veðkalli. Þegarstarfsmenn hafi leitað heimildar til að selja bréfin hafi svarið verið á þáleið að verið væri að leita lausna á vandanum. Sú lausn hafi falist íniðurfellingu persónulegra ábyrgða sem ákveðin hafi verið á stjórnarfundibankans 25. september 2008, þar sem m.a. stefndu Hreiðar Már og Sigurður hafisetið. Kveður stefnandi að þetta sýni glögglega þann ásetning stjórnendaKaupþings að koma í veg fyrir að eigendur bréfa myndu selja þau á markaði. Ístað þess að fallast á sölu þeirra á markaði og fá a.m.k. umtalsvert upp íkröfu bankans hafi falist í aðgerðum bankans að áhættu af bréfunum hafi alfariðverið velt yfir á bankann sjálfan. Markaðsverði hlutabréfanna hafi þannig veriðviðhaldið af stjórnendum bankans og um leið tryggt óeðlilega hátt verð þeirrasem hafi farið gegn ákvæðum b-liðar 1. tölul. 1. mgr. 117. gr. laga nr.108/2007. Stefnandikveður að jafnaði hafi veð Kaupþings í eigin hlutabréfum numið að verðmætimilli 200 og 300 milljarða. Þrátt fyrir lækkandi hlutabréfaverð bankans árið2007 hafi markaðsvirði í eigin bréfumhaldist nánast stöðugt síðasta árið fram að falli bankans. SamkvæmtRannsóknarskýrslu Alþingis sé skýringin sú að verðmæti Kaupþings í eigin bréfumhafi í lok september 2008 numið alls um 214 milljörðum króna eða sem hafi numið42% af öllum hlutabréfum bankans. Í dæmaskyni megi nefna að síðasta árið fyrirfall bankans hafi bankinn keypt hlutabréf í sjálfum sér fyrir um 96 milljarðakróna. Stefnandikveður að ástæður að baki lánveitingum Kaupþings til hlutabréfakaupa sem raktarhafi verið hafi verið fjarri því að vera lögmætar eða samræmast viðurkenndrimarkaðsframkvæmd á skipulegum verðbréfamarkaði í skilningi b-liðar 1. tölul. 1.mgr. 117. gr. laga nr. 108/2007. Í þeim hafi m.a. falist brot á lögum um hlutafélög nr. 2/1995, lögum um fjármálafyrirtækinr. 161/2002 og lögum um ársreikninga nr. 3/2006. Þákveður stefnandi að eigin hlutir Kaupþings sem bankinn hafi lánað fyrir ogtekið að veði hafi ekki verið dregnir frá eigin fé bankans eins og lögskylthafi verið þegar áhættan hafi verið hjá bankanum, sbr. 5. mgr. 84. gr. laga nr.161/2002. Augljóst sé að ef stefndu hefðu gætt að þessari lagaskyldu hefðieigið fé bankans verið skráð mun lægra og jafnvel lægra en lögákveðið hafiverið. Það hefði mögulega þýtt sviptingu starfsleyfis og afskráningar afmarkaði strax árið 2006. Þá hafi þess ekki verið getið í ársreikningum bankans,þar með talið milliuppgjöri bankans fyrir árið 2008, að stór hluti lána tilstarfsmanna sem hafi numið um 60 milljörðum hafi einungis verið með 10% ábyrgð.Þrátt fyrir það hafi lánin verið færð í efnahagsreikningi á fullu verði. Stefnandibyggir á því að veðtaka Kaupþings í eigin hlutabréfum hafi farið langt umfram10% hámark 55. gr. hlutafélagalaga nr. 2/1995 og hafi stjórnendur Kaupþings,þ.m.t. stefndu, brotið gegn ákvæðum laganna. Stefndi Ólafur hafi veriðhlutdeildarmaður í þeim brotum enda hafi honum ekki getað dulist semfagfjárfesti að endurfjármögnun Kaupþings á Citibank lánunum með veði íhlutabréfum félaga hans í bankanum leiddi til þess að brotið væri gegn 10%hámarki í eigin bréfum skv. 55. gr. laga nr. 2/1995. Þá hafi veðtaka bankans íhlutabréfum stærsta eiganda síns, Exista, einnig haft samsvarandi áhrif á eigiðfé bankans í ljósi fjárhagslegra tengsla félaganna. Stefnandikveður að hvað varðar þátt hvers og eins stefndu sé byggt á því að stefndu berisameiginlega (in solidum) ábyrgð á tjóni stefnanda. Um sé að ræða samverkanditjónsorsakir og sé innbyrðis skipting ábyrgðar milli tjónvalda tjónþolaóviðkomandi. Kveðurstefnandi að stefndu Hreiðar Már, Sigurður og Ingólfur hafi, sem stjórnarmaðurog framkvæmdastjórar Kaupþings, borið ríkar trúnaðar- og eftirlitsskyldur skv.lögum nr. 2/1995 gagnvart bankanum og í því hafi falist ábyrgð og eftirlit meðþví að starfsemi bankans færi í hvívetna að lögum. Stefndu Hreiðar Már ogSigurður hafi auk þess verið í lánanefnd stjórnar bankans, en þar hafi stefndiSigurður gegnt formennsku, og hafi þeir einnig borið ríka ábyrgð sem slíkirþegar hafi komið að lánveitingum út á eigin bréf félagsins. Stefnandikveður að frá öndverðu hafi stefndi Ólafur verið næst stærsti hluthafi bankansog skuggastýrt honum í eigin þágu um árabil. Stefndi Ólafur hafi ekki veriðákærður í máli S-206/2013 en byggt sé á því að hann hafi tekið þátt í að haldauppi verði bréfanna, sbr. t.d. það sem segi um endurfjármögnun bankans á lániEglu Invest, sem hafi verið í hans eigu. Þá hafi stefndi Ólafur veriðsakfelldur fyrir sinn þátt í Al Thani málinu og nægi það, allt að einu, til aðfella skaðabótaábyrgð á hann í máli þessu. Að því er varðar stefnda Ingólf þáhafi hann ekki verið ákærður í Al Thani málinu en ljóst sé að þáttur hans hafiverið mikill í máli S-206/2013. Þá hafi stefndu Hreiðar Már og Magnús veriðsakfelldir í báðum málunum.3.Orsakatengsl Stefnandikveður að eins og ofangreind umfjöllun um saknæmi beri með sér byggi stefnandimálatilbúnað sinn á nokkrum tjónsorsökum en á því sé byggt að um samverkanditjónsorsakir sé að ræða og beri allir hinna stefndu óskipta (in solidum) ábyrgðá heildartjóni stefnanda. Stefnandikveður framangreint tjón stefnanda vera afleiðingu saknæmrar og ólögmætrarháttsemi stefndu sem rakin hafi verið hér að framan. Samkvæmt framansögðu liggiþannig fyrir að frá nóvember 2007 til október 2008 hafi stefndu sameinast umumfangsmikla og kerfisbundna markaðsmisnotkun með hlutabréf í Kaupþingi. Þessisameiginlega háttsemi stefndu hafi leitt til tjóns fyrir hluthafa í Kaupþingisem hafi átt viðskipti á tímabilinu 1. nóvember 2007 til falls bankans íoktóber 2008. Kveðurstefnandi að stefndu hafi haldið uppi gengi hlutabréfa í bankanum með saknæmumog ólögmætum hætti auk þess sem opinberar tilkynningar þeirra um fjárhagsstöðubankans hafi reynst vera blekkingar. Það hafi leitt til þess að þátttakendur áverðbréfamarkaði 1) hafi keypt hlutabréf í Kaupþingi á röngum forsendum, semþeir ella hefðu ekki gert eða 2) keypt hlutabréf í Kaupþingi á of háu verði eða3) ekki selt hlutabréf í Kaupþingi sem þeir hafi áður keypt sem þeir ella hefðuselt ef markaðsmisnotkunar stefndu hefði ekki notið við. Stefnandibyggir á því að þegar markaðsmisnotkunin hafi hafist þann 1. nóvember 2007 hafiStapi lífeyrissjóður, sá sem stefnandi leiði rétt sinn frá, átt hlutabréf íbankanum sem keypt hafi verið fyrir samtals 4.230.351.569 kr. en á tímabilinufrá 1. nóvember 2007 til og með 7. ágúst 2008 hafi Stapi lífeyrissjóður áttnokkur viðskipti með hluti í bankanum. Nettó mismunur kaupverðs hlutabréfanna,annars vegar og söluverðs og arðs af bréfunum, hins vegar, hafi numið kr.902.493.733 þegar Kaupþing féll. Stefnandikveður að nánar tiltekið varðandi markað með hlutabréf í Kaupþingi þá liggifyrir að á árunum 2004-2005 hafi verið mikill kaupþrýstingur á markaði sem hafileitt til mjög mikillar hækkunar á hlutabréfum í bankanum. Gengi hlutabréfannahafi svo lækkað í byrjun árs 2006 en hækkað svo aftur fram á mitt ár 2007 ergengi bréfanna hafi náð hámarki. Frá miðju ári 2007 til falls bankans í október2008 hafi verið mikill söluþrýstingur á bréfin en eins og rakið hafi verið hafistefndu, með ýmsum inngripum inn í framboð og eftirspurn með hlutabréf íKaupþingi, hægt verulega á verðlækkun bréfanna. Það hafi annars vegar veriðgert með því að kaupa mikið magn af eigin bréfum og hins vegar með því að komaí veg fyrir að mikið magn bréfa færi til sölu á markaði, s.s. með því að lánastórar fjárhæðir í utanþingsviðskiptum án nægra trygginga, veita lán til aðgreiða upp lán annars banka sem hafði beitt veðkalli og forða aðför, fellaniður ábyrgðir starfsmanna í stað þess að samþykkja sölu þeirra á bréfunum ogsenda rangar tilkynningar um stöðu bankans til kauphallar og eftirlitsaðila. Stefnandikveður að ef verðmyndun á hlutabréfum í Kaupþingi hefði fylgt lögmálum umverðmyndun á hlutabréfamarkaði sé ljóst að staðan hefði verið nokkuð önnur áseinni hluta árs 2007 og fram til falls bankans á árinu 2008 þótt ómögulegt séað segja með nokkurri vissu hvernig þróun gengisins hefði orðið. Kveðurstefnandi að sú háttsemi að halda uppi gengi bréfa bankans hafi leitt til þessað sá sem stefnandi leiði rétt sinn frá hafi átt framangreinda hluti í bankanumþann 22. september 2008 þegar Al Thani viðskiptin hafi átt sér stað, sem hafileitt til þess að sá hafi enn verið eigandi bréfanna við fall bankans. Staðfesthafi verið í dómi Hæstaréttar í málinu 145/2014 að þær blekkingar, semviðhafðar hafi verið í tengslum við þau viðskipti hafi haft veruleg áhrif ámarkaði og leitt til stórfellds tjóns gagnvart almenningi. Tilkynning stefnduum meint kaup Al Thani hafi leitt til þess að sá, sem stefnandi leiði rétt sinnaf, hafi ekki selt bréf sín í Kaupþingi. Þákveður stefnandi að tilkynning stefndu til almennings um að erlendurfjárfestir, Al Thani, hefði keypt ríflega 5% hlut í bankanum hafi veriðgríðarleg traustyfirlýsing á bankann og sent þau skilaboð út á markaðinn aðstaða bankans væri góð og framtíð hansværi björt þegar raunin hafi verið önnur. bendir stefnandi á að í fréttMorgunblaðsins 23. september 2008 sé t.a.m. fjallað um viðskiptin og þar vísaðorðrétt í stefnda Hreiðar Má „Við teljumað þetta sé mikil traustsyfirlýsing fyrir félagið. Það er búið að fara í gegnummikla úttekt og grandskoðun á rekstri bankans á undanförnum mánuðum og þessifjárfesting er gerð í kjölfar þess“. Þá kveður stefnandi að eftir stefndaÓlafi hafi verið haft í Morgunblaðinu 23. september 2008 að kaup Al Thani væru „mikil viðurkenning fyrir Kaupþing“. Ennfremur að „Ég er ekki í vafa um að þessikaup munu skipta miklu máli fyrir Kaupþing. Bankar og fjármálafyrirtæki út umallan heim hafa legið utan í mönnum.í Katar með það fyrir augum að fá þá innsem hluthafa. Það gefur því góða mynd af styrk Kaupþings að Sheikh Mohammedskuli kaupa hlut í bankanum… Það hefur tekist hjá Kaupþingi að fá góða erlendafjárfesta inn í hópinn og það mun skipta sköpum í framtíðinni.“ Stefnandi kveður að af þessumummælum, og fréttaumfjöllun um málið að öðru leyti, sé óhjákvæmilegt að ætla aðí kjölfar úttektar og grandskoðunar á rekstri Kaupþings hafi Al Thani, semsagður hafi verið stór alþjóðlegur fjárfestir og titlaður fjármálaráðherraKatar, metið það svo að eðlilegt verð fyrir 5,01% hlut í bankanum væri 690 kr.á hlut sem hafi verið litlu lægra en skráð gengi hlutabréfanna í Kauphöll endagslokagengi síðasta viðskiptadags fyrir viðskiptin hafi numið 714 kr. á hlut.Gengið 690 kr. á hlut hafi ekki endurspeglað það verð sem Al Thani hafi taliðrétt í viðskiptum með hluti í bankanum eftir því sem síðar hafi komið í ljósþegar upplýstist hafi að Qatar Investment Authority hafi örfáum mánuðum áðurgert tilboð sem hafi hljóðað upp á 399 kr. á hlut og hafi Al Thani veriðgrandvís um það, sbr. fyrri umfjöllun. Það verð sem ákveðið hafi verið íviðskiptunum hafi því átt rætur að rekja til þeirra kjara sem Al Thani hafifengið, þ.e. lánað hafi verið að fullu fyrir kaupunum auk þess sem honum hafiverið greidd 50 milljóna dollara umbun í formi láns til eignalauss félags tilfrjálsrar ráðstöfunar án nokkurra trygginga vegna ætlaðs fyrirfram greiddshagnaðar af afleiðusamningi sem hafi þó aldrei verið gerður. Stefnandikveður fullsannað að Al Thani viðskiptin hafi haft raunveruleg áhrif áskipulegan verðbréfamarkað. Í hæstaréttarmálinu nr. 145/2014 hafi verið komistað þeirri niðurstöðu að markaðsmisnotkunin hafi beinst „í senn að öllum almenningi og fjármálamarkaðnum hér á landi í heild ogverður tjónið sem leiddi af þeim [þ.e. brotunum] ekki metið til fjár“. Hafimarkaðsmisnotkunin verið „þaulskipulögð,drýgð af einbeittum ásetningi og eindæma ófyrirleitni og skeytingarleysi“eins og segi í dómi Hæstaréttar. Fyrir liggi yfirlit yfir dagslokagengihlutabréfa í Kaupþing í íslensku kauphöllinni frá 1. nóvember 2007 til 3.október 2008. Megi þar sjá að gengi bréfanna hafi lækkað hægt og sígandi allttímabilið þar til botninum hafi verið náð þann 17. september 2008 er gengi áhlut hafi numið 675 kr. Gengi bréfanna hafi hækkað lítillega eftir það og tekiðsvo kipp við Al Thani viðskiptin og hafi gengið náð kr. 755 á hlut þann 25.september 2008 en þá hafi það ekki verið hærra síðan í júní það ár. Þákveður stefnandi að ljóst sé af gögnum málsins um viðskipti með hlutabréf íbankanum að Al Thani viðskiptin hafi almennt séð haft þau áhrif að almennirhluthafar hafi talið hagfelldast að eiga hlutabréfin í stað þess að selja þau.Þetta sjáist af því hvernig velta með Kaupþingsbréf hafi breyst eftirviðskiptin. Vikuna fyrir viðskiptin, þ.e. frá 15.-19. september hafi aðmeðaltali verið 170 viðskipti með bréfin á dag, meðalvelta á dag verið2.667.292.765 kr. og meðalfjöldi bréfa í viðskiptum á dag hafi verið 3.897.457.Vikuna eftir viðskiptin hafi tölurnar hins vegar breyst í 77 viðskipti,1.064.707.494 kr. og 1.436.110 bréf, en á sama tíma hafi gengi bréfanna hækkaðum u.þ.b. 5%. Þákveður stefnandi að við mat á sönnunarbyrði að því er varðar orsakatengsl verðiað hafa hugfast að stefndu séu sérfræðingar á því sviði sem um ræðir, háttsemiþeirra hafi verið sviksamleg, í sumum tilfellum refsiverð og unnin afeinbeittum ásetningi. Að auki hafi veriðstaðfest af dómstólum að háttsemi stefndu hafi gefið, eða hafi verið líkleg tilað gefa til kynna ranglega eða misvísandi eftirspurn eftir hlutabréfum íKaupþing. Sé því einhver vafi um það til staðar, hvort orsakatengsl séu fyrirhendi, verði stefndu að bera hallann af því. Ofangreindutil viðbótar kveðst stefnandi byggja á því að kaup bankans á eigin bréfum oglánveitingar, þar sem eingöngu bréf í bankanum hafi verið sett að veði, hafiekki verið dregið frá eiginfjárgrunni bankans. Þann 28. mars 2008 hafi CADhlutfall bankans með réttu átt að vera undir 8% og bankinn misst starfsleyfisitt samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki og að stefnandi hefði því, eðli málssamkvæmt, ekki keypt hlutina sem hann hafi keypt þann dag. 4.Tjón stefnanda og kröfugerð Stefnandikveðst krefjast skaðabóta sem nemi þeirri fjárhæð sem sá hluthafi í Kaupþingi,sem stefnandi leiði rétt sinn frá, hafi varið í kaup á hlutabréfum í Kaupþingiað frádregnu söluverði hlutanna og greiddum arði. Stefnandi hafi fengið hlutinaog öll kröfuréttindi, þ.m.t. bótakröfur, framseldar frá Stapa lífeyrissjóði. Kveðurstefnandi að þann 1. nóvember 2007 hafi Stapi lífeyrissjóður átt hlutabréf íbankanum sem hann hafi keypt fyrir samtals kr. 6.391.528.301. Eftir það tímabilog fram til falls bankans hafi Stapi keypt til viðbótar hluti fyrir kr.2.161.176.732. Á sama tímabili hafi Stapi selthluti fyrir samtals kr. 5.455.837.008 og fengið greiddan arð að fjárhæðkr. 33.197.560. Tjón stefnanda sé það sem Stapi lífeyrissjóður hafi keyptumfram það sem hann hafi selt í bankanum að teknu tilliti til arðgreiðslna.Mismunur á kaupverði hlutabréfa í Kaupþingi og söluverði hlutabréfanna átímabilinu 1. nóvember 2007 til október 2008 hafi numið kr. 902.493.733 og sé súfjárhæð stefnufjárhæð málsins. Tilvara gerir stefnandi kröfu um að stefndu greiði stefnanda skaðabætur að álitum.Kveður stefnandi ótvírætt að bótagrundvöllur sé fyrir hendi og að sá semstefnandi leiði rétt sinn frá hafi orðið fyrir fjártjóni vegna háttsemistefndu. Verði talið að stefnandi hafi ekki sýnt fram á hið eiginlega fjártjónsem leitt hafi af háttsemi stefndu séu lagaskilyrði til þess að dæma stefnandabætur að álitum úr hendi stefndu. Tilþrautavara gerir stefnandi kröfu um viðurkennd verði skaðabótaskylda stefndu insolidum gagnvart stefnanda vegna fjártjóns stefnanda sem hlaust afmarkaðsmisnotkun stefndu með hlutabréf í Kaupþingi banka hf. á tímabilinu 1.nóvember 2007 til 9. október 2008.5.Aðild Stefnandi kveður málssókn sína verareista á því að um einstaklingsbundið tjón hluthafa sé að ræða vegnamarkaðsmisnotkunar stefndu sem leitt hafi til þess að sá sem stefnandi leiðirétt sinn frá og aðrir hluthafar í Kaupþingi hafi bæði keypt hlutabréf íbankanum á of háu verði og haldið þeim þangað til þau hafi orðið verðlaus viðfall bankans. Að þessu leyti hafi það því ekki orðið bankinn sjálfur sem hafiorðið fyrir tjóni heldur hluthafarnir sem slíkir, þ.m.t. stefnandi. Kveðurstefnandi að sameiginleg aðild til varnar byggist á samlagsaðild samkvæmt 19.gr. laga nr. 91/1991, enda reisi stefnandi kröfu sína á hendur öllum stefndu ásömu atvikum og aðstöðu. Sé byggt á því að stefndu beri óskipta ábyrgð á tjónistefnanda og sé krafan reist á reglum skaðabótaréttar utan samninga. Þótt aðrireinstaklingar hafi verið sakfelldir fyrir markaðsmisnotkun með hlutabréfbankans sé ekki þörf á aðild þeirra að málinu.6.Fyrning Stefnandibyggir á því að krafan sé ófyrnd þar sem hún fyrnist á fjórum árum frá því aðtjónþoli hafi fengið upplýsingar um tjónið og þann sem hafi borið ábyrgð á því,sbr. 9. gr. fyrningarlaga nr. 150/2007. Það hafi í fyrsta lagi verið viðuppkvaðningu Héraðsdóms Reykjavíkur í Al Thani málinu þann 12. desember 2013.Þá vísar stefnandi til viðbótar til 12 mánaða fyrningarfrests frá 12. febrúar2015, frá dómsuppsögu Hæstaréttar í máli nr. 145/2014 að því er varðar stefnduHreiðar Má, Ólaf og Sigurð, sbr. 11. gr. fyrningarlaga nr. 150/2007. Að því ervarðar héraðsdómsmálið nr. S-206/2013 þá hafi fallið dómur í málinu á hendurstefndu Hreiðari Má, Ingólfi, Magnúsi og Sigurði þann 26. júní 2015. Þákveður stefnandi að hvað varðar athafnir stefndu sem hafi farið í bága við 117.gr. laga nr. 108/207 á árunum 2008 og falli ekki undir sakarefni framangreindrasakamála gegn stefndu, þá byggi stefnandi á því að fyrsta tímamark sem hafigefið honum tilefni til að kanna hvort athafnir stefndu með markaðssetninguhlutabréfa Kaupþings kynnu að varða bótaskyldu hafi verið við dóm HéraðsdómsReykjavíkur í Al Thani málinu þann 12. desember 2013.7.Varnarþing Aðþví er varðar varnarþing vísar stefnandi til síðari málsl. 1. mgr. 32. gr. laganr. 91/1991 þar sem mælt sé fyrir um að ef einstaklingur eigi fasta búsetu áöðrum stað en hann á lögheimili sé heimilt að sækja hann í þeirri þinghá.Stefndu Hreiðar Már, Magnús, Ólafur og Sigurður afpláni dóma skv. máli nr.145/2014 í fangelsinu að Kvíabryggju á Snæfellsnesi og teljist því eiga fastabúsetu þar. Að því er varðar stefnda Ingólf sé um varnarþing vísað til 1. mgr.42. gr. laga nr. 91/1991. Um lagarök vísar stefnandi tilmeginreglna skaðabótarréttar, þar á meðal sakarreglunnar, reglna um strangtsakarmat og vægari kröfur til sönnunar á orsakatengslum og sennilegriafleiðingu o.fl. Þá er vísað til laga umverðbréfaviðskipti nr. 108/2007, einkum 117. gr., og 116. gr. laga nr. 91/1991.Jafnframt er vísað til ákvæða laga um hlutafélög nr. 2/1995 og ákvæða laga nr.161/2002 um fjármálafyrirtæki. Viðurkenningarkrafa styðst við ákvæði 2. mgr.25. gr. laga nr. 91/1991. Krafa um almenna vexti styðst við 8. gr. laga nr.38/2001 og krafa um dráttarvexti styðst við 1. mgr. 6. gr. sömu laga.Málskostnaðarkrafa styðst við 129., sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ogkrafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun styðst við ákvæði laga nr.50/1988. Málsástæður og lagarök stefnduvegna frávísunar Eins og að framan greinir hafa allirstefndu, að frátöldum stefnda Ingólfi sem ekki hefur látið málið til sín taka,krafist þess að málinu verði vísað frá dómi. Upphaflega lögðu stefndu framgreinargerðir sínar þar sem gerðar voru kröfur um frávísun og voru þærfrávísunarkröfur studdar þeim málsástæðum að málið væri höfðað á rönguvarnarþingi og að stefnubirting hefði verið ólögmæt. Var þessum upphaflegufrávísunarkröfum stefndu hafnað með dómi Hæstaréttar í málinu nr. 517/2016.Eftir þetta lögðu stefndu fram nýjar greinargerðir þar sem aðallega er krafistfrávísunar, en til vara er krafist sýknu. Íhinum nýrri greinargerðum stefndu eru færðar fram nýjar málsástæður fyrirkröfum stefndu um frávísun málsins. Er þar byggt á vanreifun, sbr. 1. mgr. 80.gr. laga nr. 91/1991, og á því að ekki séu uppfyllt í málinu skilyrði 19. gr.laga nr. 91/1991 til samlagsaðildar. Þaðer álit dómsins að 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 girði fyrir það að hinarnýju málsástæður stefndu, sem þeir færa nú fram um frávísunarkröfur sínar, fáikomist að í málinu, en af hálfu stefnanda hefur því verið mótmælt aðmálsástæðurnar geti komist að. Ekkert liggur heldur fyrir um að stefndu hafiekki getað, eða ekki haft tilefni til, að styðja frávísunarkröfur sínar viðþessar málsástæður þegar í öndverðu. Verður ekki séð að nýmæli það sem felst í6. og 7. ml. 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 7. gr. laga nr. 78/2015,veiti stefnda heimild til að tefla fram nýjum málsástæðum vegna frávísunarkröfusem búið er að hafna. Samkvæmt19. gr. laga nr. 91/1991 er frávísun máls, vegna skorts á því að skilyrðisamlagsaðildar séu uppfyllt, háð kröfu varnaraðila máls. Verður því ekkifjallað frekar um það í úrskurði þessum hvort skilyrði til samlagsaðildar skv.19. gr. laga nr. 91/1991 séu uppfyllt. Á sama hátt þykir ekki vera ástæða tilað rekja sérstaklega eða gera grein fyrir rökstuðningi stefndu fyrir því aðmálið sé vanreifað af hálfu stefnanda. Forsendur og niðurstaða Í máli þessu gerir stefnandifjárkröfur á hendur stefndu um greiðslu skaðabóta in solidum. Eru kröfurnarstuddar við réttarreglur um skaðabætur utan samninga. Ímálsástæðum sínum gerir stefnandi ekki sérstaklega grein fyrir því hvort þátturhvers og eins hinna stefndu hafi verið nauðsynlegur til að ætluð skaðabótaskyldamyndaðist, eða hvort þáttur hvers og eins hafi verið nægilegur, án aðkomu hinnastefndu, til að skaðabótaskylda myndaðist. Nánar tiltekið hvort þáttur hvers ogeins stefndu hafi verið nauðsynlegur, eða hvort þáttur hvers og eins hafi veriðnægur til að bótaskyldan myndaðist og þá án aðkomu hinna stefndu. Að matidómsins er þetta mjög til þess fallið að gera dóminum erfitt fyrir um úrlausnmálsins, en það er ekki á færi dómsins að ákveða þetta fyrir stefnanda ef svofæri að óhjákvæmilegt væri að sýkna einn eða fleiri stefndu af kröfumstefnanda, en þó ekki alla stefndu. Þá er þetta augljóslega á sama hátt tilþess fallið að gera stefndu erfitt fyrir um varnir sínar. Þáer sá ljóður á málatilbúnaði stefnanda að þætti hvers og eins hinna stefndu,afmarkað frá öðrum stefndu, er afar lítið lýst. Þannig er fátt, ef nokkuðhandfast, í málsástæðum stefnanda um það nákvæmlega hvernig og með hvaðaathöfnum sínum hver stefndi fyrir sig hafi bakað sér bótaskyldu gagnvart þeimsem stefnandi kveðst leiða rétt sinn frá. Að mati dómsins er ekki nægilegt aðvísa í þessu efni til dóma Hæstaréttar og Héraðsdóms Reykjavíkur í þeim málumsem að framan greinir og enn síður að vísa til skýrslu RannsóknarnefndarAlþingis. Regla sú sem greinir í 4. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála getur ekki leyst stefnanda undan því að gera í stefnu gagnorða ogskýra grein fyrir ætluðum þætti og athöfnum hvers og eins hinna stefndu, semstefnandi kveður leiða til bótaskyldunnar. Afþessum sökum þykir málatilbúnaður stefnanda vera haldinn slíkum annmörkum aðhann standist ekki þær kröfur sem gerðar eru í e lið 1. mgr. 80. gr. laga nr.91/1991 og er óhjákvæmilegt að vísa málinu frá dómi án kröfu af þessum sökum. Rétter að stefnandi greiði stefndu Hreiðari Má, Magnúsi, Ólafi og Sigurði kr.800.000 hverjum í málskostnað. SigurðurG. Gíslason héraðsdómari kveður upp þennan úrskurð. Ú r s k u r ð a r o r ð :Máli þessu er vísað frá dómi ánkröfu. Stefnandi,Samtök sparifjáreigenda, greiði stefndu Hreiðari Má Sigurðssyni, Magnúsi Guðmundssyni,Ólafi Ólafssyni og Sigurði Einarssyni, kr. 800.000 hverjum í málskostnað.
Mál nr. 51/2021
Vátryggingarsamningur Rekstrarstöðvunartrygging Fyrning Fyrningarfrestur Lögskýring Sönnun Skipting sakarefnis
Í málinu deildu aðilar um það hvort krafa P ehf. á hendur V hf., til greiðslu bóta úr rekstrarstöðvunartryggingu vegna tjóns 6. júlí 2014 við bruna í húsnæði verslunarinnar G, hefði verið fyrnd þegar málið var höfðað í júní 2019. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga fyrndist krafa um bætur á fjórum árum og hæfist fresturinn við lok þess almanaksárs er vátryggður fékk nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem væru grundvöllur kröfu hans. Orðalag ákvæðisins yrði ekki skilið með þeim hætti að endanleg kröfugerð vátryggðs þyrfti að liggja fyrir eða öll atvik sem gætu haft áhrif á endanlega bótafjárhæð. Af vátryggingarskilmálum V hf. væri ljóst að lengd raunverulegs bótatímabils væri einn þeirra þátta sem gæti haft hvað mest áhrif á fjárhæð bóta og þar með á grundvöll bótakröfu vátryggðs. Bótatímabilið hefði verið hálfnað í árslok 2014 þegar P ehf. sendi V hf. kröfubréf sem miðaði við 12 mánaða rekstrarstöðvun með þeim fyrirvara að ákvörðun hefði ekki verið tekin um að hefja rekstur G að nýju. Í svarbréfi V hf. hefði kröfum P ehf. verið hafnað sem ótímabærum á þeim grunni að gerð væri krafa um bætur fram í tímann og tjónið ekki fram komið. Af gögnum málsins yrði ekki ráðið að V hf. hefði leitað frekar eftir upplýsingum um hvort til stæði að endurreisa rekstur G eða knúið á um að P ehf. tæki slíka ákvörðun. Var V hf. látið bera hallann af því að ósannað væri að P ehf. hefði fyrir árslok 2014 haft nauðsynlegar upplýsingar um atvik sem skipt gátu sköpum um afmörkun bótatímabilsins og voru grundvöllur kröfu hans í skilningi 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004. Hinn áfrýjaði dómur var því staðfestur og viðurkennt að umrædd krafa hefði ekki verið fyrnd þegar málið var höfðað.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Björg Thorarensen, Ingveldur Einarsdóttir, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Sigurður Tómas Magnússon.2. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. nóvember 2021. Hann krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar á öllum dómstigum. 3. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.Ágreiningsefni4. Mál þetta lýtur að uppgjöri bóta úr rekstrarstöðvunartryggingu stefnda hjá áfrýjanda vegna tjóns 6. júlí 2014 við bruna á leiguhúsnæði verslunarinnar Griffils, Skeifunni 11 í Reykjavík. Undir rekstri málsins ákvað héraðsdómur að skipta sakarefninu þannig að fyrst yrði dæmt um varnir áfrýjanda um fyrningu og er sá ágreiningur einn til úrlausnar í þessum þætti málsins. Nánar tiltekið greinir aðila á um hvenær fyrningarfrestur á ætlaðri kröfu stefnda hafi tekið að líða.5. Með héraðsdómi var komist að þeirri niðurstöðu að kröfur stefnda hefðu verið fyrndar þegar málið var höfðað 12. júní 2019 og var áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda. Landsréttur komst að gagnstæðri niðurstöðu og féllst á viðurkenningarkröfu stefnda um að krafa sú sem hann kynni að eiga á hendur áfrýjanda hefði ekki verið fyrnd við málshöfðun.6. Í sýknukröfu áfrýjanda felst í þessum þætti að viðurkennt verði að sú krafa sem stefndi kunni að eiga á hendur honum um bætur úr rekstrarstöðvunartryggingu vegna tjónsins sé fyrnd. 7. Áfrýjunarleyfi var veitt 26. nóvember 2021 á þeim grunni að dómur í málinu gæti haft fordæmisgildi um upphafstíma fyrningarfrests skaðatrygginga, sbr. 1. mgr. 176. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.Málsatvik8. Stefndi átti og rak á árinu 2014 verslunina Griffil í leiguhúsnæði í Skeifunni 11. Áfrýjandi gaf út vátryggingarskírteini til stefnda fyrir rekstrarstöðvunartryggingu vegna bruna, vatns og innbrots í verslunarhúsnæðinu og gilti hún fyrir tímabilið 1. janúar til 31. desember 2014. Í vátryggingarskírteininu var vísað til skilmála áfrýjanda númer ER20 um rekstrarstöðvunartryggingar. Óumdeilt er að tryggingin skyldi bæta tjón vegna rekstrarstöðvunar í allt að tólf mánuði. 9. Eldur kom upp í verslunarhúsnæði Griffils 6. júlí 2014 og gjöreyðilagðist fasteignin í brunanum.0. Í samráði við áfrýjanda rak stefndi skólabókamarkað í Laugardalshöll frá 29. júlí 2014 og fram í september sama ár í þeim tilgangi að draga úr tjóni sínu. Uppgjör á framlegð vegna þess reksturs lá fyrir í nóvember 2014.1. Í desember 2014 fól hvor málsaðili um sig sínum endurskoðanda að áætla framlegð stefnda eins og hún hefði orðið miðað við ótruflaðan rekstur á vátryggingartímabilinu og komust þeir að svipaðri niðurstöðu um ætlaða framlegð.2. Stefndi sendi áfrýjanda bréf 31. desember 2014 þar sem krafist var 104.840.962 króna bóta vegna áætlaðrar tapaðrar framlegðar verslunarinnar Griffils vegna brunans fyrir tímabilið 6. júlí 2014 til júní 2015, auk viðbótarkostnaðar vegna takmörkunar tjóns. Í bréfinu kom meðal annars fram að rekstur Griffils hefði ekki hafist að nýju utan tímabundins verslunarreksturs í Laugardalshöll og að stefndi hefði ekki tekið ákvörðun um hvort verslunin yrði sett upp að nýju.3. Áfrýjandi svaraði bréfinu 12. janúar 2015 og mótmælti þeim forsendum sem bótakrafa stefnda var reist á með þeim rökum að þar væri ekki tekið tillit til þess fasta kostnaðar sem stefndi þyrfti ekki að greiða vegna þess að húsnæðið brann til grunna, svo sem húsaleigu. Áfrýjandi óskaði eftir upplýsingum frá stefnda um þann kostnað og hafnaði því að ganga til uppgjörs fyrr en þær lægju fyrir. Þá var vísað til þess að í fyrrgreindu bréfi stefnda væri krafist bóta fram í tímann og væri þeim hafnað í heild sinni sem ótímabærum enda tjónið ekki fram komið. Loks var óskað eftir upplýsingum um hvort fyrirhugað væri að setja upp nýja starfsstöð fyrir reksturinn og um ástæður þess ef svo væri ekki.4. Stefndi veitti áfrýjanda þær upplýsingar sem óskað var eftir um fastan kostnað sem hefði sparast vegna brunans en ekki náðist samkomulag með aðilum um forsendur uppgjörs. Eftir bréfaskipti milli málsaðila í janúar og maí 2015 sendi áfrýjandi stefnda bréf 23. júlí sama ár sem fól í sér einhliða uppgjör bóta úr rekstrarstöðvunartryggingunni. Uppgjörið var byggt á forsendum áfrýjanda um uppgjörsaðferðir og greiddi hann stefnda bætur í samræmi við það. Stefndi hafnaði uppgjörinu 27. ágúst 2015 og krafðist þess að áfrýjandi endurskoðaði ákvörðun sína. Með bréfi 5. október 2015 kvaðst áfrýjandi hafa tekið málið til skoðunar á ný en ítrekaði fyrri afstöðu sína.5. Stefndi höfðaði mál á hendur áfrýjanda 23. febrúar 2016 til heimtu bóta úr rekstrarstöðvunartryggingunni. Áfrýjandi var sýknaður með dómi héraðsdóms 13. október 2017 af endanlegri dómkröfu stefnda í því máli. Með dómi Hæstaréttar 21. júní 2018 í máli nr. 747/2017 var því máli vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar á bótakröfu. Mál þetta var höfðað 12. júní 2019.MálsástæðurHelstu málsástæður áfrýjanda6. Áfrýjandi byggir á því að krafa stefnda sé fallin niður fyrir fyrningu samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og 16. grein í vátryggingarskilmálum áfrýjanda. Í báðum ákvæðum segi að krafa um bætur fyrnist á fjórum árum og fyrningarfresturinn hefjist við lok þess almanaksárs er vátryggður fékk nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem eru grundvöllur kröfu hans. Af orðalagi ákvæðanna megi ráða að ekki eigi að miða við það tímamark þegar vátryggður sé með tæmandi upplýsingar um þessi atvik þannig að fjárhæð kröfunnar liggi endanlega fyrir heldur nægi að hann sé með nauðsynlegar upplýsingar. Af athugasemdum með 1. mgr. 52. gr. í frumvarpi sem varð að lögum nr. 30/2004 og samanburði við eldra ákvæði um fyrningu megi ráða að ekki eigi að miða við það tímamark þegar unnt sé að meta endanlegt umfang tjónsins og þannig leita fullnustu kröfunnar heldur nægi að vátryggður hafi nægilega nákvæmar upplýsingar og útreikninga til þess að geta áttað sig á helstu afleiðingum þess. Allir liðir viðkomandi bótakröfu þurfi því ekki að vera endanlega komnir fram við upphaf fyrningarfrests. 7. Af hálfu áfrýjanda er vísað til þess að samkvæmt vátryggingarskilmálum sé bótakrafa úr rekstrarstöðvunartryggingu samsett úr þremur liðum, eftir því sem eigi við hverju sinni. Í fyrsta lagi reiknaðri framlegð eins og hún hefði orðið miðað við ótruflaðan rekstur, sbr. grein 13.2. Í öðru lagi raunverulegri framlegð vegna þess að rekstri sé haldið áfram að einhverju leyti á bótatímabilinu en hún komi til frádráttar, sbr. grein 13.2. Í þriðja lagi rekstrarkostnaði sem féll niður við brunann og sparaðist samkvæmt því en hann komi til frádráttar, sbr. grein 13.3. Þessir þrír liðir séu grundvöllur kröfu um bætur fyrir rekstrarstöðvunartjón.8. Áfrýjandi byggir á því að endurskoðandi stefnda hafi áætlað framlegð Griffils eins og hún hefði orðið miðað við ótruflaðan rekstur og afhent stefnda í desember 2014. Hafi áætlunin gert ráð fyrir tiltekinni tapaðri framlegð sem stefndi hafi lagt til grundvallar í kröfubréfi sínu 31. desember 2014. Þessi áætlun um helstu afleiðingar tjónsins hafi verið megingrundvöllur kröfunnar. Þá hafi raunveruleg framlegð stefnda á fyrstu sex mánuðum bótatímabilsins legið fyrir í lok árs 2014. Hann byggir á því að stefndi hafi í árslok 2014 talið sig vera með nægilega nákvæmar upplýsingar um raunverulega framlegð á bótatímabilinu sem draga bæri frá til þess að hann gæti gert kröfu um fullar bætur fyrir allt bótatímabilið. Það hafi hann gert, án nokkurs fyrirvara, þótt enn væru sex mánuðir eftir af því og hann ekki búinn að taka ákvörðun um frekari rekstur Griffils. Því verði að miða við að þær upplýsingar sem stefndi bjó yfir um þennan lið kröfunnar uppfylli þær kröfur sem gerðar eru í 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 til að fyrningarfrestur hefjist, enda sé gert ráð fyrir að hann geti hafist áður en endanlega er unnt að meta umfang tjóns. Hið sama eigi við um rekstrarkostnað sem féll niður við brunann og sparaðist á bótatímabilinu en þær upplýsingar hafi legið fyrir áður en bruninn varð.9. Áfrýjandi telur niðurstöðu Landsréttar ranga þar sem upphaf fyrningarfrests er miðað við árslok 2015 á þeim grundvelli að í janúar það ár hafi enn verið til skoðunar að hefja aftur rekstur Griffils. Upphaf fyrningarfrests geti ekki miðast við tímamark sem stefndi afmarki einhliða sjálfur. Verði fallist á að fyrningarfrestur hefjist í fyrsta lagi þegar í ljós kemur hvort hefja á rekstur á ný á vátryggingartímabilinu verði að gera kröfu til þess að vátryggður sanni að hann hafi haft það raunverulega til skoðunar. Áfrýjandi telur að stefndi hafi ekki leitt þetta í ljós. Helstu málsástæður stefnda20. Stefndi vísar til þess að í málinu reyni á fyrningu krafna innan vátryggingarsamninga og beri að leysa úr því á grundvelli ákvæða laga nr. 30/2004, einkum 48. og 52. gr., en þau lög séu sérlög gagnvart ákvæðum laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. 21. Stefndi telur bréf sitt 31. desember 2014 ekki eiga að ráða úrslitum um upphaf fyrningarfrests. Ótímabært hafi verið að senda kröfu á þeim tíma enda hafi þá ekki legið fyrir ákvörðun um hvort verslun Griffils yrði sett upp að nýju. Með bréfi áfrýjanda 12. janúar 2015 hafi þeim kröfum verið hafnað í heild sinni sem ótímabærum þar sem tjónið væri ekki komið fram. Auk þess hafi áfrýjandi kallað eftir frekari gögnum í því bréfi og aftur í maí 2015 og augljóslega talið að mikil óvissa væri um tjón stefnda.22. Stefndi kveðst hafa haft mikinn hug á að hefja rekstur að nýju og verið vongóður um að það gæti gengið eftir. Reksturinn hafi hins vegar verið mjög háður staðsetningu verslunarinnar. Ekki hafi orðið ljóst fyrr en undir lok bótatímabilsins að ekki tækist að finna henni hentugt húsnæði. Rekstrarstöðvunartryggingin veiti vátryggðum eins árs svigrúm til þess að koma rekstri á fót að nýju og vátryggingafélag geti ekki gert kröfu um að slíkt sé ákveðið löngu áður en bótatímabili ljúki. Vátryggður verði ekki krafinn um sönnun þess að hann sé að leita sér að húsnæði undir rekstur sem stöðvast hafi og geti einhliða ákveðið að hefja rekstur á ný.23. Stefndi vísar til þess að samkvæmt 48. gr. laga nr. 30/2004 megi krefja vátryggingafélag um greiðslu bóta 14 dögum eftir að félagið átti þess kost að afla þeirra upplýsinga sem þörf var á til þess að meta vátryggingaratburð og ákveða fjárhæð bóta. Þá fyrst falli krafan í gjalddaga. Fyrningarfrestur geti því í þessu tilviki ekki hafa byrjað að líða fyrr en 13. janúar 2015 þegar fjórtán dagar voru liðnir frá því að kröfubréf var sent. Þá sé ekki unnt að leggja til grundvallar sömu sjónarmið um fyrningu innan vátryggingarsamninga og í almennum kröfurétti. Stefndi vísar jafnframt til þeirrar túlkunarreglu í vátryggingarétti að túlka skuli allan vafa í máli vátryggðum í hag. Löggjöf og vátryggingarskilmálar24. Um uppgjör vátryggingarbóta, fyrningu og fleira er fjallað í VIII. kafla laga nr. 30/2004. Í 1. mgr. 47. gr. laganna segir að við uppgjör bóta skuli vátryggður veita félaginu þær upplýsingar og þau gögn sem hann hefur undir höndum og félagið þarf til þess að meta ábyrgð sína og greiða bætur. Um fyrningu kröfu um vátryggingarbætur er fjallað í 52. gr. laganna. Í 1. mgr. greinarinnar er svohljóðandi regla um fyrningu krafna um aðrar bætur en á grundvelli ábyrgðartrygginga: Krafa um bætur fyrnist á fjórum árum. Fresturinn hefst við lok þess almanaksárs er vátryggður fékk nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem eru grundvöllur kröfu hans. Krafan fyrnist þó í síðasta lagi á tíu árum frá lokum þess almanaksárs er vátryggingaratburður varð. Hafi félagið sent vátryggðum tilkynningu sem greinir í 2. mgr. 51. gr. fyrnist krafan fyrst þegar sá frestur líður sem þar er tilgreindur.25. Í grein 16 í vátryggingarskilmálum áfrýjanda nr. ER20 um rekstrarstöðvunartryggingar er samhljóða ákvæði um fyrningu og í fyrstu tveimur málsliðum 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004.26. Í 13. kafla vátryggingarskilmálanna er fjallað um ákvörðun bóta, þar á meðal í grein 13.1 um bótatímabil. Í grein 13.2 segir að tjónið nemi mismun á reiknaðri framlegð eins og hún hefði orðið miðað við ótruflaðan rekstur annars vegar og hins vegar raunverulegri framlegð á bótatímabili. Í grein 13.3 kemur þó fram að bætur séu aðeins greiddar fyrir raunverulegt tjón á bótatímabili sem tryggingin nái til og aðeins fyrir þann hluta af því sem eingöngu hafi orsakast af stöðvun þeirri eða samdrætti á rekstrinum sem átt hafi sér stað. Í grein 13.4 segir að sé ekki fyrirhugað að hefja starfsemi vátryggðs að nýju miðist bótafjárhæð við þann tíma sem eðlilegt megi telja að liðið hefði þar til rekstur gæti hafist að nýju en þó aldrei lengur en umsamið bótatímabil. Loks segir í grein 13.5 að hafi rekstur stöðvast varanlega af orsökum sem vátryggður ráði ekki við greiðist bætur samkvæmt grein 13.2 þó aldrei í lengri tíma en eðlilegt hefði mátt telja að liðið hefði þar til rekstur gæti hafist að nýju og aldrei lengur en umsamið bótatímabil. Niðurstaða27. Um fyrningu kröfu um bætur á grundvelli skaðatryggingar gildir sem fyrr segir 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004. Í ákvæðinu felst sérregla um lengd og upphaf fyrningarfrests en samkvæmt 3. mgr. greinarinnar gilda ákvæði laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda að öðru leyti um fyrningu slíkra krafna, sbr. nú ákvæði laga nr. 150/2007. Samkvæmt þessu miðast upphaf fyrningarfrests kröfu stefnda við lok þess almanaksárs þegar hann fékk nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem eru grundvöllur kröfu hans. 28. Ekki liggur fyrir dómaframkvæmd um túlkun 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004. Til samanburðar má geta þess að samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 miðast upphaf fyrningarfrests kröfu um skaðabætur við þann dag er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Í 3. mgr. sömu greinar kemur skýrt fram að hún gildi ekki um kröfur sem eiga rót að rekja til samnings nema kröfur varðandi líkamstjón. Ljóst er samkvæmt framansögðu að 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 tekur til upphafs fyrningarfrests kröfu stefnda á hendur áfrýjanda vegna rekstrarstöðvunartjóns sem sprottin er af vátryggingarsamningi. Þar sem talsverður munur er á orðalagi þess ákvæðis og 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 veitir dómaframkvæmd um síðarnefnda ákvæðið takmarkaðar vísbendingar um túlkun þess fyrrnefnda. 29. Í 29. gr. eldri laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, sem leyst var af hólmi með 52. gr. gildandi laga, miðaðist upphaf fyrningarfrests kröfu samkvæmt vátryggingarsamningi við lok þess almanaksárs þegar kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Í athugasemdum við 52. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 30/2004 er ekki að finna vísbendingar um hvernig túlka beri orðalag 1. mgr. greinarinnar en gerð eftirfarandi grein fyrir ætluðum áhrifum breytinga frá eldra ákvæði:Reglan er svipuð og regla 29. gr. VSL og mundi í flestum tilvikum leiða til sömu niðurstöðu. Hún leggur þó væntanlega stundum meiri skyldur á vátryggðan þar sem orðalagið gæti í einstaka tilvikum leitt til þess að fresturinn byrjaði að líða fyrr samkvæmt frumvarpsgreininni en samkvæmt tilvitnuðu ákvæði gildandi laga. Regla sú sem hér er gerð tillaga um er skýrari þar sem hún miðast einungis við eitt tímamark en gerir ekki jafnframt áskilnað um að vátryggður þurfi að eiga þess kost að leita fullnustu kröfu sinnar.30. Enda þótt fram komi í athugasemdunum að regla 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 sé svipuð og regla 29. gr. eldri laga og myndi í flestum tilvikum leiða til sömu niðurstöðu er til þess að líta að dómar Hæstaréttar um eldri lagaregluna lúta fyrst og fremst að túlkun á orðalaginu „átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar“ en litið var svo á að í því fælist hlutlægur mælikvarði um upphaf fyrningarfrests. Með hliðsjón af framangreindum breytingum á ákvæðinu er ekki unnt að byggja á eldri dómaframkvæmd að þessu leyti.31. Fyrirmæli 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 um upphaf fyrningarfrests verður fyrst og fremst að túlka eftir orðanna hljóðan. Orðalag ákvæðisins verður þó ekki skilið með þeim hætti að endanleg kröfugerð vátryggðs þurfi að liggja fyrir eða öll atvik sem áhrif geta haft á endanlega bótafjárhæð. 32. Til þess að fyrningarfrestur kröfu stefnda hefði getað byrjað að líða í árslok 2014 þurfti hann að hafa á því ári nauðsynlegar upplýsingar um atvik sem voru grundvöllur kröfu hans um bætur fyrir tjón vegna rekstrarstöðvunar. Við afmörkun á því hver þau atvik voru sem stefndi þurfti að hafa nauðsynlegar upplýsingar um verður að líta til vátryggingarskírteinis, vátryggingarskilmála áfrýjanda og eðlis tryggingarinnar.33. Ágreiningslaust er að eftirfarandi þrjú atriði teljast til atvika sem voru grundvöllur að kröfu stefnda um bætur úr rekstrarstöðvunartryggingunni og að hann hafi ekki síðar en í árslok 2014 haft nauðsynlegar upplýsingar um þau atriði:a. Áætluð framlegð verslunarinnar Griffils eins og hún hefði orðið á bótatímabilinu miðað við ótruflaðan rekstur, sbr. grein 13.2 í vátryggingarskilmálum.b. Raunveruleg framlegð vegna tímabundins reksturs skólabókamarkaðar í Laugardalshöll haustið 2014 en hún kemur til frádráttar lið a, sbr. grein 13.2 í vátryggingarskilmálum.c. Rekstrarkostnaður sem féll niður við brunann og sparaðist samkvæmt því við tjónið en hann kemur til frádráttar lið a, sbr. grein 13.3 í vátryggingarskilmálum.34. Af hálfu áfrýjanda er því haldið fram að frekari upplýsingar hafi ekki verið nauðsynlegar fyrir stefnda til þess að leggja grundvöll að kröfu sinni, enda hafi hann sett fram bótakröfu með bréfi 31. desember 2014 sem tekið hafi til alls bótatímabilsins. Atvik sem varði bótatímabil geti ekki haft áhrif á grundvöll kröfu þótt þau gætu haft áhrif á endanlegan útreikning bóta. Stefndi telur aftur á móti að líta verði svo á að atriði sem hafi veruleg áhrif á lengd raunverulegs bótatímabils teljist meðal atvika sem séu grundvöllur kröfu hans. Þar með hafi þurft að liggja fyrir hvort verslun Griffils yrði sett upp að nýju til þess að fyrningarfrestur gæti hafist. 35. Um vægi raunverulegs bótatímabils sem grundvöll bótakröfu vísast til þess að í kafla 13 í vátryggingarskilmálum áfrýjanda sem gildir um ákvörðun bóta er meðal annars fjallað um bótatímabil og afmörkun þess við ákvörðun þeirra. Af því er ljóst að lengd raunverulegs bótatímabils er einn þeirra þátta sem getur haft hvað mest áhrif á fjárhæð bóta úr rekstrarstöðvunartryggingu og þar með á grundvöll bótakröfu vátryggðs. Atriði sem skipt geta sköpum um lengd raunverulegs bótatímabils hljóta því að vera meðal þeirra atvika sem vátryggður þarf að fá upplýsingar um til að geta lagt grundvöll að bótakröfu sinni.36. Fái vátryggður nauðsynlegar upplýsingar um atvik sem eru grundvöllur kröfu um bætur fyrir rekstrarstöðvunartjón, þar með talið framtíðartjón, áður en umsamið bótatímabil er á enda runnið er ekkert því til fyrirstöðu að fyrningarfrestur hefjist fyrir það tímamark. Dæmi um slíkt er þegar vátryggður fær, áður en bótatímabili lýkur, upplýsingar um að atvik séu með þeim hætti að starfsemi muni eða muni ekki hefjast að nýju fyrir lok umsamins bótatímabils. Hinu sama gegnir þegar ákvörðun hefur verið tekin um að hefja starfsemi að nýju en ljóst er að húsnæði undir rekstur verði ekki tilbúið á tímabilinu.37. Í greinum 13.4 og 13.5 í vátryggingarskilmálum er beinlínis gert ráð fyrir því að raunverulegt bótatímabil geti orðið styttra en umsamið hámarksbótatímabil af ástæðum sem þar eru nefndar. Ljóst er af umræddum ákvæðum vátryggingarskilmála að vátryggðum er ekki ætlað sjálfdæmi um lengd raunverulegs bótatímabils. Með vísan til þessara samningsskilmála getur vátryggður heldur ekki einhliða með athöfnum sínum eða athafnaleysi fært upphaf fyrningarfrests aftur til loka umsamins bótatímabils.38. Óumdeilt er að rekstrarstöðvunartrygging sú sem stefndi keypti hjá áfrýjanda tók að hámarki til rekstrarstöðvunar í 12 mánuði frá tjónsdegi. Þar sem húsnæði Griffils brann 6. júlí 2014 var bótatímabilið tæplega hálfnað í árslok 2014.39. Í bréfi stefnda 31. desember 2014 til áfrýjanda kom fram að stefndi hefði ekki tekið ákvörðun um hvort verslunin yrði sett upp að nýju en kostnaður vegna þess væri innifalinn í vátryggingabótum vegna rekstrarstöðvunartryggingarinnar. Þá var tiltekið í bréfinu að ekki hefði náðst samkomulag við áfrýjanda um uppgjör á tjóninu. Enda þótt þar væri sett fram krafa sem miðaðist við 12 mánaða rekstrarstöðvun verður, með vísan til þeirra fyrirvara sem gerðir voru um að ákvörðun hefði ekki verið tekin um að hefja rekstur Griffils að nýju, ekki litið á bréfið sem sönnun þess að í árslok 2014 hafi stefndi haft nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem voru grundvöllur kröfu hans í skilningi 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004.40. Í svarbréfi áfrýjanda 12. janúar 2015 var ekki fallist á allar forsendur stefnda um uppgjör tjónsins og sagt þar orðrétt: „Í kröfubréfinu er gerð krafa um bætur fram í tímann og er þeim kröfum hafnað í heild sinni sem ótímabærum, enda tjónið ekki fram komið.“ Þá var vísað til þess að miðað við tölur um áætlaða framlegð og álagningu á vörum Griffils mætti ætla að mikill hagur hefði verið af því að finna nýtt atvinnuhúsnæði undir reksturinn. Óskað var eftir upplýsingum frá stefnda um hvort fyrirhugað væri að setja upp nýja starfsstöð til sölu á varningi verslunarinnar og skýringum á því ef svo væri ekki. Slíkar upplýsingar voru taldar geta skipt máli varðandi greiðslu á tjóni úr vátryggingunni og um það vísað til greina 13.4 og 13.5 í vátryggingarskilmálum.41. Fyrir liggur að málsaðilar höfðu verið í samskiptum um afmörkun tjónsins og takmörkun á því haustið 2014. Ekki liggur þó fyrir að áfrýjandi hafi fyrr en í þessu svarbréfi gert reka að því að afla upplýsinga um hvort til stæði að hefja rekstur Griffils að nýju eða vikið að þýðingu greina 13.4 og 13.5 í vátryggingarskilmálum. 42. Í bréfi stefnda 23. janúar 2015 til áfrýjanda var greint frá því að stefndi hefði í hyggju að hefja rekstur Griffils að nýju. Slíkt þyrfti þó að skoða vandlega og skipti staðsetning miklu máli. Ekki hefði enn fundist hentugt húsnæði fyrir reksturinn. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að áfrýjandi hafi leitað frekar eftir upplýsingum um hvort til stæði að endurreisa rekstur Griffils. Þá verður ekki séð að áfrýjandi hafi knúið á um að stefndi tæki slíka ákvörðun. Í bréfi áfrýjanda 23. júlí 2015, þar sem uppgjör bóta úr rekstrarstöðvunartryggingunni var kynnt, var ekki byggt á styttingu bótatímabils og tjónið gert upp á forsendum áfrýjanda miðað við 12 mánaða rekstrarstöðvun.43. Samkvæmt framansögðu liggur ekki fyrir sönnun um hvort stefndi hafi í lok árs 2014 haft nauðsynlegar upplýsingar um atvik sem gátu haft afgerandi áhrif á lengd raunverulegs bótatímabils. Við mat á því hvor málsaðila skuli bera sönnunarbyrði um hvort svo hafi verið er rétt að líta til þess að umsamið bótatímabil var tæplega hálfnað í lok desember 2014. Þá verður litið til þess að í framangreindum bréfaskiptum málsaðila árið 2015 var fjallað um fyrirætlanir stefnda um að hefja rekstur Griffils að nýju og þær hvorki dregnar í efa af hálfu áfrýjanda né knúið á um ákvörðun stefnda þar um. Ekkert liggur fyrir um að áfrýjandi hafi fyrir árslok 2014 komið því á framfæri við stefnda að tímabært væri að taka slíka ákvörðun. Þá verður sérstaklega litið til ummæla í svarbréfi áfrýjanda 12. janúar 2015 þess efnis að öllum kröfum stefnda væri hafnað þar sem þær væru ótímabærar og tjónið ekki fram komið. Með hliðsjón af þessu verður áfrýjandi að bera hallann af því að ósannað er að stefndi hafi fyrir árslok 2014 haft nauðsynlegar upplýsingar um atvik sem skipt gátu sköpum um afmörkun bótatímabilsins og voru grundvöllur kröfu hans í skilningi 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004. Hinn áfrýjaði dómur verður því staðfestur. 44. Eftir úrslitum málsins er rétt að dæma áfrýjanda til greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti, eins og nánar greinir í dómsorði.Dómsorð:Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.Áfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnda, Pennanum ehf., 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Hæstarétti.https://landsrettur.is/domar-og-urskurdir/domur-urskurdur/?id=4957b91a-ca6a-4de8-9184-ee49cb1bda14&verdictid=6e7f0929-beaa-47b4-81df-9fe83ab3b6c1
Mál nr. 723/2012
Kærumál Dómkvaðning matsmanns Fjármálafyrirtæki Slit Skuldajöfnuður Lagaskil
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem synjað var kröfu C um að dómkvaddur yrði matsmaður til að svara spurningum er lutu að því hvort að um skuldajöfnuð kröfu C og kröfu K hf. færi að enskum rétti og hvort ensk lög heimiluðu þann skuldajöfnuð. Í málinu var á því byggt af hálfu C að samkvæmt samningi aðila skyldu ensk lög gilda um samninginn og þar með um heimild til skuldajafnaðar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt ákvæðum laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki skyldu lög nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. gilda um rétt C við slit K hf. til að lýsa gagnkröfu til skuldajafnaðar við kröfu K hf. Beiðni C um dómkvaðningu matsmanns til að afla matsgerðar um efni enskra laga um skuldajafnaðarrétt hans við slitin væri því bersýnilega um atriði sem ekki skipti máli við úrlausn á ágreiningi aðila og því tilgangslaus til sönnunar í málinu. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Benedikt Bogason og Þorgeir Örlygsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. nóvember 2012 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 7. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. nóvember 2012 þar sem synjað var kröfu sóknaraðila um að dómkvaddur yrði lögfræðingur „til að rannsaka, meta og svara“ nánar tilgreindum spurningum í matsbeiðni sóknaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að dómkvaddur verði hæfur, óvilhallur og sérfróður lögfræðingur „til að rannsaka, meta og svara“ nánar tilgreindum spurningum sem fram koma í matsbeiðni sóknaraðila 10. október 2012. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. I Forsaga máls þessa er sú að aðilar gerðu 7. janúar 2003 með sér rammasamning um afleiðuviðskipti ásamt viðauka sem hafði að geyma nánari útfærslur um framkvæmd viðskiptanna. Ágreiningslaust er að sama dag og varnaraðila var skipuð skilanefnd lauk sjálfkrafa afleiðuviðskiptum aðila og í kjölfarið voru þau gerð upp. Niðurstaða uppgjörsins var sú að varnaraðili átti vegna afleiðuviðskiptanna kröfu á hendur sóknaraðila að fjárhæð 86.128.529,14 evrur, sbr. bréf sóknaraðila til varnaraðila 10. desember 2009. Með bréfi sóknaraðila til varnaraðila 14. nóvember 2008 lýsti sóknaraðili gagnkröfu til skuldajafnaðar við framangreindu kröfu varnaraðila. Gagnkröfuna reisti hann á skuldaviðurkenningu sem varnaraðili gaf út 4. maí 2004 til ErsteEuropäische Pfandbrief- und Kommunalkreditbank AG í Luxemborg, dótturfélags sóknaraðila, að fjárhæð 20.000.000 bandaríkjadalir, en þá kröfu fékk sóknaraðili framselda frá dótturfélaginu 14. nóvember 2008. Sóknaraðili mun hafa lýst 29. desember 2009 kröfu á hendur varnaraðila samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991, samtals að fjárhæð 20.776.742,04 bandaríkjadalir, og er það sú krafa sem sóknaraðili fékk framselda og fyrr er frá greint. Með bréfi slitastjórnar varnaraðila 17. ágúst 2010 var sóknaraðila tilkynnt að lýst krafa hans hefði verið samþykkt sem almenna krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við slitin, samtals að fjárhæð 2.715.727.952 krónur. Í sama bréfi var sóknaraðila jafnframt tilkynnt að skuldajöfnuði hans væri hafnað þar sem skilyrðum 100. gr. laga nr. 21/1991 væri ekki fullnægt. Afstöðu slitastjórnar hvað skuldajöfnuðinn varðar mótmælti sóknaraðili með bréfi 21. september 2010 með þeim rökum að ensk lög giltu um skuldajöfnuðinn en ekki ákvæði laga nr. 21/1991. Ekki tókst að jafna ágreining aðila um skuldajafnaðaryfirlýsingu sóknaraðila og með bréfi slitastjórnar til Héraðsdóms Reykjavíkur 8. október 2010 var þeim ágreiningi vísað til héraðsdóms, sbr. 120. og 171. gr. laga nr. 21/1991. II Efnislegur ágreiningur aðila í máli þessu snýst um það eitt hvort sóknaraðila sé heimilt að skuldajafna framangreindri kröfu samkvæmt skuldaviðurkenningunni 4. maí 2004 við kröfu varnaraðila vegna afleiðuviðskiptanna. Rétt sinn til skuldajafnaðar reisir sóknaraðili á 5. gr. (c) í viðauka við rammasamninginn um afleiðuviðskiptin sem hann telur veita sér skýran og víðtækan rétt í þeim efnum. Sakarefnið fari að öllu leyti eftir lögum Englands með vísan til þess í fyrsta lagi að í rammasamningnum og viðaukanum komi fram að samningurinn skuli „ráðast af og vera túlkaður í samræmi við lög Englands.“ Í öðru lagi vísar sóknaraðili til þess að samkvæmt j. lið 2. mgr. 99. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki skuli fara með samning um skuldajöfnuð eftir lögum þess ríkis sem um samninginn gilda. Í þessu tilviki sé það rammasamningurinn sem gildi ásamt viðaukanum. Löggjöf um gjaldþrotaskipti í Englandi og meginreglur enskra laga um skuldajöfnuð heimili sóknaraðila að skuldajafna kröfu sinni á hendur varnaraðila gagnvart kröfu varnaraðila á hendur sér, og sá réttur haldist þótt varnaraðili hafi verið tekinn til slitameðferðar. Varnaraðili hafnar rétti sóknaraðila til skuldajafnaðar þar sem krafa hans fullnægi ekki skilyrðum 100. gr. laga nr. 21/1991, en þar sé þess getið að kröfuhafi verði að hafa eignast kröfuna þremur mánuðum fyrir frestdag. Því sé ekki að heilsa í tilviki sóknaraðila. Hann hafi fengið gagnkröfuna framselda frá dótturfélagi sínu 14. nóvember 2008, og þar með innan þriggja mánaða fyrir frestdag, sem verið hafi 15. sama mánaðar, og þá gagngert til að lýsa yfir skuldajöfnuði. III Eins og fyrr greinir gerir sóknaraðili þá kröfu í kærumáli þessu að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja hæfan, óvilhallan og sérfróðan lögfræðing „til að rannsaka, meta og svara“ tveimur spurningum sem greindar eru í matsbeiðni sóknaraðila til Héraðsdóms Reykjavíkur 10. október 2012. Fyrri spurningin er sú hvort fari um „skuldajöfnuð kröfu [sóknaraðila] á hendur [varnaraðila] samkvæmt USD 20.000.000 skuldaviðurkenningu (þ. Schuldschein) frá 10. maí 2004 („Krafan“) gegn skuld [sóknaraðila] við [varnaraðila] vegna ISDA rammasamnings og viðauka við hann á milli [sóknaraðila] og [varnaraðila] frá 7. janúar 2003 („Skuldin“) að enskum rétti samkvæmt enskum lögum.“ Síðari spurningin er sú hvort ensk lög heimili „þar með talin en án takmarkana ensk gjaldþrotalög, [sóknaraðila] að jafna Skuldinni á móti Kröfunni með skuldajöfnuði?“ IV Í kjölfar setningar laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar Kaupþings banka hf., vék félagsstjórn frá störfum 9. október 2008 og skipaði bankanum skilanefnd sama dag. Eftir gildistöku laga nr. 44/2009 um breytingar á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki og eftir skriflegri beiðni skilanefndar skipaði Héraðsdómur Reykjavíkur bankanum slitastjórn 25. maí 2009, sbr. 4. tölulið V. bráðabirgðaákvæðis laga nr. 161/2002. Frestdagur við slitin var 15. nóvember 2008, sbr. 3. gr. laga nr. 129/2008, og upphafsdagur slita við greiðslustöðvun var 22. apríl 2009, sbr. 2. tölulið V. bráðabirgðaákvæðis laga nr. 161/2002. Í 104. gr. laga nr. 161/2002 kemur fram að taki dómstóll hér á landi ákvörðun um slit lánastofnunar, sem hefur staðfestu og starfsleyfi hér á landi, nái sú heimild sjálfkrafa til allra útibúa sem lánastofnunin starfrækir í öðrum aðildarríkjum EES-samningsins. Um réttaráhrif, málsmeðferð og framkvæmd ákvörðunarinnar fer að íslenskum lögum með þeim takmörkunum er greinir í 2. mgr. 99. gr. laganna. Í 1. mgr. hinnar síðastnefndu lagagreinar kemur fram að veiti dómstóll hér á landi lánastofnun heimild til greiðslustöðvunar eða til að leita nauðasamnings skal sú heimild ná sjálfkrafa til allra útibúa sem lánastofnunin starfrækir í öðru aðildarríki. Þá segir í 2. mgr. að um réttaráhrif, málsmeðferð og framkvæmd ákvörðunar skuli fara að íslenskum lögum með þeim frávikum sem talin eru upp í a. til n. liðum ákvæðisins. Samkvæmt j. lið skulu samningar um skuldajöfnuð fara að lögum þess ríkis sem um samninginn gilda. Í fyrsta málslið 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 kemur á hinn bóginn fram að við slit fjármálafyrirtækis gilda sömu reglur og við gjaldþrotaskipti um gagnkvæma samninga fyrirtækisins og kröfur á hendur því, að öðru leyti en því að dómsúrskurður um að fyrirtækið sé tekið til slita leiðir ekki sjálfkrafa til þess að kröfur á hendur fyrirtækinu falli í gjalddaga. Samningsákvæði það um skuldajöfnuð sem sóknaraðili vísar til fjallar almennt um efnisleg skilyrði skuldajafnaðar í lögskiptum aðila og getur ekki haft áhrif á þær réttarreglur sem gilda um skuldajafnaðarrétt við slit fjármálafyrirtækis sem fram fara hér á landi. Af þessu leiðir að um rétt sóknaraðila við slit varnaraðila til að lýsa gagnkröfu til skuldajafnaðar við kröfu varnaraðila á hendur sóknaraðila gilda ákvæði laga nr. 21/1991 en ekki ensk lög. Beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns til þess að afla matsgerðar um efni enskra laga um skuldajafnaðarrétt hans við slitin er því bersýnilega um atriði sem ekki skiptir máli við úrlausn á ágreiningi aðila og því tilgangslaus til sönnunar í málinu, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þegar af þeirri ástæðu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest og er þá ekki efni til að fjalla sérstaklega um aðra þá annmarka sem eru á matsbeiðni sóknaraðila og kynnu að leiða til sömu niðurstöðu. Eftir framangreindum málsúrslitum verður sóknaraðili dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Commerzbank AG, greiði varnaraðila, Kaupþingi hf., 500.000 krónur í kærumálskostnað.
Mál nr. 207/2005
Sjómaður Veikindalaun Tómlæti
Í samráði við H mætti S, sem var háseti hjá H, ekki til vinnu eftir frítúr þann 5. júní 2002, en hann hafði misst son sinn örfáum dögum áður. Fór svo að S mætti ekki til vinnu fyrr en um miðjan nóvember það ár. Deildu aðilar um rétt S til veikindalauna á umræddu tímabili, en H taldi S hafa verið í launalausu leyfi. Í málinu lá fyrir yfirlýsing læknis, sem lýsti því að S hafi verið óvinnufær frá 5. júní til 15. nóvember 2002. Því mati hafði ekki verið hnekkt og þóttu engin efni til annarrar niðurstöðu en að S hafi á greindu tímabili verið veikur í skilningi 36. gr. sjómannalaga. H hafi verið fullkunnugt um þær aðstæður S sem leiddu til fjarvista hans og var það ekki talið S til réttarspjalla að hafa ekki tilkynnt H að hann tæki sér leyfi vegna veikinda. Þá var S ekki talinn hafa fyrirgert rétti sínum vegna tómlætis, en hátt á annað ár leið frá því S kom aftur til vinnu, þar til hann krafði H um laun í veikindaforföllum. Talið var, að S ætti rétt til veikindalauna í fulla tvo mánuði auk kauptryggingar í aðra tvo samkvæmt 36. gr. sjómannalaga, þrátt fyrir að hann hafi verið í launalausu leyfi þriðju hverja veiðiferð.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 18. maí 2005. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Ekki verður fallist á það með héraðsdómara að ætlast hafi mátt til þess að áfrýjandi gerði sjálfur reka að því að kanna réttarstöðu stefnda. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Hraðfrystihúsið - Gunnvör hf., greiði stefnda, Sveinbirni E. Magnússyni, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Vestfjarða 18. febrúar 2005. Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar I. Málavextir eru þeir að stefnandi hefur starfað sem háseti hjá stefnda í liðlega 10 ár. Átti stefnandi að mæta til vinnu eftir frítúr þann 5. júní 2002, sem skipverji á frystitogaranum Júlíusi Geirmundssyni, ÍS-270, sem stefndi gerir út. Sonur stefnanda, sem var skipverji á sama skipi, varð fyrir hrottalegri líkamsárás og lést í kjölfar hennar þann 2. júní 2002. Í samráði við stefnda mætti stefnandi ekki til skips á fyrirhuguðum tíma og fór svo að hann mætti ekki til vinnu fyrr en um miðjan nóvember það ár. Í byrjun apríl 2004 hafði lögmaður stefnanda samband við lögmann stefnda og krafðist launa í veikindaforföllum sem staðið hafi í framangreindan tíma. Setti lögmaðurinn kröfuna skriflega fram í bréfi dagsettu 7. apríl 2004. Með því bréfi fylgdi vottorð Þorsteins Jóhannessonar, yfirlæknis á fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði, þar sem fram kom að stefnandi hefði verið óvinnufær vegna þess andlega áfalls, sem hann hefði orðið fyrir við sonarmissinn, frá 5. júní til 15. nóvember 2002. Kröfu stefnanda var hafnað með bréfi lögmanns stefnda 2. júní 2004. Var þess þar getið að engu læknisvottorði hafi verið skilað inn á sínum tíma (júní 2002) og aldrei hafi verið um það talað að stefnandi væri óvinnufær í skilningi sjómannalaga. Í ljósi þess að tæp tvö ár hafi liðið frá atburðinum og þar til tilkynnt hafi verið um óvinnufærni stefnanda, auk þess sem stefndi taldi verulegan vafa leika á um greiðsluskyldu sína, var kröfu stefnanda um veikindalaun á umræddu tímabili hafnað. Í greinargerð sinni lýsir stefndi því að eftir andlát sonar stefnanda hafi stefnandi komið að máli við framkvæmdastjóra stefnda og hafi verið rætt um það að stefnandi kæmi ekki til með að mæta í næstu veiðiferð skipsins, sem átti samkvæmt framansögðu að hefjast 5. júní 2002, en ekkert hafi verið ákveðið um hvenær stefnandi kæmi til starfa að nýju. Öllum hafi verið ljóst að stefnandi hefði orðið fyrir miklu áfalli vegna fráfalls sonar síns og að hann þyrfti að vera frá sjósókn um einhvern tíma. Aldrei hafi komið fram í samtölum stefnanda við forsvarsmenn stefnda á þessum tíma, né síðar, að hann væri óvinnufær af þessum sökum. Forsvarsmenn stefnda hafi því litið svo á að stefnandi væri í launalausu leyfi, sem af þeirra hálfu hafi verið sjálfsagt að veita. Kemur og fram í greinargerð stefnda að stefnandi hafi fram að því að hann hafi farið í umrætt leyfi unnið þannig að hann hafi verið í launalausu leyfi þriðju hverja veiðiferð. Þegar hann hafi komið til starfa að nýju hafi hann hins vegar gengið inn í svokallað skiptimannakerfi. Kerfið byggist upp á því að menn vinni tveir og tveir saman og skiptist á að fara í veiðiferðir. Þeir fái hins vegar greiddan hálfan hlut fyrir hverja veiðiferð án tillits til þess hvort þeir fara ferðina eða ekki. Stefnandi hafi því farið sína fyrstu veiðiferð 15. nóvember 2002 en hann hafi tekið laun frá þeirri veiðiferð sem hafi hafist 5. október. Stefnandi kvað í aðilaskýrslu sinni að eftir erfidrykkju sonar síns hafi framkvæmdastjóri stefnda sagt honum að hann þyrfti ekki að hafa áhyggjur af því að fara á sjó og að stefnandi skyldi koma og ræða við hann. Stefnandi kvaðst hafa verið í mjög slæmu andlegu ástandi og hafa leitað til Þorsteins Jóhannessonar, yfirlæknis á fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði og hafa átt mörg samtöl við hann. Hann kvaðst hafa þurft að taka lyf vegna andlegs ástands síns á þessum tíma. Hann kvaðst hafa talað við framkvæmdastjóra stefnda og hann hafi tekið sér opnum örmum og þeir hafi átt gott samtal og hann hafi tjáð sér að þetta tæki sennilega einhvern tíma og hann yrði að vera duglegur og jafna sig og gera eitthvað til að dreifa huganum. Þá hefði verið rætt um að hann þyrfti ekki að hafa áhyggjur af því að mæta til skips. Hann yrði bara í landi þar til hann yrði tilbúinn að fara aftur á sjóinn. Hann kvað ekki hafa verið rætt um veikindalaun eða launagreiðslur á þessum tíma. Hann kvaðst ekki hafa samið um það að vera í launalausu fríi. Hann kvaðst hafa verið búinn að jafna sig þannig að hann treysti sér á sjóinn þegar hann mætti til skips á ný um miðjan nóvember. Hann kvaðst hafa leitað til sjómannafélagsins í byrjun júlí og hafa þar átt samtöl við formann félagsins til að kanna hvaða rétt hann ætti. Stefnandi kvaðst ekki hafa heyrt frá sjómannafélaginu, en hafa haft af því spurnir að formaður félagsins hefði verið að afla sér upplýsinga um rétt hans. Að sögn stefnanda hafði framkvæmdastjóri stefnda bent stefnanda á að hafa samband við sjómannafélagið til að afla upplýsinga um réttarstöðu sína. Stefnandi kvaðst hafa haft samband við skipstjóra sinn áður en hann átti að mæta til skips þann 5. júní og hafa tjáð honum að hann kæmi ekki. Að sögn stefnanda hafi skipstjórinn sagt honum að hann þyrfti ekki að hafa áhyggjur af því þetta yrði allt í lagi. Stefnandi ætti að jafna sig og taka sinn tíma til þess. Stefnandi gat ekki gefið skýringar á því hvers vegna krafa hans um laun í veikindaforföllum hafi komi fram svo seint. Kvaðst hann hafa talið að málið hafi verið í höndum sjómannafélagsins og hafi verið komið af stað. Stefnandi kvaðst sjálfur hafa verið dofinn og ekki hafa getað gert nokkurn skapaðan hlut. Hann hafi ekki komið sér að neinu, verið þunglyndur og hafi verið á sterkum lyfjum. Stefnandi kvað það rétt hjá stefnda að hann hafi ekki rætt um laun í veikindaforföllum við fyrirsvarsmenn stefnda en minntist þess að fyrirsvarsmaður stefnda Einar Valur hafi sagt við sig að þeir sem valdið hefðu þessu tjóni ættu að greiða fyrir það. Í aðilaskýrslu framkvæmdastjóra stefnda, Einars Vals Kristjánssonar, kom fram að Einar hafi fyrst hitt stefnanda eftir atburðinn í erfidrykkju sonar hans. Kvað hann að einhverjum vikum síðar hafi stefnandi komið til hans til að ræða sín mál. Hafi þeir hist nokkrum sinnum vegna þessa. Kvað Einar stefnanda hafa haft áhyggjur af fjárhag sínum. Einar kvaðst hafa vísað stefnanda á að ræða við stéttarfélag sitt og hafa sagt honum að útgerðin myndi að sjálfsögðu standa við alla samninga. Kom fram hjá Einari að honum hafi fundist óeðlilegt að hann sem framkvæmdastjóri stefnda væri að ráðleggja stefnanda um rétt sinn. Taldi Einar að stefndi hafi eitthvað létt undir með stefnanda með fyrirframgreiddum launum og kvaðst Einar einnig hafa hringt og talað við starfsmann hjá sparisjóðnum til að biðja um gott veður fyrir stefnanda. Einar kvað stefnanda hafa haft verulegur áhyggjur af fjárhag sínum og hafi hann mikið verið að velta fyrir sér réttindum sínum. Einar kvaðst ekki minnast þess að rætt hafi verið um launagreiðslur vegna þessa tíma og ekki heldur veikindi eða veikindalaun. Einar kvaðst ekki hafa átt önnur samskipti við stefnanda en nokkur samtöl og að honum hafi ekki verið kunnugt um hagi stefnanda að öðru leyti en því að hann hefði fjárhagsáhyggjur. Aðspurður kvaðst Einar ekki minnast þess að hafa rætt við einhvern frá stéttarfélagi stefnanda um réttindi hans og að aldrei hafi í hans eyru verið minnst á laun í veikindaforföllum fyrr en í apríl 2004. Aðspurður kvaðst Einar hafa gert sér ljóst að stefnandi hefði orðið fyrir áfalli þegar hann hitti hann en kvaðst ekki vera dómbær á það hversu mikið það hafi verið. Hann kvað sér ekki kunnugt um að stefnandi hafi verið undir læknishendi en kvaðst vita að menn fái gjarnan róandi lyf í kjölfar ástvinamissis eins og komið hafi fram í skýrslu stefnanda. Aðspurður um hvort komið hafi fram ástæður fyrir því að stefnandi hafi ekki getað byrjað á sjónum fyrr kom fram að stefnandi hafi verið að vinna í ákveðnum málum varðandi tryggingar. Kvaðst Einar hafa vitað að stefnandi hafi verið að reyna að selja bíla og húseignir. Þorsteinn Jóhannesson, yfirlæknir á fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði, kom fyrir dóminn og staðfesti yfirlýsingu sína um veikindi stefnanda. Kvaðst vitnið hafa haft stefnanda til meðferðar á umræddu tímabili og hafi meðferðin falist í lyfjagjöf og viðtölum. Kvað vitnið að stefnandi hafi leitað til hans vegna andlegrar vanlíðunar og þar sem hann hafi ekki haft þrek til að takast á við nokkurn skapaðan hlut. Vitnið kvað stefnanda hafa verið þunglyndan á þessu tímabili. Kvað vitnið þetta mjög vel þekkt viðbrögð við ástvinamissi og eftir náttúruhamfarir og væri kallað post-traumatic-stress syndrome. Kvað vitnið þetta lýsa sér í því að menn færu úr sambandi um ákveðinn tíma. Flestir næðu sér mjög fljótt og nánast allir næðu sér einhvern tíma, en 8-10% manna biðu þess aldrei bætur. Þessi viðbrögð stefnanda kvaðst vitnið hafa séð oft áður. Þau lýstu sér í ákveðinni hugsýki og þráhyggjuhugsunum tengdum atburðinum. Vitnið kvað það hafa tekið dálítinn tíma að vinda ofan af þessum einkennum hjá stefnanda. Lýsti vitnið lyfjagjöf til stefnanda og jafnframt því áliti sínu að þegar það hafi hitt stefnanda í júlí og síðar, hafi hafi hugsanalíf stefnanda verið í molum og hann engan veginn vinnufær að mati vitnisins og alls ekki fær til að fara á sjó. Kvað vitnið að ástand stefnanda hafi á þessum tíma verið sjúklegt og umfram venjuleg sorgarviðbrögð. Hugsanir stefnanda hafi verið slíkar að heilbrigður maður hefði ekki borið þær á borð eða látið sér detta þær í hug. Aðspurt kvað vitnið það ekki óhugsandi að stefnandi hefði getað unnið létt störf sem ekki fylgdi nein ábyrgð. Vitnið minntist þess ekki að á veikindatímabilinu hafi verið rætt við hann um útgáfu læknisvottorðs. Kvað vitnið að þegar stefnandi hafi leitað til þess hafi hann verið andlega niðurbrotinn og þurft hjálp til að ræða hlutina og fá endurnýjun lyfja en hann hafi á tímabili ekki komist af án þeirra. Aðspurt um ástand stefnanda með tilliti til þess að hafa frumkvæði að því að afla sér læknisvottorðs taldi vitnið að stefnandi hafi alls ekki verið að velta slíku fyrir sér. Hann hafi bara verið að reyna að komast gegn um hversdaginn. Kvaðst vitnið síðast hafa rætt við stefnanda í lok ágúst-byrjun september og þá hafi stefnandi talið að hann væri fær um að fara á sjóinn aftur. Síðar hafi stefnandi haft samband við vitnið símleiðis og hafi hann þá tjáð því að hann hafi ekki farið að vinna fyrr en í nóvember. II. Stefnandi kveður kröfu sína byggja á ráðningarsamningi aðila og rétti stefnanda til endurgjalds fyrir vinnu sína í þágu stefnda og 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Stefnandi reisi kröfu um laun í veikindum á þeirri forsendu að þegar hann hafi orðið veikur hafi verið í gildi ráðningarsamband milli aðila. Stefnandi hafi starfað á skipum stefnda í rúm 10 ár en enginn skriflegur ráðningarsamningur hafi þó verið gerður milli aðila, þrátt fyrir að slíkt sé skylt að lögum, sbr. 6. gr. laga nr. 35/1985. Hann eigi því rétt á því að fá laun í veikindaforföllum greidd frá þeim tíma sem hann hafi átt að mæta til skips á ný eftir launalaust leyfi, sbr. 2. ml. 1. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985. Samkvæmt 5. mgr. sömu greinar sjómannalaga sé það eingöngu skylda skipverja að afhenda vottorð læknis sem sýni fram á óvinnufærni hans ef atvinnurekandi óski eftir því. Ekkert sé komið fram um það að stefndi hafi óskað eftir læknisvottorði frá stefnanda. Læknisvottorð hafi verið afhent stefnda um leið og hann hafi verið krafinn um ógreidd laun í veikindaforföllum með bréfi 7. apríl 2004. Hvað varði þá mótbáru stefnda að stefnandi hafi ekki verið óvinnufær í skilningi sjómannalaga blasi það við, eftir lestur vottorðs Þorsteins Jóhannessonar, yfirlæknis á fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði að stefnandi hafi ekki verið fær um að stunda vinnu á þessum tíma vegna mikilla andlegra veikinda sem meðal annars hafi verið reynt að ráða bót á með lyfjagöf. Leiða megi líkur að því að þetta hafi sérstaklega átt við um sameiginlegan vinnustað þeirra feðga, stefnanda og Magnúsar heitins, sem einnig hafi verið skipverji á Júlíusi Geirmundssyni, ÍS-270. Þá sé það hvergi skilgreint í sjómannalögum að veikindi í skilningi 36. gr. séu bundin við líkamlega áverka enda væri sá skilningur öldungis fráleitur. Til sé fjöldinn allur af andlegum sjúkdómum, sem valdið geti tímabundinni óvinnufærni. Engin rök séu fyrir því að útiloka fólk, sem lendi í slíkum tímabundnum veikindum frá launagreiðslum í veikindaforföllum. Stefndi beri einnig fyrir sig að tómlæti stefnanda komi í veg fyrir greiðsluskyldu stefnda í málinu. Í sjómannalögum sé hvergi að finna ákvæði, sem takmarki rétt sjómanna til að krefjast veikindalauna við ákveðinn tíma, skemmri en fyrningarfrest samkvæmt fyrningarlögum. Veikindaréttur samkvæmt 36. gr. laga nr. 35/1985 sé lögbundinn lágmarksréttur en óheimilt sé að semja um þann rétt starfsmanni í óhag, eða áskilja honum lakari rétt en þar sé kveðið á um, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980. Slíkir samningar séu ógildir. Væri ljáð máls á málatilbúnaði stefnda væri það orðið háð viljaafstöðu aðila ráðningarsamningsins, stefnanda í þessu tilviki, hvort hann neytti síns lögbundna réttar. Slík ráðagerð gangi þvert gegn 1. gr. laga nr. 55/1980 og beri því að hafna. Stefnandi hafi ekki með nokkrum hætti gefið til kynna að hann hefði í hyggju að afsala sér tilkalli til veikindalauna. Ástæða þess að stefnandi hafi ekki mætt til vinnu frá júní 2002 og fram í miðjan nóvember sama ár hafi verið stefnda ljós, enda hafi stefndi enga athugasemd gert við fjarvistir stefnanda, sem annars hefði verið eðlilegt að gera. Í því ljósi standi engin rök til þess að telja stefnanda hafa glatað lögvarinni kröfu sinni til launa í veikindaforföllum vegna tómlætis. Varðandi lagarök kveðst stefnandi byggja á rétti sínum til endurgjalds vegna vinnu sinnar í þágu stefnda og vísar um greiðsluskyldu stefnda til meginreglna vinnuréttar um greiðslu verkkaups og meginreglna samningaréttar um skyldu til efnda samninga. Þá kveðst stefnandi styðja kröfu sína við lög nr. 55/1980, lög nr. 19/1979 og lög nr. 80/1938, auk laga nr. 35/1985. Krafa um vexti styðjist við III. kafla laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og krafa um málskostnað styðjist við 130. gr. laga nr. 91/1991. III. Stefndi kveður kröfu sína um sýknu í fyrsta lagi byggða á því að ekki liggi fyrir að stefnandi hafi á tímabilinu 5. júní til 15. nóvember 2002 verið óvinnufær sökum sjúkdóms í skilningi 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Ekki sé dregið í efa að stefnandi hafi orðið gagntekinn af sorg og reiði vegna fráfalls sonar síns, en það þýði ekki að stefnandi hafi verið haldinn sjúkdómi af þessum sökum. Forsenda fyrir veikinda- og slysagreiðslum samkvæmt 36. gr. sjómannalaga sé að starfsmaður sé óvinnufær sökum sjúkdóms eða meiðsla. Mikil sorg og reiði geti tæplega talist til sjúkdóma í skilningi lagagreinarinnar. Sjúkdómurinn þurfi að hafa það alvarlega áhrif á heilsu og starfsgetu viðkomandi starfsmanns að honum sé ókleift að vinna öll störf í þágu atvinnurekanda síns. Telja verði að stefnandi uppfylli ekki þetta grundvallarskilyrði 36. gr. laga nr. 35/1985. Vegna yfirlýsingar Þorsteins Jóhannessonar, yfirlæknis, sé bent á að ekki liggi fyrir hvort viðkomandi læknir hafi talið stefnanda óvinnufæran til allra starfa í þágu stefnda á fyrrgreindu tímabili, eða hvort honum hafi verið mögulegt að vinna önnur störf í þágu stefnda eins og til dæmis við netaviðgerðir í landi. Þá bendi stefndi á að sú regla sé almennt viðurkennd í vinnurétti að starfsmanni beri að tilkynna atvinnurekanda strax í upphafi veikinda, eða svo fljótt sem auðið sé, ef hann verði óvinnufær sökum sjúkdóms eða slyss. Það að tilkynning berist án ástæðulausrar tafar til vinnuveitanda sé talin forsenda fyrir greiðslu veikindalauna. Sé þessi skylda víða áréttuð í kjarasamningum og nægi þar að nefna kjarasamning Sjómannasambands Íslands og Landssambands íslenskra útvegsmanna. Hafi í reynd verið litið svo á að ef starfsmaður vanræki þessa tilkynningaskyldu eigi hann ekki kröfu til veikindakaups fyrir þann tíma sem líði þar til veikindatilkynning berist. Í tilviki stefnanda hafi fyrst verið tilkynnt um veikindi tæpum tveimur árum eftir að stefnandi hafi verið sagður óvinnufær og einu og hálfu ári eftir að stefnandi hafi verið sagður vinnufær að nýju. Í 5. mgr. 36. gr. laga nr. 35/1985 komi fram að vilji skipverji neyta réttar síns til launa í veikinda- og slysatilfellum samkvæmt 1.-3. mgr. sömu lagagreinar, þá skuli hann ef atvinnurekandi óski þess, afhenda honum læknisvottorð, sem sýni að hann hafi verið óvinnufær vegna veikindanna eða slyssins. Sé þetta ákvæði meðal annars sett til að tryggja sönnun fyrir óvinnufærni vegna veikindanna og til að vinnuveitandi geti gengið úr skugga um óvinnufærnina. Í grein 1.25 í kjarasamningi Alþýðusambands Vestfjarða og Útvegsmannafélags Vestfjarða komi fram að útgerðarmanni sé heimilt á sinn kostnað að láta trúnaðarlækni framkvæma skoðun á skipverja sem sé fjarverandi vegna veikinda eða slysa. Þetta ákvæði hafi verið sett til að útgerðarmaður gæti gengið úr skugga um óvinnufærni starfsmanns síns. Í því tilviki sem hér um ræði hafi stefndi fyrst verið látinn vita um óvinnufærni stefnanda einu og hálfu ári eftir að óvinnufærni hans hafi lokið. Slíkt geti á engan hátt talist eðlilegt og hafi stefndi til dæmis aldrei átt þess kost að láta trúnaðarlækni sinn skoða eða ræða við stefnanda. Í stefnu sé því haldið fram að stefndi hafi aldrei kallað eftir læknisvottorði og að vottorð hafi verið afhent stefnda um leið og hann hafi verið krafinn um ógreidd laun í veikindaforföllum. Kveður stefndi að hann hafi vitanlega ekki getað kallað eftir læknisvottorði á þessum tæpu tveimur árum þar sem honum hafi aldrei verið tilkynnt um veikindi af hálfu stefnanda, enda hafi því aldrei verið haldið fram á þeim tíma að hann væri frá störfum sökum veikinda. Meðan svo hafi verið hafi stefndi einfaldlega ekki getað kallað eftir læknisvottorði. Þá kveðst stefndi vísa, stefnukröfu sinni til stuðnings, til tómlætis af hálfu stefnanda. Ef talið verði að stefnandi hafi átt rétt til veikindalauna vegna fyrrgreinds tímabils verði ekki framhjá þeirri staðreynd litið að tæp tvö ár hafi liðið frá fjarvistum stefnanda þar til hann hafi fyrst sett fram kröfu um laun í veikindaforföllum. Aldrei nokkurn tíman á þessu tímabili hafi verið minnst á veikindi af hans hálfu og ekki sett fram krafa um greiðslu launa. Telja verði að bæði stefnandi og stefndi hafi litið svo á að stefnandi væri í launalausu leyfi á fyrrgreindu tímabili. Sú almenna regla sé viðurkennd í vinnurétti að sá sem ekki leitar réttar síns án ástæðulausrar tafar þegar honum sé rétturinn ljós, eigi það á hættu að tapa þeim rétti sínum vegna tómlætis. Með vísan til þess sem að framan sé rakið telji stefndi að hafna beri kröfu stefnanda um laun í veikindaforföllum og því beri að sýkna hann af öllum kröfum stefnanda í málinu. IV. Krafa stefnanda sundurliðast þannig að hann gerir kröfu um greiðslu sem nemur hásetahlut í veiðiferð sem staðið hafi frá 5. júní til 24. júní, 940.176 krónur og í veiðiferð sem staðið hafi frá 26. júní til 22. júlí 2002, 742.045 krónur. Auk þess gerir hann kröfu um greiðslu kauptryggingar fyrir ágúst og september sama ár, 130.472 krónur fyrir hvorn mánuð. Ekki er tölulegur ágreiningur með aðilum. Stefndi byggir á því að þar sem vinnu stefnanda hafi verið þannig háttað, áður en fjarvistir hans hófust, að hann hafi farið í tvær veiðiferðir en verið í fríi þá þriðju, launalaust, telji stefndi að kæmi til þess að hann þyrfti að greiða laun í veikindaforföllum ætti hann aðeins að greiða kauptryggingu fyrir einn mánuð auk launa vegna þeirra tveggja veiðiferða sem stefnandi krefst greiðslu á. Stefnandi krefst dráttarvaxta af kröfufjárhæðum miðað við að laun hafi verið gerð upp mánaðarlega 15. næsta mánaðar. Stefndi mótmælir dráttavaxtakröfu stefnanda og bendir á að það sé með ólíkindum að gerð skuli krafa um dráttarvexti frá 15. júlí 2002, sem sé tæpum tveimur árum áður en fyrst hafi verið sett fram krafa um greiðslu veikindalauna, sem hafi verið 7. apríl 2004. Töluleg framsetning á kröfu stefnanda hafi fyrst verið sett fram með stefnu sem gefin hafi verið út 16. ágúst 2004 og birt lögmanni stefnda tveimur dögum síðar. Í samræmi við ákvæði 3. mgr. 5. gr. vaxtalaga nr. 38/2001 verði að telja að stefnandi geti í fyrsta lagi krafist dráttarvaxta frá 18. september 2004 eða mánuði eftir að stefndi hafi sannanlega verið krafinn um greiðslu. V. Í máli þessu liggur fyrir yfirlýsing læknis sem annaðist stefnanda í kjölfar andláts sonar hans, þar sem læknirinn lýsir því að stefnandi hafi verið allsendis óvinnufær frá 5. júní til 15. nóvember 2002. Læknirinn staðfesti yfirlýsingu sína fyrir dómi og lét uppi það mat sitt að ástand stefnanda hafi á þessum tíma verið sjúklegt og umfram það sem venjulegt geti talist við missi ástvina. Einnig kom það fram hjá lækninum að það væri hans mat að á þessu tímabili hafi stefnandi verið alls ófær um að fara á sjó. Þessu mati læknisins hefur stefndi ekki hnekkt og eru því engin efni til annarrar niðurstöðu en að stefnandi hafi á greindu tímabili verið veikur í skilningi 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Af skýrslu framkvæmdastjóra stefnda má ráða að stefnda var fullkunnugt um að stefnandi mætti ekki til vinnu vegna fráfalls sonar síns og voru fjarvistirnar samþykktar af hálfu stefnda. Einnig kom fram í máli framkvæmdastjórans að hann hafi meðan stefnandi var fjarverandi átt við hann samtal þar sem hann hafi ráðlagt honum að kanna réttarstöðu sína hjá stéttarfélagi sínu. Minntist fyrirsvarsmaðurinn þess að stefnandi hafi haft áhyggjur af fjármálum sínum og að hann hafi veitt honum visst liðsinni í þeim efnum. Þegar horft er til þess hvers eðlis veikindi stefnanda voru og eins að stefnda var fullkunnugt um þær aðstæður stefnanda sem leiddu til fjarvista hans, þó ekki hafi hann skilgreint þær sem fjarvistir vegna veikinda, verður það ekki talið stefnanda til réttarspjalla að hafa ekki tilkynnt stefnda að hann tæki sér leyfi vegna veikinda. Stefnandi tilkynnti stefnda að hann yrði frá vinnu og hvers vegna og kvaðst fyrirsvarsmaður stefnda hafa haft fullan skilning á aðstæðum hans. Getur það ekki verið forsenda þess að fallist sé á að starfsmaður hafi verið veikur að hann hafi sjálfur gert sér grein fyrir veikindum sínum þegar þau stóðu yfir. Þó alllangur tími hafi liðið frá því að stefnandi kom aftur til vinnu eftir veikindi sín og þar til hann krafði stefnda um laun í veikindaforföllum verður ekki byggt á því að hann hafi fyrirgert rétti sínum með tómlæti, enda um lögbundinn lágmarksrétt að ræða, sem ekki er unnt að semja sig undan svo gilt sé. Kom enda fram í skýrslu framkvæmdastjóra stefnda að hann hafi fullvissað stefnanda um að stefndi myndi standa við kjarasamninga gagnvart honum. Þá ber og að hafa í huga að stefndi gerði ekki reka að því sjálfur að kanna réttarstöðu stefnanda eins og ætlast hefði mátt til, en vísaði honum á að tala við stéttarfélag sitt. Stefndi hefur ekki borið brigður á þær fullyrðingar stefnanda að hann hafi sett sig í samband við stéttarfélagið og talið að þar með hefði hann gert reka að því að ganga eftir réttindum sínum. Stefndi undi fjarvistum stefnanda frá vinnu um ríflega fjögurra mánaða skeið án þess að gera kröfu til þess að stefnandi mætti til vinnu á ný eða grennslast fyrir um það hverju hin langa fjarvera sætti. Verður að telja að þessi háttsemi stefnda veiti viss líkindi fyrir því að fyrirsvarsmönnum hans hafi mátt vera ljóst að fjarvistir stefnanda hafi verið meiri en svo að skýra mætti þær með eðlilegum viðbrögðum við sviplegum ástvinamissi og hafi stefndi við þessar aðstæður haft fullt tilefni til að huga sjálfur að réttindum stefnanda. Samkvæmt 36. gr. sjómannalaga á skipverji í stöðu stefnanda rétt til veikindalauna í fulla tvo mánuði auk kauptryggingar í aðra tvo. Ákvæðið kveður á um lágmarksrétt skipverja vegna veikinda og eru því ekki efni til að fallast á sjónarmið stefnda um að stefnanda beri aðeins kauptrygging fyrir einn mánuð vegna þess að hann hafi verið í launalausu leyfi þriðju hverja veiðiferð. Þar sem ekki er að öðru leyti tölulegur ágreiningur í málinu verður fjárkrafa stefnanda tekin til greina að fullu. Eins og fram er komið setti stefnandi fyrst fram launakröfu sína í apríl 2004 þegar liðnir voru 16 og hálfur mánuður frá því hann kom til skips aftur eftir veikindi sín. Fallist er á það með stefnda að rétt sé vegna seinlætis stefnanda við framsetningu kröfunnar að hún beri dráttarvexti frá 7. maí 2004 er mánuður var liðinn frá því að stefnandi sendi stefnda kröfubréf sitt ásamt vottorði læknis, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001. Samkvæmt þessum málsúrslitum verður stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur. Dóm þennan kveður upp Erlingur Sigtryggsson, dómstjóri. Dómsorð: Stefndi, Hraðfrystihúsið Gunnvör hf., greiði stefnanda, Sveinbirni E. Magnússyni, 1.943.165 krónur ásamt dráttarvöxtum, samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 7. maí 2004 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 400.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 243/2012
Kærumál Þinghald Kæruheimild Vitni
Staðfesturvar úrskurður héraðsdóms um að sakborningunum X, Y, Z, Þ og Æ skyldi gert aðvíkja úr þinghaldi á meðan brotaþoli gæfi skýrslu í málinu.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, GretaBaldursdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Varnaraðilinn Æ skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 11.apríl 2012, varnaraðilinn Þ með kæru 12. sama mánaðar og varnaraðilarnir Z, Yog X með kærum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 11.apríl 2012 þar sem varnaraðilum, auk meðákærða Ö, var gert að víkja úrþinghaldi meðan brotaþoli gefur skýrslu í máli ákæruvaldsins á hendur þeim.Kæruheimild er í n. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.Varnaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi.Varnaraðilinn X gerir jafnframt þá kröfu með vísan til p. liðar 192. gr. laganr. 88/2008 að „úrskurður eða ákvörðun ... um að heimila framlagningu skýrslu Europol á ensku verði felldur úr gildi og framlagningugagnsins, án þýðingar, verði synjað.“ Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Í hinum kærða úrskurði er einungis tekin afstaða til þesshvort varnaraðilar skuli víkja úr þinghaldi meðan brotaþoli gefur skýrslu ímálinu. Ekki er í úrskurðinum tekin afstaða til mótmæla við framlagninguskýrslu Europol á ensku heldur tók héraðsdómariákvörðun með bókun í þingbók að ekki væri þörf á að leggja skýrsluna fram ííslenskri þýðingu. Ekki er í lögum að finna heimild til að kæra þá ákvörðun tilHæstaréttar. Þegar af þeirri ástæðu verður kröfu varnaraðila X, sem lýtur aðframlagningu skýrslunnar, vísað frá Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hannstaðfestur Dómsorð: Hinn kærði úrskurðurer staðfestur. Kröfu varnaraðila, X,um að felld verði úr gildi ákvörðun um að heimila framlagningu skýrslu Europol á ensku, er vísað frá Hæstarétti.
Mál nr. 659/2009
Virðisaukaskattur Refsilágmark Aðfinnslur
K, framkvæmdastjóri, stjórnarformaður og prókúruhafi félagsins X ehf., var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 með því að hafa á árinu 2007 hvorki staðið skil á virðisaukaskattskýrslum vegna samtals 13.964.644 króna né virðisaukaskatti fyrir félagið samtals 3.013.979 krónum. Í dómi Hæstaréttar segir að ekki væru uppfyllt skilyrði ákvæðis 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um refsilækkun umfram fésektarlágmark, þegar litið yrði til 78. gr. sbr. 77. gr. almennra hegningarlaga og þess að brot K hefði ekki einskorðaðist við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti. Var K dæmdur til greiðslu 5.500.000 króna en sæta ella fangelsi í 44 daga.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Dómsorð: Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 20. október 2009. Málið er höfðað með ákæru ríkislögreglustjóra, dagsettri 7. september sl. á hendur ákærða, Konráð Gylfasyni, kt. 060771-5029, Lækjarvaði 25, Reykjavík, og X ehf., kt. [...], [...], Reykjavík, sem ákærði er talinn vera í svari fyrir, „fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum framin í rekstri einkahluta-félagsins X, sem ákærði Konráð var framkvæmdastjóri, stjórnarmaður og prókúruhafi fyrir, með því að hafa eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum fyrir hönd félagsins á árinu 2007, en með þessu var eigi talin fram skattskyld velta á árinu samtals að fjárhæð kr. 13.964.644, og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfseminni á árinu 2007, í samræmi við fyrirmæli í IX. kafla laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988, samtals að fjárhæð kr. 3.013.979, sem sundurliðast sem hér greinir: Framangreind brot ákærða Konráðs samkvæmt ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig: a) 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005. Framangreind brot ákærða X ehf. samkvæmt ákæru teljast varða við: b) 8. mgr. 40 gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt að því er varðar 1. tölulið ákæru, sbr. tilvitnuð ákvæði í a) lið að framan. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“ Ákæruvaldið hefur í bókun krafist þess að ákæran verði leiðrétt í þá veru að refsikrafan snúi bæði að ákærða Konráði og einkahlutafélaginu X en ekki að ákærða einum, eins og misritast hafi. Af hálfu ákærða, X ehf., er því mótmælt að þessi leiðrétting ákærunnar komist að í málinu. Samkvæmt 1. mgr. 153. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88, 2008 verður ekki bætt úr þeim galla á ákærunni sem hér um ræðir nema með framhaldsákæru. Samkvæmt því varðar refsikrafan einungis ákærða Konráð. Málavextir Ákærði hefur skýlaust játað það brot sem hann er saksóttur fyrir. Hefur hann orðið sekur um athæfi það sem lýst er í ákærunni. Fyrir liggur að ákærði greiddi skatt þann sem hann stóð ekki skil á og skilaði um hann skýrslum áður en mál þetta var höfðað. Í nýlegri dómaframkvæmd hefur verið litið svo á að þegar svo standi á varði brot sem þetta ekki við 262. gr. almennra hegningarlaga og ber að sýkna ákærða af því. Ákærði Konráð og X ehf. hafa því orðið sek um brot það sem lýst er í ákærunni og er að öðru leyti réttilega heimfært til refsiákvæðis laganna um virðisaukaskatt. Með vísan til þess sem áður sagði um refsikröfuna verður ákærða Konráð einum gerð refsing í málinu og telst hún með hliðsjón af málsbótum hans vera hæfilega ákveðin 1.800.000 króna sekt. Þá ber að ákveða það að 30 daga fangelsi komi í stað sektarinnar, greiðist hún ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu. Dæma ber ákærðu til þess að greiða óskipt verjanda sínum, Guðmundi Ágústssyni hrl. 100.000 krónur í málsvarnarlaun, sem dæmast með virðisaukaskatti. Annan sakarkostnað mun ekki hafa leitt af málinu. Pétur Guðgeirsson héraðsdómari kvað upp dóminn. DÓMSORÐ: Ákærði, Konráð Gylfason, greiði 1.800.000 krónur í sekt og komi 30 daga fangelsi í stað sektarinnar, greiðist hún ekki innan 4 vikna frá dómsbirtingu. Ákærðu greiði óskipt verjanda sínum, Guðmundi Ágústssyni hrl. 100.000 krónur í málsvarnarlaun.
Mál nr. 201/2010
Kærumál Gagn Verjandi
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu X um að ákæruvaldið yrði skyldað til að afhenda verjanda hans tiltekna skýrslu. Talið var að ákæruvaldið hafi haft skýrsluna í vörslu sinni í þrjá mánuði og ekkert aðhafst til að sýna fram á að efni skýrslunnar varði ekki það sakarefni sem beinist að X. Var því fallist á að ákæruvaldinu væri skylt að afhenda verjanda X skýrsluna og hinn kærði úrskurður staðfestur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. mars 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. mars 2010, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að sóknaraðili skyldi afhenda verjanda varnaraða skýrslu A sem nefnd er greinargerð vegna rannsóknar á starfsemi [...] og send var sóknaraðila 23. desember 2009. Um kæruheimild vísar sóknaraðili til d. liðar 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Hann krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Varnaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Aðalkrafa varnaraðila er á því reist að ekki sé til staðar heimild fyrir kæru sóknaraðila þar sem í c. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 sé einungis heimilað að kæra synjun um að láta af hendi afrit af gögnum. Fallist er á með sóknaraðila að heimild til kæru sé að finna í d. lið ákvæðisins. Verður því ekki fallist á kröfu varnaraðila um frávísun málsins frá Hæstarétti. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 753/2012
Gjaldþrotaskipti Rafbréf Óvenjulegur greiðslueyrir Riftun Vextir
Þrotabú I ehf. krafðist riftunar á greiðslu S ehf., síðar I ehf., inn á skuld við EA ehf. með hlutabréfum í síðastnefnda félaginu, á grundvelli laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Reisti þrotabúið málatilbúnað sinn á því að greiðslan hafi verið innt af hendi með óvenjulegum greiðslueyri auk þess sem greidd hafi verið fjárhæð sem skert hafi greiðslugetu þrotamanns verulega. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þar sem yfirlýsing S ehf. um handveð til EA ehf. hafi ekki verið skráð í verðbréfamiðstöð í samræmi við 1. mgr. 16. gr. laga nr. 131/1997 um rafræna eignaskráningu hafi hún ekki öðlast réttarvernd gagnvart fullnustugerðum skuldheimtumanna félagsins. Hlutabréfin hefðu því runnið til þrotabúsins hefðu þau enn verið í eigu þess þegar búið var tekið til skipta. Væri því fullnægt hinu almenna skilyrði riftunar eftir XX. kafla laga nr. 21/1991 um að ráðstöfun þrotamanns hafi orði þrotabúinu til tjóns. Hæstiréttur féllst ekki á með EA ehf. að greiðsla með hlutabréfum, sem áttu að vera til tryggingar efndum, hafi verið umsaminn greiðslueyrir. Þá gæti greiðslan ekki talist venjulegur greiðslueyrir í þessum viðskiptum. Var því fallist á kröfu þrotabúsins um riftun greiðslunnar á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laganna og endurgreiðslukröfu búsins. Dráttarvextir voru dæmdir frá því mánuður var liðinn frá því lýst var yfir riftun en ekki fallist á kröfu um almenna vexti samkvæmt II. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til þess tíma eða vexti á sama tímabili samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Benedikt Bogason og Greta Baldursdóttir. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 21. desember 2012. Hann krefst þess að rift verði með dómi þeirri ráðstöfun sem fólst í greiðslu Saxbyggs ehf. á 56.468.500 krónum inn á skuld við stefnda 24. nóvember 2008 með hlutabréfum í stefnda að nafnvirði 5.203.352 krónur. Jafnframt krefst hann þess að stefndi greiði sér 56.468.500 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. nóvember 2008 til greiðsludags. Verði upphafstími dráttarvaxta miðaður við síðara tímamark krefst áfrýjandi vaxta samkvæmt 4. gr. sömu laga til þess dags en að því frágengnu samkvæmt 8. gr. laganna. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 15. maí 2009 var bú Icarusar ehf., áður Saxbygg ehf., tekið til gjaldþrotaskipta. Frestdagur við skiptin var 14. sama mánaðar. Félagið hafði verið í viðskiptum hjá stefnda, sem áður hét MP Fjárfestingarbanki hf., en það félag mun hafa verið tekið til slita. Hinn 15. nóvember 2007 gaf Saxbygg ehf. út yfirlýsingu þar sem stefnda var veitt handveð í fjármálagerningum á VS-reikningi félagsins nr. [...] og innstæðu á reikningi þess nr. [...], en báðir reikningarnir voru hjá stefnda. Á fyrrgreinda reikningnum voru meðal annars hlutabréf í stefnda að nafnvirði 10.000.000 krónur. Í yfirlýsingunni var tekið fram að veðsettir fjármálagerningar væru í vörslum stefnda þar til hún félli úr gildi, en veðsali hefði enga möguleika og engan rétt til að ráðstafa veðsettum fjármálagerningum án atbeina eða samþykkis stefnda. Þessi veðsetning var ekki skráð í verðbréfamiðstöð en veðsetningin kom fram í tölvukerfum stefnda. Stefndi og Saxbygg ehf. gerðu með sér skiptasamning um fjármálagerning 21. ágúst 2008 þar sem síðarnefnda félagið skuldbatt sig til að greiða á gjalddaga samningsins 21. nóvember sama ár 473.203,11 bandaríkjadali auk nánar tilgreindra vaxta gegn afhendingu á 2.000 hlutum í félaginu Open Joint Stock Holding Company ”Glavmosstroy‟. Í samningnum var tekið fram að til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu viðskiptamanns skyldi hann leggja fram reiðufé eða markaðshæf verðbréf að handveði. Jafnframt sagði að handveðið skyldi taka til allrar innstæðu eða verðbréfa, skráðra eða óskráðra, í eigu viðskiptamanns sem væru í vörslum bankans þá og þeirra sem sett yrðu í vörslu bankans á meðan samningurinn væri í gildi og óuppgerður. Þá var tekið fram að bankanum væri heimilt að nýta ofangreinda tryggingu á hvern þann hátt sem hann teldi henta til greiðslu vegna skuldbindinga viðskiptamanns samkvæmt samningnum og að selja mætti hið veðsetta án nauðungarsölu. Þegar skiptasamningurinn féll í gjalddaga 21. nóvember 2008 nam skuld Saxbyggs ehf. 61.831.856 krónum. Hinn 24. sama mánaðar varð samkomulag með samningsaðilum um uppgjörið. Fór það þannig fram að stefndi leysti til sín hlut í sjálfum sér að nafnvirði 5.500.000 krónur á genginu 10,267 og því nam sú greiðsla 56.468.500 krónum. Mismunurinn að fjárhæð 5.363.356 krónur var skuldfærður af reikningi Saxbyggs ehf. hjá stefnda. Í árslok 2008 gerðu aðilar samkomulag um að breyta uppgjörinu og hækka gengi á hlutum í stefnda í 10,852331. Í kjölfarið voru hlutabréfin bakfærð til Saxbyggs ehf. og ný viðskipti skráð 6. janúar 2009 samkvæmt hærra gengi, en miðað við það nam nafnvirði hlutabréfanna 5.203.352 krónum. Eftir þetta nam hlutur Saxbyggs ehf. í stefnda 4.796.648 krónum að nafnvirði af þeim hlut sem upphaflega nam 10.000.000 króna að nafnvirði og var á fyrrgreindum VS-reikningi félagsins hjá stefnda. Með bréfi 16. nóvember 2009 lýsti áfrýjandi yfir riftun á greiðslu skuldar með hlutum í stefnda og krafðist þess að stefndi endurgreiddi andvirði hlutabréfanna að fjárhæð 56.468.500 krónur. Þessu hafnaði stefndi með bréfi næsta dag. II Áfrýjandi reisir málatilbúnað sinn einkum á því að greiðsla Saxbyggs ehf. til stefnda með hlutabréfum í honum sjálfum við uppgjörið 24. nóvember 2008 á skiptasamningi 21. ágúst sama ár hafi verið innt af hendi með óvenjulegum greiðslueyri, auk þess sem greidd hafi verið fjárhæð sem skert hafi greiðslugetu þrotamanns verulega. Af þeim sökum sé ráðstöfunin riftanleg samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Stefndi byggir hins vegar á því að hann hafi átt handveð í hlutabréfunum samkvæmt yfirlýsingu 15. nóvember 2007 og sá samningur hafi verið skuldbindandi milli aðila þótt ráðstöfunin hafi ekki verið skráð í verðbréfamiðstöð. Greiðsla með hlutabréfunum hafi því ekki verið óvenjuleg, auk þess sem hún hafi beinlíns verið umsamin og venjuleg eftir atvikum. Samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 131/1997 um rafræna eignarskráningu verðbréfa skal skrá í verðbréfamiðstöð réttindi að rafbréfum ef þau eiga að njóta réttarverndar gegn fullnustugerðum og ráðstöfunum með samningi. Þar sem sú ráðstöfun sem fólst í fyrrgreindri yfirlýsingu Saxbyggs ehf. um handveð til stefnda var ekki skráð í verðbréfamiðstöð öðlaðist hún ekki réttarvernd gagnvart fullnustugerðum skuldheimtumanna félagsins. Af þessu leiðir að réttur stefnda samkvæmt yfirlýsingunni hefði þokað fyrir rétti lánardrottna félagsins, sem þá hét Icarus ehf., og hlutabréfin runnið til áfrýjanda ef þau hefðu enn verið í eigu félagsins þegar bú þess var tekið til skipta. Samkvæmt þessu er fullnægt því almenna skilyrði riftunar eftir XX. kafla laga nr. 21/1991 að ráðstöfun þrotamanns hafi orðið þrotabúi til tjóns. Jafnframt gat ráðstöfunin af þessari sömu ástæðu ekki verið bindandi gagnvart áfrýjanda þannig að hún standi riftun í vegi, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 18. desember 2012 í máli nr. 720/2012. Samkvæmt skiptasamningnum 21. ágúst 2008 bar Saxbygg ehf. á lokadegi samningsins að greiða höfuðstólsfjárhæð ásamt vöxtum inn á reikning stefnda og var honum heimilt að skuldfæra fjárhæðina af reikningi félagsins hjá bankanum. Á það verður ekki fallist með stefnda að greiðsla með hlutabréfum, sem áttu að vera til tryggingar efndum, hafi verið umsaminn greiðslueyrir þótt þannig væri tekið til orða í samningnum að stefnda væri heimilt að nýta trygginguna til greiðslu á skuldbindingum samkvæmt samningnum. Þá gat greiðsla með hlutabréfum ekki talist venjulegur greiðslueyrir í viðskiptum sem þessum og því verður greiðslunni, sem innt var að hendi á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag, rift á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. III Þegar riftun fer fram samkvæmt 131. til 138. gr. laga nr. 21/1991 skal sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun eða fullnustugerð greiða þrotabúi fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamanns hefur orðið honum að notum, en þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins, sbr. 1. mgr. 142. gr. laganna. Ef viðsemjandi þrotamanns hefur verið grandsamur um riftanleika ráðstöfunar ber hins vegar að dæma skaðabætur. Af hálfu áfrýjanda hefur ekki verið leitt í ljós að fyrir hendi sé viðhlítandi grundvöllur til að dæma stefnda til greiðslu skaðabóta. Verður honum því gert að endurgreiða fjárhæð sem svarar til þess sem hin riftanlega greiðsla kom honum að notum. Í fyrrgreindu uppgjöri stefnda og Saxbyggs ehf. var lagt til grundvallar að andvirði hlutabréfanna væri 56.468.500 krónur. Er því hvorki borið við að verðmæti þeirra hafi á þeim tíma verið lægra en því nemur né færð að því rök að stefndi hafi ekki auðgast á samsvarandi hátt með því að leysa til sín bréfin. Samkvæmt þessu verður honum gert að endurgreiða áfrýjanda þá fjárhæð. Krafa áfrýjanda um dráttarvexti verður tekin til greina frá 16. desember 2009, en þá var mánuður liðinn frá því að lýst var yfir ritun. Ekki leiðir af samningi, venju eða lögum að greiða beri almenna vexti eftir II. kafla laga nr. 38/2001 til þess tíma. Jafnframt verður ekki fallist á kröfu um vexti á sama tímabili samkvæmt 1. mgr. 8. gr. sömu laga, sem eftir hljóðan ákvæðisins á við um skaðabætur og tekur því ekki til endurgreiðslu á þeim grundvelli sem krafa áfrýjanda hefur verið tekin til greina. Eftir þessum málsúrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Rift er greiðslu Icarusar ehf., áður Saxbygg ehf., til stefnda, EA fjárfestingarfélags hf., áður MP Fjárfestingarbanka hf., að fjárhæð 56.468.500 krónur með hlutabréfum í stefnda. Stefndi greiði áfrýjanda, þrotabúi Icarusar ehf., 56.468.500 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. desember 2009 til greiðsludags. Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 14. desember 2012. Mál þetta, sem dómtekið var 16. nóvember sl., var þingfest 21. janúar 2010. Stefnandi er þrotabú Icarusar ehf. (áður Saxbygg ehf.), Borgartúni 33, Reykjavík. Stefndi er EA fjárfestingarfélag hf., áður MP Banki hf., Skipholti 50d, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda Stefnandi gerir eftirtaldar dómkröfur á hendur stefnda: Dómkröfur stefnda Dómkröfur stefnda eru þær aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins. Til vara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður. Dómur var kveðinn upp í máli þessu 30. júní 2011. Málinu var áfrýjað til Hæstaréttar Íslands. Með dómi réttarins var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju. Málavextir Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, uppkveðnum þann 15. maí 2009,var bú Icarusar ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. Lögmaður stefnanda var skipaður skiptastjóri búsins. Innköllun til kröfuhafa var gefin út 18. maí 2009 og birtist hún í fyrsta sinn í Lögbirtingablaði 26. maí 2009. Frestdagur við skiptin er 14. maí 2009, er Héraðsdómi Reykjavíkur barst krafa stjórnar félagsins um gjaldþrotaskipti. Kröfulýsingarfresti í þrotabúið lauk 27. júlí 2009 og var fyrsti skiptafundur þess haldinn 19. ágúst s.á. Félagið Icarus ehf. (áður Saxbygg ehf.), var stofnað í maí 2004 og voru hluthafar þess Saxhóll ehf. og Bygg Invest ehf. Tilgangur félagsins, eins og honum var lýst í samþykktum félagsins, var fjárfestingar í verðbréfum og þátttaka í fasteignaverkefnum. Stefnandi kveður félagið hafi verið rekið með stórfelldu tapi árið 2008. Í kröfu stjórnar um gjaldþrotaskipti komi fram að skuldir félagsins í árslok 2008 hafi numið 12.571.086.000 krónum. Af hálfu stefnda er þessari fullyrðingu mótmælt. Hinn 21. ágúst 2008 gerðu Saxbygg ehf. og stefndi með sér skiptasamning, nr. [...], með gjalddaga þann 21. nóvember 2008. Samkvæmt samningnum skyldi Saxbygg ehf. greiða stefnda í bandarískum dollurum, gegn afhendingu stefnda á tilteknum fjármálagerningum. Undirliggjandi verðmæti voru nánar tiltekið, hlutabréf í félaginu Open Joint Stock Holding Company „Glavmosstroy“, með auðkennið GMST RU eða alls 2000 hlutir. Til tryggingar réttum efndum samningsins skyldi Saxbygg ehf. setja stefnda að veði reiðufé og/eða markaðshæf og/eða skráð verðbréf samkvæmt ákvæðum skiptasamningsins. Fyrir hafði félagið gefið út handveðsyfirlýsingu til handa stefnda, dags. 15. nóvember 2007, til tryggingar skaðlausum og skilvísum greiðslum á öllum skuldbindingum þess við stefnda, hvaða nafni sem nefnast. Í yfirlýsingunni greinir að sett sé að veði, með 1. veðrétti, nánar tiltekið verðbréfasafn, samkvæmt meðfylgjandi viðskiptayfirliti, dags. sama dag, auk allra fjármálagerninga sem félagið, sem veðsali, eigi og muni eignast og varðveittir séu á VS-reikningi veðsala og/eða tilteknum verðbréfareikningi veðsala hjá stefnda eins og staða reikninganna sé hverju sinni. Að auki var samkvæmt samningnum sett að veði innstæða Saxbygg ehf. á reikningi nr. [...]. Meðal undirliggjandi verðmæta í tilgreindu verðbréfasafni voru hlutabréf í MP banka, stefnda sjálfum, eða 150.000.000 hlutir. Um var að ræða bréf sem tekin höfðu verið til rafrænnar eignaskráningar, svokölluð rafbréf, sbr. lög nr. 131/1997, um rafræna eignarskráningu rafbréfa (rev). Látið var við það sitja að undirrita umræddan handveðsamning, en réttindi stefnda að umræddum bréfum samkvæmt handveðsamningnum ekki tilkynnt til verðbréfamiðstöðvar og kom veðsetningin því ekki fram í kerfum Verðbréfaskráningar. Hinn 21. nóvember 2008 var framangreindur skiptasamningur á gjalddaga. Var skuld stefnanda við stefnda þá 61.831.856 krónur, eða sem nemur mismun á skuldbindingu stefnanda og stefnda samkvæmt samningnum á lokadegi hans. Stefnandi kveður Saxbygg ehf. hafa verið komið í afar erfiða fjárhagsstöðu á þessum tíma, svo sem glögglega megi ráða af ársreikningi vegna ársins 2008. Samkvæmt honum hafi skuldir félagsins við árslok 2008 numið 12.571.086.000 krónum og tap af rekstri félagsins á árinu numið 23.579.868.000 krónum. Icarus ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu stjórnar félagsins 15. maí 2009. Samkvæmt kröfuskrá í þrotabús stefnanda, námu lýstar kröfur í búið 13.229.321.419 krónum. Allt voru þetta skuldir sem stofnað hafði verið til áður en gjalddagi framangreinds skiptasamnings var kominn. Endanlegar samþykktar kröfur námu 13.216.628.482 krónum. Hinn 24. nóvember 2008 gerðu aðilar með sér samkomulag um uppgjör á skuldum Saxbygg ehf. við stefnda. Samkvæmt samkomulaginu var skuldin gerð upp með þeim hætti að stefndi tók við hlutabréfum í MP Banka að nafnvirði 5.500.000 krónur á genginu 10,267 þann 24.11.2008, auk þess sem stefndi skuldfærði af reikningi Saxbygg ehf. nr. [...] 5.363.356 krónur yfir á eigin reikning. Í samræmi við samkomulagið leysti stefndi þá 4.500.000 hluti stefnanda í stefnda sem eftir stóðu úr veðböndum að uppgjörinu loknu. Í janúar 2009 voru viðskipti þau er framkvæmd voru þann 24. nóvember 2008 (innlausn stefnda á eigin bréfum) bakfærð, að því er virðist vegna leiðréttingar viðmiðunargengis og þar með innlausnarverðsins, samkvæmt samkomulagi um breytingu á uppgjöri sem varð á milli aðila þann 31. desember 2008, eins og ráða má af tölvupóstsamskiptum aðila er áttu sér stað í ársbyrjun 2009. Hinn 6. janúar 2009 voru því ný viðskipti skráð með þeim hætti að stefndi leysti til sín hluta af eigin bréfum að nafnvirði 5.203.352, í stað 5.500.000 áður, þá miðað við að gengi bréfanna væri 10,852331, eða andvirði sem nemi 56.468.500 krónum. Hlutabréfaeign Saxbyggs ehf. í stefnda að þeim viðskiptum loknum, hinn 6. janúar 2009, var 4.796.648 hlutir. Með bréfi, dags. 16. nóvember 2009, tilkynnti skiptastjóri stefnanda stefnda um riftun á uppgjörinu með vísan til 1. mgr. 134. gr. gjaldþrotalaga, að því leyti er laut að viðtöku stefnda á eigin hlutum, og gerði jafnframt kröfu um endurgreiðslu á 56.468.500 krónum. Í bréfi sínu til stefnanda, dags. 17. nóvember 2009, hafnaði stefndi því að um riftanlega ráðstöfun væri að ræða. Segir þar að stefndi geti ekki litið svo á að greiðsla á skuld með afhendingu á veðsettri eign, sem standa eigi til tryggingar skuldar, geti talist óvenjuleg. Þá verði ekki séð að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni við uppgjörið, þar sem greiðsla hafi átt sér stað með veðsettum eignum. Þar sem stefndi hefur hafnað því að um riftanlega ráðstöfun hafi verið að ræða, og af þeim sökum ekki orðið við ofangreindum kröfum skiptastjóra, telur stefnandi málssókn þessa óhjákvæmilega. Málsástæður stefnanda og lagarök Stefnandi kveðst reisa riftunarkröfu sína aðallega á 134. gr. laga um gjaldþrotaskipti nr. 21/1991 (hér eftir skammstöfuð gþl.), og endurgreiðslukröfu á 142. gr. sömu laga. Í 134. gr. gþl. sé heimiluð riftun á greiðslu skuldar ef greitt er með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem úrslitum réð um gjaldfærni þrotamanns, nema greiðslan hafi virst eðlileg eftir atvikum. Skilyrðin séu sjálfstæð svo nægjanlegt sé að einu þeirra sé fullnægt. Reglan sé hlutlæg, sett til að skapa greiða leið til að rifta greiðslum á skuldum sem inntar eru af hendi með þeim hætti að almennt megi ætla að eitthvað sé athugavert við ráðstöfunina og ætla megi að hún hafi ekki verið gerð, a.m.k. ekki með þeim hætti sem raun varð á, ef fjárhagur skuldara hefði verið eðlilegur. Að mati stefnanda sé skilyrðum ákvæðisins fullnægt. Um sé að ræða greiðslu stefnanda til stefnda sem átt hafi sér stað innan sex mánaða fyrir frestdag. Í fyrsta lagi hafi skuld Saxbyggs ehf. ekki verið greidd með peningum, eins og samningur aðila hafi gert ráð fyrir. Greiðsla skuldarinnar hafi verið innt af hendi með þeim hætti að stefndi leysti til sín eigin hluti, hlutabréf í fjármálafyrirtæki, sem teljist óvenjulegur greiðslueyrir í skilningi 1. mgr. 134. gr. gþl. Ekki hafi verið um það að ræða að viðtaka stefnda á umræddum bréfum væri gerð í viðskiptalegum tilgangi, heldur eingöngu til þess að ganga til greiðslu á skuldinni, svo sem bréf stefnda til skiptastjóra, dags. 17. nóvember 2009, beri með sér. Greiðslan hafi verið innt af hendi með þessum hætti þar sem aðrir kostir hafi ekki verið til staðar vegna bágrar fjárhagsstöðu félagsins og hafi verið tekið við umræddum bréfum án vonar um að geta selt þau öðrum hærra verði. Leiða megi að því líkur að það sé eitt af því síðasta sem fjármálafyrirtæki æskja, ekki síst á þeim tíma sem greiðsla þessi var innt af hendi, að kaupa hlutabréf í sjálfu sér, í upphafi einnar mestu niðursveiflu á fjármálamörkuðum sem um geti. Þá beri að nefna í fyrsta lagi að takmarkanir séu gerðar á því í lögum hversu mikið hlutafé fjármálafyrirtæki megi eiga í sjálfu sér, sbr. 29. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. og 55. gr. laga nr. 2/1995. Í annan stað megi benda á reglur í X. kafla laga nr. 161/2002, um eiginfjárhlutfall fjármálafyrirtækja. Fjármálafyrirtæki, líkt og í tilviki stefnda, hafi tæpast nokkurn tíma ástæðu til að kaupa eigin hluti, nema slíkt sé gert í viðskiptalegum tilgangi. Í þessu tilviki liggi og fyrir að bankinn telur sig ekki hafa haft slíkan hag af viðskiptunum og ljóst að eini tilgangurinn hafi verið að fá skuldina greidda, skuld sem ekki hafi verið unnt að fá greidda með öðrum hætti, þar sem Saxbygg ehf. stefndi hraðbyri í greiðsluþrot. Stefndi hafi mótmælt því að um óvenjulega ráðstöfun hafi verið að ræða, sbr. framangreint bréf stefnda til skiptastjóra, og telur að um hafi verið að ræða fullnustu kröfu með veðsettum eignum. Á það geti stefnandi ekki fallist. Stefndi byggi á handveðsyfirlýsingu, þar sem vísað sé til 22. og 43. gr. laga nr. 75/1997, um samningsveð (hér eftir skammstöfuð svl.). Þar sem handveðsyfirlýsingin fullnægi ekki ákvæðum laga um samningsveð hafi stefndi ekki átt veðréttindi yfir bréfum þeim er hann veitti viðtöku samkvæmt samkomulagi aðila hinn 24. nóvember 2008. Í 22. gr. svl. sé fjallað um handveð, stofnun þess og réttarvernd. Hana verði að skoða í ljósi 43. gr. s.l. þar sem fram komi að ákvæði 2.-4. mgr. 22. gr. laganna gildi um handveðsetningu viðskiptabréfa. Samkvæmt 2. mgr. 22. gr. svl. öðlist handveðsréttur ekki réttarvernd fyrr en eigandinn hafi verið sviptur möguleikanum á því að hafa veðið undir höndum. Slík svipting hafi aldrei farið fram í tilviki stefnanda. Ákvæði 2. mgr. 22. gr. svl. verði að skýra í tengslum við 43. gr. laganna en samkvæmt þeirri grein, er fjalli um sjálfsvörsluveðrétt, segi að til þess að sjálfsvörsluveðréttur í viðskiptabréfi öðlist réttarvernd verði að árita bréfið sjálft um veðsetninguna. Því sé ekki haldið fram af hálfu stefnda að um sjálfsvörsluveð hafi verið að ræða, enda færi áritun samkvæmt ákvæðinu, í þeim tilvikum sem um sé að ræða rafbréf, fram með tilkynningu/beiðni reiknistofnunar til verðbréfamiðstöðvar um skráningu réttindanna þar, sbr. 16. gr. laga nr. 131/1997 um rafræna eignarskráningu verðbréfa (rev). Hins vegar taki ákvæði 43. gr. svl. af allan vafa um að ákvæði 2. – 4. mgr. 22. gr. svl. gildi um handveðsetningu viðskiptabréfa. Stefndi hafi látið undir höfuð leggjast að senda beiðni, samkvæmt 16. gr. rev., um skráningu veðréttindanna til verðbréfamiðstöðvar sem starfi samkvæmt sömu lögum. Hérlendis sé eina slíka starfandi verðbréfamiðstöðin Verðbréfaskráning Íslands hf. (VS). Engin veðréttindi stefnda til handa hafi því verið skrásett yfir umræddum rafbréfum í stefnda í kerfum VS. Saxbyggi ehf. hafi því verið í lófa lagið að ráðstafa umræddum hlutabréfum sínum í stefnda í gegnum hvaða reiknistofnun sem var, aðra en stefnda, sem aðild átti að verðbréfamiðstöð. Hefði grandlaus þriðji aðili þannig auðveldlega getað unnið betri rétt yfir bréfunum en stefndi. Af framangreindu megi ljóst vera að því skilyrði gildrar handveðsetningar hafi ekki verið fullnægt, að veðsali, hér stefnandi, væri sviptur möguleikanum á því að ráðstafa hinu veðsetta. Þar sem málum hafi verið háttað með framangreindum hætti, hafi stefndi ekki haft vörslur umræddra verðmæta og því sé ekki um handveð að ræða. Á því sé byggt að greiðslan hafi verið óheimil með vísan til fyrrnefndra lagaákvæða. Um hafi verið að ræða óvenjulegan greiðslueyri. Fyrir liggi að um sé að ræða greiðslu skuldar með öðrum hætti en upphaflega samdist um milli aðila, sbr. það sem að framan sé rakið. Þá hafi ekki verið um það að ræða að gengið væri að verðmætum sem sett hafi verið stefnda til tryggingar með gildri veðsetningu. Ráðstöfunin hafi átt sér stað á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag sem hafi verið 15. maí 2009 og hafi verið ívilnandi fyrir stefnda á kostnað annarra kröfuhafa. Að auki liggi fyrir í málinu að stefndi hafi ekki verið gjaldfær á því tímamarki sem hér skipti máli, þ.e. í lok nóvembermánaðar 2008, eins og lýstar kröfur í þrotabú stefnanda beri með sér. Hins vegar hafi greiðslan skert greiðslugetu Saxbyggs ehf. verulega. Beri því að rifta ráðstöfun þeirri sem fólst í greiðslu til stefnda og dæma stefnda til að greiða stefnanda stefnukröfu máls þessa. Til vara styður stefnandi kröfu sína um riftun á því að greiðslan hafi á ótilhlýðilegan hátt orðið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og sé því riftanleg með vísan til 1. mgr. 141. gr. gþl. Krafa um riftun byggir á 134. gr. laga nr. 21/1991 og sé fjárkrafa stefnanda reist á 1. mgr. 142. gr. gþl. Á því sé einnig byggt að stefnda hafi verið kunnugt um riftanleika ráðstöfunar þeirrar sem krafist sé riftunar á. Verði riftun reist á 141. gr. laga nr. 21/1991 vísist um kröfugerð til 3. mgr. 142. gr. sömu laga. Kröfu um dráttarvexti styður stefnandi við reglur III. kafla laga nr. 38/2001. Um málskostnað er vísað til XXI. kafla l. nr. 91/1991, sérstaklega 129. gr. og 130. gr. Málsástæður stefnda og lagarök Aðalkrafa um sýknu. Sýknukrafa stefnda er byggð á því að uppgjör það sem átti sér stað milli stefnda og Saxbyggs ehf. hinn 24. nóvember 2008 sé fjarri því að vera riftanlegt með vísan til 134. og 141. greinar laga nr. 21/1991. Beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. Eins og fram komi í stefnu byggi stefnandi málatilbúnað sinn á því að umrætt uppgjör sé riftanlegt með vísan til 134. greinar laga nr. 21/1991 þar sem greiðsla Saxbyggs ehf. hafi verið framkvæmd með óvenjulegum greiðslueyri, auk þess sem hún hafi skert greiðslugetu þrotamanns verulega. Sönnunarbyrði varðandi það að skilyrði til riftunar séu fyrir hendi hvíli á stefnanda. Sú sönnun hafi ekki tekist. Skilyrði þess að greiðsla skuldar falli undir umrædda lagagrein séu ekki fyrir hendi í máli þessu. Til vara byggi stefnandi kröfu sína um riftun að því er virðist á því að greiðslan hafi á ótilhlýðilegan hátt orðið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og sé því riftanleg með vísan til 1. mgr. 141. gr. laga nr. 21/1991. Ekki sé þó fjallað frekar um þetta í stefnu, auk þess sem skilyrði fyrir riftun samkvæmt framangreindri lagagrein séu ekki reifuð. Varamálsástæða stefnanda fyrir riftun uppgjörsins sé því vanreifuð og henni mótmælt. Verði því ekki fjallað frekar um hana. 1) Óvenjulegur greiðslueyrir Málsástæður stefnanda fyrir kröfu sinni séu að nær öllu leyti byggðar á því að greiðsla Saxbygg ehf. á skuld gagnvart stefnda vegna uppgjörs, dags. 24. nóvember 2008, hafi verið framkvæmd með óvenjulegum greiðslueyri. Er því mótmælt. Líkt og fram komi í stefnu hafi Saxbygg ehf., hinn 15. nóvember 2007, gefið út handveðsyfirlýsingu um handveð í fjármálagerningum og innstæðu á bankareikningi. Efni þeirrar handveðsyfirlýsingar hafi ekki verið mótmælt af hálfu stefnanda. Einu mótmælin sem fram hafi komið tengist því að skilyrði gildrar handveðssetningar hafi ekki verið fullnægt, en því sé mótmælt. Handveð hafi verið tekið í verðbréfasafni samkvæmt meðfylgjandi viðskiptamannayfirliti dagsettu 15. nóvember 2007 sem merkt er Viðauki I, eins og fram komi á handveðsyfirlýsingu. Í umræddum Viðauka I komi fram að hluti verðbréfaeignar Saxbyggs ehf., veðsala, voru hlutabréf í MP Fjárfestingarbanka hf., nú stefnda, að nafnvirði 10.000.000 króna. Ljóst sé því að þau bréf sem voru andlag greiðslu Saxbyggs ehf. samkvæmt uppgjöri, dags. 24. nóvember 2008, hafi verið hluti hins handveðsetta verðbréfasafns. Í skiptasamningi um fjármálagerning, dags. 21. ágúst 2008, komi fram að skuldbinding viðskiptamanns, Saxbyggs ehf., sé greiðsla þann 21. nóvember 2008 á 473.203,11 USD gegn afhendingu hlutabréfa í GMST RU að nafnvirði 2.000 USD (skuldbinding stefnda). Á síðari blaðsíðu skiptasamningsins segi meðal annars: „...Bankanum er heimilt að nýta ofangreinda tryggingu á hvern þann hátt sem hann telur henta, til greiðslu vegna skuldbindinga viðskiptamanns samkvæmt samningi þessum. Hið veðsetta er hægt að selja án nauðungarsölu...“ Samkvæmt þessu hafi stefnda verið heimilt að nýta tryggingar að baki skuldbindingu viðskiptamanns til uppgjörs á skuldbindingunni væri hún ekki greidd á gjalddaga, meðal annars með sölu annarri en nauðungarsölu. Hafi því verið umsamið milli aðila við gerð skiptasamnings að gera skyldi samninginn upp með greiðslu peninga en til vara með handveðsettum tryggingum. Það sé rangt sem fram komi í stefnu að í samningi aðila hafi ekki verið gert ráð fyrir uppgjöri á þann hátt sem framkvæmt var. Umsaminn háttur á greiðslu, það er sem samið er um þegar gengist er undir skuldbindingu, geti aldrei talist óvenjulegur greiðslueyrir í skilningi 134. greinar laga nr. 21/1991. Fullyrðingum stefnanda í stefnu, annars vegar um að aðrir kostir við uppgjör hafi ekki verið til staðar vegna bágrar fjárhagsstöðu Saxbyggs ehf. og hins vegar að eitt af því síðasta sem fjármálafyrirtæki æski sé að kaupa hlutabréf í sjálfu sér í upphafi einnar mestu niðursveiflu á fjármálamörkuðum sem um geti, sé mótmælt sem órökstuddum og röngum. Hvað fyrra atriðið varðar sé ekkert í gögnum málsins sem styðji að Saxbygg ehf. hafi ekki getað greitt samninginn upp með öðrum hætti þann 24. nóvember 2008. Sönnunarbyrði um slíkt er alfarið á hendi stefnanda. Sú sönnun hafi ekki tekist. Hvað síðara atriðið varði þá sé því alfarið mótmælt að það hafi verið stefnda á móti skapi að fá uppgjör greitt með hlutabréfum í sjálfu sér, enda eini bankinn sem hafi komist í gegnum umrædda niðursveiflu á fjármálamörkuðum án þess að óska eftir nokkurri aðstoð frá íslenska ríkinu. Á þeim tíma sem aðrar viðskiptabankarnir voru teknir yfir af Fjármálaeftirlitinu hafi stefndi fengið leyfi til að starfa sem viðskiptabanki, nánar tiltekið þann 8. október 2008. Sýni það svart á hvítu það traust og þá trú sem til að mynda yfirvöld höfðu á stefnda til framtíðar. Megi einnig nefna að stefndi hafi skilað 860.000.000 króna hagnaði eftir skatta á árinu 2008 sem jafngilti 14,7% ávöxtum eigin fjár á ársgrundvelli. Loks hafi eigið fé bankans numið 6.624.000.000 króna í lok árs 2008 og hafi eiginfjárhlutfall bankans (CAD) verið 22,3%. Af þessu sjáist að mikil verðmæti hafi falist í hlutabréfum í bankanum og hafi þau því verið velkomin greiðsla á umræddri skuldbindingu Saxbyggs ehf. enda hefði stefndi aldrei samið svo við Saxbygg ehf. að það hefði bréf í bankanum til tryggingar skuldbindingum sínum ef stefnda teldi þau bréf ekki fullnægjandi sem tryggingu fyrir efndum. Beri því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. 2) Handveðsyfirlýsing dagsett 15. nóvember 2007. Í stefnu sé því haldið fram að framangreind handveðsyfirlýsing hafi ekki fullnægt ákvæðum laga um samningsveð og því hafi stefndi ekki átt veðréttindi yfir bréfum þeim sem hann veitti viðtöku. Einnig segi að stefndi hafi ekki svipt Saxbygg ehf. möguleikanum á því að hafa veðið undir höndum. Að auki segi að stefnanda, sem væntanlega eigi að vera Saxbygg ehf., hafi verið í lófa lagið að ráðstafa umræddum hlutabréfum í gegnum hvaða reiknisstofnun sem var, aðra en stefnda, sem aðild átti að verðbréfamiðstöð. Þessu sé alfarið mótmælt sem röngu og ósönnuðu. Fyrir það fyrsta þá sé það meginregla í veðrétti að veðsamningur sé gildur milli aðila þó að tryggingarráðstafana hafi ekki verið gætt. Nánar tiltekið sé það ekki skilyrði fyrir stofnun handveðsréttar að gætt hafi verið að reglum um réttarvernd gagnvart þriðja manni. Séu skilyrði er varðar stofnun handveðréttar uppfyllt, sem svo sannarlega hafi verið í því tilviki sem hér um ræði, þá sé handveðréttur til staðar milli aðila. Réttarvernd gagnvart þriðja manni hafi því ekki áhrif á gildi veðréttarins. Handveðsyfirlýsingin fullnægi því að öllu leyti ákvæðum laga nr. 75/1997 um stofnun handveðréttar. Virðist stefnda sem stefnandi geri ekki greinarmun á stofnun veðréttinda annars vegar og réttarvernd þeirra gagnvart þriðja manni hins vegar. Þar sem eina athugasemd stefnanda við handveðsyfirlýsinguna tengist réttarvernd gagnvart þriðja manni þá liggi það ljóst fyrir að veðsamningurinn sé gildur milli aðila, það er Saxbyggs ehf. og stefnda. Þar sem um gildan veðsamning, nánar tiltekið handveðsyfirlýsingu, sé að ræða þá hafi hann full réttaráhrif milli aðilanna. Á grundvelli þeirrar handveðsyfirlýsingar hafi skuld Saxbyggs ehf. verið gerð upp með andvirði hlutabréfa í stefnda, allt í samræmi við skiptasamning aðila og handveðsyfirlýsinguna sjálfa. Það hvort nægileg réttarvernd gagnvart þriðja manni hafi stofnast hafi ekki áhrif milli aðilanna sjálfra. Uppgjörið hafi því verið í samræmi við lög, meginreglur veðréttar og undirliggjandi samninga. Ber því að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Í annan stað þá sé því alfarið hafnað að Saxbygg ehf. hafi ekki verið svipt möguleikanum á því að hafa veðið undir höndum. Bréfin hafi verið afhent stefnda sem hafi tekið að sér að hafa umráð þeirra, og hafi verið vistuð á VS reikningi. Saxhóll hafi ekki getað fært þau af þeim VS reikningi nema með samþykki stefnda. Það hafi í för með sér fullnægjandi réttarvernd. Bréfin hafi verið veðsett og auðkennd sem slík í birgðakerfi stefnda, nokkru sem heitir Verðbréfa Vog. Líkt og sjáist af framlögðu yfirliti úr Libru - Verðbréfa Vog, þá séu eftirstandandi hlutabréf stefnanda í stefnda enn merkt sem veðsett. Þau bréf sem merkt séu sem veðsett í Libru, líkt og átt hafi við um þau bréf sem voru andlag uppgjörs þann 24. nóvember 2008, sé ekki hægt að hreyfa við nema með samþykki veðhafa, það er stefnda. Saxbygg ehf. hafi því ekki haft umráðarétt yfir bréfunum og hafi ekki, án samþykkis veðhafa, getað flutt þau bréf annað eða framselt þau þriðja manni. Vísist um það meðal annars til fjölda ákvæða þess efnis í handveðsyfirlýsingunni, meðal annars greina 1, 5, 7, 17 og 22. Því sé ljóst að skilyrðum fyrir réttarvernd hafi verið fullnægt enda Saxbygg ehf. svipt umráðum hlutabréfanna. Við þetta megi svo bæta að veðsala, Saxbyggi ehf., hafi verið að fullu kunnugt um veðið, auk þess sem veðandlagið sé hlutabréf í stefnda og því stefnda að fullu kunnugt um veðsetninguna á þessum tilteknu hlutabréfum. Með vísan til alls framangreinds beri því að sýkna stefnda. 3) Greiðslan hafi skert greiðslugetu þrotamanns verulega, enda ekki venjuleg eftir atvikum. Stefnandi byggir að lokum annars vegar á því að stefndi, sem eigi væntanlega að vera Saxbygg ehf., hafi ekki verið gjaldfært þann 24. nóvember 2008 og sé þar um vísað til lýstra krafna. Hins vegar hafi greiðslan skert greiðslugetu stefnanda verulega. Þessu sé mótmælt sem ósönnuðu og órökstuddu. Fyrir það fyrsta sé skilyrði þess að beita megi riftun að greiðslan hafi ekki virst venjuleg eftir atvikum. Það sama eigi við um greiðslu með óvenjulegum greiðslueyri. Samkvæmt meginreglum gjaldþrotaréttar geti umsamin greiðsla, líkt og eigi við um uppgjör með handveðsettum hlutabréfum, aldrei verið óvenjulegur greiðslueyrir eða óvenjuleg eftir atvikum. Þetta grundvallarskilyrði fyrir riftun samkvæmt 134. gr. laga nr. 21/1991 sé ekki uppfyllt. Eingöngu á grundvelli þess ber að sýkna stefnda. Í annan stað liggi ekkert fyrir um að Saxbygg ehf. hafi ekki verið gjaldfært þann 24. nóvember 2008, og það þrátt fyrir uppgjör við stefnda. Á þessum tíma, það er frá október 2008 og til áramóta 2008/2009, hafi verið miklir umbreytingartímar í íslensku fjármálalífi og í raun um allan heim. Megi nefna að þann 28. nóvember 2009 og 15. desember 2008 hafi verið settar gjaldeyrisreglur í landinu, gjaldeyrishöft, sem hafi gert aðilum sem skulduðu lán í erlendri mynt örðugt að greiða af þeim meira en gjaldfallnar greiðslur og þar með skuldbreyta þeim. Hafi sú aðgerð íslenskra stjórnvalda meðal annars haft þær afleiðingar á fjölda eignarhaldsfélaga að grundvelli að rekstri þeirra var kippt undan þeim. Það sé þess vegna á því byggt af hálfu stefnda að ársreikningur miðaður við 31. desember 2008, eða rúmum mánuði eftir umrætt uppgjör, gefi ekki rétta mynd af stöðu Saxbyggs ehf. og annarra félaga í sambærilegum rekstri í lok nóvember 2008. Sönnunarbyrði um annað sé á hendi stefnanda. Sú sönnun hafi ekki tekist. Í þriðja lagi, og þá með vísan til þess sem að framan sé getið, liggi ekkert fyrir um að uppgjör á grundvelli veðsettra eigna hafi skert greiðslugetu Saxbyggs ehf. verulega þann 24. nóvember 2008. Sönnunarbyrði um annað sé á hendi stefnanda. Sú sönnun hafi ekki tekist. Beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda. 4) Fjárkrafa stefnanda. Fjárkrafa stefnanda sé byggð á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Án nokkurs rökstuðnings sé því síðan haldið fram að á því sé byggt að stefnda hafi verið kunnugt um riftanleika ráðstöfunar þeirrar sem krafist sé riftunar á. Þessu sé alfarið mótmælt. Hvað varðar síðara atriðið þá hafi stefndi haldið því fram, og geri enn, að uppgjör hafi verið gert á umsaminn hátt, það er með því að trygging fyrir skuldbindingu hafi verið tekin yfir. Stefndi haldi því fram að umrædd hlutabréf í stefnda hafi verið veðsett á grundvelli lögmætrar handveðsyfirlýsingar, samanber framangreint. Slíkt uppgjör geti aldrei verið riftanlegt. Því sé fráleitt að halda því fram að stefnda hafi verið kunnugt um riftanleika ráðstöfunarinnar. Það virðist sem stefnandi sé á sömu skoðun enda geti hann ekki og reyni ekki að rökstyðja það í stefnu á hverju sú fullyrðing sé byggð. Henni sé þó harðlega mótmælt sem rangri, órökstuddri og vanreifaðri. Hvað varðar vísun til 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 þá komi þar fram að sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun eða fullnustugerð skuli greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins. Stefndi sé enn eigandi að hlutabréfum í sjálfu sér. Þau hafi því ekki komið bankanum að notum að nokkru leyti. Að auki telji stefndi að bréfin hafi verið veðsett honum og því hafi Saxbygg ehf., og síðar stefndi, ekki orðið fyrir neinu tjóni við fullnustu á veðsettum hlutabréfum. Þvert á móti hafi kröfur í stefnda lækkað sem nemi þeirri kröfu sem stefndi hafi átti á Saxbygg ehf. hinn 24. nóvember 2008. Séu skilyrði fyrir fjárkröfu stefnanda því ekki fyrir hendi. Varakrafa um verulega lækkun krafna stefnanda sé byggð á sömu sjónarmiðum og fram komi í aðalkröfu, þó að breyttum breytanda. Megi að auki nefna að enginn lagagrundvöllur sé fyrir upphafsdegi dráttarvaxta, samanber dómkröfur stefnanda. Sé því kröfu um dráttarvexti mótmælt frá fyrra degi en dómsuppsögudegi. Kröfu um vexti samkvæmt 4. grein og 8. grein laga nr. 38/2001 sé mótmælt sem vanreifaðri enda ekki fjallað einu orðið um hana í stefnu og ekki vísað til þeirra lagagreina í lagarökum. Um lagarök vísist til laga nr. 21/1991, þá sérstaklega XX. kafla laganna, meginreglna veðréttar, laga nr. 78/1997, laga nr. 131/1997, auk laga um vexti og verðbætur nr. 38/2001. Um málskostnað vísar stefndi til 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafa um virðisaukaskatt af málflutningsþóknun er reist á lögum nr. 50/1988, þar sem lögmönnum er gert að innheimta virðisaukaskatt af þjónustu sinni. Stefndi sé ekki virðisaukaskattskyldur aðili og því beri honum nauðsyn til að fá dóm fyrir skatti þessum úr hendi stefnanda. Niðurstaða Við aðalmeðferð málsins 18. maí 2011 upplýsti lögmaður stefnda að nafn þess sé í dag EA fjárfestingarfélag hf., með sömu kennitölu og MP Banki hf. hafði. Félagið Icarus ehf., áður Saxbygg ehf., var stofnað í maí 2004. Voru hluthafar þess Saxhóll ehf. og Bygg Invest ehf. Óumdeilt er að hinn 21. ágúst 2008 hafi Saxbygg ehf. og stefndi gert með sér skiptasamning um fjármálagerning nr. 2007-209-2-5. Gildistími samningsins var frá 21. ágúst 2008 til 21. nóvember 2008. Lokadagur samningsins var 21. nóvember 2008. Samkvæmt samningnum skyldi Saxbygg ehf. greiða stefnda tilgreinda fjárhæð og vexti í bandarískum dollurum gegn afhendingu stefnda á tilteknum viðmiðunarbréfum Í samningnum er ákvæði um tryggingar og gjaldfellingarheimild. Þar segir m.a.: „Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu af hálfu viðskiptamanns á samningi þessum leggur viðskiptamaður fram reiðufé og/eða markaðshæf- og/eða skráð verðbréf að handveði. Handveðið skal taka til allrar innstæðu og/eða allra verðbréfa, skráðra sem óskráðra, í eigu viðskiptamanns sem eru í vörslu bankans og þeirra sem sett verða í vörslu bankans á meðan samningur þess er í gildi eða óuppgerður.“ Síðar segir að bankanum sé heimilt að nýta ofangreinda tryggingu á hvern þann hátt sem hann telur henta, til greiðslu vegna skuldbindinga viðskiptamanns samkvæmt samningi þessum. Áður, eða hinn 15. nóvember 2007, gaf Saxbygg ehf. út handveðsyfirlýsingu til handa stefnda til tryggingar skaðlausum og skilvísum greiðslum á öllum skuldbindingum hans við stefnda, hvaða nafni sem nefnast. Í yfirlýsingunni greinir að stefnandi setji stefnda að veði, með 1. veðrétti, nánar tiltekið verðbréfasafn, samkvæmt meðfylgjandi viðskiptayfirliti, dags. sama dag, auk allra fjármálagerninga sem stefnandi, sem veðsali, eigi og muni eignast og varðveittir séu á VS-reikningi veðsala og/eða tilteknum verðbréfareikningi veðsala hjá stefnda eins og staða reikninganna sé hverju sinni. Að auki var samkvæmt samningnum sett að veði innstæða stefnanda á reikningi nr. [...]. Eins og fram er komið voru meðal undirliggjandi verðmæta í tilgreindu verðbréfasafni hlutabréf í stefnda, eða 150.000.000 hlutir. Óumdeilt er að um hafi verið að ræða bréf sem tekin höfðu verið til rafrænnar eignaskráningar, svokölluð rafbréf, sbr. lög nr. 131/1997. Þá er einnig óumdeilt að réttindi stefnda að umræddum bréfum samkvæmt handveðsamningnum hafi ekki verið tilkynnt til verðbréfamiðstöðvar og hafi veðsetningin því ekki komið fram í kerfum Verðbréfaskráningar. Hinn 21. nóvember 2008 var framangreindur skiptasamningur á gjalddaga. Er óumdeilt að skuld Saxbyggs ehf. við stefnda hafi þá numið 61.831.856 krónum. Hinn 24. nóvember 2008 gerðu aðilar með sér samkomulag um uppgjör á skuldum Saxbyggs ehf. við stefnda., eins og áður er lýst. Í janúar 2009 voru viðskipti þau er framkvæmd voru þann 24. nóvember 2008 bakfærð og ný viðskipti skráð 6. janúar 2009. Samkvæmt þeim leysti stefndi til sín hluta af eigin bréfum að nafnvirði 5.203.352, í stað 5.500.000 áður, þá miðað við að gengi bréfanna væri 10,852331, eða að andvirði 56.468.500 krónur, sem er stefnufjárhæð. Stefnandi byggir á því í málinu að umrædd ráðstöfun við uppgjör aðila sé riftanleg og krefur stefnda um hina tilgreindu fjárhæð. Reisir hann kröfu sína á 134. gr. laga nr. 21/1991 og byggir á því að skilyrðum riftunar samkvæmt þessari grein sé fullnægt, greiðslan hafi verið innt af hendi innan sex mánaða frá frestdegi. Hún hafi ekki verið greidd með peningum eins og samningur aðila hafi gert ráð fyrir. Greiðsla skuldarinnar hafi verið innt af hendi með þeim hætti að stefndi leysti til sín eigin hluti, hlutabréf í fjármálafyrirtæki, sem teljast verði óvenjulegur greiðslueyrir í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá er á því byggt að handveðsyfirlýsingin fullnægi ekki ákvæðum laga um samningsveð og hafi stefndi því ekki átt veðréttindi yfir bréfunum sem hann veitti viðtöku samkvæmt samkomulagi aðila um uppgjör. Samkvæmt handveðsyfirlýsingu, dags. 15. nóvember 2007, var stefnda sett að veði tiltekið verðbréfasafn. Óumdeilt er að þau bréf, sem um er deilt í málinu, og stefndi leysti til sín, voru hluti hins handveðsetta verðbréfasafns. Í 5. gr. handveðsyfirlýsingarinnar segir að hinir veðsettu fjármálagerningar skuli vera í vörslu stefnda. Veðsali hafi enga möguleika á og engan rétt til að ráðstafa hinum veðsettu fjármálagerningum án atbeina og samþykkis veðhafa. Liggur ekki annað fyrir í málinu en að þetta hafi gengið eftir, sbr. framburð Bárðar Þórs Sveinssonar, forstöðumanns bakvinnslu MP banka hf., fyrir dómi. Í 18. gr. yfirlýsingarinnar lýsir veðsali því yfir að verði vanskil á skuldbindingum hans sé veðhafa heimilt að ganga að eignum veðsala og selja handveðið eða koma því í verð á hvern þann hátt annan sem veðhafi kýs og ráðstafa andvirðinu, í heild eða hluta, til fullnustu þeirra skulda og þess kostnaðar sem handveðið á að tryggja. Samkvæmt 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. má krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamanns verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Óumdeilt er að umrædd greiðsla fór fram á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Í 2. mgr. 22. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð er fjallað um réttarvernd handveðréttar. Greinin mælir einungis fyrir um réttarvernd en ekki um gildisskilyrði veðsetningar. Réttarvernd gagnvart þriðja manni hefur ekki áhrif á gildi veðréttarins. Verður ekki litið á þrotabú stefnanda sem þriðja aðila í þessu tilliti. Hefur því ekki verið sýnt fram á annað en að gildur handveðsamningur hafi stofnast milli Saxbyggs ehf. og stefnda einu og hálfu ári áður en bú stefnanda var tekið til gjaldþrotaskipta og að skuld Saxbyggs ehf. hafi m.a. verið gerð upp með andvirði hlutabréfa í stefnda í samræmi við skiptasamning aðila og handveðsyfirlýsinguna. Er ekki fallist á með stefnanda að sá uppgjörsmáti geti fallið undir skilgreininguna „óvenjulegur greiðslueyrir“ í skilningi 134. gr. laga nr. 21/1991. Þá liggur fyrir að uppgjör skuldarinnar fór fram á gjalddaga samningsins. Ársreikningur Saxbyggs ehf. 2008 liggur frammi í málinu. Liggur fyrir samkvæmt honum að í árslok 2008 voru skuldir Saxbyggs ehf. um níu og hálfum milljarði hærri en eignir þess. Verður því ekki litið svo á að félagið hafi verið gjaldfært á þeim tíma er umdeilt uppgjör aðila fór fram. Samkvæmt framburði Björns Inga Sveinssonar, þáverandi framkvæmdastjóra Saxbyggs ehf, fyrir dómi hafði Saxbygg ehf. orðið fyrir miklu fjárhagslegu áfalli á þessum tíma, m.a. vegna þess að félagið var stór hluthafi í Glitni og þau hlutabréf voru orðin verðlaus. Stjórnendur hafi hins vegar talið að þeir nytu góðvilja hjá viðskiptabanka sínum. Þá hafi félagið átt miklar eignir. Hafi þeir talið að félagið myndi ná að vinna sig út úr skuldavandanum og þeir talið að þeir væru ekki með félag sem væri algerlega farið frá þeim. Gjalddagi skiptasamningsins var 21. nóvember 2008. Hófust þá viðræður milli aðila um uppgjör samningsins. Þar sem Saxbygg ehf. gat ekki reitt af hendi lausafé, samkvæmt framburði Björns Inga, varð með aðilum samkomulag þess efnis að stefndi tók yfir hlutabréf sem Saxbygg ehf. átti í stefnda og skuldfærðar voru 5.363356 krónur af reikningi Saxbyggs ehf. yfir á reikning stefnda, allt í samræmi við ákvæði samningsins um tryggingar og handveðsyfirlýsingu Saxbyggs ehf. Þegar framanritað er virt verður að telja að þessi framkvæmd á greiðslu skuldar Saxbyggs ehf. hafi verið venjuleg eftir atvikum. Samkvæmt framansögðu er því ekki fallist á að skilyrði riftunar samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt. Til vara styður stefnandi riftunarkröfu sína með þeim rökum að umrædd greiðsla hafi á ótilhlýðilegan hátt orðið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og sé því riftanleg á grundvelli 1. mgr. 141. gr. laga nr. 21/1991. Er þessi málsástæða stefnanda með öllu órökstudd og er henni því hafnað. Samkvæmt framansögðu ber að sýkna stefnda af riftunarkröfu stefnanda. Þar af leiðir að einnig ber að sýkna stefnda af fjárkröfu stefnanda er byggist á 142. gr. laga nr. 21/1991. Eftir þessari niðurstöðu ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað sem ákveðst 900.000 krónur. Kristjana Jónsdóttir héraðsdómari kvað upp dóm þennan. D Ó M S O R Ð Stefndi, EA fjárfestingarfélag hf., skal vera sýkn af kröfum stefnanda, þrotabús Icarusar ehf. Stefnandi greiði stefnda 900.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 186/2000
Ómerking Heimvísun Játningarmál
Ekki var talið, að framburður ákærða hefði verið með þeim hætti, að héraðsdómari hafi með réttu mátt líta svo á, að fyrir lægi skýlaus játning á sakargiftum í þeim skilningi, sem um ræðir í 125. gr. laga nr. 19/1991. Voru því ekki lagaskilyrði til þess að taka málið til dóms sem játningarmál án frekari gagnaöflunar fyrir dóminum. Þótti ekki verða hjá því komist að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Haraldur Henrysson, Hjörtur Torfason, Hrafn Bragason og Pétur Kr. Hafstein. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 25. apríl 2000 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun, þar sem aðallega var krafist ómerkingar héraðsdóms og heimvísunar en til vara sýknu að hluta og mildari refsingar. Ákæruvaldið krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða og þyngingar á refsingu og verði ómerkingarkröfu hans hrundið. Fyrir Hæstarétti krefst ákærði þess aðallega, að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað frá héraðsdómi eða heimvísað. Að ákvörðun Hæstaréttar var málið flutt fyrir dóminum um formhlið þess hinn 25. september 2000. I. Með ákæru 15. febrúar 2000 var ákærði sóttur til saka fyrir eftirtalin auðgunarbrot í opinberu starfi sem oddviti Vestur-Landeyjahrepps: I. Fyrir umboðssvik með því að hafa hinn 27. desember 1994 misnotað aðstöðu sína til að gefa út í nafni hreppsins, án þess að hreppsnefnd hafi samþykkt, skuldabréf til Búnaðarbanka Íslands að fjárhæð 1.035.000 krónur, með sjálfskuldarábyrgð ákærða og tveggja annarra hreppsnefndarmanna, og eignfæra þá fjárhæð á viðskiptareikning á nafni jarðarinnar Eystra-Fíflholts. Lánsfénu hafi ákærði varið að meginhluta til greiðslu á skuldabréfi, útgefnu 19. júní 1991 að fjárhæð 622.000 krónur, sem verið hafi rekstri hreppsins óviðkomandi. Í ákæru er þetta talið varða við 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 138. gr. sömu laga. II. Fyrir fjárdrátt með því að hafa dregið sér af fjármunum hreppsins samtals 1.177.360 krónur á þann hátt, sem hér greinir: 1. Á árunum 1994, 1995 og 1996 lækkað skuld, sem ákærði hafði stofnað til á viðskiptareikningi Eystra-Fíflholts, um 677.360 krónur með því að millifæra eftirfarandi á rekstur hreppsins sem útgjöld vegna ábyrgðar, heimildarlaust og án vitundar hreppsnefndarinnar: 31. desember 1994 250.000 krónur 31. desember 1995 200.000 krónur 31. desember 1996 227.360 krónur eða samtals 677.360 krónur. 2. Á árinu 1996 látið færa til inneignar á viðskiptareikning sinn 500.000 krónur, sem höfðu verið gjaldfærðar hjá sveitarsjóði sem kostnaður vegna vegagerðar í hreppnum, án reikninga að baki þeirri færslu. Mótfærslan hafi í fyrstu verið færð á Ræktunarsamband Vestur-Landeyja, en síðan millifærð sem inneign ákærða á viðskiptareikning hans. Í ákæru eru þessi brot talin varða við 247. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 138. gr. sömu laga. II. Ákærða var kynnt ákæran 24. febrúar 2000 og segir orðrétt í bókun héraðsdóms um viðbrögð hans fyrir dómi: „Ákærði kannast við að hafa gefið út skuldabréf sem greinir í 1. lið ákæru og skýrir málið nokkrum orðum. Hann kveðst hafa greitt bréfið upp. Hann kveðst hafna orðinu umboðssvik og þessari ákæru. Fyrri lið síðari hluta ákæru hafnar ákærði. Hann segir að sér hafi ekki verið kunnur þessi færslumáti fyrr en rannsókn fór fram. Ákærði játar síðari hluta síðari liðar ákæru." Ákærði kom aftur fyrir héraðsdóm 6. mars 2000 og gaf ítarlegri skýrslu um einstaka liði ákærunnar. Kvaðst hann þá ekki hafa ætlað að valda sveitarfélaginu tjóni, en um væri að ræða afleiðingar af viðskiptum hreppsins með jörðina Eystra-Fíflholt. Að síðari skýrslutöku lokinni var fært til þingbókar, að málflytjendur væru sammála um, að fullnægt væri skilyrðum 125. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og þeir óskuðu eftir að reifa sjónarmið um heimfærslu og ákvörðun viðurlaga. Af framlögðum endurritum verður ekki séð, að héraðsdómari hafi gætt ákvæða 2. mgr. 14. gr. laga nr. 19/1991 um upplestur þess, sem bókað er í þinghaldi, og staðfestingu hlutaðeigandi. Af hálfu ákærða er því haldið fram hér fyrir dómi, að hann hafi í raun hafnað öllum ákæruatriðunum sem röngum. III. Þótt ekki sé þess berum orðum getið í héraðsdómi er ljóst, að farið var með málið samkvæmt 125. gr. laga um meðferð opinberra mála. Fyrir dóminum lýsti ákærði tilteknum athöfnum sínum í starfi oddvita Vestur-Landeyjahrepps. Skýringar hans á þeim og bókuð framangreind ummæli fyrir dómi gefa ekki tilefni til að ætla, að ákærði hafi játað, að þær hafi verið saknæmar og gerðar í auðgunarskyni, sbr. 243. gr. almennra hegningarlaga. Framburður hans var því ekki með þeim hætti, að héraðsdómari hafi með réttu mátt líta svo á, að fyrir lægi skýlaus játning á sakargiftum í þeim skilningi, sem um ræðir í 125. gr. laga nr. 19/1991. Voru því ekki lagaskilyrði til þess að taka málið til dóms sem játningarmál án frekari gagnaöflunar fyrir dóminum. Af þessu leiðir þegar, að ekki verður hjá því komist að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar. Samkvæmt þessum úrslitum verður allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærða á báðum dómstigum, svo sem í dómsorði greinir. Um ákvörðun málsvarnarlauna verjanda ákærða fyrir Hæstarétti er þess að gæta, að þau ná einungis til þess þáttar málsins, er lýtur að ómerkingarkröfunni, sem að réttu lagi fer á undan efniskröfu. Af hálfu ákærða hafa fyrir Hæstarétti verið bornar brigður á hæfi héraðsdómara til að fara með mál þetta. Sá málatilbúnaður er á því reistur, að eiginkona dómarans hafi verið framkvæmdastjóri KPMG Lögmanna ehf., en allt hlutaféð í því félagi hafi þá verið í eigu KPMG Endurskoðunar hf., sem látið hafi hreppsnefnd Vestur-Landeyjahrepps í té þá endurskoðunarskýrslu, er lögreglurannsókn og dómsmeðferð málsins hafi síðar byggst á. Er um þetta einkum vísað til g. liðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 6. gr. laga nr. 19/1991. Rétt er, að héraðsdómari taki afstöðu til þessa atriðis, áður en leyst verður efnislega úr málinu að nýju. D ó m s o r ð: Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði, Páls Arnórs Pálssonar hæstaréttarlögmanns, 125.000 krónur, og skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, Ragnars Aðalsteinssonar hæstaréttarlögmanns, 80.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Suðurlands 24. mars 2000. Mál þetta var höfðað með ákæru Ríkissaksóknara, dagsettri 15. febrúar sl., á hendur Eggerti Haukdal, kt. 260433-7419, Bergþórshvoli II, Vestur-Landeyjum. Honum eru gefin að sök auðgunarbrot í opinberu starfi sem oddviti Vestur-Landeyjahrepps, sem lýst er svo: "I. ...umboðssvik í opinberu starfi, með því að hafa hinn 27. desember 1994, misnotað aðstöðu sína til að gefa út í nafni hreppsins, án þess að hreppsnefnd samþykkti, skuldabréf til Búnaðarbanka Íslands, að fjárhæð kr. 1.035.000, með sjálfskuldarábyrgð ákærða og tveggja annarra hreppsnefndarmanna, og eignfæra þá fjárhæð á viðskiptareikning á nafni Eystra-Fíflholts. Lánsfénu varði ákærði að meginhluta til greiðslu á skuldabréfi, útgefnu 19.6.91 að fjárhæð kr. 622.000, sem var rekstri hreppsins óviðkomandi. Telst þetta varða við 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. 138. gr. sömu laga. II. Fyrir fjárdrátt í opinberu starfi, með því að hafa dregið sér af fjármunum hreppsins samtals kr. 1.177.360, á þann hátt sem hér greinir: 1. Á árunum 1994, 1995 og 1996, lækkað skuld, sem ákærði hafði stofnað til á viðskiptareikningi Eystra-Fíflholts, um kr. 677.360, með því að millifæra á rekstur hreppsins sem útgjöld vegna ábyrgðar, heimildarlaust og án vitundar hreppsnefndarinnar, sem hér greinir: 31.12.1994kr. 250.000 31.12.1995kr. 200.000 31.12.1996kr. 227.360kr. 677.360 2. Á árinu 1996 látið færa til inneignar á viðskiptareikning sinn kr. 500.000, sem höfðu verið gjaldfærðar hjá sveitarsjóði sem kostnaður vegna vegagerðar í hreppnum, án reikninga að baki þeirri færslu. Mótfærslan var í fyrstu færð á Ræktunarsamband Vestur-Landeyja, en síðan millifærð sem inneign ákærða á viðskiptareikning hans. Teljast þessi brot varða við 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19,1940, sbr. 138. gr. sömu laga." Ákæruvald krefst þess að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar. Verjandi ákærða krefst þess að hann verði dæmdur til vægustu refsingar er lög leyfa. Hinn 23. febrúar 1999 sendu níu íbúar Vestur-Landeyjahrepps bréf til Ríkislögreglustjóra þar sem þeir fóru fram á að hafin yrði opinber rannsókn á meintum brotum ákærða á almennum hegningarlögum og fleiri lögum sem talin voru. Með bréfinu fylgdi m.a. greinargerð er unnin hafði verið að beiðni hreppsnefndar af KPMG Endurskoðun hf. á Selfossi um vinnu við ársreikning hreppsins fyrir árið 1997. Með bréfi dagsettu 24. mars 1999 leitaði Ríkislögreglustjóri eftir afstöðu hreppsnefndar til málsins. Á fundi hreppsnefndar Vestur- Landeyjahrepps 6. apríl 1999 var samþykkt með þremur atkvæðum gegn tveimur tillaga Brynjólfs Bjarnasonar, oddvita, um að ekki þætti ástæða til frekari aðgerða í málinu. Lögreglan tók málið til rannsóknar óháð þessari afstöðu hreppsnefndar. Með bréfi 8. nóvember 1999 leitaði Ríkislögreglustjóri eftir því hvort hreppsnefnd vildi hafa uppi bótakröfu í máli þessu. Erindinu svaraði oddviti neitandi með bréfi 7. janúar sl. Segir í bréfinu að samþykkt hafi verið á fundi hreppsnefndar 1. desember 1999 að hafna boði um að hafa uppi skaðabótakröfu, " þar sem Vestur-Landeyjahreppur hefur ekki orðið fyrir fjárhagslegu tjóni vegna aðgerða fyrrverandi oddvita." Ákæruefnum má skipta í þrennt og verður fjallað um hvern lið fyrir sig. Ákæruliður I. Skuldabréf það sem hér um ræðir er gefið út til Búnaðarbankans þann 27. desember 1994 af ákærða f.h. Vestur-Landeyjahrepps, með sjálfskuldarábyrgð hans sjálfs, Indriða Ólafssonar og Sigmundar Felixsonar, en þeir áttu á þeim tíma sæti í hreppsnefnd. Lánsféð fór til að greiða upp eldra skuldabréf eins og lýst er í ákæru. Bréf þetta er vegna þess sem ákærði kallaði fyrir dómi Eystra-Fíflholts vandann. Samþykkt var í hreppsnefnd á árinu 1987 að beita forkaupsrétti að jörð þessari og var hún seld aftur. Er þetta skuldabréf angi af þeim viðskiptum sem þar áttu sér stað. Er óumdeilt að rangt var að binda sveitarfélagið við greiðsluskuldbindingu þessa, en ákærði hefur haldið því fram að ekki hafi staðið til að sveitarfélagið yrði fyrir útgjöldum vegna þessa. Þá hafði ákærði greitt skuld þessa að fullu áður en lögreglu­rannsókn hófst. Skuldabréfaútgáfa þessi var eins og segir í ákæru rekstri sveitarfélagsins óviðkomandi og var ekki samþykkt formlega af hreppsnefnd, þó bréfið hafi komið í stað eldra bréfs vegna sömu viðskipta. Hafa verður í huga að undir skuldabréfið rituðu sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar ákærði og tveir aðrir fulltrúar í hreppsnefnd. Þetta brot ákærða er í ákæru réttilega heimfært til 249. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 138. gr. sömu laga. Ákæruliður II. Undir þessum lið er ákærða gefinn að sök fjárdráttur í opinberu starfi. Um þessi atriði bæði er fjallað í skýrslu KPMG Endurskoðunar hf. Hinn 19. desember 1998, er unnið var að þeirri skýrslu, rituðu ákærði og Einar Sveinbjörnsson, löggiltur endurskoðandi, yfirlýsingu þar sem fjallað er um þau atriði sem ákært er fyrir undir þessum lið. Meginefni yfirlýsingar þessarar er svohljóðandi: "Eftir afstemmingu viðskiptareikninga reyndist skuld oddvita við sveitarsjóð í árslok 1997 vera 1.863.350 kr., en samkvæmt ársreikningi 1997 var inneign oddvita 19.162 kr. Við afstemmingarvinnu kom fram að á árinu 1994 tók oddviti út peninga að fjárhæð 1.207.499 kr. sem færð var á bókhaldslykil 29-33-522, Eystra Fíflholt. Á árunum 1994, 1995 og 1996 var þessi fjárhæð lækkuð með því að millifæra 679.269 kr. á rekstur sveitarfélagsins með eftirfarandi hætti: ÁrBókhaldslykillTexti skv. fylgiskjölum 199415-84-999-1L. ýmis útgjöld v/ábyrgðar250.000 kr. 199417-25-164-1L. laun (lækkun)169.120 kr. 199515-84-999-1L. útgjöld v/ábyrgðar200.000 kr. 199517-25-164-1L. laun171.029 kr. 199615-84-999-1L. útgjöld ábyrgðar227.360 kr. 679.269 kr. Fram kom hjá oddvita að gjaldfærsla þessi er gerð án samykkis sveitarstjórnarinnar. Á árinu 1996 er fært til gjalda 500.000 kr. á bóhaldslykilinn 10-22-444 1 Viðhald gatna skv. fylgiskjali nr. 289/1996. Fylgiskjal þetta er millifærslublað og er texti með færslunni Bókf. kostn. v/Þúfuvegar. Enginn gildur reikningur er að baki þessari færslu. Mótfærslan er í fyrstu færð á Ræktunarsamband Landeyja, en síðan millifærð á viðskiptareikning oddvita sem skuld við hann. Samkvæmt fundargerðum hreppsnefndar Vestur-Landeyjahrepps samþykkir nefndin að leggja 500.000 kr. til framkvæmda við Þúfuveg. Upplýst hefur verið að framlag þetta var greitt af sýsluvegasjóði Rangárvallasýslu, en ekki af Vestur-Landeyjahreppi. Framangreind gjaldfærsla á því ekki við rök að styðjast. Með vísan til framangreindra upplýsinga hefur oddviti fært sér til inneignar 1.179.269 kr. sem hann óskar að verði bakfærð við leiðréttingu á ársreikningi Vestur-Landeyjahrepps fyrir árið 1997. Að teknu tilliti til framangreindra millifærslna, þ.e. vegna Eystra-Fíflholts og Þúfuvegar, og viðskiptastöðu oddvita í árslok 1997 er skuld hans því við sveitarsjóð 3.042.619 kr. í árslok 1997. Á árinu 1998 hefur oddviti endurgreitt 1.200.000 kr. af skuld sinni. Oddvita er ljóst að sveitarstjórn á eftir að fjalla um launaútreikning hans fyrir árið 1997, sem gæti leitt til lækkunar á skuld oddvita, svo og vaxtareiknings vegna skuldar hans við sveitarsjóð. Oddviti staðfestir að það séu ekki önnur atriði í bókhaldi Vestur-Landeyjahrepps sem tengjast misfærslu hans með fjármuni sveitarfélagsins. Oddviti vill taka fram að fjárhagsvandi sinn stafaði af ábyrgðarskuldbindingum vegna Guðmundar Ólafssonar, Eystra-Fíflholti, sem hann varð að innleysa. Ábyrgðarskuldbindingar þessar voru ritaðar í nafni Vestur-Landeyjahrepps með vitund tveggja hreppsnefndarmanna auk oddvita, en formleg heimild aldrei fengin frá hreppsnefnd Vestur-Landeyjahrepps." Ákæruliður II, 1. Lið þennan hefur ákærði játað fyrir dómi og með framangreindri yfirlýsingu. Hann ítrekaði framburð sinn hjá lögreglu við yfirheyrslu 1. október 1999, en þar segir ákærði að sér hafi ekki verið þessar bókhaldsfærslur ljósar fyrr en á fundi með Einari Sveinbjörnssyni, löggiltum endurskoðanda. Hann hafi alltaf ætlað sjálfur að bera ábyrgð á fyrirgreiðslu vegna Eystra-Fíflholts og ekki viljað að hreppurinn yrði fyrir tjóni. Þessar færslur máttu vera ákærða ljósar eins og hann játaði fyrir dómi. Hefur ákærði brotið með þessu gegn 247. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 138. gr. sömu laga. Ákæruliður II, 2. Eins og lýst er í ákæru voru færðar í bókhaldi hreppsins kr. 500.000 sem útgjöld við gerð Þúfuvegar, án þess að gildur reikningur lægi að baki. Var þessi færsla nýtt í bókhaldinu til lækkunar á skuld ákærða. Samkvæmt því sem upplýst var við rannsókn lögreglu og endurskoðun reikninga sveitarsjóðs var þessi fjárhæð ekki greidd af hreppnum, en kostnaður við þessa vegagerð var greiddur af sýsluvegasjóði og Vegagerðinni. Hefur ákærði játað brot samkvæmt þessum lið og er það réttilega heimfært til refsiákvæða í ákæru. Refsingar og sakarkostnaður. Ákærði hefur ekki áður sætt refsingum. Færslur þær sem um ræðir og útgáfa skuldabréfs voru heimildarlausar og fólu í sér auðgunarbrot og brot í opinberu starfi eins og að framan er rakið. Hins vegar höfðu leiðréttingar verið gerðar er lögreglurannsókn málsins hófst. Ákærði lét af starfi oddvita vegna málsins, en hann hafði gegnt því samfleytt frá árinu 1970. Verður refsing hans ákveðin fangelsi í sex mánuði. Er rétt að skilorðsbinda refsinguna með almennu skilorði til tveggja ára. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan sakarkostnað. Málsvarnarlaun verjanda eru ákveðin 125.000 krónur. Jón Finnbjörnsson, héraðsdómari, kveður upp dóm þennan. Ákærði, Eggert Haukdal, sæti fangelsi í sex mánuði. Fullnustu refsingarinnar skal frestað og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þ.m.t. málsvarnarlaun, 125.000 krónur.
Mál nr. 304/2000
Mál fellt niður fyrir Hæstarétti Málskostnaður
Mál B gegn A var fellt niður fyrir Hæstarétti að kröfu B. Féllst A á niðurfellingu málsins, en krafðist málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Með vísan til meginreglu 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 166. gr. sömu laga var B dæmdur til að greiða A málskostnað fyrir Hæstarétti.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Hrafn Bragason og Pétur Kr. Hafstein. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar með stefnu 4. ágúst 2000. Með bréfi 7. nóvember 2000 tilkynnti áfrýjandi að hann óskaði þess að málið yrði fellt niður. Af hálfu stefnda var fallist á kröfu áfrýjanda um að málið félli niður en hann gerði hins vegar kröfu um málskostnað fyrir Hæstarétti. Með bréfi 16. nóvember 2000 fór áfrýjandi þess á leit með vísan til 3. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að málið yrði tekið til dóms um málskostnað án sérstaks málflutnings og samþykkti stefndi það. Með vísan til c-liðar 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991 svo og 2. mgr. 164. gr. og 166. gr. þeirra laga, eins og þeim greinum var breytt með lögum nr. 38/1994, er málið fellt niður fyrir Hæstarétti. Í samræmi við meginreglu 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 166. gr. sömu laga, ber að dæma áfrýjanda til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem í dómsorði segir. Dómsorð: Mál þetta er fellt niður. Áfrýjandi, Bifreiðastjórafélagið Sleipnir, greiði stefnda, Austurleið hf., 70.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.
Mál nr. 48/2001
Bifreið Umferðarlög Ökuhraði Svipting ökuréttar Sekt
L var ákærð fyrir að hafa ekið vestur Seljabraut í Reykjavík á 69 km hraða á klukkustund en þar var leyfilegur hámarkshraði 30 km á klukkustund. L viðurkenndi að hafa ekið á framangreindum hraða en bar því við að umferðarmerki, sem sýndi 30 km hámarkshraða, hefði ekki sést þaðan sem hún ók. Var á það fallist og miðað við hið almenna ákvæði 1. mgr. 37. gr. umferðarlaga um 50 km hámarkshraða á klukkustund í þéttbýli. Var engu talið breyta að ákvörðun um 30 km hámarkshraða hafði verið birt með opinberri auglýsingu, enda kvæði 4. mgr. 81. gr. umferðarlaga skýrt á um að slíkar ákvarðanir skyldu kynntar með umferðarmerkjum. Í því ljósi varð ekki talið að akstur L hefði verið mjög vítaverður og voru því ekki talin skilyrði til að svipta hana ökurétti samkvæmt 101. gr. umferðarlaga. Var henni gerð fésekt.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson og Ingibjörg Benediktsdóttir. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 1. febrúar 2001 að fengnu áfrýjunarleyfi. Ákæruvaldið krefst þess að ákærða verði svipt ökurétti, en að öðru leyti verði héraðsdómur staðfestur. Ákærða krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Ákærða áfrýjaði ekki héraðsdómi fyrir sitt leyti. Kemur sýknukrafa hennar ekki til álita nema að því marki sem efni kunna að vera til samkvæmt 2. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sbr. 19. gr. laga nr. 37/1994. Atvik málsins eru þau að ákærða ók bifreiðinni OP 236 vestur Seljabraut í Reykjavík síðdegis fimmtudaginn 8. júní 2000. Mældi lögregla ökuhraða bifreiðarinnar þar klukkan 15.52 með ratsjá, sem sýndi 72 km á klukkustund. Er ákærðu gefið að sök að hafa í umrætt sinn ekið með 69 km hraða á klukkustund að teknu tilliti til vikmarka á vegarkafla þar sem leyfður hámarkshraði var 30 km á klukkustund. Ákærða reisir sýknukröfu sína á því að ákvörðun um 30 km. hámarkshraða á klukkustund á umræddum vegarkafla hafi ekki verið kynnt á fullnægjandi hátt. Hafi hún í umrætt sinn verið á leið frá heimili sínu að Jóruseli 17 í Reykjavík, ekið norður Jaðarsel og beygt til vinstri vestur Seljabraut. Sé umferðarmerki, sem gefur til kynna 30 km hámarkshraða á klukkustund á þessum hluta Seljabrautar, þannig staðsett við gatnamót Jaðarsels að ókleift sé fyrir vegfarendur, er aka þá leið, að sjá merkið. Það hafi hún heldur ekki gert í umrætt sinn. Bar hún fyrir héraðsdómi að henni hafi ekki verið ljóst að hámarkshraðinn á margnefndum vegarkafla væri 30 km á klukkustund. Dómendur í málinu hafa gengið á vettvang ásamt ríkissaksóknara og skipuðum verjanda ákærðu. Á gatnamótum Jaðarsels og Seljabrautar er eitt umferðarmerki, sem gefur til kynna að 30 km hámarkshraði á klukkustund sé á Seljabraut. Er merkið á gatnamótunum norðan Seljabrautar, fast við Jaðarsel og á hægri hönd þeirra, sem aka inn á Seljabraut. Snýr merkið til norðausturs og blasir því við þeim sem koma úr norðri eftir Jaðarseli frá Breiðholtsbraut. Sé hins vegar komið úr suðri, eins og ákærða gerði í umrætt sinn, er framhlið merkisins ekki sýnileg vegfarendum. Fyrir Hæstarétt hafa verið lagðar upplýsingar frá gatnamálastjóranum í Reykjavík um að merki varðandi 30 km hámarkshraða á Seljabraut hafi verið sett upp við báða enda þess vegarkafla, sem hraðatakmörkuninni var ætlað að gilda á, 10. nóvember 1999 og hafi þau staðið þar óbreytt síðan. Samkvæmt 1. mgr. 37. gr umferðarlaga nr. 50/1987 má ökuhraði í þéttbýli ekki vera meiri en 50 km á klukkustund. Samkvæmt 4. mgr. sömu greinar má ákveða lægri hraðamörk þar sem æskilegt þykir til öryggis eða af öðrum ástæðum. Er sú ákvörðun í höndum lögreglustjóra að fengnum tillögum sveitarstjórnar samkvæmt 3. mgr 81. gr umferðarlaga og skal samkvæmt 4. mgr hennar gefa ákvarðanir samkvæmt greininni til kynna með umferðarmerkjum, nema lögreglan stjórni umferðinni. Ákvörðun varðandi stöðvun eða lagningu ökutækja, sem ekki er bundin við ákveðinn vegarkafla, má þó þess í stað birta með opinberri auglýsingu. Í 84. gr laganna er dómsmálaráðherra falið að setja reglur meðal annars um gerð og notkun umferðarmerkja. Það hefur ráðherra gert með reglugerð nr. 289/1995 með síðari breytingum. Samkvæmt 2. mgr. 19. gr. reglugerðarinnar skulu umferðarmerki sett þannig að þau sjáist greinilega. Ákvörðun um að hámarkshraði verði 30 km á klukkustund á Seljabraut milli Jaðarsels og Engjasels frá 10. nóvember 1999 var tekin af lögreglustjóranum í Reykjavík með auglýsingu 25. október þess árs, er birtist í Lögbirtingablaði 10. nóvember 1999. Eins og að framan er rakið er merki því, sem gefur til kynna 30 km hámarkshraða á Seljabraut, komið þannig fyrir við austurenda götunnar að það dylst vegfarendum, sem sveigja inn á götuna úr suðri. Hefur ákvörðun um sérstakan hámarkshraða því ekki verið kynnt þeim, er þá leið aka, með fullnægjandi hætti sbr. 4. mgr. 81. gr. umferðarlaga og 19. gr. reglugerðar nr. 289/1995. Verður henni því ekki beitt gagnvart þeim. Breytir engu í þeim efnum að ákvörðunin var birt með opinberri auglýsingu svo sem að framan er rakið, enda kveður 4. mgr 81. gr umferðarlaga skýrt á um að slíkar ákvarðanir skuli kynntar með umferðarmerkjum. Verður samkvæmt því að miða við að hið almenna ákvæði 1. mgr. 37. gr. umferðarlaga um 50 km hámarkshraða á klukkustund í þéttbýli hafi átt við um akstur ákærðu í umrætt sinn. Hefur ákærða játað að hafa ekið á þeim hraða, sem greinir í ákæru, og verður því sakfelld fyrir brot á 1. mgr. 37. gr umferðarlaga. Á þeim hluta Seljabrautar, sem hér um ræðir, háttar svo til að íbúðarhús standa öðrum megin götunnar og vita inngangar sumra þeirra að götunni. Þá er verslunarhús við götuna, biðstöð strætisvagna beggja vegna hennar og gönguleiðir yfir hana. Þykir refsing ákærðu hæfilega ákveðin 6000 króna sekt, sem greiðist í ríkissjóð og komi fangelsi í tvo daga í hennar stað verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa. Í ljósi þess, sem að framan greinir um beitingu 4. mgr. 37. gr umferðarlaga, verður ekki talið að akstur ákærðu í umrætt sinn hafi verið mjög vítaverður og eru því ekki skilyrði fyrir hendi til að svipta ákærðu ökurétti samkvæmt 101. gr. sömu laga. Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði eins og greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærða, Lára Sigurlaug Þorsteinsdóttir, greiði 6000 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa, en sæti ella fangelsi í tvo daga. Ákvæði héraðsdóms um greiðslu sakarkostnaðar skal vera óraskað. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Hæstarétti, Magnúsar Thoroddsen hæstaréttarlögmanns, 60.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 24. október 2000. I. Málið er höfðað með ákæru lögreglustjórans í Reykjavík 18. september 2000 á hendur ákærðu, Láru Sigurlaugu Þorsteinsdóttur, kt. 090952-2189, Jóruseli 17, Reykjavík “fyrir umferðarlagabrot með því að hafa fimmtudaginn 8. júní 2000, ekið bifreiðinni OP-236 með 69 km hraða á klst. vestur Seljabraut í Reykjavík, á vegarkafla að Engjaseli, þar sem leyfður hámarkshraði var 30 km á klst. Telst þetta varða við 1., sbr. 4. mgr. 37. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 3. gr. laga nr. 57/1997. Þess er krafist að ákærða verði dæmd til refsingar og til að sæta sviptingu ökuréttar skv. 1. mgr. 101. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 25. gr. laga nr. 55/1993.” Ákærða kom fyrir dóminn 4. október sl. og játaði að hafa ekið á tilgreindum stað og tíma á þeim hraða sem tilgreindur væri í ákæru. Hún sagði að sér hefði ekki verið ljóst að hámarkshraði á umræddum vegarkafla væri 30 km á klukkustund. Hefði hún talið að hámarkshraðinn væri 50 km á klukkustund. Ekkert umferðarmerki væri á vegarkaflanum, sem gæfi til kynna að hámarkshraðinn væri 30 km á klukkustund. Merki þau, sem sýndu hámarkshraðann 30 km á klukkustund, væru þannig staðsett að þau væru ekki sýnileg ökumönnum, sem ættu leið um fyrrgreindan vegarkafla. Ákærða hafnaði sáttaboði sækjanda. Hún mótmælti kröfu ákæruvaldsins um sviptingu ökuréttar en kvaðst reiðubúin til að gangast undir sektargreiðslu vegna brots síns. Dómari fór á vettvang og kynnti sér aðstæður. Samkvæmt auglýsingu lögreglustjórans í Reykjavík um umferð nr. 741 frá 25. október 1999, sem birt var í stjórnartíðindum 10. nóvember sama ár, er hámarkshraði 30 km/klst á Seljabraut milli Jaðarsels og Engjasels. Í 1. mgr. 37. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 segir að í þéttbýli megi ökuhraði ekki vera meiri en 50 km/klst Í 3. mgr. ákvæðisins segir hins vegar að ákveða megi lægri hraðamörk þar sem æskilegt þyki til öryggis eða af öðrum ástæðum. Í 4. mgr. 81. gr. umferðarlaganna kemur fram að ákvarðanir m.a. um hraðatakmarkanir skuli gefa til kynna með umferðarmerkjum. Tvö umferðarmerki um 30 km hraðamörk eru við gatnamót Seljabrautar og Engjavegar og eru þau sýnileg ökumönnum er aka austur Seljabraut. Aftan á öðru merkinu er jafnframt merki um að 30 km hraðatakmörkun sé lokið og er það sýnilegt ökumönnum, sem aka vestur Seljabraut. Þá er einnig umferðarmerki um 30 km hraðatakmörk sunnan við gatnamót Seljabrautar og Jaðarsels. Framhlið merkisins snýr að þeim ökumönnum, sem aka Jaðarsel og vestur Seljabraut, en þá leið ók ákærða umrætt sinn frá heimili sínu í Jóruseli. Verður því að telja að ákærðu hafi ekki getað dulist að 30 km hraðatakmörk giltu á umræddum vegarkafla. Brot ákærðu er rétt heimfært til refsiákvæðis í ákæru. Refsing ákærðu þykir hæfilega ákveðin 25.000 króna sekt, sem greiðist í ríkissjóð, og komi 6 daga fangelsi í stað sektarinnar greiðist hún ekki innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja. Ekki verður talið að akstur ákærðu, eins og hér stóð á, hafi verið mjög vítaverður. Þykja því ekki fyrir hendi skilyrði til að svipta ákærðu ökurétti samkvæmt 101. gr. umferðarlaga. Ber því að hafna kröfu ákæruvaldsins um sviptingu ökuréttar. Ákærða hefur ekki sætt refsingu svo kunnugt sé. Ákærða var reiðubúin til að gangast undir sektargreiðslu vegna brots síns. Ber samkvæmt úrslitum máls þessa að greiða allan sakarkostnað úr ríkissjóði. Ragnheiður Bragadóttir settur héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómsorð: Ákærða, Lára Sigurlaug Þorsteinsdóttir, greiði 25.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja, en sæti ella fangelsi í 6 daga. Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði.
Mál nr. 522/2008
Skuldamál Málsástæða Kröfugerð Dráttarvextir
I krafði R um greiðslu sex reikninga vegna áfengiskaupa fyrir veitingastað R. Ekki var ágreiningur um móttöku vörunnar, magn og verð. R hélt því hins vegar fram að hann hefði átt rétt til afsláttar sem ekki hefði verið reikningsfærður og næmi afslátturinn hærri fjárhæð en samtölu hinna umkröfðu reikninga. Krafðist hann sýknu af kröfu I. Var talið að R hefði ekki sannað gegn mótmælum I að við hann hefði verið gerður samningur um afslátt þess efnis sem hann hélt fram. Var R því dæmdur til að greiða umkrafða reikninga. Þá hélt R því fram að þrjár nánar tilgreindar innborganir frá honum, samtals 294.028 krónur, hefðu ekki verið færðar inn á viðskiptin og bæri að lækka kröfuna sem því næmi. Var talið að andmæli I við þessu væru of seint fram komin og því yrði krafa hans lækkuð sem þessari fjárhæð næmi.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson og Hjördís Hákonardóttir og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Hæstaréttar 10. júlí 2008. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 27. ágúst 2008 og var áfrýjað öðru sinni 23. september sama ár. Áfrýjandi krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara lækkunar á henni. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms með þeirri breytingu að um dráttarvexti verði vísað til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Krafa stefnda, sem þá hét Austurbakki hf., er byggð á sex reikningum vegna áfengiskaupa áfrýjanda fyrir veitingastaðinn Kaffi Reykjavík. Er ekki ágreiningur um móttöku vörunnar, magn og verð. Áfrýjandi heldur því hins vegar fram að hann hafi átt rétt til afsláttar sem ekki hafi verið reikningsfærður á tímabilinu frá ágúst 2003 til og með desember 2005. Nemi afslátturinn hærri fjárhæð en samtölu hinna umkröfðu reikninga og beri því að sýkna hann af kröfu stefnda. Fyrrum forstjóri Austurbakka hf., Árni Þór Árnason, lýsti því í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að ekki hefði verið gerður samningur um afslátt við áfrýjanda. Hann hefði hins vegar notið annars konar fyrirgreiðslu hjá fyrirtækinu. Hefur áfrýjandi ekki sannað gegn mótmælum stefnda að við hann hafi verið gerður samningur um afslátt þess efnis sem hann heldur fram. Þá heldur áfrýjandi því einnig fram að þrjár nánar tilgreindar innborganir frá honum á árinu 2004, samtals 294.028 krónur, hafi ekki verið færðar inn á viðskiptin og beri að lækka kröfuna sem því nemi. Þessi málsástæða er nægilega fram komin í greinargerð áfrýjanda í héraði og vísar hann þar um í endurfært viðskiptayfirlit. Gaf þetta stefnda tilefni til þess að mótmæla málsástæðunni í héraði, en ekki verður séð að hann hafi þar sett fram þær skýringar sem er að finna í greinargerð hans fyrir Hæstarétti, þess efnis að samkomulag hafi verið um að greindur mismunur skyldi færður á viðskiptareikning félagsins Öðlings ehf. Eru andmæli stefnda við þessu of seint fram komin og verður krafa hans því lækkuð sem þessari fjárhæð nemur eins og nánar greinir í dómsorði. Í stefnu í héraði krafðist stefndi dráttarvaxta án nánari tilgreiningar í sjálfri kröfunni, en tók fram í kafla um lagatilvísanir að krafan væri studd við III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í greinargerð til Hæstaréttar hefur hann breytt þessu og krefst nú dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga. Talið verður í samræmi við fordæmi Hæstaréttar að tilvísunin til III. kafla nefndra laga í stefnunni hafi verið fullnægjandi og stefnda sé leiðréttingin heimil. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað sem ákveðst í einu lagi í héraði og fyrir Hæstarétti svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Áfrýjandi, Ryn ehf., greiði stefnda, IcePharma hf., 3.162.990 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 11.896 krónum frá 10. nóvember 2005 til 24. sama mánaðar, af 335.891 krónu frá þeim degi til 30. sama mánaðar, af 816.785 krónum frá þeim degi til 5. desember sama ár, af 1.451.323 krónum frá þeim degi til 6. sama mánaðar, af 3.052.185 krónum frá þeim degi til 7. sama mánaðar, en af 3.162.990 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Áfrýjandi greiði stefnda samtals 600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 17. apríl 2008, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af IcePharma hf., kt. 620269-6119, Lynghálsi 13, Reykjavík, gegn Ryn ehf., kt. 529603-3950, pósthólf 1462, Reykjavík, með stefnu sem birt var 4. janúar 2007. Dómkröfur stefnanda eru að hið stefnda félag verði dæmt til að greiða stefnanda skuld að fjárhæð 3.457.018 kr., ásamt dráttarvöxtum af 305.924 kr. frá 10.11.2005 til 24.11.2005, af 629.919 kr. frá 24.11.2005 til 30.11.2005, af 1.110.813 kr. frá 30.11.2005 til 05.12.2005, af 1.745.351 kr. frá 05.12.2005 til 06.12.2005, af 3.346.213 kr. 06.12. 2005 til 07.12.2005 og af 3.457.018 kr. frá 07.12.2005 til greiðsludags. Vísað er til III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu varðandi kröfu um dráttarvexti. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins. Dómkröfur stefnda eru aðallega að stefndi verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til vara að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda að svo stöddu. Til þrautavara er krafist verulegrar lækkunar á kröfum stefnanda. Málskostnaðar er krafist úr hendi stefnanda að mati dómsins stefnda að skaðlausu. Stefnandi lýsir málsatvikum og málsástæðum sínum á þann veg að krafan sé samkvæmt 6 reikningum, dagsettum á tímabilinu 10. nóvember 2005 til 7. desember 2005, útgefnum af Austurbakka hf. á hendur Ryn ehf., sem rekur Kaffi Reykjavík, vegna kaupa á áfengi, bjór o.fl. Reikningarnir eru sundurliðaðir þannig: Samtals nemi framangreindar fjárhæðir 3.457.018 kr., sem sé stefnufjárhæð málsins auk dráttarvaxta og kostnaðar. Gjalddagi í viðskiptum aðila hafi verið útgáfudagur reikninga og miðist dráttarvaxtakrafan við það tímamark. Skuld þessi hafi ekki fengist greidd þrátt fyrir innheimtutilraunir og sé því nauðsynlegt að höfða mál til greiðslu hennar. Greint er frá því að samkvæmt 3. gr. „framlagðrar samrunaáætlunar dags 3. maí 2006“ renni allar eignir og skuldir Austurbakka hf. inn í IcePharma hf., þ.m.t. viðskiptakröfur, og sé því IcePharma hf. stefnandi í máli þessu. Stefndi rekur málavexti og málsástæður sínar með eftirfarandi hætti: Stefndi rekur veitingahúsið Kaffi Reykjavík að Vesturgötu 2. Stefndi átti fjölþætt viðskipti við Austurbakka h.f. sem var stór innflytjandi á áfengum drykkjum og aðföngum til reksturs veitingahúsa. Stefndi var með stærstu viðskiptaaðilum Austurbakka h.f. og átti að njóta bestu viðskiptakjara og hæsta afsláttar í reikningskaupum. Afslátt á að tilgreina í reikningi þannig að hann verði sýnilegur og staðreyndur. Austurbakki h.f. hafði veitt stefnda ábyrgð á framkvæmdaláni, sbr. dskj. nr. 12 og var sammæli aðila að reikningsfæra afslátt í yfirlit er lánið væri uppgreitt. Lánið var uppgreitt sumarið 2005 en afsláttur var ekki reikningsfærður. Afsláttur af sterkum vínum átti að vera 8%, 12% afsláttur af léttum vínum og kr. 30,oo á lítra í bjór. Heildarviðskipti málsaðila til ársloka 2005 nam ríflega kr. 50.000.000. Stefndi taldi að inneign hans í afslætti næmi hærri fjárhæð en viðskiptaskuld hans og með hliðsjón af því er sýknukrafa sett fram. Viðskipti málsaðila voru frá árinu 2003 til ársloka 2005, en Austurbakki h.f. sameinaðist þá stefnanda og hætti sölu áfengis. Stefndi hefur fengið bókhaldsþjónustu Gunnars ehf. (en það félag hefur veitt stefnda bókhaldsþjónustu) til þess að færa viðskiptayfirlit hvers árs, þ.e. áranna 2003 – 2006, sbr. dskj. nr. 8, 9. 10 og 11 og reikna afslátt skv. samningi á dskj. nr. 7 eftir hverjum reikningi fyrir sig. Á árinu 2003, sbr. dskj. nr. 8, hafði Austurbakki h.f. einhliða fært yfirlit afslátt sem var lægri en samkomulag málsaðila gerði ráð fyrir. Stefndi hefur í yfirliti leiðrétt afslátt með vísan til dskj. nr. 7 vegna árs 2003 og nemur leiðrétting samtals kr. 614.756 og bakfært vexti kr. 120976, samtals 735.732 kr. Þá hefur stefndi með sama hætti fært umsaminn afslátt á viðskiptayfirlit árs 2004, sbr. dskj. nr. 9, er nemur kr. 2.039.420 auk þess bakfært vexti kr. 121.770 eða samtals 2.161.190. Þá hefur stefndi leiðrétt í yfirliti vanbókaðar greiðslur frá stefnda á árinu 2004 samtals kr. 294.028, sbr. og dskj. nr. 9. Í yfirliti árs 2005, sbr. dskj. nr. 10, er ófærður afsláttur þess árs kr. 2.051.645 auk þess sem bakfærðir vextir vegna afsláttar nema kr. 135.420 eða samtals kr. 2.187.065. Skv. þessu reikningsyfirliti þá nam inneign stefnda hjá Austurbakka h.f., að teknu tilliti til afsláttar og leiðréttinga, í árslok 2005 kr. 776.044. Samkvæmt viðskiptayfirliti árs 2006, sbr. dskj. nr. 11, að teknu tilliti til innborgana 3. janúar og 2. febrúar 2006, nam inneign stefnda hjá stefnanda hinn 31.12.2006 kr. 1.639.007. Með vísan til fyrirliggjandi telur stefndi að hann skuldi stefnanda ekkert og áskilur sér rétt til þess að sækja inneignina í dómsmáli. Bakfærðir vextir, vantaldar greiðslur stefnd og ófærður afsláttur samkvæmt samkomulagi nemur samtals kr. 5.083.575 og er þessi krafa stefnda að hluta til höfð uppi gegn kröfum stefnanda. Varakrafa stefnda um sýknu að svo stöddu er á því reist að stefnandi hefur ekki fært leiðréttingar í reikningsyfirlit. Þrautavarakrafa stefnda til lækkunar á kröfum stefnanda tekur mið af leiðréttingum í málatilbúnaði stefnanda. Krafa stefnda um málskostnað á hendur stefnanda tekur mið af grunnrökum málskostnaðarákvæða einkamálalaga nr. 91/1991. Valur Magnússon, forsvarsmaður stefnda, gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að frá árinu 2003 hafi stefndi keypt svo til allt vín, allan bjór og tengdar vörur af Austurbakka. Austurbakki hafi gengið í ábyrgð fyrir stefnda á láni hjá Landsbanka að fjárhæð 10.000.000 kr. Þegar þau viðskipti hófust hafi munnlega verið samið um að stefndi keypti allt vín sem félagið gæti frá Austurbakka og fengi afslátt af því, mismunandi eftir því hvort um sterkt eða létt vín var að ræða frá 8% upp í 14%. Á þeim árum sem um er að ræða hafi stefndi keypt af Austurbakka fyrir 60.000.000 til 70.000.000 kr. Stefndi hafi verið einn stærsti viðskiptavinur Austurbakka. Þegar Austurbakki var seldur kvaðst Valur hafa spurt um afsláttinn sem hann átti inni hjá félaginu, en hann hafi ekki viljað krefja félagið um það meðan hann átti eftir að gera upp lánið hjá Landsbankanum. Eftir að hann gerði það upp, hafi hann fengið þau svör, að þetta væri að koma og þetta yrði fært inn á viðskiptareikning hans. Hann hafi hins vegar aldrei séð það. Seinni hluta árs 2005 hafi hann gengið frekar eftir þessu vegna þess að um mikla fjárhæð var að ræða. Hann eigi inni hjá stefnanda tvöfalda þá fjárhæð sem stefnandi krefji stefnda um. Spurt var hvernig hann hefði bókfært viðskiptin sem hér um ræðir. Valur sagði að þetta hafi allt verið greitt upp. Um hafi verið að ræða „eftirágreiddan afslátt“ sem greiða átti. Haldið hafi verið utan um þetta í bókhaldinu hjá „okkur“. Valur sagði að í samskiptum sínum við Austurbakka hafi hann rætt við Árna, forstjórann, mág hans og systur, framkvæmdastjóra víndeildar og sölumenn o.fl. Allir hefðu vitað að hann ætti að vera með hámarks afslátt þarna, það hefði verið viðurkennt. Hann hefði verið stærsti viðskiptavinur þeirra. Spurt var hvort rétt væri að IcePharma hf., sem keypti Austurbakka, hafi hætt innflutningi á vínum. Valur kvaðst halda að svo hafi verið. Lagt var fyrir Val dskj. nr. 12, sem er myndrit af samningi Austurbakka hf. við stefnda, dags. 18. júlí 2003. Vísað var til greinar 2 í samningnum þar sem segir: Greiðslur frá kreditkortafyrirtækjum til Ryn ehf. vegna veitingasölu á Kaffi Reykjavík, renna inní reikning nr. 101-26-313888. Landsbanki Íslands er með handveð í þessum reikningi, og greiðast afborganir af ofangreindu láni úr honum, áður en fjármunum er ráðstafað þaðan til Ryn ehf. Valur sagði að hann hefði greitt upp viðskiptakröfur frá Austurbakka og síðan hafi hann greitt upp lánið. Framkvæmdin hafi verið þannig að milli hans og gjaldkera Austurbakka hverju sinni hafi verið ákveðið hvaða reikningar voru greiddir. Gunnar Már Kristófersson gaf skýrslur fyrir rétti. Hann sagði m.a. að hann hafi séð um bókhaldsþjónustu fyrir stefnda frá stofnun félagsins. Hann kvaðst þekkja til viðskipta stefnda við Austurbakka. Vísað var til dskj. nr. 8-11, sem eru svokölluð viðskiptayfirlit milli Austurbakka hf. og Ryn ehf. frá 1. janúar 2003 til 31. desember 2006, unnin af Bókhaldsþjónustu Gunnars ehf. Gunnar staðfesti að viðskiptayfirlitið væri verk sitt. Gunnar kvaðst hafa starfað við bókhaldsþjónustu í rúmlega þrjá áratugi. Hann kvaðst ekki vera löggiltur endurskoðandi. Hann kvaðst vera stýrimannaskólagenginn, með vélstjórapróf og menntum frá Háskólanum í Reykjavík í bókhaldi. Gunnar sagði að afsláttur hefði ekki verið færður á reikninga Austurbakka eins og hann hafi talið að ætti að gera samkvæmt samkomulagi, en hann hafi vitað um samkomulag Austurbakka hf. og Ryn ehf. Hann hefði rætt það við yfirmenn sína og síðan hefði hann hringt tvisvar eða þrisvar til forsvarsmanna Austurbakka og óskað eftir að fá reikning fyrir afslættinum eða kreditreikninga fyrir viðskiptunum svo unnt væri að færa þetta eðlilega skv. bókhaldslögum. Þá hafi honum verið sagt að búið væri að senda reikningana til stefnda. Í seinna skiptið, sem hann hringdi, hafi honum verið sagt að þessu yrði kippt í liðinn en ekkert hefði gerst. Hann kvaðst ekki muna nöfn þeirra manna hjá Austurbakka, sem hann talaði við. Hann hefði beðið um viðtal við þá sem hefðu með þetta að gera. Hann hafi skilið það af svörum þessara manna að stefndi ætti rétt á afslætti en að eftir væri að færa hann. Lagt var fyrir Gunnar dskj. nr. 7, sem stefndi lagði fram undir heitinu staðfesting stefnanda um afslátt. Gunnar sagði að þar væri greint frá afslættinum sem hann lagði til grundvallar í viðskiptayfirlitinu. Vísað var til dskj. nr. 8, viðskiptayfirlit 01.01.2003 til 31.12.2003. Gunnar sagði að þar væri niðurstaðan um vanfærðan afslátt 614.756 kr. Þá væru bakfærðir vextir að fjárhæð 120.976 kr. Vísað var til dskj. nr. 9, viðskiptayfirlit 01.01.2004 til 31.12.2004. Gunnar sagði að þar væri niðurstaðan um vanfærðan afslátt 2.039.420 kr. Þá væru bakfærðir vextir að fjárhæð 121.770 kr. Þá hafi komið í ljós að á yfirliti Austurbakka voru á árinu 2004 vanbókaðar greiðslur, greiðsla frá 02.09.2004 að fjárhæð 1.129.576. Austurbakki hafi fært þetta sem 1.029.576 kr., sbr. dskj. nr. 13, sem er reikningsyfirlit um viðskipti aðila sem lagt var fram af hálfu stefnanda. Vísað var til dskj. nr. 10, viðskiptayfirlit 01.01.2005 til 31.12.2005. Gunnar sagði að þar væri niðurstaðan um vanfærðan afslátt 2.051.645 kr. Þá væru bakfærði vextir að fjárhæð 135.420 kr. Vísað var til dskj. nr. 11, viðskiptayfirlit 01.01.2006 til 31.12.2006. Gunnar sagði að þar kæmu fram síðustu færslurnar um viðskipti aðila, innborganir og vaxtafærslur. Gunnar kvaðst hafa unnið umrædd viðskiptayfirlit nokkurn veginn jafnóðum vegna þess að hann hafi verið að reyna að fá fram hjá Austurbakka leiðréttingu á þessum afsláttarreikningum. Hann hefði hringt og beðið um að honum yrðu sendir kreditreikningar eða afsláttarreikningar fyrir þessum afslætti. Hann hafi byrjað fyrst á árinu 2005. Á miðju ári hefði hann verið að ljúka ársreikningum 2004. Spurt var um orðin Afreiknaður afsláttur samkv. samkomulagi í dskj. nr. 9 og 10. Gunnar sagði að samkomulagið, sem þar um ræði, komi fram á dskj. nr. 7, sem áður var getið. Auk þess hefðu yfirmenn hans sagt honum að þessi afsláttur ætti að vera. Bent var á að dskj. nr. 7 hefði ekki verið til fyrr en í mars 2006. Gunnar sagði að yfirmenn sínair hefðu sagt sér hver prósentan var og hann hefði farið eftir því. Óðinn Jóhannsson gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að hann hafi verið starfsmaður Austurbakka hf. í átta ár frá 1998 þar til í september eða október 2005. Hann kvaðst hafa starfað sem sölumaður hjá félaginu. Hann kvaðst hafa átt viðskipti við Kaffi Reykjavík eða Ryn hf. sem sölumaður hjá Austurbakka hf. Um mikil viðskipti hefði verið að ræða. Kaffi Reykjavík hafi verið einn stærsti viðskiptavinur víndeildar Austurbakka hf. á veitingahúsamarkaðinum. Óðinn sagði að vínin væru á listaverði hjá fyrirtækinu. Hann kvaðst hafa skrifað reikningana í flestum tilfellum. Hann hafi tekið við pöntunum og í flestum tilfellum fært reikningana sjálfur. Í tilfelli Kaffi Reykjavíkur hefði ekki verið færður afsláttur á reikningum. Í flestum tilfellum hefði afsláttur verið færður á reikning en margs konar samningar væri í gangi í þessum viðskiptum. Sumir hafi verið með „eftirágreiddan“ afslátt en aðrir með afslátt á reikning eða með „fyrirframgreiddan“ afslátt. Óðinn sagði að viðskipti við stefnda við Austurbakka hf. hafi verið með þeim hætti að reikningar voru færðir án afsláttar. Hann kvaðst ekki hafa verið í samningamálum fyrir Austurbakka hf. Hann sagði að allir fengju einhvern afslátt í þessum viðskiptum en misjafnt væri hvernig hann væri færður. Hann hefði talið að Kaffi Reykjavík fengi afslátt. Lagt var fyrir Óðinn dskj. nr. 7, sem áður var getið, og spurt var hvort hann þekkti afslætti, er þar er greint frá. Óðinn taldi að um eðlilega afslætti væri að ræða. Óðinn sagði að eftir að hann skrifaði reikningana hafi þeir farið í bókhald fyrirtækisins. Hann hafi skráð þá og varan farið og reikningarnir endað uppi í bókhaldi. Ekki hefði verið í hans verkahring sem sölumanns að skipta sér frekar af því. Óðinn kvaðst muna eftir því að Valur bað um að fá gögn um afslátt. Valur hefði margbeðið hann um það. Kvaðst hann hafa komið því til skila þangað sem það átti heima til starfsmanns sem sá um þessa útreikninga. Þegar það gekk ekki eftir þá hefði hann tvisvar talað við forstjórann um þetta. Forstjórinn hefði tjáð honum að þetta yrði gert. Óðinn kvaðst ekki hafa haft hugmynd um hvort stefndi hafði fyrirframgreiddan afslátt eða ekki á þessum tíma. Aðrir hefðu séð um samningagerð og sagt honum hvað ætti að standa á reikningum. Hann hefði fært fullt verð sem síðan var reiknað út af öðrum. Árni Þór Árnason, fyrrverandi forstjóri Austurbakka hf., gaf skýrslu fyrir rétti. Hann sagði m.a. að hann hefði verið forstjóri Austurbakka hf. á árinu 2003 til í loka apríl 2005. Hann hefði ekki unnið hjá Austurbakka hf. eftir það. Hann hefði verið á launum eitthvað aðeins lengur en ekki starfað fyrir félagið eða komið nálægt rekstri félagsins eftir apríllok 2005. Fyrirtækið hefði verið selt Atorku eða Yrslu, dótturfyrirtæki Atorku, sem keypti öll hlutabréfin í Austurbakka hf., og þar með hafi afskiptum hans af því lokið. Fyrirtækið hafi síðar verið sameinað IcePharma hf. Árni Þór kvaðst þekkja Val Magnússon. Kaffi Reykjavík hefði átt töluverð viðskipti við Austurbakka hf. Kaffi Reykjavík hefði verið með stærstu viðskiptavinum í sambandi við áfengiskaup. Alls konar samningar hefðu verið í gangi í viðskiptum félagsins. Hann kvaðst hafa gert einn samning með afslætti við Kaffi Reykjavík, samning um Boru vodka. Það hefði verið eini samningurinn í þessa veru sem hann gerði við Val Magnússon. Árni Þór sagði að Austurbakki hf. hefði gengið í ábyrgð á 10.000.000 kr. láni stefnda hjá Landsbanka Íslands. Í tilfelli Vals hafi það verið það sem Austurbakki gerði fyrir hann. Lagt var fyrir Árna Þór dskj. nr. 7, sem áður var getið. Árni kvað tölurnar vera trúverðugar. Hann kvaðst ekki muna eftir viðræðum við Val um afslátt. Hann hafi ekki tekið þátt í neinum slíkum viðræðum. Einungis hann og Valdimar Ólsen fjármálastjóri hefðu haft heimild til að gera samninga fyrir félagið og veita afslátt á kaupverði eða önnur vildarkjör. Árni Þór sagði að þegar afsláttur væri fyrirframgreiddur væri honum náð inn á eftir. Væri þá greitt fullt verð fyrir vöruna og væri það eðlilegt. Spurt var hvort hann teldi að veittur væri afsláttur þegar um svo mikil viðskipti væri að ræða eins og Ryn ehf. eða Kaffi Reykjavík hefðu við Austurbakka hf. Árni Þór sagði að þeir hefðu átt mjög góð viðskipti við hann [Val Magnússon] og þeir hafi komið með mikil viðskipti til þeirra. Fyrirgreiðsla þeirra [hjá Austurbakka hf.] til þeirra [Vals, Ryn ehf. eða Kaffi Reykjavík] hafi aðallega verið í formi þess að þeir [hjá Austurbakka hf.] ábyrgðust umrædda skuld stefnda við Landsbanka Íslands. Þegar leið að því að ljúka greiðslu lánsins hafi menn verið farnir að tala um hvað yrði gert í framhaldinu með afslátt og annað. Lagt var fyrir Árna Þór dskj. nr. 3, sem er myndrit af sex reikningum Austurbakk hf. á Kaffi Reykjavík-Ryn ehf. sem dómkrafa stefnanda er byggð á. Spurt var hvort þar væri tilgreint umrætt listaverð. Árni Þór kvaðst ekki vita það. Ályktunarorð: Fyrir liggur í málinu að stefndi fékk reikninga frá Austurbakka hf. sem krafa stefnanda er byggð á, sbr. dskj. nr. 10 og 13. Stefndi neitar ekki að hafa keypt af Austurbakka hf. og móttekið þær vörur sem reikningarnir greina frá, sbr. dskj. nr. 3. Stefndi byggir hins vegar á því að eiga inni hjá stefnanda hærri fjárhæð í formi afsláttar sem munnlega hafi verið samið um og beri því að sýkna stefnda af kröfu stefnanda. Fyrrverandi forstjóri Austurbakka hf., Árni Þór Árnason, bar fyrir rétti að aðeins einn samningur um afslátt hafi verið gerður við stefnda, samningur um Boru vodka. Ekki liggja fyrir í málinu nein haldbær gögn um að forsvarsmenn Austurbakka hf. hafi samið við stefnda um að veita honum frekari aflsátt en þar greinir. Af dskj. nr. 7, sem stefndi lagði fram og kallar staðfestingu stefnanda um afslátt verður ekki ráðið að stefnandi hafi staðfest, að stefndi eigi inni hærri fjárhæð í formi afsláttar hjá stefnanda, en stefnandi krefur stefnda um með þessari málsókn. Samkvæmt framansögðu verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda umkrafða fjárhæð með vöxtum og málskostnaði, allt eins og í dómsorði segir. Páll Þorsteinsson héraðsdómari kveður upp dóminn. DÓMSORÐ: Stefndi, Ryn ehf., greiði stefnanda, IcePharma hf., 3.457.018 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 305.924 kr. frá 10.11.2005 til 24.11.2005, af 629.919 kr. frá 24.11.2005 til 30.11.2005, af 1.110.813 kr. frá 30.11.2005 til 05.12.2005, af 1.745.351 kr. frá 05.12.2005 til 06.12.2005, af 3.346.213 kr. 06.12. 2005 til 07.12.2005 og af 3.457.018 kr. frá 07.12.2005 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 200.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 602/2010
Kynferðisbrot Skaðabætur
X var sakfelldur fyrir nauðgun með því að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við A gegn vilja hennar, en X notfærði sér það að A gat ekki spornað við kynferðismökunum sökum svefndrunga og ölvunar og með því að hafa, er A vaknaði og reyndi að sporna við þeim, haldið henni niðri þar til hún náði að komast undan honum. Talið var að það rýrði verulega sönnunargildi framburðar X að hann hefði ekki borið á sama hátt um málsatvik frá upphafi. Var því byggt á staðfastri frásögn A, sem studd var öðrum gögnum, en hafnað á sama hátt þeirri skýringu X að kynmökin hefðu verið með vilja A. Voru brot X talin varða við 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing X ákveðin fangelsi í 2 ár og 6 mánuði. Þá var honum gert að greiða A 800.000 krónur í skaðabætur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ingibjörg Benediktsdóttir, Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Ríkissaksóknari skaut málinu að fengnu áfrýjunarleyfi til Hæstaréttar 7. október 2010 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annað en refsingu ákærða, sem verði þyngd. A krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 1.200.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði, en til vara að héraðsdómur verði staðfestur. Ákærði krefst aðallega sýknu og frávísunar á einkaréttarkröfu, en til vara að refsing verði milduð og fjárhæð kröfunnar lækkuð. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði, Mohamed J. Turay, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 548.173 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Brynjars Níelssonar hæstaréttarlögmanns, 376.500 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Guðmundar Ágústssonar hæstaréttarlögmanns, 125.500 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 26. mars 2010. I Málið, sem dómtekið var 10. mars síðastliðinn, er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 25. janúar 2010 á hendur „X, kennitala [...], [...], Reykjavík fyrir nauðgun með því að hafa þann 21. mars 2009 að [...], haft samræði og önnur kynferðismök við A, kennitala [...], gegn vilja hennar, en ákærði notfærði sér það að stúlkan gat ekki spornað við samræði og endaþarmsmökum sökum svefndrunga og ölvunar og með því að hafa, er stúlkan vaknaði og reyndi að sporna við endaþarmsmökunum, haldið henni niðri þar til hún náði að komast undan honum. Telst brot ákærða varða við 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar. Einkaréttarkrafa: Af hálfu A, er krafist miskabóta að fjárhæð kr. 3.000.000 auk vaxta skv. 8. gr., sbr. 4. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 21. mars 2009 til 28. október 2009 en með dráttarvöxtum frá þeim degi skv. 9. gr., sbr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags. Þá er krafist greiðslu þóknunar við réttargæslu að mati dómara eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi að viðbættum virðisaukaskatti á réttargæsluþóknun.“ Ákærði neitar sök og krefst sýknu. Þess er krafist að sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun, verði greiddur úr ríkissjóði. Ákærði krefst þess að skaðabótakröfunni verði vísað frá dómi. II Miðvikudaginn 25. mars 2009 kærði brotaþoli ákærða til lögreglu fyrir nauðgun aðfaranótt laugardagsins 21. sama mánaðar. Brotaþoli skýrði frá því að hún hefði farið á tónleika að kvöldi föstudagsins en þar eð hún gat ekki geymt yfirhöfn sín á tónleikastaðnum hafi hún farið með hana á nálægan skemmtistað. Eftir tónleikana hafi hún svo farið að sækja yfirhöfnina og næst muni hún eftir sér í bifreið með ákærða. Um morguninn hafi hún svo vaknað, allsnakin í rúmi á heimili ákærða, við það að hann var að reyna að setja lim sinn inn í endaþarminn á henni. Hún kvaðst hafa brugðist illa við, en komist í föt og náð að hringja í vin sinn sem hafi komið og sótt hana. Hún kvaðst hafa spurt ákærða hvar hún væri og af hverju hún væri þarna en hann sagt henni að hætta að grínast. Þá hafi hann og slegið hana og hún slegið hann á móti. Eftir að hún komst frá ákærða hafi hún farið á Neyðarmóttökuna og þar hafi meðal annars komið í ljós að „túrtappinn“, en hún hafi verið með blæðingar, hafi verið í henni og þá hafi henni verið ljóst hvað gerst hefði. Brotaþoli kvaðst hafa kynnst ákærða haustið áður á skemmtistað þar sem hann var dyravörður. Hann hafi hnippt í hana og hafi hún haldið að hann ætlaði að vísa henni út en í staðinn hafi hann beðið um símnúmer hennar. Eftir það hafi hann farið að hringja í hana og senda henni skilaboð og biðja hana um að hitta sig. Það hafi hún hins vegar aldrei gert og aldrei áður komið heim til ákærða. Brotaþoli kvaðst hafa drukkið fimm bjóra, ávaxtablandað vodka og eitt staup af Tequila þetta kvöld. Þá kvaðst hún hafa fengið verkjatöflu hjá kunningja sínum. Ákærði var fyrst yfirheyrður af lögreglu 27. mars. Hann kvaðst hafa þekkt brotaþola lengi og þau talað mikið saman og eins hist nokkrum sinnum. Á föstudagskvöldinu kvaðst hann hafa hitt hana við skemmtistað í miðbænum og hafi hún togað í hann og beðið hann að fara með sig eitthvert þar sem vinir hennar sæju ekki til. Í framhaldinu hefði hún farið með honum að bifreið hans. Þau hafi fyrst ekið vini hans heim en eftir það farið heim til hans þar sem þau hafi sofið um nóttina. Þau hafi ekki haft samfarir, enda hafi hún sagt honum að hún gæti það ekki þar eð hún væri með blæðingar. Þegar hún vaknaði morguninn eftir hafi einhver komið og sótt hana. Ákærði kvað brotaþola hafa verið ölvaða, en ekki ofurölvi. Ákærði var aftur yfirheyrður af lögreglu 28. september og þá bar hann fyrst eins og í fyrri yfirheyrslu að hann hefði ekki haft samfarir við brotaþola. Ákærða var þá kynnt að fundist hefðu sáðfrumur á brotaþola og kvað hann þá að þau hefðu haft samfarir en hann hefði ekki nauðgað henni. Hann kvaðst ekki hafa skýrt frá samförunum í fyrri yfirheyrslu vegna þess að hann hefði verið hræddur, hann ætti kærustu og vildi ekki að hún frétti af þessu. Nánar spurður um kynmökin kvað ákærði brotaþola hafa hitað hann upp og meðal annars dregið niður um hann buxurnar og tekið getnaðarlim hans í munn sér. Hún hafi síðan dregið niður um sig sokkabuxurnar hálfa leið og þau haft samfarir. Ákærði kvað samfarirnar hafa verið um leggöng brotaþola, en hann hefði ekki haft við hana samfarir í endaþarm. Hann kvaðst hafa dregið lim sinn út áður en honum varð sáðfall, en brotaþoli hafi sagt honum að honum mætti ekki verða sáðfall inn í sig. Ákærði kvaðst hafa fellt sæðið á líkama brotaþola. Brotaþoli kom á Neyðarmóttökuna klukkan 12.30 á laugardeginum og þar er skráð eftir henni frásögn af því sem gerst hafði og er hún í meginatriðum í samræmi við það sem rakið var hér að framan úr skýrslu hennar hjá lögreglu. Ástandi brotaþola er lýst þannig að hún munið lítið eða ekkert, en hún gráti og henni líði illa og hún sé þreytt. Þá segir að í henni sé hrollur og hún sé með vöðvaspennu. Þá kemur fram að í leggöngum hafi fundist „túrtappi“, en hún sé að ljúka blæðingum. Loks kemur fram að mikil eymsli hafi verið í endaþarmi, bæði þegar tekið var strok og eins við þreifingu. Læknir sem skoðaði brotaþola hefur eftir henni sömu frásögn og að framan var greind og tekur fram að hún hafi verið grátandi þegar hún sagði frá. Einnig kemur fram að tekin hafi verið sýni til DNA rannsóknar frá kynfærum og endaþarmi brotaþola og eins hafi henni verið tekið blóð. Blóðsýnið var rannsakað og kom í ljós að í því var 0,75°/°° alkóhóls. DNA sýnin voru tekin á fimm stöðum frá brotaþola: Innri skapabörmum (Labia Minor), leggangaopi, leghálsi (Cervix), kynfærum (Vagina) og endaþarmi+opi (Anus). Segir í skýrslu lögreglu að mikið af sáðfrumum hafi verið sjáanlegt í sýnunum ásamt þekjufrumum. Framangreind sýni ásamt samanburðarsýnum frá ákærða og brotaþola voru send til rannsóknar í Ósló. Í niðurstöðum rannsóknarinnar segir að öll sýnin hafi gefið jákvæða svörun við sæðisprófum. „Sýni merkt 292821 (cervix), 292822 (vagina) og 292823 (endaþarmur+op) voru tekin til rannsóknar og komu bæði sáð- og þekjufrumur í ljós. Sýni merkt 292823 og 292823 voru þá tekin til frekari rannsóknar og frumugerðir aðskildar og greindar. Niðurstöður greiningar á sáðfrumuhluta sýnis 292822 leiddu í ljós að DNA snið sýnisins var hið sama og DNA snið grunaðs“. Þá segir að greining á þekjufrumuhluta sýnis 292822 hafi leitt í ljós „að um var að ræða blöndu DNA sniða frá a.m.k. tveim aðilum og sýndi kyngreinir að um væri að ræða kvenmann og karlmann. Meginhluta sýnisins mátti rekja til kvenmanns og var það DNA snið eins og DNA snið þolanda. Aukasamsæturnar má rekja til karlmanns, en þar sem þær komu aðeins fram í tveim lyklum er ekki hægt að nota þær upplýsingar til samkenningar. Rannsókn á sáðfrumuhluta sýnis 292823 leiddi í ljós að um var að ræða blöndu DNA sniða frá a.m.k. tveim einstaklingum og sýndi kyngreinir að um var að ræða sýni frá kvenmanni og karlmanni. Það DNA snið sem var í meirihluta var eins og DNA snið þolanda, en það DNA snið sem var í minnihluta var eins og DNA snið grunaðs“. Brotaþoli for tvisvar til sálfræðings í lok maí og í vottorði hans segir að allt viðmót hennar bendi til þess að hún hafi upplifað mikla ógn, ótta og hjálparleysi þegar meint kynferðisafbrot átti sér stað. Niðurstöður greiningarmats sýni að brotaþoli hafi þjáðst af áfallastreituröskun í kjölfarið. Sálræn einkenni brotaþola í kjölfar áfallsins samsvari einkennum sem eru þekkt hjá fólki sem hefur upplifað alvarleg áföll eins og líkamsárás, nauðgun, stórslys eða hamfarir. „Niðurstöður sjálfsmatskvarða samsvara vel frásögn stúlkunnar í viðtölunum. Hún virðist ávallt hreinskilin, trúverðug og samkvæm sjálfri sér.“ III Við aðalmeðferð bar ákærði að hann hefði þekkt brotaþola í 4 til 5 mánuði og þau hefðu gert ýmislegt af kynferðislegum toga, en þó ekki haft samfarir. Þau hafi hins vegar rætt mikið saman og hún oft hringt í sig. Þessa umræddu nótt kvaðst hann hafa hitt brotaþola á skemmtistað í miðbænum og heilsað henni en síðan farið á salernið. Brotaþoli hafi verið undir áhrifum áfengis en ekki svo að hún væri ekki sjálfbjarga. Þegar hann kom þaðan hafi hún gripið í sig og leitt sig út af staðnum og sagt að þau skyldu fara þar eð hún vildi ekki að vinir hennar sæju þau saman. Þau fóru út og gengu að bifreið ákærða sem stóð á Skólavörðustíg. Ákærði kvaðst hafa ekið vini sínum heim til hans í [...] og þaðan ekið heim til sín þar sem hann og brotaþoli höfðu samfarir. Þau hafi farið saman í rúmið þar sem brotaþoli hafi stokkið á sig, dregið buxur hans niður, snert kynfæri hans og síðan haft munnmök við hann. Fyrst hafi hún setið ofan á honum og síðan hafi hún lagst á bakið eftir að hafa dregið niður um sig sokkabuxurnar og hann svo haft við hana samfarir. Þegar hann fann að hann var að fá sáðlát kvaðst hann hafa dregið sig út úr henni og fengið sáðlát í klof hennar. Á eftir hefðu þau sofnað og vaknað um tíuleytið næsta morgun en þá hefðu þau ekki haft kynmök. Brotaþoli hafi verið eilítið ör þegar hún vaknaði og spurt hvar hún væri og hann svarað að hún vissi það. Að skilnaði þegar hún fór hafi hann faðmað hana. Hún hafi svo hringt í einhvern sem hafi komið og sótt hana. Ákærði kvaðst ekki hafa haft endaþarmsmök við brotaþola, en verið gæti að limur hans hefði snert endaþarmsopið við kynmökin. Ákærði kvað brotaþola hafa sagt sér áður en þau fóru heim til hans, þegar þau voru á göngu að bifreiðinni, að hún væri með blæðingar, en samt var hún reiðubúin til að hafa samfarir við hana. Hann kvað brotaþola hafa viljað sig en hún hafi ekki viljað að vinir hennar sæju þau saman. Ákærði var spurður af hverju hann hefði ekki strax borið hjá lögreglu að hann hefði haft samfarir við brotaþola og svaraði hann því til að hann hefði verið hræddur. Hann hafi verið í sambandi við aðra konu og vildi ekki eyðileggja það. Þá hafi hann orðið mjög undrandi þegar lögreglan kom á heimili hans um viku eftir þennan atburð. Þá var ákærða kynnt að við skoðun á Neyðarmóttökunni hefði fundist „túrtappi“ í brotaþola og kvaðst hann ekki hafa orðið var við hann og reyndar ekki orðið var við blóð hjá henni. Við lok samfaranna kvaðst hann þó hafa séð þráð frá tappanum. Ákærði kvað ástæðu kærunnar vera þá að brotaþoli ætti kærasta sem hann hefði ekki vitað um. Kvöldið eftir hefði hann verið á veitingastað og þá hefði maður slegið sig og sagt um leið „þú nauðgaðir kærustu minni“. Brotaþoli bar að hafa farið á tónleika með vinum sínum og einnig hafi þeir farið á veitingastað. Hún kvaðst hafa verið ölvuð og tekið verkjatöflu vegna þess að henni var illt í hálsinum. Brotaþoli kvað það hafa gerst áður að hún eins og „dytti úr sambandi“ við það að neyta áfengis og þyrfti hún ekki að drekka mikið til þess. Síðan kvaðst hún lítið muna þar til hún var komin inn í bifreið ákærða sem hafi setið í ökumannssæti og einhver annar hafi setið í farþegasætinu hjá honum. Hún kvaðst ekki vita hvert hafi verið ekið þar eð hún myndi bara eftir sér í bifreiðinni þar sem hún var að öskra á ákærða. Næst kvaðst hún muna eftir sér allsnakinni uppi í rúmi heima hjá ákærða og hefði hann legið ofan á sér, en hún hafi legið á maganum. Ákærði hafi verið að reyna að koma lim sínum inn í endaþarminn á henni, verið að nudda honum upp við hann og hafi hún fundið fyrir sársauka. Ákærði hafi haldið henni niðri með höndunum, en hún kvaðst hafa brotist um og getað losað sig við hann. Því næst hafi hún spurt hvar hún væri og hafi hann svarað henni því til að hún ætti að hætta að grínast. Þá hafi hann sagt að þau væru nú par. Brotaþoli kvaðst hafa farið í föt og farið fram á baðherbergi og hringt þaðan í vin sinn og beðið hann um að sækja sig. Þegar hún heyrði ákærða fara úr herberginu hafi hún farið þangað aftur og litið út um glugga til að lýsa umhverfinu fyrir vini sínum til að hann gæti áttað sig á því hvar hún væri. Ákærði hafi nú komið aftur inn í herbergið og hún þá farið að spyrja hann aftur um hvað hefði gerst en hann svarað sem fyrr að hún ætti að hætta að grínast og svo hafi hann slegið hana þrisvar og hafi hún þá slegið hann til baka. Ákærði hafi svo vísað henni á útgönguleið og fyrir utan hafi hún beðið eftir vini sínum. Brotaþoli kvaðst ekki hafa almennilega gert sér grein fyrir hvað hefði gerst fyrr en hún var komin á Neyðarmóttökuna og „túrtappinn“ fannst inni í henni. Brotaþoli kvaðst fyrst hafa hitt ákærða á skemmtistað þar sem hann var dyravörður. Hann hafi hnippt í hana og beðið hana að hitta sig. Hún hafi gert það og látið hann hafa símanúmerið sitt, en það hafi verið fyrir mistök. Hún hafi ekki ætlað að láta hann hafa rétt númer. Eftir þetta hafi þau verið í sambandi með símaskilaboðum og einu sinni hafi hann hitt hana og þá hafi hann kysst sig „mömmukossi“ og hafi það verið einu líkamlegu samskipti þeirra. Hún kvaðst aldrei hafa komið heim til hans áður og engan áhuga haft á honum. Hún kvað þennan vin sinn hafa verið besta vin sinn á þessum tíma og þau verið að „dúlla sér saman“, en nú byggju þau saman. Á þessum tíma hefðu þau ekki verið komin á fast. Vinur brotaþola, sem nú er sambýlismaður hennar, bar að hún hefði hringt í sig um klukkan ellefu um morguninn og kvaðst hann hafa heyrt að eitthvað væri að. Hún hafi verið grátandi í símanum og beðið um að hann kæmi að sækja hana. Hann kvaðst hafa fengið sér bifreið og ekið frá vinnustað sínum suður með sjó og sótt hana þar sem hún var fyrir utan heimili ákærða, en hann hafi áttað sig á því hvar hún var eftir lýsingu hennar á umhverfinu. Brotaþoli hafi skýrt sér frá því að hún hafi vaknað við það að ákærði var að reyna að troða sér inn í endaþarminn á henni og hafi hún þá farið að berjast á móti honum. Ákærði hefði þá slegið hana og sagt henni að hætta að væla. Þegar hann kom að brotaþola kvað hann hana hafa hágrátið og lítið getað sagt. Hann kvaðst hafa ekið henni heim til sín og þangað hafi vinkona brotaþola komið. Hann hefði síðan ekið þeim á Neyðarmóttökuna. Vinurinn kvaðst hafa verið með brotaþola kvöldið áður og hefði hún verið verulega drukkin. Þau hafi verið á tónleikum og farið þaðan á veitingastað. Þar hefði hann farið á snyrtingu og þegar hann hafi komið til baka hafi brotaþoli verið horfin og hann hefði ekki vitað hvað varð af henni og ekki tekist að ná símasambandi við hana. Vinurinn kvaðst hafa séð ákærða og félaga hans og taldi brotaþola hafa átt einhver samskipti við þá. Einn þeirra hefði eins og tekið í hönd hennar og kvaðst vinurinn hafa skynjað það sem svo að þeir vildu ekkert með hann hafa að gera. Á þessum tíma kvað vinurinn sig og brotaþola eiginlega hafa verið byrjuð saman en nú byggju þau saman. Hann kvaðst ekki hafa þekkt ákærða en vitað að brotaþoli og hann þekktust og höfðu haft símasamskipti. Vinkona brotaþola bar að hafa farið með henni á tónleika þetta kvöld og eftir þá farið á veitingahús. Brotaþoli hafi verið allölvuð. Þar hafi brotaþoli hitt ákærða og þegar vinkonan var að ganga inn á veitingahúsið hafi brotaþoli verið að ganga út með ákærða og sagst ætla að tala við hann. Vinkonan sagðist svo hafa verið í símasambandi við brotaþola meðan hún var úti og beðið hana að koma inn og eins hafi brotaþoli beðið hana að koma. Síðan hafi hún ekki heyrt frá henni fyrr en klukkan ellefu morguninn eftir og hafi brotaþoli þá verið hágrátandi og sagt að ákærði vildi ekki hleypa sér út. Vinkonan kvaðst hafa spurt brotaþola hvort hún og ákærði hefðu gert eitthvað saman og hún svarað því játandi og það hafi verið gegn hennar vilja. Brotaþoli hefði lýst því fyrir sér að hún hefði vaknað liggjandi á maganum og ákærði hefði legið ofan á henni og verið að reyna að komast inn í endaþarminn á henni. Vinkonan kvaðst svo hafa farið með brotaþola á Neyðarmóttökuna. Vinur ákærða bar að hafa verið með honum þetta kvöld og hefði hann ekið honum heim úr miðbænum. Hann kvaðst hafa verið að fara af veitingastað með ákærða þegar brotaþoli og félagar hennar voru að koma þangað. Ákærði og brotaþoli hafi ræðst við í dyrunum í tvær til þrjár mínútur en svo hafi þau þrjú farið að bifreið ákærða. Ákærði hafi ekið sér heim og hafi hann setið í farþegasæti fram í en brotaþoli aftur í. Eftir að hann fór úr bifreiðinni hafi brotaþoli flutt sig í framsætið. Á leiðinni hafi þau tvö ræðst við en brotaþoli hafi talað mikið í símann. Hann kvaðst lítið geta borið um hvað var rætt á leiðinni að bifreiðinni, enda hafi hann gengið á undan. Í bifreiðinni hafi brotaþoli verið að tala við einhvern í síma og sagði þá að hún væri á öðrum veitingastað, annað kvaðst hann ekki muna af því sem sagt var í bifreiðinni. Hann kvaðst ekki geta borið um hvort brotaþoli var ölvuð og ekki tók hann eftir því að hún væri ör eða æst. Þá gat hann ekki borið um hvort eitthvað kynferðislegt átti sér stað milli ákærða og brotaþola. Hjúkrunarfræðingur á Neyðarmóttöku staðfesti vottorð sitt sem að framan var rakið. Brotaþola hafi liðið mjög illa við komuna og grátið mikið. Hún hafi skýrt frá því að hún hafi verið mjög ölvuð á skemmtistað og hitt þar ákærða sem áður hefði áreitt sig. Hún hafi ætlað að ræða við ákærða og farið með honum og myndi svo ekki meira fyrr en hún vaknaði í rúmi ákærða sem var að reyna að hafa samfarir við hana í endaþarm. Þá hafi brotaþoli lýst átökum við ákærða þegar hún var að reyna að losna frá honum. Þegar brotaþoli var skoðuð hafi hún verið grátandi og skolfið allan tímann og átt erfitt með að slaka á. Við skoðun á leggöngum hafi fundist „túrtappi“ efst uppi í þeim og hafi brotaþoli upplifað mikinn viðbjóð við það. Brotaþoli hefði ekki tekið eftir tappanum þar eð verkur í endaþarmi hefði yfirgnæft verkinn af tappanum. Hjúkrunarfræðingurinn kvað sýni almennt tekin úr endaþarmi með því að stinga pinna inn fyrir hringvöðvann. Brotaþoli hafi verið mjög aum í endaþarmsopinu. Sálfræðingur sem hefur haft brotaþola til meðferðar staðfesti framangreinda álitsgerð sína. Sálfræðingurinn bar að hafa hitt hana tvisvar sinnum en auk þess rætt við hana í síma. Sálfræðingurinn staðfesti að brotaþoli hafi þjáðst af áfallastreituröskun. Læknir sem skoðaði brotaþola á Neyðarmóttökunni staðfesti vottorð sitt og bar að brotaþoli hafi verið þreytt. Læknirinn kvaðst hafa fundið „túrtappa“ uppi í leggöngum hennar, en brotaþoli hafi ekki vitað af honum þar. Þetta hafi verið innan við sólarhringsgamall tappi. Læknirinn kvað það geta verið að tappi þrýstist upp í leggöng við samfarir. Hann gæti líka færst þangað væri hann settur of ofarlega og konan gleymdi honum. Hins vegar hafi ekki verið upplýst hvort ákærði hafi haft samfarir við brotaþola í endaþarm. Sýni úr endaþarmi séu tekin með bómullarpinna sem settur sé fyrir hringvöðvann og inn í endaþarmsrúmið og eins séu tekin sýni úr endaþarmsopinu. Læknirinn kvað það geta verið að sæði sem losað væri í klof brotaþola hefði getað borist inn í endaþarminn, það er sæði sem væri á svæðinu sem pinninn færi um þegar sýni er tekið. Engir áverkar hefðu verið á endaþarmsopi brotaþola en hún hefði haft þreifieymsli þar þegar verið var að taka sýnið. Sérfræðingur lögreglu sem sendi sýnishorn til rannsóknar staðfesti framangreind gögn og rannsókn sem hann vann í málinu. Hann staðfesti að niðurstaða rannsóknar væri að sæði úr ákærða hefði fundist í leggöngum brotaþola en sáðfrumur, sem fundust í endaþarmi hennar, hefðu ekki verið í nægjanlegu magni til að hægt hefði verið að greina þær. DNA úr ákærða hefði hins vegar fundist í þekjufrumuhluta sýnisins úr endaþarmi. IV Eins og að framan var rakið neitaði ákærði við fyrstu yfirheyrslu hjá lögreglu að hafa haft samfarir við brotaþola. Í síðari yfirheyrslu viðurkenndi hann að hafa haft samfarir og önnur kynmök við hana og hefði það verið með hennar vilja. Hann bar á sama hátt við aðalmeðferð, en neitaði þó sem fyrr að hafa haft endaþarmsmök við brotaþola. Brotaþoli hefur frá upphafi borið á sama veg um minnisleysi sitt þessa nótt og hvernig hún vaknaði þar sem hún lá nakin í rúmi ákærða sem hélt henni niðri og var að reyna að hafa við hana endaþarmsmök. Framburður hennar hjá lögreglu og fyrir dómi kemur og heim og saman við það sem hún skýrði vinum sínum, hjúkrunarfræðingi og lækni frá strax um morguninn. Þá skýrði hún sálfræðingi frá á sama hátt í lok maí þegar hún átti viðtöl við hann. Það er mat dómsins að brotaþoli hafi gefið skýrslu sína fyrir dómi óþvingað og eðlilega þar sem hvorki var að greina hik né misbresti í frásögn hennar þannig að í ósamræmi væri við fyrri skýrslur og framburð vitna. Þá styður það framburð brotaþola um að ákærði hafi haft við hana samfarir þegar hún var sofandi, að „túrtappi“ skyldi finnast í efst uppi í leggöngum hennar við læknisrannsókn. Enn fremur styður það framburð brotaþola um algert minnisleysi varðandi atburði næturinnar að ákærði kvað brotaþola hafa spurt, þegar hún vaknaði, hvar hún væri stödd. Að lokum er ákæra um að ákærði hafi haft endaþarmsmök við brotaþola studd skýrslu Neyðarmóttöku þess efnis að mikil eymsli hafi verið í endaþarmi brotaþola, bæði þegar tekið var strok og við þreifingu á endaþarminum. Við mat á framburði ákærða verður ekki litið fram hjá því að hann neitaði í fyrstu að hafa haft samfarir við brotaþola og það var fyrst eftir að honum hafði verið kynnt að sæði úr honum hefði fundist í henni að hann viðurkenndi samfarir og önnur kynmök, en bar að þær hefðu verið með samþykki hennar. Það er mat dómsins að það rýri verulega sönnunargildi framburðar ákærða að hann hefur ekki borið á sama hátt um málsatvik frá upphafi. Að þessu virtu er það niðurstaða dómsins að við úrlausn málsins verði að byggja á staðfastri frásögn brotaþola, sem studd er öðrum gögnum eins og rakið var, en hafna á sama hátt þeirri skýringu ákærða að kynmökin hafi verið með vilja brotaþola. Samkvæmt þessu er það niðurstaða dómsins að sakfella ákærða fyrir nauðgunarbrot það sem honum er gefið að sök í ákærunni og þar er rétt fært til refsiákvæða. Á árunum 2006 og 2007 var ákærði þrisvar sinnum sektaður fyrir brot gegn fíkniefna- og umferðarlögum. Er refsing hans nú hæfilega ákveðin fangelsi í 2 ár og 6 mánuði. Krafa brotaþola um skaðabætur byggir á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Með vísun til framangreindrar niðurstöðu dómsins verður ákærði dæmdur til að greiða brotaþola miskabætur að fjárhæð 800.000 krónur með vöxtum eins og nánar greinir í dómsorði. Loks verður ákærði dæmdur til að greiða sakarkostnað, málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola eins og nánar greinir í dómsorði. Dóminn kváðu upp héraðsdómararnir Arngrímur Ísberg dómsformaður, Helgi I. Jónsson og Ingveldur Einarsdóttir. D Ó M S O R Ð : Ákærði, X, sæti fangelsi í 2 ár og 6 mánuði. Ákærði greiði A 800.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 21. mars 2009 til 28. október 2009 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Ákærði greiði 342.107 krónur í sakarkostnað, málsvarnarlaun verjanda síns Arnars Kormáks Friðrikssonar hdl., 313.750 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Helgu Leifsdóttur hdl., 313.750 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.
Mál nr. 314/2017
Kærumál Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
Með úrskurði héraðsdóms var X gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. og b. liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála til 15. júní 2017. Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar að skilyrði gæsluvarðhalds væru uppfyllt, en stytti tímabil gæsluvarðhalds um u.þ.b. tvær vikur.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir BenediktBogason og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.Varnaraðiliskaut málinu til Hæstaréttar með kæru 18. maí 2017, sem barst réttinum ásamtkærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 18. maí2017, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi til fimmtudagsins 15.júní 2017 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurðurverði felldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmritími. Sóknaraðilikrefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hinskærða úrskurðar verður fallist á með héraðsdómi að fullnægt sé skilyrðum a. ogb. liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 til að varnaraðila verði gert að sæta áframgæsluvarðhaldi, þó þannig að því verði markaður sá tími sem nánar greinir ídómsorði.Dómsorð:Varnaraðili, X, sæti áfram gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins2. júní 2017 klukkan 16. ÚrskurðurHéraðsdóms Reykjaness fimmtudaginn 18. maí 2017Lögreglustjórinn áSuðurnesjum hefur í dag krafist þess að X, fædd [...], [...] ríkisborgara,verði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 15. júní2017, kl. 16:00. Í greinargerð lögreglustjórans á Suðurnesjumsegir að borist hafi tilkynning frá tollgæslunni í Flugstöð Leifs Eiríkssonarskömmu eftir miðnætti 8. maí 2017, um að kærða hefði verið stöðvuð á tollhliði,vegna gruns um að hún kynni að hafa fíkniefni falin í fórum sínum, í kjölfarkomu hennar hingað til lands með flugi [...] frá [...]. Tekið hafi verið sýni úrbotni ferðatösku kærðu sem hafi gefið jákvæða svörun á kókaín. Í framhaldinuhafi kærða verið handtekin og færð á lögreglustöðina við Hringbraut 130,Reykjanesbæ. Kærða hafi einnig gengist undir röntgenskoðun sem hafi sýnt að húnhafi ekki haft aðskotahluti innvortis. Í viðræðum lögreglu viðkærðu hafi hún greint m.a. frá því að hún væri [...] ríkisborgari en hefði búiðlengi í [...]. Hún væri ekki eigandi töskunnar og að hún hafi komið hingað tillands í atvinnuleit. Hafi aðili að nafni A beðið hana um að taka töskuna meðtil Íslands. Niðurstaða tæknideildar lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu hafiverið sú að í botni ferðatösku kærðu hafi verið samtals 296,94 g af kókaíni. Framangreind fíkniefnihafi verið send Rannsóknarstofu í lyfja- og eiturefnafræði við Háskóla Íslandstil frekari rannsóknar. Þá hafi lögregla aflað rannsóknarúrskurða fráHéraðsdómi Reykjaness vegna rannsóknar málsins. Einnig hafi lögregla sentfyrirspurnir til erlendra löggæsluyfirvalda vegna málsins.Rannsókn málsins miði velog hafi kærða verið yfirheyrð tvívegis vegna málsins. Við skýrslutökur hafikærða að meginstefnu til haldið sig við þann framburð sem hún gaf lögreglu íkjölfar handtöku 8. maí s.l. Nánar tiltekið að aðili að nafni A sem hún hafinýverið kynnst hafi boðið henni að fara til Íslands. Hann hafi séð um að bókaflug fyrir kærðu og jafnframt látið hana hafa ferðatösku til að fara með tilÍslands. Sjálf hafi hún ekki gert neinar ráðstafanir varðandi gistingu hér álandi en A hafi tjáð henni að vinur hans hér á landi myndi taka á móti henni ogsjá um hana á meðan hún dveldi hér á landi. Hún hafi hins vegar átt að látaþennan aðila hafa föt sem A hafi sett í ferðatöskuna áður en hann afhenti kærðutöskuna. Að sögn kærðu hafi hún ekki verið meðvituð um að ferðataskan innihéltfíkniefni. Mál þetta snúist uminnflutning á hættulegum ávana- og fíkniefnum í þeim tilgangi að selja þau tilótiltekins fjölda fólks. Að mati lögreglustjóra er fyrir hendi rökstuddurgrunur um að kærða hafi gerst brotleg við ákvæði laga um ávana- og fíkniefninr. 65/1974 og 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sem varði allt að12 ára fangelsi. Séu þannig uppfyllt skilyrði 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008fyrir því að kærðu verði gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi á meðan málhennar er til meðferðar. Rannsóknin sé enn áviðkvæmu stigi og telur lögreglustjóri að enn sé hætta á að kærða kunni aðtorvelda rannsóknina gangi hún laus, svo sem meðþví að afmá merki eftir brot, skjóta undan munum ellegar hafa áhrif á samsekaeða vitni. Þá telur lögregla einnig hættu á að kærða verði beittþrýstingi og að reynt verði að hafa áhrif á hana, af hendi meintrasamverkamanna hennar, gangi hún laus. Séu þanniguppfyllt skilyrði a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Jafnframtmegi telja að hætta sé á að kærða muni reyna að komast úr landieða leynast og koma sér þannig undan málsókn eða fullnustu refsingar verðihenni ekki gert að sæta áframhaldandi gæsluvarðhaldi. Kærða sé erlendurríkisborgari og virðist ekki eiga nein tengsl við landið. Hún eigi hér hvorkifjölskyldu né stundi atvinnu, auk þess sem lögreglustjóri telur einsýnt aðtilgangur ferðarinnar hingað til lands hafi ekki verið í þeim tilgangi aðsetjast hér að. Telur lögreglustjóri því jafnframt uppfyllt skilyrðib-liðar 1. mgr. 95. laga nr. 88/2008 til að kærðu verði gert að sætaáframhaldandi gæsluvarðhaldi. Vísast í þessu skyni m.a. til dóma HæstaréttarÍslands frá 10. nóvember 2011 í málinu nr. 595/2011 og í málinu frá 4. nóvember2015 nr. 746/2015. Kærða hafi sættgæsluvarðhaldi frá 8. maí s.l., og einangrun frá 8. maí til 15. maí s.l., og séað mati lögreglustjóra ekki völ á vægari úrræðum. Tímalengd hins umkrafðagæsluvarðhalds sé þannig ekki úr hófi miðað við alvarleika brotsins, stöðu rannsóknarinnarog framgang hennar hjá lögreglu. Með vísan til allsframangreinds, a- og b-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferðsakamála, 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og laga nr. 65/1974 umávana- og fíkniefni telur lögreglustjóri brýna rannsóknar- ogrefsivörsluhagsmuni standa til að fallist verði á kröfuna og kærðu verði gertað sæta áframhaldandi gæsluvarðhald til fimmtudagsins 15. júní 2017, kl. 16:00.Samkvæmt rannsóknargögnummálsins er kærða undir rökstuddum grun um innflutning á 296,94 g af kókaíni.Kærða hefur sætt gæsluvarðhaldi frá 8. maí sl. Rannsókn málsins er ekki lokiðen ákæra mun verða gefin út innan skamms. Er fallist á að enn sé hætta á því aðkærða kunni að torvelda rannsókn málsins gangi hún laus. Þá virðist kærða ekkihafa nein tengsl við landið og má ætla að hún muni reyna að komast úr landi eðaleynast ellegar koma sér með öðrum hætti undan málsókn gangi hún laus. Að þessuvirtu og með vísan til a- og b- liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 erfallist á kröfu lögreglustjóra eins og nánar greinir í úrskurðarorði.Úrskurð þennan kveður uppSandra Baldvinsdóttir héraðsdómari.ÚRSKURÐARORÐKærða, X, skal sæta gæsluvarðhaldi allt tilfimmtudagsins 15. júní 2017, kl. 16:00.
Mál nr. 465/2008
Málsástæða Ómerking héraðsdóms Heimvísun
Félagið A krafðist viðurkenningar á forkaupsrétti sínum að eignarhluta í fasteign nokkurri með sömu kjörum og skilmálum og í afsali félagsins H til K og M. Héraðsdómur féllst á kröfu A. Skutu H, K og M málinu þá til Hæstaréttar og kröfðust ómerkingar héraðsdóms á þeim grundvelli að málsástæða þeirra sem laut að óréttmætri auðgun A hefði ekki hlotið afgreiðslu í dóminum eins og skylt hefði verið samkvæmt 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. A mótmælti kröfunni og taldi að þessi málsástæða hefði verið afgreidd, þar sem í héraðsdómi segði að H, K og M hefðu „ekki sýnt fram á að atvik séu með þeim hætti að forkaupsréttur verði ekki virkur“. Hæstiréttur féllst á að ekki yrði séð að í fyrrgreindum ummælum fælist afstaða til þessarar málsástæðu. Ekki hefði verið unnt að verða við kröfu A svo sem gert hafði verið nema hafnað væri öllum málsástæðum fyrir sýknukröfu H, K og M. Var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað aftur heim í hérað.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Hjördís Hákonardóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson. Áfrýjendur skutu málinu til Hæstaréttar 28. ágúst 2008. Þeir krefjast þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný. Til vara krefjast þeir sýknu af kröfu stefnda. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti óskipt úr hendi áfrýjenda. Aðalkröfu sína um ómerkingu héraðsdóms byggja áfrýjendur á því að málsástæða þeirra sem laut að óréttmætri auðgun stefnda hafi ekki hlotið afgreiðslu í dóminum eins og skylt hafi verið samkvæmt 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Af hálfu stefnda er kröfunni mótmælt og talið að þessi málsástæða hafi verið afgreidd þar sem segir í forsendum héraðsdóms að áfrýjendur hafi „ekki sýnt fram á að atvik séu með þeim hætti að forkaupsréttur verði ekki virkur.“ Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi byggðu áfrýjendur sýknukröfu sína í héraði meðal annars á þeirri málsástæðu að stefndi myndi auðgast á óréttmætan hátt ef krafa hans yrði tekin til greina. Hafi eignarhlutinn sem málið varðar verið seldur á lægra verði en markaðsverði. Fallast verður á með áfrýjendum að ekki verði séð að í fyrrgreindum ummælum í forsendum héraðsdóms felist afstaða til þessarar málsástæðu. Ekki var unnt að verða við kröfu stefnda svo sem gert var nema hafnað væri öllum málsástæðum fyrir sýknukröfu áfrýjenda. Þá athugast ennfremur að afgreiðsla héraðsdóms á málsástæðu áfrýjenda sem varðar 35. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 er órökstudd og uppfyllir því ekki kröfu f. liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Af þessum sökum verður fallist á aðalkröfu áfrýjenda á þann hátt sem í dómsorði greinir. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til munnlegs málflutnings og dómsálagningar á ný. Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 28. maí 2008. Mál þetta höfðaði Aðaleign ehf., kt. 420801-3430, Aðalstræti 9, Reykjavík, með stefnu birtri 20. nóvember 2007 á hendur Herra Garðari ehf., kt. 410672-0229, Fellahvarfi 9, Kópavogi, Kristjáni Stefánssyni, kt. 010345-3169, Frostaskjóli 81, Reykjavík, og Magnúsi Birni Brynjólfssyni, kt. 010853-3469, Aflagranda 31, Reykjavík. Málið var dómtekið 14. maí sl. Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði forkaupsréttur sinn að eignarhluta í Aðalstræti 9, eignarhluta á 2. hæð fyrir miðjum suðurvegg, með tilheyrandi sameignar- og lóðarréttindum og öðru sem eigninni fylgir og fylgja ber, með sömu kjörum og skilmálum og í afsali stefnda Herra Garðars ehf. til meðstefndu Kristjáns Stefánssonar og Magnúsar Björns Brynjólfssonar, dagsettu 29. maí 2007. Þá krefst stefnandi þess að stefnda Herra Garðari verði gert skylt að selja og afsala stefnanda umræddri fasteign gegn greiðslu með sömu kjörum og skilmálum og greinir í framangreindu afsali. Til vara gerir stefnandi allar þessar sömu kröfur að frágengnum forkaupsrétti dánarbús Ragnars Þórðarsonar. Loks krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefndu. Stefndu krefjast sýknu og málskostnaðar. Eins og ráða má af kröfugerð snýst ágreiningur aðila um forkaupsrétt er stefnandi telur sig eiga að umræddum eignarhluta. Aðalstræti 9 í Reykjavík er fjöleignarhús. Um það leyti er húsið var tekið í notkun gerðu eigendur þess með sér sameignar og eignaskiptasamning. Var hann undirritaður af öllum eigendum á tímabilinu 11. til 22. desember 1972. Í 12. gr. samningsins segir m.a.: Ragnar Þórðarson á forkaupsrétt að þeim hlutum húseignarinnar, sem eigandi eða eigendur kynnu að vilja selja. Forkaupsréttur þessi fylgir þeim hluta eignarinnar, sem hann selur síðast úr sinni eigu, en þó er honum heimilt að láta þennan sérstaka forkaupsrétt fylgja hverjum eignarhluta sínum, sem hann kýs, við sölu. ... Aðrir eigendur húseignarinnar eiga forkaupsrétt að eignarhlutum, sem falir kunna að verða eftir neðantöldum reglum, að forkaupsrétti Ragnars Þórðarsonar frágengnum: Sá eða þeir, sem eiga tiltekinn hluta hússins, sem næstur er eða eru þeim hluta, sem til sölu er, miðað við röð meðfram útvegg, eiga fyrst forkaupsrétt að hlutanum. Séu tveir aðilar þannig jafnsettir, ræður hlutkesti, hvor þeirra á fyrr forkaupsréttinn. Að ofantöldum forkaupsréttum frátöldum eiga allir eigendur hússins forkaupsrétt að fölum eignarhlutum í röð eftir stærð eignarhluta hvers um sig í fasteigninni hverju sinni. ... Nú vill einhver selja eignarhluta sinn og skal hann þá tilkynna stjórn húsfélagsins um það. Stjórnin kannar síðan, hvort einhver forkaupsréttarhafa vill neyta forkaupsréttar síns. Löngu síðar var byggt ofan á húsið og var gerður nýr eignaskiptasamningur sem þinglýst var 15. apríl 1994. Ekki er fjallað um forkaupsrétt í nýja samningnum og ekki tekin afstaða til gildis eldri samningsins. Í samningnum er tekið fram að hann sé tímabundin lausn og að gera verði nýjan samning. Þá segir þar að eldri hlutinn og nýi hlutinn í húsinu skuli vera sem mest aðgreindir í rekstri. Hinn 29. maí 2007 gaf stefndi Herra Garðar út afsal fyrir 55 m2 skrifstofu- og verslunarhúsnæði á 2. hæð hússins að Aðalstræti 9 til stefndu Kristjáns Stefánssonar og Magnúsar Björns Brynjólfssonar. Afsalið var afhent til þinglýsingar 30. maí 2007 og því þinglýst. Stefnandi sendi forsvarsmanni seljandans, stefnda Herra Garðari, símskeyti þann 7. ágúst 2007. Þar lýsir hann því yfir að hann hyggist beita forkaupsrétti sínum að eignarhluta þessum og krefst afsals gegn greiðslu á 7.000.000 króna. Þessu skeyti virðist ekki hafa verið svarað. Stefnandi krafðist þess síðan með bréfi 10. ágúst að þinglýsingarstjóri afmáði afsalið úr þinglýsingabók. Því erindi var hafnað 30. sama mánaðar. Ákvörðun þinglýsingarstjóra var skotið til héraðsdóms. Var hún staðfest með úrskurði 25. október 2007. Var úrskurðinum skotið til Hæstaréttar sem felldi hann úr gildi með dómi 13. nóvember. Í dómi Hæstaréttar er komist að þeirri niðurstöðu að sameignar- og eignaskiptasamningurinn frá 1972 sé enn í gildi. Þá segir að kvöð um forkaupsrétt hafi vegna stöðu sinnar í réttindaröð haldið gildi við nauðungarsölu á þeim eignarhluta sem hér er um deilt, en hann var seldur nauðungarsölu á uppboði á árinu 1998. Eins og áður greinir var umræddur sameignar- og eignaskiptasamningur undirritaður á ellefu dögum í desembermánuði 1972. Eigninni er í samningi þessum skipt í sjö hluta. Þrír eigendur eins hluta, þeirra á meðal stefnandi þessa máls, skrá athugasemd við undirritun sína og á sérstöku skjali eru taldir upp í 13 liðum fyrirvarar, athugasemdir og skilyrði er þeir gera. Í 7. lið gera þeir fyrirvara um 12. gr. samningsins, sem fjallar um forkaupsrétt. Þar segir: Fyrirvari gerður um 1. mgr. sbr. 2. mgr. Í lok 5. mgr. komi: ...nema þar sem þegar hefur farið fram slík sala fyrir undirritun þessa samnings og þinglýst hefur verið. Um 6. mgr.: Niður falli ...„gegn hæfilegu gjaldi“. Fylgiskjali þessu var þinglýst með sameignarsamningnum. Við undirritun þeirra er rituðu skjal þetta er vísað til þess. Á sjálfum samningnum er einnig fyrirvari er annar eigandi gerir um að eignarhluti hans sé ekki háður forkaupsrétti og að hann njóti hans ekki. Loks er vélrituð sérstök yfirlýsing, dagsett 22. desember 1972, undirrituð af Halldóri S. Rafnar, sem tilgreinir ekki stöðu sína eða umboð. Hann hafði áður undirritað samninginn ásamt Ragnari Þórðarsyni fyrir hönd Gullfoss hf. Yfirlýsingin er svohljóðandi: Vegna annara aðila samningsins skal fram tekið, að Ólafur Guðmundsson, Ólafur Jónsson og Jón E. Jakobsson rituðu síðastir undir hann og telja aðrir aðilar fyrirvara þeirra vera einhliða yfirlýsingu, sem ekki bindur þá að svo stöddu. Ragnar Þórðarson er látinn. Dánarbú hans var tilkynnt eignalaust til sýslu­mannsins í Reykjavík. Hann er hins vegar í skrám Fasteignamats ríkisins enn talinn eigandi að hluta í húsinu. Hefur sýslumaður hafist handa um að koma af stað skiptum á dánarbúinu. Ekki er upplýst í málinu hverjum hinn látni seldi síðast eignarhluta í húsinu og ekki er fullyrt að hann hafi framselt forkaupsrétt sinn samkvæmt sameignarsamningnum við annað tækifæri. Stefnandi lagði fram yfirlýsingar fjögurra erfingja Ragnars Þórðarsonar um að þeir óski ekki eftir að beita forkaupsrétti við þau kaup sem hér er um deilt. Í munnlegum málflutningi benti stefnandi á að hann væri nú eigandi að eignarhlutum sitt hvorum megin við hinn umdeilda hluta. Þá hefðu þeir aðilar er áttu þessa eignarhluta á sínum tíma ritað undir sameignarsamninginn án fyrirvara. Stefnandi kveðst byggja kröfur sínar á forkaupsrétti samkvæmt eigendasamningi frá desember 1972. Samningi þessum hafi verið þinglýst. Forkaupsréttur þessi hafi verið staðfestur af Hæstarétti í framangreindum dómi frá 13. nóvember 2007. Í forkaupsréttinum felist að stefnanda sé heimilt að ganga inn í samning um kaup, að kaupa eignina með sömu skilmálum. Stefnandi segir að forkaupsréttur sinn hafi orðið virkur er stefndi Herra Garðar ehf. ákvað að selja eignina. Þá vísar hann til símskeytis er hann sendi þessum stefnda. Stefnandi segir stefnda ekki hafa virt þá skyldu sína að tilkynna um söluna og gefa honum kost á að neyta forkaupsréttar. Hann hafi ítrekað boðið fram greiðslu í samræmi við afsal stefndu. Stefnandi kveðst beina kröfum sínum bæði að seljanda og kaupendum. Þeir verði bundnir af dómi og réttur þeirra verði að víkja fyrir rétti forkaupsréttarhafa. Við aðalmeðferð málsins gerði stefnandi athugasemdir við málatilbúnað stefndu. Fullyrti hann m.a. að í raun ætti dánarbú Ragnars Þórðarsonar ekki neitt í húsinu lengur. Þá hafi allir erfingjar í dánarbúi Ragnars fallið frá forkaupsrétti. Sá eignarhluti sem skráður væri hjá Fasteignamati ríkisins sem eign dánarbúsins hefði farið undir stiga þegar byggt var ofan á húsið. Þá segir hann að 35. gr. þinglýsingarlaga eigi ekki við hér þar sem kvöðin um forkaupsrétt eigi að vera ævarandi. Þá sagði hann að stjórn húsfélagsins þyrfti ekki að fjalla um málið, sbr. 9. gr. laga um fasteignakaup. Loks kvaðst stefnandi mótmæla því verðmati er stefndu hefðu lagt fram. Það væri óstaðfest. Stefndu byggja á því að ekki hafi komist á gildur sameignarsamningur húseigenda í Aðalstræti 9. Þrír af eigendunum hafi skrifað undir samninginn á öðrum forsendum en hinir eigendurnir. Fylgiskjal sem dagsett sé 22. desember 1972 beri með sér fyrirvara er þrír húseigendanna gerðu. Þeir hafi í reynd ekki skrifað undir sama samning. Stefndu fullyrða að umrætt fylgiskjal hafi ekki verið lagt fram í Hæstarétti í ofangreindu máli aðila varðandi þinglýsingu afsals. Stefndu byggja á því að fyrirvari um forkaupsrétt, sem fram komi í fylgiskjalinu, hafi leitt til þess að ekki hafi komist á samningur um forkaupsrétt. Þá vísa stefndu til þess að 30 ár hafi verið liðin frá því að kvöðinni um forkaupsrétt var þinglýst. Réttaráhrif þinglýsingarinnar samkvæmt 15. gr. laga nr. 39/1978 hafi verið fallin niður, sbr. 35. gr. sömu laga. Þannig hafi forkaupsrétturinn verið fallinn niður er stefndu áttu sín viðskipti. Þá hafi stefndi Herra Garðar ehf. ekki verið aðili að samningnum frá 1972 og því ekki bundinn af ákvæðum hans um forkaupsrétt. Beri því að sýkna hann vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Stefndu segja að upphaflegir aðilar samningsins eigi ekki lengur hluta í húsinu. Forsendur samningsins séu því niður fallnar. Stefndu telja að stefnandi geti ekki krafist viðurkenningar forkaupsréttar. Sýslumaður hafi tekið upp að nýju skipti á dánarbúi Ragnars Þórðarsonar. Erfingjar í búinu geti ekki afsalað sér forkaupsrétti og slík yfirlýsing hafi ekki gildi. Þá kveðast stefndu byggja á því að allir erfingjar hafi ekki afsalað sér forkaupsrétti. Þá geti stefnandi ekki krafist forkaupsréttar fyrr en stjórn húsfélagsins hafi fjallað um málið. Samkvæmt 12. gr. samningsins frá 1972 skuli stjórninni tilkynnt um fyrirhugaða sölu og hún kanna hvort einhver hafi hug á að neyta forkaupsréttar. Þá sé stefnandi Aðaleign ehf. ekki aðili að samningnum frá 1972. Aðrir aðilar og eigendur hússins hafi heldur ekki gerst aðilar að samningnum. Beri því að sýkna stefndu vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Þá segja stefndu að forkaupsréttur Ragnars Þórðarsonar hafi vaknað er Búnaðarbanki Íslands framseldi til stefnda Herra Garðars boð er bankinn hafði gert í eignarhlutann á nauðungarsölu. Byggja stefndu hér á gagnályktun frá 5. gr. 32. gr. laga nr. 90/1991. Þar sem forkaupsrétturinn hafi ekki verið nýttur umrætt sinn sé hann niður fallinn, svo og forkaupsréttur annarra aðila samningsins frá 1972. Loks byggja stefndu á því að stefnandi myndi auðgast á óréttmætan hátt ef kröfur hans yrðu teknar til greina. Eignin hafi verið seld á lægra verði en gengur og gerist þar sem mikil vinna sé framundan við gerð eignaskiptasamnings. Þá sé deilt um sameign hússins. Eignin sé að verðmæti minnst 13.800.000 krónur. Byggja stefndu þetta á matsgerð löggilts fasteignasala er þeir hafa lagt fram. Forsendur og niðurstaða Meginmálsástæða stefndu er sú að margnefndur sameignarsamningur hafi í reynd ekki komist á. Nokkrir aðilar hans hafi gert fyrirvara um tiltekin efnisatriði samningsins og því hafi hann ekki verið samþykktur af öllum aðilum. Stefndu benda á að þeir sem á þessum tíma áttu þá eignarhluta sem hér er um rætt hafi allir samþykkt samninginn fyrirvaralaust. Samningnum var þinglýst á sínum tíma og ekki var leitað leiðréttingar á þeirri athöfn. Stefndi Herra Garðar eignaðist umræddan eignarhluta á árinu 1999 og þá var samningurinn skráður í þinglýsingabók sem kvöð á eigninni. Hæstiréttur hefur í dómi sínum varðandi afmáningu afsals stefndu úr þinglýsingabók slegið því föstu að samningurinn hafi ekki fallið niður við tiltekin atvik. Í því felst skýr ráðagerð um að aðilar málsins séu bundnir af efni hans. Stefnandi er nú eigandi að þeim eignarhlutum sem næst liggja þeim hluta sem hér er um deilt. Þannig á hann samkvæmt 12. gr. sameignarsamningsins forkaupsrétt næst á eftir Ragnari Þórðarsyni, eða þeim er leiða kann rétt sinn frá honum. Stefnandi ritaði ekki undir samninginn frá 1972 og það gerðu stefndu heldur ekki. Það skiptir ekki máli í þessu samhengi þó forsvarsmaður stefnanda hafi á þeim tíma undirritað samninginn með fyrirvara, en hann átti þá aðra hluta hússins. Fyrirsvarsmaður stefnanda eignaðist í eigin nafni báða eignarhlutana. Þann fyrri með afsali 4. júní 1980, þann síðari með uppboðsafsali 15. febrúar 1983. Í fyrra afsalinu segir að kaupandi hafi kynnt sér og skuldbindi sig til að hlíta hinum margnefnda sameignarsamningi. Í framangreindum Hæstaréttardómi er, eins og áður segir, talið að kvöð um forkaupsrétt hafi haldið gildi sínu gagnvart stefnda Herra Garðari er hann eignaðist hlutann. Að öllu þessu virtu verður að telja að umrædd kvöð um forkaupsrétt hafi í það minnsta hvílt á eignarhlutum stefnanda nr. 02-04 og 02-06 og eignarhluta stefnda Herra Garðars nr. 02-05. Hafi þessum stefnda því borið að bjóða m.a. stefnanda að nýta forkaupsrétt sín er hann seldi eignarhlutann til meðstefndu. Forkaupsréttarákvæðið er kvöð á eigninni er heldur gildi sínu þó nýir aðilar kaupi eignarhluta í húsinu. Verða nýir eigendur því aðilar að þeim gagnkvæma forkaupsrétti sem ákveðinn var. Ekki þarf að leysa úr því hvort aðrir aðilar kunni að eiga betri rétt en stefnandi til að ganga inn í kaup stefndu. Ekki er sýnt fram á að aðrir aðilar hafi lýst því yfir að þeir hygðust beita forkaupsrétti og aðrir en aðilar þessa máls verða ekki bundnir af niðurstöðu dómsins. Ákvæði 35. gr. þinglýsingalaga gilda ekki um þessa kvöð um forkaupsrétt. Stefndu bar að leggja málið fyrir stjórn húsfélagsins og geta þeir ekki komist hjá því að viðurkenna forkaupsrétt stefnanda með því að vanrækja þá skyldu. Forkaupsréttur fellur ekki niður þó honum sé ekki beitt. Því féll hann ekki niður er stefndi Herra Garðar eignaðist eignarhluta þennan á árinu 1999. Í forkaupsrétti felst réttur til að ganga inn í kaup sem takast um viðkomandi eign. Stefndu hafa ekki sýnt fram á að atvik séu með þeim hætti að forkaupsréttur verði ekki virkur. Kröfugerð stefnanda er eins og hér stendur á nægilega skýr til að dómur verði lagður á málið í samræmi við kröfur hans. Verða þær teknar til greina svo sem í dómsorði greinir. Kaupverð kemur fram skýrlega í stefnu og í upphaflegri áskorun stefnanda til stefndu. Stefndu verður gert að greiða 250.000 krónur í málskostnað. Er þá tekið tillit til virðisaukaskatts, en stefnandi rekur ekki virðisaukaskattskylda starfsemi. Jón Finnbjörnsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Viðurkenndur er forkaupsréttur stefnanda, Aðaleignar ehf., að eignarhluta á 2. hæð fyrir miðjum suðurvegg í Aðalstræti 9, með tilheyrandi sameignar- og lóðar­réttindum, með sömu kjörum og skilmálum og í afsali stefnda Herra Garðars ehf. til meðstefndu Kristjáns Stefánssonar og Magnúsar Björns Brynjólfssonar, dagsettu 29. maí 2007. Stefnda Herra Garðari ber að afsala stefnanda umræddum eignarhluta gegn greiðslu á 7.000.000 króna. Stefndu greiði stefnanda óskipt 250.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 217/2017
Auðgunarkrafa Fasteign Veð
M krafði K um greiðslu fjárhæðar sem nam þeim hluta svokallaðrar leiðréttingarfjárhæðar sem honum hafði verið ákvörðuð á grundvelli laga nr. 35/2014 um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Höfðu M og K verið skráð í sambúð á leiðréttingartímabilinu, en M tilkynnti Þjóðskrá Íslands um sambúðarslit í mars 2015. Deildu aðilar um það hvort K hefði verið heimilt að samþykkja útreikning leiðréttingafjárhæðarinnar fyrir beggja hönd í desember 2014, en hlutdeild hvors um sig var í kjölfarið ráðstafað til lækkunar á fasteignaveðlánum sem hvíldu á fasteign K í samræmi við 11. gr. laga nr. 35/2014 og 8. gr. reglugerðar nr. 698/2014. Bar M því m.a. við að sambúð hans og K hefði í raun verið slitið er K samþykkti útreikninginn. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að skilja yrði málatilbúnað M þannig að dómkrafa hans væri reist á sjónarmiðum um óréttmæta auðgun K á hans kostnað, þar sem hann hefði ekki notið hagræðis af leiðréttingunni svo sem hann hefði átt rétt á með því að allri leiðréttingarfjárhæðinni hefði verið ráðstafað til lækkunar veðlána sem hvíldu á fasteign K. Var ekki talið að M hefði sannað að sambúð hans og K hefði verið slitið fyrir það tímamark er M tilkynnti sambúðarslit til Þjóðskrár Íslands. Hefði framkvæmd leiðréttingarinnar sem M og K var ákvörðuð og ráðstöfun hennar verið í samræmi við ákvæði laga nr. 35/2014 og reglugerða sem settar hefðu verið á grundvelli þeirra. Var ekki talið að K hefði með óréttmætum hætti auðgast á kostnað M og staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu K.
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson ogBenedikt Bogason og Arnfríður Einarsdóttir landsréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 5. apríl 2017. Hann krefst þess aðstefndu verði gert að greiða sér 1.333.916 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1.mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. febrúar 2016 tilgreiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðarfyrir Hæstarétti. Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi vorumálsaðilar skráðir í sambúð 1. janúar 2004 en áfrýjandiskráði sig úr henni með tilkynningu til Þjóðskrár Íslands 14. mars 2015. Meðkaupsamningi [...] 2005 keypti stefnda fasteign við [...] í [...] og þar bjuggumálsaðilar frá því síðar sama ár. Vegna kaupanna tók stefnda tvö lán hjáÍbúðalánasjóði með veði í fasteigninni. Fyrir liggur að áfrýjandi tók lán hjáStöfum lífeyrissjóði og heimilaði stefnda veðsetningu fasteignar sinnar tiltryggingar láninu. Stefnda sótti um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána ísamræmi við ákvæði laga nr. 35/2014 um leiðréttingu verðtryggðrafasteignaveðlána. Fyrir liggur að málsaðilar voru í skráðri sambúð áleiðréttingartímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2009 og uppfylltujafnframt önnur skilyrði leiðréttingar samkvæmt 3. gr. laganna. Samkvæmtákvörðun um leiðréttingu, sem birt var 8. nóvember 2014, nam útreiknuðleiðréttingarfjárhæð vegna hvors málsaðila um sig 1.333.916 krónum eða samtals 2.667.832krónum. Stefnda samþykkti útreikninginn 27. desember 2014. Í kjölfarið varallri fjárhæðinni ráðstafað til lækkunar á fasteignaveðlánum sem hvíldu á fasteignstefndu í samræmi við fyrirmæli 11. gr. laga nr. 35/2014 og 8. gr. reglugerðarnr. 698/2014 um samræmt verklag og viðmið við leiðréttingu verðtryggðrafasteignaveðlána, svo sem henni var breytt með reglugerð nr. 1160/2014. Samkvæmtfyrirmælum 4. mgr. 8. gr. reglugerðarinnar skal leiðréttingarfjárhæð hjóna ogsamskattaðs sambúðarfólks á samþykktardegi ráðstöfunar leiðréttingarfjárhæðarráðstafað óháð því hvort hjóna eða sambúðarfólks er formlega ábyrgt fyrir lánumog hvort hlutaðeigandi sóttu saman um leiðréttingu. Þá segir í 2. mgr. 8. gr.reglugerðarinnar að ráðstöfun leiðréttingarfjárhæðar til að lækka höfuðstólfasteignaveðlána umsækjanda samkvæmt 3. mgr. 11. gr. laga nr. 35/2014 skulifara eftir veðröð þeirra lána sem hvíla á fasteign eða fasteignum umsækjanda. Skilja verður málatilbúnað áfrýjandaþannig að dómkrafa hans sé reist á sjónarmiðum um óréttmæta auðgun stefndu ásinn kostnað. Þar sem skuldaleiðréttingin hafi byggst á tveimur sjálfstæðumákvörðunum þar að lútandi, sem hvor sé að fjárhæð 1.333.916 krónur, annarri ínafni áfrýjanda og hinni í nafni stefndu, hafi áfrýjandi átt sjálfstæðan rétttil leiðréttingarinnar sem nemur dómkröfunni. Því hafi ráðstöfun allrarleiðréttingarfjárhæðarinnar, 2.667.832 krónur, til lækkunar veðlána sem hvílduá fasteign stefndu, leitt til þess að áfrýjandi hafi ekki notið hagræðis afleiðréttingunni, svo sem hann hafi átt rétt á. Áfrýjandi vísar til þess að stefndahafi ein staðfest útreikning leiðréttingarinnar 27. desember 2014 af hálfubeggja málsaðila, þótt þau hefðu þá þegar slitið samvistir og þeim báðum því boriðað taka ákvörðun um samþykki.Samkvæmt 3. mgr. 10. gr. laga nr.35/2014 skal umsækjandi um leiðréttingu samþykkja útreikning hennar ogframkvæmd innan þriggja mánaða frá birtingardegi, geri hann ekki athugasemdirvið ákvörðun um útreikninginn. Þá er mælt fyrir um það í 7. gr. reglugerðar nr.698/2014, sbr. 4. gr. reglugerðar nr. 990/2014, að hafi hjúskapur eða sambúðsamskattaðs sambýlisfólks varað samfellt frá upphafi leiðréttingartíma og framað samþykkt leiðréttingarinnar sé nægjanlegt að annað hjóna eða sambýlisfólks,sem stóð að sameiginlegri umsókn, samþykki fyrir beggja hönd. Svo sem áður errakið hófu málsaðilar sambúð í ársbyrjun 2004 og skráði áfrýjandi sig úr hennimeð tilkynningu 14. mars 2015. Áfrýjanda hefur ekki tekist sönnun þess að þaustefnda hafi slitið samvistir fyrir það tímamark. Verður því að leggja tilgrundvallar skráningu í Þjóðskrá um að málsaðilar hafi verið í sambúð þegarstefnda staðfesti útreikning leiðréttingarinnar 27. desember 2014, svo sem húnhafði heimild til samkvæmt framangreindum ákvæðum laga nr. 35/2014 og reglugerðarnr. 698/2014.Samkvæmt framangreindu var framkvæmdleiðréttingar verðtryggðra fasteignaveðlána, sem málsaðilum var ákvörðuð, ográðstöfun hennar, áður en þau slitu sambúð sinni, í samræmi við ákvæði laga nr.35/2014 og reglugerða sem settar hafa verið á grundvelli heimildar í 7. mgr.11. gr. laganna. Að því gættu verður ekki talið að stefnda hafi með óréttmætumhætti auðgast á kostnað áfrýjanda. Hinn áfrýjaði dómur verður því staðfestur.Áfrýjanda verður gert að greiðastefndu málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Héraðsdómur skal vera óraskaður.Áfrýjandi, M, greiði stefndu, K, 600.000krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 5. janúar 2017.Mál þetta, semdómtekið var 29. nóvember sl., var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur meðstefnu þingfestri 25. febrúar 2016 af M, [...], á hendur K, [...].I. Stefnandi krefst þess að stefnda verðidæmd til að greiða honum skuld að fjárhæð 1.333.916 kr. ásamt dráttarvöxtum afþeirri fjárhæð samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti ogverðtryggingu, frá og með 24. febrúar 2016 til greiðsludags. Jafnframt krefst stefndi málskostnaðarúr hendi stefndu. Stefnda krefst þess að hún verði sýknuðaf öllum kröfum stefnanda. Til vara að hún verði aðeins dæmd til aðgreiða stefnanda 139.290 kr. án vaxta. Til þrautavara krefst stefndaskuldajöfnunar vegna gagnkröfu sinnar sem er að fjárhæð 445.688 kr. tilfrádráttar hinni umstefndu fjárhæð stefnanda. Í öllum tilvikum krefst stefnda þessað stefnandi verði dæmdur til að greiða stefndu málskostnað samkvæmt framlögðummálskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins, að teknu tilliti tilvirðisaukaskatts, auk álags. Í greinargerð krafðist stefnda aðallegafrávísunar málins en með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur, dags. [...] júní2016, var hafnað frávísunarkröfu stefndu. Í upphaflegri kröfugerð stefnanda í stefnu krafðisthann þess að stefnda yrði dæmd til að greiða sér 1.333.916 kr. ásamtdráttarvöxtum skv. 5. gr. laga nr. 38/2001 frá 27. desember 2016 tilgreiðsludags. Stefnandi lagði síðan í þinghaldi, þann 18. maí 2016, fram bókunum breytta kröfugerð sem fól í sér breytingu á dráttarvaxtakröfu vegna ritvilluí stefnu.II.Málsatvik Stefnandi og stefnda hófu óvígða sambúðá árinu 2003-2004 og skráðu hana hjá Þjóðskrá Íslands, sbr. 3. mgr. 7. gr. laga nr. 21/1990, um lögheimili,þann 1. janúar 2004. Í upphafi bjuggu þau í fasteign í eigu stefndu að [...]í [...] og töldu saman fram til skatts, sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 90/2003,um tekjuskatt. Stefnda seldi íbúð sína að [...], ogkeypti með kaupsamningi, dags. [...] 2005, fasteignina [...], [...], fastanr.[...], sbr. kaupsamning dagsettan [...] 2005.Vegna kaupanna tók stefnda tvö lán hjá Íbúðalánasjóði sem hún er ein skráðgreiðandi að, með veði í fasteign hennar að [...]. Annars vegar er um að ræðalán nr. [...], útgefið [...] 2005, upphaflega að fjárhæð 10.155.934 kr. og hinsvegar lán nr. [...], útgefið [...] 2005, upphaflega að fjárhæð 5.744.066 kr. Stefnandi tók lán til 10 ára hjá Stöfum lífeyrissjóði,lán nr. [...], útg. [...] 2007, upphaflega að fjárhæð 1.200.000 kr. ogheimilaði stefnda veðsetningu fasteignarinnar að [...], til tryggingar láninu. Eftirstöðvar láns þessa nema samkvæmtgögnum málsins 445.688 kr. miðað við 19. apríl 2016. Stefnandi upplýsti stefnduum að hann væri með láninu að greiða skuld við þriðja aðila. Stefnda sótti um leiðréttinguverðtryggðra fasteignaveðlána, sbr. lög nr. 35/2014, um leiðréttinguverðtryggðra fasteignaveðlána. Öll lán einstaklinga, sem voru í óvígðri sambúðog óskað höfðu samsköttunar og uppfyllt höfðu skilyrði til samsköttunar, sbr.3. mgr. 62. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, í árslok 2013, féllu undirleiðréttinguna. Þetta voru tvö lán stefndu og tvö lán stefnanda, sem veitturétt til vaxtabóta á árunum 2008-2009. Heildarsamtalaleiðréttingarfjárhæðarinnar nam 2.667.832 kr. Stefnandi og stefnda voru ísambúð á leiðréttingartímabilinu, 1. janúar 2008 til 31. desember 2009. Sambúðaðila var formlega slitið 14. mars 2015, en þá skráði stefnandi sig úr sambúðmeð tilkynningu til Þjóðskrár Íslands. Í niðurstöðum varðandi umsókn umleiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána fyrir aðila kom fram að útreiknuðleiðrétting væri sem hér segir vegna stefndu:Heimili frá1.1.2008 til 31.12.2009 Lán nr. [...],Íbúðalánasjóður 856.611 kr.Lán nr. [...],Íbúðalánasjóður 483.958 kr.Lán nr. [...],Stafir lífeyrissjóður 61.713 kr.Lán nr. [...],Stafir lífeyrissjóður 84.149 kr.Samtals 1.486.431kr.Frádráttur vegnavaxtaniðurfærslu 152.515 kr. Ákvörðuðleiðrétting 1.333.916 kr.Ákvörðuðleiðrétting stefnanda var sú sama skv. sundurliðun eða 1.333.916 kr. Ákvörðun um útreikning leiðréttingarfjárhæðartil hvors um sig var birt 11. nóvember 2014.og fékk hvor aðila í sinn hlut1.333.916 kr., eftir að tekið hafði verið tillit til frádráttarliða, sbr. 8.gr. laga nr. 35/2014. Stefnda samþykkti útreikninginn þann27. desember 2014 eins og henni bar að gera innan þriggja mánaða frábirtingardegi, sbr. 3. mgr. 10. gr. laga nr. 35/2014, ella hefði réttur tilleiðréttingarinnar fallið niður. Allri upphæðinni var í kjölfarið ráðstafað tillækkunar á fasteignaveðlánum áhvílandi á fasteign stefndu samkvæmt 4. mgr. 8.gr. reglugerðar nr. 698/2014, sbr. 7. mgr. 11. gr. laga nr. 35/2014. III.Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir á því að ásambúðartíma aðila hafi þau keypt fasteign að [...], fastanr. [...]. Stefndahafi ein verið skráð fyrir fasteigninni þó að ljóst væri að aðilar keyptufasteignina saman. Þau hafi gert með sér samkomulag á sama tíma þar sem framkom að stefnandi væri eigandi að 50% eignarhlut í eigninni, þrátt fyrir að þaðkæmi ekki fram í opinberum skrám, að frádregnu eigin fé stefndu, sem hún lagðitil eignarinnar. Fjárhagsleg samstaða hefði verið með aðilum á sambúðartíma ogþau talið sameiginlega fram til skatts. Stefnandi og stefnda hafi bæði séð umað greiða af fasteignaveðlánum en stefnandi séð einn um að greiða af tveimurlífeyrissjóðslánum hjá Stöfum lífeyrissjóði, með lánsnr. [...], sem tryggt ermeð veði í annarri fasteign og láni nr. [...] en það lán sé tryggt með veði ífasteigninni að [...]. Stefnandi og stefnda hafi sameiginlega greitt inn áútgjaldareikning hjá Arion banka og af honum síðan verið teknar mánaðarlegarafborganir af lánum þeirra hjá Íbúðalánasjóði. Fjárskipti hefðu ekki endanlegaverið frágengin milli aðila við sambúðarslitin en legið hafi ljóst fyrir aðstefnda myndi halda fasteign aðila að [...]. Stefnandi vísar til þess að í 3. gr.laga nr. 35/2014 sé fjallað um afmörkun leiðréttingar samkvæmt lögunum. Þarsegi í 2. mgr. að leiðrétting samkvæmt lögunum taki til heimila, þ.e.einstaklinga, hjóna og sambýlisfólks sem uppfyllti skilyrði til samsköttunarinnan leiðréttingartímabils samkvæmt 1. mgr. Leiðréttingin taki til áhvílandilána á sameiginlegu heimili hjóna eða sambýlisfólks, óháð því hvort aðilinn varskráður fyrir lánunum á tímabilinu. Í 5. mgr. 7. gr. laga nr. 35/2014 segir aðleiðrétting einstaklinga og hámark hennar ráðist af hjúskapar- eðaheimilisstöðu eins og hún var á hverjumtíma innan leiðréttingartímabilsins. Í athugasemdum við 3. gr. frumvarps, ervarð að lögum nr. 35/2014, komi fram að afmörkun og þar með tilkall tilleiðréttingar byggist á nokkrum þáttum. Síðan segi: „Í fyrsta lagi afmarkastleiðrétting við ákveðið tímabil, í öðru lagi þarf að hafa verið áhvílandiverðtryggt lán á heimili á sama tímabili, í þriðja lagi er það skilyrði aðvaxtagjöld af lánunum hafi verið viðurkennd sem grundvöllur útreikningsvaxtabóta. Síðastgreinda atriðið feli nánar í sér kröfu um að til lána hafiverið stofnað vegna öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota, þ.e. tilheimilishalds viðkomandi, en hvorki til útleigu né annarra nota eða semfjárfesting einvörðungu. Réttur til vaxtabóta hafi þannig viðtæka skírskotun íþessu sambandi því annars vegar sé um að ræða staðfestingu á nýtingu láns oghins vegar afmörkun á rétti til að annars vegar vaxtabóta við einstaklinga oghins vegar hjóna og sambúðarfólks óháð því hver skráður er fyrir láni á þeimtíma sem um sameiginlegt heimilishald var að ræða. Á þessum forsendum sé litiðsvo á að tilkall til leiðréttingar vegna lána til öflunar húsnæðis til sameiginlegsheimilishalds eigi jafnt við um hjón og einstaklinga sem höfðu sambærilegafjárhagslega samstöðu vegna sambúðar óháð því hvort viðkomandi var formlegaskráður fyrir lánum á því tímabili sem leiðréttingu er ætlað að taka til.Réttur eða tilkall til leiðréttingarinnar kunni þannig að ráðast afhjúskaparstöðu á tímabilinu eða innan áranna 2008-2009. Skilnaður hjóna eðasamvistarslit hafi þannig ekki í för með sér brottfall réttar tilleiðréttingar, enda ráðist útreikningur leiðréttingar skv. 7. gr. af stöðu lánasem hvíldu á hverjum tíma á sameiginlegu heimili á tímabilinu.“ Nánar sé fjallað um útreikningleiðréttingar og ráðstöfun í 4. gr. reglugerðar nr. 698/2014, um samræmtverklag og viðmið við leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Þar segi í 3.mgr. að fjárhæð leiðréttingar einstaklings og hámark hennar ráðist samkvæmt 5.mgr. 7. gr. laga nr. 35/2015 af hjúskapar eða heimilisstöðu eins og hún var áhverjum tíma innan leiðréttingartímabilsins, 1. janúar 2008 til 31. desember2009. Hafi breytingar orðið á högum umsækjanda, einu sinni eða oftar, sbr. 1.málsl., á leiðréttingartímabilinu skuli útreikningur leiðréttingar miða við aðbreytingin taki gildi í sama mánuði. Í 4. mgr. segi að heildarsamtala fjárhæðarútreiknaðrar leiðréttingar hvers heimilis geti að hámarki orðið 4 milljónir kr.Við útreikning á hámarki leiðréttingar hvers heimilis skuli, eftir atvikum,skipta fjárhæð leiðréttingar í samræmi við breytingar á hjúskapar- eðaheimilisstöðu hvers einstaklings á hverjum tíma innan leiðréttingatímabilsins. Stefnandi og stefnda hafi verið ísambúð á leiðréttingartímabili því er greinir í 1. gr., sbr. 1. mgr. 3. gr.laga nr. 35/2014, þ.e. frá 1. janúar 2008 til 31. desember 2009 og við ákvörðunleiðréttingarfjárhæðar hefði ríkisskattstjóri tekið mið af því. Leiðréttingeinstaklings ráðist af hjúskapar- eða heimilisstöðu eins og hún var áleiðréttingartímabilinu, sbr. 5. mgr. 7. gr. laga nr. 35/2014. Fjárhæðleiðréttingar og hámark hennar taki mið af hjúskapar- og heimilisstöðu leiðréttingartímabilsins,óháð því hvor aðila var skráður fyrir leiðréttum lánum á tímabilinu og óháð þvíhvor sé ábyrgur fyrir skuldum ef sambýlisfólk uppfyllir skilyrði samsköttunar.Ljóst sé af skattframtölum stefnanda og stefndu að þau uppfylltu skilyrði samsköttunará tekjuárunum 2008 og 2009. Af þessu leiði að stefnandi hafi átt sjálfstæðanrétt á hluta leiðréttingar lána, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 35/2014 og 3.mgr. 62. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Tilkall stefnanda tilleiðréttingarfjárhæðar sé því réttilega ákvarðað 50% og útreiknuð fjárhæðleiðréttingar kæranda sé því í samræmi við þau lagafyrirmæli sem um hana gilda. Í ljósi ofangreinds sé óumdeilt aðstefnandi hafi átt sjálfstæðan rétt á 50% hluta í leiðréttingarfjárhæð lánanna.Í ljósi þess að aðilar höfðu slitið sambúð sinni þegar útreikningur lá fyrir ogljóst að í hlut stefndu myndi renna fasteign aðila hafi það ekki verið stefnduað ráðstafa hlut stefnanda inn á fasteignaveðlánin. Stefnandi hafi átt rétt áþví að nýta fjárhæðina sem sérstakan persónuafslátt, sbr. 12. gr. laga nr.35/2014 og með fyrrgreindri ráðstöfun hafi hann orðið af þeim möguleika.Stefnda búi í fasteign aðila og fyrir liggi að við fjárskipti aðila muni húnhalda eigninni. Stefnandi hafi því ekkert hagræði fengið af leiðréttingufasteignaveðlánanna og honum sé því nauðugur sá kostur að sækja kröfu sína ímáli þessu. Stefnandi vísar til laga nr. 35/2014 umleiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Þá byggir stefnandi á meginreglumsamninga- og kröfuréttar um loforð, skuldbindingagildi samninga og efndirfjárskuldbindinga. Kröfur um dráttarvexti styður stefnandivið III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Krafan um málskostnað styðst við XXI.kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Varðandi varnarþing vísast til V.kafla laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.Málsástæður og lagarök stefndu Stefnda byggir sýknukröfu sína á því aðtelji stefnandi sig eiga einhverja kröfu vegna leiðréttingar verðtryggðrafasteignaveðlána, þá hafi honum borið að snúa sér til Ríkisskattstjóra með þærkröfur. Stefnda byggir á því að þrátt fyrirsamsköttun hafi fjárhagur þeirra allan tímann verið aðskilinn utan samkomulagssem þau hefi gert um greiðslu á sameiginlegum kostnaði við rekstur heimilisins.Þau hafi verið með sameiginlegt greiðslukort til að skipta með sér þessumkostnaði. Þá hafi hún við kaup á fasteigninni að [...] í [...] tekið tvö lánhjá Íbúðalánasjóði til að fjármagna mismun á eiginfé eftir sölu á eign sinni að[...] í [...]. Þessi tvö lán hvíli á fasteign hennar að [...] og hún ein verðigreiðandi að þeim lánum. Þann 18. mars 2014 hafi tekið gildi lögnr. 35/2014, um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Með lögunum hafiverið kveðið á um skipan og fyrirkomulag leiðréttingar á verðtryggingufasteignaveðlána heimila á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2009.Leiðréttingin hafi tekið til verðtryggðra fasteignaveðlána heimila sem tilstaðar voru einhvern tímann á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2009og voru viðurkennd sem grundvöllur fyrir útreikningi vaxta. Útreikningurinnmiðaðist við mismun raunverðbóta, þ.e. eins og þær voru við hverja greiðslu aflánunum og leiðréttra verðbóta, sbr. reglugerð nr. 990/2014, sem sett var ágrundvelli laga nr. 35/2014. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 35/2014hafi sambúðaraðilum, sem uppfylltu skilyrði til samsköttunar skv. 3. mgr. 62.gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, verið heimilt að sækja sameiginlega umleiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána, vegna lána sem veittu rétt tilvaxtabóta á árunum 2008-2009 og annað eða bæði voru ábyrg fyrir. Stefnda hafisótt um leiðréttinguna, sbr. lög nr. 35/2014. Leiðréttingin hafi tekið tiláhvílandi lána á sameiginlegu heimili hjóna eða sambýlisfólks, óháð því hvoraðilinn var skráður fyrir lánunum, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 35/2014. Ígreinargerð með 3. gr. frumvarpsins með lögunum komi fram að afmörkun og þarmeð tilkall til leiðréttingar byggist á nokkrum þáttum. Í málsástæðum stefnandaí stefnu sé nánar fjallað um lög nr. 35/2014, auk þess sem texti úr greinargerðmeð frumvarpi laganna sé tekinn upp, þar með um 3. gr. laganna, og ekki sé gerðathugasemd við texta þennan né þykir ástæða til að taka hann upp að nýju ogvísast til stefnu þar um. Ráðstöfun leiðréttingar verðtryggðrafasteignaveðlána var gerð 13. janúar 2015, en þá hafi stefnandi og stefnda ennverið í sambúð. Sambúðarslit samkvæmt Þjóðskrá Íslands hafi verið þann 14. mars2015. Skv. reglugerð nr. 1160/1014, meðbreytingu á reglugerð nr. 698/2014, um samræmt verklag og viðmið viðleiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána komi fram í 4. mgr. 1. gr., umframkvæmd leiðréttingarinnar, að leiðréttingarfjárhæð hjóna og samskattaðrasambúðaraðila á samþykktardegi framkvæmdar/ráðstöfunar leiðréttingarfjárhæðarinnarskyldi ráðstafa óháð því hvort hjóna eða sambúðaraðila væri formlega ábyrgtfyrir lánunum og hvort hlutaðeigandi sóttu saman um leiðréttingu. Jafnframtkomi fram í 5. mgr. reglugerðarinnar að samþykki umsækjanda áframkvæmd/ráðstöfun leiðréttingarfjárhæðarinnar skv. 1.-4. mgr. 1. gr.reglugerðarinnar, væri bindandi og tæki ekki breytingum þótt hjúskaparstaðabreyttist. Ráðstöfunin skipti því öllu máli og falli inn á það heimili semlánin hvíldu á. Ráðstöfunin sé því bindandi og hafi stefnandi haft eitthvað viðhana að athuga hafi honum borið að snúa sér til Ríkisskattstjóra með athugasemdþar um. Varakrafa stefndu er sú að að hún verðieinungis dæmd til að greiða stefnanda 139.290 kr. án vaxta, sem sé hluturstefnanda í leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána, sbr. lög nr. 35/2014,að frádreginni sérstakri vaxtaniðurgreiðslu, sbr. 8. gr. laga nr. 35/2014.Heildarsamtala vegna lána stefnanda í leiðréttingunni sé 291.724 kr., frádreginsérstök niðurgreiðsla sé 152.515 kr. og mismunur 139.290 kr. Krafan sé byggð á því að lög nr.35/2014 séu í andstöðu við eignarréttarákvæði stjórnarskrár lýðveldisinsÍslands. Með lögum þessum hafi verið kveðið á um skipan og fyrirkomulagleiðréttingar á verðtryggingu fasteignaveðlána heimila á tímabilinu 1. janúar2008 til 31. desember 2009. Leiðréttingin hafi tekið til verðtryggðrafasteignaveðlána sem til staðar voru einhvern tímann á tímabilinu 1. janúar2008 til 31. desember 2009 og voru viðurkennd sem grundvöllur fyrir útreikningivaxta. Eins og áður sé rakið taki leiðréttingin til heimila, þ.e. einstaklinga,hjóna og sambúðarfólks sem uppfyllti skilyrði til samsköttunar á skattframtali2009 og/eða 2010 og tók leiðréttingin mið af fasteignaveðlánum, sem tekin vorutil kaupa og/eða byggingar á íbúðarhúsnæði til eigin nota. Framkvæmdleiðréttingarinnar hafi verið á þann hátt að fasteignaveðlán sem voru tilstaðar við lok útreiknings voru leiðrétt óháð því hvor aðilinn var skráðurskuldari, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 35/2014, um leiðréttingu verðtryggðrafasteignaveðlána, sbr. áður tilvitnaða greinargerð með 3. gr. frumvarpsins, ervarð að lögum nr. 35/2014 og nánari upptalningu úr lögunum svo og reglugerð nr.698/2014. Stefnandi krefjist í stefnu greiðslu á1.333.916 kr. og því sé ljóst að dómkrafa stefnanda miðist við að tilkall hanstil leiðréttingar lána hafi verið 50% af heildarleiðréttingu umsækjanda vegnasambúðar aðila. Ákvörðuð leiðrétting stefndu og maka, eins og segir íniðurstöðu umsóknar, nam alls 2.667.832 kr. og þá hafi verið tekin tilfrádráttar sérstök vaxtaniðurgreiðsla hjá hvorum aðila að fjárhæð 152.515 kr.eða alls 305.030 kr., sbr. 8. gr. laga nr. 35/2014. Útreikningur leiðréttingarinnar hafimiðast við fjögur lán og leiðréttingarfjárhæð numið alls 2.667.832 kr. Hluturvegna lána stefnanda í þeirri tölu sé 291.724 kr. Til frádráttar þeirri fjárhæðkomi vaxtagreiðslur, 152.515 kr., sem stefnandi hafi fengið greiddar og dregnarhafi verið frá, sbr. 8. gr. laga nr. 35/2014. Leiðréttingarfjárhæð vegna lánastefnanda sé því 139.290 kr., sem sé sú fjárhæð sem stefnda krefst að hún verðiaðeins dæmd til að greiða stefnanda. Niðurstaða útreiknings leiðréttingarhafi verið birt með rafrænum hætti þann 11. nóvember 2014. Umsækjanda bar aðsamþykkja útreikning og framkvæmd leiðréttingarinnar skv. 11. gr. laga nr.35/2014, innan þriggja mánaða frá birtingardegi, sbr. 3. mgr. 10. gr. laga nr.35/2014. Að þeim tíma liðnum féll réttur til leiðréttingar niður. Stefnda hafisamþykkt útreikninginn þann 27. desember 2014 svo sem henni bar og með þvíráðstöfun leiðréttingarinnar inn á lán sitt við Íbúðalánasjóð sem áhvílandi erá fasteign stefndu, [...], [...]. Stefnandi telji að með ráðstöfunstefndu hafi hún komið í veg fyrir að hann gæti nýtt sér úrræði 12. gr. lagannaum sérstakan persónuafslátt. Hefði stefnandi verið ósáttur við ráðstöfunstefndu gat hann borið þann ágreining undir úrskurðarnefnd um leiðréttinguverðtryggða fasteignaveðlána, sbr. 14. gr. laga nr. 35/2014. Stefnda vill vekja athygli á því aðhefði stefnandi fengið það samþykkt að nýta sér úrræðið sem 12. gr. laga nr.35/2014 veitir, þ.e. að nýta hinn meinta hluta sinn sem persónuafslátt, þáhefði sá persónuafsláttur skipst á fjögur ár og verið nýtanlegur við álagninguopinberra gjalda á árunum 2015 til og með 2018 og er þá miðað við að honum sébætt við almennan persónuafslátt. Í 2. mgr. 12. gr. laga nr. 35/2014 komi framað leiðréttingarfjárhæðinni skuliskipta niður á fjögur ár með jöfnum föstum fjárhæðum sem taki ekkivísitöluhækkun á milli ára. Í 2. mgr. 9. gr. laga nr. 35/2014 kemur fram aðleiðréttingarfjárhæðir bera hvorki verðbætur né vexti. Stefnda mótmælir því sem kemur fram ísíðustu málsgrein stefnanda í málavöxtum og lagarökum að stefnandi og stefndahafi verið búin að slíta samvistum þegar hún ráðstafaðileiðréttingarfjárhæðinni inn á lánin. Hið rétta sé að á þessum tíma hafi aðilarverið að leita sátta hjá sérfræðingi og sambúðarslit séu skráð 14. mars 2015. Það sé skilyrði samkvæmt lögum nr.35/2014 að lánin hafi verið nýtt, í heild eða að hluta, til öflunaríbúðarhúsnæðis til eigin nota, sbr. 1. mgr. 3. gr. laganna. Ekkert segi ílögunum um það hvort máli skipti að annar einstaklingur þeirra sem óskað hafieftir samsköttun á tímabilinu eða báðir, séu eigendur íbúðarhúsnæðisins, aðeinssegi að ekki skipti máli hvor aðilinn sé skráður fyrir lánunum á tímabilinu 1.janúar 2008 til 31. desember 2009, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 35/2014. Stefnda telur það ekki samrýmasteignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar að einstaklingur sem enga ábyrgð beri áfasteignaveðlánum þeim sem nýtt voru við útreikning leiðréttingarinnar og hafiekkert með þær skuldbindingar að gera, geti átt rétt til 50%leiðréttingarfjárhæðarinnar. Stefnda telur að markmið laganna hljóti að hafaverið að fasteignaeigandi og skuldari fasteignaveðlánanna fengi í sinn hlutleiðréttinguna til að leiðrétta fjárhæð skuldanna til lækkunar. Enginngreinarmunur sé gerður á því hvenær þinglýstur eigandi fasteignar tók lán tilað fjármagna íbúðarkaup sín hjá þeim aðilum sem tilgreindir eru í 1. mgr. 2.gr. laga nr. 35/2014. Einungis sé miðað við hvort einstaklingar hafi veriðskráðir í sambúð á tímabilinu 1.1.2008 til og með 31.12.2009 og hafi óskaðeftir því að verða samskattaðir. Réttur eða tilkall til leiðréttingarinnarráðist þannig aðeins af hjúskaparstöðu á tímabilinu eða innan áranna 2008-2009.Hér sé um fjárhagsleg réttindi stefndu að ræða. Með þessu sé verið að skerðaeignarrétt aðila afturvirkt og færa yfir til annars aðila. Þegar stefnda ogstefnandi skráðu sig í sambúð hafi stefndu verið kunnugt um hvaða afleiðingarþað hefði en mátti ekki vera ljóst að seinna yrðu sett lög, sem skertueignarrétt hennar afturvirkt. Leiðréttingfasteignalána hafi verið liður í aðgerðaráætlun ríkisstjórnarinnar umhöfuðstólslækkun lána sem tekin voru til öflunar á íbúðarhúsnæði til eiginnota. Markmið með aðgerð þessari hafi verið að takast á við skuldavanda heimilaog átti að vera umsækjanda til hagsbóta. Leiðréttingin snerist umhöfuðstólslækkun sem hefði áhrif á lán út allan lánstímann. Í greinargerð meðfrumvarpi því sem varð að lögum nr. 35/2014 segi að markmiðið með aðgerðunum séað leiðrétta þá forsendubresti sem komið hafi fram í verðtryggingarvísitölum átímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2009. Ekki sé ljóst hvernig sáforsendubrestur hafi breyst með sambúðarslitum aðila. Stefnda telur því að það geti ekkihafa verið markmið laganna að eigandi fasteignar, sem skuldar verðtryggtfasteignaveðlán og er í sambúð á árunum 2008 og 2009 og hefur óskað eftirsamsköttun, geti við sambúðarslit þurft að endurgreiða hinum aðilanum 50%eingreiðslu skv. heildarleiðréttingarfjárhæð umsækjanda, jafnvel meðdráttarvöxtum, og geti vegna þess þurft að leita eftir nýju láni til að getastaðgreitt þessa fjárhæð. Engu skipti að stefnda sem fasteignareigandi haldiáfram ein með hið verðtryggða fasteignaveðlán og beri áfram ein ábyrgð ágreiðslu þess, og lánið hafi aldrei verið skuldbindandi gagnvart stefnanda.Óeðlilegt sé jafnframt að ekki beri aðfæra fjárhæðina niður til raunvirðis komi til þess að greiða þurfi hana meðeingreiðslu, þar sem með lögunum segi að greiðslan komi til á árunum 2015 tilog með 2018, verði leiðréttingarfjárhæðinni ekki ráðstafað skv. 11. gr. ogmyndi þá sérstakan persónuafslátt, sbr. 1. mgr. 12. gr. laga 35/2014. Samkvæmtlögunum var ekki mögulegt að fá leiðréttinguna greidda út í peningum, helduraðeins til lækkunar á höfuðstól fasteignaveðlána eða með sérstökumpersónuafslætti. Hefði stefnandi ekki búið með stefndu á árunum 2008 og2009 hefði hann ekki getað óskað eftir leiðréttingu á þessum tveimurlífeyrissjóðslánum sínum. Það sé einungis vegna fasteignar í eigu stefndu semstefnandi gat nýtt sér þetta úrræði. Þrautavarakrafa stefndu, verði hvorkifallist á aðalkröfu né varakröfu, er sú að lýsa yfir gagnkröfu tilskuldajafnaðar gagnvart hinni umstefndu fjárhæð stefnanda. Gagnkrafa stefnduer, miðað við 19. apríl 2016, að fjárhæð 445.688 kr. og krefst stefnda þess aðsú fjárhæð komi til lækkunar dómkröfu stefnanda að fjárhæð 1.333.91 kr. þannigað stefnda verði einungis dæmd til að greiða stefnanda 888.228 kr. án vaxta. Gagnkrafa stefndu er byggð á því aðáhvílandi sé á fasteign stefndu, [...], [...], veðskuldabréf sem nemur að eftirstöðvum þann19.4.2016 445.688 kr. Skuldabréfið er nr. [...], útgefið þann [...] 2007 afstefnanda og hann sé einn skuldari. Skuldin sé stefndu óviðkomandi svo sem framkomi í málsatvikum í stefnu. Stefnda hafi samþykkt að veita stefnanda veð ífasteign sinni svo að hann gæti gert upp skuld við þriðja mann. Lánsfjárhæðinhafi verið lögð inn á reikning stefnanda og enginn hluti hennar verið stefndutil hagsbóta. Eins og fram komi í málsatvikum stefnanda var þetta lánalgjörlega óviðkomandi stefndu og stefnandi sá einn um að greiða af því. Lögmaður stefnanda oglögmaður stefndu hafa verið í samningaviðræðum vegna þessa máls frá því ásíðasta ári. Þar sem þetta sé eina deila aðila sem eftir er að leysa úr viðsambúðarslit þeirra hafi stefnda ítrekað reynt að ná sáttum og á þeimtímapunkti verið tilbúin þess taka á sig hærri skuld en henni bar, svo að leysamætti málið. Stefnandi hafi ítrekað hafnað þessum sáttaboðum á þeimforsendum að stefndu beri að greiða meira en hina umstefndu fjárhæð. Með því að höfða mál þetta hafi stefnandibakað stefndu óþarfa tjón og því sé krafist álags á málskostnað, sbr. 131. gr.laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Með vísan til framangreinds hafimálshöfðun þessi verið með öllu óþörf auk þess sem stefna sé það ruglingsleg aðstefnda eigi erfitt með að verja sig. Ekkertinnheimtubréf hafi verið sent til stefndu svo sem áskilið sé í 1. mgr. 7. gr.laga nr. 95/2008, innheimtulögum, sbr. 1. og 2. mgr. 6. gr. sömu laga. Stefnda vísar máli sínu til stuðningstil almennra reglna kröfuréttar um greiðslu fjárskuldbindinga og tilsamningalaga nr. 7/1936. Jafnframt er vísað til innheimtulaga nr. 95/2008,sérstaklega 6. og 7. gr. laganna svo og til 1. mgr. 72. gr. laga nr. 33/1944,stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og laga nr. 35/2014, laga um leiðréttinguverðtryggðra fasteignaveðlána. Um heimild til gagnkröfu tilskuldajafnaðar vísast til 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991, um meðferðeinkamála. Varðandi heimild til kröfusamlags vísast til 1. mgr. 27. gr. sömulaga. Krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er reist á lögum nr.50/1988, lögum um virðisaukaskatt, en stefnda er ekki virðisaukaskattsskyld ogþví nauðsynlegt að taka tilliti til þess við ákvörðun málskostnaðar.Málskostnaðarkrafa stefndu er byggð á XXI. kafla laga 91/1991, um meðferðeinkamála, sérstaklega 131. gr. laganna.IV.Niðurstaða Ágreiningur er milli aðila um það hvenærsambúð þeirra var slitið. Stefnandi gaf skýrslu við aðalmeðferð og kvaðákvörðun um sambúðarslit hafa verið tekna í byrjun desember 2014, en samkomulaghafi verið um að upplýsa ekki fyrr en eftir jól um það með tilliti tilaðstandenda. Stefnda gaf skýrslu við aðalmeðferð og kvað stefnanda hafa fluttút úr íbúð hennar í febrúar 2015 eftir að þau höfðu árangurslaust leitaðaðstoðar varðandi sættir. Í málinu liggur fyrir vottorð frá Þjóðskrá Íslandsþar sem fram kemur að aðilar hafi verið skráð í sambúð 1. janúar 2004 og sambúðhafi verið slitið 14. mars 2015. Í máli þessu verður með hliðsjón af ágreiningiaðila að miða við að sambúðarslit hafi verið á þeim tíma sem kveðið er á um ívottorði Þjóðskrár Íslands. Því verður lagt til grundvallar að aðilar hafiverið í sambúð á samþykktardegi leiðréttingarinnar þann 27. desember 2014 ogþegar ráðstöfun leiðréttingarinnar var framkvæmd 13. janúar 2015. Aðilaruppfylltu skilyrði samsköttunar á tekjuárunum 2008 og 2009. Stefnda byggir á því að hún hafi einverið greiðandi afborgana af lánum við Íbúðalánasjóð sem hún tók þegarfasteignin að [...] var keypt. Þá hafi aðilar verið með aðskilinn fjárhag utanhvað þau hafi verið með sameiginlegt greiðslukort til að skipta með sérsameiginlegum kostnaði við rekstur heimilisins. Í aðilaskýrslu skýrði stefndasvo frá að hún hefði sótt um leiðréttinguna sem eigandi fasteignar og að húnhafi aðeins haft í huga sinn rétt, en ekkert hugsað um mál stefnanda. Hún hafisíðar komist að því að tvö smálán á nafni stefnanda hafi komið inn íleiðréttinguna, sér hafi ekki komið það við. Stefnandi byggir hins vegar á því aðþau hafi bæði séð um afborganir af umræddum lánum en hann einn greitt aftveimur lánum sem hann var með hjá Stöfum lífeyrissjóði. Þá hafi þau verið meðsameignlegan útgjaldareikning í Arion banka og af þeim reikningi hafi veriðteknar mánaðarlegar afborganir af lánum hjá Íbúðalánasjóði. Við aðalmeðferð barstefnandi að hægt væri að leggja fram bankafærslur til að staðfesta þetta.Engin slík gögn liggja hins vegar fyrir í málinu og hefur stefnanda því ekkitekist að færa sönnur á að hann hafi greitt umræddar afborganir af lánunum.Óumdeilt er aftur að stefnandi hafi sjálfur greitt afborganir lána hjá Stöfumlífeyrissjóði. Samkvæmt 4. mgr. 8. gr. reglugerðar nr.698/2014, um samræmt verklag og viðmið við leiðréttingu verðtryggðrafasteignaveðlána, sem sett var samkvæmt heimild í 7. mgr. 11. gr. laga nr.35/2014, um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána, skalleiðréttingarfjárhæð hjóna og samskattaðra sambúðaraðila á samþykktardegiframkvæmdar/ráðstöfunar leiðréttingarfjárhæðar ráðstafað óháð því hvort hjónaeða sambúðaraðila er formlega ábyrgt fyrir lánum og hvort hlutaðeigandi sóttusaman um leiðréttinguna. Í 2. mgr. 8. gr. reglugerðarinnar kemurfram að ráðstöfun leiðréttingarfjárhæðar til að lækka höfuðstólfasteignaveðlána umsækjanda samkvæmt 3. mgr. 11. gr. laga nr. 35/2013 skulufara eftir veðröð þeirra lána sem hvíla á fasteign eða fasteignum umsækjanda.Ef tvö eða fleiri lán hvíla á sama veðrétti fasteignar eða fasteignumumsækjanda skal leiðréttingarfjárhæðinni fyrst ráðstafað til að lækka lán semer með hæstu eftirstöðvar á samþykktardegi leiðréttingarfjárhæðarinnar, þvínæst til að lækka lán sem er með næsthæstu eftirstöðvar á samþykktardegi ogsíðan koll af kolli. Stefnandi og stefnda voru samkvæmtofansögðu í skráðri sambúð á samþykktardegi þann 27. desember 2014. Stefnda erskuldari að láni Íbúðalánasjóðs sem tryggt er með fyrsta veðrétti í fasteignstefndu að [...] og leiðréttingunni var ráðstafað inn á þetta lán, sem varupphaflega að fjárhæð 10.155.034 kr., útg. [...] 2005 og verðtryggt miðað viðvísitölu 242. Með vísan til þess sem rakið hefurverið liggur fyrir að ráðstöfun leiðréttingarfjárhæðarinnar inn á framangreintlán áhvílandi á 1. veðrétti fasteignar stefndu var í samræmi við framangreindlaga- og reglugerðarfyrirmæli sem um hana gilda. Í 9. gr. reglugerðar nr.698/2014, sbr. 1. gr. breytingar á reglugerðinni þann 19. desember 2014, segirað samþykki umsækjanda á framkvæmd/ráðstöfun leigufjárhæðar skv. 1.-4. mgr.reglugerðarinnar sé bindandi og taki ekki breytingum þótt hjúskaparstaðabreytist. Markmiðið með leiðréttingufasteignalána, sem tekin voru til öflunar á íbúðarhúsnæði til eigin nota, áttiað vera umsækjanda til hagsbóta og hún snerist um höfuðstólslækkun sem hefðiáhrif á lán út lánstímann.Þá átti hún að leiðrétta þá forsendubresti sem komiðhefðu fram í verðtryggingarvísitölum á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember2009. Eins og áður segir hefur stefnandi ekki sýnt fram á að hann hafi greitt ámóti stefndu af umræddu láni Íbúðalánasjóðs á sambúðartíma aðila og því erósanngjarnt að stefndu verði gert að greiða stefnanda fjárhæð vegnaleiðréttingar á umræddu láni. Þá kærði stefnandi ekki framkvæmdleiðréttingarinnar eins og hann átti kost á, sbr. 11. gr. laga nr. 35/2014. Með vísan til þess sem rakið hefur veriðber að sýkna stefndu af kröfum stefnanda. Þá verður stefnandi dæmdur til að greiðastefndu málskostnað með vísan til 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferðeinkamála, sem þykir hæfilega ákveðinn eins og nánar greinir í dómsorði. Uppkvaðning dóms hefur, vegnaembættisanna dómara, dregist fram yfir frest samkvæmt 115. gr. laga nr.91/1991, um meðferð einkamála. Aðilar og dómari eru sammála um að ekki sé þörfá endurflutningi málsins. Þórður Clausen Þórðarson héraðsdómarikveður upp dóminn.Dómsorð: Stefnda, K, er sýkn af kröfum stefnanda, M. Stefnandi greiði stefndu 800.000 kr.kr. í málskostnað.
Mál nr. 506/2010
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
Ríkissaksóknari hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að dómfellda, X, kt. [...], verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi meðan mál hans er til meðferðar fyrir Hæstarétti Íslands, þó eigi lengur en til föstudagsins 22. október 2010 kl. 16
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Jón Steinar Gunnlaugsson og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 20. ágúst 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. ágúst 2010, þar sem varnaraðila var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi meðan mál hans er til meðferðar fyrir Hæstarétti, þó ekki lengur en til föstudagsins 22. október 2010 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 294/1999
Ávana- og fíkniefni
D var ákærður fyrir brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni með því að hafa tvívegis haft fíkniefni í vörslum sínum og til dreifingar. Niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu og refsiákvörðun var staðfest og D dæmdur til fangelsisrefsingar.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Arnljótur Björnsson og Gunnlaugur Claessen. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 19. júlí 1999 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvalds, sem krefst að refsing ákærða verði þyngd. Ákærði krefst sýknu af 2. lið ákæru ásamt þeim hluta sakargifta samkvæmt 1. lið hennar, sem lýtur að því að hann hafi haft í vörslum sínum fíkniefni í dreifingarskyni. Þá krefst hann þess að refsing verði milduð frá því, sem ákveðið var í héraðsdómi. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt báðum liðum ákæru. Við ákvörðun refsingar verður að líta til þess að ákærði er sakfelldur fyrir að hafa brotið gegn lögum um ávana- og fíkniefni með því að hafa haft í vörslum sínum og til dreifingar samtals 27,74 g af amfetamíni, sem samkvæmt vottorði rannsóknastofu í lyfjafræði 10. september 1998 hafði að geyma 4,6% amfetamínbasa, 4,54 g af kannabis og 73 töflur af fíkniefninu MDMA ásamt 13,97 g af töflumulningi úr sama efni, eða sem svarar alls rúmlega 117 töflum af því. Brot ákærða voru drýgð í tvennu lagi og verður því að gæta ákvæða 5. töluliðar 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 varðandi refsingu hans. Hann hefur eitt sinn áður sætt refsingu fyrir fíkniefnabrot. Að öllu þessu athuguðu eru ekki efni til að hreyfa við þeirri refsingu, sem ákærða var gerð með héraðsdómi, sbr. 3. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, svo sem þeim var breytt með 19. gr. laga nr. 37/1994. Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest, þar á meðal um upptöku fíkniefna og sakarkostnað. Ákærði verður dæmdur til að greiða áfrýjunarkostnað málsins, eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði, Daníel Magnússon, greiði allan áfrýjunarkostnað af málinu, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Hæstarétti, Hilmars Ingimundarsonar hæstaréttarlögmanns, 50.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 22. júní 1999. Málið er höfðað með ákæru útgefinni af lögreglustjóranum í Hafnarfirði 24. mars 1999 gegn Daníel Magnússyni, kt. 120376-3309, Lækjarbergi 34, Hafnarfirði, ,,fyrir brot gegn lögum um ávana og fíkniefni, með því að hafa í tvö skipti á árinu 1998 haft í vörslum sínum, í dreifingarskyni, í bifreiðinni MA-715, ávana og fíkniefni sem hér greinir: Föstudagskvöldið 21. ágúst, við bensínstöð Esso að Lækjargötu í Hafnarfirði, 27,74 gr. af amfetamíni og 4,54 gr. af hassi. Miðvikudagskvöldið 4. nóvember, á Kaldárselsvegi í Hafnarfirði, 73 töflur af MDMA (3,4-metýlendíoxímetýlamfetamíni) og 13,97 gr. af töflumulningi úr sama efni. ” Í ákæru er framangreind háttsemi ákærða talin varða við 2., sbr. 5. og 6. gr. laga nr. 65/1974, sbr. lög nr. 60/1980, sbr. lög nr. 13/1985, sbr. 7. gr. laga nr. 10/1997, sbr. 166. gr. laga nr. 82/1998, og 2., sbr. 10. gr. reglugerðar nr. 16/1986, sbr. fylgiskjal I með þeirri reglugerð, sbr. 1. og 2. gr. reglugerðar nr. 177/1986. Í ákæru er þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til að sæta upptöku á 27,74 gr. af amfetamíni, 4,54 gr. af hassi og 73 töflum af MDMA, auk 13,97 gr. af töflumulningi úr sama efni, samkvæmt 6. mgr. 5 gr. laga um ávana- og fíkniefni og 2. mgr. 10. gr. reglugerðar nr. 16/1986, en ofangreind efni voru haldlögð af lögreglu við rannsókn málsins. Ákærði kom fyrir dóminn og gaf skýrslu. Jafnframt komu fyrir dóminn eftirtalin vitni: Reynir Bergmann Reynisson, Margeir Sveinsson, Halldór Guðni Harðarson, Hálfdán Þórðarson, Bjarni J. Bogason, Gissur Guðmundsson og Kristján Ólafur Guðnason. Ákæruliður 1 Varðandi fyrri lið ákæru eru málsatvik þau, að föstudagskvöldið 21. ágúst 1998 urðu rannsóknarlögreglumenn á ómerktri lögreglubifreið, Gissur Guðmundsson og Kristján Ólafur Guðnason, varir ferða bifreiðarinnar MA-715, sem er í eigu ákærða. Komu lögreglumennirnir báðir fyrir dóminn sem vitni og báru að umrætt kvöld hafi þeir veitt bifreiðinni eftirför vegna gruns um að ökumaður bifreiðarinnar hefði fíkniefni í sinni vörslu. Hafi þeir síðan fylgst með því úr fjarlægð er bifreiðinni var lagt á plani við bensínstöð Esso við Lækjargötu í Hafnarfirði. Hafi henni verið lagt við steinvegg vestan megin bensínstöðvarinnar og var farþegahurð hennar að framan opin upp á gátt. Þegar þeir hafi komið að bifreiðinni örskömmu síðar hafi ákærði setið í ökumannssæti hennar en vitnið Reynir Bergmann Reynisson í framsæti farþegamegin. Hafi ákærði haldið á hassmola og amfetamín í plastumbúðum verið á milli fóta hans, en einnig hafi nokkurt magn amfetamíns verið í plasti á milli farþega- og ökumannssætis, ófalið með öllu. Samtals hafi reynst vera um að ræða 27,74 gr. amfetamíns og 4,54 gr. af hassi. Við líkamsleit á ákærða hafi fundist samtals 144 þúsund krónur. Milli framsæta bifreiðarinnar hafi einnig fundist allstór dúkahnífur, fiðrildahnífur („butterfly”), talstöðvascanner, GSM sími og stafræn smávog. Í aftursæti hafi fundist hafnaboltakylfa. Hafi bæði ákærði og vitnið Reynir verið handteknir á vettvangi, en að auki hafi einnig Ingi Rafn Gylfason, Ívar Sturla Sævarsson og Þorgrímur Andri Einarsson verið handteknir, en þeir hafi beðið skammt frá í bifreiðinni G-25921, sem Reynir ók. Fyrir dómi kvaðst ákærði viðurkenna að hafa haft fíkniefni þau sem áður greinir undir höndum, en hann hafi ekki átt þau sjálfur, heldur hafa verið milliliður eða „burðardýr” fyrir eiganda efnisins. Hann kvaðst hafa verið að koma frá Reykjavík og farið beint að bensínstöðinni til að koma amfetamíninu fyrir í holum við ljósastaura í hrauninu, þar sem smásalar efnisins hafi síðan getað nálgast það. Þetta hafi hann gert einu sinni áður. Ákærði kvaðst ekki geta upplýst hver eigandi efnisins væri og bar við ótta um fjölskyldu sína. Hann kvað þessi störf sín ekki gerð í hagnaðarskyni, heldur væri oft um að ræða greiða gegn greiða og hagnaður hans af þessu því óbeinn. Ákærði kvaðst oft aðeins selja fíkniefni þannig að hann hefði upp í kostnað af sölunni, svo sem bensín, ofl. Ákærði kvað ekki hafa komið til tals í umrætt skipti að hann seldi Reyni hass, en það hefði þó getað komið til greina. Hann kvaðst áður hafa útvegað Reyni og öðrum kunningjum sínum hass, en hann hafi ekki alltaf fengið greitt fyrir það í peningum. Ákærði kvaðst oft ganga með svo mikla fjármuni á sér svo sem í umrætt sinn, en þetta hafi verið aleiga hans. Vitnið Reynir Bergmann Reynisson kom fyrir dóminn og skýrði þá þannig frá að hann hafi hringt í ákærða skömmu áður og mælt sér mót við hann við bensínstöðina til að eiga við hann orð. Vitnið kvaðst ekki hafa ætlað að kaupa efni af ákærða þessu sinni, en hann hafi séð efnið í bílnum. Félagar þess í bifreiðinni G-25921 hafi ekki vitað um tilefni veru þeirra á bensínstöðinni. Vitnið kvaðst þó áður hafa keypt hass af ákærða og stundum fengið slíkt gefins hjá honum. Fyrir lögreglu hafði vitnið skýrt svo frá að hann hafi mælt sér mót við ákærða í þeim tilgangi að kaupa af honum fíkniefni fyrir sig og félaga sína í bílnum, aðra en Ívar. Vitnið hvarf frá þessum skýringum sínum fyrir dómi og kvaðst hafa skýrt rangt frá fyrir lögreglu í því skyni að sleppa fyrr úr yfirheyrslum. Ákærðuliður 2 Varðandi málsatvik í ákærulið 2 hafa lögreglumennirnir Margeir Sveinsson og Halldór Guðni Harðarson borið fyrir dómi, að miðvikudagskvöldið 4. nóvember 1998 hafi þeir beðið í kyrrstæðri lögreglubifreið á afleggjara að Hvaleyrarvatni, skammt austan við Kaldárselsveg í Hafnarfirði. Þá hafi þeir veitt athygli bifreiðinni MA-715, sem sé í eigu ákærða, þar sem henni var ekið framhjá þeim í austurátt frá Hafnarfirði. Hafi þeir þegar veitt bifreiðinni eftirför og hafi haft há ökuljós lögreglubifreiðarinnar tendruð. Er þeir hafi nálgast bifreið ákærða hafi þeir kveikt blá viðvörunarljós lögreglubifreiðarinnar til merkis um að ákærði skyldi stöðva för sína. Vitnin kveða þetta hafa verið í vinstri beygju á mótum Kaldárselsvegar og vegar að Kjóadal og aðeins hafi þá verið 1½ til 2 bíllengdir milli bifreiðanna. Vitnið Margeir, sem var ökumaður lögreglubifreiðarinnar, kvaðst telja ökuhraða hafa verið á bilinu 50-70 km./klst. Hafi þeir þá báðir greinilega séð ákærða, sem hafi verið einn í bifreiðinni, kasta u.þ.b. hnefastórum pakka út um hliðarrúðu hennar og hafi hann síðan stöðvað hana u.þ.b. 50-80 metra frá þeim stað er pakkanum hafi verið hent út á. Hafi þeir síðan handtekið ákærða og fundið pakka þann, sem þeir sáu hent út úr bifreiðinni, í vegarkantinum. Pakki þessi hafi verið umvafinn glærri plastfilmu og í honum hafi reynst vera nokkurt magn fíkniefna. Við líkamsleit á ákærða hafi í úlpuvasa fundist pappahólkur með plastfilmu og peningar, samtals 19.500 krónur. Við leit í bifreið ákærða hafi hvorki fundist fíkniefni né áhöld tengd þeim. Ákærði hefur alfarið neitað því að hafa haft efni þetta undir höndum, eða hafa hent umræddum pakka út úr bifreiðinni, bæði í skýrslutöku hjá lögreglu og fyrir dómi. Hefur hann haldið fram sakleysi sínu og að kveðst aðeins hafa verið í bíltúr á þessum slóðum í umrætt sinn til að losna við þunglyndi. Ákærði kveðst hafa stöðvað bifreið sína um leið og hann sá stöðvunarmerki lögreglu. Hann hafi síðan verið handtekinn. Fyrir dómi kvaðst ákærði ekki muna hvort hann hafi verið með hólk með plastfilmu á sér í umrætt sinn, þar sem langt væri um liðið. Fyrir dóminn kom vitnið Bjarni J. Bogason, aðstoðaryfirlögregluþjónn hjá Ríkislögreglustjóra, sem sá um rannsókn á umræddum pakka og afskornum plastfilmuhólk þeim sem tekinn var af ákærða. Vitnið kvað pakkann hafa innihaldið 73 töflur af efninu MDMA (ecstasy), auk 13,97 gr. af töflumulningi sama efnis, samtals 117,5 töflur af nefndu efni. Kvað vitnið ótvíræða niðurstöðu rannsóknar sinnar að plast það sem var utan um fíkniefnin hafi komið af sama hólki og fannst á ákærða á vettvangi. Vitnið kvað engin fingraför hafa fundist á pakkanum. Sýndi vitnið í dóminum plastfilmuhólk þann sem til rannsóknar var og vitnið hefur staðfest að teknar hafi verið af smásjármyndir þær sem liggja fyrir dóminum sem skjal nr. 10 bls. 3 í skjalaskrá rannsóknara vegna máls nr. 36-1998-4770 og varða þennan ákærulið. Niðurstaða Með játningu ákærða varðandi fyrri ákæruliðinn, sem fær stoð í gögnum málsins, telst sannað að hann hafi föstudagskvöldið 21. ágúst 1998 haft í fórum sínum, 1998, 27,74 gr. af amfetamíni og 4,54 gr. af hassi. Ákærði hefur hins vegar neitað því að hafa haft efnin undir höndum í dreifingarskyni, heldur hafi hann aðeins verið milliliður fyrir eiganda efnisins og gert það í greiðaskyni. Með framburði ákærða sjálfs og vitna fyrir dóminum hefur komið fram að ákærði hafi á stundum útvegað eða selt fíkniefni. Hafi hann þá ýmist útvegað efnið gegn greiða eða gegn greiðslu, sem oft hafi aðeins nægt til að hafa upp í kostnað. Þykir framburður vitnisins Reynis fyrir dóminum, þar sem hann hélt því fram að hann hafi ekki hitt ákærða við bensínstöðina í þeim tilgangi að kaupa af honum fíkniefni, ótrúverðugur. Ekkert hefur komið fram sem bendir til þess að kunningsskapur vitnisins Reynis við ákærða hafi náð að tengjast öðru en útvegun fíkniefna með einum eða öðrum hætti. Einnig liggur fyrir í málinu að ákærði var að falbjóða vitninu fíkniefni er lögreglumenn stóðu þá að verki, auk þess sem til staðar var í bifreið ákærða stafræn smávog sem hentar vel til notkunar í slíkum viðskiptum. Telur dómari sannað að tilgangur móts þeirra við bensínstöðina hafi verið að versla með fíkniefni. Fyrir dómi hefur ákærði viðurkennt að hafa haft hag af því að dreifa fíkniefnum til þeirra sem hann kallar smásala. Telja verður því að hann hafi með broti sínu aflað sér ávinnings á einn eða annan hátt eða það hafi vakað fyrir honum. Þegar litið er til alls þessa, og þess að hann var með á sér 144.000 krónur í reiðufé sem hann hefur ekki getað gefið neinar trúlegar skýringar á, verður talið sannað að hann hafi ástundað dreifingu umræddra efna. Ber því að sakfella ákærða fyrir brot það sem honum er gefið að sök í fyrri ákærulið. Ákærði hefur staðfastlega neitað öllum sakargiftum varðandi brot það, sem honum er gefið að sök í seinni lið ákæruskjals. Vitnin Margeir Sveinsson og Halldór Guðni Harðarson hafa bæði borið, að enginn vafi leiki á því í þeirra huga að þeir hafi greinilega séð ákærða henda umræddri pakkningu út úr bifreiðinni, er þeir hugðust stöðva för hans. Við vettvangsgöngu bar báðum vitnunum saman um þann stað, er þau fundu pakkann. Þrátt fyrir að myrkvað hafi verið orðið og götulýsing sé engin á þessum slóðum, þykir framburður þeirra trúverðugur að þessu leyti, enda hafa þeir borið að há ökuljós lögreglubifreiðarinnar hafi verið tendruð allan tímann og stutt millibil hafi verið á milli bifreiðanna. Hefur ákærði ekki mótmælt þessu sérstaklega. Í heild þykir framburður lögreglumannanna skýr og trúverðugur um alla málavexti, en framburður ákærða þvert á móti einkar ósennilegur. Rannsókn á plastfilmu þeirri sem fíkniefnaböggullinn var vafinn í og afskornum pappahólki með plastfilmu, sem fannst í úlpuvasa ákærða, leiddi að áliti vitnisins Bjarna J. Bogasonar, sem rannsóknina annaðist ótvírætt í ljós að plastið utan um fíkniefnin hafi komið af þeim sama hólki. Voru gögn þau sem rannsökuð voru og mynduð með smásjá sýnd í dóminum og kom ekki í ljós neitt það sem gefur tilefni til þess að vefengja niðurstöðu rannsóknarinnar. Með hliðsjón af þessu þykir sannað að ákærði hafi haft undir höndum efni það sem pakki þessi innihélt og samsvaraði að magni til 117,5 e-taflna. Ákærði hefur borið fyrir dómi að hann neyti ekki sjálfur efnis af þeirri gerð, er honum er gefið að sök að hafa haft í fórum sínum, hann reyki einungis hass endrum og sinnum. Um mikið magn fíkniefna var að ræða. Með hliðsjón af framansögðu telst sannað að ákærði hafi ætlað efni þetta til dreifingar. Þegar allt framangreint er virt þykir ákærði sannur að sök um þá háttsemi sem hann er sakaður um í báðum liðum ákæru, hvar hún réttilega er heimfærð til refsiákvæða. Ber því að sakfella hann fyrir brot gegn tilvitnuðum ákvæðum laga um ávana- og fíkniefni. Í júlí 1996 gekkst ákærði undir sátt um greiðslu 24.000 króna sektar hjá Lögreglustjóranum í Reykjavík, vegna brots gegn lögum um ávana- og fíkniefni nr. 65/1974 og reglugerð nr. 16/1986, sem ekki hefur í för með sér ítrekunaráhrif í þessu máli eins og mælt er fyrir um í 8. mgr. 5. gr. laga nr. 65/1974 vegna þess að þá var hvorki um að tefla innflutning eða dreifingu efnanna eins og raunin er í því máli sem nú er dæmt. Við ákvörðun refsingar ákærða þykir verða að líta til þess að auk amfetamíns og hass er um mikið magn af afar hættulegu efni að ræða þar sem metýlendíoxímetýlamfetamín (MDMA) er og til þess fallið að valda umtalsverðu og varanlegu tjóni á líkama og heilsu ótiltekins fjölda manna komist það í umferð. Að áliti dómsins er því um sérstaklega saknæma og hættulega háttsemi að ræða. Líta ber einnig til þess að ákærði hefur neitað sakargiftum að stærstu leyti. Þykir refsing ákærða, Daníels Magnússonar, því hæfilega ákveðin 16 mánaða fangelsi. Af hálfu ákæruvaldsins hefur verið krafist upptöku á fíkniefnum þeim er málið varðar, samtals 27,74 gr. af amfetamíni, 4,54 gr. af hassi og 73 töflum af MDMA, auk 13,97 gr. af töflumulningi úr sama efni, sem voru haldlögð af lögreglu við rannsókn málsins. Með hliðsjón af 6. mgr. 5 gr. laga nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni og 2. mgr. 10. gr. reglugerðar nr. 16/1986, skulu efni þessi gerð upptæk. Með vísan til 1. mgr. 166. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála verður ákærða gert að greiða allan kostnað af rekstri málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Björns Jónssonar hæstaréttarlögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin 150.000 krónur. Sveinn Sigurkarlsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómsorð: Ákærði Daníel Magnússon, sæti fangelsi í 16 mánuði. Dæmd eru upptæk 27,74 gr. af amfetamíni, 4,54 gr. af hassi og 73 töflur af MDMA, auk 13,97 gr. af töflumulningi úr sama efni. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Björns Jónssonar hæstaréttarlögmanns, 150.000 krónur.
Mál nr. 279/2008
Málsástæða Frávísun frá héraðsdómi
N ehf. hélt því fram að F hf. og R hf. hefðu staðið saman að ólöglegri háttsemi með því að F hf. auglýsti og seldi fisk óslægðan en skilaði honum til kaupanda slægðum og án innmatar og R hf. gerði N ehf. reikning fyrir kostnaði við slægingu og flutning fisksins til og frá slægingarstað. N ehf. kvaðst eiga endurgreiðslukröfu á F hf. og R hf. vegna innheimtra gjalda og andvirðis innmatar sem hann hafði ekki fengið afhentan. N ehf. vísaði í ýmis lög máli sínu til stuðnings, þar á meðal samkeppnislög nr. 44/2005 „sem leggja bann við samkeppnishindrunum og misnotkun á markaði“. Talið var að verulega skorti á skýrleika málsreifunar í héraði. Fyrir Hæstarétti lagði N ehf. megináherslu á þá málsástæðu að F hf. og R hf. hefðu brotið gegn samkeppnislögum með því að misnota markaðsráðandi stöðu sína. F hf. og R hf. mótmæltu málsástæðum N ehf., þar sem um væri að ræða nýjar málsástæður og ekki hefði verið lagður fullnægjandi grundvöllur fyrir þeim í stefnu. N ehf. taldi hins vegar að með framangreindri tilvísun í stefnu til samkeppnislaga hefði málsástæða um misnotkun á markaðsráðandi stöðu verið nægilega reifuð en héraðsdómur hefði ekki fjallað um hana á fullnægjandi hátt. Fallist var á það með F hf. og R hf. að málatilbúnaður N ehf. hefði breyst mjög frá því sem var í héraði. Þá hefði hann í upphafi ekki verið nægilega skýr til að F hf. og R hf. hefðu getað tekið til varna á fullnægjandi hátt. Þótti því óhjákvæmilegt að vísa málinu að sjálfsdáðum frá héraðsdómi.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Hjördís Hákonardóttir og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 20. maí 2008. Hann krefst þess nú að stefndu verði dæmd til að greiða sér 1.402.472 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. mars 2007 til greiðsludags og málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndu krefjast aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara lækkunar á kröfu áfrýjanda. Í báðum tilvikum krefjast þau greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Málsástæður og lagarök áfrýjanda í héraði eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Byggir hann í fyrsta lagi á því að söluskilmálar stefnda, Fiskmarkaðar Íslands hf., og framkvæmd þeirra hafi verið ólögmæt, það er að auglýsa og selja fisk óslægðan en skila honum til kaupanda slægðum og án innmatar. Þá hafi stefnda, Reiknistofu fismarkaða hf., verið óheimilt að gera áfrýjanda reikning fyrir kostnaði við slægingu og flutning fisksins til og frá slægingarstað, og hafi hún við innheimtu reiknings getað gengið að bankaábyrgð áfrýjanda. Hafi áfrýjandi mótmælt þessum viðskiptaháttum, en stefndu sameiginlega staðið að hinni ólöglegu háttsemi og beri þau því óskipta ábyrgð. Áfrýjandi kveðst eiga endurgreiðslukröfu á stefndu vegna innheimtra gjalda og andvirðis innmatar sem hann hafi ekki fengið afhentan. Með þessu hafi verið brotið gegn ákvæði 72. gr. stjórnarskrár, reglum um uppboðsskilmála samkvæmt lögum nr. 79/2005 um uppboðsmarkaði sjávarafla, gegn 31. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, lögum nr. 91/2006 um mál og vog, lögum nr. 50/2000 um lausafjárkaup, lögum nr. 55/1998 um meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða og loks gegn samkeppnislögum nr. 44/2005 „sem leggja bann við samkeppnishindrunum og misnotkun yfirburðastöðu á markaði.“ Verulega skortir á skýrleika málsreifunar í héraði um rökstuðning fyrir því hvernig framangreind lagarök skjóti stoðum undir málsgrundvöllinn. Á þetta alveg sérstaklega við um framangreinda almenna tilvísun til samkeppnislaga og þá skýringu sem henni fylgir. Þá er óljóst hvort gerð sé endurgreiðslukrafa eða skaðabótakrafa og þá hvort um sé að ræða kröfu um skaðabætur innan eða utan samninga. Fyrir Hæstarétti byggir áfrýjandi annars vegar á því að háttsemi stefndu hafi verið saknæm og ólögmæt og því sé fyrir hendi grundvöllur skaðabóta utan samninga, en hins vegar að hann hafi vanefnt samninga sína við áfrýjanda. Megináherslu leggur áfrýjandi þó á þá málsástæðu, að stefndu hafi brotið gegn samkeppnislögum með því að misnota markaðsráðandi stöðu sína. Stefndu mótmæla málsástæðum áfrýjanda með þeim rökum að ekki hafi verið um þær fjallað í héraði, um sé að ræða nýjar málsástæður sem ekki eigi skylt við þann grundvöll málsins sem lagður hafi verið í stefnu. Telur stefndi, Fiskmarkaður Íslands hf., að sú málsástæða áfrýjanda að stefndu hafi valdið honum verulegu tjóni með því að misnota markaðsráðandi stöðu sína, kalli á umfangsmikla umfjöllun og gagnaöflun en hann hafi ekki fengið sanngjarnt tækifæri til að bregðast við með þeim hætti. Áfrýjandi heldur því hins vegar fram að með framangreindri tilvísun í stefnu til samkeppnislaga hafi málsástæða um misnotkun markaðsráðandi stöðu verið nægilega reifuð en héraðsdómur hafi hins vegar ekki fjallað um hana á fullnægjandi hátt. Hina fyrri málsástæðu áfrýjanda þykir mega rekja til málatilbúnaðar hans í héraði þó að framsetning hennar þar hafi verið ruglingsleg. Um hina síðari er í stefnu einungis vísað til samkeppnislaga án frekari tilgreiningar á ákvæðum þeirra laga og enga frekari lýsingu er að finna á því með hvaða hætti er um markaðsráðandi stöðu að ræða eða hvernig hún hefur verið misnotuð. Verður að fallast á með stefndu að hin síðari málsástæða hafi fyrst verið höfð uppi fyrir Hæstarétti. Í málflutningi stefndu fyrir Hæstarétti kom fram að þeir hefðu litið á tilvísun til samkeppnislaga í stefnu einungis sem lagarök. Þó að mörk málsástæðu og lagaraka séu ekki alltaf skörp verður í þessu tilviki að fallast á, að því er varðar meint brot gegn samkeppnislögum, að stefndu hefðu ekki mátt átta sig á að um helstu málsástæðu áfrýjanda yrði að ræða og að vörn þeirra hafi verið áfátt vegna þess hvernig framsetningu á þessu atriði var háttað í stefnu. Af framangreindu er sýnt að málatilbúnaður áfrýjanda fyrir Hæstarétti hefur breyst mjög frá því sem var í héraði. Þá var hann í upphafi ekki nægilega skýr til þess að stefndu gætu tekið til varna á fullnægjandi hátt. Af þessum ástæðum þykir óhjákvæmilegt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi. Áfrýjandi skal, samkvæmt 2. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, greiða stefndu málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Máli þessu er vísað frá héraðsdómi. Áfrýjandi, Ný-Fiskur ehf., greiði stefndu, Fiskmarkaði Íslands hf. og Reiknisstofu fiskmarkaða hf., hvorum um sig 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjaness 20. febrúar 2008. Mál þetta var þingfest 11. apríl 2007 og tekið til dóms 24. janúar 2008. Stefnandi er Ný-Fiskur ehf., Hafnargötu 1, Sandgerði, en stefndu eru Fiskmarkaður Íslands hf., Norðurtanga, Ólafsvík og Reiknistofa Fiskmarkaða hf., Iðavöllum 7, Reykjanesbæ. Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndu verði in solidum dæmdir til að greiða stefnanda 1.514.846 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. mars 2007 til greiðsludags og til greiðslu málskostnaðar in solidum. Stefndi Fiskmarkaður Íslands hf. krefst aðallega sýknu og málskostnaðar en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar verulega og málskostnaður þá felldur niður. Stefndi Reiknistofa fiskmarkaða hf. krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda en til vara að stefnukröfur verði lækkaðar. Málskostnaðar er krafist. I Stefnandi kveður tildrög máls þessa vera þau að fiskmarkaðir starfi hér á landi samkvæmt lögum nr. 79/2005 um uppboðsmarkaði og séu lögin rammalög. Í 5. gr. laganna segi að í reglugerð skuli kveða á um útgáfu rekstrarleyfa og starfsemi uppboðsmarkaða, þ. á m. um gagnsæi viðskipta, birtingu uppboðsskilmála og uppboðslýsingar. Auk þess segi að ráðherra setji jafnframt reglur um starfsemi reiknistofu uppboðsmarkaða. Útgáfa þessarar reglugerðar hafi dregist úr hömlu en viðskiptahættir á fiskmörkuðum hafi hneigst til verri vegar og einkennst af ólöglegum uppboðsskilmálum og margvíslegri ósanngirni í garð kaupenda. Ófremdarástand hafi verið látið viðgangast hjá stefnda, Fiskmarkaði Íslands hf., og þannig boðinn upp fiskur sem þegar hafi verið slægður og því haft aðra og minni þyngd en þá sem hann í uppboðslýsingu hafi verið sagður hafa. Þá hafi stundum í uppboðslýsingu verið tekið fram að slæging fari fram á fiskinum á vegum seljanda eftir sölu á honum og seljandi því haldið fiskinum áfram í sinni vörslu eftir söluna og þá iðulega flutt hann langar leiðir til annars staðar þar sem slæging hafi farið fram. Að því búnu hafi fiskurinn verið afhentur kaupanda og kaupanda gerður reikningur fyrir kostnaði, bæði við slægingu og flutning til og frá slægingarstað. Stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., sem starfi í tengslum við stefnda, Fiskmarkað Íslands hf., hafi síðan séð um að innheimta reikninga þessa hjá kaupendum. Það hafi gerst með þeim hætti að stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., hafi gengið í bankaábyrgð stefnanda þótt það hafi ekki verið heimilt samkvæmt ábyrgðarskilmálum. Með bréfi 29. janúar 2007 hafi stefnandi gert stjórn Fiskmarkaðar Íslands hf. grein fyrir því að hann frábæði sér að vera sviptur ráðstöfunarrétti á þeim þorski sem hann kaupi hjá stefnda. Stefnandi hafi tekið fram í þessu bréfi að hann áskili sér rétt að ráða því sjálfur hvort og hvar fiskur sem hann kaupi á markaðinum verði slægður og stefnda væri óheimilt að nota bankaábyrgð hans til annarra nota en til innheimtu á kaupverði hins keypta fisks og svo til innheimtu á uppboðsgjöldum. Í vikunni 9.-15. mars 2007 keypti stefnandi 81.753 kg af óslægðum þorski á fiskmarkaði stefnda. Samkvæmt reikningi 16. mars 2007, sem stefndi Reiknistofa fiskmarkaða hf. útbjó og sendi stefnanda, námu fiskkaup þessi 23.932.156 krónum sem að viðbættum 14% virðisaukaskatti að fjárhæð 1.675.252 krónur gerði samtals 25.607.408 krónur. Afgreiðslugjald vegna þessara viðskipta var 242.802 krónur sem að viðbættum 24,5% virðisaukaskatti að fjárhæð 59.485 krónur gerði samtals 302.287 krónur. Stefnandi segir að þrátt fyrir áðurnefndan fyrirvara stefnanda í bréfi 29. janúar 2007, að hann ákvæði sjálfur hvort og hvar þorskur sem hann keypti á fiskmarkaðinum yrði slægður, hafi stefndi Fiskmarkaður Íslands hf. upp á sitt eindæmi sett hinn keypta fisk í slægingu. Við slæginguna hafi stefndi Fiskmarkaður Íslands hf. hirt af stefnda innmat (hrogn, lifur og svil) af hinum keypta sjávarafla og ekki skilað stefnanda. Síðan hafi stefndi Reiknistofa fiskmarkaða hf. útbúið reikninga vegna greindra viðskipta 16. mars 2007 og innheimt með því að ganga í bankaábyrgð stefnanda. Reikningur fyrir nefnda þjónustu hafi numið samtals 1.014.480 krónum. Undir rekstri málsins aflaði stefnandi mats þar sem matsmaður var beðinn um að meta til peningaverðs verðmæti innmats (hrogna, svila og lifrar) í þorski sem stefnandi keypti hjá stefnda Fiskmarkaði Íslands hf. vikuna 9.-15. mars 2007. Í matsgerð segir m.a. að á þessum tíma geti innyflin numið allt að 20% af þyngd fiskjar. Nokkuð góð reynsla sé komin á að magn lifrar sé um 7% af þyngd fiskjarins og hrogn og svil um 5%. Niðurstaða matsmanns er að verðmæti innmats í þorski þeim sem stefnandi keypti vikuna 9.-15. mars 2007 af stefnda, Fiskmarkaði Íslands hf., sé 700.000 krónur. Stefnandi reisi kröfugerð sína á þeim málsástæðum fyrst og fremst að stefnda, Fiskmarkaði Íslands hf., hafi verið óheimilt að lögum að leyfa seljendum fisks á uppboðsmarkaði sínum að selja sjávarafla þann, sem stefndandi keypti vikuna 9.-15. mars 2007, með því skilyrði að hinn seldi sjávarafli yrði eftir sölu á kostnað stefnanda tekinn til slægingar á stað sem seljendur ákvæðu sjálfir og innmatur fisksins yrði hirtur af stefnanda forspurðum. Slæging á kostnað stefnanda hafi verið ólögleg aðgerð og sé því stefnanda rétt að endurheimta úr hendi stefndu þau verðmæti sem þannig hafi ólöglega verið frá honum tekin. Annars vegar hin ólöglega teknu gjöld fyrir óumbeðna, ólöglega þjónustu og hins vegar andvirði þess innmats sem hafi ólöglega verið hirtur af stefnanda. Stefnandi reisir dómkröfur sínar á því að ólöglegt hafi verið það fyrirkomulag stefnda, Fiskmarkaðs Íslands hf., að auglýsa til sölu á fiskmarkaði sínum ofangreindan sjávarafla sem óslægðan miðað við tiltekna þyngd hans óslægðs. Það hafi jafngilt því að fiskurinn hafi þegar verið slægður og innmatur hans þegar hirtur og hinn keypti fiskur því í reynd haft aðra og minni þyngd en þegar hann var keyptur. Það hafi jafnframt jafngilt því að fiskurinn hafi verið slægður og innmatur hans hirtur eftir að hann hafi verið seldur kaupanda og því haft aðra og minni þyngd á afhendingardegi en uppgefið hafi verið í uppboðsauglýsingu. Í þessu efni telur stefnandi einu gilda þótt stefndi Fiskmarkaður Íslands hf. hafi í uppboðsauglýsingu á sjávarafla áskilið sér rétt til að slægja hinn selda sjávarafla þar sem ófrávíkjanleg ákvæði íslenskra laga standi því í vegi að hann geti haft þennan hátt á þar sem þetta hafi verið ólöglegt athæfi. Því hafi jafnframt verið ólöglegt að gera stefnanda reikning þann sem liggi frammi í málinu. Þar sem stefndu hafi tekið saman þátt í hinu ólöglegu aðgerð telur stefnandi þá bera óskipta ábyrgð á hinni ólöglegu athöfn sem sé saknæm. Þess vegna sé þeim stefnt saman í málinu, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnandi telur að stefndu hafi brotið ákvæði 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 um friðhelgi eignarréttar með því að fá fiskkaupanda ekki þegar í stað eftir kaup á uppboði umráð yfir hinum keypta sjávarafla heldur senda hann gegn vilja kaupanda til slæginga á fjarlægum stað. Ennfremur með því að hirða verðmætan innmat fiskjarins að kaupanda forspurðum og afhenda kaupanda fiskinn síðan án innyfla og með annarri og minni þyngd en uppgefið hafi verið í uppboðsauglýsingu. Stefndu hafi brotið ákvæði laga nr. 79/2005 um uppboðsmarkaði sjávarafla sem kveði á um og geri ráð fyrir skýrum, hlutlausum og sanngjörnum uppboðsskilmálum er tryggi gagnsæi markaðar, sbr. einkum 5. gr. laganna. Lögin leggi stjórn stefnda, Fiskmarkaðs Íslands hf., ríkar ábyrgðarskyldur á herðar svo sem að gæta hlutleysis gagnvart þeim sem eiga viðskipti við uppboðsmarkaði og mismuna þeim ekki svo sem með því að heimila seljanda fisks að áskilja sér rétt til að setja keyptan fisk í slægingu gegn vilja kaupanda og hirða verðmætan innmat hans að kaupanda forspurðum. Þannig hafi stefndi hylmt yfir með seljendum sem hafi framið auðgunarbrot gegn kaupendum. Stefndu hafi brotið lög nr. 7/1936 um samningsgerð og ógilda löggerninga með því að beita stefnanda misbeitingu, sbr. 31. gr. laganna. Ennfremur sé háttsemi stefndu brot á 36. gr. laganna. Stefndi Fiskmarkaður Íslands hf. hafi brotið lög nr. 91/2006 um mál og vog með því að koma í veg fyrir að þau lög hefðu í raun haft gildi með því að fá fiskkaupanda ekki þegar í stað umráð hins keypta sjávarafla. Stefndi, Fiskmarkaður Íslands hf., hafi brotið lög nr. 50/2000 um lausafjárkaup sem gerir ráð fyrir að samið sé um afhendingardag. Afhendingardagur skipti máli t.d. í þeim tilvikum þegar áhætta flytjist af hinu selda yfir til kaupandans. Stefndi hafi flutt hinn keypta fisk til slægingar og síðan afhent hann kaupanda. Stefnandi hafi því ekki getað tryggt góða meðhöndlun á hráefninu. Stefndi hafi brotið lög nr. 55/1998 um meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða sem geri strangar kröfur um að fiskvinnslustöðvar tryggi neytendum tiltekin gæði afurða sinna. Með því að flytja fiskinn til slægingar á óþekktan stað hafi kaupandi ekki getað fullnægt lögum um meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða. Stefnandi byggir á því að ákvæði samkeppnislaga nr. 44/2005, sem leggi bann við samkeppnishindrunum og misnotkun yfirburðastöðu á markaði, hafi verið brotin. II Stefndi, Fiskmarkaður Íslands hf., telur grundvallaratriði í þessu máli að skoða af hvaða þáttum framboð á fiski ráðist og hvernig það hafi áhrif á uppboðsmarkaði fyrir sjávarafla. Úthlutun fiskveiðiheimilda fari fram á grundvelli laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og sé útgerðum úthlutað aflaheimildum í samræmi við ákvæði laganna. Þær takmörkuðu aflaheimildir, rétturinn til þess að veiða og landa óunnum fiski, sé þannig í höndum útgerða. Ákvarðanir útgerða um það hvaða vettvang þær velji til þess að selja veiddan afla ráði úrslitum um það hvernig framboð og eftirspurn á óunnum fiski sé háttað, þ. á m. á uppboðsmörkuðum fyrir sjávarafla. Þegar útgerð taki ákvörðun um hvar og hvernig eigi að selja veiddan afla ráði úrslitum hvar fáist hæst verð fyrir aflann. Útgerðir hafi um nokkra valkosti að ræða. Þær geti selt aflann með beinni sölu ýmist í einstökum viðskiptum eða með því að gera fasta sölusamninga við tiltekinn kaupanda. Þá geti útgerðir sett afla á uppboðsmarkað með því að selja aflann í gám sem fluttur sé til útlanda eða með því að sigla með aflann á erlenda fiskmarkaði. Samkvæmt upplýsingum Fiskistofu um sölu á fiski tímabilið 2001-2006 sé 63% afla seldur beinni sölu, 8% í gámasölu, 14% hjá stefnda, Fiskmarkaði Íslands hf. og 16% á öðrum fiskmörkuðum. Samkvæmt þessum upplýsingum noti útgerðir og handhafar veiðiheimilda framangreindar söluleiðir fyrir fisk nokkuð jöfnum höndum. Markaður með fisk sé seljandamarkaður og ráði seljendur í reynd ferðinni þegar komi að viðskiptakjörum og skilmálum um sölu og kaup. Þetta komi fram í skýrslu nefndar sem sjávarútvegsráðherra hafi skipað til að kanna starfshætti fiskmarkaða og gefin hafi verið út í desember 2002. Þar komi ítrekað fram þau sjónarmið að markaður með fisk sé seljandamarkaður. Uppboðsmarkaðir keppi við aðrar söluleiðir, þ.e. beina sölu, kvótaleigu, gámasölu og siglingar. Til að mæta vilja og þörfum útgerða þurfi uppboðsmarkaður að tryggja seljendum hæsta mögulega verð. Nánast allir kaupendur á fiski kaupi fisk eftir fleiri en einni leið enda ráðist framboð á fiski fyrst og fremst af því hvar útgerðir taka ákvörðun um að selja afla sinn í það skiptið. Þá leigi fiskkaupendur einnig kvóta í þeim tilgangi að þurfa ekki að kaupa hann beint af útgerðum eða kaupa hann af uppboðsmörkuðum. Fiskkaupendur semji síðan við útgerð um að veiða hinn leyfða kvóta. Þá hafi framkvæmd reglugerðar nr. 522/1998 sem sett hafi verið samkvæmt ákvæðum laga nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar, laga nr. 151/1996 um fiskveiðar utan lögsögu Íslands og þágildandi laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða, svo og reglugerð nr. 644/2006 um veiðar í atvinnuskyni haft veruleg áhrif á uppboðsskilmála fiskmarkaða þar sem efni þeirra og innihald hafi leitt til þess að það sé óhagkvæmt fyrir útgerðina að landa slægðum fiski þar sem löndun á slægðum fiski hafi þau áhrif að frádráttur landaðs afla á úthlutaða veiðiheimild verði mun óhagstæðari en ef afla sé landað óslægðum. Þá hafi seljendur gert þá kröfu til uppboðsmarkaða að þeir sjái til þess að aðrir en seljandinn sjái um að slægja fiskinn og flokka fyrir kaupendur. Þannig hafi seljendur losnað við kostnað við slægingu og tryggi að gæði fisksins séu sem mest og minnki þannig líkur á að kaupendur geri kröfur til afsláttar vegna minni gæða á fiskinum eftir að kaup hafi átt sér stað á óslægðum afla. Því séu uppboðsskilmálar þeir sem stefndi bjóði upp á hreinlega viðbrögð við kröfum markaðarins um tilhögun, sölu og skilmála fyrir sölu vöru á markaði þar sem verðmyndun sé frjáls og mótist af framboði og eftirspurn. Stefndi, Fiskmarkaður Íslands hf., byggir á því að stefnandi hafi að fullu þekkt þá uppboðsskilmála sem hann hafi keypt fiskinn á. Beri allur málatilbúnaður stefnanda þess merki að hann hafi gjörþekkt uppboðsskilmála stefnda, þ. á m. skilmála um slægingu. Með því að taka þátt í uppboðinu og kaupa fiskinn sé stefnandi bundinn við efni uppboðsskilmála þeirra sem deilt sé um í málinu. Stefndi hafi svarað bréfi stefnanda 29. janúar 2007 með bréfi samdægurs þar sem skýrlega komi fram að öllum frávikum frá uppboðsskilmálum stefnda eða sérstökum samningum við kaupendur um sérskilmála sé með öllu hafnað. Með því að kaupa umræddan fisk á uppboðsmarkaðnum hafi stefnandi í raun samþykkt skilmála þá sem seljandi fisksins hafi sett. Í skilmálunum sé skýrlega tekið fram að allur innmatur sé eign þess aðila sem sjái um slæginguna. Þetta hafi stefnandi gjörþekkt enda keypt fisk á markaðinum svo árum skipti með þessum sömu skilmálum. Uppboðsskilmálar liggi frammi á starfsstöðvum stefnda og sömuleiðis skilmálar fyrir slægingu. Þá hafi stefndi birt slægingarskilmála sína á heimasíðu sinni um árabil. Stefndi byggir á því að ekkert í lögum eða reglugerðum banni fyrirkomulag eða efni á uppboðsskilmálum hans eða skilmálum við slægingu. Þetta fyrirkomulag hafi mótast af þörfum markaðarins og vegna ákvæða laga og reglugerða. Ekkert í lögum, hvorki lögum nr. 79/2005 eða öðrum lögum eða reglugerðum, banni það fyrirkomulag sem stefndi hafi haft á uppboði með sjávarafla á mörkuðum sínum. Fullyrðingar stefnanda séu með öllu ósannaðar og ekki studdar haldbærum rökum eða gögnum. Þá byggir stefndi á að uppboðsskilmálar séu mismunandi milli fiskmarkaða en á Íslandi séu í dag reknir 30 fiskmarkaðir af 19 fyrirtækjum. Stefnandi þurfi því ekki eða sé skyldugur til að kaupa sjávarafla af uppboðsmarkaði stefnda og geti keypt fisk á öðrum uppboðsmörkuðum sem hafi aðra skilmála. Þá sé stefnanda í lófa lagið að tryggja sér hráefni til vinnslu eftir öðrum leiðum sem notaðar séu af fiskkaupendum jöfnum höndum. Því sé því mótmælt að stefnanda sé nauðugur sá einn kostur að kaupa fisk af stefnda með framangreindum skilmálum. Fyrirtæki sem reki uppboðsmarkaði fyrir sjávarafla eigi í harðri samkeppni innbyrðis um þann fisk sem útgerðir ákveði að selja á uppboðsmörkuðum. Jafnframt keppi uppboðsmarkaðir jafnhliða við aðrar leiðir sem seljendum standi til boða þegar tekin sé ákvörðun um hvar eigi að selja afla. Í þessari samkeppni þurfi uppboðsmarkaðir sjálfir að keppa sín á milli að fá að selja fisk á sínum mörkuðum, m.a. með því að bjóða mismunandi þjónustu og fyrirkomulag á kaupum og sölu. Ráðandi þáttur í þeirri tilhögun sé að gera uppboðsmarkaði aðlaðandi fyrir seljendur og reyna að tryggja þeim sem hæst verð fyrir þann fisk sem þeir komi með á markaðinn. Stefndi byggir á að útgerðir fái úthlutað veiðiheimildum árlega samkvæmt ákvæðum laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða. Þegar útgerð selji tiltekinn kílóafjölda afla á uppboðsmarkaði sé kílótala þess afla sem seldur sé dregin frá árlega úthlutaðri veiðiheimild. Upplýsingum um kílóatölu, sem dregin sé frá úthlutaðri veiðiheimild útgerðar, sé miðlað til Fiskistofu eftir tveimur leiðum, annars vegar frá hafnarvog löndunarhafnar, þegar vigtað er upp úr bát eða skipi, og hins vegar vigt á fiskmarkaði. Sé misræmi milli vigtar, sem mæld sé við löndun og þeirrar sem vigtuð sé á fiskmarkaði, noti Fiskistofa þá kílóatölu sem sé hærri og dragi þannig meira frá úthlutaðri veiðiheimild útgerðar. Framangreint hafi leitt af sér að margar útgerðir sjái sér hag í að landa fiski óslægðum og vilji selja fisk óslægðan á fiskmarkaði. Þá byggir stefndi á því að seljendur hafi gert þá kröfu til uppboðsmarkaða að þeir selji afla með þeim skilyrðum að aðrir en seljandinn sjái um að slægja fiskinn og flokka fyrir kaupendur. Með því losni seljendur annars vegar við kostnað við slægingu og hins vegar að fiskurinn sé rétt flokkaður en þannig minnki mjög líkur á að kaupendur geti gert kröfu um afslátt vegna minni gæða á fisknum. Stefndi byggir á því að einföld hagfræðileg rök leiði til þess að það sé seljandi sem ráði skilmálum og kjörum í viðskiptum sem þessum. Geti seljandi ekki selt fisk á fiskmarkaði með sínum skilmálum beini hann einfaldlega viðskiptum sínum annað í þeim tilgangi að fá sem hæst verð fyrir. Sé kaupandi ekki ánægður með uppboðsskilmála geti hann einfaldlega snúið sér til annarra uppboðsmarkaða eða keypt fisk eftir öðrum leiðum eins og að framan er getið. Grunnrök laga um uppboðsmarkaði fyrir sjávarafla hafi verið sú að verðmyndun á uppboðsmörkuðum myndi ráðast af framboði og eftirspurn. Stefndi mótmælir þeirri fullyrðingu stefnanda að stefndi hafi gengið að bankaábyrgð stefnanda. Stefndi mótmælir því að ákvæði 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar geti átt við í málinu. Stefndi eigi engan eignarrétt yfir aflanum og það sé seljandi sem ákveði uppboðsskilmála. Aflinn verði ekki eign kaupanda fyrr en hann hafi fengið hann afhentan í samræmi við þá skilmála sem kaupandi hafi undirgengist með því að kaupa aflann á uppboði. Stefndi mótmælir því að hann hafi beitt stefnanda misneytingu. Það sé seljandi aflans sem ákveði uppboðsskilmála en þar að auki hafi stefnandi val á því að kaupa sjávarafla á fleiri uppboðsmörkuðum og eftir fleirum leiðum eins og áður hefur verið rakið. Stefnandi sé því ekki háður stefnda að nokkru leyti. Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu stefnanda að uppboðsskilmálar á uppboðsmarkaði stefnda brjóti gegn 36. gr. samningalaga. Skilmálarnir séu ekki ósanngjarnir eða andstæðir góðri viðskiptavenju en þar að auki hafi stefnandi keypt sjávarafla um árabil á framangreindum uppboðsskilmálum. Stefndi mótmælir þeirri málsástæðu stefnanda að ákvæði laga nr. 91/2006 eigi við í málinu. Stefnanda hafi að fullu verið ljóst hver þyngd aflans hafi verið sem upp hafi verið boðinn. Fiskkaupendur reikni ávallt með slóginnihaldi við kaup á fiski og gegni þá einu hvort fiskur sé slægður á uppboðsmarkaði af kaupanda sjálfum eða öðrum. Varðandi tilvísun stefnanda til kaupalaga vísar stefndi til 3. gr. laganna þar sem segir að ákvæði kaupalaga eigi ekki við þegar annað leiði af samningi, fastri venju milli aðila, viðskiptavenju eða annarri venju sem telja verði bindandi milli aðila. Þá telur stefndi ósannað að hann hafi brotið gegn ákvæðum laga nr. 55/1998 um meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða. Ekkert í málatilbúnaði stefnanda rökstyðji þessa fullyrðingu. Sama sé að segja um tilvísun stefnanda til laga nr. 44/2005 um að stefndi stundi samkeppnishindranir. Þessar fullyrðingar stefnanda séu með öllu órökstuddar. Þá byggir stefndi á því að ekki sé ljóst hvort krafa stefnanda sé krafa um endurgreiðslu eða hvort um skaðabótakröfu sé að ræða. III Stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., kveður málavexti þá að stefndi gegni hlutverki reiknistofu uppboðsmarkaða, sbr. lög um uppboðsmarkaði sjávarafla nr. 79/2005. Hlutverk stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða hf., sé skilgreint í 6. gr. laganna en tilteknar skyldur leyfishafa samkvæmt ákvæðinu hafi í raun verið framseldar til stefnda samkvæmt heimild í 3. mgr. ákvæðisins. Þannig sjái stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., um reikningsgerð, innheimtu reikninga og móttöku greiðslna fiskkaupenda í umboði fiskmarkaða. Stefndi veiti fiskmörkuðum aðgang að tölvukerfi sínu og hafi hver markaður sinn aðgang að kerfinu. Hver og einn markaður setji sína eigin skilmála og ákveði sín gjöld algjörlega án íhlutunar stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða hf., en markaðirnir séu 19 talsins, þ.e. 19 fyrirtæki á 30 stöðum á landinu. Fiskmarkaðurinn sjálfur beri á allan hátt ábyrgð á ágreiningi við kaupanda um hið selda, sbr. t.d. grein 2.1. í þjónustusamningi milli stefndu í málinu, þar sem sérstaklega sé tekið fram að stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., hafi ekki afskipti af slíkum málum. Þannig ákveði fiskmarkaðir á hvern hátt þeir sinni fiskkaupendum, hvaða þjónustu þeir veiti og hvaða gjöld þeir innheimti. Stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., hafi hins vegar verið falið að sjá um innheimtu á reikningum fiskmarkaðanna. Þá sé stefnda skylt samkvæmt lögum að krefjast greiðslu trygginga af fiskkaupanda samkvæmt fyrirmælum 2. mgr. 6. gr. laga nr. 79/2005 ef ekki sé um staðgreiðsluviðskipti að ræða. Stefndi komi hvergi að útvegun tryggingarinnar heldur fái fiskkaupandi bankatryggingu hjá sínum viðskiptabanka sem stefndi beri síðan að ganga eftir og halda utan um samkvæmt ákvæðum fyrrnefndra laga. Í því tilviki sem mál þetta snúist um hafi stefndi, Fiskmarkaður Íslands hf., selt stefnanda fisk á uppboði samkvæmt þeim skilmálum sem gildi í viðskiptum fyrirtækisins við alla viðskiptamenn sína. Stefndi Reiknistofa fiskmarkaða hf. gefi síðan út reikning á fiskkaupandann, stefnanda, samkvæmt þeim upplýsingum sem stefndi fái frá fiskmarkaðnum um viðskipti í tölvukerfi sínu. Reikningurinn hafi síðan verið innheimtur með venjubundnum hætti og greiddur. Röng sé sú fullyrðing stefnanda að umræddur reikningur hafi verið innheimtur með því að ganga á bankaábyrgð stefnanda heldur hafi stefnandi sjálfur greitt reikninginn. Aldrei hafi á það reynt í viðskiptum aðila að stefndi þyrfti að innleysa bankaábyrgð stefnanda. Í meginatriðum snúist mál þetta um hvort seljandi á markaði geti boðið vöru sína til sölu í tilteknu horfi og á tilteknum stað eða hvort kaupandi geti ráðið þessum hlutum. Í stefnu sé engin grein gerð fyrir sérstakri lagareglu eða málsástæðu sem ábyrgð stefnda eigi að byggjast á. Í stefnu sé ekki minnst á hvort krafan sé skaðabótakrafa innan eða utan samninga, einhvers konar endurgjaldskrafa vegna oftekins söluverðs eða eitthvað annað. Stefndi eigi rétt á að fá þetta skýrt í stefnu því varnir taki mið af því á hvaða grunni stefnukrafa hvíli. Ekki sé til dæmis unnt að fjalla um skaðabótakröfu nema með því að skoða hvort tjón sé rétt metið. Sé krafan skaðabótakrafa eigi stefnandi til dæmis eftir að draga frá þann kostnað sem hann hefði sjálfur þurft að bera vegna flutnings á fiskinum sem og slægingar. Það væri með öðrum orðum tjón hans. Engin reifun sé hins vegar á þessum atriðum í stefnunni og því beri af þessari ástæðu að sýkna stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða hf., af kröfu stefnanda. Við upptalningu á málsástæðum hafi stefnandi ekki vikið að stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða hf, nema á þann hátt að hann hafi tekið þátt í ólöglegum athöfnum með stefnda, Fiskmarkaði Íslands hf. Í stefnu sé fjallað um meint brot meðstefnda, Fiskmarkaðs Íslands hf., gegn stjórnarskrá lýðveldisins og ýmsum settum lögum. Þessi meintu brot séu hins vegar ekki tengd við atvik málsins, hvað þá að þáttur stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða hf., sé á nokkurn hátt skilgreindur. Öllum málsástæðum stefnanda sé því mótmælt í heild sinni. Stefnda sé ekki ætlað það hlutverk, hvorki samkvæmt lögum né samningum sínum við fiskmarkaði, að gæta að því hvort viðkomandi fiskkaupandi sé sáttur við hið selda eða þá þjónustu sem viðkomandi fiskmarkaður hafi veitt honum. Stefndi hafi því ekki brotið lög með því að senda stefnanda reikning þann sem mál þetta snúist um. Með því hafi stefndi eingöngu verið að gegna hlutverki sínu sem skilgreint sé í 6. gr. laga nr. 79/2005 um uppboðsmarkaði sjávarafla og í þjónstusamningi sínum við Fiskmarkað Íslands hf. Stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., bendir einnig á til upplýsinga, að stefndi hafi enga hagsmuni af því að innheimta allan heildarkostnað í stað þess að innheimta einungis greiðslu aflaverðmætis. Sú þóknun sem stefndi fái fyrir að sinna þeim skyldum, sem stefnda hafi verið framseldar samkvæmt 6. gr. laga nr. 78/2005, miðist við tiltekna fjárhæð á hverju kílói sem innheimt sé fyrir. Stefndi fengi því ekki hærri þóknun í sinn hlut þótt innheimt væri hærri fjárhæð með því að innheimta einnig fyrir aukaverk. Varakrafa um lækkun krafna stefnanda sé sett fram með það í huga að dómstóll kynni að fallast á kröfu stefnanda að einhverju leyti. Sérstaklega sé mótmælt fjárhæð stefnukröfu en krafan sé með öllu ósundurliðuð og því ómögulegt fyrir stefnda að átta sig á því úr hverju hún sé samansett. Þá mótmælir stefndi því sérstaklega að hann geti talist ábyrgur fyrir ætlaðri brotttöku innmats eða endurgreiðslu á verðmæti hans. Stefndi hafi á engan hátt komið að ætlaðri brotttöku innmats eða á nokkurn hátt hagnast af slíku. Stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., hafi ekkert haft með það að gera er stefnandi hafi keypt fiskinn af stefnda, Fiskmarkaði Íslands hf. Þá mótmælir stefndi tölulegri framsetningu stefnanda og upphafsdegi dráttarvaxta. IV Fyrir dóminn komu Birgir Kristinsson, framkvæmdastjóri stefnanda, Tryggvi Leifur Óttarsson, framkvæmdastjóri stefnda Fiskmarkaðs Íslands hf. og Eyjólfur Þór Guðlaugsson, framkvæmdastjóri stefnda Reiknistofu fiskmarkaða hf., og gáfu skýrslur. Stefnandi er fiskverkunarfyrirtæki og kaupir fisk á fiskmörkuðum, þ. á m. hjá stefnda, Fiskmarkaði Íslands hf. Stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., gegnir hlutverki reiknistofu uppboðsmarkaða, sbr. 6. gr. laga nr. 79/2005 um uppboðsmarkaði sjávarafla og er falið að sjá um innheimtu á reikningum fiskmarkaðanna. Fiskmarkaðir eru á 30 stöðum á landinu og starfa 19 fyrirtæki í greininni. Stefnandi hefur keypt fisk hjá stefnda, Fiskmarkaði Íslands hf., frá árinu 1989. Stefnandi er með eigin bát en að sögn forsvarsmanns stefnanda kaupir stefnandi 70-80% af hráefni af fiskmörkuðum, aðallega hjá stefnda. Stefnandi telur að viðskiptahættir og uppboðsskilmálar hjá stefnda, Fiskmarkaði Íslands hf., hafi þróast síðustu 2-3 ár þannig að þeir séu orðnir ólöglegir þar sem stefnandi sé neyddur til að kaupa slægðan fisk á uppboðsmarkaði stefnda í stað þess að fá hann óslægðan eins og áður hafi tíðkast. Að auki hafi slæging farið fram á vegum seljanda eftir að kaup hafi verið gerð og fiskurinn fluttur á slægingarstöð. Síðan hafa hann verið afhentur með allt aðra þyngd og minni en við kaup. Þá hafi stefnanda verið gert að greiða kostnað vegna flutninga en orðið af innmat sem seljandi hafi hirt. Þessa viðskiptahætti telur stefnandi ólögmæta og er krafa hans í málinu reist á þeim sjónarmiðum. Grundvöllur kröfunnar eru kaup stefnanda á fiskmarkaði stefnda vikuna 9.-15. mars 2007 en þá keypti stefnandi 81.753 kg af þorski. Í matsgerð dómkvadds matsmanns er verðmæti innmats (hrogna, svila og lifrar), í keyptum þorski þessa viku metinn á 700.000 krónur. Með lögum nr. 19/1987 um uppboðsmarkaði fyrir sjávarafurðir er í fyrsta sinn sett löggjöf um starfsemi fiskmarkaða. Tilgangurinn var að stuðla að frjálsri verðmyndun sem réðist af ferskleika og gæðum ásamt framboði og eftirspurn hverju sinni. Með lögum nr. 123/1989 voru gerðar breytingar sem einkum miðuðu að því að gera rekstrarleyfi fiskmarkaða ótímabundin. Núgildandi lög eru nr. 79/2005 og samkvæmt 5. gr. laganna er heimilt að setja reglugerð þar sem m.a. skal kveða á um útgáfu rekstrarleyfa og starfsemi uppboðsmarkaða, þ. á m. um gagnsæi viðskipta, birtingu uppboðsskilmála og um uppboðslýsingar. Í greinargerð með 5. gr. laganna segir að komið hafi fram óskir frá hagsmunaaðilum um að settar yrðu samræmdar starfsreglur fyrir fiskmarkaði til að auka öryggi í viðskiptum. Að öðru leyti er ekki að finna nein fyrirmæli í lögum um tilhögun viðskipta eða efni og inntak uppboðsskilmála, önnur en þau að skilmálar taki mið af starfsemi þeirra og þess hvernig verðmyndun á sjávarafla eigi sér stað á mörkuðum. Þegar mál þetta var höfðað hafði reglugerð á grundvelli 5. gr. laga nr. 79/2005 ekki verið sett. Með reglugerð nr. 646/2007, sem gildi tók 1. september 2007, sbr. relugerð nr. 774/2007, var kveðið á um að þeir viðskiptahættir og uppboðsskilmálar, sem deilt er um í máli þessu, skyldu aflagðir. Segir í 16. gr. reglugerðar nr. 646/2007 að kaupandi teljist eigandi aflans stax að loknu uppboði. Úthlutun fiskveiðiheimilda fer fram á grundvelli laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og er útgerðum úthlutað aflaheimildum í samræmi við ákvæði laganna. Það eru því útgerðir sem ákveða hvernig aflinn er seldur og úrslitum ræður hvar hæst verð fæst fyrir aflann. Upplýst er í málinu að 63% veidds afla er seldur beinni sölu, 8% í gáma til útflutnings, 14% á fiskmarkaði stefnda og 16% á öðrum fiskmörkuðum. Stefnandi er uppboðsmarkaður sem annast umboðssölu fyrir sjávarafla. Markaður með fisk er seljendamarkaður og ráða seljendur í reynd ferðinni varðandi viðskiptakjör og skilmála um kaup og kjör. Seljendur eru að leita að hæsta mögulega verði og kaupendur bjóða í fiskinn eins og þeir telja hagkvæmt fyrir sína starfsemi. Stefnandi var ekki bundinn við að eiga viðskipti við stefnda, Fiskmarkað Íslands hf., ef honum líkaði ekki uppboðsskilmálar hjá honum. Það er ekki stefndi sem setur uppboðsskilmála heldur seljendur. Hafi stefndi verið ósáttur við skilmálana gat hann snúið sér annað. Með því að taka þátt í umræddu uppboði og kaupa fiskinn hjá stefnda varð stefnandi bundinn við efni uppboðsskilmála þeirra sem deilt er um í málinu en því er ekki haldið fram í málinu af hálfu stefndanda að hann hafi ekki þekkt uppboðsskilmála. Tilgangur og grunnrök laga um uppboðsmarkaði fyrir sjávarafla var að verðmyndun á uppboðsmörkuðum réðist af framboði og eftirspurn. Uppboðsskilmálar hjá stefnda hafa tekið mið af þessum grunnrökum og því að hæst verð fáist fyrir afla á hverjum tíma. Ekkert í lögum eða reglugerðum, þá er kaupin voru gerð, bannaði stefnanda að selja fisk eftir þeim skilmálum sem deilt er um í málinu og eins og áður sagði gat stefnandi beint viðskiptum sínum annað ef honum fannst skilmálar hjá stefnda ósanngjarnir eða óaðgengilegir á einhvern hátt. Samkvæmt öllu framansögðu verður stefndi, Fiskmarkaður Íslands hf, sýknaður af kröfum stefnanda í málinu enda þykja þau lagarök, er stefnandi teflir fram, ekki eiga við í málinu. Stefnandi hefur ennfremur stefnt Reiknistofu fiskmarkaða hf., in solidum með stefnda, Fiskmarkaði Íslands hf. Í stefnu segir að stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., hafi gengið á bankaábyrgð stefnda en forsvarsmaður stefnanda leiðrétti þann misskilning í skýrslu sinni fyrir dómi og sagði að umræddur reikningur hafi verið greiddur á venjubundinn hátt. Hlutverk stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða hf., er skilgreint í 6. gr. laga nr. 79/2005 og samkvæmt 3. mgr. greinarinnar hefur leyfishafi, (uppboðsmarkaður) framselt stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða hf., tilteknar skyldur. Þannig sér stefndi um reikningsgerð, innheimtu reikninga og móttöku greiðslna fiskkaupenda í umboði fiskmarkaða. Málsókn á hendur stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða hf., er reist á því að stefnda hafi verið ,,óheimilt að lögum að gera stefnanda reikning, dags. 16. mars 2007, fyrir kostnaði við slægingu og flutning til og frá slægingarstað og innheimta þann reikning með því að ganga að bankaábyrgð stefnanda”. Sem áður sagði er fullyrðing stefnanda í stefnu á misskilningi byggð um að gengið hafi verið á bankaábyrgð stefnanda. Fallist verður á með stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða hf., að stefnda sé ekki ætlað það hlutverk, hvorki samkvæmt lögum né samningi sínum við meðstefnda, Fiskmarkað Íslands hf., að gæta að eða bera ábyrgð á að fiskkaupandi sé sáttur við uppboðsskilmála eða þá þjónustu er viðkomandi fiskmarkaður hefur veitt honum. Með því að senda stefnanda reikning 16. mars 2007 var stefndi eingöngu að gegna hlutverki sínu sem skilgreint er í 6. gr. laga nr. 79/2005 og í þjónustusamningi sínum við meðstefnda. Stefndi, Reiknistofa fiskmarkaða hf., verður því sýknaður af kröfum stefnanda í málinu. Samkvæmt öllu framansögðu verða stefndu sýknaðir alfarið af kröfu stefnanda og eftir þeim úrslitum verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur til handa stefndu, Fiskmarkaði Íslands hf. að meðtöldum virðisaukaskatti og 800.000 krónur til hands stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða ehf., einnig að viðbættum virðisaukaskatti. Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Stefndu, Fiskmarkaður Íslands hf. og Reiknistofa fiskmarkaða hf., skulu vera sýkn af kröfum stefnanda, Ný-Fisks ehf., í máli þessu. Stefnandi greiði stefnda Fiskmarkaði Íslands hf., 800.000 krónur í málskostnað og stefnda, Reiknistofu fiskmarkaða hf., 800.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 226/2017
Kærumál Gæsluvarðhald. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
Dómur Hæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I.Jónsson og Benedikt Bogason og Þorgeir Ingi Njálsson settur hæstaréttardómari.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 6.apríl 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður erúrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. apríl 2017, þar sem varnaraðila var gertað sæta gæsluvarðhaldi allt til fimmtudagsins 4. maí 2017 klukkan 16. Kæruheimilder í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verðifelldur úr gildi, en til vara að gæsluvarðhaldinu verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærðaúrskurðar.Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðarverður hann staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur.Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. apríl 2017.Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefurkrafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að kærða, X, kt. [...], verði gert að sæta gæsluvarðhaldi allttil fimmtudagsins 4. maí nk. kl 16:00. Í greinargerð lögreglu kemur fram að embættilögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu rannsaki nú tilraun til manndráps eðaeftir atvikum alvarlega líkamsárás X, hér eftir kærði, gegn A, hér eftirbrotaþoli, utan við [...] aðfaranótt sunnudagsins 5. mars sl.Samkvæmt frumskýrslu málsins hafi lögregluborist tilkynning laust eftir miðnætti þann 5 mars sl. um aðila sem hafi gengiðberserksgang á bifreiðarstæðinu við söluturninn [...] í Reykjavík. Hafi fylgttilkynningu að aðilinn hafi m.a. sparkað í bifreið sem þar hafi verið. Skömmuseinna hafi borist önnur tilkynning þess efnis að aðilinn væri hugsanlega vopnaður hníf. Þegarlögregla hafi komið á vettvang hafi hún hitt fyrir kærða sem hafi veriðhandtekinn á vettvangi. Hafi hann neitað að hafa sparkað í bifreiðina en hafikannast við að hafa verið með umrædda bifreið í láni hjá vinkonu sinni. Þá hafikærði kannast við að skömmu áður hefði komið maður á bílastæðið sem hafi ráðistá sig en sá aðili hafi verið farinn. Kærði hafi verið í annarlegu ástandi oggreinilega undir áhrifum áfengis eða fíkniefna. Þegar lögreglan hafi verið aðræða við kærða á vettvangi hafi eigandi umræddrar bifreiðar, B, komið og gefiðsig á tal við lögreglu. Hafi hún sagt lögreglu að skömmu áður á bílastæðinuhafi kærði stungið brotaþola í höfuðið og hafi vitnið séð það gerast. Í skýrslutöku hjálögreglu þann 6 mars sl. hafi B sagt að brotaþoli hafi verið að aðstoða hanavið að fá bifreið sína hjá kærða en hann hafi fengið bifreiðina að láni hjáhenni tveimur dögum áður en síðan neitað að skila henni til baka. Hafi kærðisíðan mælt sér mót við vitnið við [...] um miðnætti þann 5 mars sl. en vitniðekki þorað að fara þangað ein til að ræða við kærða og brotaþoli hafi boðisttil að koma með vitninu. Kærði hafi á vettvangi verið beðinn um að skilavitninu lyklunum en þá hafi hann reiðst og ráðist á brotaþola. Þeir hafi síðantekist á. Kærði hafi síðan skyndilega dregið upp hníf sem hann hafi verið meðog stungið brotaþola í höfuðið. Hafi vitnið sagst í framhaldi hafa náð lyklunumúr bifreiðinni og eftir það farið með brotaþola inn í húsnæði skammt frá. Framburður brotaþolasé til samræmis við framburð vitnisins. Hafi brotaþoli lýst því að hann hefðiverið beðinn um að koma með vitninu að [...] til að hitta kærða sem hafi veriðmeð bíl vitnisins í leyfisleysi. Hafi kærði komið en neitað að afhendaeigandanum lykla bifreiðarinnar. Hafi brotaþoli sagsthafa verið rólegur en kærði hafi hinsvegar verið mjög æstur. Hafi kærði ætt útúr bifreiðinni og ráðist á brotaþola. Þeir hafi tekist á en síðan hafi kærðitekið upp hníf og stungið brotaþola í höfðið. Í framhaldi hafi byrjað aðspýtast blóð úr höfðinu á brotaþola. Brotaþoli hafi komið sér í burtu og síðanhringt í vinkonu sína og fengið hana til að skutla sér á slysadeild. Brotaþolihafi verið inntur eftir því hver hafi komið með hnífinn á vettvang og hafi brotaþoli sagt að það hafi verið kærði semhafi verið með hnífinn.Við komu áslysadeild hafi brotaþoli reynst með alvarlega stunguáverka á höfði ogslagæðarblæðingu úr höfuðleðri. Samkvæmt bráðabirgða áverkavottorði hafitölvusneiðmynd sýnt áverka á höfuðkúpu sem hafi virst ná í gegnum fulla þykkthöfuðkúpunnar. Við nánari skoðun hafi síðan komið í ljós að áverkinn hafi náð ígegnum beinþykktina en ekkert inn fyrir kúpuna sjálfa. Hafi það verið matvakthafandi læknis á heila og taugadeild LSH að ef eggvopnið hefði gengið inn íheilavefinn hefði ekki verið að sökum að spyrja og áverkinn hafi getað leitttil mikils varanlegs tjóns og jafnvel dauða.Kærði hafi neitaðsök. Hann hafi kannast við að hafa mælt sér mót við B fyrir utan [...]. Meðhenni hafi einnig komið brotaþoli sem hafi að sögn kærða ráðist á sig vopnaðurhníf. Þeir hafi lent í átökum og þar sem kærði hafi verið að reyna að koma íveg fyrir að brotaþoli myndi stinga sig með hnífnum hefði hnífurinn farið íhöfuð brotaþola í átökunum. Í framhaldi hafi brotaþoli farið af vettvangi ogtekið hnífinn með sér.Þann 8. mars sl. hafi vitnið B óskað eftirþví að fá að gefa skýrslu á ný vegna málsins. Fram hafi komið hjá vitninu aðhún héldi sig við fyrri framburð sinn nema að því leiti að hún vildi taka framað brotaþoli hafi komið með hnífinn á vettvang. Hafi brotaþoli verið meðhnífinn í vasanum. Í átökunum við kærða hafi hnífurinn hinsvegar dottið úr vasabrotaþola og kærði tekið hann upp í framhaldi og stungið brotaþola í hausinnmeð hnífnum. Eftir að hafa stungið brotaþola hafi kærði hent hnífnum í burtu. Vitni sem búa skammt frá árásarstaðnum hafilýst því að hafa séð brotaþola ganga í burtu af vettvangi með stórt sár áhöfðinu og líklega með hníf í hendinni.Kærði hafi verið meðúrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur nr. [...]/2017 gert að sæta gæsluvarðhaldi ágrundvelli rannsóknarhagsmuna frá mánudaginn 5. mars sl. til 10 mars sl. semstaðfest hafi verið með dómi Hæstaréttar nr. 150/2016. Í framhaldi hafi kærða verið gert að sæta gæsluvarðhaldi, meðúrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur nr. R-[...]/2017, á grundvelli almannahagsmuna,til dagsins í dag.Kærði liggi nú undirsterkum grun um brot gegn 211. gr. sbr. 20 gr. hegningarlaga eða til vara gegn2. mgr. 218. gr. sömu laga, sem geti varðað allt að 16 ára fangelsi, með því aðhafa ráðist á brotaþola með hníf og stungið hann í höfuðið. Sé ljóst að beitingvopnsins og staðsetning áverkans sé lífshættuleg og hafi kærða mátt vera þaðljóst. Þá sé rétt að geta þess að fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur sé nú rekiðsakamál á hendur kærða þar sem honum sé gefið að sök annars vegar líkamsárássem heimfærð sé undir 1. mgr. 218 gr. gr. hegningarlaga og hinsvegar brot gegnvaldstjórninni. Með hliðsjón af framangreindu og með tilliti tilalmannahagsmuna sé það mat lögreglustjóra að brot kærða sé þess eðlis aðnauðsynlegt sé að tryggja að hann gangi ekki laus meðan mál hans sé tilmeðferðar.Sakarefni málsins sétalið varða við 211. gr. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en tilvara við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en brot gegnákvæðunum geti varðað fangelsi allt að 16 árum ef sök sannast. Um heimild til gæsluvarðhaldssé vísað til 2. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Þegar litið er til rannsóknargagna málsins,einkum framburðar vitnis að átökum kærða og brotaþola, og þess sem rakið er ígreinargerð sóknaraðila verður á það fallist að kærði sé undir sterkum grun umtilraun til manndráps eða stórfellda líkamsárás, sbr. 211. gr., sbr. 20. gr.almennra hegningarlaga, eða 2. mgr. 218. gr. sömu laga. Brot gegn 211. gr.almennra hegningarlaga getur varðað fangelsi ekki skemur en í fimm ár eða ævilangt.Þá getur brot gegn 2. mgr. 218. gr. sömu laga varðar allt að 16 ára fangelsi.Skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, um að sterkur grunur leiki á aðsakborningur hafi framið afbrot sem varðað getur 10 ára fangelsi, er því fyrirhendi. Brot það sem kærði er grunaður um er enn fremur þess eðlis að ætlaverður að varðhald sé nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Því verðurfallist á kröfu sóknaraðila um að kærði sæti gæsluvarðahaldi á grundvelliheimildar í 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 eins og í úrskurðarorði greinir. Símon Sigvaldason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan. Ú R S K U R Ð A R O R ÐKærði, X kt. [...], skal sæta gæsluvarðhaldiallt til fimmtudagsins 4. maí nk. kl 16:00.
Mál nr. 11/2009
Kærumál Hjón Dómstóll Lögsaga Varnarþing
K höfðaði mál gegn M og krafðist þess fyrir dómi að sér yrði veittur skilnaður að borði og sæng frá M og að henni yrði dæmd forsjá barna þeirra. M og K sem voru albanskir ríkisborgarar höfðu verið hælisleitendur á Íslandi síðan í júlí 2007. Með úrskurði héraðsdóms var málinu vísað frá dómi af sjálfsdáðum þar sem héraðsdómur taldi málið ekki heyra undir lögsögu íslenskra dómstóla. Hæstiréttur felldi úrskurð héraðsdóms úr gildi þar sem talið var að uppfyllt væru skilyrði 1. töluliðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 31/1993 til þess að hjúskaparmál gegn M yrði höfðað hér á landi. Þá var talið að K hefði, samkvæmt 1. mgr. 115. gr. laga nr. 31/1993 og 4. mgr. 36. gr. laga nr. 76/2003, sbr. 2. málslið 2. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991, verið heimilt að höfða málið gegn M fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. desember 2008, sem barst réttinum 9. janúar 2009. Kærumálsgögn bárust Hæstarétti þann dag og 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. desember 2008, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og málinu vísað á ný til héraðsdóms til löglegrar meðferðar. Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti. I Málsaðilar eru albanskir ríkisborgarar, sem munu hafa komið hingað til lands á miðju ári 2007 ásamt tveimur börnum sínum. Þau sóttu um hæli hér á landi sem pólitískir flóttamenn, en sóknaraðili ber að þau hafi yfirgefið Albaníu á árinu 2000 og dvalið annars staðar á Norðurlöndum síðustu fimm árin og óskað einnig eftir hæli í ríkjum þar. Sóknaraðili kveður þeim hafa verið útveguð leiguíbúð í Reykjanesbæ, þar sem þau hafi búið til september 2008, en þá hafi hún flutt með börnum sínum í Kvennaathvarfið í Reykjavík til tímabundinnar dvalar vegna ótta við varnaraðila. Hann mun hafa fengið inni á Gistiheimili Hjálpræðishersins í Reykjavík, þar sem honum var birt stefna í málinu 7. nóvember 2008. Af hálfu sóknaraðila hafa gögn verið lögð fyrir Hæstarétt þar sem fram kemur að hún og börnin hafi flutt að nýju í Reykjanesbæ um miðjan desember 2008. Með málsókn sinni leitar sóknaraðili eftir því að henni verði veittur skilnaður að borði og sæng frá varnaraðila, fengin forsjá barnanna og varnaraðili dæmdur til að greiða einfalt meðlag með hvoru barni frá 1. nóvember 2008 til 18 ára aldurs þeirra. Varnaraðili sótti þing þegar málið var þingfest 13. nóvember 2008 og fékk frest til að leggja fram greinargerð. Hann fékk enn frest í sama skyni í þinghaldi 20. sama mánaðar, en 27. nóvember sótti hann þing og lagði fram greinargerð. Við næstu fyrirtöku málsins 18. desember 2008 var fært í þingbók að reynt hafi verið að boða varnaraðila til þinghaldsins en það ekki tekist þar sem hann dvelji ekki lengur á Gistiheimili Hjálpræðishersins og óvíst hvar hann haldi sig. Í greinargerð varnaraðila til héraðsdóms segir meðal annars að hann sé skilríkjalaus og hafi „engin gögn að framvísa.“ Þá sé hann félaus með öllu. Stjórnvöld munu ekki hafa afgreitt umsókn málsaðila um hæli hér á landi, en samkvæmt bréfi Útlendingastofnunar 5. desember 2008 verður umsókn sóknaraðila og barna hennar um dvalarleyfi af mannúðarástæðum ekki afgreidd fyrr en niðurstaða í þessu máli liggur fyrir. II Í 1. mgr. 114. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 segir að hjúskaparmál megi höfða hér á landi í tilvikum, sem talin eru upp í fimm töluliðum. Samkvæmt hinum fyrsta þeirra má höfða slíkt mál ef stefndi er búsettur hér á landi. Í ákvæðinu er þess ekki krafist að hann hafi verið búsettur á Íslandi tiltekinn lágmarkstíma. Eins og aðstæðum varnaraðila er háttað og lýst var að framan verður að líta svo á að hann sé búsettur á Íslandi eins og sakir standa, en ekki felst í lagaákvæðinu áskilnaður þess efnis að um fasta búsetu þurfi að vera að ræða. Engin atvik eru heldur fyrir hendi sem leitt geta til þess samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 að varnaraðili sé undanþeginn lögsögu íslenskra dómstóla. Skilyrði samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 114. gr. hjúskaparlaga eru því uppfyllt til þess að hjúskaparmál verði höfðað gegn varnaraðila hér á landi. Sóknaraðili leitar dóms í máli þessu gegn varnaraðila fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Henni er það heimilt samkvæmt 1. mgr. 115. gr. hjúskaparlaga og 4. mgr. 36. gr. barnalaga nr. 76/2003, sbr. 2. málslið 2. mgr. 32. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt öllu framanröktu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 18. desember sl., er höfðað af K, fæddri [...] 1956, Kvennaathvarfinu í Reykjavík gegn M, fæddum [...] 1950, Gistiheimili Hjálpræðishersins, Kirkjustræti 2, Reykjavík. Dómkröfur stefnanda eru eftirfarandi: 1. Að stefnanda verði með dómi veittur skilnaður að borði og sæng frá stefnda. 2. Að stefnanda verði dæmd forsjá barna aðila, A, fæddrar [...] 1993, og B, fæddrar [...] 1994. 3. Að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda einfalt meðlag með hvoru barni frá 1. nóvember 2008 til 18 ára aldurs þeirra. Þá er gerð krafa um málskostnað úr hendi stefnda að skaðlausu að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður verður fram við aðalmeðferð málsins ef til kemur. Jafnframt er gerð krafa um að málið sæti flýtimeðferð fyrir dóminum m.t.t. hagsmuna stefnanda og barna hennar og með vísan til atvika málsins. Dómkröfur stefnda eru þær að málinu verði vísað frá dómi. Málavextir Stefnandi lýsir málavöxtum á þá leið að aðilar hafi gengið í hjónaband í heimalandi sínu Albaníu, en hafi verið hælisleitendur á Íslandi síðan í júlí 2007, þegar þau sóttu um hæli sem flóttamenn ásamt tveimur dætrum sínum. Við komuna til landsins og síðar í skýrslutökum á vegum útlendingastofnunar hafi aðilar rökstutt umsókn sína þannig að fjölskyldan væri í hættu í heimalandinu vegna þess að stefndi hefði að öllum líkindum lent í deilu við samtök atvinnubrotamanna í heimalandinu, sem hefðu m.a. rænt eldri dóttur aðila og haldið henni í mánaðartíma vorið 2007. Vegna þessa væru þau ekki óhult ef þau yrðu að snúa til baka til Albaníu. Hafi íslensk yfirvöld samþykkt að fara með mál aðila sem hælisleitenda frá og með júlí 2007. Vegna þessa hafi fjölskyldan fengið íbúð í Reykjanesbæ og framfærslueyri frá ríkinu auk þess sem þau hafi fengið aðstoð við að koma stúlkunum í skóla og aðra nauðsynlega aðstoð til þess að aðlagast íslensku samfélagi. Við rannsókn máls aðila hjá útlendingastofnun hafi síðar komið í ljós að þau höfðu sótt um hæli á öllum Norðurlöndunum á síðustu árum og að þau hefðu dvalarleyfi í Grikklandi. Þá þóttu ýmis atriði í frásögn þeirra ekki geta staðist. Í húsleit hjá nokkrum hælisleitendum, sem framkvæmd var af Útlendingastofnun þann 11. september s1. í Reykjanesbæ, fundust verulegir fjármunir á heimili aðila og voru teknar af þeim frekari skýrslur vegna þess. Hafi stefndi þá ákveðið að draga hælisumsókn til baka og vildi fara strax af landinu ásamt fjölskyldu sinni, gegn því að fá féð sem haldlagt var í leitinni, afhent aftur til sín. Stefnandi hafi aftur á móti ekki viljað fara af landinu og þá ekki dætur aðila og hafi komið upp alvarleg deila milli þeirra vegna þess. Stefndi hafi brugðist mjög illa við þessari afstöðu stefnanda og hafi hótað stefnanda og börnunum öllu illu í viðurvist starfsmanna félagsþjónustunnar í Reykjanesbæ og fulltrúa Rauða krossins sem annast aðstoð við hælisleitendur. Hafi stefnandi þá leitað eftir aðstoð þessara aðila til að leita skilnaðar við stefnda og kvað þær mæðgur vera í mikilli hættu ef þær þyrftu að yfirgefa landið með honum. Að beiðni þeirra hafi þær verið fluttar í Kvennaathvarfið þar sem þær búi enn. Síðan þá hafi lögmaður stefnanda leitað eftir samkomulagi um skilnað við stefnda, með milligöngu prests þeirra hjóna og fulltrúa Rauða krossins, án þess að það hafi borið árangur. Sé ljóst að stefndi hafi ekki hug á því að veita stefnanda skilnað. Þá samþykki hann ekki að stefnandi fari með forsjá barnanna. Að sögn stefnanda hefur hún búið við alvarlegt og ítrekað ofbeldi og ofríki af hálfu stefnda í hjúskap þeirra og kveðst hún aldrei áður hafa lagt í að segja frá því, auk þess sem það myndi ekki hafa nein áhrif ef hún gerði það í heimalandi aðila, en hún kveður yfirvöld þar ekki viðurkenna rétt kvenna til verndar gegn ofbeldi á heimilinu. Þegar aðilar hafi sótt um hæli kveðst stefnandi ávallt hafa þurft að fylgja strangri fyrirsögn stefnda um hvað hún segði í skýrslutökum og hafi ávallt sagt það sem hann sagði henni að segja. Telur stefnandi að hún hefði ella orðið fyrir ofbeldi af hans hálfu og jafnvel lent í lífshættu. Núna vilji stefnandi alls ekki halda áfram hjúskap við stefnda eða yfirgefa landið og telur að hún sé í hættu af hálfu stefnda ef hjónaband þeirra haldi áfram. Það sé því nauðsynlegt fyrir stefnanda að fá skilnað frá stefnda sem fyrst, en þar sem ekki njóti neinna skriflegra sönnunargagna í málinu enn sem komið er um ofbeldi stefnda gegn stefnanda, þá sé aðeins gerð krafa um skilnað að borði og sæng. Stefnandi kveðst ekki treysta sér til að fara úr Kvennaathvarfinu á meðan ekki hafi verið gengið frá skilnaði aðila og telur sig og börnin ekki vera örugg vegna afstöðu og óstöðuglyndis stefnda. Hún telur að hún muni, að öllum líkindum, fá íbúð hjá Reykjanesbæ fyrir sig og börnin um leið og skilnaðarmál aðila sé í höfn og þá muni börnin halda þar áfram í skóla. Stefnandi kveður dætur þeirra einnig hafa búið við ofríki af hálfu föður síns og þær vilji aðeins lúta forsjá móður og búa áfram á Íslandi. Þar sem þær hafi farið með móður af heimili aðila í september og stutt hennar ákvarðanir með heim hætti. Þá sé stefndi mjög reiður út í þær og sé viðbúið að þær þurfi að svara fyrir það ef ekki sé gengið frá forsjárskipan þeirra fyrir dómi. Það sé því brýnt fyrir börnin að kveðið verði á um forsjá fyrir dómi hið fyrsta. Þar sem aðilar séu hælisleitendur á Íslandi hafi þau eingöngu heimilisfesti hér, en geti ekki skráð lögheimili sitt á Íslandi þar sem umsókn þeirra um hæli eða dvalarleyfi sé enn óafgreidd. Málinu sé því stefnt fyrir dóminn í Reykjavík þar sem báðir aðilar séu dvalfastir í umdæmi dómsins. Stefnandi hafi óskað bréflega eftir skilnaði hjá sýslumanni þann 9. október 2008 en það erindi sé enn óafgreitt þar sem embættið hafi vísað málinu til ráðuneytis vegna óvissu um hvort það heyrði undir íslensk yfirvöld. Þar sem atvik málsins eru með þeim hætti, að sættir séu ekki líklegar milli aðila, þá sé máli þessu stefnt fyrir dóminn. Málsástæður stefnanda Krafa stefnanda um skilnað byggist á því að aðilar hafi slitið sambúð og að stefnandi telur sig ekki geta haldið áfram hjúskap með stefnda. Þá sé byggt á því að öll skilyrði fyrir leyfi til skilnaðar að borði og sæng séu uppfyllt, þar sem bú aðila sé eignalaust, hvorugt geri kröfu um makalífeyri úr hendi hins þar sem þau séu tekjulaus, og að skorið verði úr öðrum atriðum sem skilnaðinn varða í máli þessu. Krafa stefnanda um forsjá byggist á því að það sé börnunum fyrir bestu að hún fari með óskipta forsjá. Stefnandi hafi annast börnin frá fæðingu og sameiginlegt heimili aðila, en stefndi hafi verið langdvölum utan heimilis svo til alla daga vikunnar og lítið sinnt börnunum þegar hann var heima. Börnin séu því háð umönnun stefnanda og þarfnast hennar, auk þess sem börnin tengist móður sinni meira en föður sínum vegna atvika málsins. Krafa stefnanda um óskipta forsjá byggist á því að vegna ósamkomulags aðila og skapbresta stefnda geti hún ekki átt eðlileg samskipti við hann, svo sem þörf krefji í sameiginlegri forsjá. Þau hafi ekki getað rætt saman um málefni barnanna og henni hafi ekki tekist að ná samkomulagi við stefnda um atriði sem varði helstu hagsmuni þeirra, s.s. forsjárskipan, umgengni og skiptingu framfærslukostnaðar. Það sé því engin leið að láta hagsmuni barnanna ráðast af sameiginlegri forsjá. Krafa stefnanda um forsjá byggist jafnframt á því að hún geti boðið börnunum upp á traust og öruggt heimili, hún geti vel annast framfærslu sína og þeirra með vinnu eða eftir atvikum tímabundinni aðstoð sveitarfélagsins og standi vel að umönnun barnanna þrátt fyrir erfiðar aðstæður. Auk þess njóti stefnandi góðs stuðnings þeirra sem hún hafi leitað til og þeirra fagaðila sem hafi komið að málum aðila, svo sem hjá velferðarsviði, Alþjóðahúsi og Rauða krossinum. Stefnandi geti þannig vel tryggt bæði félagslega og fjárhagslega velferð barnanna. Að lokum byggist krafa stefnanda um forsjá á því að dæturnar vilji búa hjá henni frekar en stefnda og þar sem þær séu nú 14 og 15 ára gamlar þá eigi þær að fá að ráða því sjálfar, enda hafi þær bæði aldur og þroska til þess. Krafa stefnanda um greiðslu stefnda á meðlagi með börnunum byggist á lögbundinni framfærsluskyldu stefnda samkvæmt ákvæðum barnalaga. Stefnandi byggir kröfu sína á ákvæðum barnalaga nr. 76/2003, sérstaklega VI. kafla laganna svo og ákvæðum hjúskaparlaga nr. 31/1993 og er vísað til 114. gr. þeirra laga um varnarþing og lögsögu dómsins. Krafa um málskostnað sé byggð á 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91 frá 1991 um meðferð einkamála. Með vísan til 42. gr. barnalaga sé áskilinn réttur til að koma að síðar frekari sönnunargögnum í málinu, verði tekið til varna, svo og að gera kröfu um að aflað verði gagna um hagi og aðstæður barns og foreldra sem málið getur varðað Málsástæður stefnda Í greinargerð stefnda kemur fram að hann sé albanskur ríkisborgari, eins og kona hans og börnin tvö, A (15 ára) og B (14 ára). Hafi málsaðilar gift sig í Albaníu árið 1992. Stefndi kveðst ekki vera búsettur á Íslandi. Kona hans og börnin ekki heldur. Þá séu þau ekki með neina kennitölu. Stefndi kveðst vera ski1ríkjalaus. Hann hafi á sínum tíma sótt um pólitískt hæli á Íslandi. Hann hafi engin gögn undir höndum sem hann geti framvísað og geti því hvorki sannað né afsannað nokkurn skapaðan hlut. Það sama gildi um konu hans. Hann kveðst vera mállaus í þessu landi. Hann tali enga íslensku og lélega ensku. Greinargerð í máli þessu hafi hann skrifað með aðstoð séra Jakobs Rolland, kaþólsks prests í Reykjavik. Hann sé peningalaus og það litla, sem hann eigi eftir dugi ekki einu sinni til þess að afla sér vista eða húsnæðis. Stefndi kveðst vera að verða 60 ára. Hann sé illa farinn heilsufarslega og með gervifót. Guðmundur Pálsson, læknir á Suðurnesjum, hafi fylgst með honum og fjölskyldu hans. Hann hafi ekki tök á því að útvega sé túlk eða lögfræðing. Hann skorti fjármuni, heilsu og kunnáttu til þess að átta sig í þeim efnum. Vegna ofangreinda aðstæðna telji hann augljóst að Héraðsdómur Reykjavikur sé vanhæfur til þess að taka þetta einkamál til meðferðar. Hann óski því eftir að máli þessu verði vísað frá dómi. Niðurstaða Stefndi skilaði greinargerð í málinu. Þar sem dómari taldi að vafi kynni að leika á því að mál þetta ætti undir lögsögu íslenskra dómstóla var boðað til þinghalds í dag til þess að gefa aðilum kost á að tjá sig um það atriði. Reynt var að boða stefnda til þinghaldsins en það tókst ekki og er ekki vitað hvar hann dvelur. Stefnandi gerir þær dómkröfur í málinu að henni verði veittur skilnaður að borði og sæng frá stefnda. Að henni verði dæmd forsjá dætra þeirra og að stefndi verði dæmdur til þess að greiða meðlag með dætrunum. Samkvæmt 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 getur hver sá sem getur átt réttindi eða borið skyldur að landslögum verið aðili að dómsmáli. Stefnandi vísar til 114. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 um varnarþing og lögsögu dómsins. Í 1. mgr. 114. gr. segir að hjúskaparmál megi höfða hér á landi í eftirfarandi tilvikum: 1. Ef stefndi er búsettur hér á landi. 2. Ef stefnandi er hér búsettur og hefur verið það sl. tvö ár eða hér áður svo langan tíma. 3. Ef stefnandi er íslenskur ríkisborgari og leitt er í ljós að hann geti ekki vegna ríkisfangs síns höfðað mál í því landi sem hann er búsettur í. 4. Ef bæði eru íslenskir ríkisborgarar og stefndi lýsir eigi andstöðu sinni Í 3. mgr. 114. gr. segir síðan að ákvæði milliríkjasamninga, sem Ísland sé aðili að, skuli þó ganga framar ákvæðum þessarar greinar. Í 4. mgr. 36. gr. barnalaga nr. 76/2003 segir: Nú er gerð krafa um forsjá barns í hjúskaparmáli og gilda þá reglur hjúskaparlaga um lögsögu og varnarþing. Í 2. mgr. laga nr. 21/1990 um lögheimili er skilgreint hvað felist í því að hafa fasta búsetu, en þar segir að maður teljist hafa fasta búsetu á þeim stað þar sem hann hefur bækistöð sína, dvelst að jafnaði í tómstundum sínum, hefur heimilismuni sína og svefnstaður hans er þegar hann er ekki fjarverandi um stundarsakir vegna orlofs, vinnuferða, veikinda eða annarra hliðstæðra atvika. Í 3. mgr. greinarinnar segir m.a. að dvöl á gistihúsi, fangelsi, vinnuhæli, sjúkrahúsi, athvarfi, heimavistarskóla, verbúð, vinnubúðum eða öðru húsnæði, sem jafna má til þessa, sé ekki ígildi fastrar búsetu. Fram er komið að málsaðilar eru albanskir ríkisborgarar. Þau komu til landsins sem flóttamenn og sóttu um hæli hér á landi í júlímánuði 2007. Hefur umsókn þeirra ekki hlotið afgreiðslu yfirvalda. Þau hafa verið á framfæri íslenska ríkisins. Stefnandi dvelur nú í Kvennaathvarfinu ásamt dætrum sínum en stefndi dvelur á Gistiheimili Hjálpræðishersins. Samkvæmt framangreindu er ekki fallist á að málsaðilar séu búsettir á Íslandi. Af því sem rakið hefur verið þykir ljóst að málsaðilar uppfylla hvorki skilyrði 16. gr. laga nr. 91/1991 né 1. mgr. 114. gr. laga nr. 31/1993 til þess að vera aðilar að dómsmáli sem rekið verður fyrir íslenskum dómstólum. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að í gildi sé milliríkjasamningur milli Albaníu og íslenska ríkisins er heimili slíkt, sbr. 3. mgr. 114. gr. laga nr. 31/1993. Mál þetta heyrir ekki undir lögsögu íslenskra dómstóla og ber þegar af þeim sökum að vísa málinu frá dómi af sjálfsdáðum. Málskostnaður dæmist ekki. Kristjana Jónsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurð þennan Máli þessu er vísað frá dómi af sjálfsdáðum. Málskostnaður dæmist ekki.
Mál nr. 278/2008
Kærumál Lögræði Ómerking úrskurðar héraðsdóms
Úrskurður héraðsdóms um að svipta B sjálfræði í sex mánuði vegna geðsjúkdóms var ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og úrskurðar á ný.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Páll Hreinsson. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. maí 2008, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vestfjarða 13. maí 2008, þar sem sóknaraðili var svipt sjálfræði í sex mánuði. Kæruheimild er í 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá er þess krafist að skipuðum verjanda sóknaraðila verði dæmd þóknun. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði er um niðurstöðu vísað til framburðar geðlæknis fyrir dómi sem hafði haft afskipti af sóknaraðila fyrir um tveimur árum síðan og vottorðs annars geðlæknis frá 8. þessa mánaðar um geðhagi sóknaraðila. Sá læknir kom ekki fyrir dóm og heldur ekki sóknaraðili. Í 11. gr. lögræðislaga er áréttað að dómara beri að tryggja að mál sé nægilega upplýst áður en hann kveður upp úrskurð um sviptingu lögræðis. Í ákvæðum greinarinnar eru svo frekari reglur um framkvæmd rannsóknar dómara á skilyrðum fyrir slíkri sviptingu. Þar segir meðal annars að dómari skuli kalla fyrir dóm þann sem krafa beinist að, kynna honum kröfuna og gefa honum kost á að tjá sig um hana, nema ástandi hans sé svo háttað samkvæmt vottorði læknis að það sé tilgangslaust. Í framangreindu vottorði frá 8. þessa mánaðar er ekkert að slíku vikið. Þá getur héraðsdómari í engu hvers vegna sóknaraðila hafi ekki verið gefinn kostur á að mæta fyrir dóm. Telst þessi meðferð vera í slíkri andstöðu við framangreindar reglur 11. gr. lögræðislaga að ekki verður hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og leggja fyrir héraðsdóm að bæta úr greindum annmörkum á meðferð málsins. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila og þóknun skipaðs talsmanns varnaraðila fyrir Hæstarétti úr ríkissjóði, sem er hæfilega ákveðin eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er ómerktur og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar og úrskurðar á ný. Þóknun Evu B. Helgadóttur hæstaréttarlögmanns, skipaðs verjanda sóknaraðila, B, 100.000 krónur og Þórdísar Bjarnadóttur héraðsdómslögmanns, skipaðs talsmanns varnaraðila, A, 100.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Með beiðni, sem dagsett er 6. þ.m. hefur sóknaraðili, A, [kennitala], [heimilisfang], krafist þess að dóttir hans, B, kt. [...], [heimilsfang] , verði svipt sjálfræði í sex mánuði vegna geðræns sjúkdóms. Var málið þingfest 9. maí sl. og tekið til úrskurðar í dag. Um aðild sóknaraðila vísast til a-liðar 2. mgr. 7. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Varnaraðili mótmælir kröfunni. Fyrir liggur vottorð C geðlæknis, um að varnaraðili hafi haft a.m.k. 4 ára sögu um geðhvarfasjúkdóm, Bipolar Affective Disorder og áfengissýki, Alcohol Dependence Syndrom. Hún hafi verið nauðungarvistuð í nærri 3 vikur vegna sjúkdóms síns og misnotkunar á áfengi, en þrátt fyrir allverulega meðferð við örlyndi sé hún enn skammt á veg komin í bataferli. Sé hún enn í manísku geðrofsástandi. Þurfi hún talsvert lengri tíma í meðhöndlun, sem eðlilegast sé að byggja fyrst og fremst upp á geðrofs- og geðjöfnunarlyfjum. Ef hún útskrifist nú sé hættan á sjálfsskaða nokkur en heilsu hennar muni hraka mjög hratt vegna lélegrar meðferðarheldni og skorts á innsæi. Hættan sem öðrum geti stafað af henni sé talsverð vegna geðrofsástands hennar en að auki sé mikil hætta á að örlyndi hennar og skert dómgreind geti leitt hana fljótt í aðstæður sem geti verið henni hættulegar. Í ljósi þessa telji C óhjákvæmilegt að styðja beiðni um allt að 6 mánaða sjálfræðissviptingu til að B nái sér af núverandi sjúkdómskrísu og til að tryggja að bati hennar verði orðinn stöðugur áður en af útskrift verður. Þá kom fyrir dóminn D geðlæknir. Staðfesti D að hafa meðhöndlað B en B hafi D verið málkunnug allt frá árinu 1982. D kvað B hafa fyrir um tveim árum verið vistaða nauðungarvistun í 3 vikur. Hafi B þá verið í maníu og drukkið illa. Hafi hún á þeim tíma verið mjög veik. Þá hafi hún verið mjög reið m.a. út í lögreglumenn sem þá hafi haft afskipti af henni. Kvaðst D vera þeirrar skoðunar að 3 vikur hafi á sínum tíma verið of skammur tími fyrir B til að vera nauðungarvistaða m.v. sjúkdóm hennar. B hafi nýlega haft samband við D og hún þá greinilega aftur verið komin í maníu. Hafi hún þá verið að rifja upp þann tíma er hún hafi áður verið nauðungarvistuð og aftur orðið reið út í ýmislegt tengt því. D kvaðst ekki vera annarrar skoðunar en C geðlæknir varðandi nauðsyn á sjálfræðissviptingu yfir B. Dómarinn álítur alveg vafalaust af því sem rakið er hér að framan að varnaraðili sé í manísku geðrofsástandi og alls ófær um að ráða högum sínum. Sé hætta á að hún skaði sjálfa sig sem og aðra vegna ástands síns. Þá álítur hann að skilyrði a-liðar 4. gr. laga nr. 71/1997 eigi við um varnaraðila og að þörf sé á því að svipta hann sjálfræði. Ber að taka kröfu sóknaraðila til greina og ákveða að varnaraðili skuli svipt sjálfræði í sex mánuði. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 71/1997 ber að greiða úr ríkissjóði allan málskostnað, þ.m.t. þóknun til talsmanna aðilanna, Þórdísar Bjarnadóttir héraðsdómslögmanns og Evu B. Helgadóttur hæstaréttarlögmanns, 100.000 krónur til hvors um sig. Símon Sigvaldason héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Úrskurðarorð: Varnaraðili, B, kt. [...], til heimilis að [...], er svipt sjálfræði í sex mánuði. Kostnaður af málinu, þar með talin þóknun til skipaðra talsmanna aðilanna, Þórdísar Bjarnadóttur héraðsdómslögmanns, 100.000 krónur, og Evu B. Helgadóttur hæstaréttarlögmanns, 100.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.
Mál nr. 129/2003
Kærumál Innsetningargerð Haldsréttur
Aðilar gerðu með sér samning um rekstur tveggja skóverslana í Reykjavík, þar sem meðal annars var kveðið á um að H sæi um rekstur þeirra, en Í legði til innréttingar sem yrðu í eigu hans. Eftir að H hafði rift samningnum vegna ætlaðra vanefnda Í á samningunum, krafðist Í þess að fá tiltekna lausafjármuni tekna úr vörslum H með innsetningargerð. Óumdeilt var að Í ætti þá lausafjármuni, sem krafa félagsins laut að. Þá var talið að H hafi í málatilbúnaði sínum ekki vísað til neinna atvika sem að lögum gætu leitt af sér haldsrétt henni til handa í umræddum munum. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms, þar sem fallist var á kröfu Í um að félaginu yrði heimilað að fá nánar tiltekna lausafjármuni tekna úr vörslum H með beinni aðfarargerð.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Árni Kolbeinsson og Gunnlaugur Claessen. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. mars 2003, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 8. apríl sl. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. mars 2003, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að honum yrði heimilað að fá nánar tiltekna lausafjármuni tekna úr vörslum sóknaraðila með beinni aðfarargerð. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 102. gr. laga nr. 92/1991. Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila um heimild til aðfarargerðar verði hafnað. Þá krefst hún kærumálskostnaðar. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og sér dæmdur kærumálskostnaður. Eins og greinir í úrskurði héraðsdómara er óumdeilt að varnaraðili eigi þá lausafjármuni, sem hann leitar eftir að fá tekna úr vörslum sóknaraðila með innsetningargerð. Sóknaraðili hefur ekki í málatilbúnaði sínum vísað til neinna atvika, sem að lögum gætu leitt af sér haldsrétt henni til handa í munum þessum. Með þessari athugasemd verður hinn kærði úrskurður staðfestur með vísan til forsendna hans. Sóknaraðili verður dæmd til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Sóknaraðili, Hrafnhildur Hrafnkelsdóttir, greiði varnaraðila, Íslenska skófélaginu ehf., 150.000 krónur í kærumálskostnað.
Mál nr. 45/2007
Skuldabréf Samningur
E ehf. krafði M um greiðslu eftirstöðva skuldabréfs, en M hafði tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð á greiðslu bréfsins. M bar því við að milli aðila hefði verið samið að með afhendingu á nýju veðskuldabréfi yrðu að fullu greidd tvö skuldabréf milli aðila, þ. á m. fyrrgreint skuldabréf, með nánar tilgreindum afslætti af heildarskuldinni. Því til stuðnings vísaði M til áritana á veðskuldabréfið. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þegar veðskuldabréfið var afhent félaginu hafi skuldabréfið, sem málið snerist um, verið í eigu bankans K. Var talið að þegar orðalag þessara áritana væri virt í ljósi aðstæðna í málinu þætti gegn andmælum E ehf. ekki nægilega sannað að félagið hefði tekist á hendur skuldbindingu um eftirgjöf kröfu á hendur M. Héraðsdómur, þar sem fallist var á kröfu E ehf., var því staðfestur.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson og Hjördís Hákonardóttir og Haraldur Henrysson fyrrverandi hæstaréttardómari. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. janúar 2007. Hún krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Deilt er um greiðslu eftirstöðva skuldabréfs nr. 200434, sem gefið var út 16. janúar 2003 af Plenu ehf. til stefnda, en framselt Búnaðarbanka Íslands hf. nokkru síðar. Áfrýjandi telur skuldina greidda með því að hún hafi afhent stefnda veðskuldabréf útgefið af nafngreindum manni 23. mars 2004 til handhafa að fjárhæð 1.800.000 krónur. Kveður hún aðila hafa samið um að með afhendingu þess bréfs yrðu að fullu greidd tvö veðskuldabréf, bréf nr. 200433 og 200434. Í því hafi falist að sér hafi verið veittur afsláttur af heildarskuldinni samkvæmt báðum bréfunum sem numið hafi rúmlega 300.000 krónum. Þáverandi lögmaður áfrýjanda ritaði eftirfarandi texta á ljósrit skuldabréfsins 23. mars 2004: „Frumrit og þinglýsingareintak veðskuldabréfs er mótt. 26. apríl 2004; staðfest er, að þau 2 veðskbr. sem tilgr. eru á bakhlið verða greidd upp og afhent Plena ehf.“ Neðst á sama ljósrit var skráð af hálfu stefnda við móttöku bréfsins: „Andvirði gr. til KB 313-74-200433, 200434.“ Stefndi innleysti 3. nóvember 2005 í bankanum skuldabréf nr. 200434 með 1.199.549 krónum sem sagðar eru hafa verið eftirstöðvar þess þann dag. Samkvæmt gögnum málsins höfðu greiðslur af veðskuldabréfinu þá greitt bréf nr. 200433 að fullu en bréf nr. 200434 að hluta. Stefndi hefur lýst yfir því að hann reki þetta mál ekki samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála heldur sem almennt einkamál. Ágreiningur er um hvaða skilning beri að leggja í framangreinda texta og hvort báðir voru ritaðir á skjalið á sama tíma. Engin frekari sönnunarfærsla fór fram um þessi atriði né um ætlaðan afslátt af kröfunni til handa áfrýjanda. Á þeim tíma er veðskuldabréfið 23. mars 2004 var afhent stefnda var skuldabréf nr. 200434 í eigu fyrrgreinds banka. Ekkert kemur fram um hvernig haga átti uppgjöri á meintum afslætti á skuldinni gagnvart bankanum, né hvernig farið hafi verið með afborganir og vexti af nýja bréfinu. Því er haldið fram af stefnda að bankinn hafi ekki viljað taka strax við nýja bréfinu sem greiðslu á eldri bréfunum tveimur, en að það hafi greiðst við sölu veðsins 19. nóvember 2004. Þegar orðalag umdeildra áritana á veðskuldabréfið er virt í ljósi framangreindra aðstæðna, þykir gegn andmælum stefnda ekki nægilega sannað að hann hafi tekist á hendur þá skuldbindingu um eftirgjöf kröfu á hendur áfrýjanda sem málsástæður hennar byggja á. Verður héraðsdómur því staðfestur. Áfrýjandi verður dæmd til að greiða stefnda upp í málskostnað fyrir Hæstarétti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Héraðsdómur skal vera óraskaður. Áfrýjandi, Magnea Ólafsdóttir, greiði stefnda, Eignasögu-Trausti ehf., 100.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var 16. október sl. að loknum munnlegum málflutningi, var höfðað með stefnu birtri 16. mars sl. af Eignasögu – Traust ehf., Kringlunni 4-6, Reykjavík, á hendur Magneu Ólafsdóttur, Hvassa­leiti 38, Reykjavík. Stefnandi krefst þess að stefnda verði dæmd til að greiða honum 1.199.549 krónur auk vanskila­vaxta á ári samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 3. nóvember 2005 til greiðsludags og málskostnað samkvæmt máls­kostnaðar­reikningi. Stefnda krefst sýknu af kröfum stefnanda og að henni verði ákveðinn máls­kostnaður að viðbættum virðisaukaskatti. Yfirlit um málsatvik og ágreiningsefni Stefnandi hefur höfðað málið til innheimtu skuldar samkvæmt skjálfskuldar­ábyrgð stefndu á skuldabréfi, útgefnu 16. janúar 2003 af Plena ehf. til stefnanda, að fjárhæð 1.000.000 króna. Skuldina skyldi greiða með 24 mánaðarlegum afborgunum og vextir reiknast frá 1. janúar 2003, 15% á mánuði, þó aldrei lægri en hæstu vextir Búnaðarbanka Íslands hf. Stefnandi framseldi Búnaðarbankanum skuldabréfið 7. maí 2003 en leysti það til sín þegar vanskil höfðu orðið á greiðslum 3. nóvember 2005 með því að greiða eftirstöðvar skuldar­innar, 1.199.549 krónur. Stefnda telur skuldina greidda með veðskuldabréfi útgefnu 23. mars 2004 en óum­deilt er að samkomulag var um að andvirði veðskuldabréfsins yrði ráð­stafað til greiðslu skuldarinnar samkvæmt skuldabréfinu, sem er nr. 200434, og skuldar samkvæmt öðru skulda­bréfi, nr. 200433. Deilt er um það í málinu hvort þar hafi verið um fullnaðargreiðslu að ræða á skuldinni samkvæmt skuldabréfi nr. 200434. Af hálfu stefnanda er því haldið fram að aðeins hafi verið um innborganir að ræða en ekki fullnaðargreiðslu. Stefnda heldur því hins vegar fram að samið hafi verið um að með veðskuld­a­bréfinu hefði farið fram fullnað­ar­greiðsla á skuldum samkvæmt skuldabréfunum tveimur. Óumdeilt er að áritun á veðskuldabréfið, sem vísað er til af hálfu stefnda, er frá lögmanni hennar komin, en fyrir móttöku og staðfestingu á að andvirðið greiðist til bankans vegna skuldabréfanna tveggja, nr. 200433 og 200434, er kvittað af umboðs­manni stefnanda. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi kveðst hafa leyst til sín umrætt skuldabréf, gefið út í Reykjavík 16. janúar 2003 af Plenu ehf. til stefnanda en framselt af honum til Búnaðar­banka Íslands 7. maí 2003, með því að greiða bankanum 1.199.549 krónur 3. nóvember 2005. Stefndu beri að endur­greiða stefnanda þá fjárhæð en hún hafi tekist á hendur sjálf-skuldar­ábyrgð og gefið það loforð að ábyrgjast að skaðlausu in solidum með útgef­anda að skuldabréfið yrði greitt. Bréfið hafi lent í vanskilum og hafi stefnandi greitt það upp með framangreindri fjár­hæð til bankans, sbr. kvittun 3. nóvember 2005. Inn­heimtuaðgerðir á hendur stefndu hafi ekki borið árangur og því hafi verið nauðsynlegt að höfða málið. Stefnda hafi sönnunarbyrðina fyrir því að samningur hefði tekist um að veð­skulda­­bréfið frá 23. mars 2004 hafi verið fullnaðargreiðsla á skuldabréfum nr. 200433 og 200434. Þetta sé ósannað og gögn málsins bendi ekki til að þetta hafi verið með þessum hætti. Stefnandi hafi tekið við veðskuldabréfinu og þá hafi aðeins verið samið um að andvirði þess færi til greiðslu á skuldabréfunum tveimur og hafi það gengið eftir en þær greiðslur hafi ekki nægt til að greiða skuldina samkvæmt skulda­bréfi nr. 200434 að fullu. Þarna hafi því ekki verið um fullnaðargreiðslu að ræða. Málsástæður og lagarök stefndu Stefnda heldur því fram að skuldabréfið sem stefnandi leysti til sín hafi verið að fullu greitt og hafi stefnanda borið að afhenda það. Af hennar hálfu er vísað til áritunar á veðskuldabréfið en þar komi fram að það hafi verið móttekið 26. apríl 2004 og að skuldabréfin tvö, sem tilgreind séu á bakhlið veðskuldabréfsins, verði greidd upp og afhent Plena efh. Staðan á þeim bréfum hafi þá legið fyrir og veittur hafi verið afsláttur af skuldinni þannig að um fullnaðar­greiðslu hafi verið að ræða með afhendingu veðskulda­bréfsins. Þetta telji stefnda að komi ótvírætt fram af áritunum á veðskuldabréfið og því sem þar sé vísað til. Stefnda verði ekki krafin um greiðslu á skuld sem þegar hafi verið greidd. Niðurstöður Óumdeilt er að stefnandi leysti til sín skuldabréfið, sem krafa hans í málinu er byggð á, með greiðslu að fjárhæð 1.199.549 krónur 3. nóvember 2005. Einnig er óumdeilt að andvirði veðskuldabréfsins frá 23. mars 2004 nægði ekki til að greiða skuldina samkvæmt umræddu skuldabréfi að fullu þegar skuldin samkvæmt veð­skulda­bréfinu var greidd upp við sölu veðsins. Þótt stefnandi hafi tekið við veð­skulda­bréfinu og staðfest að andvirði þess skyldi ráðstafað til greiðslu á skulda­bréfunum tveimur nr. 200434 og 200433 verður ekki talið að ótvírætt hafi komið fram af hans hálfu að hann myndi ekki innheimta skuldina frekar fengist hún ekki greidd af andvirði veðskuldabréfsins enda verður það ekki nægilega skýrt ráðið af því sem fram hefur komið í málinu, þar með talið áritunum á veðskuldabréfið sem vísað er til af hálfu stefndu. Með þessu verður að telja að stefnda hafi ekki sýnt fram á að um fullnaðargreiðslu hafi verið að ræða þegar veðskuldabréfið var afhent stefnanda eins og haldið er fram af hennar hálfu að þá hafi verið samið um. Ber því að taka kröfu stefnanda til greina og dæma stefndu til að greiða skuldina, sem er að öðru leyti óum­deild, ásamt dráttarvöxtum eins og krafist er. Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefndu að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 200.000 krónur. Dóm þennan kvað upp Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari. D Ó M S O R Ð: Stefnda, Magnea Ólafsdóttir, greiði stefnanda, Eignasögu – Traust ehf., 1.199.549 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 3. nóvember 2005 til greiðsludags og 200.000 krónur í málskostnað.
Mál nr. 757/2017
Kærumál Farbann
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta áfram farbanni á grundvelli 1. mgr. 100. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. b. lið 1. mgr. 95. gr. sömu laga.
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir HelgiI. Jónsson, Benedikt Bogason og Greta Baldursdóttir.Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttarmeð kæru 1. desember 2017 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 4. samamánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1. desember 2017 þar sem varnaraðilavar gert að sæta farbanni allt til föstudagsins 29. desember 2017 klukkan 16.Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi,en til vara að farbanninu verði markaður skemmri tími.Sóknaraðili krefst staðfestingarhins kærða úrskurðar.Með vísan til forsendna hinskærða úrskurðar verður hann staðfestur.Dómsorð:Hinn kærði úrskurður er staðfestur. Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1.desember 2017. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafistþess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að X,kt. [...] kærðu, verði gert að sæta farbanni, allt til föstudagsins 29.desember nk., kl. 16:00.Í greinargerð lögreglustjóra kemur fram að embættiðhafi nú til rannsóknar ætlað hegningarlagabrot kærðu gegn 193. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940.Forsaga málsins sé að kærðaog barnsfaðir hennar, A, kt. [...], hafi slitið hjúskap vorið 2012 og ákveðinhafi verið sameiginleg forsjá með barni þeirra, B, kt. [...], og að lögheimilbarnsins yrði hjá A. Barnið sé enn með lögheimili hjá föður sínum og hafiumgengni kærðu við barnið verið vika og vika í senn. Þá sé barnið með íslenskanríkisborgararétt og íslenskt vegabréf. Á tímabilinu 13. til 19.mars sl. á meðan kærða hafði umgengni með barninu síðast fór hún ásamtnúverandi sambýlismanni sínum til [...], þaðan sem hún sé ættuð, án vitundareða samþykkis föður barnsins og sé barnið þar enn. Kærða hafi hins vegar snúiðaftur til Íslands skömmu síðar til að vinna og sé skráð til heimilis í [...].Faðir barnsins hafi ítrekaðreynt að fá kærðu til að hlutast til um að barnið snúi aftur heim en því hafikærða neitað og hafi hún jafnframt hindrað föður í að hafa samskipti viðbarnið. Þá hafi kærða sagst ekki muna koma með barnið til Íslands, það væri með[...] ríkisborgararétt, og væri hjá fjölskyldu kærðu þar í landi en hafi ekkigefið upplýsingar um hverjir það væru.Faðir barnsins hafi lagtfram beiðni til innanríkisráðuneytisins þann 4. apríl sl. um að barninu yrðiskilað til Íslands með vísan til Haagsamningsins. Beiðnin hafi verið send [...]yfirvöldum og mun málið nú vera komið á borð dómstóla þar í landi. Jafnframthafi faðir barnsins kært kærðu til lögreglu. Þann 8. september sl. hafifaðirinn krafist að Héraðsdómur Reykjaness úrskurðaði að honum yrði til bráðabirgðafalin forsjá barnsins og þann 28. nóvember sl. hafi fallið úrskurður þessefnis, sbr. mál E-[...]/2017.Í kjölfar úrskurðarins hafifaðir barnsins skorað á kærðu að koma á forsjá með honum og barninu en hún hafineitað því. Þann 1. desember hafi framburðarskýrsla verið tekin af kærðu ogkvaðst hún ætla að fara til [...] þann 18. desember nk. Þá kvaðst hún ekki ætlaað koma aftur til landsins með barnið nema íslenskir dómstólar úrskurði á ný umbreytta tilhögun forsjár. Í ljósi framangreinds teljilögregla að kærða sé undir rökstuddum grun um brot gegn 193. gr. almennrahegningarlaga nr. 19/1940 með því að neita að aflétta því ólögmæta ástandi semfelst í því að neita föður barnsins valdi og umsjá, þar með forsjá, yfirbarninu. Kærða sé ættuð frá [...] ogsé nú fram komið að hún hyggst á för þangað þann 18. desember nk., en þar séfjölskylda hennar, unnusti og barn, en hún sé ekki talin eiga neina ættingjahér á landi. Að mati lögreglu sé brýnt aðtryggja nærveru kærðu á meðan mál hennar sé til rannsóknar og annarrarmeðferðar fyrir yfirvöldum hér á landi og því nauðsynlegt að henni verði gertað sæta farbanni þar til málið sé til lykta leitt ella megi ætla að hún reyniað komast undan málsókn eða fullnustu refsingar.Þess til viðbótar megi nefna að sá aðili sem hafiumsjón með barninu í [...], C, sé grunaður um hlutdeild í brotinu og sé aukþess grunaður í öðrum málum hjá lögreglu. Sé ætlun lögreglu að fara fram áframsal C til Íslands. Farið sé fram á að kærði verði úrskurðaður í farbann ágrundvelli 100. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Sé á því byggt aðskilyrði b. liðar 1. mgr. 95. gr. sömu laga séu uppfyllt enda sé kærða undirrökstuddum grun um háttsemi sem varðar getur fangelsisrefsingu. Að öllu framangreindu virtu og með hliðsjón af þvíhversu alvarlega háttsemi kærða sé sökuð um, er þess krafist að hún sætifarbanni á grundvelli b. liðar 1. mgr. 95. gr., sbr. 100. gr. laga um meðferðsakamála nr. 88/2008. Niðurstaða Sóknaraðili, lögreglustjórinná höfuðborgarsvæðinu, krefst þess að kærða sæti farbanni á grundvelli b-liðar1. mgr. 95. gr., sbr. 100. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála. Tilefnikröfugerðarinnar er rakið í greinargerð sóknaraðila en efni hennar hefur veriðlýst. Samkvæmt 100. gr. fyrrgreindra laga er það skilyrði þess að fallast megiá kröfu sóknaraðila um farbann að rökstuddur grunur sé fyrir hendi um að kærðihafi gerst sekur um háttsemi sem fangelsisrefsing er lögð við, sbr. 1. mgr. 95.gr. laganna. Auk þess verður eitthvert þeirra sérstöku skilyrða sem rakin eru ífjórum stafliðum í greininni að vera fyrir hendi.Með vísan til þess sem framkemur í rannsóknargögnum málsins og fram hefur komið fyrir dómi er á þaðfallist að kærða sé undir rökstuddum grun um brot sem varðað getur við 193. gr.almennra hegningarlaga nr.19/1940. Sannist sök getur brot af þessu tagi varðaðfangelsi. Almennu skilyrði 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, um meðferðsakamála, er því fullnægt.Krafa sóknaraðila er á þvíreist að b-liðar greinarinnar sé einnig fyrir hendi. Samkvæmt b-lið 1. mgr. 95.gr. laganna má beita gæsluvarðhaldi ef ætla má að kærði muni reyna að komast úrlandi eða leynast, ellegar koma sér með öðrum hætti undan málsókn eða fullnusturefsingar. Samkvæmt því sem fram hefurkomið fyrir dómi hefur kærða, sem er [...] ríkisborgari, verið hér í vinnu, endóttir hennar og unnusti eru í [...]. Er fyrirhuguð heimför hennar áætluð 18.desember næstkomandi. Í þessu ljósi er á það fallist að framangreindu skilyrðib-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 100. gr. sömu laga fyrirbeitingu farbanns sé uppfyllt.Samkvæmt framansögðu ber þvíað fallast á kröfu sóknaraðila eins og nánar greinir í úrskurðarorði.Ú R S K U R Ð A R O R Ð : Kærða, X, kt. [...],skal sæta farbanni, allt til föstudagsins 29. desember nk., kl. 16:00.
Mál nr. 17/1999
Landamerki
SH, A og SS, og I og G greindi á um merkingu orðlagsins „utan við Timburdal“ í landamerkjabréfum, um örnefnin Langadalshöfða og Efri-Hruna og staðsetningu merkjapunkta í samræmi við það. Talið var að orðalagið utan við Timburdal þýddi norðan dalsins enda væri það í samræmi við málvenju á þessu svæði. Þótt nokkur rök stæðu til að telja línuna liggja í beina stefnu norðan Timburdals í vörðu á Langadalshöfða, bentu gögn málsins til óvissu um legu línunnar í höfðanum. Með hliðsjón af aðstæðum öllum og landslagi var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að miðað skyldi við hæsta punkt í sunnanverðum Langadalshöfða. Að virtum gögnum málsins, þar á meðal framburði vitna, og staðháttum var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að fallast á kröfur I og G um staðsetningu Efri-Hruna.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Pétur Kr. Hafstein, Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hjörtur Torfason og Hrafn Bragason. Aðaláfrýjendur skutu máli þessu til Hæstaréttar 13. janúar 1999. Þeir krefjast þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til nýrrar meðferðar. Til vara krefjast þeir þess að viðurkennt verði að landamerki jarðarinnar Leynings og sjálfstæðrar spildu úr landi Leynings, annarsvegar, og jarðarinnar Ytri-Villingadals, hinsvegar, séu úr Rauðakletti í Sjónarhól og þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða í mitt Kringluvatn og þaðan í Efri-Hruna, þ.e. samkvæmt uppdrætti af landamerkjum úr Rauðakletti bein lína í punkt B í Sjónarhóli, þaðan bein lína í punkt CC í Langadalshöfða, þaðan bein lína í punkt D í Kringluvatni og þaðan bein lína í punkt EE í Efri-Hruna. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Málinu var gagnáfrýjað með stefnu 22. mars 1999. Gagnáfrýjendur krefjast þess að viðurkennt verði að landamerki framangreindra jarða verði ákveðin úr Rauðakletti í Sjónarhól, og þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða í mitt Kringluvatn og þaðan í Efri-Hruna. Þá verði viðurkennt að staðsetning landamerkja í Langadalshöfða sé þar sem línur frá Kringluvatni og Sjónarhóli skerast í merkjapunkti C á uppdrætti af landamerkjum og staðsetning Efri-Hruna sé ákveðin í punkti E á uppdrættinum. Loks er krafist málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð ný skjöl. Meðal þeirra er uppdráttur af landamerkjum jarðanna Ytri-Villingadals og Leynings í Eyjafjarðarsveit samkvæmt héraðsdómi. Á uppdráttinn eru markaðar kröfulínur ásamt dómlínu og hnitaskrá, en þar koma fram hnit og merking punkta á kröfulínum og dómlínu. Dómarar Hæstaréttar gengu á vettvang ásamt aðilum og lögmönnum þeirra. I. Aðalkröfu sína reisa aðaláfrýjendur á því í fyrsta lagi að héraðsdómur hafi látið undir höfuð leggjast að taka varakröfu gagnáfrýjanda í héraði til efnisúrlausnar, en hún komi fram á skjali sem í ágripi er merkt nr. IV. Aðaláfrýjendur gera ekki þessa varakröfu fyrir Hæstarétti og verður þessi málsástæða þegar af þeirri ástæðu ekki talin valda ómerkingu héraðsdóms. Í öðru lagi er aðalkrafan á því reist að héraðsdómur hafi komist að niðurstöðu um merkin milli punkta G og D á meðfylgjandi uppdrætti, sem hvorugur málsaðili hafi krafist eða miðað málsástæður við. Dómlína héraðsdóms er dregin innan marka krafna gagnáfrýjenda og verður héraðsdómur því ekki ómerktur af þessum sökum. II. Málavöxtum og málsástæðum er lýst í héraðsdómi. Aðila greinir á um merkingu orðalagsins „utan við Timburdal“ í landamerkjabréfum og um örnefnin Langadalshöfða og Efri-Hruna og því staðsetningu merkjapunkta í samræmi við það. Í landamerkjabréfi Ytri-Villingadals 29. maí 1885 sem staðfest er af eigendum jarðarinnar Leynings segir m.a.: „Að utan: Úr Rauðakletti í Sjónarhól og þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða í mitt Kringluvatn og þaðan í Efri-Hruna.” Umboðsmaður Ytri-Villingadals gerði samhljóða athugasemd við merkjabréf Leynings sem gert var nokkrum dögum fyrr með nokkuð öðru orðalagi. Merki jarðanna eru óumdeild frá Rauðakletti í Sjónarhól, sem merktur er B (533177/ 537795) á uppdrætti. Af orðalagi athugasemdarinnar og merkjalýsingarinnar verður ótvírætt ráðið að utan við Timburdal þýði að merkin liggi norðan dalsins enda er það í samræmi við málvenju á þessu svæði. Af kröfugerð aðila sést að þá greinir á um hvar draga á merkjalínuna í Langadalshöfða. Þegar litið er til orðalags merkjabréfs Ytri-Villingadals hníga til þess nokkur rök að telja línuna liggja áfram í beina stefnu. Því getur einnig verið til styrktar að varða hefur verið hlaðin nánast á slíkri línu. Varðan er hins vegar smá og erfitt er að greina hana úr fjarlægð og merkjalýsingarnar verða samræmdar því að ekki sé um beina línu að ræða. Í bókinni Örnefni í Saurbæjarhreppi útgefinni 1957, sem Angantýr Hjálmarsson var annar höfundur að, en hann var alinn upp í Villingadal, segir um örnefni jarðarinnar Leynings: „Langadalshöfðinn er suður frá Sveinkhöfðabrekkunni og nær suður að Þjófalág, en merkin eru syðst í höfðanum og Kúalágarnar austan í honum, sú ytri á ská, út og upp í miðjan höfðann, en hin upp í hann syðst.” Örnefnalýsing Ytri-Villingadals í bók þessari er sama efnis. Þar segir auk þess að Langidalur sé að mestu í Leyningslandi. Af því sem hér hefur verið rakið má telja nokkra óvissu um legu merkjalínunnar um Langadalshöfðann. Þykir af aðstæðum öllum og landslagi mega fallast á dómlínu héraðsdóms um merkjapunkta G (533695/537583), við norðurjaðar Timburdals, og H (533944/537270), hæst á höfðanum sunnan til, og í mitt Kringluvatn, sem á uppdrætti er merkt D (534029/537002). III. Samkvæmt kröfugerð aðila fyrir Hæstarétti halda þeir því fram að merkjalínan liggi úr miðju Kringluvatni í Efri-Hruna. Þá greinir hins vegar á um hvor af tveimur hólum við Torfufellsá sé Efri-Hruni. Segja gagnáfrýjendur hólinn vera í punkti sem á uppdrætti er merktur E, en aðaláfrýjendur að hann sé nokkru ofar í punkti sem merktur er EE. Nokkru neðar með ánni eða austar er hóll, sem gagnáfrýjendur telja að heiti Neðri-Hruni, og er hann neðan við gömlu brúna sem var á ánni og segja þeir að hún hafi legið á milli Hrunanna. Þennan hól vilja aðaláfrýjendur kalla Syðri-Tjarnargerðishól og hól sem á uppdrætti er merktur E telja þeir Neðri-Hruna. Í örnefnalýsingu fyrir Ytri-Villingadal í bókinni Örnefni í Saurbæjarhreppi, sem áður er nefnd, segir: „Landamerki liggja úr Langadalshöfða suður í Kringluvatn. Þaðan eru þau ekki alveg ákveðin; mun þó sennilegt, að þau liggi suður í mynnið á Torfufellsgilinu. Samt telja sumir, að þau séu í Efri-Hruna. Járnhryggurinn er sunnan Járnhryggslautar og Syðri-Járnhryggslautin er sunnan hans. Bæli heitir víður og grunnur grasbolli, suður og fram úr Syðri-Járnhryggslautinni en Efri-Hruninn er hóll við Torfufellsána, neðan Bælisins. Bælishvammurinn er við ána, suður og vestur frá Bælinu, en Hrafnsnesið er ofan við hann.” Sú óvissa um merki sem hér er vitnað til varðar sýnilega muninn á merkjabréfum jarðanna en ekki deilu um það hvar staðsetja eigi Efri-Hruna. Í örnefnalýsingu Leynings er í þessari sömu heimild Neðri-Hruni talinn rétt sunnan við Tjarnargerðisvatn, þ.e. á þeim stað er gagnáfrýjendur staðsetja hólinn. Önnur vitni en þau sem tengjast Leyningi eftir 1930 staðsetja Efri-Hruna í punkti E á uppdrætti. Þegar þessi gögn eru virt og staðhættir skoðaðir þykir bera að staðfesta úrlausn héraðsdóms um að Efri-Hruni sé í punkti E (534317/536577). IV. Niðurstaða málsins verður samkvæmt framanrituðu sú að staðfesta beri ákvörðun héraðsdóms um merki jarðanna. Samkvæmt þessari niðurstöðu þykir hvor aðila eiga að bera sinn kostnað af málinu í héraði, en aðaláfrýjendur að greiða gagnáfrýjendum málskostnað fyrir Hæstarétti, svo sem nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákvörðun héraðsdóms um landamerki jarðanna Ytri-Villingadals og Leynings í Eyjafjarðarsveit skal vera óröskuð. Hvor aðila skal bera sinn kostnað af málinu í héraði. Aðaláfrýjendur, Sigurjón Haraldsson, Anna Rúnarsdóttir og Sigríður Sveinsdóttir, greiði gagnáfrýjendum, Ingibjörgu og Guðrúnu Jónsdætrum, 250.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 7. júlí 1998. Mál þetta, sem dómtekið var 10. júní s.l. hafa Ingibjörg Jónsdóttir, kt. 250943-4589, og Guðrún Jónsdóttir, kt. 010760-7719, Ytri-Villingadal, Eyjafjarðarsveit, höfðað hér fyrir dómi með stefnu birtri 12. desember 1997 á hendur Sigríði Sveinsdóttur, kt. 010923-4769, Rimasíðu 27 B, Akureyri og á hendur Sigurjóni Haraldssyni, kt. 180365-3389, Leyningi, Eyjafjarðarsveit, og Önnu Rúnarsdóttur, kt. 021263-5599, s.st. með stefnu birtri 13. desember 1997. Þá er málið höfðað með gagnstefnu aðalstefndu á hendur aðalstefnendum þingfestri 15. janúar 1998. Fjallað verður um málið í einu lagi þar sem kröfur aðila er þær sömu bæði í aðalsök og gagnsök. Dómkröfur aðalstefnenda eru þær að viðurkennt verði með dómi að landamerki jarðanna Ytri-Villingadals annars vegar og Leynings, svo og sjálfstæðrar landspildu úr landi Leynings hins vegar séu svo sem hér segir: „Úr Rauðakletti í Sjónarhól og þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða í mitt Kringluvatn og þaðan í Efri-Hruna.“ Einnig er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að staðsetning landamerkja í Langadalshöfða sé þar sem línur frá Kringluvatni og Sjónarhóli skerast á uppdrætti af landinu sem lagður er fram í málinu og merktur dskj. nr. 2 og staðsetning Efri-Hruna og merkjapunkts í honum sé staðfest í samræmi við staðsetningu hans á sama uppdrætti. Landamerki jarðanna verði þá svo sem hér segir: „Úr punkti A í Rauðakletti bein lína í punkt B í Sjónarhóli, þaðan bein lína í punkt C í Langadalshöfða, þaðan bein lína punkt D í Kringluvatni og þaðan bein lína í punkt E í Efri-Hruna, allt samkvæmt uppdrætti á dskj. nr. 2.“ Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt framlögðum reikningi. Aðalkrafa aðalstefndu er sú að viðurkennt verði með dómi að landamerki jarðanna Leynings og Ytri-Villingadals annars vegar svo og sjálfstæðrar landspildu úr landi Leynings hins vegar séu svo sem hér segir: „Úr Rauðakletti í Sjónarhól og þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða í mitt Kringluvatn og þaðan í Efri-Hruna.“ Einnig er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að landamerkjapunktar séu eins staðsettir og merkt er á dskj. nr. 25 þannig: „Úr punkti A í Rauðakletti bein lína í punkt B í Sjónarhóli, þaðan bein lína í punkt CC í Langadalshöfða, þaðan bein lína í punkt D í Kringluvatni og þaðan bein lína í punkt EE í Efri-Hruna.“ Allt samkvæmt uppdrætti á dskj. nr. 25. Þá krefjast aðalstefndu málskostnaðar samkvæmt framlögðum reikningi. Til vara krefjast aðalstefndu þess að viðurkennt verði með dómi að landamerki jarðanna Leynings og Ytri-Villingadals annars vegar svo og sjálfstæðrar landspildu úr landi Leynings hins vegar séu svo sem hér segir: „Úr Rauðakletti í Sjónarhól og þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða í mitt Kringluvatn og þaðan í Efri-Hruna.“ Einnig er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að landamerkjapunktar séu eins staðsettir og merkt er á dskj. nr. 26 þannig: „Úr punkti A í Rauðakletti bein lína í punkt B í Sjónarhóli, frá Sjónarhóli liggi bein lína rétt norðan Timburdals í Klöpp á Timburdalshrygg, merktur punktur F á dskj. nr. 26, þaðan bein lína í punkt CC í Langadalshöfða, þaðan bein lína í punkt D í Kringluvatni og þaðan bein lína í punkt EE Efri-Hruna.“ Allt samkvæmt uppdrætti á dskj. nr. 26. Jafnframt krefjast stefndu málskostnaðar samkvæmt framlögðum reikningi. Aðalstefnendur lýsa málavöxtum og málsástæðum svo: Aðalstefnendur séu eigendur jarðarinnar Ytri-Villingadals í Eyjafjarðarsveit, sem eigi landamerki að jörðinni Leyningi í sömu sveit, eign aðalstefndu, Sigurjóns og Önnu. Aðalstefnda Sigríður ásamt dánarbúi Indriða Kristjánssonar hafi verið eigandi jarðarinnar Leynings, en selt hana Sigurjóni og Önnu með kaupsamningi dags. 01.01.1993. Við kaupin hafi verið undanskilin hluti af landi jarðarinnar, þannig að samkvæmt þinglýsingabókum Eyjafjarðarsýslu sé aðalstefnda, Sigríður, eigandi landspildu vestan Hestsvatns og skóglendis innan girðingar Skógræktarfélags Eyjafjarðar. Land þetta ásamt landi jarðarinnar Leynings eigi merki að landi aðalstefnenda. Við sölu jarðarinnar Leynings hafi aðalstefnendur fengið hugboð um að aðalstefndu hefðu aðra skoðun á merkjum milli jarðanna en þær höfðu sjálfar og við nánari athugun hafi þessi grunur verið staðfestur. Í löggiltri landamerkjabók Eyjafjarðarsýslu sé landamerkjum Ytri-Villingadals svo lýst: „Landamerki milli Ytri-Villingadals og Leynings eru samkvæmt staðfestri landamerkjaskrá fyrir Ytri-Villingadal: „Að utan: Úr Rauðakletti í Sjónarhól og þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða í mitt Kringluvatn og þaðan í Efri-Hruna.“ Að vestan ræður fjallið.“ Yfirlýsing þessi sé undirrituð af öllum hlutaðeigandi aðilum 29. maí 1885. Landamerkjum Leynings sé þannig lýst: „Að sunnanverðu eru merkin í svokallaðan Rauðaklett og frá honum í Sjónarhól, þaðan í Kringluvatn og frá því bein stefna suður í Torfufellsgil og úr Torfufellsgilkjaftinum bein stefna ofan eyrarnar í Halldórsstaðagil.“ Merkjaskrá þessi sé undirrituð 20. maí 1885, eingöngu af eigendum Leynings, en eigandi í Ytri-Villingadal geri svohljóðandi athugasemd: „Landamerki milli Ytri-Villingadals eru samkvæmt staðfestri landamerkjaskrá fyrir Ytri-Villingadal af eigendum Leynings „Úr Rauðakletti í Sjónarhól, þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða í mitt Kringluvatn og þaðan í Efri-Hruna.“ Þessum tveim lýsingum beri ekki saman. Samkvæmt merkjalýsingu fyrir Ytri-Villingadal sé merkjalínan dregin frá Sjónarhóli utan við Timburdal í Langadalshöfða og þaðan í mitt Kringluvatn, en samkvæmt merkjalýsingu fyrir Leyning sé línan dregin beint úr Sjónarhóli í mitt Kringluvatn.“ Aðalstefnendur byggi m.a. á því að landamerkjalýsing fyrir Ytri-Villingadal sé staðfest af báðum aðilum, þ.e. eigendum jarðanna Ytri-Villingadals og Leynings, en lýsing á aðliggjandi merkjum jarðanna í landamerkjalýsingu Leynings sé eingöngu undirrituð af eigendum þeirrar jarðar. Það virðist því augljóst að landamerkjalýsingu Ytri-Villingadals beri að leggja til grundvallar um merki jarðanna, þar sem lýsingar merkja séu ósamhljóða. Þessi málsástæða lúti að fyrri hluta kröfugerðar stefnenda hér að framan. Síðari hluti ágreinings aðila máls þessa lúti að staðsetningu örnefnisins Efri-Hruni og staðsetningu merkjapunkts á Langadalshöfða. Með bréfi til sýslumannsins á Akureyri, dags. 2. janúar 1997 hafi þess verið farið á leit af hálfu stefnenda að aðilar máls þessa væru boðaðir til fundar til sáttaumleitana vegna ágreinings um landamerki. Fundur hafi verið haldinn 26. febrúar 1997 og hafi allir aðilar málins verið boðaðir til fundarins. Í framhaldi af þeim fundi hafi verið gengið á merkin hin 11. júlí 1997. Enginn ágreiningur hafi verið um staðsetningu Rauðakletts, Sjónarhóls og Kringluvatns, en ekki hafi aðilar orðið sáttir um það hvort eða hvar merkin skyldu koma í Langadalshöfðann og hvar staðsetning Efri-Hruna væri. Sættir hafa ekki tekist og sé ágreiningur aðila staðfestur um staðsetningu ofantalinna merkjapunkta. Á uppdrætti á dskj. nr. 2 séu staðsettir merkjapunktar sem upp séu taldir í fyrrgreindri merkjalýsingu fyrir Ytri-Villingadal, auðkenndir bókstöfum svo sem hér segir: A Rauðiklettur, B Sjónarhóll, C Langadalshöfði, D Kringluvatn, E Efri-Hruni. Til glöggvunar séu einnig önnur örnefni sem máli skipti við rökstuðning og kröfugerð stefnenda færð inn á uppdrátt þennan. Staðsetning merkjapunkts C á framlögðum uppdrætti á dskj. nr. 2 sé í vörðu á sunnanverðum Langadalshöfða norðan við Timburdal. Bein lína sé frá vörðu þessari um Sjónarhól í Rauðaklett. Varða þessi hafi verið þarna staðsett svo lengi sem elstu menn muni og hafi ávallt verið talin merkjapunktur enda falli staðsetning hennar algjörlega að lýsingu í landamerkjaskrá fyrir Ytri-Villingadal. „Úr Rauðakletti í Sjónarhól og þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða“. Ekki segi í lýsingunni hvar í Langadalshöfða merkið sé, en ljóst sé að línan skuli dregin utan Timburdals, þ.e. norðan dalsins. Ef dregin sé bein lína frá Rauðakletti og í Sjónarhól og lína þessi sé síðan framlengd falli hún utan Timburdals og endi í umræddri vörðu á Langadalshöfðanum. Efri-Hruni sé samkvæmt staðfestri landamerkjalýsingu fyrir Ytri-Villingadal syðsti merkjapunktur á merkjum jarðarinnar og Leynings. Samkvæmt vitund þeirra er best til þekki og þeim örnefnaskrám sem tiltækar séu þ.e. bókin „Örnefni í Saurbæjarhreppi“ eftir Angantý H. Hjálmarsson og Pálma Kristjánsson er út hafi komið árið 1957 og örnefnaskrá Örnefndastofnunar, séu „Hrunar“ í landi jarðanna tveir Efri-Hruni og Neðri-Hruni. Tjarnargerði sé eyðibýli í Leyningslandi, sem talið sé hafa farið í eyði um 1800, það hafi staðið á svonefndum Tjarnargerðishól norðan Tjarnargerðisvatns, er liggi norðan við Neðri-Hruna. Skammt fyrir ofan við Torfufellsána sé Efri-Hruni neðan svonefnds Bælis er liggi norðan og austan Bælishvamms. Staðsetningarpunktur E á dskj. nr. 2 falli nákvæmlega að þessari lýsingu og punkturinn staðsettur í miðjan Hrunann. Aðalstefndu lýsa málsástæðum og öðrum atvikum svo: Í landamerkjabók Eyjafjarðarsýslu sé landamerkjum Leynings lýst þannig: „Fyrst heimalandi: Takmörk þess að neðan er Eyjafjarðará og að ofan fjallsbrúnin. Millum Jórunnarstaða og Leynings eru merkin í vörðu norðanvert við svokallað Básgil niður við ána og svo bein stefna til fjalls eftir vörðulínu sem gjörð hefur verið. Að sunnanverðu eru merkin í svokallaðan Rauðaklett og frá honum í Sjónarhól, þaðan í Kringluvatn og frá því bein stefna suður í Torfufellsgil og úr Torfufellsgilskjaftinum bein stefna ofan eyrarnar í Halldórsstaðagil. Líka fylgir jörðinni afrétt svokallaður Leyningsdalur. Takmörk hans að neðan er Torfufellsá og fjallsbrún að ofan, Galtá að framan og Svartá að heiman.“ Merkjaskrá þessi hafi verið undirrituð 20. maí 1885 af eigendum Leynings og Jórunnarstaða, umboðsmaður yfir Ytri-Villingadal undirriti einnig með svohljóðandi athugasemd: „Landamerki milli Ytri-Villingadals og Leynings eru samkvæmt staðfestri landamerkjaskrá fyrir Ytri-Villingadal af eigendum Leynings: „Úr Rauðakletti í Sjónarhól þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða í mitt Kringluvatn og þaðan í Efri-Hruna.“ Landamerkjum Ytri-Villingadals sé svo lýst í sömu heimild og undirrituð 29. maí 1885: „Að sunnan milli Syðri- og Ytri-Villingadals er bein stefna tekin rétt sunnan við Grámannaklett rétt við hann beint upp í stóra þúfu undir melbarði því sem gamall merkjagarður sést liggja framan á og ofan á fjalli og síðan eftir garðinum út eftir, eftir því sem séður garður heldur, utanvert í Tittlingsgil (sjá sáttarnefndabók Saurbæjarprestakalls 17. júlí 1813) að utan úr Rauðakletti í Sjónarhól og þaðan utan við Timburdal í Langadalshöfða í mitt Kringluvatn og þaðan í Efri-Hruna, að vestan ræður fjallið.“ Ofangreindum landamerkjalýsingum beri saman um landamerki Leynings og Ytri-Villingadals og styðjist það við skráðar heimildir og yfirlýsingar sem lagðar hafa verið fram í dóminum. Framangreind athugasemd umboðsmanns Ytri-Villingadals sé því nákvæmari lýsing á landamerkjum Leynings frá 20. maí 1885 sem sé svo staðfest frekar með undirritun 29. maí 1885. Á uppdrætti á dskj. nr. 25 séu staðsettir merkjapunktar sem upp séu taldir í fyrrgreindum merkjalýsingum fyrir Leyning auðkenndir með bókstöfum svo sem hér segir: A Rauðiklettur, B Sjónarhóll, CC Langadalshöfði, D Kringluvatn, EE Efri-Hruni. Staðsetning merkjapunkts CC á framlögðum uppdrætti á dskj. nr. 25 sé í klöpp syðst í Langadalshöfða og liggi landamerkjalína beint yfir klöpp utan við Timburdal. Hvort tveggja styðjist við skráðar frásagnar sem lagðar hafa verið fram í dóminum. Staðsetning landamerkjapunkts EE sé í Efri-Hruna í Torfugilskjaftinn, en Efri-Hruni sé næst neðan Hrafnsnestanga og bælishvamms við Torfufellsá og styðjist það við skráðar frásagnar sem lagðar hafi verið fram í dóminum og við núverandi girðingu og yfirlýsingu frá 16. ágúst 1975. Landamerki hafi verið ákveðin árið 1885 og hafi verið látin átölulaus til þingfestingar þessarar aðalsakar. Lagareglur um hefð komi því sterklega til álita við túlkun um hvar landamerkin liggi. Um varakröfu sína segja aðalstefndu að á uppdrætti á dskj. nr. 26 séu staðsettir merkjapunktar sem upp séu taldir í fyrrgreindum merkjalýsingum fyrir Leyning auðkenndir með bókstöfum, sbr. dskj. nr. 25. En auk þess punktur merktur F sem sé Klöpp norðan Timburdals á Timburdalshrygg. [SVO] Vísað sé til sömu málsástæðna og vegna aðalkröfu nema hvað varðar línu frá punkti B. Sjónarhóll til punkts CC í Langadalshöfða. Aðalstefndu haldi því fram að hún liggi eins og sýnt sé á uppdrætti á dskj. nr. 26. Frá Sjónarhóli rétt norðan Timburdals í Klöpp á Timburdalshrygg, [SVO] merktur punktur F á dskj. nr. 26, beina línu í punkt CC á Langadalshöfða, þaðan beina línu í mitt Kringluvatn, punkt D, þaðan í Efri-Hruna punkt EE. Uppdrátt þann er aðalstefndu vísa til vegna varakröfu sinnar (dskj. nr. 26) hafa þau ekki lagt fram í málinu og hefur varakrafan ekki frekar verið rökstudd og verður ekkert sérstaklega fjallað um hana frekar. Við aðalflutning gáfu skýrslur aðalstefnendur málsins, svo og vitnin Þorlákur Hjálmarsson, Högni Svanbergsson, Sigfús Jónsson, Jón Lúðvík Gunnarsson, Baldur Sigurðsson, Angantýr Hjálmarsson, Kristján Óskarsson og Bjarni Hermannsson. Aðalstefndu gáfu ekki skýrslur fyrir dóminum þrátt fyrir áskorun lögmanns aðalstefnenda þar um. Svo sem að framan greinir er lýsing málsaðila á hinum umþrættu merkjum sú sama í kröfum þeirra og snýst ágreiningurinn um staðsetningu hluta merkjapunkta þeirra er þar eru upp taldir. Dómurinn hefur á vettvangi staðsett helstu kennileiti og merkjapunkta þá er skipta máli með GPS tæki og fylgir uppdráttur dóminum. Hnit eru samkvæmt ISIV 93 og er í metrum. Ekki er ágreiningur um punktinn A, þ.e. Rauðaklett, í fjallinu og að merkin séu á beinni línu þaðan í punkt B, þ.e. svonefndan Sjónarhól, (austur 533177, norður 537795). Aðalstefnendur halda því fram að merkin liggi á áframhaldandi beinni línu utan við Timburdal og á Langadalshöfða, sem þeir telja vera punkt C og þaðan í Kringluvatn punkt D, sem er ágreiningslaus punktur. Aðalstefndu telja línuna hins vegar vera beina línu úr Sjónarhóli, þ.e. punkti B, og í punkt D yfir Langadalshöfðann nálægt punkti sem þeir merkja CC og í Kringluvatn. Þessi lína aðalstefndu liggur yfir svokallaðan Timburdal, en aðalstefndu hafa mótmælt því að orðalagið utan við Timburdal þýði norðan við hann. Dómurinn telur að með athugasemd sinni við merkjalýsingu Leynings dags. 20. maí 1885, þ.e. utan við Timburdal, hafi eigendur Ytri-Villingadals verið að árétta að Timburdalur væri í landi Ytri-Villingadals og utan við þýði því norðan við, sem er í samræmi við málvenju á þessu svæði. - Samkvæmt þessu stenst krafa aðalstefndu um að línan liggi beint úr Sjónarhóli yfir Timburdal í Langadalshöfða og Kringluvatn ekki. Verður því að líta svo á að merki jarðanna liggi á línu frá áðurgreindum punkti B og í punkt við norðurjaðar Timburdals sem dómurinn hefur merkt bókstafnum G (og hefur hnitið austur 533695, norður 537583) og er þar um að ræða beina línu úr Rauðakletti í Sjónarhól og í þann punkt. Aðalstefnendur halda því fram að lína þessi eigi að framlengjast beint áfram í punkt sem þeir merkja C eins og áður greinir og telja þann punkt vera á Langadalshöfða þar sem reist hefur verið varða. Svæði það er ber örnefnið Langadalshöfði er nokkuð á reiki hjá vitnum, en ekki er ágreiningur um að höfði sá sem er norðan Þjófalágar og liggur til norðurs að nokkurri lægð er nefnd er Kúalág beri örnefnið Langadalshöfði, en aðalstefnendur halda því fram að örnefnið eigi einnig við hrygg eða mel er gengur þar norður af allnokkra leið meðfram Langadal, en á þeim hrygg er umgetin varða. Aðalstefndu halda því fram að norðan Kúalágar eigi örnefnið Langadalsmelur við. Í merkjalýsingum er hvorki vörðunnar getið né annars sérstaks kennileitis nema Langadalshöfða. Af aðstæðum öllum og landslagi telur dómurinn að við það megi miða að merkjapunktur sem nefndur er Langadalshöfði sé háhöfðinn norðan Þjófalágar, en ekki staður á hryggnum er liggur þar norður af. Hefur dómurinn merkt þennan punkt bókstafnum H (hnit austur 533944, norður 537270) og telur merkin beina línu frá áðurnefndum punkti G í þennan punkt H. Ekki er ágreiningur um að svonefnt Kringluvatn sé merkjapunktur (hnit austur 534029, norður 537002) og teljast merkin því bein lína frá punkti H í punkt D. Ágreiningur er með aðilum um hvar svonefndur Efri-Hruni sé, sem getið er um í merkjalýsingu. Telja aðalstefnendur Efri-Hruna vera í punkti merktum E (hnit austur 534317, norður 536577). Aðalstefndu telja Efri-Hruna hins vegar vera nokkru ofar með ánni eða í punkti sem þeir hafa merkt EE. Nokkru neðar með ánni eða austar er hóll sem aðalstefnendur segja að heiti Neðri-Hruni og er hann neðan við gömlu brúna á ánni sem aðalstefnendur segja að hafi legið á milli Hrunanna. Framburður vitna þeirra er gerst virðast hafa þekkt til á þessum slóðum bendir til þess að Neðri-Hruni sé hóll sá er liggur suður af Tjarnargerðisvatni neðan við gömlu brúna á Torfufellsá og að Efri-Hruni sé hóll sá sem aðalstefnendur halda fram og hafa merkt með bókstafnum E á uppdrætti svo sem að framan getur. Staðhæfing aðalstefndu um að girðing, er liggur suður að ánni nálægt þeim stað er þeir telja vera merkin, sé gömul merkjagirðing, er ekki studd nægjanlegum gögnum til að á því verði byggt. Dómurinn telur óeðlilegt að geta ekki um Torfufellsgilkjaftinn sem merkjapunkt ef svo hefði átt að vera þar sem um mjög glöggt og óbreytanlegt kennileiti er að ræða. Með vísan til framangreinds verður að telja að merki jarðanna sé lína frá punkti D og í punkt E eins og aðalstefnendur halda fram. Er niðurstaða dómsins þá sú að dæma beri merki jarðanna línu úr Rauðakletti um punkt B í Sjónarhól í punkt G norðan við Timburdal og þaðan í punkt H efst á Langadalshöfða, þaðan í punkt D í Kringluvatni og þaðan lína í punkt E í Efri-Hruna og bein lína þar áfram að að Torfufellslandi. Uppdráttur í samræmi við framangreint fylgir dómsorði, með innfærðum hnitum. Rétt þykir að dæma aðalstefndu til að greiða aðalstefnendum málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn kr. 250.000,-. Dóminn kveða upp Freyr Ófeigsson, dómstjóri og meðdómendurnir, Haraldur Sveinbjörnsson, byggingaverkfræðingur og Ævarr Hjartarson, ráðunautur. D ómsorð : Landamerki jarðanna Ytri-Villingadals og Leynings í Eyjafjarðarsveit skulu vera þessi: Lína sem hugsast dregin frá fjallsbrún um Rauðaklett (A) í Sjónarhól (B, hnit austur 533177, norður 537795), þaðan í punkt G við norðurjaðar Timburdals (hnit austur 533695, norður 537583), þaðan lína í punkt H í Langadalshöfða (hnit austur 533944, norður 537270), en þaðan lína í Kringluvatn (D, hnit austur 534029, norður 537002) og þaðan lína um punkt E á Efri-Hruna (hnit austur 534317, norður 536577) og áfram að Torfufellslandi. Aðalstefndu, Sigurjón Haraldsson, Anna Rúnarsdóttir og Sigríður Sveinsdóttir greiði aðalstefnendum, Ingibjörgu og Guðrúnu Jónsdætrum kr. 250.000,- í málskostnað.
Mál nr. 605/2010
Kærumál Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008
Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur krafist þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði X, kt. [...], sæti gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 19. nóvember 2010 kl. 16.00.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Jón Steinar Gunnlaugsson, Páll Hreinsson og Viðar Már Matthíasson. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 22. október 2010, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. október 2010, þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til föstudagsins 19. nóvember 2010 klukkan 16. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að gæsluvarðhaldi hennar verði markaður skemmri tími. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 577/2011
Kærumál Gjaldþrotaskipti Dómari Ómerking úrskurðar héraðsdóms Aðfinnslur
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem bú K var tekið til gjaldþrotaskipta. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að þar sem líta megi svo á að sú ákvörðun að synja málsaðila um að leggja fram gögn í dómsmálum sé dómsathöfn, sbr. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991, hafi aðstoðarmann héraðsdómara brostið vald til þess að synja K um að leggja fram greinargerð af sinni hálfu í þinghaldi. Var hinn kærði úrskurður því ómerktur og málinu vísað heim til meðferðar á ný.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson, Eiríkur Tómasson og Greta Baldursdóttir. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. október 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 6. október 2011 þar sem bú sóknaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst aðallega ómerkingar hins kærða úrskurðar, en til vara að hafnað verði kröfu varnaraðila um að bú hans skuli tekið til gjaldþrotaskipta. Þá krefst hann kærumálskostnaðar úr hendi varnaraðila. Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Krafa varnaraðila um að bú sóknaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta var lögð fram á dómþingi 23. júní 2011. Mætti hæstaréttarlögmaður fyrir hönd sóknaraðila og varð samkomulag um það með aðilum, með vísan til 3. mgr. 70. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 4. gr. laga nr. 23/2009, að meðferð málsins yrði frestað. Jafnframt var bókað að boðað væri til nýs þinghalds 29. september 2011. Við það tækifæri sótti sóknaraðili sjálfur þing og óskaði eftir að leggja fram greinargerð af sinni hálfu. Í bókun um það, sem fram fór í þinghaldinu, sagði að það væri háð af nafngreindum héraðsdómara. Ennfremur var meðal annars bókað: „Dómari gætir upplýsingaskyldu sinnar gagnvart skuldara, sem er ólöglærður. Dómari vísar mótmælum skuldara á bug sem of seint fram komnum ... þar sem við þingfestingu málsins hefði þing verið sótt af hálfu skuldara án þess að mótmæli kæmu fram af hans hálfu og samkomulag orðið með aðilum um sameiginlegan frest í þrjá mánuði skv. 3. mgr. 70. gr. laga nr. 21/1991.“ Í þinghaldinu var málið tekið til úrskurðar samkvæmt kröfu varnaraðila og hinn kærði úrskurður kveðinn upp 6. október 2011. Krafa sóknaraðila um ómerkingu hins kærða úrskurðar er reist á því að aðstoðarmaður héraðsdómara hafi tekið málið fyrir og stýrt áðurgreindu þinghaldi 29. september 2011. Hafi aðstoðarmaðurinn synjað sér um framlagningu greinargerðar þótt hann hafi ekki haft heimild til þess þar sem um hafi verið að ræða ákvörðun í skilningi 1. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991. Í svari héraðsdómara 26. október 2011 við fyrirspurn sóknaraðila kom meðal annars fram: „Hér með er staðfest að áðurgreint mál ... var tekið fyrir í Héraðsdómi Reykjaness hinn 29. september 2011 og var þinghaldinu stjórnað af A, aðstoðarmanni dómara. Við Héraðsdóm Reykjaness hefur það tíðkast að halda svokölluð gjaldþrotaþing einu sinni í mánuði, en þá eru teknar fyrir allar kröfur um gjaldþrotaskipti sem borist hafa dómnum hverju sinni og birting fyrirkalls hefur tekist í. Hefur aðstoðarmanni dómara verið falið að stjórna þessum þinghöldum, en dómari tekur við stjórn þinghaldsins ef skera þarf úr ágreiningi.“ Samkvæmt 17. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla má ráða til héraðsdómstóla lögfræðinga sem ætlað er að vera héraðsdómurum til aðstoðar. Eins og tekið er fram í athugasemdum með frumvarpi til þeirra laga er þessum löglærðu aðstoðarmönnum ekki heimilt að gegna dómstörfum þótt þeir megi veita dómurum margvíslega aðstoð við meðferð og úrlausn dómsmála. Þar sem líta verður svo á að sú ákvörðun að synja málsaðila um að leggja fram gögn í slíkum málum sé dómsathöfn, sbr. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991, brast aðstoðarmann héraðsdómara vald til þess að synja sóknaraðila um að leggja fram greinargerð af sinni hálfu í þinghaldinu 29. september 2011. Af þessari ástæðu verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim til meðferðar á ný. Rétt er að kærumálskostnaður falli niður. Með skírskotun til fyrrgreindra ummæla héraðsdómara í svari hans til sóknaraðila er ámælisvert að þess skuli ekki getið í bókun um það, sem fram fór í þinghaldinu 29. september 2011, að það hafi verið háð af aðstoðarmanni dómarans. Þá er þess að gæta að í niðurlagi 3. mgr. 70. gr. laga nr. 21/1991 er svo fyrir mælt að frestur samkvæmt þeirri málsgrein megi lengstur verða þrír mánuðir, enda sé skuldari einstaklingur sem ekki stundar atvinnurekstur. Samkvæmt því brast héraðsdómara lagaheimild til þess að fresta meðferð málsins lengur en þrjá mánuði, eins og gert var. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til meðferðar á ný. Kærumálskostnaður fellur niður.
Mál nr. 299/2008
Líkamsárás Brot gegn valdstjórninni
A og S voru ákærðir fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, A með því að hafa slegið tvo lögreglumenn og A og S með því að hafa ásamt þriðja manni ráðist að lögreglumanni og slegið hann ítrekað og sparkað í höfuð hans. Fyrir Hæstarétti gerði ákæruvaldið athugasemdir um atriði sem ekki hafi verið nægjanlega litið til við úrlausn málsins í héraði. Ekki þóttu efni til að telja ákvæði 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 geta átt við. Talið var að héraðsdómara hafi frá öndverðu mátt vera ljóst að niðurstaða málsins myndi ráðast af mati á sönnunargildi munnlegra skýrslna og hefðu með réttu lagi þrír héraðsdómarar átt að skipa dóm í málinu. Þrátt fyrir það voru ekki talin efni til að ómerkja héraðsdóminn. Talið var sannað að A hafi slegið tvo lögreglumenn, en hins vegar ekki talið sannað að hann hafi gert sér grein fyrir að um lögreglumenn var að ræða við verknaðinn, en þeir voru óeinkennisklæddir. Var brot A því ekki heimfært undir 1. mgr. 106. gr. hegningarlaga, heldur 1. mgr. 217. gr. Ekki var talið sannað að A og S hefðu í sameiningu ásamt þriðja manni ráðist á lögreglumann, enda hafi lögreglumennirnir ekki getað borið um það hverjir það hafi verið sem veittust að honum og fleiri hafi verið á vettvangi. Voru þeir því sýknaðir af þeim hluta ákærunnar sem sneri að þeirri háttsemi. Við ákvörðun refsingar A var m.a. litið til þess að hann réðst án nokkurs tilefnis á tvo menn úti á götu og veitti þeim þung höfuðhögg. Þá voru fjórir félagar hans komnir út úr bifreið reiðubúnir til að leggja honum lið. Var refsing A ákveðin fangelsi í þrjá mánuði, en ekki þóttu efni til að skilorðsbinda hana.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen og Markús Sigurbjörnsson. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 31. mars 2008 í samræmi við yfirlýsingu ákærða Algis Rucinskas um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst sakfellingar beggja ákærðu samkvæmt ákæru og þyngingar á refsingu ákærða Algis Rucinskas. Ákærði Algis Rucinskas krefst aðallega sýknu en til vara að refsing hans verði milduð. Ákærði Sarunas Urniezius krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. I Ríkissaksóknari höfðaði mál þetta með ákæru 5. febrúar 2008 á hendur þremur mönnum, ákærðu Algis Rucinskas og Sarunas Urniezius auk Vitalij Gagin, fyrir brot gegn valdstjórninni. Var þeim gefið að sök að hafa aðfaranótt föstudagsins 11. janúar 2008 brotið gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með áorðnum breytingum með því að ráðast með ofbeldi á lögreglumenn við fíkniefnadeild lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, sem voru við skyldustörf fyrir utan veitingastaðinn Monte Carlo að Laugavegi 34a í Reykjavík. Í I. kafla ákæru var ákærða Algis Rucinskas gefið að sök að hafa með krepptum hnefa slegið lögreglumanninn Eirík Valberg í höfuðið með þeim afleiðingum að hann hafi hlotið stóra kúlu ofarlega á enni vinstra megin og lögreglumanninn Jón Gunnar Sigfús Sigurgeirsson í andlitið með þeim afleiðingum að hann hafi hlotið roða og bólgu á vinstri kinn, bólgu á efri vör og tognun á hálshrygg. Í II. kafla ákæru voru allir ákærðu bornir sökum um að hafa í sameiningu ráðist að lögreglumanninum Snorra Birgissyni, slegið hann ítrekað, meðal annars í höfuðið, og sparkað í höfuð hans ekki sjaldnar en tvisvar eftir að ákærðu felldu hann í götuna. Við þetta hafi Snorri hlotið heilahristing, roðabletti í andliti og á hálsi, kúlu efst á höfði, hrufl á báðum hnjám og tognun í hálsi, vinstri olnboga og þumallið hægra megin. Málið var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur 13. febrúar 2008. Ákærðu, sem eru frá Litháen, neituðu allir sök. Með hinum áfrýjaða dómi voru ákærðu Sarunas Urniezius og Vitalij Gagin sýknaðir af kröfum ákæruvaldsins, sem unir við þau málalok að því er þann síðarnefnda varðar. Ákærði Algis Rucinskas var sakfelldur fyrir að hafa slegið Eirík Valberg og Jón Gunnar eins og honum var gefið að sök, en brot hans var talið varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga, þar sem ekki þótti sannað að honum hafi mátt vera ljóst að um lögreglumenn hafi verið að ræða þegar hann veittist að þeim. II Eins og málið liggur fyrir Hæstarétti virðist óumdeilt að aðdragandi fyrrgreindra atvika hafi verið sá að ákærðu Algis Rucinskas og Sarunas Urniezius hafi með samlöndum sínum Vitalij Gagin, Deividas Sarapinas og Juozas Bulkevicius verið staddir aðfaranótt 11. janúar 2008 á kránni Belly´s í Hafnarstræti ásamt Birnu Pálsdóttur, en þau hafi, að frátöldum Deividas Sarapinas og ákærða Sarunas Urniezius, verið starfsmenn fyrirtækisins JB byggingarfélags. Þau hafi farið af kránni og haldið brott á tveimur bifreiðum. Birna og ákærði Algis Rucinskas hafi verið í annarri bifreiðinni og aðrir áðurnefndir í hinni og hafi þau ekið sem leið lá austur Hverfisgötu og síðan vestur Laugaveg. Á þeim tíma hafi fyrrnefndir þrír lögreglumenn ásamt þeim fjórða, Hauki Bent Sigmarssyni, verið óeinkennisklæddir við fíkniefnaeftirlit í námunda við veitingastaðinn Monte Carlo á Laugavegi. Þar hafi þeir haft afskipti af tveimur körlum og konu, en hún hafi staðið utan við bifreið, látið ófriðlega og baðað út höndum. Í sömu mund hafi ákærðu og fyrrnefndir samferðarmenn þeirra komið akandi eftir Laugavegi. Birna Pálsdóttir hafi stöðvað bifreiðina, sem hún og ákærði Algis Rucinskas hafi verið í, en þau bera því við að þau hafi talið mennina fjóra, sem reyndust vera óeinkennisklæddir lögreglumenn, vera að á ráðast á konuna og hafi þau farið út til að aðstoða hana. Það sama hafi ökumaður hinnar bifreiðarinnar gert og þeir, sem í henni voru, einnig farið út í því skyni. Ákærðu og umræddir þrír félagar þeirra hafa allir ásamt Birnu Pálsdóttur haldið því fram að þau hafi ekki á þessu stigi gert sér grein fyrir því að þarna væru lögreglumenn við störf. Þessum staðhæfingum var ekki andmælt af hálfu ákæruvaldsins við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti. Um þau atvik, sem síðan urðu, stendur á hinn bóginn ágreiningur. Af hálfu ákæruvaldsins er því haldið fram að á skorti að í héraðsdómi séu nægilega reifuð atriði úr skýrslum ákærðu og vitna sem verulegu máli skipti um sönnunarmat. Að því er varðar I. kafla ákæru vísar ákæruvaldið í þessu sambandi til þess að lögreglumennirnir Jón Gunnar Sigfús Sigurjónsson og Haukur Bent Sigmarsson hafi fyrir dómi fullyrt að þeir hafi kallað „police“ áður en ákærðu og félagar þeirra hafi veist að þeim fjórum lögreglumönnum, sem voru við störf á vettvangi umrætt sinn, auk þess sem þeir hafi verið með lögregluskilríki hangandi um hálsinn. Haukur Bent hafi tekið sín skilríki upp og kallað upp sama orðið þrívegis þegar ákærði Algis Rucinskas og fjórir aðrir menn, sem hann hafi séð að voru útlendingar, komu að þeim. Mennirnir hafi verið um eina bíllengd frá honum þegar hann kallaði þetta og hélt sínum skilríkjum uppi. Eiríkur Valberg hafi jafnframt fullyrt fyrir dómi að ákærði Algis Rucinskas hafi séð lögregluskilríki sem héngu um háls hans. Hann hafi haldið skilríkjunum uppi þegar hann átti samskipi við vitnið Birnu Pálsdóttur, sem hafi séð skilríkin vel, en þetta hafi gerst áður en til átaka kom á vettvangi og hafi ákærði Algis Rucinskas þá verið staddur mjög nálægt Birnu. Vitalij Gagin hafi borið fyrir dómi að hann hafi heyrt kallað „police“ hálfri mínútu eftir að hann steig út úr bifreið á vettvangi. Snorri Birgisson hafi borið að hann hafi verið með skilríki sín hangandi um hálsinn utan við yfirhöfn allan tímann, sem hann var á vettvangi. Vitnið Sæmundur Karl Aðalbjörnsson, sem hafi ekið eftir Laugavegi, hafi séð skilríki lögreglumanns sem sleginn var niður áður en vitnið fór út úr bifreið sinni. Samkvæmt þessu telur ákæruvaldið sannað að ákærða Algis Rucinskas hafi verið fullljóst að Eiríkur Valberg og Jón Gunnar Sigfús Sigurgeirsson væru lögreglumenn áður en hann hafi ráðist að þeim. Varðandi II. kafla ákærunnar er af hálfu ákæruvaldsins vísað til þess að Snorri Birgisson hafi lýst því fyrir dómi að eftir að Eiríkur Valberg hafi fengið þungt högg frá manni í skærblárri úlpu hafi Snorri farið inn í hóp þriggja manna, sem ráðist hafi á Eirík þrátt fyrir að hann hafi áður kallað á ensku að þeir væru lögreglumenn, og hafi þessir þrír menn allir látið högg og spörk dynja á Snorra. Við þetta hafi hann fallið til jarðar, en litið upp og séð mann í skærblárri úlpu stökkva yfir höfuð hans. Óumdeilt sé að þessi lýsing á klæðaburði eigi við ákærða Algis Rucinskas. Einnig hafi Snorri borið að einn árásarmannanna hafi ekið bifreið af gerðinni BMW af vettvangi eftir árásina, en ákærði Sarunas Urniezius hafi fyrir dómi staðfest að hann hafi ekið þeirri bifreið. Snorri hafi á hinn bóginn ekki getað fullyrt hver þriðji árásarmaðurinn hafi verið. Birna Pálsdóttir hafi sagt í vitnaskýrslu að ákærði Sarunas Urniezius hafi verið einn þeirra, sem hafi sparkað í liggjandi mann á vettvangi. III Samkvæmt 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála með áorðnum breytingum getur Hæstiréttur ekki endurmetið niðurstöðu héraðsdómara um sönnunargildi munnlegs framburðar nema hlutaðeigandi vitni eða ákærði gefi skýrslu hér fyrir dómi. Svo var ekki gert í máli þessu. Engin efni eru til að fallast á að Hæstiréttur geti án tillits til þessa ákvæðis metið sjálfstætt hvort tekist hafi með munnlegri sönnunarfærslu að sanna sök ákærðu vegna þess að héraðsdómari leggi í hinum áfrýjaða dómi „í raun ekkert mat á trúverðugleika framburðar ákærðu eða vitna“, svo sem komist er að orði í greinargerð af hálfu ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti. Hér að framan er greint frá athugasemdum, sem gerðar hafa verið af hendi ákæruvaldsins um atriði, sem ekki hafi nægilega verið litið til við úrlausn málsins í héraði. Að því er varðar I. kafla ákæru er til þess að líta að fyrir liggur að átök, sem þar greinir, hófust þegar ákærði Algis Rucinskas sló lögreglumennina Eirík Valberg og Jón Gunnar Sigfús Sigurgeirsson eins og hann var sakfelldur fyrir í héraðsdómi. Þrátt fyrir málatilbúnað ákæruvaldsins hafa ekki verið leiddar nægar líkur fyrir því að röng sé sú ályktun, sem byggt er á í hinum áfrýjaða dómi, að ósannað sé að áður en þetta gerðist hafi verið búið að hrópa á ensku að þetta væru lögreglumenn. Af framburði Eiríks, Jóns Gunnars og Birnu Pálsdóttur verður heldur ekki ályktað með nægilegri vissu að ákærði hafi áður en þetta gerðist hlotið að hafa séð skilríki lögreglumannanna. Um sakarefni II. kafla ákæru er til þess að líta að vitnið Birna bar að þegar hún hafi séð þrjá menn lemja og sparka í einn mann, líklegast lögreglumann, sem lá á jörðinni, hafi aðrir lögreglumenn verið með ákærða Algis Rucinskas „skammt frá inni í hinu horninu.“ Hún bar á hinn bóginn einnig að einn þeirra, sem spörkuðu í liggjandi manninn, hafi verið hávaxinn og hún því aðallega á þeim grunni ályktað að þar hafi verið að verki ákærði Sarunas Urniezius. Að því verður þó að gæta að eftir gögnum málsins gat þessi lýsing ein út af fyrir sig einnig átt við um annan áðurnefndra manna, sem voru á vettvangi, auk þess sem Vitalij Gagin bar fyrir dómi að hann hafi sest aftur inn í bifreið fljótlega eftir að átökin hófust og hafi ákærði Sarunas Urniezius þegar verið kominn þangað inn. Að þessu öllu virtu eru ekki efni til að telja ákvæði 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 geta átt hér við. Eins og mál þetta var vaxið mátti héraðsdómara að vísu vera ljóst frá öndverðu að niðurstaða þess myndi ráðast af mati á sönnunargildi munnlegra skýrslna ákærðu og framburði fjögurra lögreglumanna og annarra vitna fyrir dómi, en í því ljósi og með því að ákærðu voru bornir sökum um brot, sem varðað getur þungri refsingu, hefði að réttu lagi borið að neyta í héraði heimildar síðari málsliðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 19/1991 til að þrír héraðsdómarar skipuðu dóm í málinu. Þrátt fyrir það eru ekki næg efni til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar á ný. Að teknu tilliti til alls þess, sem að framan greinir, verður ekki hreyft við sönnunarmati héraðsdómara. Verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða Algis Rucinskas og heimfærslu brots hans til refsiákvæða, en jafnframt um sýknu ákærða Sarunas Urniezius. Við ákvörðun refsingar ákærða Algis Rucinskas verður að gæta að því að hann réðist án nokkurs tilefnis á tvo menn á götu úti og veitti þeim þung höfuðhögg með krepptum hnefa. Fjórir félagar hans voru þá komnir út úr annarri bifreið og sýnilega reiðubúnir að leggja honum lið. Árás ákærða var fólskuleg og ógnvekjandi og brotavilji hans einbeittur. Að virtu því, sem í héraðsdómi greinir um ákvörðun refsingar, svo og 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, er hún hæfilega ákveðin fangelsi í þrjá mánuði. Frá refsingunni dregst gæsluvarðhald, sem ákærði sætti frá 11. til 18. janúar 2008. Ekki eru efni til að skilorðsbinda refsinguna. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verða látin standa óröskuð. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða Sarunas Urniezius fyrir Hæstarétti skulu greiðast úr ríkissjóði, en þau eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Ákærði Algis Rucinskas verður dæmdur til að greiða helming annars áfrýjunarkostnaðar málsins, þar á meðal af málsvarnarlaunum skipaðs verjanda síns, allt eins og í dómsorði segir, en að öðru leyti greiðist sakarkostnaður fyrir Hæstarétti úr ríkissjóði. Dómsorð: Ákærði Algis Rucinskas sæti fangelsi í þrjá mánuði, en frá refsingunni dregst gæsluvarðhaldsvist hans frá 11. til 18. janúar 2008. Héraðsdómur skal að öðru leyti vera óraskaður. Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða Sarunas Urniezius fyrir Hæstarétti, Lárentsínusar Kristjánssonar hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur, greiðast úr ríkissjóði. Ákærði Algis Rucinskas greiði að helmingi annan áfrýjunarkostnað málsins, sem alls nemur 320.680 krónum, en þar af eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, Lárentsínusar Kristjánssonar hæstaréttarlögmanns, 249.000 krónur. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur, 12. mars 2008. Málið, sem dómtekið var 28. febrúar sl., er höfðað með ákæru ríkissaksóknara, útgefinni 5. febrúar 2008 á hendur „Algis Rucinskas, [...], Hringbraut 39, Reykjavík, Sarunas Urniezius, [...], Ástúni 4, Kópavogi og Vitalij Gagin, [...], án lögheimilis, litháískum ríkisborgurum, fyrir brot gegn valdstjórninni aðfaranótt föstudagsins 11. janúar 2008, með því að ráðast með ofbeldi á lögreglumenn við fíkniefnadeild lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu sem voru við skyldustörf fyrir utan veitingastaðinn Monte Carlo, Laugavegi 34a, Reykjavík: I Gegn ákærða Algis Rucinskas: a) Fyrir að hafa slegið lögreglumanninn Eirík Valberg, fæddum 1981, í höfuðið með krepptum hnefa með þeim afleiðingum að Eiríkur hlaut stóra kúlu ofarlega á enni vinstra megin. b) Fyrir að hafa slegið lögreglumanninn Jón Gunnar Sigfús Sigurgeirsson, fæddum 1979, í andlitið með krepptum hnefa með þeim afleiðingum að Jón Gunnar hlaut roða og bólgu á vinstri kinn, bólgu á efri vör og tognun á hálshrygg. II Gegn ákærðu öllum fyrir að hafa í sameiningu ráðist að lögreglumanninum Snorra Birgissyni, fæddum 1984, slegið hann ítrekað, meðal annars í höfuðið, og sparkað í höfuð hans eigi sjaldnar en tvisvar eftir að ákærðu felldu Snorra í götuna. Við þetta hlaut Snorri heilahristing, roðabletti í andliti og á hálsi, kúlu efst á höfði, hrufl á báðum hnjám og tognun í hálsi, um vinstri olnboga og um þumallið hægra megin. Telst háttsemi ákærðu við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 11. gr. laga nr. 101/1976 og 1. gr. laga nr. 25/2007. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar.“ Ákærðu neita sök og krefjast sýknu. Þeir krefjast þess að sakarkostnaður falli á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun verjenda þeirra. Í frumskýrslu Jóns Gunnars Sigfúsar Sigurgeirssonar lögreglumanns segir um upphaf málsins að nokkrir lögreglumenn hafi verið við fíkniefnaeftirlit á Laugavegi aðfaranótt föstudagsins 11. janúar síðastliðins. Á móts við veitingastaðinn Monte Carlo hafi þeir veitt tveimur körlum og einni konu eftirtekt. Þau hafi öll verið ölvuð og gengið að bifreið er lagt hafði verið á móts við veitingastaðinn. Lögreglumennirnir höfðu afskipti af þessu fólki eftir að ljóst varð að þau hygðust aka á brott á bifreiðinni. Segir í skýrslunni að konan hafi látið mjög ófriðlega og baðað höndunum út í loftið eftir að hún steig út úr bifreiðinni. Síðan segir í skýrslunni: „Á þessum tíma sáum við hvar tvær bifreiðar stöðvuðu við vettvanginn og út úr hvítri bifreið steig stúlka. Stúlkan gekk til okkar og spurði okkur brosandi hvort við værum að ráðast á stelpu. EV-0329 kynnti henni með því að sýna henni lögregluskilríki sín að við værum lögreglumenn og bað hana um að koma ekki að okkur þar sem við værum að vinna. Í framhaldi af þessu komu nokkrir aðilar út úr bifreiðunum og hlupu að okkur. EV sýndi þeim lögregluskilríki sín en okkur var strax ljóst að þeir væru erlendir og kölluðum við því til þeirra „Police“ ítrekað. Auk EV náði HBS-0422 að sýna mönnunum lögregluskilríki sín og hrópa að þeim að við værum lögreglumenn. Réðust mennirnir engu að síður á okkur með höggum og spörkum. Strax við upphaf árásarinnar fékk EV högg á höfuðið, ofan við vinstra gagnaugað, hlaut af bólgur og kúlu. Nánast á sama tíma fékk ég, JGSS-9932, þungt högg á vinstri kinn svo sprakk fyrir vör og bólga myndaðist á kinn auk þess sem ég fékk mikinn höfuðverk.“ Í skýrslunni er svo nánar lýst átökunum á vettvangi en lögreglumaðurinn vankaðist við höggið og mundi lítið hvað gerðist næstu andartökin. Lögreglumennirnir kölluðu eftir aðstoð og komu margir lögreglumenn á vettvang. Þar og annars staðar voru ákærðu handteknir auk annarra er talið var að hlut ættu að máli. Ákærðu voru úrskurðaðir í gæsluvarðhald til 18. janúar en hafa síðan þá verið í farbanni. Auk ákærðu voru tveir Litháar úrskurðaðir í gæsluvarðhald og síðan farbann. Lögreglumennirnir, sem greindir eru í ákærunni, leituðu til slysadeildar eftir átökin. Í vottorði um Snorra Birgisson segir: „Við skoðun er sjúklingur með roða aftan á hálsi beggja vegna og sömuleiðis rauður í kinnum. Þá eru eins og 3 roðablettir ofarlega á enni hægra megin, kúla efst á höfði. Engin óþægindi við að bíta saman. Augnhreyfingar eru eðlilegar. Svolítil eymsli í vinstra eyra en ekki merki um blæðingu þar inn í hlustinni. Þá eru nokkur eymsli þegar hann sveigir höfuð niður í átt að bringu þannig að eymsli eru aftanvert í hálsvöðvum. Við skoðun á handleggjum þá voru nokkur eymsli þarna við hreyfingar um vinstri olnboga og þreifast eymsli við vöðvafestur utanvert við olnbogaliðinn. Þá eru nokkur eymsli um þumallið á hægri hendi. Loks má tiltaka að hann er með grunn hrufl framan á báðum hnjám. Skömmu eftir komu er tekin sneiðmynd af höfði til að athuga hvort einhver blæðing greinist innan höfuðkúpu eða þá brot yfir kúpubeinum en ekki sést neitt slíkt.“ Greiningin var heilahristingur, væg tognun í hálsi, tognun um olnboga, tognun um þumallið og yfirborðsáverkar. Í vottorði um áverka Jóns Gunnars Sigfúsar Sigurgeirssonar segir að við skoðun sé „hann með roða og bólgu á kinn vinstra megin sem nær niður á efri vör sem einnig er áberandi bólgin. Við skoðun er hann enn fremur stífur í hálsi vinstra megin en hreyfingar eru að öðru leyti eðlilegar um hálsinn.“ Í vottorði um áverka Eiríks Valberg segir að hann sé með nokkuð stóra kúlu á enninu, tveir sinnum tveir sentimetrar, og nánast sprungið fyrir. III Í þessum kafla verður rakinn framburður ákærðu og vitna fyrir dómi. Ákærði Algis Rucinskas bar að hann hafi verið við Monte Carlo aðfaranótt föstudagsins 11. janúar síðastliðins og lent þar í átökum en ekki hafi verið um slagsmál að ræða. Hann kvaðst hafa verið farþegi í bifreið með Birnu vinkonu sinni og vinir hans hafi verið að aka sömu leið í annarri bifreið og voru þau öll að aka niður Laugaveg. Hann kvaðst hafa séð unga menn vera að ráðast á stúlku og hafi Birna sagt að hún þekkti til fólksins, en ekki vissi hann hvort hún hafi átt við mennina eða stúlkuna. Birna hafi stöðvað bifreiðina og hlaupið til fólksins. Ákærði kvaðst hafa séð að ýtt var við Birnu og fór hann þá út úr bifreiðinni. Henni var ýtt aftur og hafi hann gripið hana og í því hafi vinir hans komið og blandast í átökin. Hann kvaðst hafa haldið um Birnu eftir að hafa gripið hana og slegið, með vinstri hönd, manninn sem var að ýta henni. Þessi viðbrögð hafi verið eins og ósjálfráð. Þá hafi mennirnir hrópað „við erum lögreglumenn“ og reynt að sýna skírteini og byrjað að úða gasi. Þegar ákærði uppgötvaði að um lögreglumenn var að ræða kvaðst hann hafa reynt að forðast gasið og komið sér á brott en ekki farið langt. Skömmu síðar hafi borið að lögreglumenn og þeir byrjað að berja hann í bakið þótt hann hafi verið með hendur upp í loft. Hann kvað mennina ekki hafa verið einkennisklædda en hrópað að þeir væru lögreglumenn. Ákærði hafi síðan verið handtekinn og fluttur á lögreglustöðina. Nánar spurður um átökin kvaðst ákærði hafa reynt að ýta frá sér en kvaðst ekki geta sagt hvort hann hafi slegið frá sér með krepptum hnefa. Hann neitaði að hafa slegið lögreglumann með krepptum hnefa og enn fremur neitaði hann að hafa sparkað í einhvern í átökunum. Ákærði kvaðst ekki hafa séð lögregluskilríki framan á mönnunum fyrir framan Monte Carlo. Hann hafi fyrst áttað sig á því að um lögreglumenn var að ræða þegar þeir hafi kallað Police, en það var eftir að hann byrjaði að ýta frá sér. Ákærði Sarunas Urnieziuz bar að hafa verið á akstri eftir Laugaveginum umrædda nótt og stöðvað eftir að hann sá að ýtt var við Birnu af manni, en hann var í hópi manna. Ákærði kvaðst hafa farið út úr bifreiðinni og ýtt með flötum lófa við manninum sem hafði ýtt við Birnu. Hann kvaðst ekki hafa vitað að þetta væru lögreglumenn og fyrst vitað það þegar þeir hófu að hrópa Police, en það hafi hann heyrt þegar hann hafði ýtt við manninum. Þá hafi hann farið á brott á bifreiðinni. Ákæruefnið var borið undir ákærða og neitaði hann alfarið að hafa gert það sem hann er ákærður fyrir. Kvað hann ákæruefnið vera rugl. Ákærði Vitalij Gagin bar að hafa verið fyrir framan Monte Carlo á umræddum tíma og að hafa lent þar í átökum. Hann hafi ásamt fleirum komið akandi í bifreið og séð að verið var að ýta við konu á götunni. Í framhaldinu hafi hafist átök og konan öskrað. Hann hafi þá heyrt öskrað Police og við það snúið aftur í bifreiðina, sest í aftursæti, og ekki tekið þátt í neinum átökum. Hann kvað meðákærða Sarunas hafa verið kominn inn í bifreiðina á undan sér. Nánar spurður um átökin kvað hann að um hafi verið að ræða ýtingar og lýsti hann ástandinu eins og það hafi verið „kaos“. Ákærði gat ekkert borið um hvað meðákærðu gerðu í átökunum. Nánar spurður um átökin kvað hann mikið hafa verið öskrað. Ákæruefnið var borið undir ákærða og neitaði hann alfarið að hafa gert það sem hann er ákærður fyrir. Devidas Sarapinas var einn af þeim sem voru á vettvangi. Hann bar að hafa verið á Laugaveginum umrædda nótt og séð að eitthvað var að gerast. Hann kvaðst hafa séð vini sína þar, það er ákærðu og einnig Juozas. Hann kvaðst hafa séð hreyfingar í hóp, eins og hann orðaði það, en ekkert meira. Hann kvaðst hafa séð að einhver ýtti á konu sem var með ákærða Algis og hafi það verið einn af lögreglumönnunum. Eftir það hafi hafist hreyfingar, eins og framburður hans var þýddur, en hvað gerðist nákvæmlega kvaðst hann ekki geta borið um þar eð allt hefði gerst svo hratt. Þó hafi einhver kallað Police þegar hreyfingarnar hófust en hvað gerðist eftir það kvaðst hann ekki muna þar eð hann hafi fengið gas framan í sig. Hann kvaðst síðar hafa séð að mennirnir voru með lögregluskilríki. Juozas Bulkevicius var einnig á vettvangi. Hann bar að hafa verið þar með ákærðu og framangreindum Devidas. Þangað hafi hann komið með félögum sínum á bifreið er ekið var eftir Laugaveginum. Þeir hafi séð kyrrstæða bifreið og konu og hafi þeir stansað þar. Það sem síðan gerðist hafi gerst mjög hratt og hann kvaðst ekki hafa séð atburðarásina vel, enda hafði hann drukkið áfengi og verið þreyttur eftir vinnu. Þeir félagarnir hafi farið út úr bifreiðinni en ekkert hafi það verið rætt þeirra á milli hvað þeir ætluðu að gera. Hann kvaðst hafa séð ákærða Algis þegar hann gekk frá bifreiðinni og að hóp manna sem þar var. Juozas kvaðst hafa gengið að hópnum en þá fengið högg og ekki muna vel eftir sér eftir það. Hann kvaðst ekki hafa séð lögregluskilríki meðan á þessu stóð og ekki gert sér grein fyrir að þarna væru lögreglumenn. Hann kvaðst hafa heyrt kallað Police en skilið það svo að einhver væri að kalla á hjálp lögreglunnar. Spurður um hvað hann hafi viljað út úr bifreiðinni kvaðst hann hafa viljað hjálpa konu sem karlmenn hefðu verið að ráðast á, en ekki hafi hann þekkt konuna. Hann hafi þekkt konuna sem var með ákærða Algis en þetta hafi ekki verið hún. Eiríkur Valberg lögreglumaður bar að hann hafi verið við fíkniefnaeftirlit á Laugavegi umrædda nótt ásamt þremur öðrum lögreglumönnum. Hann kvað þá hafa haft afskipti af einni konu og tveimur körlum fyrir utan Monte Carlo. Þá hafi stúlka gengið til þeirra og spurt hvað þeir væru að gera og hvort þeir væru að ráðast á konuna. Eiríkur kvaðst hafa rætt við stúlkuna sem kom, sýnt henni lögregluskilríki og sagt henni hvað væri að gerast og þá hafi hann fengið högg á gagnaugað. Hann kvaðst hafa séð manninn sem sló hann út undan sér en hann væri viss um að það hafi verið ákærði Algis sem hafi slegið sig. Hann hafi séð ákærða strax eftir að hann hafði verið handtekinn. Eiríkur kvað ákærða hafa verið í áberandi blárri úlpu og hafi hann þekkt ákærða af úlpunni. Eiríkur kvaðst hafa vankast við höggið og lítið muna eftir að hann fékk það. Nánar spurður kvaðst Eiríkur hafa haldið lögregluskilríkjum fyrir framan sig og verið að sýna stúlkunni þau er hann fékk höggið. Útilokað væri annað en maðurinn sem sló hann hafi séð þau. Í sömu mund og hann var sleginn kvaðst hann hafa heyrt hrópað Police. Jón Gunnar Sigfús Sigurgeirsson lögreglumaður bar að þeir lögreglumennirnir hafi haft afskipti af þremur mönnum, einni konu og tveimur körlum, umrædda nótt þegar hópur mann kom og réðst á þá. Hann kvaðst hafa verið á gangstéttinni þegar hann sá stúlku koma út úr bíl og hafi hún spurt hvort þeir væru að ráðast á konu. Lögreglumennirnir hafi sagt hverjir þeir væru og að þeir væru að vinna. Í nánast sömu mund hafi menn komið hlaupandi út úr tveimur bifreiðum og ráðist á lögreglumennina. Jón Gunnar kvaðst strax hafa fengið högg á kinnbeinið og hafi sá sem sló verið klæddur í bláa peysu og taldi Jón Gunnar hann heita Algis. Jón Gunnar kvaðst hafa kallað á hjálp, síðan dregið upp kylfu og farið að hjálpa félögum sínum, en þá var verið að ráðast á tvo þeirra. Hann kvaðst ekki geta borið um árásina á Snorra því að hann hefði verið að kalla á hjálp þegar hún átti sér stað. Þegar Jón Gunnar sá til Snorra hafi hann verið að rísa á fætur. Hann kvaðst hafa haft lögregluskilríki hangandi um hálsinn og eins hafi þeir hrópað Police, enda hafi þeim fljótt orðið ljóst að árásarmennirnir voru útlendingar. Jón Gunnar sagðist ekki hafa séð þegar Eiríkur var sleginn. Hann og Haukur hafi hlaupið á eftir ákærða Algis og handtekið hann þannig að hann sé alveg viss um að hann hafi slegið sig. Jón Gunnar kvað á að giska eina og hálfa til tvær mínútur hafa liðið frá því hann var sleginn og þar til þeir höfðu handtekið ákærða Algis. Snorri Birgisson lögreglumaður bar að þeir lögreglumennirnir hefðu verið að hafa afskipti af fólki sem þeir þekktu mjög vel. Hann kvaðst hafa séð stúlku koma og gefa sig á tal við Eirík Valberg og hafi hún verið að skipta sér af störfum hans, en Eiríkur var að ræða við konu sem lögreglumennirnir töldu ástæðu til að hafa afskipti af. Eiríkur hafi beðið stúlkuna um að fara frá og jafnframt kynnt henni að þeir væru lögreglumenn. Í sömu mund kveðst Snorri hafa verið að leita að karlmanni sem lögreglumennirnir voru að hafa afskipti af. Allt í einu kveðst hann sjá karlmann í skærblárri úlpu stökkva út úr þvögu sem þarna var og kýla Eirík á vinstri vangann og virtist Snorra þetta vera þungt högg. Hann kveðst næst hafa hlaupið að hópi 3 manna, sýnt lögregluskilríki sín og skipað þeim að hörfa frá. Hann kvaðst hafa gert sér grein fyrir að þetta væru útlendingar og því öskrað á ensku að hér væri lögreglan. Þá hafi höggin farið að dynja á sér, meðal annars í andlitið. Hann hafi slegið frá sér en misst jafnvægið og fallið í götuna, fyrst á hnén en síðan á magann. Um leið og hann féll í götuna kveðst hann hafa fengið högg á hnakkann og taldi hann það hafa verið spark, en ekki sá hann hver veitti honum það. Þegar hann náði áttum aftur sá hann mann í blárri úlpu hoppa yfir sig og hafi þetta verið sá sami og kýldi Eirík. Snorri kvaðst einnig hafa fengið högg á vinstra gagnauga og rotast við það. Eftir stuttan tíma kvaðst hann hafa rankað við sér og þá séð að maður var sestur inn í bifreið þarna rétt hjá. Hann hafi því sent skilaboð um númer bifreiðarinnar jafnframt því að fara að bifreiðinni og þá séð að inni í henni sat einn af mönnunum þremur sem hann hafi verið að slást við. Snorri kvaðst hafa ætlað að brjóta rúðu í bifreiðinni þar eð maðurinn vildi ekki opna hana, en áður en honum tókst að ná í kylfuna var bifreiðinni ekið á brott. Þá var kallað til hans að maður væri að koma og þegar hann sneri sér við sá hann manninn í bláu úlpunni koma hlaupandi í fasið á sér. Hann kvaðst telja sig hafa úðað gasi á manninn en þeir skollið saman og hann dottið í götuna. Hann kvaðst síðan hafa farið með félaga sínum í átt að bifreið og handtekið þar mann í brúnum jakka en ekki kvaðst hann hafa séð þann mann veitast að lögreglumönnunum. Snorri kvaðst ekki hafa séð Jón Gunnar sleginn. Hann fullyrti að ákærði Algis hefði slegið Eirík en í þvögunni hefði ákærði og ákærði Sarunas veitt sér atlögu ásamt þriðja manni sem hann vissi ekki hver var. Hann kvaðst hafa staðið við hlið Eiríks þegar hann var sleginn. Sérstaklega spurður kvaðst Snorri ekki geta borið um að ákærði Vitalij hafi veist að sér. Haukur Bent Sigmarsson lögreglumaður bar að umrædda nótt hafi hann verið á Laugaveginum ásamt framangreindum lögreglumönnum. Þeir hafi verið að hafa afskipti af þremur mönnum í bifreið. Hann kvaðst hafa staðið á götunni og verið að ræða við ökumanninn þegar hann tók eftir að tvær bifreiðar stöðvuðu á götunni og út úr annarri þeirra kom stúlka. Eiríkur hafi svarað stúlkunni sem hafi spurt hann um eitthvað og í framhaldinu hafi hann verið kýldur niður af manni í bláum jakka og kvað Haukur hann heita Algis. Strax á eftir hafi Algis kýlt Jón Gunnar og hafi bæði hann og Eiríkur orðið óvígir. Í framhaldinu hafi myndast þvaga fólks fyrir aftan bifreiðina, sem fólkið var í er lögreglumennirnir voru að hafa afskipti af. Haukur kvaðst hafa farið að þvögunni öðru megin og Snorri hinum megin og hafi þá verið veist að þeim með kreppta hnefa, en Haukur taldi 7 -8 manns hafa verið í þvögunni. Haukur kvaðst hafa gert sér grein fyrir því þegar í upphafi í hvað stefndi og tekið upp lögregluskilríki, sýnt þau og hrópað Police. Þetta hafi fleiri lögreglumenn einnig kallað. Hann kvað Snorra hafa verið sleginn í götuna en ekki sá hann hver gerði það. Sjálfur hafi hann tekið upp brúsa með varnarúða og beitt honum. Jón Gunnar hafi þá komið að og getað beitt kylfu og við það hafi hópurinn hörfað og tvístrast og hann séð Algis hlaupa á brott. Haukur og Jón Gunnar hafi elt Algis, fyrst upp götuna en síðan niður aftur og þá hafi hann séð Snorra vera rísa á fætur, illa áttaðan. Haukur kallaði á Snorra að þar kæmi maðurinn sem hefði kýlt þá og hefðu Snorri og Algis lent saman og Snorri fallið við en Algis hlaupið inn í port og hafi Haukur og Jón Gunnar elt hann þangað og handtekið. Birna Pálsdóttir bar að hún hefði ekið niður Laugaveginn og með henni í bifreiðinni hafi verið ákærði Algis. Í annarri bifreið, sem ekið var á eftir þeim, hefðu verið fjórir félagar ákærða. Við Monte Carlo hafi þau séð par og hafi konan legið í götunni. Hún hafi stöðvað bifreiðina og ákærði farið út úr henni. Hún hafi líka farið út og gengið að konunni og spurt hvort allt væri í lagi með hana og hvort verið væri að ráðast á hana, en hún hafi engu svarað og slegið frá sér. Í sömu mund kvaðst hún hafa séð ákærða Algis kýla mann og hafi höggið lent um það bil á gagnauganu. Hún kvaðst hafa séð annan mann sýna lögregluskilríki en sá sem kýldur var hafi ekki sýnt slík skilríki. Birna kvaðst hins vegar hafa áttað sig á að um óeinkennisklædda lögreglumenn hafi verið að ræða og eins hafi maðurinn sem sýndi henni skilríkin sagt að um lögregluaðgerð væri að ræða. Hún kvaðst ekki hafa séð þann mann sleginn. Þegar hér var komið sögu voru félagar ákærða komnir út úr hinni bifreiðinni og slagsmál höfðu hafist. Birna kvaðst hafa sagt lögreglumönnunum þegar þeir höfðu handtekið ákærða Algis að mennirnir væru útlendingar og hér væri um misskilning að ræða. Spurð um það af hverju þau höfðu stöðvað og farið að skipta sér af konunni á götunni kvað Birna þetta hafa litið út sem verið væri að ráðast á konuna og hafi þau ætlað að hjálpa henni. Birna kvaðst ekki hafa heyrt kallað Police, en hún hafi áttað sig á því að þessi átök byggðust á misskilningi. Þá kvað hún að konan hafi slegið til sín og eins hafi lögreglumaður stöðvað sig eða ýtt við sér. Við þetta hafi hafist átök sem hafi staðið stutt og allt gerst mjög hratt og hafi hún í raun ekki vitað hverjir voru lögreglumenn og hverjir ekki. Þá hafi menn verið að sparka í einn mann sem lá í götunni, en ekki gat Birna borið um hverjir áttu þarna hlut að máli. Í myndbendingu hafði Birna þekkt ákærða Sarunas sem einn þessara manna en fyrir dómi var hún ekki eins viss og kvaðst hafa byggt framburð sinn á því hversu hávaxinn maðurinn var sem sparkaði. Birna taldi ástæðu þess að þau ákærði stöðvuðu hafa verið að þau hafi ætlað að bjarga konunni sem lá í götunni, en ekki hafi ætlunin verið að skipta sér af störfum lögreglunnar. Sæmundur Karl Aðalbjörnsson varð vitni að átökunum. Hann kvaðst hafa verið staddur á miðjum Laugaveginum og séð að lögreglumenn höfðu lagt þar bifreið og árásarmennirnir, eins og hann orðaði það, lögðu fyrir aftan þá. Hann kvað einn mannanna hafa slegið einn lögreglumann niður en ekki vissi Sæmundur hvaða maður hafði gert það. Sæmundur kvaðst hafa vitað að þarna voru lögreglumenn á ferð. Hann hafi tekið eftir beltum og fylgihlutum á þeim og auk þess þekkt hann einn þeirra. Þá hafi hann séð skilríki á lögreglumönnunum. Næst sagði Sæmundur að það hefðu hafist átök en síðan hafi hópurinn tvístrast. Hann hafi séð Hauk elta einn og úða á hann gasi en maðurinn hafi náð að slá Hauk sem hafi vankast. Sæmundur tók fram að hann þekkti Hauk. Hann sá einnig lögreglumann liggja í götunni og var bæði sparkað í hann og hann sleginn. Ekki vissi hann hverjir hefðu gert það, en þeir hefðu komið úr bifreiðinni sem hann sá í upphafi. Sæmundur kvað allt hafa gerst mjög hratt og allir verið í einni þvögu þannig að hann gæti ekki borið um hver hefði gert hvað en hann hefði séð að mennirnir réðust á lögreglumennina. IV Af því sem að framan var rakið virðist sem atburðarásin fyrir framan veitingastaðinn Monte Carlo að Laugavegi 34a aðfaranótt föstudagsins 11. janúar síðast- liðins hafi verið þessum hætti. Fjórir óeinkennisklæddir lögreglumenn voru þar við fíkniefnaeftirlit og höfðu afskipti af tveimur körlum og einni konu. Á sama tíma komu ákærðu akandi eftir Laugaveginum í tveimur bifreiðum. Ákærði Algis var í fyrri bifreiðinni og ók Birna Pálsdóttir henni. Í aftari bifreiðinni voru hinir ákærðu og framangreindir Devidas og Juozas. Ákærði Algis og Birna virðast hafa túlkað aðgerðir lögreglumannanna sem árás á konuna, stöðvað bifreiðina og farið út í þeim tilgangi að hjálpa henni. Aftari bifreiðin stöðvaði einnig og þeir sem í henni voru fóru einnig út. Í framhaldinu lenti ákærðu og ef til vill öðrum saman við lögreglumennina með einum eða öðrum hætti. Í fyrri lið ákærunnar er ákærða Algis gefið að sök að hafa slegið lögreglumanninn Eirík Valberg eins og þar er lýst. Ákærði hefur neitað sök en kannast við að hafa slegið með vinstri hönd til manns er var að ýta við Birnu. Þrír lögreglumenn bera að það hafi verið ákærði sem sló Eirík og það fær að hluta til stuðning í framburði Birnu og ákærða sjálfs. Samkvæmt þessu er það niðurstaða dómsins að ákærði hafi gerst sekur um að slá Eirík Valberg eins og honum er gefið að sök. Á sama hátt bera tveir lögreglumenn að ákærði hafi slegið Jón Gunnar eins og lýst er í þessum lið ákærunnar. Það er því niðurstaða dómsins að sannað sé með framburði lögreglumannanna, gegn neitun ákærða, að hann hafi einnig slegið Jón Gunnar eins og honum er gefið að sök. Í síðari lið ákærunnar er ákærðu öllum gefið að sök að hafa í sameiningu ráðist á lögreglumanninn Snorra Birgisson eins og lýst er. Ákærðu neita allir sök. Hvorki Snorri, hinir lögreglumennirnir né önnur vitni hafa getað borið um hverjir það voru sem veittust að Snorra. Ákærðu voru að sönnu á vettvangi en þar voru einnig félagar þeirra tveir sem ekki eru ákærðir. Að svo vöxnu máli er það niðurstaða dómsins að gegn neitun ákærðu sé ekki komin fram lögfull sönnun fyrir sekt þeirra í þessum lið ákærunnar og verða þeir því sýknaðir af honum. Brot ákærða Algis er í ákærunni talið brot gegn valdstjórninni og varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði hélt því fram að sér hefði verið ókunnugt að um lögreglumenn hefði verið ræða, en þegar það hafi runnið upp fyrir honum hafi hann haft sig á brott. Framburður meðákærðu og landa þeirra tveggja, er á vettvangi voru, er mjög á sömu lund. Lögreglumennirnir voru óeinkennisklæddir en hafa borið að þeir hafi sýnt lögregluskilríki eins og rakið var. Af yfirheyrslum fyrir dómi má ráða að átökin hafi staðið mjög stutta stund. Þannig telur Jón Gunnar lögreglumaður að liðið hafi ein og hálf til tvær mínútur frá því hann var sleginn og þar til ákærði hafði verið handtekinn. Sæmundur Karl bar að allt hefði gerst mjög hratt og allir verið í einni þvögu. Þá verður ekki annað ráðið af framburði Birnu Pálsdóttur en það hafi verið eftir fyrsta höggið sem hún sá lögregluskilríki og áttaði sig á að um lögreglumenn væri að ræða. Ákærðu bera allir að þeir hafi fyrst gert sér grein fyrir að um lögreglumenn var að ræða þegar þeir heyrðu það hrópað á ensku og höfðu þeir sig þá á brott eins og rakið var. Þegar virtur er framburður ákærðu og vitna um það hvort og hvenær lögreglumennirnir sýndu skilríki sín er það niðurstaða dómsins að verulegur vafi leiki á hvort ákærða hafi mátt vera ljóst að um lögreglumenn var að ræða þegar hann sló þá Eirík Valberg og Jón Gunnar eins og hann hefur verið sakfelldur fyrir. Af þessu leiðir að brot hans verður ekki heimfært undir 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga heldur 1. mgr. 217. gr. sömu laga. Þetta er heimilt, sbr. 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, enda var málflytjendum gefinn kostur á að reifa málið með það í huga. Samkvæmt sakavottorði ákærða var hann sektaður fyrir þjófnað í október síðast- liðnum. Refsing hans verður ákveðin með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga og er hún hæfilega ákveðin 60 daga fangelsi. Skilyrði eru til að skilorðsbinda hana og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dómsins fyrir ákærða haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Ekki hefur verið lagt fram yfirlit yfir sakarkostnað, sbr. 2. mgr. 168. gr. laga nr. 19/1991. Hins vegar lagði sækjandinn fram ljósrit af fimm reikningum fyrir læknisvottorð vegna ákærðu og landa þeirra tveggja sem vitni eru í málinu. Eru reikningarnir samtals að fjárhæð 35.100 krónur. Verður ákærði Algis dæmdur til að greiða helming þessarar fjárhæðar en helmingur hennar skal greiddur úr ríkissjóði. Hann verður og dæmdur til að greiða helming málsvarnarlauna verjanda síns, Jónasar Þórs Guðmundssonar hdl., en þau ákveðast 850.000 krónur, en helmingur þeirra skal greiddur úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun verjanda ákærða Sarunas, Bjarna Haukssonar hdl., og verjanda ákærða Vitalij, Lárentsínusar Kristjánssonar hrl., 850.000 krónur til hvors, skulu greidd úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun allra verjendanna er ákveðin með virðisaukaskatti og að teknu tilliti til vinnu verjendanna meðan málið var á rannsóknarstigi. Arngrímur Ísberg héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómsorð: Ákærðu, Sarunas Urniezius og Vitalij Gagin, er sýknaðir af kröfu ákæruvaldsins. Ákærði Algis greiði 17.550 krónur í sakarkostnað en að öðru leyti skal hann greiddur úr ríkissjóði. Hann greiði helming málsvarnarlauna verjanda síns, Jónasar Þórs Guðmundssonar hdl., 850.000 krónur, en helmingur þeirra skal greiddur úr ríkissjóði. Málsvarnarlaun verjanda ákærða Sarunas, Bjarna Haukssonar hdl., og verjanda ákærða Vitalij, Lárentsínusar Kristjánssonar hrl., 850.000 krónur til hvors, skulu greidd úr ríkissjóð.
Mál nr. 720/2015
Kærumál Dómkvaðning matsmanns Matsgerð
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um dómkvaðningu matsmanns. Talið var að sú matsgerð sem X óskaði eftir yrði tilgangslaus til sönnunar um þá háttsemi sem ákært var fyrir og afleiðingar hennar fyrir brotaþola.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. október 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. október 2015, þar sem kröfu varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns var hafnað. Kæruheimild er í o. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að umbeðin dómkvaðning fari fram en til vara að dómkvaðningin nái til hluta þeirra atriða sem greinir í matsbeiðni hans. Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Í máli þessu er varnaraðili ákærður fyrir líkamsárás með því að hafa tilgreindan dag á heimili sínu hrint fyrrum sambýliskonu sinni og barnsmóður „utan í vegg sem við það brotnaði með þeim afleiðingum að hún hlaut yfirborðsáverka á framvegg brjóstkassa, mar á öxl og upphandlegg, yfirborðsáverka á hársverði, tognun og ofreynslu á háls- og brjósthrygg.“ Er háttsemin talin varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með hliðsjón af sakargiftum er sú matsgerð sem varnaraðili óskar eftir að aflað verði tilgangslaus til sönnunar um þá háttsemi sem ákært er fyrir og afleiðingar hennar fyrir brotaþola. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er staðfestur.
Mál nr. 618/2017
Hlutafélag Hlutabréf Forkaupsréttur Útivist Kröfugerð
ÞI krafðist þess að viðurkennt yrði að hann ætti forkaupsrétt að tólf hlutum í Þ ehf., sem hann var meðal hluthafa í, vegna sölu EI, IMJ, SID, SIS og ÞJ á hlutunum 4. janúar 2016, sem ÞI taldi aðallega hafa verið til K ehf. en að öðrum kosti til S ehf. Í samþykktum Þ ehf. var kveðið á um að stjórn félagsins hefði forkaupsrétt fyrir hönd þess en að því frágengnu hefðu hluthafar forkaupsrétt að hlutum í hlutfalli við hlutafjáreign sína. Efndi ÞI til samstarfs við þrjá menn, sem áttu saman félagið K ehf., um fyrirhuguð kaup á hlutum EI, IMJ, SID, SIS og ÞJ í Þ ehf. Af því tilefni gerðu ÞI og K ehf. fyrir hönd óskráðs einkahlutafélags tilboð 4. júní 2015 um kaup á hlutum þeirra sem þau samþykktu sama dag. K ehf. innti hins vegar kaupverð hlutanna af hendi 4. janúar 2016 án þess að ÞI veitti til þess atbeina sinn eða gerðist stofnandi eða hluthafi félags, sem ætlað var að standa að kaupunum, en eigendur K ehf. stofnuðu síðar S ehf. í þeim tilgangi. Talið var að með samþykki EI, IMJ, SID, SIS og ÞJ á tilboðinu 4. júní 2015 hefði komist á samningur sem háður hefði verið tilteknum skilyrðum en að þeim uppfylltum skyldi hann efndur ekki síðar en 4. janúar 2016. Þegar samningurinn hefði komist á hefði einkahlutafélag, sem ætlað var að verða kaupandi hlutanna, ekki verið stofnað. Yrði því að leggja til grundvallar að ÞI og K ehf. hefðu einir og í sameiningu notið réttinda og borið skyldur kaupanda samkvæmt samningnum. Hefðu EI, IMJ, SID, SIS og ÞJ með samþykki tilboðsins gengist undir að hlíta því að ÞI og K ehf. gætu á síðari stigum ákveðið upp á sitt eindæmi að færa réttindi sín og skyldur samkvæmt samningnum til félags, sem þeir myndu stofna til eignarhalds á hlutum í Þ ehf. Hefði hvorki verið stofnað slíkt félag né hefði ÞI efnt í eigin nafni fyrir sitt leyti þær skuldbindingar sem hann tók á sig með tilboðinu. Ekkert hefði því orðið úr þeim kaupum sem komust á með samþykki tilboðsins. Á hinn bóginn hefði K ehf. 4. janúar 2016 innt af hendi til EI, IMJ, SID, SIS og ÞJ greiðslur sömu fjárhæðar og mælt var fyrir um í tilboðinu og þau framselt að endurgjaldi hluti sína í Þ ehf. Með því hefði komist á nýr kaupsamningur og yrði K ehf. að teljast hafa verið kaupandi samkvæmt honum. Þegar sá samningur komst á hefði orðið virkur forkaupsréttur sem ÞI naut sem hluthafi í Þ ehf. og hefði hann tilkynnt stjórn Þ ehf. að hann nýtti þann rétt innan tilskilins tíma. Var því viðurkenndur forkaupsréttur ÞI á hlutunum á nánar tilgreindu verði vegna sölu þeirra til K ehf.
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma MarkúsSigurbjörnsson hæstaréttardómari, Garðar Gíslason settur hæstaréttardómari ogÁrni Kolbeinsson fyrrverandi hæstaréttardómari.Áfrýjandi skautmálinu til Hæstaréttar 29. september 2017. Hann krefst þess að viðurkennt verðiaðallega að hann eigi forkaupsrétt að tólf hlutum í stefnda Þingvallaleið ehf.,en til vara þann rétt að þeim stefnda frágengnum, á verðinu 93.625.054 krónurvegna sölu stefndu Elínar Ingvarsdóttur, Ingvars Mars Jónssonar, SigríðarIngvarsdóttur, Sigurðar Ingvarssonar og Þórönnu Jónsdóttur á hlutunum 4. janúar2016, sem áfrýjandi telur aðallega hafa verið til stefnda KÖS ehf. en að öðrumkosti til stefnda SPV 25 ehf. Áfrýjandi krefst jafnframt málskostnaðar í héraðiog fyrir Hæstarétti aðallega úr hendi stefnda KÖS ehf., en til vara stefnda SPV25 ehf. Stefndu krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, entil vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Að öðrum kosti krefjast stefnduÞingvallaleið ehf., KÖS ehf. og SPV 25 ehf. að kaupverð hlutanna í fyrstnefndafélaginu, sem dómkröfur áfrýjanda snúa að, verði ákveðið 93.060.000 krónur, semtaki breytingum eftir vísitölu neysluverðs frá grunntölunni 428,2 stig tilgreiðsludags og beri frá 4. janúar 2016 til þess tíma dráttarvexti samkvæmt 1.mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Í öllum tilvikum krefjaststefndu málskostnaðar fyrir Hæstarétti.IFyrir Hæstarétti hefur verið sótt þing af hálfu allra stefndu og haldiðuppi í einu lagi vörnum í málinu með þeim dómkröfum, sem að framan greinir. Íhéraði varð frá öndverðu útivist af hálfu stefndu Elínar, Ingvars og Þórönnu.Stefndu Sigríður og Sigurður sóttu sjálf þing á fyrstu stigum í héraði og gerðuí greinargerð „ekki aðrar kröfur í máli þessu en þær að málið verði dæmt áréttum forsendum“, svo og að áfrýjanda yrði gert að greiða þeim málskostnað, enfrá næsta þinghaldi eftir að greinargerð þessi var lögð fram gætti lögmaður hagsmunaþeirra í málinu. Í héraði gerði þannig enginn þessara stefndu nokkra dómkröfu,að frátalinni kröfu tveggja þeirra um málskostnað, hvað þá að bera uppmálsástæður, svo sem þau gera á hinn bóginn öll fyrir Hæstarétti. Samkvæmt 2.mgr. 187. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 29. gr. laga nr.49/2016, verður þeim málatilbúnaði ekki komið að hér fyrir dómi og verður honumekki gefinn frekari gaumur.IIÍ héraði neyttu stefndu Þingvallaleið ehf., KÖS ehf. og SPV 25 ehf.heimildar samkvæmt 6. málslið 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991 til að leggjafyrst í stað fram greinargerðir eingöngu um þær kröfur sínar að málinu yrðivísað frá dómi, ýmist í heild eða að hluta. Eftir að þeim kröfum hafði veriðhafnað með úrskurði 21. nóvember 2016 lögðu þeir í sameiningu fram í þinghaldi25. janúar 2017 greinargerð, sem aðeins hefði átt að snúa að efnisvörnum ímálinu, sbr. 7. málslið sama lagaákvæðis. Í þeirri greinargerð kröfðust þessirstefndu allt að einu í annað sinn að málinu yrði vísað frá dómi og byggðu þar ímeginatriðum á sömu rökum og héraðsdómur hafði þegar hafnað. Til þessararöksemda var síðan að nokkru leyti aftur tekin afstaða í hinum áfrýjaða dómi oghafnað að vísa málinu frá. Þessi málatilbúnaður var ósamrýmanlegur tilgangiframangreindra ákvæða 99. gr. laga nr. 91/1991.Stefndu Þingvallaleið ehf., KÖS ehf. og SPV 25 ehf. hafa ekki gagnáfrýjaðhéraðsdómi og geta því rök þeirra fyrir aðalkröfum sínum fyrir Hæstarétti ekki komiðtil skoðunar nema þau gætu leitt til þess að vísa ætti málinu frá héraðsdómi ánkröfu. Til röksemda, sem haldið hefur verið fram fyrir þessum kröfum hér fyrirdómi, þarf að þessu virtu ekki að taka að öðru leyti afstöðu í einstökumatriðum, en þær eru með öllu haldlausar.IIISamkvæmt því, sem fram kemur í gögnum málsins, var Þingvallaleið ehf.stofnað á árinu 1969 af fimm mönnum, þar á meðal foreldrum áfrýjanda og stefnduElínar, Sigríðar og Sigurðar, þeim Ingvari Sigurðssyni og GuðlauguÞórarinsdóttur, en Ingvar mun hafa látist í júní 1990 og Guðlaug í október2014. Áfrýjandi mun hafa starfað um árabil hjá félaginu og verið forráðamaðurþess um tíma. Eftir samþykktum félagsins var tilgangur þess rekstur langferðabifreiðaog annar skyldur atvinnurekstur. Þar kom fram að hlutafé í félaginu væri alls141.000 krónur, sem skiptist í tuttugu hluti, og væri hver þeirra að nafnvirði7.050 krónur. Um eigendaskipti að hlutum voru svofelld ákvæði í 7. greinsamþykktanna: „Eigendaskipti að hlutum í félaginu öðlast ekki gildi gagnvartþví fyrr en stjórn þess hefur verið tilkynnt um það skriflega. Stjórn félagsinshefur forkaupsrétt fyrir félagsins hönd að fölum hlutum. Að félaginu frágengnuhafa hluthafar forkaupsrétt að hlutum í hlutfalli við hlutafjáreign sína. Verðiágreiningur um verð hluta skal það ákveðið með mati tveggja óvilhallra manna,sem dómkvaddir skulu til þess starfa. Forkaupsréttarhafi hefur tveggja mánaðafrest til að beita forkaupsrétti sínum og telst fresturinn frá tilkynningu tilstjórnar um tilboð. Þá mega eigi líða fleiri en þrír mánuðir frá því að kaupvoru ákveðin þar til kaupverð er greitt. Eigendaskipti vegna arfsals tilerfingja við andlát hluthafa lúta ekki framangreindum forkaupsréttarreglum.“Eftir andlát Guðlaugar Þórarinsdóttur munu erfingjar hafa fengið leyfitil einkaskipta á dánarbúi hennar 19. nóvember 2014. Fyrir liggur í málinu að dánarbúinuhafi tilheyrt átta hlutir í stefnda Þingvallaleið ehf., en á þeim tíma hafi hluthafarí félaginu að öðru leyti verið áfrýjandi með fjóra hluti, stefndu Elín ogSigurður hvort með tvo hluti og stefndu Ingvar og Þóranna hvort með einn. Tveirhlutir munu síðan hafa verið í eigu félagsins sjálfs. Við skipti á dánarbúiGuðlaugar, sem mun hafa lokið á árinu 2015, fengu áfrýjandi og stefndu Elín,Sigurður og Sigríður hvert um sig tvo hluti í félaginu að arfi.Samkvæmt gögnum málsins virðist áfrýjandi hafa um vorið 2015 efnt tilsamstarfs við Konráð Örn Skúlason, Karl Kristján Bjarnason og Bjarna Karlsson,sem munu saman hafa átt stefnda KÖS ehf., um fyrirhuguð kaup á hlutum annarrahluthafa í stefnda Þingvallaleið ehf. Af þessu tilefni gerðu áfrýjandi ogstefndi KÖS ehf. „f.h. óskráðs einkahlutafélags (eignarhaldsfélags)“ tilboð umkaup á hlutum þeirra 4. júní 2015, sem þau samþykktu sama dag. Í tilboðinu varkafli með fyrirsögninni: „Bakgrunnur“, þar sem meðal annars kom fram að þaðværi forsenda tilboðsgjafa að í gegnum hann myndu áfrýjandi og stefndi KÖS ehf.eignast allt hlutafé í stefnda Þingvallaleið ehf., sem í tilboðinu var nefnt félagið,en þó þannig að það myndi áfram eiga eigin hluti. Þar sagði einnigeftirfarandi: „Þór Ingvarsson og KÖS ehf. hafa sammælst um að Þór verði eigandiað 51% hlutafé tilboðsgjafa og KÖS ehf. verði eigandi að 49% hlutafjár tilboðsgjafaí nýju eignarhaldsfélagi. Við stofnun eignarhaldsfélagsins skal Þór leggja til6 hluti í félaginu og KÖS skal leggja til kr. 46.530.000 sem verður notað tilað greiða fyrir hluti í félaginu samkvæmt kauptilboði þessu. ... Verðiefndadagur samkvæmt kauptilboðinu mun eignarhaldsfélagið eiga 18 hluti ífélaginu (og félagið mun eiga 2 eigin hluti). Aðilum er ljóst að helmingurkaupverðsins samkvæmt kauptilboðinu er ófjármagnaður en gert er ráð fyrir aðeignarhaldsfélagið afli sér lánsfjár til að geta greitt kaupverð kauptilboðsinsað fullu, en kauptilboðið er m.a. skilyrt um fjármögnun.“ Þá voru í þessumkafla tilboðsins ákvæði um að áfrýjandi, stefndu Ingvar, Sigríður og Þóranna ogfyrrnefndur Bjarni myndu eiga sæti í stjórn stefnda Þingvallaleiðar ehf. þartil kaupverð yrði að fullu greitt, en í viðauka með tilboðinu var jafnframt kveðiðá um að stjórnin skyldi ráða áðurnefndan Konráð til að starfa semframkvæmdastjóri félagsins á sama tímabili. Í öðrum kafla í tilboðinu vorusíðan ákvæði um kaupverð og afhendingu hinna seldu hluta, en þar kom fram aðfyrir hvern þeirra yrðu greiddar 7.755.000 krónur og næmi því kaupverðiðsamtals 93.060.000 krónum, sem yrði bundið vísitölu neysluverðs meðgrunntölunni 428,2 stig. Tekið var fram hvernig fjárhæð þessi myndi skiptastmilli stefndu Elínar, Ingvars, Sigríðar, Sigurðar og Þórönnu og átti að leggjahlutdeild hvers þeirra inn á tiltekinn bankareikning ekki síðar en 4. janúar2016. Væri tilboðið háð þeim skilyrðum annars vegar að þessi stefndu staðfestu ásíðari stigum skriflega við tilboðsgjafa að þau hefðu eignast hlutabréfin, semtilheyrðu þá enn dánarbúi Guðlaugar, og hins vegar að tilboðsgjafa tækist aðfjármagna tilboð sitt að fullu, en yrðu þessi skilyrði ekki uppfyllt 4. janúar2016 eða tilboðsgjafi fallið frá þeim fyrir þann tíma myndi tilboðið falla úrgildi. Uppgjör samkvæmt tilboðinu átti að fara fram að liðnum tilteknum tímafrá því að skilyrðum þessum yrði fullnægt nema aðilarnir kæmu sér saman umannað, en við uppgjörið skyldu hlutirnir afhentir án kvaða eða veðbanda,kaupverðið greitt, seljendur láta af hendi hlutaskrá, sem bæri með sér aðtilboðsgjafi væri eigandi hlutanna, og hluthafafundur haldinn til að kjósa nýjastjórn fyrir félagið. Tilboðið var áritað af meiri hluta stjórnar stefndaÞingvallaleiðar ehf. um að það hafi verið kynnt henni og félagið fallið frá forkaupsréttivegna kaupanna.Af gögnum málsins verður ráðið að þær breytingar á stjórnun stefndaÞingvallaleiðar ehf., sem ráðgerðar voru í tilboðinu samkvæmt áðursögðu, hafikomið til framkvæmdar í beinu framhaldi af samþykki þess. Á hinn bóginn hafiorðið dráttur á aðgerðum til að útvega lánsfé vegna kaupanna og stofnaeignarhaldsfélag til að standa að þeim, en ósamkomulag virðist hafa komið uppum þetta milli áfrýjanda og þeirra, sem stóðu að stefnda KÖS ehf. Vegna þessaritaði lögmaður fyrir hönd þess stefnda bréf til áfrýjanda 30. desember 2015.Þar var áfrýjandi boðaður til fundar að morgni 4. janúar 2016 til að stofnaeinkahlutafélag, sem yrði eignarhaldsfélagið sem um ræddi í tilboðinu, en þessvar getið að áfrýjandi hafi áður hafnað að nota í þessu skyni annað tiltekiðfélag, sem þegar væri til, sökum þess að hann „hafi ekki átt beina aðkomu aðstofnun þess félags.“ Jafnframt var skorað á áfrýjanda að „leggja inn í“ nýjafélagið við sama tækifæri hlutina sína í stefnda Þingvallaleið ehf., svo semhann hafi skuldbundið sig til í tilboðinu, og tekið fram að um leið myndistefndi KÖS ehf. inna af hendi til félagsins 46.530.000 krónur með verðbótumeins og hann hafi heitið. Einnig var tekið fram að „tilboðsgjafa stendur tilboða lán sem notað verður til að greiða helming kaupverðsins samkvæmtkauptilboðinu ... Fyrir hönd tilboðsgjafa verður undirritað skjal um lánið ástofnfundinum.“ Þá var þess getið að stefndi KÖS ehf. hafi boðað seljendurhlutanna til annars fundar síðar um daginn 4. janúar 2016 til að ljúka uppgjörikaupanna. Í lok bréfsins sagði síðan að ef áfrýjandi mætti ekki „á boðaðanstofnfund tilboðsgjafa“ áskildi stefndi KÖS ehf. sér rétt til að stofna félagiðeinn „og/eða efna kauptilboðið fyrir hönd tilboðsgjafa þannig að skuldbindandisé fyrir aðila þess.“ Í tölvubréfi lögmanns áfrýjanda 4. janúar 2016 tillögmanns stefnda KÖS ehf. var vísað til þess að á fundi þeirra að morgni samadags hafi komið fram að sá stefndi hafi gert ráðstafanir til að afla fjár tilað standa við kauptilboðið frá 4. júní 2015, en það yrði gert með því að „hiðóstofnaða félag“ gæfi út skuldabréf til tiltekins félags, sem lögmaður þessastefnda stæði að ásamt nafngreindum bróður sínum. Skuldabréf þetta yrði aðfjárhæð 46.812.527 krónur, sem yrðu endurgreiddar með verðbótum og 9,9%ársvöxtum með 48 mánaðarlegum afborgunum, en í drögum að bréfinu væru einnigákvæði um að kröfuhafa væri „hvenær sem er heimilt að breyta kröfu sinnisamkvæmt bréfinu í hlutafé“ í stefnda Þingvallaleið ehf., auk þess sem ráðgertværi að hlutabréf í því félagi, sem óstofnaða félagið myndi eignast, yrðu settað veði fyrir kröfunni. Teldi áfrýjandi að þessi lántaka væri „afar óhentug fyrirfélag sem þetta“, sem hefði ekki „tryggt greiðsluflæði til að standa undirafborgunum“, en einnig yrði skuldabréfið „með breytirétti, sem er virkur fráþví að lánið er tekið“, þannig að staða áfrýjanda yrði óljós.Framangreindur ágreiningur var ekki látinn standa því í vegi að fundur varhaldinn síðla dags 4. janúar 2016 til að gera upp kaup á hlutum stefndu Elínar,Ingvars, Sigríðar, Sigurðar og Þórönnu í stefnda Þingvallaleið ehf., en þar varundirrituð yfirlýsing, sem seljendurnir stóðu að ásamt áfrýjanda og „KÖS ehf.f.h. óskráðs einkahlutafélags, SPV 25 ehf. („SPV“)“. Í henni kom fram aðágreiningur væri risinn milli stefnda SPV 25 ehf. og áfrýjanda um hvort kaupiná hlutunum væru „til samræmis við“ kauptilboðið frá 4. júní 2015 eða um væri aðræða „önnur og óskyld viðskipti þar sem kauptilboðið sé úr gildi fallið“, enseljendurnir stæðu „ekki í ágreiningi við hvorki SPV né Þór Ingvarsson.“ Þásagði eftirfarandi í yfirlýsingunni: „Bæði SPV og Þór Ingvarsson lýsa því yfirað engum kröfum verði beint að seljendum vegna viðskipta þessara, enda valdiþað ekki réttarspjöllum, t.d. gagnvart forkaupsrétti sem Þór telur sig hafa. Afhálfu SPV er því sérstaklega haldið til haga að það telur sig vera að vinna ágrundvelli ákvæða kauptilboðsins. Í því ljósi mun félagið beina því að ÞórIngvarssyni að leggja hluti sína í Þingvallaleið ehf. inni í SPV til samræmisvið ákvæði kauptilboðsins og efna skuldbindingar samkvæmt því að öðru leyti.SPV áréttar að það telji forkaupsrétt Þórs ekki vera til staðar, hvort sem dómstólartelja kauptilboðið vera gilt eða ekki. Af hálfu Þórs Ingvarssonar er þvísérstaklega haldið til haga að hann telur kauptilboðið vera úr gildi fallið þarsem skilyrði þess hafa ekki verið uppfyllt. Af hálfu Þórs er litið svo á að umnýjan samning milli SPV og seljenda sé að ræða. Þór lítur svo á aðforkaupsréttur hans samkvæmt samþykktum félagsins sé virkur vegna þeirra kaupa.Af hálfu seljenda er óskað eftir að bókað verði að þeir telji að kauptilboðiðhafi ekki fallið úr gildi vegna ástæðna er varði seljendur. Þar semkauptilboðið hafi ekki verið formlega ógilt, telja seljendur sig skuldbundnatil að uppfylla það.“ Á fundinum var kaupverð hlutanna innt af hendi án þess aðáfrýjandi veitti til þess atbeina sinn eða gerðist stofnandi félags, sem ætlaðvar að standa að kaupunum, eða hluthafi í því. Í framhaldi af þessu var haldinnstjórnarfundur í stefnda Þingvallaleið ehf., þar sem fært var í fundargerð aðfélaginu hafi verið tilkynnt um efndir kaupanna, áfrýjandi hafi lýst yfir aðhann teldi kaupin ekki vera í samræmi við samþykkt tilboð um þau með þeimafleiðingum að hann nyti forkaupsréttar að hlutunum og stjórnin hafi undirritaðnýja hlutaskrá til að afhenda kaupanda þeirra. Þá var haldinn hluthafafundur ístefnda Þingvallaleið ehf. 8. janúar 2016 og mættu þar áfrýjandi ásamt fulltrúastefnda KÖS ehf. og „óstofnaðs hlutafélags SPV25.“ Þar ítrekaði áfrýjandi aðhann teldi sig eiga forkaupsrétt að hlutunum, sem sér hafi ekki enn verið boðiðað nýta, en stefndi KÖS ehf. teldi á hinn bóginn stefnda SPV 25 ehf. hafauppfyllt skilyrði og fyrirvara í tilboðinu frá 4. júní 2015 og hafi orðiðeigendaskipti að hlutunum með réttum efndum þess félags á kaupunum. Á fundinumvar síðan kjörin ný stjórn fyrir stefnda Þingvallaleið ehf., sem áfrýjandi tóksæti í ásamt fjórum öðrum.Samkvæmt gögnum málsins var áfrýjanda 25. janúar 2016 sagt upp störfumhjá stefnda Þingvallaleið ehf., þar sem hann mun hafa unnið orðið sembifreiðastjóri. Sama dag var stefndi SPV 25 ehf. stofnað og áðurnefndir BjarniKarlsson og Konráð Örn Skúlason kjörnir í stjórn félagsins. Í svonefndristofngerð fyrir félagið var meðal annars tekið fram að ákveðið hafi verið ástofnfundi að „félagið tæki skuldabréfalán að fjárhæð kr. 46.812.527“ með nánartilgreindum skilmálum, en af lýsingu þeirra að dæma virðist það hafa verið samaefnis og drög, sem lögmaður áfrýjanda fjallaði um í fyrrnefndu tölvubréfi 4.janúar 2016. Þá er þess að geta að í málinu liggur fyrir yfirlýsing „stjórnendaÞingvallaleiðar ehf., KÖS ehf. og SPV 25 ehf.“ um staðfestingu á því að 4.janúar 2016 hafi síðastnefnda félagið, sem þá hafi verið óskráð, orðið„löglegur eigandi 12 hluta (60%) í Þingvallaleið ehf. þegar kauptilboð 4. júní2015 var efnt“, en stefndi KÖS ehf. hafi „aldrei verið eigandi hlutafjár íÞingvallaleið ehf.“Með bréfi 28. janúar 2016 tilkynnti áfrýjandi öllum stefndu, öðrum en SPV25 ehf., að hann teldi forkaupsrétt sinn að tólf hlutum í stefnda Þingvallaleiðehf. hafa orðið virkan við áðurnefnd kaup 4. sama mánaðar. Lýsti áfrýjandi þvíyfir að hann nýtti sér þennan rétt og skoraði á stefnda KÖS ehf. að veita sérinnan viku upplýsingar „um endanlegt kaupverð hlutafjárins“, svo og inn á hvaðabankareikning greiða ætti þá fjárhæð. Þessu var andmælt í bréfi stefnda KÖSehf. til áfrýjanda 12. febrúar 2016. Í framhaldi af því höfðaði áfrýjandi málþetta með stefnu 22. mars sama ár.IVMeð samþykki stefndu Elínar, Ingvars, Sigríðar, Sigurðar og Þórönnu átilboðinu, sem áfrýjandi og stefndi KÖS ehf. beindu til þeirra „f.h. óskráðseinkahlutafélags“ 4. júní 2015 um kaup á hlutum þeirra í stefnda Þingvallaleiðehf., komst á samningur, sem háður var tilteknum skilyrðum, en að þeimuppfylltum skyldi hann efndur ekki síðar en 4. janúar 2016. Þegar samningurinnkomst á var einkahlutafélag, sem var ætlað að verða kaupandi hlutanna, ekkiaðeins óskráð, heldur hafði það ekki verið stofnað. Ákvæði 2. mgr. 10. gr. laganr. 138/1994 um einkahlutafélög taka ekki eftir orðanna hljóðan til aðstæðnasem þessara, enda ná þau til skuldbindinga, sem myndaðar eru í nafni slíksfélags sem hefur þegar verið stofnað eftir reglum 3. gr. til 8. gr. þeirra lagaen ekki hefur enn verið skráð.Af framangreindum ástæðum verður að leggja til grundvallar að áfrýjandiog stefndi KÖS ehf. hafi einir og í sameiningu notið réttinda og borið skyldur kaupandasamkvæmt samningnum. Að því verður þó einnig að gæta að sem fyrr segir var ítilboðinu lýst svonefndum bakgrunni þess, þar á meðal að það hafi verið gert áþeirri forsendu að áfrýjandi og stefndi KÖS ehf. myndu „eignast“ hlutina ístefnda Þingvallaleið ehf. „í gegnum“ væntanlegt félag sitt, sem yrði í eiguáfrýjanda að 51% og stefnda KÖS ehf. að 49%. Verður þannig að líta svo á að meðsamþykki tilboðsins hafi stefndu Elín, Ingvar, Sigríður, Sigurður og Þóranna gengistundir að hlíta því að áfrýjandi og stefndi KÖS ehf. gætu á síðari stigum ákveðiðupp á sitt eindæmi að færa réttindi sín og skyldur samkvæmt samningnum tilfélags, sem þeir myndu stofna til eignarhalds á hlutunum í stefndaÞingvallaleið ehf. og yrði í eigu þeirra í fyrrgreindum hlutföllum. Eftirgögnum málsins var hvorki stofnað slíkt félag né efndi áfrýjandi í eigin nafni fyrirsitt leyti þær skuldbindingar, sem hann tók á sig með tilboðinu. Þegar af þeimástæðum varð ekkert úr þeim kaupum, sem komust á með samþykki þess 4. júní 2015.Á hinn bóginn mun stefndi KÖS ehf. hafa á áðurnefndum fundi 4. janúar 2016 inntaf hendi til stefndu Elínar, Ingvars, Sigríðar, Sigurðar og Þórönnu greiðslur sömufjárhæðar og mælt hafði verið fyrir um í tilboðinu og þau framselt aðendurgjaldi hluti sína í stefnda Þingvallaleið ehf. Líta verður svo á að með þessuhafi komist á nýr kaupsamningur, sem jafnframt var efndur þegar í stað envirðist aldrei hafa verið skjalfestur. Þegar atvik þessi gerðust hafði stefndiSPV 25 ehf. ekki enn verið stofnað og liggur ekkert fyrir í málinu um að kaupþessi hafi verið gerð með skilmála, hliðstæðum þeim sem fólst í samþykkitilboðsins 4. júní 2015, um að seljendur myndu hlíta því að það félag tæki viðstöðu kaupanda eftir stofnun þess. Verður því kaupandi eftir þessum óskráðasamningi að teljast hafa verið stefndi KÖS ehf.Þegar kaupsamningur þessi komst á 4. janúar 2016 milli stefnda KÖS ehf.og stefndu Elínar, Ingvars, Sigríðar, Sigurðar og Þórönnu varð virkurforkaupsréttur, sem áfrýjandi naut sem hluthafi í stefnda Þingvallaleið ehf.samkvæmt fyrrnefndri 7. grein samþykkta þess félags, að hlutunum sem kaupintóku til. Í þeirri grein samþykktanna var kveðið á um að forkaupsréttarhafi hefðifrest til að beita þeim rétti í tvo mánuði frá því að stjórn félagsins væritilkynnt um kaup. Af fundargerð frá fundi stjórnar stefnda Þingvallaleiðar ehf.4. janúar 2016 er ljóst að henni hafi þá samdægurs verið tilkynnt um þessikaup, en áfrýjandi lýsti eins og áður segir bréflega yfir 28. sama mánaðar viðalla, sem hlut áttu að máli, að hann nýtti forkaupsrétt sinn og var það þanniggert í tæka tíð. Stjórn félagsins lýsti á hinn bóginn engu slíku yfir fyrirhönd þess innan frestsins, sem hún naut í því skyni og lauk 4. mars 2016, entil annarra en félagsins og áfrýjanda gat forkaupsréttur ekki náð eins ogatvikum var háttað. Áfrýjandi deildi þannig hvorki með öðrum forkaupsrétti néstóð hann í því efni öðrum að baki. Í bréfum sínum 28. janúar 2016 óskaðiáfrýjandi svo sem fyrr greinir eftir upplýsingum um fjárhæð, sem sér bæri að innaaf hendi vegna nýtingar forkaupsréttar síns, og hvert hann ætti að greiða hana,en við því fékk hann engin svör frá öðrum en stefnda KÖS ehf., sem ítrekaði íbréfi 12. febrúar sama ár mótmæli gegn því að forkaupsréttur áfrýjanda hafiorðið virkur. Má samkvæmt þessu líta svo á að áfrýjandi hafi innan tilskilinstíma samkvæmt samþykktum fyrir stefnda Þingvallaleið ehf. boðið fram greiðslu ákaupverði hlutanna, sem neitað hafi verið að taka við. Glataði áfrýjandi ekkiforkaupsrétti sínum með því að aðhafast ekkert frekar í þessu sambandi fram aðþví að mál þetta var höfðað.Samkvæmt öllu framangreindu verður orðið við kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á því að hanneigi forkaupsrétt að tólf hlutum í stefnda Þingvallaleið ehf. vegna sölustefndu Elínar, Ingvars, Sigríðar, Sigurðar og Þórönnu á þeim 4. janúar 2016 tilstefnda KÖS ehf. Áfrýjandi hefur jafnframt krafist þess að viðurkennt verði aðhann njóti þessa réttar á verðinu 93.625.054 krónur. Stefndu Þingvallaleið ehf., KÖS ehf. og SPV 25 ehf. hafaá hinn bóginn krafist þess sem áður segir til ítrustu vara að kaupverðið verðiákveðið 93.060.000 krónur, sem bundið sé vísitölu neysluverðs með grunntölunni 428,2stig og beri að auki dráttarvexti frá 4. janúar 2016. Um þetta ágreiningsefniverður að gæta að því að með nýtingu forkaupsréttar gengur áfrýjandi inn ístöðu stefnda KÖS ehf. sem kaupanda eftir samningi hans við seljendurna,stefndu Elínu, Ingvar, Sigríði, Sigurð og Þórönnu, og ber áfrýjandi samkvæmtþví skyldur við þau, meðal annars til greiðslu kaupverðs, en ekki við aðrastefndu. Ákvörðun kaupverðsins er af þessum sökum stefndu Þingvallaleið ehf., KÖS ehf. og SPV 25 ehf. óviðkomandiog verður þannig aðalkrafa áfrýjanda tekin til greina á þann hátt, sem segir ídómsorði.Í samræmi við kröfugerð áfrýjanda verður stefnda KÖS ehf. gert að greiðahonum málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi svosem í dómsorði greinir, en að öðru leyti fellur málskostnaður niður á báðumdómstigum.Dómsorð:Viðurkenndur er forkaupsréttur áfrýjanda, Þórs Ingvarssonar, að tólfhlutum í stefnda Þingvallaleið ehf. á verðinu 93.625.054 krónur vegna sölustefndu Elínar Ingvarsdóttur, Ingvars Mars Jónssonar, Sigríðar Ingvarsdóttur,Sigurðar Ingvarssonar og Þórönnu Jónsdóttur á þeim hlutum til stefnda KÖS ehf.4. janúar 2016.Stefndi KÖS ehf. greiði áfrýjanda samtals 2.000.000 krónur í málskostnaðí héraði og fyrir Hæstarétti, en að öðru leyti fellur málskostnaður niður ábáðum dómstigum.DómurHéraðsdóms Reykjavíkur 30. júní 2017.Mál þetta, sem dómtekið var 2.júní sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu sem var þingfest 7.apríl 2016 af Þór Ingvarssyni, Stigahlíð 56, 105 Reykjavík, á hendur KÖS ehf.,Vorsabæ 1, 110 Reykjavík, Þingvallaleið ehf., Skógarhlíð 10, 105 Reykjavík,Elínu Ingvarsdóttur, Rjúpnasölum 10, 201 Kópavogi, Ingvari Mar Jónssyni,Bjarmalandi 18, 108 Reykjavík, Sigríði Ingvarsdóttur, Kjarrvegi 4, 108Reykjavík, Sigurði Ingvarssyni, Fannafold 126, 112 Reykjavík og ÞórönnuJónsdóttur, Kvistalandi 17, 108 Reykjavík.Til vara höfðar stefnandi málið áhendur SPV 25 ehf., Vorsabæ 1, 110 Reykjavík, Þingvallaleið ehf., ElínuIngvarsdóttur, Ingvari Mar Jónssyni, Sigríði Ingvarsdóttur, Sigurði Ingvarssyniog Þórönnu Jónsdóttur.Í þinghaldi 3. maí 2016 lögðuaðalstefndu KÖS ehf. og Þingvallaleið ehf. og varastefndi SPV 25 ehf. framgreinargerðir um frávísunarkröfur með vísan til 2. mgr. 99. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála. Með úrskurði dómsins 21. nóvember 2016 var hafnaðkröfu aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. um frávísun málsins, sem og kröfuaðalstefnda KÖS ehf. um frávísun á aðal- og varakröfu stefnanda og kröfuvarastefnda SPV 25 ehf. um frávísun á þrautavara- og þrautaþrautavarakröfustefnanda. Í þinghaldi 25. janúar sl. var lögð fram greinargerð af hálfuaðalstefndu KÖS ehf. og Þingvallaleiðar ehf. og varastefnda SPV 25 ehf.I.Stefnandi krefst þess aðallega að viðurkennt verði með dómi að stefnandi eigiforkaupsrétt að 12 hlutum í aðalstefnda Þingvallaleið ehf., eða 60% hlutafjárfélagsins, samkvæmt 7. gr. samþykkta aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. á verðinu93.625.054 krónur vegna sölu umræddra hlutafrá stefndu Elínu Ingvarsdóttur, Ingvari Mar Jónssyni, Sigríði Ingvarsdóttur,Sigurði Ingvarssyni og Þórönnu Jónsdóttur til aðalstefnda KÖS ehf. þann 4.janúar 2016.Til vara krefststefnandi þess að viðurkennt verði með dómi að stefnandi eigi forkaupsrétt að12 hlutum í aðalstefnda Þingvallaleið ehf., eða 60% hlutafjár félagsins, aðaðalstefnda Þingvallaleið ehf. frágengnum, samkvæmt 7. gr. samþykktaaðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. á verðinu 93.625.054 krónur vegna söluumræddra hluta frá stefndu Elínu Ingvarsdóttur, Ingvari Mar Jónssyni, SigríðiIngvarsdóttur, Sigurði Ingvarssyni og Þórönnu Jónsdóttur til aðalstefnda KÖSehf. þann 4. janúar 2016.Í báðum tilvikumkrefst stefnandi málskostnaðar, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, úr hendiaðalstefnda KÖS ehf. samkvæmt mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðummálskostnaðarreikningi. Tilþrautavara krefst stefnandi þess að viðurkennt verði með dómi að stefnandieigi forkaupsrétt að 12 hlutum í aðalstefnda Þingvallaleið ehf., eða 60%hlutafjár félagsins, samkvæmt 7. gr. samþykkta aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf.á verðinu 93.625.054 krónur vegna sölu umræddra hluta frá stefndu ElínuIngvarsdóttur, Ingvari Mar Jónssyni, Sigríði Ingvarsdóttur, Sigurði Ingvarssyniog Þórönnu Jónsdóttur til varastefnda SPV 25 ehf. þann 4. janúar 2016. Tilþrautaþrautavara krefst stefnandi þess að viðurkennt verði með dómi aðstefnandi eigi forkaupsrétt að 12 hlutum í aðalstefnda Þingvallaleið ehf., eða60% hlutafjár félagsins, að aðalstefnda Þingvallaleið ehf. frágengnum, samkvæmt7. gr. samþykkta aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. á verðinu 93.625.054 krónurvegna sölu umræddra hluta frá stefndu Elínu Ingvarsdóttur, Ingvari MarJónssyni, Sigríði Ingvarsdóttur, Sigurði Ingvarssyni og Þórönnu Jónsdóttur tilvarastefnda SPV 25 ehf. þann 4. janúar 2016. Íbáðum tilvikum krefst stefnandi málskostnaðar, að teknu tilliti tilvirðisaukaskatts, úr hendi varastefnda SPV 25 ehf. samkvæmt mati dómsins eðasamkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi.AðalstefndiÞingvallaleið ehf. krefst þess aðallega að kröfum stefnanda verði vísað frádómi, en til vara er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda. Komist dómurinnað niðurstöðu um að forkaupsréttur hafi virkjast 4. janúar 2016 og að rétturinnsé ekki fallinn niður, krefst aðalstefndi þess til þrautavara að kaupverð hinna12 hluta í aðalstefnda Þingvallaleið ehf. sé 93.060.000 krónur og taki súfjárhæð breytingum í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs miðað viðgrunnvísitölu í maí árið 2015 (428,2 stig) til greiðsludags, og að fjárhæðinþannig uppreiknuð beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 umvexti og verðtryggingu frá 4. janúar 2016 til greiðsludags. Aðalstefndi krefstþess í öllum tilvikum að stefnandi verði dæmdur til að greiða honum málskostnaðað skaðlausu.Aðalstefndi KÖSehf. krefst þess aðallega að aðal- og varakröfu stefnanda verði vísað frá dómi,en til vara krefst aðalstefndi sýknu af aðal- og varakröfu stefnanda. Komistdómurinn að niðurstöðu um að forkaupsréttur hafi virkjast 4. janúar 2016 og aðrétturinn sé ekki fallinn niður, krefst aðalstefndi þess til þrautavara aðkaupverð hinna 12 hluta í aðalstefnda Þingvallaleið ehf. sé 93.060.000 krónurog taki sú fjárhæð breytingum í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðsmiðað við grunnvísitölu í maí árið 2015 (428,2 stig) til greiðsludags, og aðfjárhæðin þannig uppreiknuð beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr.38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. janúar 2016 til greiðsludags.Aðalstefndi krefst þess í öllum tilvikum að stefnandi verði dæmdur til að greiðahonum málskostnað að skaðlausu.Varastefndi SPV25 ehf. krefst þess aðallega að þrautavara- og þrautaþrautavarakröfu stefnandaverði vísað frá dómi, en til vara er krafist sýknu af þrautavara- ogþrautaþrautavarakröfu stefnanda. Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu aðforkaupsréttur hafi virkjast 4. janúar 2016 og að rétturinn sé ekki fallinnniður, krefst aðalstefndi þess til þrautavara að kaupverð hinna 12 hluta íaðalstefnda Þingvallaleið ehf. sé 93.060.000 krónur og taki sú fjárhæðbreytingum í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs miðað viðgrunnvísitölu í maí árið 2015 (428,2 stig) til greiðsludags, og að fjárhæðinþannig uppreiknuð beri dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001,um vexti og verðtryggingu frá 4. janúar 2016 til greiðsludags. Varastefndikrefst þess í öllum tilvikum að stefnandi verði dæmdur til að greiða honummálskostnað að skaðlausu.Aðalstefndu ogvarastefndu Sigríður Ingvarsdóttir og Sigurður Ingvarsson krefjast þess að,,málið verði dæmt á réttum forsendum“ og að þeim verði dæmdur hæfilegurmálskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins.Aðalstefndu ogvarastefndu Elín Ingvarsdóttir, Ingvar Mar Jónsson og Þóranna Jónsdóttir hafaekki látið málið til sín taka. II.MálsatvikMálþetta er til komið vegna ágreinings um kaup á hlutabréfum í aðalstefndaÞingvallaleið ehf. Þann 4. júní 2015 gerðu stefnandi og aðalstefndi KÖS ehf.kauptilboð fyrir hönd óskráðs einkahlutafélags í hluti aðal- og varastefnduElínar Ingvarsdóttur, Ingvars Mars Jónssonar, Sigríðar Ingvarsdóttur, SigurðarIngvarssonar og Þórönnu Jónsdóttur. Hlutir í aðalstefnda Þingvallaleið ehf. erusamtals 20 talsins og þar af á félagið tvo eigin hluti. Samkvæmt kauptilboðinuátti stefnandi fjóra hluti í aðalstefnda Þingvallaleið ehf., aðal- og varastefndiElín, Ingvar Mar, Sigríður, Sigurður og Þóranna áttu samtals sex hluti ífélaginu og dánarbú Guðlaugar Þórarinsdóttur átti átta hluti. Við skiptidánarbúsins skyldu sex hlutir skiptast á milli aðal- og varastefndu Elínar,Sigurðar og Sigríðar. Í kauptilboðinu sagði meðal annars að forsendatilboðsgjafa væri að stefnandi og aðalstefndi KÖS ehf. myndu í gegnumtilboðsgjafa, hið óstofnaða einkahlutafélag, eignast allt hlutafé aðalstefndaÞingvallaleiðar ehf., aðra en eigin hluti. Þá var tekið fram að stefnandi yrðieigandi að 51% hlutafjár í tilboðsgjafa en aðalstefndi KÖS ehf. yrði eigandi að49% hlutafjárins. Við stofnun eignarhaldsfélagsins skyldi stefnandi leggja tilsex hluti í félaginu en aðalstefndi KÖS ehf. skyldi leggja til 46.530.000krónur sem skyldi nota til að greiða fyrir hluti samkvæmt kauptilboðinu. Ístefnu er tekið fram að stefnandi hafi í lengri tíma átt 20% í aðalstefndaÞingvallaleið ehf. en hafi við andlát móður stefnanda eignast 10% til viðbótar.Einnigvar tekið fram í kauptilboðinu að aðilum væri ,,.ljóst að helmingurkaupverðsins samkvæmt kauptilboðinu er ófjármagnaður en gert er ráð fyrir aðeignarhaldsfélagið afli sér lánsfjár …“. Kaupverðið, sem var 7.755.000 krónur áhlut, eða samtals 93.060.000 krónur fyrir samtals 12 hluti, tengt vísitöluneysluverðs miðað við maí 2015, skyldi greitt í peningum eigi síðar en 4.janúar 2016. Undir fyrirsögninni ,,4. Skilyrði“ sagði enn fremur aðkauptilboðið væri bundið skilyrði um að viðeigandi tilboðshafar myndu undirritastaðfestingu sem var að finna í viðauka við kauptilboðið og afhendatilboðsgjafa í kjölfar skipta á framangreindu dánarbúi, auk þess semkauptilboðið væri bundið því skilyrði að tilboðsgjafa tækist að afla nægilegrarfjármögnunar vegna allra kaupanna fyrir 4. janúar 2016. Tekið var fram að hefðuskilyrðin ekki verið uppfyllt þann 4. janúar 2016 eða tilboðsgjafi ekki falliðfrá þeim fyrir þann tíma, félli kauptilboðið úr gildi. Í 7.gr. samþykkta fyrir aðalstefnda Þingvallaleið ehf. kemur meðal annars fram aðeigendaskipti að hlutum í félaginu öðlist ekki gildi gagnvart því fyrr enstjórn þess hafi verið tilkynnt um það skriflega. Stjórn félagsins hafiforkaupsrétt fyrir hönd félagsins að fölum hlutum. Að félaginu frágengnu hafihluthafar forkaupsrétt að hlutum í hlutfalli við hlutaeign sína.Forkaupsréttarhafi hafi tveggja mánaða frest til að beita forkaupsrétti sínumog teljist fresturinn frá tilkynningu til stjórnar um tilboð. Þá megi eigi líðafleiri en þrír mánuðir frá því kaup voru ákveðin þar til kaupverð sé greitt. Þann19. september 2015 undirrituðu aðal- og varastefndu Elín, Sigríður og Sigurðurstaðfestingu á því að skipti á dánarbúi Guðlaugar Þórarinsdóttur hefðu fariðfram og að fyrrgreint kauptilboð næði jafnframt til þeirra hluta sem undirrituðhefðu fengið úthlutað úr dánarbúinu, nánar tiltekið samtals sex hluti.Meðbréfi, dags. 30. desember 2015, var stefnandi boðaður til stofnfundartilboðsgjafa vegna fyrrgreinds kauptilboðs sem skyldi fara fram þann 4. janúar2016 á tilteknum stað kl. 9:00. Tekið var fram í bréfinu að tilboðsgjafa stæðitil boða lán sem notað yrði til að greiða helming kaupverðsins samkvæmtkauptilboðinu og fyrir hönd tilboðsgjafa yrði undirritað skjal um lánið ástofnfundinum. Með bréfinu var stefnandi einnig boðaður til efndadags en sáfundur skyldi fara fram síðar sama dag á tilteknum stað kl. 14:00. Með bréfi,dags. 30. desember 2015, til aðal- og varastefndu Þórönnu, voru tilboðshafareinnig boðaðir til fyrrnefnds efndadags og var meðal annars tekið fram íbréfinu að tilboðsgjafa hefði tekist að afla nægilegrar fjármögnunar vegnaallra kaupanna. Áuppgjörsfundinum 4. janúar 2016 greiddi aðalstefndi KÖS ehf. kaupverðið gegnafhendingu 12 hluta í aðalstefnda Þingvallaleið ehf. Á fundinum kom uppágreiningur milli aðila um hvort þessi viðskipti væru í samræmi viðkauptilboðið frá 4. júní 2015, eða hvort um ný viðskipti væri að ræða. Taldistefnandi að um ný viðskipti væri að ræða, enda væri kauptilboðið fallið niður,en aðrir málsaðilar töldu að viðskiptin væru í samræmi við fyrrgreintkauptilboð.Ástjórnarfundi í aðalstefnda Þingvallaleið ehf., sem haldinn var 4. janúar 2016,samþykkti stjórn aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. umrædd kaup. Ástjórnarfundinum var bókuð sú afstaða stefnanda að hann teldi fyrrgreintkauptilboð ekki vera í gildi þar sem skilyrði þess hefðu ekki verið uppfyllt.Um nýjan samning væri að ræða milli SPV og seljenda og að forkaupsrétturstefnanda samkvæmt samþykktum aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. væri virkurvegna þeirra kaupa. Stefnandi myndi því ekki staðfesta nýja hlutaskrá. Áhluthafafundi í aðalstefnda Þingvallaleið ehf., sem haldinn var 8. janúar 2016,var bókuð athugasemd stefnanda, þess efnis að hann liti svo á að forkaupsrétturhans hafi orðið virkur vegna eigendaskipta að 60% hlutafjár í félaginu 4.janúar 2016. Af hálfu aðalstefnda KÖS ehf., fyrir hönd óskráðseinkahlutafélags, var bókað að eigendaskiptin 4. janúar 2016 hefðu farið fram ágrundvelli fyrrgreinds kauptilboðs og hefði forkaupsréttur stefnanda ekki orðiðvirkur. Meðbréfi, dags. 28. janúar 2016, til aðalstefnda KÖS ehf., lýsti lögmaðurstefnanda því yfir að stefnandi nýtti sér forkaupsrétt sinn og skoraði áfélagið að upplýsa, eigi síðar en sjö dögum frá dagsetningu bréfsins, umendanlegt kaupverð hlutafjárins samkvæmt greiðslu þann 4. janúar 2016 og inn áhvaða reikning stefnandi ætti að greiða þá fjárhæð. Með bréfi, dags. 12.febrúar 2016, hafnaði aðalstefndi KÖS kröfum stefnanda. Þann1. febrúar 2016 var tilkynning um stofnun varastefnda SPV 25 ehf. móttekin afFyrirtækjaskrá. Tilkynningin er samþykkt sama dag og þar kemur fram að félagiðsé stofnað af aðalstefnda KÖS ehf. Í meðfylgjandi stofnskrá félagsins, dags.25. janúar 2016, kemur fram að hlutafé félagsins sé 46.812.527 krónur semgreinist í krónuhluti og aðalstefndi KÖS ehf. skrái sig fyrir öllu hlutafénu. Málþetta höfðaði stefnandi eins og að framan er rakið með stefnu sem var þingfest7. apríl 2016.III.Málsástæður oglagarök stefnandaStefnandi rekurað veruleg óvissa sé um hvort aðalstefndi KÖS ehf. eða varastefndi SPV 25 ehf.sé hinn raunverulegi eigandi þess hlutafjár sem viðskiptin 4. janúar 2016 hafisnúist um. Þegar vísað sé til aðalstefnda KÖS ehf. sé eftir því sem við áeinnig átt við varastefnda SPV 25 ehf., og öfugt, eftir því hvor verði talinneigandi bréfanna. Stefnandi telurað kauptilboð, dags. 4. júní 2015, hafi verið viljayfirlýsing aðila um sölu aðþví gefnu að tiltekin skilyrði myndu ganga eftir. Samþykki allra aðila hafiþurft til að gera breytingar á tilboðinu. Samkvæmt kauptilboðinu hafitilboðsgjafi, hið óstofnaða einkahlutafélag, átt að afla fjármagns. Stefnandahafi fyrst þann 4. janúar 2016 verið gert kunnugt um hvernig aðalstefndi KÖSehf. hafi einhliða staðið að fjármögnun fyrir félagið. Að mati stefnanda hafislík fjármögnun aldrei getað skuldbundið hann samkvæmt ákvæðum tilboðsins. Þarað auki hafi skilmálar skuldabréfsins ekki verið ásættanlegir. Skilmálarnirhafi meðal annars kveðið á um að greiða skyldi háa vexti (9,9%) og verðtryggingu á höfuðstól lánsins, auk þess semþar hafi verið sett ýmis skilyrði af hálfu lánveitanda um rekstur félagsins,þar á meðal hver yrði framkvæmdastjóri, bann við því að félagið gætiendurfjármagnað sig og að lánveitandi gæti breytt skuld sinni í hlutafé ífélaginu hvenær sem hann kysi. Með skuldabréfinu hafi fylgt átta viðaukar, m.a.umboð, framsal hluta í aðalstefnda Þingvallaleið ehf. og vísir að breyttrihlutaskrá, en þessi skjöl hafi öll verið ódagsett. Samkvæmt skilmálumskuldabréfsins hafi stefnanda borið að undirrita þau, sem hefði í raun falið ísér samþykkti stefnanda fyrir fram um að A81 ehf. gæti yfirtekið hlutafé hans ífélaginu hvenær sem væri. Stefnandi hafi því ekki viljað skrifa undirveðskuldabréfið. Enn fremur hafi stefnandi ekki þekkt til lánveitandans, A81ehf., að öðru leyti en því að félagið hafi verið í eigu þeirrar lögmannsstofusem hafi komið fram fyrir hönd aðalstefnda KÖS ehf. Þá hafi verið óljósthvernig það félag hafi fjármagnað umrædda lánveitingu þar sem félagið hafiverið nýstofnað og hlutafé þess einungis verið 500.000 krónur. Umrætt kauptilboðhafi verið með fyrirvara um fjármögnun og í forsendum þess hafi falist aðstofna ætti einkahlutafélag í tilteknum eignarhlutföllum. Öll þessi atriði hafiþurft að ganga eftir til að unnt væri að efna tilboðið, þ.e. stofna félag s þarsem stefnandi ætti 51% hlutafjár og það félag myndi svo standa að fjármögnunsem félagið og þar með talið báðir aðilar, teldu ásættanlega. Samþykki beggjaaðila, þ.e. bæði aðalstefnda KÖS ehf. og stefnanda, í gegnum eignarhaldsfélagiðfyrir fjármögnun, hafi augljóslega verið forsenda samkvæmt tilboðinu. Þá séljóst út frá ákvæðum tilboðsins að væri fjármögnunar ekki aflað félli tilboðiðúr gildi.Á svokölluðumuppgjörsfundi sem haldinn var 4. janúar 2016 hafi að mati stefnanda verið ljóstað kauptilboðið væri úr gildi fallið þar sem tilboðsgjafar hefðu ekki efnttilboðið samkvæmt efni sínu. Þetta hafi komið skýrt fram af hálfu stefnanda áfundinum.Aðrir aðilarkauptilboðsins hafi talið það enn vera í gildi, meðal annars þar semaðalstefndi KÖS ehf. hefði útvegað nægilegt fjármagn upp á sitt eindæmi, meðvísun til 2. mgr. 10. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, og þar semtilboðið hafi ekki verið formlega fellt úr gildi. Það breyti því ekki aðkauptilboðið hafi fallið úr gildi 4. janúar 2016 gagnvart stefnanda. Mál þettasnúist ekki um hvort tilboðshafar hafi mögulega átt kröfu um efndir á stefnandaeða aðalstefnda KÖS ehf. á grundvelli 2. mgr. 10. gr. laga nr. 138/1994.Fallist dómurinn á að viðskipti aðalstefnda KÖS ehf. og tilboðshafa/seljenda hafi verið á grundvelli þeirrar reglusé á því byggt að þau viðskipti hafi eftir sem áður virkjað forkaupsréttstefnanda, enda eðli þeirra viðskipta annað en ákvæði tilboðsins frá 4. júní2015 kváðu á um, stefnandi hafi ekki verið aðili að þeim og um nýjan samninghafi verið að ræða.Af þessu leiðiað stefndu hafi verið skylt að fylgja ákvæðum 7. gr. samþykkta aðalstefndaÞingvallaleiða ehf. um forkaupsrétt annarra hluthafa vegna sölu hlutanna íaðalstefnda Þingvallaleið ehf. Samkvæmt því ákvæði hafi stjórn Þingvallaleiðaehf. forkaupsrétt fyrir hönd félagsins að fölum hlutum. Að félaginu frágengnuhafi hver hluthafi forkaupsrétt að hlutum í hlutfalli við hlutafjáreign sína.Af þessum ákvæðum leiði að kjósi einstakir hluthafar að nýta ekki forkaupsréttsinn njóti aðrir hluthafar aukins réttar en beri jafnframt auknar skyldur, þvíþeir geti ekki gengið inn í kaupin að hluta.Grundvallarforsendastefnanda fyrir því að skrifa undir kauptilboð dags. 4. júní 2015 hafi verið aðhann yrði aðili að kaupum á hlutafénu. Á þeim tímapunkti hafi ekki enn veriðljóst hvort af kaupunum yrði, enda hafi átt eftir að koma í ljós hvort skilyrðitilboðsins gengju eftir. Þar sem stefnandi hefði orðið, samkvæmt orðalagitilboðsins, eigandi að 51% hlut í eignarhaldsfélagi, sem átti allt hlutafé í aðalstefndaÞingvallaleið ehf., að undanskildu því hlutafé sem félagið átti í sjálfu sér,hafi ekki reynt á forkaupsrétt stefnanda við undirritun tilboðsins, helduraðeins hvort stjórn félagsins hygðist nýta sér forkaupsrétt, sem fallið hafiverið frá. Í ljósi uppbyggingar fjármögnunar og eðlis skilmála fyrrnefndsveðskuldabréfs sé ljóst að þessi forsenda stefnanda hafi brostið. Af þeim sökumhafi forkaupsréttur stefnanda orðið virkur. Telji dómurinn,þrátt fyrir framangreint, að aðalstefndi KÖS ehf. hafi efnt umrætt kauptilboðmeð bindandi hætti gagnvart stefnanda þann 4. janúar 2016 sé á því byggt aðvíkja beri þeim gerningi til hliðar gagnvart stefnanda með vísan til 36. gr.laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Skilmálarviðskiptanna hafi verið verulega ósanngjarnir í garð stefnanda og í raunandstæðir góðri viðskiptavenju. Stefnandi vísar einkum til þess hvernig staðiðhafi verið að fjármögnun kauptilboðsins, til skilmála veðskuldabréfsins, þeirraódagsettu skjala sem stefnanda hafi borið að undirrita vegna veðskuldabréfsinsog til samskipta aðila fyrir og eftir samningsgerðina. Stefnandi sé því ekkibundinn við kauptilboðið og forkaupsréttur stefnanda hafi eftir sem áður orðiðvirkur.Aðalkrafa stefnanda byggiá því að í fyrsta lagi hafi meirihluti stjórnar aðalstefnda Þingvallaleiðarehf. átt beina aðild að eigendaskiptunum þann 4. janúar 2016 með hluti ífélaginu. Stjórnarfundur sem haldinn hafi verið strax í kjölfar uppgjörsfundarþann 4. janúar 2016 hafi samþykkt nýja hlutaskrá í félaginu þrátt fyrir andmælistefnanda. Af því leiði að líta verði svo á að meirihluta stjórnar félagsinshafi verið kunnugt um eigendaskiptin, staðfest þau með útgáfu nýrrar hlutaskrárog kosið að neyta ekki forkaupsréttar. Aðrir hluthafar, að undanskildumstefnanda, hafi selt sína hluti þann 4. janúar 2016. Af þessu leiði aðstefnandi eigi samkvæmt 7. gr. samþykkta félagsins forkaupsrétt að öllum hinumframseldu hlutum, 12 talsins, á því verði sem miðað hafi verið við íviðskiptunum eða 93.625.054 krónur í heild. Stefnandi hafi ítrekað þennan réttsinn með bókun við eigendaskiptin, með bókun á stjórnarfundi sama dag, áhluthafafundi þann 8. janúar 2016 og með bréfi 28. janúar 2016 til allra aðilaviðskiptanna þar sem tilkynnt hafi verið að stefnandi hygðist nýta sérforkaupsrétt sinn. Þá byggiaðalkrafa stefnanda á því að aðalstefndi KÖS ehf. sé núverandi eigandiumdeildra hluta í aðalstefnda Þingvallaleið ehf.Varakrafa stefnanda sébyggð á sömu sjónarmiðum og aðalkrafan, að því undanskildu að þessi krafamiðist við að bjóða verði stjórn aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. forkaupsréttog að því frágengnu stefnanda, í samræmi við ákvæði 7. gr. samþykkta félagsins.Í því felist að stjórn félagsins ætti forkaupsrétt að hinu selda hlutafé, þráttfyrir að hafa samþykkt kaupin á stjórnarfundi þann 4. janúar 2016. Vera megi aðaðrir hluthafar njóti forkaupsréttar, en ekki sé nauðsynlegt að beina málsóknað þeim, þar sem forkaupsrétturinn sé sjálfstæður réttur hvers og einshluthafa.Þrautavarakrafa stefnanda byggiá sömu sjónarmiðum og aðalkrafa, að því undanskildu að ekki reyni á hana nemaaðalstefndi KÖS ehf. verði sýknaður og dómurinn komist að þeirri niðurstöðu aðvarastefndi SPV 25 ehf. sé núverandi eigandi hinna umdeildu hluta í aðalstefndaÞingvallaleið ehf.Þrautaþrautavarakrafa stefnanda sébyggð á sömu sjónarmiðum og aðal- og varakrafa, að því undanskildu að ekkireyni á hana nema aðalstefndi KÖS ehf. verði sýknaður og dómurinn komist aðþeirri niðurstöðu að varastefndi SPV 25 ehf. sé núverandi eigandi hinnaumdeildu hluta í aðalstefnda Þingvallaleið ehf.Um lagarök vísarstefnandi til laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, einkum 2. mgr. 10. gr. og14. gr. Þá vísar stefnandi til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboðog ógilda löggerninga, auk meginreglna samninga- og kröfuréttar. Krafastefnanda um málskostnað er reist á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála, einkum 129. og 1. mgr. 130. gr. Varðandi aðild vísar stefnandi til2. mgr. 19. gr. sömu laga. Málsástæðurog lagarök aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf., aðalstefnda KÖS ehf. ogvarastefnda SPV 25 ehf. Stefndubyggja kröfu sína um frávísun málsins á því í fyrsta lagi að stefnandaskorti lögvarða hagsmuni af úrlausn dómkrafna sinna þar sem hann hafi ekkileitt að því líkur að hann sé fær um að greiða kaupverð umræddra hlutabréfa.Þar sem stefnandi fari þá leið að krefjast viðurkenningar á rétti til að kaupatiltekna eign á ákveðnu kaupverði sé það lágmarkskrafa að stefnandi leiði aðþví líkur að hann sé fær um að greiða a.m.k. 93.625.054 krónur. Stefnandi hafiekki lagt fram neinar upplýsingar sem gefi það til kynna. Upplýsingar í stefnugefi þvert á móti hið gagnstæða til kynna. Stefndu skori á stefnanda að leggjafram skjöl sem sanni greiðslugetu hans að því viðlögðu að dómurinn bregðist viðneitun stefnanda með því að telja hann samþykkan staðhæfingum stefndu um að þaðsé sannað að stefnandi hafi ekki fjárhagslega burði til að greiða a.m.k.93.625.054 krónur. Stefndu telja einnig í öðru lagiað sá réttur sem stefnandi krefjist viðurkenningar á sé ekki enn orðinn til,sbr. 1. mgr. 26. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Annars vegar takihvorki aðal- né þrautavarakrafa stefnanda mið af því að aðalstefndiÞingvallaleið ehf. eigi forkaupsrétt sem gangi á undan forkaupsrétti stefnandaog annarra hluthafa, verði talið að forkaupsréttur hafi virkjast 4. janúar2016, sbr. 7. gr. samþykkta félagsins. Aðal- og þrautavarakrafa stefnanda byggiá því sjónarmiði að stjórn félagsins hafi „... kosið að neyta ekkiforkaupsréttar ...“, en á þetta sé ekki unnt að fallast. Engu máli skipti þó aðmeirihluti stjórnar aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. hafi átt aðild aðviðskiptunum 4. janúar 2016 og því verið kunnugt um þau enda sé stjórneinkahlutafélags lögbundin stjórnareining sjálfstæðs lögaðila sem takiákvarðanir fyrir hönd félagsins á fundum í samræmi við lög nr. 138/1994 umeinkahlutafélög og samþykktir þess. Viðhorf, vitneskja eða aðgerðir eins eðafleiri stjórnarmanna verði því almennt ekki samsömuð ákvörðunum eða vitneskjustjórnar einkahlutafélags. Þá sé ekki unnt að fallast á að stjórn aðalstefndaÞingvallaleiðar ehf. hafi með því að gefa út nýja hlutaskrá í félaginu 4.janúar 2016 kosið að neyta ekki forkaupsréttar. Allar athafnir stjórnarinnar áfundi 4. janúar 2016 hafi miðað við að verið væri að staðfesta viðskiptisamkvæmt kauptilboði 4. júní 2015 en ekki að um væri að ræða „ný viðskipti“ 4.janúar 2016. Í þriðja lagi beri að vísamálinu frá dómi þar sem engin af kröfum stefnanda taki mið af því að aðrirhluthafar, þ. á m. stefndi Þingvallaleið, myndu njóta forkaupsréttar samhliðastefnanda, verði talið að forkaupsréttur hafi virkjast 4. janúar 2016. Ímálatilbúnaði stefnanda sé ekki byggt á því að stefndi Þingvallaleið, semhluthafi, hafi fallið frá forkaupsrétti sínum. Í málflutningi um frávísun 12.október 2016 hafi málsástæðu stefnanda þar að lútandi verið mótmælt sem ofseint fram kominni og séu mótmælin ítrekuð. Í fjórða lagi byggifrávísunarkrafa stefndu á því að umræddar kröfur beinist ekki að kaupandahlutanna, varastefnda SPV 25 ehf., heldur að stefnda KÖS ehf. Aftur á móti sénauðsynlegt að beina kröfu um viðurkenningu forkaupsréttar að öllum aðilumsamnings sem forkaupsréttarhafi telji að hafi gert forkaupsrétt sinn virkan.Þegar af þeirri ástæðu að kröfunum sé ekki hagað þannig beri að vísa þeim frádómi. Stefnandi hafi einhverra hluta vegna gert sérstakan ágreining um þaðhvort varastefndi SPV 25 væri eigandi hlutanna eða stefndi KÖS. Hinn 4. janúar2016 hafi óskráð einkahlutafélag, varastefndi SPV 25 ehf., orðið eigandi að 12hlutum í stefnda Þingvallaleið ehf. og við skráningu varastefnda SPV 25 hafifélagið tekið við réttindum og skyldum sem fylgi hlutunum. Gögn málsins beri þess skýrtmerki að 4. janúar 2016 og í kjölfarið hafi ávallt verið tilgreint að stefndi KÖSehf. kæmi fram fyrir hönd óskráðs einkahlutafélags, sem kallað var SPV 25. Þaðsé rangt sem segi í stefnu, að stofngögn varastefnda SPV 25 ehf. séu eigi ísamræmi við 10. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Í stofngerð ogsamþykktum varastefnda SPV 25 ehf. komi fram að félagið taki við skuldbindingumsamkvæmt ítarlega tilgreindu skuldabréfaláni, sem hafi legið fyrir fundarmönnumá stofnfundi félagsins. Í svokölluðum bakgrunnskafla skuldabréfalánsins komim.a. fram að lánið sé tekið fyrir hönd hins óskráða einkahlutafélags til aðkaupa hluti í stefnda Þingvallaleið ehf. í samræmi við kauptilboð, dags. 4.júní 2015. Í því skyni að staðreyna framangreint enn frekar hafi stjórnendurstefndu Þingvallaleiðar ehf., KÖS ehf. og varastefnda SPV 25 ehf. lýst því yfirað síðastnefnda félagið sé réttmætur eigandi umræddra hluta og hafi verið þaðfrá 4. janúar 2016. Krafa stefndu um sýknubyggir í fyrsta lagi á því að enginóvissa sé um eignarhald umþrættra hluta í stefnda Þingvallaleið ehf. Af þeimsökum eigi stefndi KÖS ehf. hvorki þau réttindi né skyldur sem aðal- ogvarakrafa stefnanda varði. Því beri að sýkna stefnda KÖS ehf. vegnaaðildarskorts. Í öðru lagi telja stefndu að forkaupsréttur stefnanda hafi ekkiorðið virkur 4. janúar 2016. Úrlausn um það ráðist af því hvort kauptilboðið 4.júní 2015 hafi þá verið fallið úr gildi. Stefndu mótmæli þeim málatilbúnaðistefnanda að skilyrði og „forsendur“ tilgreindar í kauptilboðinu hafi ekkigengið eftir, að forsendur þess hafi brostið og að kauptilboðinu eigi að víkjatil hliðar. Útilokað sé að forkaupsréttur samkvæmt 7. gr. samþykkta stefndaÞingvallaleiðar ehf. hafi virkjast 4. janúar 2016 enda hafi þá einungis fariðfram efndir á bindandi samningi sem hafi komist á 4. júní 2015. Þann 4. júní 2015 hafi tilboðshafarsamþykkt kauptilboð stefnda KÖS ehf. og stefnanda f.h. tilboðsgjafa í hlutaféstefnda Þingvallaleiðar ehf. Í samræmi við reglur samningaréttar hafi komist ábindandi samningur þess efnis sem í kauptilboðinu var skrásett. Það fái þvíekki staðist að kauptilboðið 4. júní 2015 hafi verið „viljayfirlýsing“. Aðilar séu sammála um aðkauptilboðið hafi verið bundið skilyrði um fjármögnun, sbr. kafla 4, og að„forsendur“ kauptilboðsins hafi verið annars vegar að stefnandi og stefndi KÖSehf. myndu „í gegnum tilboðsgjafa eignast allt hlutafé [stefnda Þingvallaleiðarehf.], þó þannig að félagið [myndi] áfram eiga eigin hluti“, sbr. C-liðbakgrunnskaflans, og hins vegar að stefnandi og stefndi KÖS ehf. sammæltust umað stefnandi yrði „eigandi að 51% hlutafé tilboðsgjafa og [stefndi KÖS ehf.yrði] eigandi að 49% hlutafjár tilboðsgjafa í nýju eignarhaldsfélagi“, sbr.D-lið. Niðurstaða um gildi „forsendnanna“ tveggja ráðist af því hvort skilyrðiðum fjármögnun hafi gengið eftir eða ekki. Eigi hið fyrrnefnda við hafi stefnandieinfaldlega vanefnt „forsendurnar“ en eigi hið síðarnefnda við hafi„forsendurnar“ ekki verið skuldbindandi fyrir hann. Aðila greini á um hvortkauptilboðið hafi verið bundið frekari skilyrðum eða „forsendum“. Byggistefnandi á því að kauptilboðið hafi fallið úr gildi annars vegar þar semstefnandi og stefndi KÖS ehf. hafi ekki í „sameiningu“ stofnað nýtteignarhaldsfélag og hins vegar þar sem „eignarhaldsfélagið“ hafi ekki veriðstofnað áður en farið var í að afla fjármagns. Þessum skilyrðum eða „forsendum“sjái hvergi stað í kauptilboðinu né í gögnum málsins og sé því mótmælt aðaðilar hafi samið á þann veg. Í kauptilboðinu komi hvergi framhvernig stofna hafi átt tilboðsgjafa. Ekki verði heldur séð hvaða tilgangi þaðætti að þjóna, svo framarlega sem staðið var eðlilega að stofnun tilboðsgjafa,þannig að ekki væri gert á hlut annars hvors aðila. Stefnandi hafi ekki boriðþví við að svo hafi verið gert. Eigi síðar en 17. nóvember 2015 hafi stefnandifengið upplýsingar um að félag, A80 ehf., kt. 441115-0670, hefði verið stofnaðtil að vera tilboðsgjafi samkvæmt kauptilboðinu. Stefnandi hafi engarathugasemdir gert við þetta á sínum tíma né í tölvupóstsamskiptum 28. og 29.desember 2015 þrátt fyrir trúnaðarskyldu sína gagnvart stefnda KÖS ehf. Meðaðgerðarleysi sínu hafi stefnandi því jafnframt sýnt af sér tómlæti. Það hafiekki verið fyrr en eftir framangreind samskipti, þegar efndadagur nálgaðistóðfluga, sem hann hafi mótmælt þessari tilhögun. Þrátt fyrir að stefndi KÖSehf. teldi um fyrirslátt að ræða af hálfu stefnanda hafi, umfram skyldu, veriðákveðið að koma til móts við „sjónarmið“ stefnanda og stofna nýtt félag á stofnfundi.Stefnandi hafi ekki þegið að taka þátt í því. Því hafi stefndi KÖS ehf. staðiðeitt að stofnun félagsins. Þá komi hvergi fram íkauptilboðinu hvenær stofna hafi átt tilboðsgjafa. Ljóst sé að engin lagalegrök standi til þess að nauðsynlegt hafi verið að stofna tilboðsgjafa áður ensamið var um fjármögnun við lánveitanda eða áður en kauptilboðið var efnt, endasé gert ráð fyrir því í 10. gr. laga nr. 138/1994 og dómaframkvæmd Hæstaréttarað unnt sé að gera samninga í nafni óstofnaðs félags. Þá standi engin rök tilþess að nauðsynlegt hafi verið að stofna félagið áður en farið var í að aflafjármagns eða efna kauptilboðið. Þá sé málsástæða stefnanda, í þá veru aðnauðsynlegt hafi verið að stofna tilboðsgjafa áður en farið var í fjármögnun, íósamræmi við ráðningarsamning framkvæmdastjóra stefnda Þingvallaleiðar ehf.,dags. 4. júní 2015, sem hafi verið hluti af viðskiptunum sem ákveðin voru meðkauptilboði sama dag. Í ráðningarsamningnum kemur orðrétt fram um verkefniframkvæmdastjóra: „VI. Vinna að fjármögnun á kaupum nýrra eigenda að félaginu.“Þá hafi stefnanda jafnframt verið fullkunnugt um að af hálfu stefnda KÖS ehf.hafi verið unnið að því að afla fjármagns án þess að hann gerði nokkurn tímannathugasemd við það. Stefnandi hafi því sýnt af sér verulegt tómlæti enda brýnttilefni fyrir hann til að gera athugasemd ef hann taldi þá tilhögun ekkistandast. Skilyrði um fjármögnun af hálfutilboðsgjafa sé frestskilyrði sem hafi haft það að verkum að skyldutilboðsgjafa til að greiða kaupverðið hafi verið slegið á frest þar tilskilyrðið var uppfyllt. Í íslenskum samningarétti sé slíkt skilyrði ekki ánskuldbindingar fyrir tilboðsgjafa. Einnig skipti miklu að við samningsgerð hafikomið fram tveir aðilar f.h. tilboðsgjafa, þ.e. stefnandi og stefndi KÖS ehf.Við framkvæmd kauptilboðsins hafi þeir því borið trúnaðarskyldu gagnvart hvoröðrum og tilboðshöfum. Óumdeilt sé að fjármagns hafiverið aflað fyrir tilboðsgjafa og að það var nýtt 4. janúar 2016 til að greiðakaupverðið. Þegar af þeirri ástæðu hafi skilyrði kauptilboðsins um fjármögnunverið uppfyllt. Stefnandi virðist á hinn bóginn byggja á því að skilyrði umfjármögnun hafi ekki verið uppfyllt þar sem hann hafi ekki talið hana„ásættanlega“. Vegna trúnaðarskyldu stefnanda gagnvart stefnda KÖS ehf. viðframkvæmd kauptilboðsins hafi stefnandi ekki getað hafnað fjármögnun sem stóðtil boða án þess að fyrir lægi að fjármögnunin væri óeðlileg og á einhvern háttí andstöðu við það sem hann mátti vænta þegar kauptilboðið var samþykkt. Upphafspunktur við mat á þvíhljóti að vera fjárhagsstaða stefnda Þingvallaleiðar ehf., enda hafi veriðljóst frá upphafi að eina eign tilboðsgjafa yrði hlutafé í því félagi.Möguleikar eignarhaldsfélags, eins og tilboðsgjafa, til að afla fjármögnunartaki eðlilega mið af eignum þess. Fjárhagur stefnda Þingvallaleiðar ehf. hafiverið slæmur um árabil. Umrædd viðskipti séu komin til vegna þess aðnauðsynlegt hafi verið að fá frekara fjármagn og gera róttækar breytingar árekstri félagsins til að koma stöðu þess til betri vegar. Stefnanda tefli fram fáeinumrökum því til stuðnings að fjármögnunin hafi ekki verið „ásættanleg“. Megi ráðaað það sem fyrst og fremst valdi þvíað hann telji fjármögnunina ekki „ásættanlega“ sé að með veðskuldabréfinu hafifylgt átta viðaukar sem stefnandi segir að hafi „í raun falið í sér aðstefnandi samþykkti fyrirfram að A81 ehf. gæti yfirtekið hlutafé hans ífélaginu hvenær sem er, aðeins þyrfti að dagsetja skjölin“. Umfjöllun þessibyggi á misskilningi. Umræddir viðaukar geri það að verkum að í tilvikivanefndar og m.a. að undangengnum fresti lántaka til að bæta úr vanefnd hafilánveitandi heimild til að nýta sér viðaukana, m.a. með því að dagsetja þá, ogtaka þar með við réttindum sem hlutunum fylgi, sbr. greinar 5.2 og 5.3 íveðskuldabréfinu. Sé miðað við vaxtaprósenturverðtryggðra skuldabréfalána á markaði sé vaxtaprósentan, 9,90%, eðlileg fyrirlán af þessari tegund og í þessum geira. Það sé vel þekkt að skuldabréfalán meðbreytirétti séu tekin þegar ráða þurfi bót á slökum rekstri einkahlutafélags,eins og hafði verið um skeið hjá stefnda Þingvallaleið ehf. Lánveitandi taki þááhættu að lána aðila sem sé um greiðslugetu háður fjárhag félags sem sé illastatt fjárhagslega. Lánveitandinn hafi þá val um hvort hann innheimti lánið eðafelli niður skuldina gegn því að fá hlut í lántaka. Ekkert óeðlilegt sé við aðlánveitandi setji skilyrði í lánssamning um rekstur félags sem standi láninu aðveði. Stefnandi hafi engarathugasemdir gert við fundaboðanir, þar sem m.a. hafi komið fram að fjármagnshefði verið aflað, á þeim rúmlega fjórum dögum sem liðu frá því að boðað vartil efnda þar til þær fóru fram 4. janúar 2016. Einnig hafi verið skorað ástefnanda að gera tillögur um breytta tilhögun á skilmálum fjármögnunarinnar enstefnandi hafi ekki orðið við því. Með því framferði stefnanda hafi hann brotiðí bága við trúnaðarskyldu sína gagnvart stefnda KÖS ehf. Óumdeilt sé að „forsendur“ semtilgreindar eru í C- og D-lið bakgrunnskafla kauptilboðsins hafi hvorug gengiðeftir. Þar sé við engan að sakast nema stefnanda sjálfan. Þar sem skilyrðikauptilboðsins um fjármögnun hafi gengið eftir hafi stefnandi veriðskuldbundinn til að efna kauptilboðið 4. janúar 2016. Það hafi hann á hinnbóginn ekki gert og hafi hann því vanefnt samningsskyldur sínar. Eðli málsinssamkvæmt geti vanefnd stefnanda á samningsskyldum sínum ekki leitt til þess aðkauptilboðið hafi fallið úr gildi, hafi aðrir aðilar kauptilboðsins haldið sigvið efni þess og hafi ekki beitt vanefndaúrræðum kröfuréttar til að fella þaðúr gildi. Málatilbúnaður stefnanda um aðforsenda hans fyrir kauptilboðinu 4. júní 2015 hafi brostið og því hafikauptilboðið fallið úr gildi og forkaupsréttur stefnanda virkjast 4. janúar2016 sé ekki sannfærandi og beri að hafna honum þegar vegna meginreglunnar umskuldbindingargildi samninga. Því sé jafnframt mótmælt að reglan um brostnarforsendur geti átt við um þær ástæður sem stefnandi beri fyrir sig enda hafiverið tekin afstaða til þeirra í kauptilboðinu 4. júní 2015 og því ekkiuppfyllt hugtaksskilyrðið um að ekki hafi verið mælt fyrir um ástæðurnar ísamningi. Það leiði einnig af eðli ogtilgangi reglunnar um brostnar forsendur að forsenda geti ekki talist hafabrostið, með þeim réttaráhrifum að samningur fellur úr gildi, ef viðkomandiaðili er valdur að því að forsendan gangi ekki eftir. Sé fallist á með stefnduað skilyrði kauptilboðsins um fjármögnun hafi verið uppfyllt, hafi stefnanda veriðskylt að eiga aðild að viðskiptunum og leggja hluti sína í stefndaÞingvallaleið ehf. inn í tilboðsgjafa gegn því að eignast 51% í tilboðsgjafa.Með því að gera það ekki hafi hann vanefntskyldur sínar. Geti hann þá ekki borið fyrir sig regluna um brostnarforsendur. Stefnandi byggi á því að víkjaeigi kauptilboðinu frá 4. júní 2015 til hliðar „gagnvart [sér]“ með vísan til36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Erfitt séað henda reiður á hvað stefnandi telji ósanngjarnt eða andstætt góðriviðskiptavenju við að aðilar beri fyrir sig kauptilboðið. Einna helst virðiststefnandi telja skilmála fjármögnunarinnar haldna meinbugum. Með vísan tilframangreinds sé því mótmælt að eitthvað sé óeðlilegt við skilmála hennar. Framað 4. júní 2015 hafði stefnandi verið hluthafi í stefnda Þingvallaleið ehf. ogframkvæmdastjóri félagsins um árabil. Sem slíkur hafi hann búið yfir reynslu afviðskiptum og verulegri þekkingu á félaginu. Hann hafi því haft forskot á aðraaðila kauptilboðsins og fráleitt að hann hafi staðið höllum fæti. Þá hafi hann,eins og aðrir aðilar kauptilboðsins, notið liðsinnis lögmanns við gerðkauptilboðsins. Komist dómurinn að þeirriniðurstöðu að forkaupsréttur stefnanda hafi orðið virkur 4. janúar 2016 byggjastefndu sýknukröfu sína í þriðja lagiá því að forkaupsrétturinn sé fallinn niður sökum þess að liðnir eru frestir 7.gr. samþykkta stefnda Þingvallaleiðar, sbr. 14. gr. laga um einkahlutafélög;annars vegar frestur til að greiða kaupverð og hins vegar frestur til að beitaforkaupsrétti. Stefnandi hafi hvorki greittkaupverðið né sett fram lögmætt greiðsluboð. Í samræmi við ákvæði 7. gr.samþykkta stefnda Þingvallaleiðar ehf., sem hafi vanlýsingaráhrif, „mega eigilíða fleiri en þrír mánuðir frá því að kaup voru ákveðin þar til kaupverð ergreitt“. Verði fallist á málatilbúnað stefnanda, um að „ný viðskipti“ hafifarið fram 4. janúar 2016, hafi kaupin verið ákveðin þann dag. Ákvæði umforkaupsrétt horfi til takmörkunar á eignarrétti og samningsfrelsi. Því verðiþau ekki túlkuð rýmra en samkvæmt orðanna hljóðan. Þriggja mánaða fresturstefnanda til að greiða kaupverðið hafi því byrjað að líða 4. janúar 2016 oghafi liðið undir lok eigi síðar en 3. apríl sama ár. Stefnandi hafióumdeilanlega ekki greitt kaupverðið og sé forkaupsréttur hans þegar af þeirriástæðu fallinn niður. Stefnandi hafi eigi síðar en 4.janúar 2016 haft allar upplýsingar um kaupverð, greiðslustað og aðra skilmálaviðskiptanna sem farið hafi fram 4. janúar 2016. Hann hafi verið aðili að kauptilboðinu4. júní 2015 og hafi undirritað yfirlýsingu 4. janúar 2016 þar sem aðilar hafim.a. lýst því yfir að þeir væru „sammála um að seljendum sé greitt kaupverð semnemur sömu fjárhæð og er fjárhæð kaupverðsins samkvæmt kauptilboðinu, þ.m.t.ákvæði um vísitölubindingu, við undirritun yfirlýsingar þessarar og seljendurafhendi hlutaskrá undirritaða af hálfu stjórnar félagsins“. Þá hafi stefnandisetið í stjórn stefnda Þingvallaleiðar ehf. 4. janúar 2016 og setiðstjórnarfund þegar tilkynning um viðskiptin barst. Hafi stefnandi talið sigþurfa frekari upplýsingar um viðskiptin til að greiða kaupverðið hafi hanngetað beitt sér fyrir því að stjórn stefnda Þingvallaleiðar ehf. hefðist að.Stefnandi geti ekki unnið rétt með því að halda sjálfur að sér höndum. Í bréfi stefnanda 28. janúar2016 var skorað á stefnda KÖS að upplýsa „um endanlegt kaupverð“ og „inn áhvaða greiðslureikning [stefnandi] eigi að greiða þá fjárhæð“. Í bréfi 12.febrúar s.á. hafi þessari áskorun verið svarað. Stefnandi hafi haft allar upplýsingarum viðskiptin, þ. á m. um kaupverðið og greiðslustað, þ.e. bankareikningsnúmerseljenda sem voru tilgreind í kauptilboðinu 4. júní 2015. Því hafi ekkertstaðið í vegi fyrir því að stefnandi greiddi kaupverðið. Verði ekki fallist ámálatilbúnað stefndu um greiðslufrest stefnanda sé byggt á því til vara aðreglan í niðurlagi c-liðar 1. mgr. 14. gr. laga nr. 138/1994 eigi við. Verðifallist á málatilbúnað stefnanda, um að „ný viðskipti“ hafi verið ákveðin 4.janúar 2016, sé ljóst að seljendur og kaupandi hafi ekki samið sérstaklega umgjalddaga. Því verði að beita meginreglum kröfuréttar til fyllingar. Sú reglagildi að hafi ekki verið samið á annan veg geti seljandi krafist greiðslu þegareftir gerð samnings og beri seljanda að afhenda hið selda samtímis greiðslukaupverðs. Greiðsla kaupverðs og afhending hins selda hafi farið fram 4. janúar2016. Frestur stefnanda til að greiða kaupverðið hafi þá liðið undir lok samadag. Fallist dómurinn ekki á aðfrestur stefnanda til að greiða kaupverðið sé liðinn og forkaupsrétturstefnanda niður fallinn af þeim sökum sé byggt á því að stefnandi hafi ekkitekið fullnægjandi ákvörðun um beita forkaupsrétti sínum innan frests. Samkvæmt7. gr. samþykkta stefnda Þingvallaleiðar ehf. hafi forkaupsréttarhafi „tveggjamánaða frest til að beita forkaupsrétti sínum og telst fresturinn frátilkynningu til stjórnar um tilboðið“. Stjórn stefnda Þingvallaleiðar ehf. hafiborist tilkynning um viðskiptin 4. janúar 2016 og stefnandi hafi haft allarupplýsingar um kaupverð, greiðslustað og aðra skilmála viðskiptanna. Stefnandihafi borið því við að hafa tilkynnt um ákvörðun sína „að hann vildi nýta sér“forkaupsrétt með bréfi 28. janúar 2016. Sú tilkynning hafi verið ófullnægjandi.Samkvæmt almennum reglum um forkaupsrétt verði ákvörðun forkaupsréttarhafa umað neyta forkaupsréttar að vera án skilyrða, skýr og afdráttarlaus. Í umræddubréfi sé á hinn bóginn óskað upplýsinga sem bent hafi verið á að stefnandibyggi þegar yfir, sbr. bréf 12. febrúar 2016. Eftir að stefnanda var sentbréfið hafi ákvörðun hans aldrei borist. Því hafi liðið undir lok tveggjamánaða frestur hans til að neyta forkaupsréttar. Verði einhver af kröfumstefnanda tekin til greina sé farið fram á að kaupverð, sem forkaupsrétturstefnanda miðist við, sé ákvarðað með réttum hætti. Í forkaupsrétti felist endaað forkaupsréttarhafi sé bundinn af skilmálum í samningi seljanda og kaupanda.Kaupverð í samningi seljenda og kaupanda, hvort sem miðað sé við að viðskiptinhafi farið fram á grundvelli kauptilboðsins 4. júní 2015 eða „nýrra viðskipta“4. janúar 2016, hafi verið ákvarðað 93.060.000 krónur m.v. vísitölu neysluverðseins og hún stóð í maí árið 2015, þ.e. 428,2 stig. Gjalddagi kaupverðsins hafijafnframt verið 4. janúar 2016 og því beri kaupverðið dráttarvexti frá þeimdegi til greiðsludags, sbr. III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti ogverðtryggingu. Þegar kaupverðið var greitt í janúar 2016 hafi útreikningurkaupverðsins leitt af sér fjárhæð sem nam 93.625.054 krónum. Verðiforkaupsréttur stefnanda viðurkenndur þurfi hann að greiða kaupverðið í samræmivið skilmála viðskiptanna að teknu tilliti til þróunar vísitölu neysluverðs ogmeð dráttarvöxtum. Stefndu fari hver fyrir sig framá að stefnandi greiði þeim málskostnað. Stefndi KÖS ehf. veki sérstaka athygliá því að aðild hans að málinu sé tilhæfulaus. Aðal- og varakrafa stefnanda eigiþví engan rétt á sér. Allir stefndu veki athygli á því að málið hafi af þessumsökum orðið umfangsmeira en nauðsyn beri til en í því sambandi megi einnignefna að málatilbúnaður stefnanda sé ruglingslegur og málsatvikalýsing hlaðinmálsástæðum. Málskostnaðarkröfur stefndu byggi á XXI. kafla laga nr. 91/1991 ummeðferð einkamála, einkum 129.-131. gr. Um lagarök byggi stefndu á meginreglumeignarréttar um forkaupsrétt, meginreglum samninga- og kröfuréttar ogmeginreglum einkamálaréttarfars. Þá sé byggt á lögum nr. 91/1991, þ. á m. 16.gr., 26. gr., X. kafla og XXI. kafla, lögum nr. 138/1994, þ. á m. 12. gr. og14. gr., lögum nr. 7/1936, lögum nr. 50/2000 um lausafjárkaup og lögum nr.9/1978 um geymslufé.IV.Málsástæðurog lagarök aðalstefndu og varastefndu Sigríðar Ingvarsdóttur og SigurðarIngvarssonar Aðalstefndu og varastefnduSigríður Ingvarsdóttir og Sigurður Ingvarsson telja rangt að kauptilboð frá 4.júní 2015 hafi í raun aldrei verið annað en yfirlýsing um vilja aðila til aðganga til viðskipta. Kauptilboðið hafi verið samþykkt af hálfu seljenda þanndag. Frá og með undirritun kauptilboðsins og fram að efndadegi hafi veriðteknar skuldbindandi ákvarðanir um fyrirkomulag rekstrar aðalstefndaÞingvallaleiðar ehf. Þessar ákvarðanir hafi allar gengið eftir og veriðuppfylltar af hálfu allra aðila eftir því sem aðalstefndu og varastefnduSigríður og Sigurður viti best til. Því hafi skuldbindandi samkomulag um sölu60% í aðalstefnda Þingvallaleið ehf. komist á 4. júní 2015 og hafi efndir fariðfram eftir því sem efni hafi staðið til. Yfirlýsingar stefnanda um að hannhygðist neyta forkaupsréttar hafi ekki komið fram fyrr en löngu síðar eða 4.janúar 2016. Í ljósi þessa sé útilokað að ákvæði í samþykktum aðalstefndaÞingvallaleiðar ehf. um forkaupsrétt geti átt við um þessi viðskipti. Hinn 4.janúar 2016 hafi viðskiptunum sem stofnað var til 4. júní 2015 lokið meðuppgjöri en ekki farið fram ný viðskipti. Þær breytingar sem gerðar hafiverið á rekstri aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. hafi tengst umræddri sölu á60% hlut í því félagi. Salan hafi verið talin nauðsynleg til að unnt væri aðgera brýnar breytingar á rekstri félagsins sem hafi ekki gengið vel, eða aðminnsta kosti ekki eins vel og væntingar hafi staðið til af hálfu allrahluthafa fyrir söluna. Allir hluthafar hafi talið breytingar nauðsynlegar ogbrýnar og að nýir aðilar kæmu að rekstrinum. Aðalstefndu og varastefndu Sigríðiog Sigurði hafi verið ókunnugt um að helstu fjármálastofnanir landsins hafiekki viljað fjármagna umrædd kaup, enda hafi komið fram, meðal annars ástjórnarfundum aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf., að kaupandi væri að vinna aðfjármögnun og ekki annars að vænta en að hún gengi eftir. Aðalstefndu og varastefnduSigríður og Sigurður vísa til þess að yfirlýsing, dags. 4. janúar 2016, hafiverið útbúin að frumkvæði lögmanna til að halda seljendum utan við ágreiningkaupenda. Með þessu hafi verið greitt fyrir því að fullar efndir gætu fariðfram á samkomulaginu milli kaupenda og seljenda þrátt fyrir yfirlýsingustefnanda um að hann teldi að salan á hlutafénu hefði farið fram á grundvellinýs samnings og kauptilboðið fallið úr gildi gagnvart honum. Með þessariafstöðu stefnanda hafi rekstri aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. verið teflt ítvísýnu, enda hafi samkomulag um rekstur félagsins ekki gilt lengur en til 4.janúar 2016. Með yfirlýsingunni um að halda seljendum fyrir utan ágreininginnhafi verið komið í veg fyrir að daglegur rekstur aðalstefnda Þingvallaleiðarehf. færi í uppnám. Í stefnu sé ekki útskýrt eðarökstutt nánar af hverju stefnandi telji nauðsynlegt að allir aðilar umræddraviðskipta eigi aðild að þessu máli. Það sé óljóst, sérstaklega í ljósisamkomulags um að halda seljendum fyrir utan ágreininginn í málinu. Röksemdirfyrir þessari nauðsyn hefðu þurft að koma fram í stefnu svo stefndu værinægilega ljóst hvernig haga bæri vörnum í þessu máli. Mjög óljóst sé hvað átt sé viðmeð þeirri málsástæðu stefnanda að hafi aðalstefndi KÖS ehf. efnt tilboðið frá4. júní 2015 með bindandi hætti gagnvart stefnanda 4. janúar 2016 beri að víkjaþeim gerningi til hliðar gagnvart stefnanda með vísan til 36. gr. laga nr.7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Verði þessi málsástæðastefnanda tekin til greina sé réttarstaða aðila málsins óljós. Með vísan tilþessa sé ekki unnt að taka afstöðu til þessarar málsástæðu stefnanda og haldauppi vörnum varðandi hana. Aðalstefndu og varastefnduSigríður og Sigurður geri engar athugasemdir við að stefnandi leiti úrlausnarfyrir dómstólum um hinn meinta forkaupsrétt sinn en telji að þau eigi að veraskaðlaus af þeim málaferlum. V.Niðurstaða Við aðalmeðferð málsins komu fyrirdóminn stefnandi, Bjarni Karlsson, fyrirsvarsmaður aðalstefndu KÖS ehf. ogÞingvallaleiðar ehf. og varastefnda SPV 25 ehf., Þóranna Jónsdóttir, SigríðurIngvarsdóttir og Ingvar Mar Jónsson og gáfu aðilaskýrslu. Einnig komu fyrirdóminn vitnin Konráð Örn Skúlason, Ásgeir Erling Gunnarsson, Bogi Guðmundssonog Benedikt Egill Árnason. Verður vitnað til framburðar þeirra eftir því semþurfa þykir.Með úrskurði dómsins 21. nóvember2016 var hafnað frávísunarkröfum aðalstefndu KÖS ehf. og Þingvallaleiðar ehf.og varastefnda SPV 25 ehf. Til einföldunar verður rætt um aðalstefndu KÖS ehf.og Þingvallaleið ehf. og varastefnda SPV 25 ehf. sameiginlega sem stefndu.Stefndu gera enn kröfu um frávísun málsins. Frávísunarkrafastefndu byggir í fyrsta lagi á því að stefnandi hafi ekki leitt að því líkur aðhann sé fær um að greiða kaupverð umræddra hlutabréfa og hafi því ekki lögvarðahagsmuni af höfðun málsins. Leyst var úr þessari málástæðu í úrskurði dómsins.Þar sagði m.a. að stefnandi hefði ,,ekki gert grein fyrir því hvernig hannhyggist greiða kaupverð þessara 12 hluta, að öðru leyti en með því að vísa tilþess að hann eigi ótilgreinda fjármuni inni hjá aðalstefnda Þingvallaleið ehf.Fram hjá því verður þó ekki litið að aðilar máls hafa ekki enn lýst gagnaöflunlokinni. Stefnanda er því enn kleift að varpa ljósi á það með frekari gagnaöflunhvernig hann hyggist fjármagna kaup á hlutum í aðalstefnda Þingvallaleið ehf.Verður málinu því þegar af þessari ástæðu ekki vísað frá dómi að svo stöddu.“Stefnandi hefur ekki lagt fram nein gögn um getu sína til að greiða kaupverðþeirra 12 hluta í aðalstefnda Þingvallaleið ehf. sem krafa hans tekur til. Þókvaðst stefnandi í skýrslu sinni fyrir dóminum hafa fengið lánsloforð hjá Arionbanka hf. Þó að dómari hafi hafnað beiðni lögmanns stefnanda um að leggjaumrætt lánsloforð fram við upphaf aðalmeðferðar þykir stefnandi með staðhæfingusinni um að slíks loforðs hafi verið aflað hafa leitt að því nægar líkur aðhann geti greitt kaupverð hlutabréfanna til þess að hann hafi lögvarða hagsmuniaf úrlausn um dómkröfur sínar. Verður málinu af þessari ástæðu ekki vísað frádómi. Stefndubyggja einnig á því að aðal- og varakröfu stefnanda beri að vísa frá dómi þarsem þær kröfur beinist ekki að kaupanda hlutanna. Verði ekki fallist áfrávísunarkröfuna byggja stefndu á því að sýkna beri aðalstefnda KÖS af þessumkröfum vegna aðildarskorts. Aðal- og varakrafa stefnanda byggist á því aðaðalstefndi KÖS ehf. sé kaupandi þeirra hluta sem málið lýtur að, enþrautavara- og þrautaþrautavarakrafa stefnanda byggist á því að varastefndi SPV25 ehf. sé kaupandinn. Stefndu byggja hins vegar á því að varastefndi SPV 25ehf. sé kaupandinn. Samkvæmt þessu lýtur ágreiningur aðila að því hver sékaupandi umræddra hluta. Verði niðurstaða dómsins sú að aðalstefndi KÖS ehf. séekki kaupandi hlutanna, heldur varastefndi SPV 25 ehf., leiðir það til sýknuþess fyrrnefnda af aðal- og varakröfu stefnanda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála, en ekki til frávísunar. Íkauptilboði, dags. 4. júní 2015, í hlutafé aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf.kemur fram að tilboðsgjafi sé stefnandi og aðalstefndi KÖS ehf. fyrir höndóskráðs einkahlutafélags. Í C-lið bakgrunns kauptilboðsins er tekið fram aðforsenda tilboðsgjafa sé að stefnandi og aðalstefndi KÖS ehf. muni ,,í gegnumtilboðsgjafa eignast allt hlutafé“ aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf., þó þannigað félagið muni áfram eiga eigin hluti. Í D-lið bakgrunnsins er m.a. tekið framað aðalstefndi KÖS ehf. skuli leggja til 46.530.000 krónur sem verði notaðartil að greiða fyrir hluti í félaginu samkvæmt kauptilboðinu. Aðilum væri ljóstað helmingur kaupverðsins samkvæmt tilboðinu væri ófjármagnaður en gert væri,,ráð fyrir að eignarhaldsfélagið afli sér lánsfjár til að geta greitt kaupverðkauptilboðsins að fullu“. Samkvæmt 2. gr. samningsins skyldi tilboðsgjafigreiða tilboðshöfum 7.755.000 krónur fyrir hvern hlut, eða samtals 93.060.000krónur, tengt við vísitölu neysluverðs miðað við maí 2015, 428,2 stig. Áefndadegi 4. janúar 2016 skyldu tilboðshafar hafa afhent tilboðsgjafa hið seldaog tilboðsgjafi greiða tilboðshöfum kaupverðið. Í 4. gr. samningsins vorutiltekin tvö skilyrði, að viðeigandi tilboðshafar myndu undirrita staðfestingusem var að finna í viðauka 2 og afhenda tilboðsgjafa í kjölfar skipta ádánarbúi Guðlaugar Þórarinsdóttur, sem á þeim tíma átti hluti í aðalstefndaÞingvallaleið ehf., hins vegar var tilboðið bundið því skilyrði að,,tilboðsgjafa takist að afla nægilegrar fjármögnunar vegna allra kaupannafyrir 4. janúar 2016“. Tekið var fram í sömu grein að hefðu skilyrðin ekkiverið uppfyllt þann 4. janúar 2016 eða tilboðsgjafi ekki fallið frá þeim fyrirþann tíma félli kauptilboðið úr gildi. Í2. mgr. 10. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög er gert ráð fyrir því aðlöggerningur sé gerður fyrir hönd óskráðs einkahlutafélags en við þær aðstæðurbera þeir sem tekið hafa þátt ígerningnum eða ákvörðunum um hann óskipta persónulega ábyrgð á efndum. Viðskráningu tekur félagið við þeim skyldum sem leiðir af stofnsamningi eða félaghefur tekið á sig eftir stofnfund. Þetta kauptilboð var undirritaðaf stefnanda og fyrir hönd aðalstefnda KÖS ehf. vegna tilboðsgjafa og aftilboðshöfum, sem eru stefndu Elín Ingvarsdóttir, Ingvar Mar Jónsson, SigríðurIngvarsdóttir, Sigurður Ingvarsson og Þóranna Jónsdóttir. Með undirritunkauptilboðsins komst á samningur milli þessara aðila þess efnis sem greinir ítilboðinu, sem var bundinn þeim tveimur skilyrðum sem áður eru rakin. Er þeirrimálsástæðu stefnanda hafnað að í kauptilboðinu hafi einungis falistviljayfirlýsing aðila, enda ber tilboðið ekki með sér að það hafi ekki átt aðvera skuldbindandi fyrir tilboðsgjafa, sbr. 9. gr. laga nr. 7/1936 umsamningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þarsem samningur var kominn á milli stefnanda og aðalstefnda KÖS ehf. semtilboðsgjafa fyrir hönd óstofnaðs einkahlutafélags annars vegar og tilboðshafahins vegar var aðilum samningsins skylt, í samræmi við almennar reglur umtrúnað í viðskiptum, að vinna í góðri trú að því að skilyrði samningsins gengjueftir. Hvað stefnanda og aðalstefnda KÖS ehf. varðar urðu þeir að stofna samantilboðsgjafa og afla nægilegrar fjármögnunar vegna allra kaupanna eigi síðar en4. janúar 2016. Hitt skilyrði tilboðsins, um undirritun staðfestingar í kjölfarskipta á dánarbúi Guðlaugar Þórarinsdóttur, gekk eftir og þarfnast ekki frekariumfjöllunar. Með bréfi, dags. 30. desember2015, til stefnanda og þáverandi lögmanns hans, var stefnandi boðaður ástofnfund tilboðsgjafa sem fara skyldi fram þann 4. janúar 2016 á tilteknumstað og tíma. Í bréfinu kom fram að á fundinum yrði tilboðsgjafi stofnaður semeinkahlutafélag. Með bréfinu var stefnandi einnig boðaður til uppgjörsfundarsíðar sama dag á tilteknum stað og tíma. Stefnandi byggir á því að hann hafifyrst vitað um tilhögun fjármögnunar þann 4. janúar 2016. Stefnandi telur aðslík fjármögnun, sem aðalstefndi KÖS ehf. hafi einhliða aflað, geti ekkiskuldbundið hann, auk þess sem skilmálar skuldabréfsins hafi ekki veriðaðgengilegir. Í kaupsamningi aðila var ekkimeð skýrum hætti útlistað hvernig eða hvenær stofna skyldi tilboðsgjafa, þótt íforsendu D virtist gert ráð fyrir að félagið skyldi stofnað áður en lánsfjárværi aflað. Vegna ákvæðis 2. mgr. 10. gr. laga nr. 138/1994 gerðist þess þóekki þörf að tilboðsgjafi væri stofnaður áður en fjármagns væri aflað og er þvíekki hald í málsástæðu stefnanda um að tilboðsgjafa hafi borið að stofna áður. Íkaupsamningnum er ekki heldur útlistað með nákvæmum hætti hvernig vinna viðfjármögnun skuli fara fram eða minnst á hverjir skuli annast þá vinnu. Íráðningarsamningi aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. við Konráð Örn Skúlason semframkvæmdastjóra félagsins var gert ráð fyrir að eitt af verkefnum hans væri aðvinna að fjármögnun kaupanna og upplýsa um hvernig sú vinna gengi. Þá varKonráði Erni heimilað í ráðningarsamningnum að útdeila hluta af starfsskyldumsínum til Bjarna Karlssonar, stjórnarmanns í aðalstefnda KÖS ehf. Samkvæmtþessu virðist það hafa verið ætlun stefnanda og aðalstefnda KÖS ehf. að KonráðÖrn og eftir atvikum Bjarni myndu vinna að því að afla nauðsynlegs fjármagns eneftir atvikum halda stefnanda og aðalstefnda KÖS ehf. upplýstum um það.Samkvæmt framlögðum fundargerðum stjórnarfunda aðalstefnda Þingvallaleiðarehf., sem stefnandi sat sem einn stjórnarmanna félagsins, og framburði BjarnaKarlssonar, Konráðs Arnar Skúlasonar, Þórönnu Jónsdóttur, SigríðarIngvarsdóttur var staða fjármögnunar rædd á stjórnarfundunum. Stefnandi gerirekki grein fyrir því hvernig hann telji að standa hafi átt að standa aðfjármögnuninni og hvaða hlutverki hann hafi átt að gegna í þeirri vinnu.Samkvæmt þessu er ekki unnt að fallast á það með stefnanda að hann sé ekkibundinn af því fjármagni sem aflað var af þeirri ástæðu að þess hafi veriðaflað án hans þátttöku. Stefnandifærir fyrir því rök hvernig hann telur skilmála skuldabréfsins óaðgengilega enstefndu mótmæla því. Hvað varðar lánskjör skuldabréfsins vísa stefndu til þessað þau endurspegli slæma fjárhagsstöðu aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. og þástaðreynd að hlutafé í því félagi yrði eina eign tilboðsgjafa. Sú afstaðastefndu að fjárhagsleg staða aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. hafi verið erfiðfær stoð í ráðningarsamningi Konráðs Arnar, en þar er tekið fram að hann sé,,sérstaklega ráðinn til að koma stöðu fyrirtækisins til betri vegar og vinnaað aðkallandi málum sem hafa setið á hakanum“. Hið sama kom fram í framburðiBjarna Karlssonar, Konráðs Arnar Skúlasonar, Þórönnu Jónsdóttur, SigríðarIngvarsdóttur og, Ásgeirs Erlings Gunnarssonar. Stefnandi hefur ekki andmæltþví að fjárhagsleg staða aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. hafi verið erfið.Eðli málsins samkvæmt hljóta kjör á lánum, sem tekin eru til að kaupa hluti ífyrirtæki í rekstri, að fara eftir fjárhagslegri stöðu og rekstri þessfyrirtækis sem um ræðir, sem og þeim tryggingum sem lánveitanda eru áskildarfyrir efndum, en samkvæmt skuldabréfinu eru ekki aðrar tryggingar settar fyrirefndum en handveð í hlutabréfum aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf. Gegn andmælumstefndu hefur stefnandi ekki gert sennilegt að önnur og hagstæðari fjármögnunhafi staðið til boða á sama tíma eða að endurgreiðsla skuldar samkvæmtskuldabréfinu væri á kjörum sem tilboðsgjafi gæti ekki staðið við.Hvaðvarðar athugasemdir stefnanda við breytirétt lánveitanda og viðauka viðskuldabréfið er mælt fyrir um í grein 5.2 í skuldabréfinu að réttur skuldaratil hlutanna eða réttinda sem þeim fylgi teljist sjálfkrafa fallinn niður eigivanefnd sér stað eða skuldari brjóti gegn skyldum sínum samkvæmt skuldabréfinu.Í kjölfar vanefndar eða brots skuldara á skyldum sem skuldari hafi ekki bætt úrinnan viku frests frá tilkynningu kröfuhafa hafi kröfuhafi heimild til að farameð atkvæðisrétt og önnur réttindi sem fylgi hlutunum. Í grein 5.3 segir ennfremur að skuldari skuli því afhenda ódagsett en undirrituð skjöl sem fylgi meðskuldabréfinu í viðaukum 4, 5 og 7. Við þær aðstæður sem fram komi í grein 5.2sé kröfuhafa heimilt að dagsetja skjölin og hafi þá fulla heimild til að nýtasér rétt sinn samkvæmt efni þeirra. Samkvæmt þessu orðalagi er heimildkröfuhafa samkvæmt þessum greinum bundin við þau tilvik ef vanefnd verður eðaskuldari brýtur gegn öðrum skyldum sínum og bætir ekki úr. Þessu til viðbótarhefur kröfuhafi breytirétt samkvæmt grein 13. Samkvæmt þeirri grein geturkröfuhafi, hvenær sem er á lánstímanum, breytt eftirstöðvum skuldarinnar í nýtthlutafé í skuldara sem nemi þriðjungs eignarhlut í félaginu. Samkvæmt þessuveita tilvitnuð ákvæði skuldabréfsins ekki kröfuhafa heimild til þess aðyfirtaka hlutafé stefnanda hvenær sem er með útfyllingu þar tilgreindra viðaukavið skuldabréfið. Er málsástæðu stefnanda þar að lútandi því hafnað.Samkvæmtframangreindu er það niðurstaða dómsins að skilyrði kaupsamnings aðila frá 4.júní 2015 um fjármögnun tilboðsins hafi gengið eftir. Þar sem skilyrðitilboðsins höfðu gengið eftir var stefnanda og aðalstefnda KÖS ehf. skylt aðstofna tilboðsgjafa. Neitun stefnanda á að undirrita fyrrnefnt skuldabréf ogstofna tilboðsgjafa á fundi 4. janúar 2016 fól því í sér vanefnd af hans hálfu.Kaupsamningurinn féll því ekki niður 4. janúar 2016 samkvæmt 4. gr. samningsinsog var efndur gagnvart tilboðshöfum á uppgjörsfundi þann dag með greiðslukaupverðsins. Aðilarmunu hafa hist á fundi þann 20. janúar 2016 í því skyni að stofna tilboðsgjafaen vegna ágreinings aðila mun þeim fundi hafa verið slitið. Í kjölfariðstofnaði aðalstefndi KÖS ehf. einhliða varastefnda SPV 25 ehf. hinn 25. janúar2016. Tilkynnt var um stofnun félagsins til fyrirtækjaskrár með tilkynningu semvar móttekin 1. febrúar 2016. Í stofngerð varastefnda SPV 25 ehf. var bókað aðfélagið tæki skuldabréfalán að fjárhæð 46.812.527 krónur sem veitti kröfuhafaþess rétt til að breyta kröfu sinni á hendur félaginu í hlut í því. Hið samakemur fram í 4. gr. samþykkta félagsins. Í stofnsamningi er ekki vikið að þvíhvort varastefndi SPV 25 ehf. taki við skyldum tilboðsgjafa samkvæmtfyrrnefndum kaupsamningi, en í hluthafaskrá aðalstefnda Þingvallaleiðar ehf.kemur fram að varastefndi sé hluthafi í því félagi og eigi 12 hluti í félaginu,eða 60% hlutafjár. Samkvæmt þessu er varastefndi SPV 25 ehf. tilboðsgjafisamkvæmt kaupsamningnum og eigandi hlutafjár í aðalstefnda Þingvallaleið ehf.Þegar af þeirri ástæðu verða aðalstefndu sýknuð af aðal- og varakröfustefnanda. Meðvísan til framangreindrar umfjöllunar um öflun fjármögnunar og skilmálaveðskuldabréfsins og viðauka við það verður kaupsamningnum ekki vikið tilhliðar gagnvart stefnanda á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Þar sem á fundi4. janúar 2016 voru gerð upp viðskipti samkvæmt kaupsamningi aðila frá 4. júní2015 stofnaðist ekki til þess forkaupsréttar sem stefnandi telur sig njóta,enda ekki um ný viðskipti að ræða. Vegna þessarar niðurstöðu gerist þess ekkiþörf að taka afstöðu til málsástæðna stefndu um forkaupsrétt aðalstefndaÞingvallaleiðar ehf. sem njóti forgangs gagnvart forkaupsrétti hluthafa og umað dómkröfur stefnanda taki ekki mið af forkaupsrétti annarra hluthafa.Samkvæmt þessu verða varastefndu sýknuð af þrautavara- og þrautaþrautavarakröfustefnanda. Ísamræmi við þessa niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991um meðferð einkamála verður stefnandi dæmdur til að greiða aðalstefndu KÖS ehf.og Þingvallaleið ehf. og varastefnda SPV 25 ehf. óskipt 1.000.000 krónur ímálskostnað. Stefnandi verður einnig dæmdur til að greiða aðalstefndu ogvarastefndu Sigríði Ingvarsdóttur og Sigurði Ingvarssyni 200.000 krónur óskiptí málskostnað. Aðrir aðalstefndu og varastefndu létu málið ekki til sín taka ogverður þeim því ekki dæmdur málskostnaður. Vegnaembættisanna dómara hefur uppkvaðning dóm dregist umfram frest samkvæmt 1. mgr.115. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Aðilar eru sammála dómara umað ekki þörf á endurflutningi málsins.Þórður Clausen Þórðarson héraðsdómari kveður upp dóminn.D Ó M S O R Ð :Kröfu aðalstefnda Þingvallaleiðarehf. um frávísun málsins er hafnað.Kröfu aðalstefnda KÖS ehf. umfrávísun aðal- og varakröfu málsins er hafnað.Kröfu varastefnda SPV 25 ehf. umfrávísun þrautavara- og þrautaþrautavarakröfu málsins er hafnað.Aðalstefndu, KÖS ehf.,Þingvallaleið ehf., Elín Ingvarsdóttir, Ingvar Mar Jónsson, SigríðurIngvarsdóttir, Sigurður Ingvarsson og Þóranna Jónsdóttir, eru sýknuð af aðal-og varakröfu stefnanda, Þórs Ingvarssonar.Varastefndu, SPV 25 ehf.,Þingvallaleið ehf., Elín Ingvarsdóttir, Ingvar Mar Jónsson, SigríðurIngvarsdóttir, Sigurður Ingvarsson og Þóranna Jónsdóttir, eru sýknuð afþrautavara- og þrautaþrautavarakröfu stefnanda.Stefnandi greiði aðalstefndu KÖSehf. og Þingvallaleið ehf. og varastefnda SPV 25 ehf. óskipt 1.000.000 krónur ímálskostnað.Stefnandi greiði aðalstefndu ogvarastefndu Sigríði Ingvarsdóttur og Sigurði Ingvarssyni 200.000 krónur ímálskostnað.Málskostnaður fellur niður millistefnanda og aðalstefndu og varastefndu Elínar Ingvarsdóttur, Ingvars MarsJónssonar, og Þórönnu Jónsdóttur.
Mál nr. 54/2008
Skattur Skattskylda Hlutabréf Hlunnindi Álag
Í málinu deildu aðilar um það hvort skattyfirvöldum hefði verið heimilt að ákvarða H tekjuviðbót á gjaldárinu 2000, vegna tekjuársins 1999, að fjárhæð 20.049.947 krónur vegna ávinnings er H hlaut af því að skipta á hlutabréfum í hlutafélaginu Í fyrir jafnháan hlut í hlutafélaginu N. Talið var að um hefði verið að ræða skattskyldar tekjur sprottnar af vinnusamningi H, sbr. 1. tl. A liðar 7. gr. laga nr. 75/1981, nú laga nr. 90/2003. Í málinu lá fyrir skýrsla um verðmæti F hf. og dótturfélags þess sem runnu saman við N hf. á árinu 1999 og höfðu skattyfirvöld stuðst við þær upplýsingar vegna mats á verðmæti hlutabréfa í N hf. Ekkert í málinu benti til þess að tekjuviðbótin hefði verið ofákvörðuð samkvæmt viðmiðun skattyfirvalda en af verðmætaskýrslunni væri ljóst að H hefði haft umtalsverðan fjárhagslegan ávinning af skiptunum. Þar sem H hafði ekki gert grein fyrir tekjunum í skattframtali árið 2000, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 75/1981, væri skattyfirvöldum rétt að beita 25% álagi á vantalinn skattstofn H, sbr. 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003. Þá var jafnframt staðfest niðurstaða héraðsdóms um 2,5% álag samkvæmt 1. mgr. 121. gr. laga nr. 75/1981, sbr. 1. mgr. 122. gr. laga nr. 90/2003.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Gunnlaugur Claessen, Ingibjörg Benediktsdóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 31. janúar 2008 og krefst þess að úrskurður yfirskattanefndar í máli nr. 148/2006, uppkveðinn 31. maí 2006, verði felldur úr gildi að hluta og breytt þannig að tekjuviðbót á tekjuárinu 1999 að fjárhæð 20.049.947 krónur vegna skipta á hlutabréfum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. að nafnverði 4.568.000 krónur fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf. að nafnverði 20.528.526 krónur falli niður og jafnframt að 2,5% álag að fjárhæð 559.870 krónur tekjuárin 1999, 2000 og 2001 falli niður. Hann krefst þess einnig að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um niðurfellingu 25% álags á tekjuviðbót á tekjuárinu 1999. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 8. apríl 2008 og krefst aðallega sýknu af öllum kröfum aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, til vara staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti, en lækkunar stefnukrafna ella og niðurfellingar málskostnaðar á báðum dómstigum. I Svo sem nánar greinir í héraðsdómi deila málsaðilar um lögmæti þeirrar ákvörðunar skattyfirvalda að færa aðaláfrýjanda til tekna í skattframtali 2000 sem starfstengdar tekjur 20.049.947 krónur vegna ávinnings er hlotist hafi af því að skipta í árslok 1999 á 1,23% hlut í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir jafnstóran hlut, 1,23%, í Norðurljósum samskiptafélagi hf. Aðaláfrýjandi kveður deiluna einkum standa um tvennt, annars vegar hvort sala Kaupthing Luxembourg S.A. í gegnum Saxi Holding S.A. á hlutabréfum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. að nafnverði 4.568.000 krónur til Norðurljósa hf. gegn greiðslu frá því félagi í formi hlutafjár að nafnverði 20.528.526 krónur hafi byggst á ráðningarkjörum aðaláfrýjanda og sé endurgjald fyrir vinnu hans fyrir Norðurljós hf., og hins vegar hvort sú niðurstaða skattyfirvalda að verðmæti tilgreinds hlutafjár í síðarnefnda félaginu hafi verið 20.049.947 krónum hærra en verðmæti hlutafjár í hinu fyrrgreinda og teljist skattskyldar tekjur í skilningi 1. töluliðar A liðar 7. gr. laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, sbr. núgildandi lög nr. 90/2003 um tekjuskatt. Gagnáfrýjandi vísar í ákvörðun ríkisskattstjóra í úrskurði hans 8. nóvember 2004. Sú tekjufærsla hafi verið staðfest í úrskurði yfirskattanefndar 31. maí 2006 í máli nr. 148/2006 á sama grundvelli svo og að óyggjandi væri að sú tekjuviðbót hafi ekki verið ofákvörðuð samkvæmt því verði. Í hinum áfrýjaða dómi hafi hins vegar verið fallist á þá kröfu aðaláfrýjanda að 25% álag á tekjuviðbót á árinu 1999 félli niður og hafi héraðsdómi verið gagnáfrýjað til þess að fá þessari niðurstöðu breytt. Málsástæður og lagarök aðila eru nánar rakin í hinum áfrýjaða dómi. II Ágreiningslaust er að það hafi verið á grundvelli ráðningarkjara sem aðaláfrýjandi naut sem framkvæmdastjóri Íslenska útvarpsfélagsins hf. að hann eignaðist hlutabréf í félaginu að nafnverði 4.568.000 krónur. Þessum hlutabréfum skipti hann fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf. í árslok 1999. Staðhæfingar aðaláfrýjanda um að þessi skipti hafi verið ótengd ráðningarkjörum hans eru ekki studdar haldbærum rökum. Vegna þessa og með vísan til forsendna héraðsdóms er fallist á að nefnd skipti á hlut aðaláfrýjanda í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir jafn háan hlut í Norðurljósum hf. hafi verið liður í þeim starfskjörum sem hann hafi notið sem forstjóri þess síðarnefnda. Þau skipti hafi veitt honum rétt á hlut í þessu félagi að nafnverði 20.528.526 krónur fyrir hlut í fyrrgreinda félaginu að nafnverði 4.568.000 krónur og um hafi verið að ræða skattskyldar tekjur sprottnar af vinnusamningi aðaláfrýjanda. Í héraðsdómi er ítarlega rakið á hvern hátt skattyfirvöld mátu verðmæti hlutabréfanna í skiptunum samkvæmt eigin fé félaganna og gangverði bréfanna. Þar kemur fram að samkvæmt verðmatsskýrslu Kaupþings hf. frá júní 1999 hafi verið lagt mat á virði Fjölmiðlunar hf. og dótturfélaga þess, sem runnu saman við móðurfélagið Norðurljós hf. Af þessari skýrslu má ljóst vera að aðaláfrýjandi hafði umtalsverðan fjárhagslegan ávinning af nefndum skiptum á hlutabréfum og bendir ekkert til að hin umdeilda tekjuviðbót hafi verið ofákvörðuð samkvæmt viðmiðun skattyfirvalda, sbr. 96. gr. laga nr. 75/1981. Vegna þessa og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er fallist á niðurstöðu hans um verðmæti hlutabréfanna og að með skiptum á hlutabréfum sínum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf. hafi aðaláfrýjandi aukið virði hlutabréfaeignar sinnar um 20.049.947 krónur. Fallast verður á með gagnáfrýjanda að aðaláfrýjanda hafi sem forstjóra félaganna verið ljóst að í skiptaréttinum fólust verðmæti. Hann gerði ekki grein fyrir stofnun réttar til umræddra skipta á hlutabréfum á árinu 1999 í skattframtali 2000. Ákvæði 1. töluliðar A liðar 7. gr. laga nr. 75/1981, nú laga nr. 90/2003, var skýrt um það að til skattskyldra launatekna teldist endurgjald fyrir hver konar vinnu, starf eða þjónustu, sem innt væri af hendi fyrir annan aðila, þar með talið fríðindi og hlunnindi og hvorki skipti máli hver tæki við greiðslu né í hvaða gjaldmiðli goldið væri. Samkvæmt 2. mgr. 60. gr. sömu laga bar að telja tekjurnar til tekna á því ári þegar krafa til þeirra stofnaðist. Því var rétt að beita 25% álagi á vantalinn skattstofn, sbr. 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 og engin skilyrði 3. mgr. sömu greinar uppfyllt til þess að það væri fellt niður. Verður gagnáfrýjandi því sýknaður af þessari kröfu aðaláfrýjanda. Með vísan til forsendna héraðsdóms um 2,5% álag samkvæmt 1. mgr. 121. gr. laga nr. 75/1981, sbr. nú 1. mgr. 122. gr. laga nr. 90/2003, verður niðurstaða hans staðfest. Samkvæmt þessu verður gagnáfrýjandi sýknaður af öllum kröfum aðaláfrýjanda. Aðaláfrýjanda verður gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðst í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Dómsorð: Gagnáfrýjandi, íslenska ríkið, skal vera sýkn af kröfum aðaláfrýjanda, Hreggviðs Jónssonar. Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 1.000.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Mál þetta, sem dómtekið var að loknum munnlegum málflutningi 19. október sl., er höfðað með stefnu, birtri 1. nóvember 2006. Stefnandi er Hreggviður Jónsson, Urriðakvísl 26, Reykjavík. Stefndi er íslenska ríkið og er fjármálaráðherra stefnt fyrir þess hönd. Dómkröfur stefnanda eru þær að úrskurður yfirskattanefndar í máli nr. 148/2006, sem upp var kveðinn 31. maí 2006, verði felldur úr gildi að hluta og breytt þannig: a) Að tekjuviðbót á tekjuárinu 1999 að fjárhæð kr. 20.049.947 vegna skipta á hlutabréfum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. að nafnverði kr. 4.568.000 í hlutabréf í Norðurljósum hf. að nafnverði kr. 20.528.526 falli niður. b) Að 25% álag á tekjuviðbót á tekjuárinu 1999 samkvæmt a) lið falli niður. c) Að 2,5% álag að fjárhæð kr. 559.870 tekjuárin 1999, 2000 og 2001 falli niður. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda að skaðlausu, að meðtöldum 24,5% virðisaukaskatti, samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi, að mati réttarins. Til vara er þess krafist að stefnukröfur verði lækkaðar og málskostnaður þá látinn falla niður. Við munnlegan flutning málsins vakti lögmaður stefnanda athygli á því að dómkrafa hans samkvæmt a) lið hér að ofan hefði misritast þannig að í stefnu var fjárhæðin sögð kr. 20.047.947 í stað kr. 20.049.947. Kröfugerð hans hefur því verið leiðrétt. Málsatvik og ágreiningsefni Stefnandi hóf störf hjá Íslenska útvarpsfélaginu hf. á árinu 1995. Með ráðningarsamningi 5. janúar 1997 var hann ráðinn framkvæmdastjóri félagsins frá 1. janúar 1998 að telja, og skyldi samningurinn gilda til 31. desember 1999. Um laun og önnur kjör var m.a. svo samið að stefnandi öðlaðist rétt til 1,5% hlutafjár í Íslenska útvarpsfélaginu, án greiðslu. Skyldi réttur hans safnast upp þannig að 0,25%, eða 761.000 krónur í hlutafé, áynnist í lok hvors árs 1997 og 1998 og 1% til viðbótar, eða 3.046.000 krónur í árslok 1999, eða samtals að nafnverði 4.568.000 krónur. Hlutafé Íslenska útvarpsfélagsins nam þá 300.000.0000 króna, en 304.568.000 krónum eftir hlutafjáraukningu til þess að mæta hlut stefnanda. Afhending hlutabréfanna fór fram í tvennu lagi, annars vegar 761.000 krónur árið 1998 og 3.807.000 krónur árið 1999. Stefnandi taldi hlutabréfin fram á nafnverði á skattframtölum sínum 1999 og 2000, miðað við framangreind afhendingarár. Á árinu 1999 hækkaði hlutafé félagsins um 67.765.000 krónur þar sem Chase Manhattan bankinn neytti heimildar til að breyta víkjandi láni í hlutafé í félaginu. Eftir þá hlutafjárhækkun átti stefnandi 1,23% af heildarhlutafé Íslenska útvarpsfélagsins hf. Með úrskurði yfirskattanefndar í máli nr. 26/2005, upp kveðnum 9. febrúar 2005, var úrskurðað að færa skyldi hlutabréfin til tekna hjá stefnanda á þeim árum sem hann ávann sér rétt til afhendingar þeirra og að miða skyldi við innra virði Íslenska útvarpsfélagsins hf. í árslok næstliðins árs vegna tekjuáranna 1997 og 1998. Álagi var ekki beitt vegna þessara skattbreytinga. Hefur stefnandi unað þessum úrskurði og stefndi einnig. Með úrskurði yfirskattanefndar nr. 148/2006, sem kveðinn var upp 31. maí 2006, var úrskurðað að hlutafé sem stefnandi ávann sér á árinu 1999 skyldi tekjufært miðað við innra virði Íslenska útvarpsfélagsins hf. í árslok 1998. Hefur stefnandi unað þeirri ákvörðun. Um mitt ár 1998 var Norðurljós samskiptafélag hf. stofnað og var gert ráð fyrir að félagið tæki við rekstri Íslenska útvarpsfélagsins hf. og tengdra félaga. Á þeim tíma voru tveir hluthafar í Íslenska útvarpsfélaginu hf., annars vegar Fjölmiðlun hf. og hins vegar stefnandi. Hafist var handa um samruna Fjölmiðlunar hf. við Norðurljós samskiptafélag hf. á árinu 1999, og er samrunaáætlun félaganna dagsett 30. júní það ár. Skyldu hluthafar í Fjölmiðlun hf. fá hlutabréf í síðargreinda félaginu í sömu hlutföllum og þeir áttu í Fjölmiðlun hf. Taldi Símon Á. Gunnarsson, endurskoðandi beggja félaganna, endurgjaldið sanngjarnt. Þann 2. desember 1999 seldi stefnandi Kaupþingi Luxemborg hlutabréf sín í Íslenska útvarpsfélaginu hf., að nafnverði 4.568.000 krónur. Söluverð var 9.136.000 krónur, eða tvöfalt nafnverð bréfanna, og gerði stefnandi grein fyrir sölu þessari í skattframtali sínu gjaldárið 2000 og greiddi á grundvelli þess fjármagnstekjuskatt af fjármagnstekjum sem hann hafði af sölu hlutabréfanna. Kaupþing Luxemborg framseldi hlutabréfin í Íslenska útvarpsfélaginu hf. 23. desember 1999 til Saxi Holding, sem var eignarhaldsfélag í vörslu Kaupþings Luxemborg. Stefnandi keypti 28. febrúar 2000 allt hlutafé Kaupþings Luxemborg í Saxi Holding, en í eigu þess félags voru ýmis verðbréf, auk þeirra bréfa sem mál þetta snýst um. Samkvæmt tölvubréfi Símonar Á. Gunnarssonar endurskoðanda, dagsettu 11. apríl 2000, var um áramót 1999/2000 gerður samningur um að Saxi Holding fengi hlutafé í Norðurljósum samskiptafélagi hf. að nafnverði 20.528.526 krónur fyrir hlutafé sitt í Íslenska útvarpsfélaginu hf. að nafnverði 4.568.000 krónur. Um var að ræða 1,23% af hlutafé Norðurljósa samskiptafélags hf., og kom fyrir sömu hlutdeild hlutafjár í Íslenska útvarpsfélaginu hf. Stefnandi lét af störfum sem framkvæmdastjóri Norðurljósa hf. í febrúar 2002, en í sama mánuði hófst rannsókn á skattskilum þess fyrirtækis og tengdra félaga. Í kjölfar þeirrar rannsóknar voru skattskil stefnanda vegna tekjuáranna 1997-2001 tekin til rannsóknar hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins. Í skýrslu skattrannsóknarstjóra ríkisins frá 15. september 2003 er rakið að við rannsókn á máli stefnanda hafi komið fram óundirritaður viðauki við ráðningarsamning hans og Íslenska útvarpsfélagsins hf. frá 5. janúar 1997. Hafi viðaukinn verið dagsettur 17. desember 1999, saminn af stefnanda sjálfum í tengslum við fyrirhugaða endurnýjun ráðningarsamningsins. Hafi þar m.a. verið gert ráð fyrir skiptum á hlutabréfum stefnanda í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf., þannig að stefnandi ætti sama hlutfall í síðarnefnda félaginu og hann hefði átt í því fyrrnefnda. Taldi skattrannsóknarstjóri ljóst að 1,23% hlutur stefnanda í Norðurljósum hf. hefði á þessum tíma verið mun verðmætari en samsvarandi eignarhlutur í Íslenska útvarpsfélaginu hf. Í því sambandi benti skattrannsóknarstjóri á að eigið fé Íslenska útvarpsfélagsins hf. hefði numið 1.229.804 krónum í árslok 1999, en eigið fé Norðurljósa hf. hefði á sama tíma numið 2.859.881 krónu. Í rannsóknarskýrslu sinni leitaðist skattrannsóknarstjóri við að leggja mat á verðmæti (gangverð) hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. annars vegar og hlutabréfa í Norðurljósum hf. hins vegar á þeim tíma sem um ræðir, og benti á leiðir í því sambandi. Samkvæmt úrskurði ríkisskattstjóra frá 8. nóvember 2004 taldi hann að ákvarða bæri mismun á verðmæti (gangverði) hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. annars vegar og Norðurljósum hf. hins vegar, vegna skipta stefnanda á hlutabréfum sínum, miðað við hlutfall af eigin fé félaganna í árslok 1999, þ.e. miðað við 1,23% hlut í eigin fé. Kom fram í úrskurði ríkisskattstjóra að samkvæmt ársreikningum Íslenska útvarpsfélagsins hf. og Norðurljósa hf. hefði eigið fé fyrrnefnda félagsins numið 1.229.804.000 krónum í árslok 1999, en eigið fé hins síðarnefnda 2.859.881.000 krónum á sama tíma. Samkvæmt því teldist verðmæti 1,23% eignarhlutar í Íslenska útvarpsfélaginu hf. hafa numið 15.126.589 krónum og verðmæti sama hlutar í Norðurljósum hf. hafa numið 35.176.536 krónum. Á þeim grundvelli ákvarðaði ríkisskattstjóri að mismunur fyrrgreindra fjárhæða, 20.049.947 krónur, skyldu færast sem tekjuviðbót í skattframtali stefnanda árið 2000. Stefnandi skaut úrskurði ríkisskattstjóra til yfirskattanefndar með kæru 26. janúar 2005. Í úrskurði yfirskattanefndar í máli stefnanda, nr. 148/2006 frá 31. maí 2006, kemur m.a. fram að ekkert „hafi staðið því í vegi að ríkisskattstjóri ákvarðaði verðmæti hinna umdeildu skipta kæranda á hlutabréfum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutabréf í Norðursljóum hf. á þeim grundvelli sem hann gerði, enda verður að telja óyggjandi að hin umdeilda tekjuviðbót hafi ekki verið ofákvörðuð samkvæmt því verði. Verður krafa kæranda um niðurfellingu tekjuviðbótar ríkisskattstjóra því ekki tekin til greina“. Í stefnu kemur fram að ríkisskattstjóri hafi með þremur úrskurðum endurákvarðað skattaálagningu hjá stefnanda á grundvelli rannsóknarniðurstöðu skattrannsóknarstjóra ríkisins fyrir tekjuárin 1997 til og með 2001. Kröfugerð í þessu máli lúti að því að fá hnekkt niðurstöðu úrskurðar yfirskattanefndar í máli nr. 148/2006 frá 31. maí 2006. Kveðst stefnandi una niðurstöðu hans um annað en lýtur að tekjuviðbót vegna svokallaðrar umbreytingar eða skipta hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. að nafnverði 4.568.000 krónur í hlutabréf í Norðurljósum hf. að nafnverði 20.528.526 krónur og um 25% álag á þá tekjuviðbót. Þá krefst hann þess að úrskurðurinn verði felldur niður að öllu leyti varðandi þann þátt að beita 2,5% álagi að fjárhæð 559.870 krónur fyrir gjaldárin 2000, 2001 og 2002 á grundvelli 1. mgr. 121. gr. laga nr. 75/1981, sbr. nú 1. mgr. 122. gr. laga nr. 90/2003. Málsástæður stefnanda og lagarök Kröfu sína um að fella úr gildi úrskurð yfirskattanefndar um að færa stefnanda til tekna 20.049.947 krónur vegna skipta á hlutabréfum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. að nafnverði 4.568.000 krónur í hlutabréf í Norðurljósum samskiptafélagi hf. að nafnverði 20.528.526 krónur, byggir stefnandi fyrst og fremst á þremur málsástæðum. Í fyrsta lagi er á því byggt að skattskyldu stefnanda vegna umræddra hlutabréfa hans í Íslenska útvarpsfélaginu hf. hafi lokið endanlega með því að hann hafi selt Kaupþingi Luxemborg hlutabréfin 2. desember 1999. Stefnandi hafi þá greitt fjármagnstekjuskatt af söluhagnaði og hafi hann verið reiknaður af mismun á nafnverði og söluverði. Þá hafi stefnanda einnig verið gert að greiða tekjuskatt vegna móttöku þessara hlutabréfa tekjuárin 1997, 1998 og 1999. Skattalegri meðferð hlutabréfanna í skattskilum stefnanda sé þar með lokið, enda hafi skattskil vegna sölunnar til Kaupþings Luxemborg ekki sætt athugasemdum skattyfirvalda. Stefnandi byggir einnig á því að umrædd viðskipti, sem stefnandi er skattlagður fyrir á árinu 1999, hafi farið fram milli Kaupþings Luxemborg og félags í eigu bankans, sem bar réttindi og skyldur í Luxemborg, og Norðurljósa hf. Þannig hafi það verið Kaupþing Luxemborg, eða félag í eigu þess, sem lét af hendi hlutabréfin í Íslenska útvarpsfélaginu hf. til Norðurljósa hf. og fékk í staðinn hlutabréf í Norðurljósum hf. Með sameiningu Fjölmiðlunar hf. og Norðurljósa hf. og umræddum kaupum á hlutabréfum sem stefnandi fékk upphaflega afhent, hafi Íslenska útvarpsfélagið hf. orðið dótturfélag Norðurljósa hf. í fullri eign, og hafi sú staða verið óháð því hvort hluthafar í Íslenska útvarpsfélaginu hf., beint eða í gegnum Fjölmiðlun hf., væru í ráðningarsambandi við Norðurljós hf. Með ofanritað í huga byggir stefnandi á því að ekki hafi hvílt á honum skylda til þess að telja viðskipti sín með hlutabréf sín í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fram með öðrum hætti en hann gerði í skattframtali 2000, þar sem hann gerði grein fyrir sölu hlutabréfanna til Kaupþings Luxemborg. Með þeirri sölu og greiðslu fjármagnstekjuskatts af söluhagnaði telur stefnandi að skattskyldu hans hér á landi vegna afhendingar umræddra hlutabréfa á skattárinu 1999 hafi verið lokið. Í öðru lagi er á því byggt að skipti hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf., sem stefnandi hafði þegar eignast á árinu 1999 á grundvelli starfa sinna fyrir það félag, hafi ekki tengst starfi hans hjá Norðurljósum hf. með þeim hætti sem haldið sé fram í úrskurði yfirskattanefndar. Þannig fái ekki staðist sú forsenda yfirskattanefndar að um tekjur sé að ræða sem sprottnar séu af vinnusamningi stefnanda og Norðurljósa hf. Telur stefnandi að meðhöndlun og túlkun skattyfirvalda á uppkasti að viðauka og breytingum á ráðningarsamningi, sem aldrei var undirritað, en dagsett sé 17. desember 1999, fái engan veginn staðist. Ekki verði þó annað séð en skattyfirvöld líti á uppkastið sem samning eða ígildi hans. Og jafnvel þótt litið yrði svo á að uppkastið að viðaukanum hafi fengið samningsgildi telur stefnandi að þá geti það ekki leitt til þeirrar niðurstöðu sem skattyfirvöld komist að. Stefnandi heldur því fram að ekki geti komið til álita að telja að viðskipti Saxi Holding og Norðurljósa hf. um áramót 1999/2000 hafi skapað stefnanda endurgjald fyrir vinnu, starf eða þjónustu, og breyti þar engu um þótt hlutabréfin í Íslenska útvarpsfélaginu hf., sem látin voru af hendi gegn hlutabréfum í Norðurljósum hf., hafi upphaflega komið sem endurgjald fyrir vinnu stefnanda, enda sé skattalegri meðferð á þeirri afhendingu lokið. Þá sé rangt í úrskurði yfirskattanefndar að stefnandi hafi með einhverjum hætti viðurkennt að tilgreind hlutabréfaskipti hafi verið liður í starfskjörum hans sem forstjóra og að ekkert hafi komið fram um að stefnandi hafi á öðrum grundvelli átt rétt á að skipta hlut sínum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlut í Norðurljósum hf. Að mati stefnanda verði af gögnum málsins ekki annað ráðið en að hin umdeildu hlutabréfaskipti hafi ráðist af þeim breytingum sem urðu við stofnun Norðurljósa hf. og þeirri meginákvörðun ráðandi hluthafa og lánveitenda að færa rekstrareiningar (félög) saman undir eignarhaldsfélagið Norðurljós hf. og gera rekstrarfélögin að dótturfélögum þess. Til þess að hægt væri að ljúka þeirri formbreytingu að fullu með 100% eignarhaldi Norðurljósa hf. á Íslenska útvarpsfélaginu hf., hafi Norðurljós hf. þurft að eignast þá hluti sem stefnandi hafði fengið afhenta á grundvelli starfskjara sinna. Í samræmi við þetta byggir stefnandi á því að umrædd hlutabréfaskipti geti ekki leitt til skattskyldra tekna í skilningi 1. tl. A. liðar 7. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt nr. 75/1981, sbr. nú 7. gr. laga nr. 90/2003. Verði stefnandi að einhverju leyti talinn bera skattskyldu vegna afhendingar Saxi Holding á hlutabréfunum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. gegn gagngjaldi í formi hlutabréfa í Norðurljósum hf. um áramót 1999/2000, geti sú skattskylda einungis varðað fjármagnstekjur. Í þriðja lagi byggir stefnandi á því að verðmæti hlutafjár í Norðurljósum hf. að nafnverði 20.528.526 krónur, sem komu í skiptum fyrir hlutabréfin í Íslenska útvarpsfélaginu hf. að nafnverði 4.568.000 krónur, hafi ekki verið meira en verðmæti þeirra síðarnefndu. Samkvæmt úrskurði yfirskattanefndar nr. 148/2006 og fyrri úrskurði nefndarinnar hafi hlutabréf, sem stefnandi fékk í Íslenska útvarpsfélaginu hf. án endurgjalds á grundvelli ráðningarkjara sinna hjá félaginu, verið færð honum til tekna tekjuárin 1997, 1998 og 1999. Verðmæti þeirra hafi verið reiknað miðað við innra virði félagsins í árslok næsta árs á undan því að réttur til afhendingar varð virkur. Vegna tekjuársins 1997 hafi því verið miðað við innra virði félagsins í árslok 1996, vegna tekjuársins 1998 við innra virði í árslok 1997 og vegna tekjuársins 1999 við innra virði í árslok 1998. Samkvæmt úrskurði ríkisskattstjóra frá 8. nóvember 2004, sem staðfestur var með úrskurði yfirskattanefndar þann 31. maí 2006, hafi stefnanda verið ákvarðaðar tekjur á skattárinu 1999 á þeirri forsendu að stefnandi hefði á tilgreindu ári fengið hlutabréf í Norðurljósum hf. í skiptum fyrir umrædd hlutabréf í Íslenska útvarpsfélaginu hf., sem í árslok 1999 hefðu verið verðmætari sem næmi tilgreindri fjárhæð. Hafi sú tekjuviðbót verið reiknuð þannig að miðað var við eiginfjárstöðu Norðurljósa hf. og Íslenska útvarpsfélagsins hf. í árslok 1999. Þannig hafi 1,23% hlutur stefnanda í Íslenska útvarpsfélaginu hf. verið reiknaður að verðmæti 15.126.589 krónur, en samsvarandi hlutur í Norðurljósum hf. að verðmæti 35.176.536 krónur. Mismunurinn, 20.049.947 krónur, hafi verið færður stefnanda til tekna. Lagt var til grundvallar að eigið fé Íslenska útvarpsfélagsins hf. væri 1.229.804.000 krónur, en Norðurljósa hf. 2.859.881.000 krónur. Stefnandi heldur því fram að sá munur sem hafi verið á eigin fé þessara félaga hafi ráðist af því að hjá Norðurljósum hf. var viðskiptavild færð til eignar, en það hafi ekki verið gert hjá Íslenska útvarpsfélaginu hf., Sýn hf. eða tengdum félögum. Í því sambandi bendir stefnandi á að skattrannsóknarstjóri ríkisins, ríkisskattstjóri og yfirskattanefnd hafi við meðferð máls Norðurljósa hf. komist að þeirri niðurstöðu að félaginu hafi í ársreikningi tekjuárið 1999 verið óheimilt að færa til eignar viðskiptavild (óefnislegar eignir) að fjárhæð 1.642.103.000 krónur. Sé sú fjárhæð hins vegar dregin frá eigin fé Norðurljósa hf. í árslok 1999, reiknist eigið fé þess félags minna en eigið fé Íslenska útvarpsfélagsins hf. Telur stefnandi að ekki fái hér staðist sú aðferðafræði sem skattyfirvöld beiti, og hafi lagt til grundvallar við verðmat á hlutabréfum stefnanda, þ.e. að miða við innra virði beggja félaganna í árslok samkvæmt ársreikningum næsta árs á undan. Að mati hans sé það rökleysa að skattyfirvöld geti við skattskil Norðurljósa hf. hafnað eignfærslu viðskiptavildar, sem hefði verið félaginu til hagsbóta í skattalegu tilliti, en á hinn bóginn notað hina ólögmætu eignfærslu sem grundvöll fyrir skattlagningu hjá stefnanda, eins og hér sé gert. Þar sem skattyfirvöld hafi í þessu tilviki lagt til grundvallar að gangverð hlutabréfanna skyldi miðast við innra virði samkvæmt uppgjöri í árslok, þá hljóti þau að vera bundin af því að miða við réttar forsendur í þeim efnum. Samkvæmt því hefðu stefnanda ekki verið metnar tekjur vegna hlutabréfaskiptanna, ef Norðurljós hf. hefði gengið frá ársreikningi vegna rekstararársins 1999 með þeim hætti sem skattyfirvöld töldu rétt. Með framanritað í huga byggir stefnandi á því að forsendur skattyfirvalda fyrir því að endurákvarða á hann tekjur á skattárinu 1999, vegna framsals á hlutabréfum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. að nafnverði 4.568.000 krónur gegn gagngjaldi í formi hlutabréfa í Norðurljósum hf. að nafnverði 20.528.526 krónur, eigi sér ekki stoð. Stefnandi telur það sjálfkrafa leiða til þess að allt álag samkvæmt b) lið kröfugerðar og hluti álags samkvæmt c) lið kröfugerðar hans falli niður, verði fallist á kröfu hans um að fella niður framangreinda tekjuviðbót vegna tekjuársins 1999. En jafnvel þótt ekki yrði fallist á kröfu hans um að fella niður tekjuviðbót, heldur hann því fram að eigi að síður beri að fella niður 25% álag samkvæmt 3. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003, sbr. áður 3. mgr. 106. gr. laga nr. 75/1981. Að áliti stefnanda standast ekki forsendur yfirskattanefndar í úrskurði frá 31. maí 2006 um álagsbeitingu, varðandi skipti á hlutabréfum. Áréttar hann að hann hafi í skattframtali sínu árið 2000, vegna skattársins 1999, gert grein fyrir sölu hlutabréfa sinna í Íslenska útvarpsfélaginu hf., að nafnverði 4.568.000 krónur, til Kaupþings Luxemborg. Fái hann ekki séð með hvaða hætti hann gat gert frekari grein fyrir viðskiptum með þau hlutabréf í sínu skattframtali, enda hlutabréfin þá í eigu annars aðila, sem bar réttindi og skyldur að lögum. Telur hann sig hafa mátt ætla að eftir sölu hlutabréfa sinna í Íslenska útvarpsfélaginu hf. til Kaupþings Luxemborg, og með því að eigandi hlutabréfa í Norðurljósum hf., sem kom sem gagngjald, var einnig skráður lögaðili í Luxemborg, að þá væri um að ræða viðskipti tveggja erlendra lögaðila sem vörðuðu ekki skattskil hans hér á landi. Einnig bendir stefnandi á að hér sé um einstakt tilvik að ræða þar sem ekki höfðu fullmótast reglur eða verklag um skattalega meðferð hlutabréfa sem seld voru til eignarhaldsfélaga erlendis fyrir atbeina fjármálafyrirtækja. Að mati stefnanda verði vart sagt með sanngirni að á þeim tíma sem hann skilaði skattframtali árið 2000, hafi hann mátt gera sér grein fyrir því að túlka bæri atvik þannig að honum hafi borið skylda til þess að telja fram tekjur vegna skipta á hlutabréfum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf. Með ofangreindum rökum byggir stefnandi á því að honum verði ekki kennt um þá annmarka sem skattyfirvöld hafi síðar komist að niðurstöðu um að hafi verið á skattskilum hans. Því séu uppfyllt skilyrði 3. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 til þess að álagi verði ekki beitt í þessu tilviki. Þá heldur stefnandi því fram að ekki hafi verið uppfyllt lagaskilyrði til þess að ríkisskattstjóri og yfirskattanefnd gætu beitt 2,5% álagi, að fjárhæð samtals 559.870 krónur fyrir gjaldaárin 2000, 2001 og 2002, samkvæmt 1. mgr. 121. gr. laga nr. 75/1981, sbr. nú 1. mgr. 122. gr. laga nr. 90/2003, og 2. ml. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 4/1995. Byggir stefnandi á því að beiting álags samkvæmt tilgreindum ákvæðum eigi ekki við þegar um sé að ræða endurákvörðun skatta á grundvelli 96. gr. laga nr. 90/2003, eins og hér standi á, enda sé í ákvæði 108. gr. laganna sérstök heimild til að beita allt að 25% álagi á gjaldstofna í slíkum tilvikum. Beiting 2,5% álags eigi, eftir orðanna hljóðan í 2. mgr. 34. gr. laga nr. 45/1987, einungis við í þeim tilvikum þegar mismunur sé á greiðslustöðu í álagningarskrá, sbr. 1. mgr. 34. gr., og skrá um staðgreiðslu á staðgreiðsluárinu. Í 1. mgr. 34. gr. laga nr. 45/1987 segi að þegar skattstjórar hafi lokið ákvörðun og álagningu tekjuskatts og útsvars, sbr. 9. gr., skuli þeir senda ríkisskattstjóra skrá um þessa álögðu skatta og gjöld, sem nefnd sé álagningarskrá. Í 122. gr. laga nr. 90/2003, áður 121. gr. laga nr. 75/1981, er um heimild til álagsbeitingar vegna mismunar á álagningu og staðgreiðslu vísað til 34. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Telur stefnandi að forsendur úrskurðar yfirskattanefndar um þennan þátt fái ekki staðist, enda séu þær í andstöðu við orðalag þeirra lagaákvæða sem vísað sé til. Þá byggir stefnandi á því að slíkar viðurlagaheimildir þurfi að vera skýrar og vafalausar til þess að þeim verði beitt. Stefnandi bendir einnig á að álagsbeiting þessi hafi ekki verið kynnt fyrir fram og honum ekki gefinn kostur á að tjá sig um hana hjá ríkisskattstjóra. Því hafi í raun einungis verið um hana fjallað efnislega á einu kærustigi, þ.e. í úrskurði yfirskattanefndar. Slík afgreiðsla sé í andstöðu við hlutverk yfirskattanefndar, sem eigi að fara með endurskoðun úrskurða lægra settra skattyfirvalda. Geti stefnandi ekki fallist á það sjónarmið að álagsbeiting þessi sé sjálfvirk, heldur byggist hún á ákvörðun skattyfirvalda sem verði að meta hverju sinni hvort uppfyllt séu lagaskilyrði til beitingar álagsins. Kröfum sínum til stuðnings vísar stefnandi til 7. og 8. gr., 96. gr., 108. gr. og 122. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og eignarskatt og samsvarandi ákvæða í lögum nr. 75/1981. Þá er vísað til 34. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og laga nr. 30/1992 um yfirskattanefnd. Krafa hans um málskostnað byggist á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991. Stefnandi er ekki virðisaukaskattskyldur aðili samkvæmt lögum nr. 50/1988 og ber því nauðsyn til að tekið verði tillit til skattsins við ákvörðun málskostnaðar. Málsástæður stefnda og lagarök Stefndi vísar eindregið á bug þeirri málsástæðu stefnanda að skattskyldu hans hafi lokið við framsal á hlutabréfum hans í Íslenska útvarpsfélaginu hf. og að skipti hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf. hafi átt sér stað gagnvart Saxi Holding. Tekur stefndi fram að ákvæði um arðgreiðslur eða söluhagnað í lögum um tekjuskatt og eignarskatt nr. 75/1981, sbr. nú lög nr. 90/2003, felli ekki tekjur, sem mönnum hlotnist vegna starfs, undan skattlagningu, sbr. 1. mgr. 1. tl. A. liðar 7. gr. Sú skattskylda sé óháð því hvort starfstengd hlunnindi eða framsal þeirra geti leitt til skattskyldu fjármagnstekna, svo sem vegna arðgreiðslna eða skattskylds söluhagnaðar. Verðsveiflur, arðgreiðslur eða söluhagnaður varði ekki þær starfstengdu tekjur sem stefnandi hafði af réttinum til hlutabréfaskiptanna. Af hálfu stefnanda hafi ekki verið gerð grein fyrir þessum hlunnindum í skattframtali 2000, vegna tekjuársins 1999, né framsali á þeim til erlends lögaðila honum tengdum. Skattyfirvöld hafi því í hvívetna verið innan valdheimilda sinna, er honum voru áætlaðar tekjur vegna þessara réttinda, sem starfstengdar tekjur. Í úrskurði ríkisskattstjóra hafi ekki verið fallist á að umbreyting á hlutabréfum stefnanda í Íslenska útvarpsfélaginu hf. hefði átt sér stað gagnvart Saxi Holding, enda bæri að líta til þess að umbreytingin hefði verið í tengslum við starf stefnanda. Þótt stefnandi kysi að afsala sér þessum verðmætum til erlends félags, leiddi það ekki til þess að skattskylda af persónubundnum starfstekjum hans félli niður. Umræddar greiðslur í formi hlutafjár teldust persónubundnar, starfstengdar greiðslur og væru sem slíkar skattskyldar hjá stefnanda, án tillits til ráðstöfunar þeirra. Í úrskurði yfirskattanefndar hafi sjónarmiðum stefnanda einnig verið hafnað með þeim rökum að ekki yrði annað ráðið en að hlutabréfaskiptin hafi verið liður í starfskjörum stefnanda sem forstjóra Norðurljósa hf., og væri ekkert komið fram um að stefnandi hefði á öðrum grundvelli átt rétt á því að skipta hlut sínum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutfallslega jafn stóran hlut í móðurfélaginu, Norðurljósum hf. Af því leiddi að telja bæri hin umdeildu skipti stefnanda á hlutabréfum til skattskyldra tekna hans samkvæmt 1. mgr. 1. tl. A. liðar 7. gr. laga nr. 75/1981, að því leyti sem stefnandi hafði fjárhagslegan ávinning af þeim. Af því leiddi jafnframt að ekki var fallist á með stefnanda að tekjur af umræddum hlutabréfaskiptum tilheyrðu Saxi Holding, enda um að ræða tekjur sem sprottnar væru af vinnusamningi stefnanda og Norðurljósa hf. og tilheyrðu því stefnanda sjálfum. Samkvæmt þessu fái ekki staðist þær staðhæfingar stefnanda að tekjur, tengdar hlutabréfaskiptum í Íslenska útvarpsfélaginu fyrir hlutfallslega jafn stóran hlut í Norðurljósum hf., hafi verið ótengdar ráðningarkjörum hans, né að þær tekjur verði ekki tengdar honum sem laun við skattlagningu þar sem hlutabréfaskipti hafi átt sér stað gagnvart erlendu hlutafélagi, Saxi Holding, sem hafi fengið þau hlutabréf framseld í kjölfar sölu hans á þeim til Kaupþings Luxemborg 2. desember 1999. Stefndi tekur fram að við rannsókn skattrannsóknarstjóra hafi verið leitt í ljós, þ.á m. með framburði stefnanda sjálfs, að allur ávinningur af mótteknum hlutabréfum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. vegna starfa hans sem forstjóra, þ.m.t. skiptum á þeim hlutabréfum fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf., hafi að lokum átt að enda í hendi hans sjálfs, annað hvort beint eða í gegnum erlent félag, Saxi Holding, sem stofnað hafi verið í hans þágu og væri í eigu hans. Sé þetta jafnframt staðfest í stefnu, þar sem segi m.a.: „Enginn ágreiningur er um að frá upphafi viðskipta Kaupþings Luxemborg og stefnanda hafi legið fyrir að stefnandi eignaðist hlutabréf í eignarhaldsfélagi skráðu í Luxemborg sem þá væri orðinn eigandi hlutabréfa þeirra sem stefnandi seldi bankanum á árinu 1999.“ Þá sé ljóst að verðmæti hlutabréfaeignar stefnanda í Saxi Holding hækkaði sem nam aukningu verðmætis félagsins við skipti hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf. Stefndi vísar á bug þeim staðhæfingum stefnanda að engar tekjur hafi hlotist af hlutabréfaskiptunum á þeim forsendum að verðmæti hlutabréfa í Norðurljósum hf. hafi ekki verið meira en í Íslenska útvarpsfélaginu hf. Jafnframt telur stefndi að ekki fái staðist sú fullyrðing stefnanda að ársreikningur Norðurljósa hf. hafi verið ólögmætur og rangur, þar sem í honum hafi verið færð viðskiptavild, sem skattyfirvöld hafi á öðrum vettvangi talið óheimila. Í því sambandi bendir stefndi á að í skattskilum sé ekki heimilt að eignfæra og fyrna aðra viðskiptavild en þá sem keypt er. Að því leyti leiðréttu skattyfirvöld skattskil Norðurljósa hf. Sú leiðrétting hafi engu breytt um færslu hennar í ársreikningi, né um raunverulegt verðmæti hlutafjár í félaginu. Umrædd viðskiptavild hafi við samruna Norðurljósa hf. og Fjölmiðlunar hf. verið færð til að mæta útgáfu nýs hlutafjár. Að mati forráðamanna Norðurljósa hf. hafi eignfærslan væntanlega endurspeglað betur en ella raunverulegar eignir félagsins á þeim tíma. Skattyfirvöld hafi hvorki vefengt tilvist viðskiptavildarinnar né mat forráðamanna félagsins á fjárhæð hennar. Stefndi vísar einnig á bug staðhæfingum stefnanda um annmarka á mati skattyfirvalda á gangverði hlutabréfanna í skiptum, og fullyrðir að skattyfirvöld hafi í hvívetna verið innan valdheimilda sinna til að áætla tekjur stefnanda við skattskil, sbr. 1. mgr. 96. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og eignarskatt. Því til stuðnings teflir hann fram eftirfarandi rökum: Hlutabréf í Íslenska útvarpsfélaginu hf. hafi ekki verið skráð á skipulegum verðbréfamarkaði á þeim tíma sem málið varði, sbr. nú lög nr. 34/1998 um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða. Hlutafé félagsins muni að öllu leyti hafa verið í eigu Fjölmiðlunar hf., áður en kom til afhendingar hlutabréfa til stefnanda. Fyrir liggi að Fjölmiðlun hf. sameinaðist Norðurljósum hf. um mitt ár 1999, miðað við ársbyrjun 1999. Í skýrslu skattrannsóknarstjóra ríkisins sé greint frá hlutafjáraukningu í Íslenska útvarpsfélaginu hf. á sama ári, í tengslum við breytingu á skuld tiltekins erlends lánveitanda í hlutafé í félaginu. Heildarhlutafé félagsins hafi 31. ágúst 1999 numið 369.287.000 krónum, að undangenginni fyrrgreindri hlutafjárhækkun. Meðal annars á grundvelli upplýsinga í ársreikningi félagsins fyrir árið 1999 um breytingu á skuld hins erlenda lánveitanda í hlutafé í félaginu, hafi skattrannsóknarstjóri lagt mat á gangverð þeirra hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf., sem stefnandi fékk afhent vegna tekjuársins 1999. Í skýrslu skattrannsóknarstjóra sé á það bent að í ársreikningnum komi fram að um væri að ræða víkjandi lán að fjárhæð 355.791.000 krónur, sem breytt hefði verið í hlutafé í félaginu, að nafnverði 67.765.000 krónur. Miðað við þær upplýsingar mætti gera ráð fyrir því að gengi hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. á umræddum tíma hafi verið 5,25. Þá tekur stefndi fram að í tengslum við rannsókn skattrannsóknarstjóra á bókhaldi og skattskilum Norðurljósa hf. hafi komið fram verðmatsskýrsla á Norðurljósum hf., unnin af Kaupþingi hf. í júní 1999, þar sem talið var að virði hlutafjár í Íslenska útvarpsfélaginu hf. næmi 4.900.000.000 króna. Einnig hafi skattrannsóknarstjóri bent á að Íslenska útvarpsfélagið hf. hefði á greindum tíma verið eitt af dótturfélögum Norðurljósa hf. og að hið síðarnefnda félag hefði til viðbótar verið eigandi alls hlutafjár í Skífunni hf. og Sýn hf. og eigandi að 34,5% hlutafjár í Tali hf. Hafi skattrannsóknarstjóri talið ljóst að 1,23% hlutur stefnanda í Norðurljósum hf. hefði á þessum tíma verið mun verðmætari en samsvarandi eignarhlutur í Íslenska útvarpsfélaginu hf. Jafnframt hefði verið bent á að eigið fé Íslenska útvarpsfélagsins hf. hefði numið 1.229.804.000 krónum í árslok 1999, en eigið fé Norðurljósa hf. 2.859.881.000 krónum á sama tíma. Þá kvaðst skattrannsóknarstjóri telja að fyrirliggjandi upplýsingar um markaðsverðmæti beggja félaganna á greindum tíma bæru sömuleiðis með sér að umtalsverð eignabreyting hefði verið fólgin í umræddum skiptum á hlutabréfum. Í skýrslu skattrannsóknarstjóra ríkisins hafi verið lagt mat á verðmæti (gangverð) hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. annars vegar og hlutabréfa í Norðurljósum hf. hins vegar á þeim tíma sem um ræði. Að því er snertir verðmæti hlutabréfa í Norðurljósum hf. hafi skattrannsóknarstjóri vísað til upplýsinga um verðlagningu í tilgreindum viðskiptum með hlutabréf í Fjölmiðlun hf. á árinu 1999, og tekið fram að vegna samruna Fjölmiðlunar hf. við Norðurljós hf. á því ári mætti ætla að markaðsverðmæti Fjölmiðlunar hf. endurspeglaði markaðsverðmæti Norðurljósa hf. á greindum tíma. Í fyrrgreindum viðskiptum með hlutabréf í Fjölmiðlun hf. í júní og júlí 1999 hafi gengi hlutabréfanna verið á bilinu 23,28 til 35,30. Ef tekið væri mið af annars vegar lægsta gengi í þeim viðskiptum, þ.e. genginu 23,28, við mat á markaðsverðmæti Norðurljósa hf., og hins vegar upplýsingum í ársreikningi Íslenska útvarpsfélagsins hf. fyrir árið 1999, um breytingu á skuld erlends lánveitanda í hlutafé í félaginu, við mat á markaðsverðmæti Íslenska útvarpsfélagsins hf., þá teldist markaðsverðmæti Norðurljósa hf. hafa verið 4.000.684.063 krónur, en markaðsverðmæti Íslenska útvarpsfélagsins hf. 1.954.895.604 krónur. Að teknu tilliti til þessa hefði verðmæti 1,23% eignarhlutar stefnanda í Íslenska útvarpsfélaginu hf. numið 24.045.216 krónum, en verðmæti samsvarandi eignarhlutar hans í Norðurljósum hf. 49.208.414 krónum. Með skiptum á hlutabréfunum í árslok 1999 hefði verðmæti eignarhlutar stefnanda þannig aukist um 25.163.198 krónur. Væri hins vegar miðað við eiginfjárstöðu félaganna í árslok 1999 reiknaðist verðmæti 1,23% eignarhlutar í Íslenska útvarpsfélaginu hf. 15.126.589 krónur, en verðmæti 1,23% eignarhlutar í Norðurljósum hf. 35.176.536 krónur. Miðað við það hefði stefnandi aukið virði hlutabréfaeignar sinnar um 20.049.947 krónur með skiptum á hlutabréfunum. Ríkisskattstjóri hafi talið að ákvarða bæri mismun á verðmæti (gangverði) hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. annars vegar og hlutabréfa í Norðurljósum hf. hins vegar, vegna skipta stefnanda á umræddum hlutabréfum, miðað við hlutfall af eigin fé félaganna í árslok 1999, þ.e. miðað við 1,23% hlut í eigin fé. Á þeim grundvelli hafi ríkisskattstjóri ákvarðað fyrrgreinda fjárhæð, 20.049.947 krónur, sem tekjuviðbót í skattframtali stefnanda árið 2000. Hafi yfirskattanefnd í ljósi fyrirliggjandi gagna staðfest úrskurð ríkisskattstjóra og talið að ekki léki neinn vafi á því að stefnandi hafi haft umtalsverðan fjárhagslegan ávinning af skiptum á hlutabréfum sínum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir samsvarandi hlut í móðurfélaginu, Norðurljósum hf., í árslok 1999. Á sama tíma hafi einnig verið ljóst að gangverð hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. hafi verið mun lægra en gangverð hlutabréfa í móðurfélaginu, Fjölmiðlun hf. Þá þóttu yfirskattanefnd athugasemdir stefnanda varðandi ofmat á óefnislegum eignum í ársreikningi Norðurljósa hf. fyrir árið 1999 hafa takmarkaða þýðingu, enda yrðu ekki dregnar neinar haldbærar ályktanir af þeim upplýsingum um gangverð hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. á því tímabili sem mál stefnanda varðaði. Ástæða þótti til að ítreka að tekjur stefnanda vegna skipta á hlutabréfum yrði að ákvarða til skattlagningar miðað við mismun á gangverði hlutabréfanna á þeim tíma þegar skiptin fóru fram, sbr. 2. mgr. B. liðar 13. gr. reglugerðar nr. 245/1963. Með vísan til ofanritaðs hafi yfirskattanefnd ekki talið að hin umdeilda tekjuviðbót hafi verið ofákvörðuð og því hafnað kröfu stefnanda um niðurfellingu tekjuviðbótar ríkisskattstjóra. Stefndi telur ekki tilefni til að fallast á kröfu stefnanda um að fella niður 2,5% álag, að fjárhæð 559.870 krónur, sem stefnanda var ákvarðað fyrir gjaldárin 2000, 2001 og 2002 á grundvelli 1. mgr. 121. gr. laga nr. 75/1981, sbr. nú 1. mgr. 122. gr. laga nr. 90/2003, og 2. málsl. 2. mgr. 28. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Álag þetta sé lögbundið og leiði sjálfkrafa af þeim aðstæðum sem lýst sé í ákvæði 1. mgr. 121. gr. laga nr. 75/1981. Enginn greinarmunur sé gerður á því í ákvæðinu hvort álögð gjöld séu ákvörðuð við álagningu opinberra gjalda að liðnum framtalsfresti, sbr. 1. mgr. 98. gr. laga nr. 75/1981, eða við leiðréttingu síðar, sbr. 4. og 5. mgr. 96. gr. sömu laga. Engin heimild sé í lögum til að lækka álagið eða fella það niður og skuli ákvarða það hvort heldur gjöldin hafi verið staðgreidd of eða van. Ekki sé um refsikennd viðurlög að ræða, heldur sé markmiðið með álaginu að raungreiðsla gjaldanna sé sú sama, hvort heldur greitt er í staðgreiðslu eða eftirá. Stefnandi hafi átt þess kost að tjá sig um þetta atriði fyrir yfirskattanefnd og hafi það fengið ítarlega umfjöllun þar. Telur stefndi að sá hnökri að ekki hafi verið greint frá ákvörðun umrædds álags og fjárhæð þess í úrskurði ríkisskattstjóra um endurákvörðun eða á skattbreytingaseðlum með úrskurðinum, geti ekki leitt til niðurfellingar álagsins. Til stuðnings varakröfu sinni um lækkun stefnukrafna byggir stefndi á sömu sjónarmiðum og hér hafa verið rakin. Niðurstaða Ágreiningur í máli þessu lýtur að því hvort skattyfirvöldum hafi verið heimilt að ákvarða stefnanda tekjuviðbót á gjaldárinu 2000, vegna tekjuársins 1999, að fjárhæð 20.049.947 krónur, vegna umbreytingar á hlutabréfum hans í Íslenska útvarpsfélaginu hf., að nafnverði 4.568.000 krónur, í hlutabréf í Norðurljósum hf., að nafnverði 20.528.526 krónur, svo og að bæta 25% álagi við þá tekjuviðbót. Jafnframt gerir stefnandi kröfu um að 2,5% álag, sem leiddi af endurákvörðun ríkisskattstjóra á opinberum gjöldum hans fyrir tekjuárin 1999, 2000 og 2001, að fjárhæð 559.870 krónur, falli niður. Óumdeilt er að hluti ráðningarkjara stefnanda hjá Íslenska útvarpsfélaginu hf. var réttur hans til hlutabréfa í félaginu, sem safnaðist upp á árunum 1997 – 1999, alls að nafnverði 4.568.000 krónur, án greiðslu af hans hálfu. Hefur stefnandi haldið því fram að hann hafi 2. desember 1999 framselt hlutabréfin til Kaupþings Luxemborg. Gerði hann skattyfirvöldum grein fyrir sölunni í skattframtali árið 2000 og greiddi fjármagnstekjuskatt af söluhagnaði. Kaupþing Luxemborg hafi nokkru síðar, eða 23. desember sama ár, framselt hlutabréfin til félags í eigu bankans, að nafni Saxi Holding. Því hafi skattskyldu stefnanda vegna umræddra hlutabréfa verið lokið, og hafi umbreyting hlutabréfanna í Íslenska útvarpsfélaginu hf. í hlutabréf í Norðurljósum hf. átt sér stað gagnvart Saxi Holding, sem þáverandi eiganda hlutabréfanna. Meðal gagna málsins er óundirritaður viðauki við ráðningarsamning stefnanda og Íslenska útvarpsfélagsins hf. frá 5. janúar 1997. Er hann dagsettur 17. desember 1999 og hefur að geyma starfslýsingu stefnanda sem forstjóra Norðurljósa hf., Íslenska útvarpsfélagsins hf. og Sýnar hf. Að auki er þar mælt fyrir um gildistíma, laun og önnur kjör stefnanda. Gildistími skyldi vera frá undirskrift til 31. desember 2000. Í þeim hluta viðaukans er fjallar um laun og önnur kjör áskilur stefnandi sér rétt til hlutafjár í Íslenska útvarpsfélaginu hf. að nafnvirði 1.489.332 krónur, eða 0,40% af hlutafé þess, án greiðslu. Enn fremur segir þar í grein 3.4.: „Kaupthing Luxembourg S.A., sem fjárvörsluaðili f.h. HrJ, er nú eigandi að kr. 4.568.000 eða 1,23% hlutafjár að nafnvirði í ÍÚ. HrJ mun því eiga beint eða í gegnum fjárvörslu samtals kr. 6.057.332 eða 1,63% í ÍÚ. Þessum bréfum skal skipt fyrir hlutabréf í NLS í sama hlutfalli við útgefið hlutafé í félaginu þ.e. 1,63% hlutur í ÍÚ verður 1,63% hlutur í NLC (sic). ... Skipti á bréfum HrJ í ÍÚ fyrir bréf í NLS skulu gerast eins fljótt og auðið er og eigi síðar en 1.3.2000. ... Þegar öll umrædd bréf hafa verið gefin út af NLS þá mun HrJ eiga beint eða í gegnum fjárvörslu kr. 33.733.323 eða 2,04% hlutafjár að nafnvirði í NLS.“ Skammstöfunin HrJ stendur hér fyrir nafn stefnanda, ÍÚ fyrir Íslenska útvarpsfélagið hf. og NLS fyrir Norðurljós hf. Stefnandi samdi sjálfur viðaukann í tengslum við fyrirhugaða endurnýjun ráðningarsamnings og sagði við skýrslutöku hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins 11. mars 2003 að hluti hans hefði gengið eftir. Af orðalagi tilvitnaðrar greinar viðaukans verður ekki annað ráðið en að skipti á hlut stefnanda í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir sambærilegan hlut í Norðurljósum hf. hafi verið liður í þeim starfskjörum sem stefnandi áskildi sér sem forstjóri Norðurljósa hf. Þótt viðaukinn hafi ekki verið undirritaður er engu að síður ágreiningslaust að skipti á þeim hlutabréfum sem stefnandi hafði fengið afhent í Íslenska útvarpsfélaginu hf., að nafnverði 4.568.000 krónur, fyrir samsvarandi hlut í Norðurljósum hf. fóru fram í árslok 1999 og veittu stefnanda rétt á hlutafé í síðarnefnda félaginu að nafnverði 20.528.526 krónur. Lítur dómurinn svo á að um tekjur hafi verið að ræða sem sprottnar voru af vinnusamningi stefnanda og Norðurljósa hf., enda vandséð að stefnandi hafi á öðrum forsendum átt þess kost að skipta hlut sínum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutfallslega jafn stóran, en mun verðmætari hlut í Norðurljósum hf. Samkvæmt því töldust umrædd skipti á hlutabréfum til skattskyldra tekna stefnanda, að því leyti sem hann hafði af þeim fjárhagslegan ávinning, sbr. 1. mgr. 1. tl. A. liðar 7. gr. laga um tekju- og eignarskatt nr. 75/1981. Af því leiðir að ekki verður á það fallist með stefnanda að skattskyldu hans vegna hlutabréfanna hafi lokið 2. desember 1999, er hann seldi Kaupþingi Luxemborg hlutabréfin, eða að tekjur af hlutabréfaskiptunum hafi tilheyrt Saxi Holding. Er þá jafnframt til þess litið að samkvæmt tilvitnuðu ákvæði 7. gr. laga nr. 75/1981 skiptir ekki máli þótt stefnandi hafi kosið að ráðstafa þeim verðmætum til erlends félags, svo framarlega sem þau verðmæti voru starfstengdar tekjur stefnanda. Í skýrslu skattrannsóknarstjóra ríkisins á tekjum og skattskilum stefnanda frá 15. september 2003 var lagt mat á verðmæti (gangverð) hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. annars vegar og hlutabréfa í Norðurljósum hf. hins vegar á þeim tíma sem hér um ræðir. Í skýrslunni kemur fram að hlutabréf í Íslenska útvarpsfélaginu hf. voru þá ekki skráð á skipulegum verðbréfamarkaði og lægi ekkert fyrir um gangverð hlutabréfanna í viðskiptum. Í skýrslunni var þó bent á að leggja mætti mat á gangverð hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. á grundvelli upplýsinga í ársreikningi um breytingu á víkjandi láni Chase Manhattan bankans í hlutabréf í félaginu. Væri sú aðferð notuð mætti gera ráð fyrir að gengi hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hafi á umræddum tíma verið 5,25. Að því er varðar verðmæti hlutabréfa í Norðurljósum hf. vísaði skattrannsóknarstjóri til upplýsinga um verðlagningu í tilgreindum viðskiptum með hlutabréf í Fjölmiðlun hf. á árinu 1999 og tók fram að vegna samruna Fjölmiðlunar hf. við Norðurljós hf. á því ári mætti ætla að markaðsverðmæti Fjölmiðlunar hf. endurspeglaði markaðsverðmæti Norðurljósa hf. á sama tíma. Miðað við lægsta gengi í tilgreindum viðskiptum með hlutabréf í Fjölmiðlun hf. taldi skattrannsóknarstjóri að gengi á hlutabréfum í Norðurljósum hf. hafi a.m.k. verið 23,28. Með úrskurði ríkisskattstjóra frá 8. nóvember 2004, sem staðfestur var með úrskurði yfirskattanefndar 31. maí 2006, var stefnanda ákvörðuð sú tekjuviðbót á tekjuárinu 1999, sem er tilefni þessarar málsóknar, að fjárhæð 20.049.947 krónur. Var talið að með umbreytingu hlutabréfa sinna í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf. hefði stefnandi aukið virði hlutabréfaeignar sinnar um þá fjárhæð, og hún því færð honum til tekna á árinu 1999. Við útreikning tekjuviðbótarinnar var miðað við eiginfjárstöðu félaganna í árslok 1999, en þá nam eiginfjárstaða Íslenska útvarpsfélagsins hf. 1.229.804.000 krónum á móti 2.859.881.000 krónum í Norðurljósum hf. Samkvæmt því taldist verðmæti 1,23% eignarhlutar í Íslenska útvarpsfélaginu hf. hafa numið 15.126.589 krónum, en samsvarandi eignarhlutar í Norðurljósum hf. 35.176.536 krónum. Mismunur þeirra fjárhæða, 20.049.947 krónur, var því færður stefnanda til tekna. Stefnandi mótmælir ekki þeim forsendum sem skattyfirvöld leggja til grundvallar við mat á virði hlutabréfa hans, þ.e. að miða við innra virði félaganna í árslok 1999, enda er sú aðferð í samræmi við úrskurði yfirskattanefndar þar sem verðmæti þeirra hlutabréfa sem stefnandi fékk í sinn hlut, án endurgjalds hjá Íslenska útvarpsfélaginu hf., var einnig reiknað samkvæmt innra virði félagsins í árslok næsta árs á undan afhendingu hlutabréfanna. Hins vegar mótmælir hann því að ársreikningur Norðurljósa hf. á umræddum tíma verði hér lagður til grundvallar, þar sem hann hafi verið rangur að því leyti að viðskiptavild (óefnislegar eignir) var þar færð til eignar, en ekki hjá Íslenska útvarpsfélaginu hf. Við skoðun á skattskilum Norðurljósa hf. hafi skattyfirvöld talið að félaginu hafi verið óheimilt að færa til eignar viðskiptavild að fjárhæð 1.642.103.000 krónur. Sé sú fjárhæð dregin frá eigin fé félagsins reiknist eigið fé Norðurljósa hf. minna en eigið fé Íslenska útvarpsfélagsins hf. Að þessu leyti sé samanburður á eiginfjárstöðu félaganna ómarktækur og hafi stefnandi því ekki öðlast neinn fjárhagslegan ávinning af umbreytingu hlutabréfanna, sem færður verði honum til tekna. Meðal gagna málsins er hluti af rannsóknarskýrslu skattrannsóknarstjóra ríkisins á bókhaldi og skattskilum Norðurljósa hf. Þar kemur fram að við samruna Fjölmiðlunar hf. og Norðurljósa hf. hafi verið búinn til eignarliður að fjárhæð 1.642.103.000 krónur, nefndur viðskiptavild, til þess að mæta útgáfu nýs hlutafjár í Norðurljósum hf. Tekið er fram að færsla viðskiptavildar með þeim hætti sem þar var gerð fái hvorki samrýmst skattalögum né ársreikningalögum og vísað í því sambandi til 6. tl. 32. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, nú laga nr. 90/2003, og 15. gr. laga nr. 144/1994 um ársreikninga. Jafnframt segir þar að úr ársreikningi félagsins eigi að fella niður eignarliðinn viðskiptavild og færa niður hlutafé þess. Þótt skattyfirvöld hafi hafnað því í skattskilum Norðurljósa hf. að taka tillit til viðskiptavildar félagsins, þykir dóminum engu að síður óvarlegt að draga þá ályktun að sú ákvörðun hafi einhverju breytt um raunverulegt verðmæti hlutafjár í félaginu. Í málinu liggja fyrir takmarkaðar upplýsingar um ætlað gangverð hlutabréfa í Íslenska útvarpsfélaginu hf. á þeim tíma sem skipti hlutabréfanna fóru fram. Hins vegar liggja fyrir upplýsingar um gangverð á hlutabréfum í Fjölmiðlun hf. á sama tíma. Í ljósi þeirra upplýsinga, og þar sem ætla má að markaðsverðmæti Fjölmiðlunar hf. endurspeglaði markaðsverðmæti Norðurljósa hf., telur dómurinn að hin umdeilda tekjuviðbót hafi ekki verið ofákvörðuð á stefnanda með því að miða við eiginfjárstöðu Íslenska útvarpsfélagsins hf. og Norðurljósa hf. í árslok 1999. Með vísan til ofanritaðs er því hafnað kröfu stefnanda um að tekjuviðbót á árinu 1999, að fjárhæð 20.049.947 krónur, vegna skipta á hlutabréfum hans í Íslenska útvarpsfélaginu hf. að nafnverði 4.568.000 krónur, í hlutabréf í Norðurljósum hf. að nafnverði 20.528.526 krónur, falli niður. Á grundvelli 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og eignarskatt bætti ríkisskattstjóri 25% álagi á ofangreinda tekjuviðbót vegna hlutabréfaskipta stefnanda. Var það gert með vísan til þess að óumdeilt þætti að einstakir liðir á skattframtali gjaldanda væru ranglega færðir og að hann hafi ekki bætt úr framtali sínu áður en álagning fór fram, sbr. 1. mgr. 96. gr. sömu laga. Ákvörðun ríkisskattstjóra var staðfest af yfirskattanefnd með þeim rökum að stefnandi hefði ekki gert neina grein fyrir hinum umdeildu skiptum á hlutabréfum í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf. á árinu 1999 og hefði ekki sýnt fram á að atvikum væri svo háttað sem kveðið væri á um í 3. mgr. 108 gr. laga nr. 90/2003. Í því ákvæði segir m.a. að fella skuli niður álag samkvæmt greininni ef skattaðili færir rök fyrir því að honum verði ekki kennt um annmarka á framtali. Samkvæmt skattframtali stefnanda árið 2000, vegna tekjuársins 1999, gerði hann grein fyrir sölu hlutabréfa sinna í Íslenska útvarpsfélaginu hf., að nafnvirði 4.568.000 krónur, til Kaupþings Luxemborg, og var kaupverð skráð tvöfalt nafnverð. Þótt stefnanda hafi mátt vera það ljóst að fjárhagslegur ávinningur af umbreytingu hlutabréfa hans í Íslenska útvarpsfélaginu hf. fyrir hlutabréf í Norðurljósum hf. teldust skattskyldar tekjur samkvæmt 1. mgr. 1. tl. A. liðar 7. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt nr. 75/1981, telur dómurinn að líta verði hér til allra atvika, svo og til þeirrar óvissu sem ríkti um verðviðmiðun hlutabréfanna, ásamt því að reglur um skattalega meðferð hlutabréfa í viðskiptum sem þessum voru nýmæli og ekki svo skýrar sem skyldi. Í ljósi þess og með vísan til 3. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 er það álit dómsins að fallast beri á kröfu stefnanda og fella niður 25% álag á ofangreinda tekjuviðbót, vegna tekjuársins 1999. Samkvæmt úrskurði yfirskattanefndar í máli stefnanda nr. 148/2006 nam fjárhæð álagsins 6.652.440 krónum. Við endurákvörðun ríkisskattstjóra á opinberum gjöldum stefnanda var 2,5% álagi bætt við álögð gjöld hans vegna gjaldáranna 2000, 2001 og 2002, samtals að fjárhæð 559.870 krónur. Gerir stefnandi þá kröfu að álag þetta falli niður og telur að heimild til álagsbeitingar eigi ekki við í tilviki hans. Þá bendir hann á að honum hafi ekki verið kynnt fyrir fram að til stæði að beita álagi þessu og því hafi hann ekki haft tök á að tjá sig um ákvörðunina hjá ríkisskattstjóra. Í 1. mgr. 121. gr. laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, sbr. nú 1. mgr. 122. gr. laga nr. 90/2003, segir m.a. að bæta skuli 2,5% álagi við mismun, sem í ljós kemur á álögðum tekjuskatti manna og staðgreiðslu samkvæmt lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, og stafar af of lágri staðgreiðslu. Jafnframt segir þar að með sama hætti skuli bæta 2,5% álagi við mismun, sem rætur eigi að rekja til of hárrar staðgreiðslu. Samsvarandi fyrirmæli er að finna í 2. mgr. 28. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Er enginn greinarmunur gerður á því hvort álögð gjöld eru ákvörðuð við álagningu opinberra gjalda að liðnum framtalsfresti, eða við leiðréttingu þeirra síðar. Upphaflegt markmið ákvæðisins var að raungreiðsla tekjuskatts manna yrði hin sama hvort sem skatturinn væri inntur af hendi með staðgreiðslu eða eftirá. Því er ekki á það fallist að um viðurlög sé að ræða þegar álaginu er beitt. Stendur heldur engin heimild til þess í lögum að lækka álagið eða fella það niður. Þótt ríkisskattstjóri hafi ekki kynnt stefnanda þá ákvörðun að 2,5% álagi yrði beitt í tilviki hans, verður ekki talið að sá formannmarki eigi einn og sér að valda því að álagið falli niður. Er þá bæði litið til eðlis álagsins og tilgangs þess, svo og til þess að stefnandi reifaði sjónarmið sín um lögmæti þess fyrir yfirskattanefnd. Verður kröfu stefnanda um niðurfellingu álagsins því hafnað. Að öllu framanrituðu virtu er niðurstaða dómsins sú að stefndi skuli sýknaður af kröfum stefnanda, að öðru leyti en því að 25% álag á tekjuviðbót á tekjuárinu 1999, samkvæmt úrskurði yfirskattanefndar í máli nr. 148/2006, sem upp var kveðinn 31. maí 2006, fellur niður. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þykir eftir atvikum rétt að aðilar málsins beri sjálfir hver sinn kostnað af málsókninni. Dóminn kvað upp Ingimundur Einarsson héraðsdómari. D Ó M S O R Ð: Stefndi, íslenska ríkið, skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Hreggviðs Jónssonar, að öðru leyti en því að 25% álag á tekjuviðbót á tekjuárinu 1999, samkvæmt úrskurði yfirskattanefndar í máli nr. 148/2006, sem upp var kveðinn 31. maí 2006, fellur niður. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 47/2003
Kynferðisbrot Miskabætur
G var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa notfært sér þroskahömlun X til að hafa við hana samræði sem hún gat ekki spornað við sökum andlegra annmarka. Í héraðsdómi var með vísan til vitnisburðar X og þess að engum meðalgreindum manni, sem sæi X augliti til auglitis og ræddi við hana litla stund, gæti blandast hugur um að hún væri greindarskert, talið hafið yfir skynsamlegan vafa að G hefði notfært sér andlega annmarka X til að koma fram vilja sínum. Var G því sakfelldur fyrir brot gegn 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í Hæstarétti þótti sýnt að G hefði notfært sér trúnað X og að hún hefði litið á hann sem vin sinn. Þá þótti nægilega fram komið að brotið hefði ekki verið hugdetta G á vettvangi, heldur fyrirfram skipulagt og framið á ófyrirleitinn hátt. Vegna þessa, alvarleika brotsins og sakaferils G var honum gert að sæta fangelsi í 18 mánuði. Þá var hann dæmdur til að greiða X 500.000 krónur í miskabætur
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Garðar Gíslason, Haraldur Henrysson, Markús Sigurbjörnsson og Pétur Kr. Hafstein. Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 24. janúar 2003 í samræmi við yfirlýsingu ákærða en einnig af hálfu ákæruvalds, sem krefst þess að refsing ákærða verði þyngd og hann dæmdur til greiðslu miskabóta að fjárhæð 600.000 krónur. Ákærði krefst þess aðallega, að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og bótakröfu vísað frá dómi, en til vara, að refsing verði milduð og að öllu eða verulegu leyti skilorðsbundin, svo og að bótakrafa verði lækkuð. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða. Sýnt er að ákærði hafi notfært sér trúnað kæranda við hann og að hún leit á hann sem vin sinn. Er og nægilega fram komið að brotið hafi ekki verið hugdetta ákærða á vettvangi, heldur fyrirfram skipulagt og framið á ófyrirleitinn hátt. Vegna þessa, alvarleika brotsins og sakaferils ákærða er refsing hans hæfilega ákveðin 18 mánaða fangelsi. Fallist er á með héraðsdómi að ekki séu efni til að skilorðsbinda refsinguna. Fyrir Hæstarétt hefur verið lagt vottorð E þroskaþjálfa og F stuðningsfulltrúa frá 16. apríl 2003, en þær báru vitni í héraði. Í vottorðinu kemur fram, að líðan kæranda hafi batnað eftir að atvik málsins gerðust vegna stuðnings við hana frá starfsmönnum Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra [...], skóla- og fjölskylduskrifstofu og ættingjum. Samt sem áður eigi hún enn mjög erfitt með að treysta fólki og sé hrædd mæti hún karlmönnum á götu eða í verslunum. Hún sé sífellt á varðbergi heima hjá sér, fylgist með umferð bifreiða að húsinu og hleypi engum inn nema hún sé fullviss um hver það sé. Hún hafi ekki treyst sér til að taka þátt í samkomum, eins og til dæmis að fara í leikhús, bíó, þorrablót eða íþróttaviðburði. Þetta valdi því að hún sé mjög einangruð, einmana og vansæl. Auk þessa eigi hún erfitt með svefn og vakni oft upp við martraðir þar sem hún upplifi hótanir sem hún hafi orðið fyrir eftir atburðinn. Einnig hafi mun meira verið um fjarvistir hennar frá vinnu, sem hafi haft talsverð áhrif á fjárhag hennar. Samkvæmt framangreindu og því, sem greinir í héraðsdómi varðandi bótakröfu kæranda, er sýnt að brot ákærða hefur valdið henni mikilli andlegri vanlíðan og félagslegri röskun. Að því gættu verður ákærði dæmdur til að greiða henni 500.000 krónur í miskabætur með vöxtum, eins og í dómsorði greinir. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest. Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Ákærði, Gústav Reynholdt Gústavsson, sæti fangelsi 18 mánuði. Ákærði greiði X 500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. apríl 2002 til greiðsludags. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Björgvins Jónssonar hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Hákonar Árnasonar hæstaréttarlögmanns, 75.000 krónur. Mál þetta, sem var dómtekið 22. nóvember sl., höfðaði ríkissaksóknari með ákæru útgefinni 20. ágúst 2002 á hendur ákærða, Gústav Reynholdt Gústavssyni, [...], „fyrir kynferðisbrot, með því að hafa að kvöldi mánudagsins 8. apríl 2002, á heimili [X], að [...], not­fært sér þroskahömlun [X] til að hafa við hana samræði sem hún gat ekki spornað við sökum andlegra annmarka sinna. Telst þetta varða við 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940, sbr. 4. gr. laga nr. 40, 1992. Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar. [X] krefst skaðabóta að fjárhæð kr. 615.000 auk vaxta frá 8. apríl 2002 til greiðsludags í samræmi við 7. gr. vaxtalaga nr. 25, 1989.“ Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvalds og að framlagðri bóta­kröfu verði vísað frá dómi, en til vara að hann verði dæmdur í vægustu lögleyfða refsingu, sem verði bundin skilorði og að bótakrafan verði aðeins tekin til greina að óveru­legu leyti. Þá er gerð krafa um greiðslu málsvarnarlauna úr ríkissjóði. Að morgni þriðjudagsins 9. apríl 2002 um kl. 10 kom A stuðningsfulltrúi hjá Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra á [...] á heimili X [...]. X er þroskahömluð, en býr ein að [...] og nýtur til þess stuðnings félags­málayfirvalda. A bar fyrir dómi að þegar hún hefði komið heim til X hefði X verið niðurdregin og henni greinilega liðið illa. Að sögn A hefði henni ekki dulist að eitthvað hefði hent X. Hún hefði gengið á X, sem hefði verið lengi að koma orðum að frásögn sinni og byrjað á því að tala um smithættu af kyn­sjúk­­dómum. Hún hefði síðan skýrt grátandi frá því að ákærði hefði heimsótt hana kvöldið áður og haft meðferðis pakka, sem hann hefði ætlað að gefa henni fyrir að gæta barna hans. Í pakkanum hefði verið eitthvert hjálpartæki ástarlífsins. Ákærði hefði síðan haft samræði við hana og hún ekki þorað að sporna gegn því. A hringdi heiman frá X til B forstöðumanns svæðisskrifstofunnar og tilkynnti henni um atburðinn, en fór í framhaldi með X á fund B. B bar fyrir dómi að X hefði verið óróleg og hrædd. Hún hefði skýrt frá komu ákærða með pakkann og innihaldi hans og að hann hefði haft við hana samræði, sem hún hefði ekki þorað að sporna gegn. B tilkynnti lögreglunni á [...] um málið laust fyrir klukkan 13 sama dag. X gekkst í framhaldi undir læknisskoðun, sem framkvæmd var af Jens A. Guðmundssyni kvensjúkdómalækni. Í vottorði læknisins, sem dagsett er sama dag, kemur fram að X hafi verið svolítið erfið í samstarfi við skoðun, en samt sem áður verið með­vituð um nauðsyn hennar og tekið henni vel. Við lauslega skoðun hafi ekki verið að sjá áverka­merki á húð. Engin áverkamerki hafi heldur verið sýnileg á ytri kyn­færum og leg­ganga­skoðun ekki leitt neitt athugavert í ljós. Í vottorði sama læknis frá 21. júní 2002 er því lýst að X hafi greinilega verið óttaslegin við komu á sjúkra­hús og í tilfinninga­legu uppnámi, sem erfitt hafi verið að meta nákvæm­lega vegna þroska­stigs hennar. Kvensjúkdómalæknirinn var ekki kvaddur fyrir dóm vegna málsins. X gaf skýrslu vitnis hjá lögreglu kl. 16:54 sama dag. Hún kvaðst þekkja ákærða mjög vel og hafa heimsótt hann öðru hvoru til að sjá börnin hans, sem hún væri mjög hrifin af. Kvöldið áður hefði hann hringt í hana og sagst vera að koma í heimsókn. Hann hefði haft pakka meðferðis, sem hann hefði kallað gleðipakka og sagt vera fyrir hana. Hún hefði haldið að í honum væru dýrastyttur eða eitthvað þess háttar, sem hann hefði ætlað að gefa henni í þakklætisskyni fyrir að hafa verið góð við börnin. Í ljós hefði komið einhvers konar rafmagnstæki með túttu, sem hann hefði nuddað upp við brjóst hennar og kynfæri inni í stofu íbúðarinnar, eftir að hafa klætt hana úr fötunum og makað hana alla út í olíu. Að sögn X hefði hún orðið hrædd, en ekki þorað að segja nei, enda hefði hún fundið áfengislykt af ákærða og talið að hann gæti lamið hana ef hann yrði illur. Ákærði hefði síðan farið með hana inn í svefnherbergið hennar, látið hana bera olíu á nakinn líkama hans, þrábeðið hana að nudda getnaðar­lim hans og hún ekki þorað annað en að hlýða. Ákærði hefði því næst lagt hana á bakið ofan á sæng í rúminu, sett getnaðar­liminn inn í fæðingarveg hennar og haft við hana samræði gegn vilja hennar. Hún hefði fundið mikinn verk, æpt upp fyrir sig og ætlað að ýta honum frá, en ákærði hefði þá ýtt hönd hennar niður að síðu og sagt henni að loka augunum og slappa bara af. Eftir að hafa fellt til hennar sæði hefði ákærði staðið á fætur, klætt sig og farið út. X kvaðst í framhaldi hafa þurrkað sæði af sér og rúmfötunum með hand­klæði og rauðri rúllukragapeysu. Aðspurð kvaðst X aldrei hafa haft áhuga á kynlífi og til þess dags ekki hafa haft samræði við nokkurn mann. Ákærði var fyrst yfirheyrður af lögreglu kl. 18:47 sama dag. Hann kvaðst hafa þekkt X frá því í september 2001 og sagði hana hafa komið af og til í heim­sókn til sín, síðast um kaffileyti daginn áður. Að sögn ákærða hefði hann rekið hana út af heimilinu um kvöldmatarleytið og ekki séð hana síðan þá. Aðspurður kvaðst ákærði aldrei hafa komið heim til X og sagðist vera hneykslaður á ásökunum hennar í hans garð. Ákærði var handtekinn í kjölfar skýrslugjafarinnar og vistaður í fanga­geymslu yfir nótt. Lögregla framkvæmdi vettvangsrannsókn á heimili X sama kvöld og lagði meðal annars hald á handklæði, peysur og sængurföt í þágu rannsóknar málsins. Einnig var lagt hald á bláan egglaga titrara, sem fannst í fataskáp í svefnherbergi X ásamt tveimur litlum plast­túpum, sem innihéldu einhvern vökva og plast­poka úr ruslafötu í eldhúsi, sem hún hafði bent á og sagt titrarann hafa verið í. Ekki var gerð fingra­fararannsókn á titraranum, en handklæðið, fatnaðurinn og sængurfötin voru send til rannsóknar ásamt stroksýni, sem tekið hafði verið úr leggöngum X fyrr um daginn. Sam­kvæmt niðurstöðum sérfræðirannsókna frá 19. apríl 2002 fundust dreifðar sæðis­frumur í nefndu strok­sýni, sem voru heillegar og bentu til þess að sáðfall hefði orðið tiltölulega skömmu áður en sýnið var tekið. Rannsókn á bol og rauðri rúllukragapeysu í eigu X og sæðisprófun með sérstakri flúrskimun reyndist jákvæð og gáfu yfir­gnæfandi líkur á að um sæðisbletti væri að ræða. Blettir og kám á sængurveri hennar gáfu ekki jákvæða svörun við sæðisforprófi. Ákærði var yfirheyrður öðru sinni af lögreglu 10. apríl eftir dvöl í fanga­geymslu. Hann kvaðst vilja breyta fyrri framburði og viðurkenndi að hafa farið í heim­sókn til X að kvöldi 8. apríl og haft við hana samræði. Hún hefði sóst eftir samræði við hann og hann því haft við hana mök með fullum vilja hennar. Ákærði kvaðst hafa gert sér grein fyrir andlegum annmörkum X, en ekki hafa gert sér grein fyrir þroskastigi hennar. Hann sæi það hins vegar eftir á að þau hefðu gengið lengra en rétt hefði verið og sagðist hafa samviskubit vegna gjörða sinna og taldi sjálfsvirðingu sína hafa beðið hnekki. Ákærði skýrði frá aðdraganda sam­ræðisins á annan veg en X og kvað hana hafa verið að horfa á klámfengið efni á myndbandi þegar hann hefði komið í heimsókn. Þau hefðu horft á myndina saman og farið að ræða um málefni tengd kynlífi. Í framhaldi hefði X sýnt honum einhvers konar titrara, sem hún hefði sagt vera sína eign. Eftir þetta hefði atburða­rásin verið hröð. Hún hefði sýnt honum hvernig ætti að nota titrarann og þau farið að nota hann til að gæla hvort við annað. Sjálfur hefði hann örvast kyn­ferðislega og metið það svo að X væri kynferðislega soltin. Hann hefði því spurt hvort þau ættu að fara inn í rúm til hennar og hún svarað því játandi. Þar hefðu þau klætt sig úr fötunum, lagst nakin upp í rúmið og haft samfarir. X hefði legið á bakinu og hann ofan á og hún stýrt getnaðarlim hans inn í leggöng sín. Ákærði kvaðst ekki vita hvort honum hefði orðið sáðfall, en eftir að hafa viðhaft sam­fara­hreyfingar í nokkrar mínútur hefði áhugi hans minnkað og limur hans byrjað að linast. Hann hefði því hætt samförunum, gegn vilja hennar, klætt sig og farið heim eftir að hafa kvatt hana í dyragættinni að íbúð hennar. Hún hefði síðan kallað á eftir honum niður stiga og spurt hvort hún mætti heimsækja hann daginn eftir. X kom fyrir dóm 11. apríl og gaf ítar­lega skýrslu um málsatvik, sem var hljóðrituð og tekin upp á myndband. Hún skýrði frá aðdraganda að heimsókn ákærða á sama veg og fyrr og kvað hann hafa komið með pakka handa henni, sem hann hefði sagt vera þakklætisvott fyrir góðvild hennar í garð barna hans. Hún hefði spurt hvort hún mætti opna pakkann, en ákærði sagst myndu gera það sjálfur. Í pakkanum hefði verið poki með „klámtæki“ í. Ákærði hefði síðan setið í stofunni um stund og horft á klámspólu, sem kunningi hennar úr [...], C, hefði komið með heim til hennar nokkru áður og skilið eftir í mynd­bands­tæki. Að sögn X hefði hún ekki viljað hreyfa við spólunni og ekki þorað að segja starfs­mönnum svæðis­skrifstofunnar frá henni. Því hefði spólan enn verið í tækinu þegar ákærði hefði komið heim til hennar. Eftir nokkra stund hefði hann klætt hana úr að ofan­verðu, borið olíu á hana og nuddað hana með klámtækinu. Í framhaldi hefði hann afklætt hana að fullu, borið olíuna milli fóta hennar og nuddað kynfæri hennar með tækinu. Því næst hefði hann farið með hana inn í svefnherbergi, lagt hana ofan á sæng í rúminu, nuddað hana meira með tækinu og látið hana bera olíu á getnaðarlim hans og nudda liminn með tækinu og annarri hendi. Ákærði hefði síðan sagt henni að slaka á og loka augunum. Hún hefði verið óttaslegin og ekki viljað það og ætlað að ýta við honum með annarri hendi, en ákærði þá ýtt hendinni aðeins frá, sagt henni aftur að slappa af og hvíla sig og loka augunum og því næst haft við hana samræði, sem hefði verið sársaukafullt fyrir hana. Ákærði hefði fengið fullnægingu og sæði fallið á hana og í rúmið. Hann hefði síðan klætt sig og farið án þess að kveðja, en hún þurrkað sæði hans af sér og úr rúminu með fötum og handklæði. Að sögn X hefði ákærði sagt henni að þegja og halda kjafti yfir því sem hefði gerst, en hún hefði ekki treyst sér til þess og sagt starfsmanni svæðis­skrifstofunnar allt af létta þegar hún hefði komið til hennar morguninn eftir. X kvaðst varla trúa því að vinur hennar hefði komið svona fram við hana og sagðist aldrei myndu fara aftur í heimsókn til hans þótt hún elskaði börnin hans út af lífinu. Aðspurð kvaðst X aldrei fyrr hafa prófað kynlíf með nokkrum manni. Hún sagðist þó eiga kærasta í [...], en þau væru bæði hrædd við kynlíf og vildu hvorugt stunda það. Ákærði var yfirheyrður á ný 14. júní 2002 og honum þá kynntar niðurstöður framangreindra sérfræðirannsókna. Hann kvaðst ekki vefengja niðurstöðurnar og sagðist telja mjög líklegt að hann hefði fellt sæði til X umrætt sinn. II. Ákærði viðurkenndi fyrir dómi að hafa greint sinn haft samræði við X, en lýsti sig saklausan af ákæru þar sem hann hefði ekki notfært sér þroska­hömlun hennar og andlega annmarka til að koma fram vilja sínum. Samræðið hefði verið með fullum vilja hennar. Ákærði kvaðst hafa kynnst X í september 2001 gegnum barns­móður sína og fyrrverandi sambýlis­konu, en X hefði síðan vanið komur sínar á heimili hans og það meira en góðu hófi gegndi, enda hefði hann kvartað undan heimsóknum hennar við starfsmenn Skóla- og fjölskylduskrifstofu [...]. Aðspurður sagði ákærði að sér hefði verið ljóst á greindum tíma að X ætti við fötlun að stríða, hún væri barnaleg og safnaði leik­föngum, en þó væri hún að sumu leyti greind og gæti til dæmis tjáð sig á hollensku, dönsku og ensku. Að sögn ákærða hefði hún oft talað um kynferðisleg málefni á heimili hans og ítrekað sóst eftir kynlífi með honum. Umrætt kvöld hefði hann verið búinn að drekka um fimm áfenga bjóra á heimili sínu fram til kl. 21 og fundið til óveru­legra áfengisáhrifa þegar hann hefði ákveðið að fara út í hjólreiðatúr. Hann hefði síðan ákveðið að heimsækja X, en hún hefði margoft verið búin að bjóða honum heim. Er þangað kom hefði hann sest inn í stofu og veitt því athygli að kveikt hefði verið á sjónvarpi og í því klámfengið efni af myndbandsspólu. Þau hefðu horft á myndefnið með öðru auganu og við það örvast kynferðislega og farið að ræða um kynlíf. X hefði í framhaldi sýnt honum titrarann og byrjað að nudda honum yfir brjóst sín. Síðan hefði eitt leitt af öðru, þau hefðu farið að fikta með tækið og nota það hvort á annað í stofunni og hann í framhaldi spurt hvort þau ættu að fara inn í rúm til hennar. Hún hefði svarað því játandi og þau afklætt sig inni í svefn­herberginu. Áður hefði X þó verið búin að klæða sig úr að ofan í stofunni. Ákærði lýsti samförunum með sama hætti og hann hafði áður gert hjá lög­reglu og sagði sem fyrr að X hefði stýrt getnaðarlim hans inn í leggöng sín. Hann hefði síðan orðið afhuga sam­förunum í miðjum klíðum, limur hans tekið að linast og hann þá hætt samförum við hana. Ákærði kvaðst þó halda að honum hefði áður orðið sáðfall. Eftir samneyti þeirra hefði hann farið fram og þegið hjá henni kaffi­sopa, en skömmu síðar farið heim. Þegar þau hefðu kvaðst hefði hún kallað á eftir honum og spurt hvort hún mætti koma í heimsókn daginn eftir. Ákærði vísaði því á bug að hann hefði sagt X að þegja um það sem hefði gerst á milli þeirra. Vitnið C bar fyrir dómi að X hefði verið málkunnug sam­býliskonu hans og alloft komið á heimili þeirra í Hnífsdal. C hefði einnig í nokkur skipti sótt X heim á [...]. Hann kvað sér vera minnisstætt að hún hefði eitt sinn verið í heimsókn hjá honum og sagst vilja vera hjá honum um nótt. Sam­býliskona hans hefði þá verið að heiman. Að sögn C hefði hann ekki getað skilið orð hennar öðru vísi en svo að hún hefði viljað eiga kynmök við hann. C kvað rangt hjá X að hann hefði einhvern tíma komið með klámspólu heim til hennar, en sagðist sakna þriggja klámspólna, sem hefðu horfið af heimili hans í febrúar-mars 2002 og hefði hann X undir grun. Þá hefði einnig horfið titrari, sem C lýsti aðspurður sem eftirlíkingu af getnaðarlim, líklega rauðum á lit. Honum var í framhaldi sýndur hinn haldlagði, blái, egglaga titrari og kvaðst hann sam­­stundis kannast við að eiga einnig slíkan titrara, en ekki hafa verið orðinn þess áskynja að hann væri líka horfinn. C var bent á fyrir dómi að hann hefði ekki minnst á hvarf á titrara í skýrslugjöf sinni hjá lögreglu 16. maí 2002 og svaraði hann því til að hann hefði fyrst orðið var við hvarfið daginn eftir skýrslugjöfina. Honum var einnig kynnt að við nefnda skýrslugjöf hefði hann sagt X hafa sóst talsvert eftir samförum við hann, en nú fyrir dómi lýsti hann aðeins einu tilviki. C gaf ekki ákveðin svör við þessu ósamræmi, en kvaðst líklega hafa munað betur eftir máls­at­vikum hjá lög­reglu. Hann staðfesti í framhaldi frásögn sína hjá lögreglu um að kynni sín af X hefðu verið mjög á þann veg að hún hefði margsinnis sóst eftir kyn­lífi og mikið rætt um kynlífsmálefni. Áður hafði C þó borið í réttinum að hann hefði aldrei heyrt hana minnast á slík málefni í hans eyru. C kvaðst gera sér grein fyrir að X væri „vanþroska“. Hún væri mjög barnaleg og þroska­heft; með þroska á við 14-15 ára barn að hans mati. Aðspurður um kynni sín og tengsl við ákærða kvað C hann vera kunningja sinn frá gamalli tíð, en hjá lög­reglu hafði C sagst þekkja hann vel og sagði þá vera góða vini. D er vinur ákærða frá barnæsku og hafði búið heima hjá honum um sex mánaða skeið þegar mál þetta kom upp. D bar fyrir dómi að hann hefði þekkt nokkuð til X vegna heimsókna hennar og sagði hana hafa verið afar upp­áþrengjandi. Hún hefði vanið komur sínar á heimili ákærða vegna kynferðislegs áhuga á honum og D, en ekki vegna áhuga á börnum ákærða. Þeim hefði verið ami að heimsóknum hennar, en ekki tekið fyrir þær vegna þess að ákærði hefði vor­kennt henni. X hefði haft mikinn áhuga á kynlífi, nánast aldrei talað um neitt annað en kynferðismál og gjarnan viljað ræða um reynslu sína á því sviði. Hún hefði hælt sér af því að hinir og þessir hefðu haft sam­farir við hana og nafngreint einhvern „H“ í því sambandi, en jafnframt látið þess getið að sér fyndist orðið langt síðan að sá hefði hjálpað henni á þessu sviði. Að sögn D hefði X sýnt honum og ákærða eilífa kynferðislega áreitni, káfað á kyn­færum þeirra utan klæða og sífellt beðið þá að hafa við sig kynmök eða „gera du-du við sig“ eins og D sagði hana hafa komist að orði. D kvaðst hafa verið meðvitaður um að X ætti við fötlun að stríða og sagðist vita til þess að hún hefði þroska á við 7 ára gamalt barn. Hann kvað hana oft hafa verið með leikföng meðferðis þegar hún hefði komið heim til þeirra. D var fyrir dómi kynntur vitnisburður hans hjá lög­reglu 10. apríl 2002 og bent á að þá hefði hann sagt X hafa verið tíðan gest á heimili ákærða og oft hafa talað um hve vænt henni þætti um börn hans. Einnig hefði hann neitað því aðspurður hjá lögreglu hvort einhverjir kynferðislegir tilburðir hefðu átt sér stað á milli hennar og ákærða á heimilinu og sagst geta fullyrt að svo hefði ekki verið. X væri hins vegar gjörn á að strjúka fólki um höfuðið, bæði honum og ákærða, til að láta í ljós væntumþykju sína. D gaf í framhaldi þá skýringu á sínum fyrri vitnisburði að hann hefði verið ölvaður við skýrslugjöfina hjá lögreglu og sagðist ráma í að yfirheyrandinn, Skúli Berg rannsóknarlögreglumaður, hefði eitthvað verið að reyna að hagræða vitnisburðinum fyrir hann og komið aftan að honum með einhver atriði. Skúli Berg var kallaður til vitnis í ljósi framangreinds vættis og sagði hann fráleitt að skýrsla hefði verið tekin af D undir áhrifum áfengis. Frásögn hans hefði verið skráð eftir honum jafn harðan, hann lesið skýrsluna yfir og undirritað hana í viðurvist Skúla og annars lögreglumanns. E þroskaþjálfi og F stuðningsfulltrúi báru vitni fyrir dómi, sem og A, sem áður er nefnd, en konurnar hafa allar komið að málefnum X og daglegum stuðningi við hana í starfi sínu hjá Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra á [...]. Þær báru efnislega á sama veg um að X væri nokkuð greindarskert og barnaleg í sér, en framkoma hennar geti verið ákveðin og hún virkað sterkari á fólk í fyrstu en hún sé í raun. Hún sé afar hænd að börnum og sýni andúð á því að stunda kynlíf. Hún eigi þó greindarskertan kærasta í [...], en segi sjálf að þau vilji ekki stunda kynlíf. F og A báru ennfremur að líðan og hegðun X hefði breyst eftir reynslu hennar með ákærða. Henni hefði liðið illa upp frá því og hún átt erfitt með að tala um þá reynslu. Einnig hefði hún kvartað lengi á eftir um sársauka og eymsli, verið hrædd við að fara út á meðal fólks og óttast að vera ein. F kvaðst vita að X hefði áður oft farið inn á heimili ákærða, sem hún hefði talað um sem vin sinn og bundið traust við hann. Henni hefði og þótt ákaflega vænt um börnin hans. Ákærði hefði verið búinn að kvarta yfir þessum heimsóknum og hún verið beðin um að draga úr þeim, en ekki sinnt þeim tilmælum. Inga Bára Þórðardóttir sálfræðingur var fengin til að greindarprófa X í þágu rannsóknar málsins. Í álitsgerð sálfræðingsins 6. maí 2002, sem hún staðfesti fyrir dómi kemur fram að hún hafi lagt fyrir X greindarpróf Wechslers handa full­orðnum, en niðurstöður prófsins ættu að sýna stöðu hennar samanborið við heil­brigða jafnaldra hennar. Heildar­greindar­vísitala X hefði mælst 65 stig, sem teldist greindarskerðing. Inga Bára gat þess fyrir dómi að prófið tæki mið af því að greindar­vísitala einstaklings í meðallagi sé 100 stig og einstaklingar sem mælist með greindarvísitölu undir 70-75 stigum teljist því greindar­skertir. X hefði sam­kvæmt þessu greinst með milda þroskahömlun. X kom fyrir dóm að nýju við aðalmeðferð málsins og bar á sama veg og fyrr um helstu málsatvik. Henni var kynntur framburður ákærða fyrir dómi og vitnis­burður C og D og henni gefinn kostur á að tjá sig um þau atriði, sem alls ekki samrýmdust hennar frásögn. Hún kvað rangt að ákærði hefði staldrað við í íbúðinni eftir athæfi sitt og einnig að hún hefði átt orða­skipti við hann á stigapalli íbúðarinnar. X mótmælti því einnig að hafa rætt um kynlíf við mennina þrjá og að hafa sóst eftir slíku með þeim. Hún lýsti sem fyrr óbeit sinni og hræðslu á kynlífi og kvaðst aldrei hafa haft samræði við nokkurn mann fyrir hinn kærða atburð. Hún hefði hins vegar átt kærasta í [...] í mörg ár, en þau hafi aldrei viljað lifa kynlífi. Að sögn X hefðu ákærði og D á hinn bóginn gjarnan viljað ræða um kynferðisleg málefni þegar hún hefði verið gest­komandi heima hjá ákærða og þeir verið við skál, en henni hefði líkað það illa. Aðspurð um kynni sín af „H í [...]“ kvaðst X þekkja hann og sagði hann í eitt skipti hafa haft við hana samræði. Eftir það hefði hún ekki leyft honum að heimsækja hana. Hún kvað ákærða og C fara með ósannindi um það með hvaða hætti egglaga titrarinn, sem hún kallaði „klámtækið“, hefði borist inn á heimili hennar og ítrekaði að ákærði hefði haft hann með sér umrætt kvöld. Tækið hefði verið í kassa og pakkað í gjafapappír, sem hún hefði fleygt í sorp­rennu í fjöl­eignar­húsinu, þar sem hún býr. Þá kvað hún það ósannindi að hún hefði tekið mynd­bands­spólur eða annað af heimili C. Hann hefði komið með eina klámspólu í heim­sókn til hennar, horft á hana þar og skilið eftir í tækinu. Kvaðst hún halda að C hljóti að hafa sagt ákærða frá því að spóluna væri þar að finna. Samkvæmt 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, svo sem henni var breytt með 4. gr. laga nr. 40/1992, varðar það fangelsi allt að 6 árum ef maður not­færir sér geðveiki eða aðra andlega annmarka annars manns til þess að hafa við hann samræði eða önnur kynferðismök eða þannig er ástatt um hann að öðru leyti að hann getur ekki spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans. Ákærði hefur fyrir dómi viðurkennt að hafa haft samræði við X á heimili hennar að [...] mánudagskvöldið 8. apríl 2002. Hann neitar engu að síður sök í málinu og byggir málsvörn sína á því að samræðið hafi verið með hennar vilja og hann ekki notfært sér þroskahömlun hennar í því sambandi. Ákærði kveðst hafa þekkt X frá því í september 2001 og segir hana í fjölmörg skipti hafa komið inn á heimili hans. Honum hafi verið ljóst að hún ætti við andlega fötlun að stríða, hún væri barnaleg og safnaði leikföngum. Sam­rýmist framburður ákærða um síðastgreind atriði vætti D fyrir dómi, en D bar að hann hefði vitað til þess að X hefði andlegan þroska á við 7 ára barn og sagði hana oft hafa haft leikföng meðferðis þegar hún hefði komið inn á heimili ákærða. X var 47 ára gömul þegar hinn kærði atburður gerðist. Samkvæmt áður­nefndu greindarprófi mældist heildargreindarvísitala hennar 65 stig í maí 2002 og telst hún því vera með væga eða milda þroskahömlun. Í vitnisburði Ingu Báru Þórðardóttur sálfræðings, sem framkvæmdi nefnda prófun, kom fram það álit hennar að hver meðalgreindur maður, sem þekkti X, gæti ekki gengið þess dulinn að hún byggi við greindarskerðingu. Inga Bára kvað rannsóknir sýna að einstaklingar með sambærilega greindarskerðingu og X leiti almennt eftir því að þóknast öðrum og hafi lítið mótstöðuafl gegn þrýstingi. X getur búið ein í íbúð, en nýtur mikils stuðnings frá starfsmönnum Svæðis­skrifstofu málefna fatlaðra, sem líta til með henni flesta daga vikunnar. Fram­lagðar ljósmyndir í málinu, sem teknar voru við vett­vangs­rannsókn lögreglu daginn eftir hinn kærða atburð, bera með sér að íbúð X sé snyrtileg í alla staði. Í stofu prýða innrammaðar myndir af hundum veggi og einnig má sjá bangsa, litla skraut­muni og dúkkuvagn á gólfi. Svefnherbergi hennar er lítið og þar hefur hún raðað fjölda smástytta á skrifborð og í gluggakistu. Á náttborði er gulur sparigrís og við hlið þess uppbúið rúm. Er óumdeilt að ákærði hafði samræði við hana í rúmi þessu og að þau hafi legið ofan á sæng með sama sængurfatnaði og sést á ljós­myndunum. Er hér um að ræða sængur- og koddaver með litprentaðri mynd af stubbunum eða „Teletubbies“, sem eru vinsælt sjónvarpsefni hér á landi hjá yngstu kynslóðinni. Ákærði og X eru ein til frásagnar um hvað gerðist í íbúðinni umrætt kvöld. Ber mikið á milli í lýsingu þeirra á atburðarás. Í upphafi málsrannsóknar neitaði ákærði alfarið að hafa haft við hana samræði og kvaðst aldrei hafa komið inn í íbúð hennar. Hann dró þann framburð til baka degi síðar og hefur allar götur síðan haldið fast við þann framburð að hann hefði skyndilega fengið þá hugmynd að skreppa til hennar í heimsókn umrætt kvöld. Hún komið síðan honum til með því að sýna honum klámfengið myndefni í sjónvarpi og einnig örvað hann kynferðislega með tals­máta sínum og titrara, sem hún hefði dregið fram og nuddað yfir nakin brjóst sín inni í stofu. Hefði þannig eitt leitt af öðru og svo farið að hann hefði spurt hvort þau ættu ekki að fara inn í svefnherbergi hennar. X hefði tekið því vel, afklætt sig að neðan og lagst á bakið ofan á sængina sína og því næst stýrt getnaðarlim hans inn í leggöng sín. Framburður ákærða nýtur ekki beins stuðnings í gögnum málsins, en sam­­rýmist í sumum atriðum vitnisburði C og D fyrir dómi um að X hefði margsinnis sóst eftir kynlífi með þeim, hún verið sér­lega ágeng kynferðislega og verið tíðrætt um kynferðismál. Dómurinn leggur þó ekki mikið upp úr sannleiksgildi vitnisburðar mannanna tveggja, sem eru vinir ákærða og hafa ýmist verið tvísaga eða reikulir í frásögn sinni um greind atriði. Þykir því vitnis­­burður þeirra að þessu leyti ótrúverðugur og ber hann þess glögg merki að vera gefinn af hreinu skeytingarleysi og/eða til að fegra hlut ákærða og sverta mann­orð X að sama skapi. Þannig bar vitnið D meðal annars að X hefði heimsótt ákærða, svo oft sem hún gerði, vegna kynferðislegs áhuga á honum og D, en ekki vegna áhuga á börnum ákærða. Telur dómurinn að önnur gögn málsins hnekki þessum framburði vitnisins, en fyrir liggur að X hafði einstakt dálæti á börnunum og lét sér annt um vel­ferð þeirra. Þá fer nefndur fram­burður C og D í bága við samhljóða vitnis­­burð E, F og A, sem þekkja X vel og báru fyrir dómi að ástundun kynlífs væri henni þvert um geð og ætti hún ekki vanda til að ræða um málefni tengd kynlífi nema á sak­lausan og barnslegan hátt. Nefndu þær í því sambandi að X talaði oft um að fólk væri „sexí“ af ekki merkari ástæðu en þeirri að það væri í fallegri peysu eða eitthvað slíkt. Með hliðsjón af því, sem nú hefur verið rakið, er það álit dómsins að nefndur vitnis­burður C og D fyrir dómi sé ótúverðugur og veiki fremur framburð ákærða, sem ekki var trúverðugur fyrir að mati dómsins. X hefur á hinn bóginn verið staðföst í vitnisburði sínum og greint frá öllum helstu atvikum, sem máli skipta, á sama veg við rannsókn og meðferð málsins. Frásögn hennar er skýr og greinargóð þrátt fyrir þroskahömlun hennar, sem óneitan­lega setur mark sitt á frásagnargetu hennar. Hún hefur þó verið sjálfri sér samkvæm og aldrei hvikað frá þeim fram­burði að ákærði hafi hringt heim til hennar umrætt kvöld og boðað komu sína, að hann hafi haft meðferðis margumræddan titrara, sem hann hafi nuddað upp við olíuborin brjóst hennar og kynfæri, þvingað hana til að nudda getnaðar­lim hans og í framhaldi haft við hana samræði gegn vilja hennar. Vitnis­burður X fær stoð í vætti A og B, sem hlýddu á fyrstu frásögn hennar af atburðum morguninn eftir og báru fyrir dómi að hún hefði greinilega verið hrædd og miður sín þegar hún hefði skýrt þeim frá heimsókn ákærða með pakka kvöldið áður, innihaldi pakkans og því að hann hefði haft við hana samræði, sem hún hefði ekki þorað að sporna gegn. Bendir lýsing vitnanna á ástandi X eindregið til þess að eitthvað alvarlegt hafi hent hana. Hefur og ekkert komið fram í málinu um að rekja megi ástand hennar og líðan eftir atburðina til annarra atvika en samskipta hennar við ákærða, eins og hún lýsir þeim fyrir dómi. Dómendur hafa horft á mynd­bands­upptöku af dómsframburði X 11. apríl síðast­liðinn og hlýtt á vitnisburð hennar fyrir dómi við aðalmeðferð málsins. Með hliðsjón af framansögðu er það álit dómsins að vitnisburður hennar um atburði á heimili hennar umrætt kvöld sé áreiðanlegur og trú­verðugur í alla staði. Þykir því eigi varhugavert að leggja hann til grundvallar í málinu, enda er framburður ákærða að sama skapi ótrúverðugur að mati dómsins. Þykir hér engu breyta þótt X hafi ekki greint frá nánum kynnum sínum af áður­nefndum H fyrr en á hana var gengið, en í því sambandi verður að hafa í huga þroska­hömlun hennar. Þess má geta, að tveir dómenda vita deili á nefndum H og einnig að hann á sjálfur við þroskahömlun að stríða. Það er ennfremur álit dómsins, eftir að hafa horft á myndbands­upp­tökuna og yfirheyrt X, að engum meðalgreindum manni, sem sér hana augliti til auglitis og ræðir við hana litla stund, geti blandast hugur um að hún sé greindarskert. Ber útlit hennar, framkoma og orðfæri þetta ótvírætt með sér. Ákærði hafði þekkt X um nokkurra mánaða skeið þegar mál þetta kom upp og vissi að hún ætti við andlega fötlun að stríða. Umrætt kvöld fór hann undir áhrifum áfengis heim til hennar, án sér­staks tilefnis, en þangað hafði hann aldrei komið áður. Hann hafði meðferðis titrara og notfærði sér að X er leiðitöm vegna greindarskerðingar sinnar. Hann lét hana taka þátt í ýmsum kynferðis­legum athöfnum, sem hún þorði ekki að sporna við sökum hræðslu og hafði að lokum samræði við hana gegn vilja hennar. Með framan­greind atriði í huga telur dómurinn hafið yfir skyn­samlegan vafa að ákærði hafi notfært sér andlega annmarka X til að koma fram vilja sínum. Hefur ákærði þannig gerst sekur um háttsemi þá, sem honum er gefin að sök í ákæru og þar er réttilega heimfærð til refsiákvæða miðað við verknaðarlýsingu. Ákærði er fertugur að aldri. Hann á að baki langan sakarferil, sem nær aftur til ársins 1978. Samkvæmt sakavottorði hefur hann sex sinnum verið dæmdur fyrir skjala­­fals og ýmis auðgunarbrot og hlotið samtals rúmlega fimm ára fangelsi; síðast í febrúar 1996 er hann var dæmdur í fjögurra mánaða fangelsi, skilorðsbundið í þrjú ár, fyrir þjófnað. Þá hefur hann tíu sinum hlotið refsingu fyrir brot á umferðarlögum og öðrum sérrefsi­lögum; síðast í janúar 2002 er hann gekkst undir sektarrefsingu og sviptingu ökuréttar fyrir ölvunarakstur. V. Einnig hefur verið gerð krafa um greiðslu miskabóta að fjárhæð krónur 600.000, sem reist er á 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Með hliðsjón af sak­fellingu ákærða fyrir hið alvarlega kynferðisbrot á X skýlausan rétt til bóta úr hendi hans á grund­velli b-liðar 1. mgr. 26. gr. laganna, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Ljóst er að brot það, sem ákærði er fundinn sekur um í málinu, er almennt til þess fallið að valda þeim, sem fyrir verður, sálrænum erfiðleikum. Í máli þessu nýtur takmarkaðra gagna um andlega líðan og hagi X, en hún virðist ekki hafa notið sérstakrar meðferðar í kjölfar atferlis ákærða. Verður því hér að styðjast við vitnisburð F og A, sem fyrr er nefndur, en þær báru fyrir dómi að líðan og hegðun X hefði breyst eftir atferli ákærða, henni liðið illa lengi á eftir, verið hrædd við að fara út á meðal fólks og óttast að vera ein. Ekki liggja fyrir haldbærar upplýsingar um líðan hennar í dag. Með framangreind atriði öll í huga þykja miskabætur til X hæfilega ákveðnar 300.000 krónur. Skal fjárhæðin bera almenna vexti, svo sem krafist er, samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. apríl 2002 til greiðsludags. VI. Dæma ber ákærða til að greiða allan kostnað sakarinnar, sbr. fyrri málslið 1. mgr. 165. gr. laga um meðferð opinberra mála. Er þar með talin þóknun Arnars Geirs Hinrikssonar héraðsdómslögmanns, skipaðs réttargæslumanns X, sem ákveðst krónur 120.000 og málsvarnarlaun skipaðs verjanda, Björns Jóhannes­sonar héraðsdómslögmanns, sem ákveðast krónur 250.000. Dómurinn er kveðinn upp af Erlingi Sigtryggssyni dómstjóra, sem dómsfor­manni og héraðs­dómurunum Ingveldi Einarsdóttur og Jónasi Jóhannssyni. Jónas Jóhannsson tekur fram að hann telji refsingu ákærða hæfilega ákveðna 18 mánaða fangelsi, með hliðsjón af sakarferli hans og eðli og alvarleika brotsins. Dómsuppsaga hefur dregist vegna frátafa dómsformanns við önnur embættis­störf. Ákærði, Gústav Reynholdt Gústavsson, sæti fangelsi í 12 mánuði. Ákærði greiði X 300.000 krónur í miskabætur með almennum vöxtum samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verð­tryggingu frá 8. apríl 2002 til greiðsludags. Ákærði greiði allan sakarkostnað, þar með talda 120.000 króna þóknun Arnars Geirs Hinrikssonar héraðsdómslögmanns, skipaðs réttargæslumanns X og 250.000 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Björns Jóhannes­sonar héraðsdómslögmanns.
Mál nr. 357/2008
Rökstuðningur Kærumál
Í kærði úrskurð héraðsdómara þar sem tekin var til greina krafa B og M um frestun aðalmeðferðar um óákveðinn tíma eða þar til fyrir lægi úrlausn kröfu þeirra um að bú Í yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Ekki var talið að rökstuðningur í forsendum héraðsdómsins fullnægði þeirri kröfu sem felst í 3. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar á ný.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og Páll Hreinsson. Sóknaraðili skaut máli þessu til Hæstaréttar með kæru 23. júní 2008 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. júní 2008, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um frestun aðalmeðferðar í óákveðinn tíma eða þar til fyrir lægi úrlausn um kröfu þeirra um að bú sóknaraðila yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í h. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um að fresta málinu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefjast þau kærumálskostnaðar. Krafa sóknaraðila um málskostnað í héraði var ekki gerð í héraði við meðferð á þeim ágreiningi sem leyst er úr í hinum kærða úrskurði. Kemur hún því ekki til efnislegrar meðferðar fyrir Hæstarétti. Í forsendum hins kærða úrskurðar er niðurstaða hans einungis rökstudd með eftirfarandi orðum: „Telja verður að niðurstaða dómsmáls um framkomna kröfu um gjaldþrotaskipti á búi stefnanda skipti máli um framhald máls þess sem hér er beiðst frestunar á.“ Hvorki er gerð fyrir því hvers vegna slík niðurstaða skipti máli né lagagrundvelli þess að fresta málinu á þessari forsendu. Þessi rökstuðningur fullnægir ekki þeirri kröfu sem telja verður að felist í 3. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar á ný. Eins og atvikum er háttað þykir rétt að fella niður kærumálskostnað. Dómsorð: Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar á ný. Kærumálskostnaður fellur niður.
Mál nr. 211/2000
Bifreið Umferðarslys Manndráp af gáleysi Svipting ökuréttar Ómerkingarkröfu hafnað
Ó og S voru sakfelldir fyrir að hafa ekið bifreiðum sínum of hratt og án nægjanlegrar aðgæslu inn á einbreiða brú á þjóðvegi nr. 60 yfir Vaðal í Önundarfirði, Ó úr norðri en S úr suðri, þannig að bifreiðarnar skullu saman á brúnni með þeim afleiðingum, að þunguð eiginkona Ó lést og varð barninu heldur ekki bjargað. Við sakarmat var höfð hliðsjón af aðstæðum er slysið varð. Ákærðu vissu hvor af öðrum, áður en komið var að brúnni, og áttu að geta dregið svo úr hraða bifreiða sinna, að hvorugur hefði ekið inn á brúna án þess að vera þess fullviss, að hinn gerði það ekki jafnframt. Til þessa voru allar aðstæður hinar ákjósanlegustu, en báðir voru ákærðu gjörkunnugir staðháttum. Leysti það hvorugan undan sök, að hinum hefði verið unnt með meiri gætni að afstýra því, að árekstur yrði. Þótt akstur Ó hafi verið álitinn háskalegri en akstur S, var við ákvörðun refsingar Ó litið til þungbærra afleiðinga slyssins fyrir hann. Var refsing hvors um sig ákveðin 60 daga fangelsi, frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Ó var sviptur ökurétti í 1 ár og S í sex mánuði. Á ómerkingarkröfur ákærðu var ekki fallist, þar sem engin haldbær rök stóðu til þess að ætla, að dómendur og sakflytjendur hefðu ekki haft fulla yfirsýn yfir málið, auk þess sem ekki var talið að lögreglurannsókn hefði verið haldin ágöllum.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hjörtur Torfason, Hrafn Bragason og Pétur Kr. Hafstein. Málinu var áfrýjað til Hæstaréttar 12. maí 2000 að ósk beggja ákærðu að fengnu áfrýjunarleyfi réttarins. Ákæruvaldið krefst staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærðu og verði refsing ákærða Sigþórs Gunnarssonar þyngd og hann dæmdur til enn frekari sviptingar á ökurétti. Þá verði ákærði Ólafur Ragnar Jónsson jafnframt dæmdur til refsingar og sviptingar ökuréttar. Af hálfu ákærða Ólafs Ragnars er þess aðallega krafist, að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað frá héraðsdómi. Til vara er krafist sýknu af kröfum ákæruvaldsins. Ákærði Sigþór krefst aðallega frávísunar frá héraðsdómi en til vara sýknu. Fyrir Hæstarétt hafa verið lögð ný gögn um heilsufar ákærða Ólafs Ragnars og upplýsingar frá Vegagerð ríkisins á Ísafirði um þjóðveginn í Önundarfirði auk uppdráttar af svæðinu. I. Ákærði Ólafur Ragnar reisir ómerkingar- og frávísunarkröfu sína á því, að lögreglurannsókn hafi verið ónóg og hlutdræg honum í óhag auk þess sem vettvangsrannsókn hafi verið afar ófullkomin. Af hálfu ákærða Sigþórs er ómerkingar og frávísunar frá héraðsdómi krafist á þeim forsendum, að verulegir brestir hafi verið á frumrannsókn málsins og meðal annars hafi hvorki þá né síðar af hálfu ákæruvalds verið gerðir nákvæmir uppdrættir af vettvangi og næsta nágrenni og hafi þetta villt héraðsdómurum sýn. Á þessar röksemdir verður ekki fallist. Vettvangsuppdráttur lögreglu hefði að vísu mátt vera gleggri, en engin haldbær rök standa þó til þess að ætla, að dómendur og sakflytjendur hafi ekki á grundvelli síðari rannsóknargagna og við málsmeðferð í héraði og vettvangsgöngu haft fulla yfirsýn yfir málið. Þá þykja rannsóknaraðferðir lögreglunnar á Ísafirði ekki bera vott um óhlutlægni og bifreiðarnar voru báðar færðar til sérstakrar skoðunar hjá sérfróðum aðila eftir slysið, svo sem rétt og nauðsynlegt var. II. Ákærðu er báðum gefið að sök að hafa hinn 5. febrúar 1999 ekið bifreiðum sínum of hratt og án nægjanlegrar aðgæslu inn á einbreiða brú á þjóðvegi nr. 60 yfir Vaðal í Önundarfirði, ákærði Ólafur Ragnar úr norðri og ákærði Sigþór úr suðri, þannig að bifreiðarnar skullu saman á brúnni laust fyrir kl. 16.30. Í héraðsdóminum er lýst tildrögum slyssins og þeim framburði ákærðu og vitna, sem einkum skiptir máli. Í gögnum málsins kemur fram, að bjart hafi verið í Önundarfirði á þessum tíma og sólskin. Yfirborð vegarins hafi verið þurrt, en hálka hafi verið á veginum, sem var með bundnu slitlagi. Af ljósmyndum af slysstað má glögglega sjá, að nokkur snjóföl hafi verið á veginum. Hann er 6.5 metra breiður með tveimur akbrautum, en bundna slitlagið er 6 metrar. Brúin yfir Vaðal, þar sem slysið varð, er hins vegar einbreið og er innanmál hennar 4 metrar. Á grunnmynd Vegagerðar ríkisins af þjóðveginum sést, að sitt hvorum megin við brúna voru aðvörunarskilti með áletrun um einbreiða brú framundan, og ekki hefur verið dregið í efa, að þau hafi verið uppi umrætt sinn. Frekari lýsingar á aðstæðum á slysstað getur að líta í héraðsdómi. Ljóst er af öllu því, sem fram er komið í málinu, að ákærðu vissu hvor af öðrum, áður en komið var að brúnni, og áttu að geta dregið svo úr hraða bifreiða sinna í síðasta lagi við aðvörunarskiltin, að hvorugur hefði ekið inn á brúna án þess að vera þess fullviss, að hinn gerði það ekki jafnframt. Til þessa voru allar aðstæður hinar ákjósanlegustu, en báðir voru ákærðu gjörkunnugir staðháttum. Ákærði Ólafur ók engu að síður óhikað að brúnni og byrjaði fyrst að hemla rétt utan við vegrið hennar, en hemlaför bifreiðar hans mældust um það bil 25 metrar. Ákærði Sigþór hafði hins vegar dregið úr hraða bifreiðar sinnar, áður en hann kom að brúnni, en ók samt sem áður inn á hana og taldi sig verða á undan meðákærða, þótt hann hafi þá mátt sjá bifreið hans nálgast á hraðri ferð. Með hliðsjón af þessu er óhjákvæmilegt að staðfesta sakarmat héraðsdóms með skírskotun til þeirra röksemda, sem þar koma fram. Brot ákærðu eru réttilega færð til refsiákvæða í ákæruskjali. Sérstök ástæða er til að árétta þá ályktun héraðsdóms, að það leysi hvorugan undan sök, að hinum hefði verið unnt með meiri gætni að afstýra því, að árekstur yrði. Við ákvörðun refsingar ákærða Ólafs Ragnars verður að líta til þeirra þungbæru afleiðinga slyssins, að í því lést þunguð eiginkona hans, og varð barninu heldur ekki bjargað. Refsing ákærða, sem ákveðin er sem hegningarauki við sektardóm Héraðsdóms Vestfjarða frá 12. nóvember 1999 samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þykir hæfilega ákveðin fangelsi í 60 daga, en fullnustu þeirrar refsingar skal fresta skilorðsbundið, eins og nánar greinir í dómsorði. Með hliðsjón af 101. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 verður ákærði sviptur ökurétti í eitt ár frá birtingu þessa dóms. Refsing ákærða Sigþórs þykir hæfilega ákveðin fangelsi í 60 daga og verði fullnustu hennar frestað skilorðsbundið, eins og segir í dómsorði. Þá verður ákærði sviptur ökurétti í sex mánuði frá birtingu þessa dóms, sbr. 101. gr. laga nr. 50/1987. Í héraðsdómi hefur láðst að greina í dómsorði ákvörðun í forsendum um sakarkostnað, en á hana má fallast. Ákærðu skulu því greiða allan sakarkostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, eins og á er kveðið í dómsorði, að undanskildum kostnaði vegna töku og greiningar blóðsýnis, er greiðist úr ríkissjóði. Dómsorð: Ákærði Ólafur Ragnar Jónsson sæti fangelsi í 60 daga. Fullnustu refsingarinnar skal fresta og hún falla niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu þessa dóms, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningalaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði Ólafur Ragnar er sviptur ökurétti í eitt ár frá birtingu þessa dóms. Ákærði Sigþór Gunnarsson sæti fangelsi í 60 daga. Fullnustu refsingarinnar skal fresta og hún falla niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu þessa dóms, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Ákærði Sigþór er sviptur ökurétti í sex mánuði frá birtingu þessa dóms. Ákærði Ólafur Ragnar greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns í héraði og fyrir Hæstarétti, Guðmundar Ágústssonar héraðsdómslögmanns, samtals 300.000 krónur. Ákærði Sigþór greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns í héraði og fyrir Hæstarétti, Sigurðar G. Guðjónssonar hæstaréttarlögmanns, samtals 300.000 krónur. Annan sakarkostnað á báðum dómstigum greiði ákærðu sameiginlega að undanskildum kostnaði vegna töku og greiningar blóðsýnis, er greiðist úr ríkissjóði. Mál þetta, sem dómtekið var þann 6. f.m. að undangengnum munnlegum málflutningi, hefur sýslumaðurinn á Ísafirði höfðað hér fyrir dómi með ákæru þann 15. nóvember 1999 á hendur Ólafi Ragnari Jónssyni, kt. 070859-2899, Aðalstræti 2, Þingeyri og Sigþóri Gunnarssyni, kt. 010752-4779, Brekkugötu 26, sama stað, „fyrir umferðarlagabrot og manndráp af gáleysi. Ákærðu Ólafi Ragnari Jónssyni, ökumanni bifreiðarinnar GV-052, og Sigþóri Gunnarssyni, ökumanni bifreiðarinnar PR-568, er gefið að sök að hafa hinn 5. febrúar 1999, um klukkan 16:30, ekið bifreiðum sínum inn á einbreiða brú á þjóðvegi nr. 60 yfir Vaðal í Önundarfirði, of hratt og án nægjanlegrar aðgæslu, á hálum vegi, ákærði Ólafur Ragnar úr norðri og ákærði Sigþór úr suðri, með þeim afleiðingum, að bifreiðar þeirra skullu saman og farþegi í bifreiðinni GV-052, Sigrún Sverrisdóttir f. 26. nóvember 1966, lést samstundis af miklum innvortis áverkum sem og ófætt barn hennar. Telst þetta varða við 1. mgr. og stafliði g. og h. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 50/1987, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga og 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sbr. 108 gr. laga nr. 82/1998. Þess er krafist að ákærðu verði dæmdir til refsingar og sviptingar ökuréttar samkvæmt 101. gr. laga nr. 50/1987.“ Ákærðu krefjast báðir sýknu. Bifreiðin GV-052 var af gerðinni Toyota Carina, árgerð 1983, en bifreiðin PR-568 af gerðinni Toyota HiAce, árgerð 1998. Að beiðni lögreglu voru bifreiðirnar slysaskoðaðar hjá Frumherja hf. Samkvæmt skýrslum Jóhanns Magnússonar deildarstjóra um skoðunina var ástig á hemlafetil bifreiðarinnar GV-052 eðlilegt, hemlalagnir órofnar og hemlun afturhjóla í lagi. Allur framendinn var mjög klesstur og framhjól og stýrisbúnaður fast­skorð­aður af þeim sökum. Stýristúpa var brotin niður, en virtist í lagi. Mynsturdýpt hjól­barða, u.þ.b. 3 mm, uppfyllti kröfur en naglar voru farnir að tínast úr. Bifreiðin PR-568 var með brotinn stýrisöxul og hjól fastklemmd, auk þess sem loftpúði á stýri var uppblásinn. Stýrisbúnaður virtist að öðru leyti í lagi. Bifreiðin var búin nýlegum negldum snjóhjólbörðum. Lagnir fyrir hemlabúnað voru órofnar, ástig á pedala í lagi og virkni að öðru leyti virtist í lagi. Jóhann Magnússon kom fyrir dóm­inn við aðalmeðferð málsins og staðfesti skýrslur sína um skoðunina. Tók hann fram að sér hefði virst að báðar bifreiðirnar hefðu verið í lagi fyrir áreksturinn. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu var bjart veður á slysdegi og sólskin, þurrt en hálka. Vegur á slysstað er með bundnu slitlagi. Fyrir dóminn hafa verið lagðar myndir af vettvangi slyssins og afstöðumynd sem lögregla gerði. Sjá má af myndunum að snjóföl var á vegi. Af þeim sést að báðar bifreiðirnar voru mikið skemmdar að framan eftir áreksturinn. Dómendur skoðuðu vettvang ásamt sakflytjendum og ákærðu áður en aðalmeðferð málsins hófst. Brúin yfir Vaðal er einbreið sem kallað er, en vegurinn tvíbreiður. Marka stutt vegrið sem tengjast handriðum brúarinnar veginn af þar sem hann mjókkar að brúnni beggja vegna. Miðað við uppdrátt lögreglunnar af vettvangi er lengd hvors handriðs u.þ.b. 26,4 m, en heildarlengd að vegriðum viðbættum u.þ.b. 41,2 m. Bifreiðir ákærðu staðnæmdust eftir áreksturinn sunnan til á brúnni, þannig að miðað við teikninguna voru u.þ.b. 1,7 m frá suðurenda brúarhandriðs að afturenda bifreiðarinnar PR-568. Á teikningunni eru sýnd hemlaför eftir bifreiðina GV-052, u.þ.b. 25 m löng. Ekki greindust hemlaför eftir bifreiðina PR-568. Sú bifreið var búin svokölluðu ABS hemlakerfi, sem á að hafa þann eiginleika að hjól læsist ekki þegar hemlað er. Ákærði Ólafur skýrði svo frá tildrögum slyssins hér fyrir dómi að hann hefði verið að koma að brúnni er hann hefði séð sendibíl koma á móti. Hefði ákærði verið kominn miklu nær en sá bíll. Hefði ákærði verið að koma að brúnni er hann hefði séð að ekki hefði verið dregið úr ferð bílsins á móti. Hefði ákærði hemlað og verið numinn staðar er áreksturinn hefði orðið. Sagði hann að bifreið sín hefði lent utan í handriði brúarinnar. Spurður um hraða kvaðst hann hafa ekið á um 70-80 km hraða. Hefði hann talið sig eiga brúna, þar sem svo langt hefði verið í bifreiðina sem kom á móti, sem hann kvaðst aðspurður telja að hefði átt eftir u.þ.b. 50-100 m að brúnni er hann hefði sjálfur verið að aka inn á hana. Ákærði Sigþór lýsti atvikum svo að hann hefði verið að koma yfir svokallaðan Vaðal, sem sé hæð fyrir innan brúna, er hann hefði séð bíl vera að koma yfir stóru Önundarfjarðarbrúna. Hefði hann ekki gætt meira að því að sinni, enda hefði enn verið langt að brúnni. Er hann hefði komið í slakkann rétt áður en að brúnni hefði komið, hefði hann séð að enn hefði verið langt í bílinn á móti. Hefði hann samt hægt ferðina niður í svona 70 km hraða og verið svona að meta aðstæður. Góður spölur hefði verið í bílinn á móti og hann verið á réttum vegar­helmingi að því er virst hefði. Er hann hefði verið að koma að vegriðinu, þá hefði farþegi sinn þekkt bílinn á móti og kallað upp yfir sig að þarna væri Ólafur að koma. Sér hefði brugðið við og fyrstu viðbrögð sín hefðu verið að hemla. Hefði hann náð að stöðva bifreið sína u.þ.b. inni á miðri brú, en engum togum hefði skipt að bifreiðin á móti hefði komið á mikilli ferð og þær skollið saman á brúnni. Aðspurður kvaðst hann telja að bifreið meðákærða hefði komið á dágóðum hraða, því hún hefði nálgast brúna mun hraðar en hann, þótt hann gæti ekki sagt til um hversu mikill hraðinn hefði verið. Spurður um ökuhraða sinn á leiðinni frá Þingeyri í þessari ferð kvaðst hann yfirleitt hafa ekið á um 90 km hraða. Hefði veður verið gott, bifreið hans vel útbúin og aðstæður leyft að ekið væri á hámarkshraða. Vitnið Kristján Bjarnason var farþegi í bifreið ákærða Sigþórs og sat frammi í henni, við hlið ákærða. Sagði hann að ákærði hefði fyrst veitt því eftirtekt og bent sér á það, er þeir hefðu verið að koma ofan af Gemlufallsheiði að bifreið kæmi á móti, sem hefði farið fremur geyst. Hefði þá verið langt á milli bifreiðanna. Hefði hann ekki áttað sig á því hvaða bíll væri þarna á ferð fyrr en rétt fyrir áreksturinn. Erfitt væri á að giska hve langt hann hefði þá verið frá brúnni, en þó nokkuð. Ákærði Sigþór hefði slegið af hraða töluvert áður en að brúnni hefði komið. Vitnið tók fram að sér hefði alltaf fundist að þeir væru mikið nær brúnni og á minni ferð. Sérstaklega aðspurt hvort það hefði haft orð á því hver væri að koma á móti kvaðst það ekki muna hvort það hefði kallað upp að þetta væri Óli, eða eitthvað í þá veru, en hélt þó ekki. Vitnið kvaðst hafa talið að þeir ákærði Sigþór yrðu fyrri til að fara yfir brúna. Hvorugur bílanna hefði verið kominn inn á hana er vitnið hefði gert sér grein fyrir því að þeir myndu rekast á. Hefði bíll ákærða Sigþórs þá verið rétt ókominn að brúnni og hinn bíllinn eitthvað aðeins lengra frá. Kvaðst vitnið ekki geta giskað á þessar fjarlægðir í metrum eða bíllengdum. Vitnið hafði neytt áfengis fyrr þennan dag og kvaðst þá hafa drukkið „góðan slatta ofan í dálítið stórt glas“, sem það taldi að hefði verið góður tvöfaldur skammtur af vodka, blandað kóki. Þessa kvaðst vitnið neytt u.þ.b. hálfri til einni klukkustund áður en lagt var af stað frá Þingeyri. Hefði vitnið e.t.v. fundið til örlítilla áfengisáhrifa. Kvaðst það þó telja sig hafa verið með fullri dómgreind er áreksturinn varð. Vitnin Þorleifur Kristján Sigurðarson og Arnheiður Ingibjörg Svan­bergs­dóttir voru á ferð í bifreið þennan dag, sem fyrrnefnda vitnið ók og mættu ákærða Ólafi, sem þau þekktu bæði, er þau voru rétt komin yfir brúna yfir Vöðin í Önundarfirði. Báru þau bæði að þeim hefði þótt ákærði víkja mjög illa og vera á mikilli ferð, sem þau áætluðu að hefði verið um 100 km/klst. Skömmu síðar, og rétt áður en áreksturinn varð, mættu vitnin Páll Aðal­steinn Svansson, sem ók 11 tonna fiskflutningabíl og Guðrún Anna Finnbogadóttir, sem var farþegi með honum, ákærða Ólafi, við afleggjarann að Holti í Önundarfirði, að því er fyrrnefnda vitnið sagði. Hvorugt vitnið mundi til þess að ákærði hefði þá ekið óeðlilega hratt eða að erfitt hefði verið að mæta honum. Auk þeirra vitna sem þegar hefur verið getið gáfu skýrslu­r fyrir dómi vitnin Ingi­björg Jónsdóttir húsmóðir, Þorsteinn Jóhannesson yfirlæknir, lækn­arnir Elín­borg Bárðardóttir og Ólafur Þór Gunnarsson, Hörður Högnason hjúkrunar­fræð­ingur og lögreglumennirnir Bjarki Rúnar Skarphéðinsson, Jóhann Sólmundur Andrés­­son, Hlynur Snorrason, Unnar Már Ástþórsson og Jón Svanberg Hjartarson. Ekki þykir ástæða til að rekja efni skýrslna þeirra hér. Verjandi ákærða Ólafs hefur vakið athygli á rauðum flekk, sem sést á mynd­um af vettvangi að er í snjónum framarlega við vinstri hlið bifreiðarinnar PR-568. Ekkert liggur fyrir um það með vissu úr hverju hann hefur myndast og þykja engar ályktanir verða dregnar af honum um tildrög eða atvik slyssins. Ekki eru aðrir til frásagnar um tildrög slyssins en ákærðu sjálfir og vitnið Kristján Bjarnason. Þótt í skýrslum vitnanna Þorleifs Kristjáns Sigurðarsonar og Arnheiðar Ingibjargar Svanbergsdóttur komi fram að ákærði Ólafur hafi ekið hratt og vikið illa fyrir umferð á móti áður en hann kom að brúnni yfir Vöð í Ön­undarfirði, verður að líta til þess að vitnin Páll Svansson og Guðrún Finnbogadóttir, sem mættu honum síðar, minntust þess ekki að hafa séð neitt athugavert við aksturslag hans. Vel sést til umferðar á móti, úr hvorri átt sem komið er að brúnni yfir Vaðal, enda kemur fram í skýrslum ákærðu að hvor um sig sá til ferða hins. Ákærði Ólafur kveðst hafa talið sig „eiga“ brúna, í þeim skilningi að hann hefði komið fyrr að henni. Samkvæmt skýrslu hans ók hann óhikað að henni á um 70-80 km hraða á klukkustund, en hemlaði er hann sá að með­ákærði myndi fara inn á brúna. Varð slysi þá ekki afstýrt. Þegar litið er til skýrslu vitnisins Kristjáns Bjarna­sonar, sem er í samræmi við skýrslu ákærða Sigþórs, þess efnis að bifreið ákærða Sigþórs hefði átt skemmra að brúnni er þeir nálguðust, verður að telja að ákærði Ólafur hafi ofmetið verulega forskot sitt að brúnni. Þykir hann hafa sýnt af sér gáleysi miðað við aðstæður með því að draga ekki úr ferð er hann kom að brúnni og sá bifreið koma á móti, og vera reiðubúinn að nema staðar áður en að brúnni kæmi, uns hann gæti verið alveg viss um að sér væri óhætt að aka fyrr yfir hana. Verður því að fallast á það með ákæruvaldinu að hann hafi ekið of hratt og án nægjanlegrar aðgæslu, með þeim afleiðingum sem í ákæru eru greindar. Ákærði Sigþór Gunnarsson er atvinnubifreiðarstjóri og veginum kunn­ugur. Í framburði hans og vitnisins Kristjáns Bjarnasonar kemur fram að hann sá til ferða meðákærða löngu áður en að brúnni var komið. Kom fram í skýrslu vitnisins Kristjáns að meðákærði hefði þá farið geyst. Bar ákærða að sýna sérstaka aðgæslu, er komið var að mjórri brú, með tilliti til þess að bifreið var ekið hratt á móti. Ákærði, sem kveðst yfirleitt hafa ekið á um 90 km hraða á klukkustund í ferðinni frá Þingeyri þennan dag, kveðst hafa dregið úr ferð er hann nálgaðist brúna og metið aðstæður. Með því að hann ók þrátt fyrir þetta inn á brúna og hugðist verða fyrri yfir hana en meðákærði, verður að telja að hann hafi vanmetið verulega fjar­lægð bifreiðar meðákærða miðað við hraða hennar. Verður að fallast á það með á­kæru­­valdinu að hann hafi þannig sýnt af sér gáleysi með því að aka of hratt að brúnni miðað við aðstæður og án nægilegrar að­gæslu, með þeim afleiðingum sem í ákæru eru greindar. Samkvæmt ofansögðu verður að sakfella báða ákærðu fyrir þá háttsemi sem þeim er gefin að sök í ákærunni og varðar við þargreind ákvæði umferðar- og hegningarlaga. Leysir það hvorugan undan sök að hinum hefði verið unnt með meiri gætni að afstýra því að árekstur yrði. Sakaferill ákærða Ólafs skiptir ekki máli við ákvörðun refsingar hans að öðru leyti en því að hana ber að tiltaka sem hegningarauka við dóm Héraðsdóms Vestfjarða frá 12. nóvember sl., þar sem hann var dæmdur til greiðslu 40.000 króna sektar fyrir fíkniefnabrot. Ákærði missti í slysinu þungaða eiginkonu sína. Með hlið­­sjón af þeim sjónarmiðum sem rakin eru í c. lið 2. mgr. 113. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála verður honum ekki gerð sérstök refsing í máli þessu. Eru þá ekki efni til að svipta hann ökurétti jafnframt. Ákærði Sigþór hefur ekki sætt refsingum áður. Refsing hans þykir hæfilega ákveð­in 100.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi 20 daga fangelsi í stað hennar, verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu þessa dóms að telja. Með vísun til 1. mgr. 101. gr. umferðarlaga verður ákærði sviptur ökurétti í sex mánuði frá birtingu dómsins. Dæma ber ákærða Ólaf til að greiða málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Guð­mundar Ágústssonar, hdl., kr. 180.000 og ákærða Sigþór til að greiða máls­varnarlaun skipaðs verjanda síns, Sigurðar G. Guðjónssonar, hrl., kr. 180.000. Rétt er að kostnaður af töku og greiningu blóðsýnis falli á ríkissjóð, en annan sakarkostnað verða ákærðu dæmdir til að greiða óskipt. Dóm þennan kveður upp Erlingur Sigtryggsson, dómstjóri, ásamt héraðs­dóm­ur­unum Arngrími Ísberg og Hirti O. Aðalsteinssyni. Dómsuppsaga hefur dregist vegna anna dómsformanns og meðdómenda. Dómsorð: Ákærða Ólafi Ragnari Jónssyni er ekki gerð sérstök refsing í máli þessu. Ákærði Sigþór Gunnarsson greiði 100.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu þessa dóms, en sæti ella 20 daga fangelsi. Ákærði Sigþór er sviptur ökurétti í sex mánuði frá birtingu þessa dóms að telja. Ákærði Ólafur greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Guðmundar Ágústs­­sonar hdl., kr. 180.000. Ákærði Sigþór greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Sigurðar G. Guð­jónssonar, hrl., kr. 180.000. Kostnaður af töku og greiningu blóðsýnis greiðist úr ríkissjóði. Ákærðu greiði annan sakarkostnað óskipt.
Mál nr. 411/1999
Fjöleignarhús Sameign
G keypti íbúðarherbergi í kjallara fjöleignarhúss. Herbergið var eitt fjögurra í kjallaranum og höfðu þau öll upphaflega fylgt íbúðum á efri hæðum hússins en þrjú þeirra höfðu síðar verið gerð að sérstökum eignarhlutum. G stefndi öðrum eigendum hússins og krafðist þess að að staðfest yrði með dómi að eignarhluta hennar fylgdi eignarhlutdeild í þvottahúsi. Óumdeilt var, að íbúar einstaklingsíbúðanna í kjallaranum höfðu ekki haft afnot af þvottahúsinu. Þinglýst gögn, sem vísað var til í afsali til G, báru með sér að allt frá því að íbúðir þessar voru skildar frá íbúðum á efri hæðum hefði eigna- og afnotaréttur að þvottahúsi ekki fylgt með, heldur hefði sá réttur eingöngu tilheyrt eigendum íbúðanna á efri hæðum hússins. Var því sýknað.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson og Hjörtur Torfason. Áfrýjendur skutu máli þessu til Hæstaréttar 6. október 1999. Þeir krefjast þess að synjað verði um staðfestingu á því, að eignarhluta stefndu, 01-02, í Snælandi 8 í Reykjavík, fylgi eignarhlutdeild í þvottahúsi. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Í máli þessu er deilt um eignar- og afnotarétt að þvottahúsi í kjallara að Snælandi 8 í Reykjavík. Samkvæmt eignaskiptasamningi 11. febrúar 1971 voru fjórar íbúðir í húsinu, tvær á hvorri hæð, og fylgdi hverri þeirra íbúðarherbergi og geymsla í kjallara, ásamt 1/4 af sameiginlegum göngum, anddyri, þvottaherbergi, hjóla- og vagnageymslu og sorpgeymslu. Var hver eignarhluti samtals 25% af allri eigninni. Þrjú þessara íbúðarherbergja í kjallara hafa síðan verið skilin frá íbúðunum, og eru eignarhlutar hússins nú sjö talsins. Stefnda er eigandi íbúðarherbergis merkt 01-02, sem tilheyrði áður íbúð á 1. hæð til vinstri. Í febrúar 1983 reiknaði Gunngeir Pétursson, að beiðni eiganda þeirrar íbúðar, Hjördísar Jónsdóttur, út skiptingu milli eignarhluta íbúðarinnar og séreignarhluta hennar í kjallara. Í skjalinu sagði: „Séreignarhlutinn er 25m2 og er herbergi með eldhúskrók og salerni með sturtubaði ásamt sameign í göngum og sorpklefa. Íbúðin ásamt sérgeymslu og sameign með íbúð á hæðum í þvottahúsi og vagnageymslu reiknast vera 20,2% en séreignin 4,8%.“ Skjali þessu var þinglýst 10. febrúar 1983. Samkvæmt þessari skiptingu seldi Hjördís síðan íbúðarherbergið með afsali 6. apríl 1984, án þess að hlutdeildar í sameign væri getið. Stefnda keypti íbúðarherbergið með afsali 22. nóvember 1996. Í afsalinu var tekið fram, að um væri að ræða „einstaklingsíbúð í kjallara hússins númer 8 við Snæland í Reykjavík, sem er herbergi, eldhúskrókur og baðherbergi (sturta), svo og ásamt tilheyrandi hlutdeild í öllu sem eigninni fylgir og fylgja ber, að engu undanskildu, þar með talin leigulóðarréttindi. Skiptasamn. sjá skjöl nr. D-23058, E-04459/79 og E-l0837/85. Eignarhlutinn telst vera 4.800%.“ Skjal nr. D-23058 er fyrrgreindur eignaskiptasamningur um húseignina frá 11. febrúar 1971. Skjal 04459/79 er yfirlýsing, þinglýst 9. mars 1979, þegar íbúðarherbergi var fyrst skipt frá íbúð í húsinu, en það var íbúð á 2. hæð til vinstri. Í yfirlýsingunni var óskað eftir því að íbúðin og íbúðarherbergið verði skráð sem tvær eignir í veðmálabækur og skyldi íbúðinni fylgja sérgeymsla ásamt 20,9% í óskiptanlegri sameign, „en þvottahúsréttur ásamt hjól- og vagnageymslu fylgi að 1/4 á móti öðrum eigendum hússins“. Íbúðarherbergið skyldi vera 4,1% húseignarinnar og „því fylgi tilheyrandi hlutdeild í óskiptanlegri sameign, að þvottahúsi og hjól- og vagnageymslu undanskildu, sem fylgir ekki þessu herbergi.“ Ekki kemur fram, hver hafi reiknað þessi skiptahlutföll. Skjal nr. 10837/85 er yfirlýsing, þinglýst 13. mars 1985, þegar eigandi íbúðar á 1. hæð til hægri óskaði eftir því, að íbúðarherbergi í kjallara yrði skipt frá. Í afsalinu var tekið fram, að um væri að ræða „einstaklingsíbúð í kjallara hússins. Þessari íbúð fylgir hlutdeild í göngum, anddyri, sorpgeymslu og leigulóð. Eignarhlutdeild þessarar íbúðar telst vera 4,8% alls hússins.“ Eru hlutföllin byggð á útreikningi Gunngeirs Péturssonar frá því í febrúar 1985. Eiginmaður stefndu bar fyrir dómi, að komið hefði til tals við kaupin á íbúðinni hvort þvottahúsréttur fylgdi með. Kvað hann þau hjón hafa spurt um rétt á þvottahúsi, og hafi fulltrúi seljanda sagt, að það ætti að fylgja en væri þó ekki tekið fram, „það yrði að ganga frá því máli seinna“. Þegar allt framangreint er virt verður að telja, að áfrýjendur hafi sýnt fram á með þinglýstum gögnum, að allt frá því að umræddar einstaklingsíbúðir í kjallara voru skildar frá íbúðum á efri hæðum hafi eignar- og afnotaréttur að þvottahúsi ekki fylgt með, heldur hafi sá réttur eingöngu tilheyrt eigendum íbúðanna fjögurra á efri hæðum hússins, sbr. nú 3. tl. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús. Þinglýst gögn, sem vísað er til í afsali til stefndu 22. nóvember 1996, báru þetta með sér svo og áðurnefnd yfirlýsing Gunngeirs Péturssonar frá febrúar 1983. Er kröfu stefndu því hafnað. Málskostnaður í héraði fellur niður, en stefnda greiði áfrýjendum málskostnað í fyrir Hæstarétti svo sem í dómsorði greinir. Dómsorð: Kröfu stefndu, Guðlaugar Kristófersdóttur, um að eignarhluta hennar, merktum 01-02, að Snælandi 8 í Reykjavík, fylgi eignarhlutdeild í þvottahúsi, er hafnað. Málskostnaður í héraði fellur niður. Stefnda greiði áfrýjendum, Ólöfu Guðleifsdóttur, Öldu Ingvarsdóttur, Gunnlaugi Helgasyni, Valgerði Björnsdóttur, Mörtu Tómasdóttur og Helga Halldórssyni, sameiginlega 150.000 krónur í málskostnað fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 7. júlí 1999. Mál þetta, sem dómtekið var 9. júní sl. er höfðað með stefnu birtri 3. og 4. febrúar 1999. Stefnandi er Guðlaug Kristófersdóttir, kt. 280130-2229, Máshólum 2, Reykjavík. Stefndu eru Ólöf Guðleifsdóttir, kt. 031227-2919, Alda Ingvarsdóttir, kt. 300549-5199, Gunnlaugur Helgason, kt. 020236-2729, Valgerður Björnsdóttir, kt. 201147-7869, Marta Tómasdóttir, kt. 120613-2439, Helgi Halldórsson, kt. 250658-3709, öll til heimilis að Snælandi 8, og Richarð I. Axelsson, kt. 020732-4589, Svíþjóð, persónulega og fyrir hönd húsfélagsins Snælandi 8, kt. 511087-1129, Snælandi 8, Reykjavík. Stefnandi gerir þær dómkröfur að staðfest verði með dómi að eignarhluta stefnanda, merktur 0l-02, að Snælandi 8, Reykjavík, fylgi eignarhlutdeild í þvottahúsi. Þá er krafist málskostnaðar in solidum úr hendi stefndu samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi. Af hálfu stefnda Richarðs I. Axelssonar hefur ekki verið sótt þing en lögmanni hans var birt stefna 3. febrúar sl. og áritaði hann hana um að stefndi hefði falið sér að sækja þing við þingfestingu og halda uppi vörnum. Dómkröfur annarra stefndnu eru þær að synjað verði um staðfestingu á að eignarhluta stefnanda, 01-02 í Snælandi 8 í Reykjavík, fylgi eignarhlutdeild í þvottahúsi. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda samkvæmt mati dómsins og 24.5% virðisaukaskatts af tildæmdum málskostnaði. Samkvæmt eignaskiptasamningi frá 1971 voru fjórir eignarhlutar í húsinu Snælandi 8, Reykjavík, þ.e. tvær íbúðir á 1. hæð og tvær íbúðir á 2. hæð. Með hverri íbúð fylgdi íbúðarherbergi í kjallara, samtals fjögur. Þrjú þessara íbúðarherbergja hafa síðar verið undanskilin íbúðunum og hefur eignarhlutum í húsinu því fjölgað í sjö. Nýr eignaskiptasamningur hefur ekki verið gerður eftir að eignarhlutunum fjölgaði. Í húsfélaginu er ekki sérstök stjórn. Núverandi eignarhlutar og eigendur, auk stefnanda, eru eftirfarandi: l. Íbúð á 2. hæð t.h. ásamt íbúðarherbergi í kjallara (03-02): Þinglýstur eigandi er Ólöf Guðleifsdóttir. 2. Íbúð á 2. hæð t.v. (03-01): Þinglýstur eigandi er Alda Ingvarsdóttir. 3. Íbúð á l. hæð t.h. (02-02): Þinglýstir eigendur eru Gunnlaugur Helgason og Valgerður Björnsdóttir. 4. Íbúð á l. hæð t. v. (02-01): Þinglýstur eigandi er Marta Tómasdóttir. 5. Kjallari lengst t.h. (01-03): Þinglýstur eigandi er Richarð I. Axelsson. 6. Kjallari lengst t.v. (01-0l): Þinglýstur eigandi er Helgi Halldórsson. Stefnandi er þinglýstur eigandi að "einstaklingsíbúð í kjallara hússins númer 8 við Snæland í Reykjavík, sem er herbergi, eldhúskrókur og baðherbergi (sturta), svo og ásamt tilheyrandi hlutdeild í öllu sem eigninni fylgir og fylgja ber, að engu undanskildu, þar með talin lóðarréttindi ....", sbr. afsal dags. 22. nóvember 1996. Eignarhlutinn er merktur 01-02. Eignarhluti stefnanda tilheyrði áður íbúðinni á 1. hæð t.v. (02-01), en var með afsali, dags. 6. apríl 1984, skilin frá henni. Þegar íbúðin var undanskilin varð eignarhlutfall hennar 4.8%. Íbúðin hefur oft skipt um eigendur í gegnum árin. Stefnandi hefur leigt út eignarhluta sinn allt frá því hann keypti hann árið 1996. Allt frá upphafi hefur verið ágreiningur við stefndu um það hvort eignarhluta stefnanda tilheyri réttur til afnota af þvottahúsi. Stefnandi telur að íbúð hans fylgi hlutdeild og afnotaréttur af þvottahúsi en stefndu hafa hins vegar talið að íbúð stefnanda fylgi ekki hlutdeild og afnotaréttur af þvottahúsi. Stefnandi beindi erindi til Kærunefndar fjöleignarhúsamála vegna ágreinings við stefndu um það hvort íbúð stefnanda fylgi hlutdeild og afnotaréttur af þvottahúsi. Niðurstaða nefndarinnar í málinu nr. 14/1998, dags. 27. maí 1998 var sú að íbúðarherbergi stefnanda að Snælandi 8, Reykjavík, fylgi eignarhlutdeild í þvottahúsi. Stefnanda hefur verið meinaður aðgangur að þvottahúsinu og í bréfi lögmanns stefndu, dags. 19. október 1998, var ítrekað og áréttað að allt yrði gert til að stöðva fyrirhugaða nýtingu stefnanda á þvottahúsinu og að ef stefnandi vildi láta reyna á rétt sinn til þrautar yrði að höfða mál. Er það tilefni málshöfðunar þessarar. Af hálfu stefndu er málsatvikum lýst þannig að hver eignarhluti hafi talist vera 25% allrar fasteignarinnar. Þegar herbergi stefnanda hafi upphaflega verið selt frá íbúðinni hafi herberginu ekki fylgt eignarhlutdeild eða afnotaréttur að þvottahúsi. Þegar eigandi íbúðar á 1. hæð til vinstri, sem aðskildi eignarhlutana, hafi selt íbúðarhæðina hafi réttur og eignarhald að þvottahúsi að 1/4 hluta fylgt sbr. afsal dagsett 7. nóvember 1979. Þetta sé einnig staðfest með vottorði Hjördísar Jónsdóttur og Geirs Hallgeirssonar, dagsettu 30. september 1997. Þannig hafi einnig verið farið að þegar íbúðin á 2. hæð til vinstri seldi kjallaraherbergið og íbúðina í tvennu lagi og einnig þegar íbúðin á 1. hæð til hægri seldi kjallaraherbergið og íbúðina sitt í hvoru lagi. ­Nýting þvottahússins hafi alltaf verið ágreiningslaust með þeim hætti að íbúðirnar hafi nýtt þvottahúsið og haft aðgang að því, en ekki eigendur kjallaraherbergjanna, sem höfðu verið aðskilin frá íbúðunum. Ágreiningur hafi fyrst komið upp þegar eiginmaður stefnanda fór að gera kröfur til þvottahússins. Kröfu sína styður stefnandi við þinglýsta eignarheimild sína, þ.e. afsal, dags. 22. nóvember 1996, þar sem hann kaupir einstaklingsíbúð í kjallara hússins númer 8 við Snæland í Reykjavík, sem er herbergi, eldhúskrókur og baðherbergi (sturta), svo og ásamt tilheyrandi hlutdeild í öllu sem eigninni fylgir og fylgja ber, að engu undanskildu, þar með talin leigulóðarréttindi. Stefnandi byggir á því að í fjöleignarhúsum sé sameign meginregla, sbr. 6. - 8. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús (hér eftir skammstöfuð fehl.), sem þýði að jafnan séu löglíkur fyrir því að umrætt húsrými og annað sé í sameign. Sameignina þurfi ekki að sanna, heldur verði sá sem telur að tiltekinn hluti húss sé séreign eða sameign sumra, að sanna slíkt. Takist honum ekki sönnun þess sé um sameign allra að ræða. Hverri séreign fylgi hlutdeild í sameign í samræmi við hlutfallstölu viðkomandi eignarhluta, burtséð frá stærð hans, notkun eða nýtingarmöguleikum, sbr. 2. og 4. mgr. 10. gr. fehl. Sé þar um alla sameign viðkomandi húss að ræða, þar á meðal sameiginlegt þvottahús. Hér sé um sömu reglu að ræða og skv. eldri lögum á þessu réttarsviði. Í eignarheimildum komi ekkert það fram sem takmarki rétt stefnanda til sameignar með einhverjum hætti, en fyrir því beri stefndu ótvírætt sönnunarbyrði. Þá sé eignarhluti stefnanda ekki lokaður af frá hinu umdeilda þvottahúsi með þeim hætti að um sameign sumra sé að ræða, sbr. 7. gr. fehl. Auk þess byggir stefnandi kröfu sína á því að við sölu eignarhluta hans frá íbúð á 1. hæð t.v., hafi þáverandi eiganda verið óheimilt að undanskilja sameign frá sölunni og þar með hlutdeild og afnotarétt af þvottahúsi. Samkvæmt 1. mgr. 20. gr. fehl. og þágildandi lögum nr. 59/1976 um fjölbýlishús sem í gildi voru þegar eignarhluti stefnanda var seldur frá, megi eigandi í fjöleignarhúsi aðeins ráðstafa með samningi réttindum og skyldum í heild, þ.e. séreign sinni og hlutdeild í sameign. Þannig hafi við sölu eignarinnar á sínum tíma verið óheimilt að undanskilja sameign og þar með hlutdeild og afnotarétt af þvottahúsi. Því beri hlutdeild í þvottahúsi að fylgja. Með vísan til ofangreinds telur stefnandi að eignarhluta hans tilheyri hlutdeild í þvottahúsi og þar af leiðandi afnotaréttur. Stefnandi vísar til laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús, einkum 6.-8. gr., 10. gr. og 20. gr., sbr. eldri löggjöf nr. 59/1976, einkum 3. og 5. mgr. 5. gr., þinglýsingarlöggjöf og meginreglna eignarréttar um stofnun, vernd og aðilaskipti að eignarréttindum. Af hálfu stefndu er því mótmælt, að stefnandi hafi eignast rétt til þvottahússins með eignarheimild sinni. Þvert á móti er því haldið fram, að stefnda Marta Tómasdóttir eigi þvottahúsið að 1/4 hluta, enda hafi hún keypt það og greitt fyrir það. Því er mótmælt, að stefnandi hafi fengið frekari rétt en fyrri eigendur að kjallaraher­bergi hans áttu. Því er haldið fram, að stefnandi hafi vitað þetta. Hann hafi reynslu af átökum sem þessum frá öðrum fasteignum. Engin af fyrri eigendum kjallaraherbergis stefnanda né hann sjálfur hafi greitt fyrir þvottahúsið. Það sé því eign eiganda íbúðar á 1. hæð til vinstri Hann hafi keypt herbergið, hagnýtt það og eigi það. Eigendur annara íbúða í húsinu mótmæli því, að þau þurfi að þola aukið álag á þvottahúsið. Eigendur íbúðanna telji hver um sig að þeir eigi þvottahúsið að 1/4 hluta. Þannig hafi nýtingu þess alltaf verið háttað. Stefndu telja sannað með framlögðum skjölum, að þvottaherbergið sé eign íbúðareigendanna að 1/4 hluta hvers. Eignarrétturinn verði ekki af þeim tekinn, hvorki með yfirgangi eða lögum. Hann sé varinn af 72. gr. l. nr. 33 frá 1944. Stefndi, Helgi Halldórsson, kveðst hafa leyst sinn vanda með því að hafa litla þvottavél inni í baðherbergi sínu. Það geti stefnandi einnig gert. Stefnandi geti ekki byggt rétt til þvottahússins á lögum, sem hafi verið sett löngu eftir að kjallaraherbergin voru skilin frá íbúðunum. Á sama hátt gætu eigendur íbúðanna krafist þess, að þeir væru réttir eigendur að kjallaraherbergjunum, sem voru skilin frá íbúðum þeirra, þar sem ekki er nú heimilt að selja kjallaraherbergin frá íbúðunum sbr. 1. nr. 26/1994. NIÐURSTAÐA Íbúð sú er stefnandi keypti í kjallara hússins Snælandi 8 tilheyrði upphaflega íbúð á 1. hæð til vinstri en með afsali dagsettu 6. apríl 1984 var hún skilin frá henni. Í afsali þessu segir ma: " einstaklingsíbúð mína í kjallara hússins nr. 8 við Snæland í Reykjavík, nánar tiltekið er hér um að ræða 1 herbergi eldhúskrók o. fl. í kjallara hússins nr. 8. við Snæland í Rvk. ásamt tilheyrandi leigulóðarréttindum." Í 3. mgr. 5. gr. laga nr. 59/1976 um fjölbýlishús, sem í gildi var er íbúðin var seld sagði að hverri íbúð fylgdi eftir ákveðinni hlutfallstölu hlutdeild í sameign. Í 5. mgr. sömu greinar sagði að réttindi sem talað væri um í 3. mgr. yrðu ekki skilin frá íbúðunum. Þá er á því byggt að almennt hafi íbúðareiganda verið heimil sala hluta séreignar sinnar svo sem hér átti sér stað án þess að þurfa að leita samþykkis annarra íbúðareigenda og í þeim tilvikum fylgdi tilsvarandi hlutdeild í sameign og réttindi og skyldur samkvæmt tilvitnuðu ákvæði 5. gr. laga nr. 59/1976. Orðalag í framangreindu afsali gefur því ekki stoð að ætlun aðila hafi verið að undanþiggja hlutdeild nefndrar íbúðar í þvottahúsi sérstaklega og þykir ekki sýnt fram á það hér að þvotthúsið sé sameign sumra sbr. 7. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús. Með vísan til þessa er það skoðun dómsins að þegar við afsal það sem gefið var út 6. apríl 1984 hafi eigandi íbúðar þeirrar er stefnandi á nú öðlast rétt til afnota af þvottahúsi í kjallara og ekki hefur verið sýnt fram á atvik sem hafi breytt þeirri stöðu frá þeim tíma. Samkvæmt framanrituðu verður fallist á dómkröfur stefnanda og eftir úrslitum málsins verða stefndu dæmd til að greiða honum in solidum 157.880 krónur í málskostnað og er þar litið til reglna um virðisaukaskaatt af málskostnaði. Allan V. Magnússon héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómsorð: Viðurkennd er sú krafa stefnanda, Guðlaugar Kristófersdóttur, að eignarhluta hennar, merktur 0l-02, að Snælandi 8, Reykjavík, fylgi eignarhlutdeild í þvottahúsi. Stefndu Ólöf Guðleifsdóttir, Alda Ingvarsdóttir, Gunnlaugur Helgason, Valgerður Björnsdóttir, Marta Tómasdóttir, Helgi Halldórsson og Richarður I. Axelsson, öll persónulega og f.h. húsfélagsins Snælandi 8, greiði in solidum stefnanda 157.880 krónur í málskostnað.
Mál nr. 839/2015
Gjaldþrotaskipti Riftun Vanreifun Frávísun frá héraðsdómi
H ehf. keypti alla hluti í Hrossaræktarbúinu F ehf. og lánaði K félaginu fyrir hluta af kaupverðinu en K var eini hluthafi H ehf. Vegna lánsins gaf H ehf. út tvö skuldabréf til K en til tryggingar bréfunum voru settir að veði allir eignarhlutir í F ehf. Í málinu krafðist þb. H ehf. að rift yrði ráðstöfun H ehf. sem fólst í samkomulagi um skuldauppgjör en með því hafði K gengið að veði í öllum eignarhlutum F ehf. og þess krafist að K yrði gert að afhenda þb. H ehf. þá eignarhluti. Fyrir Hæstarétti var fallið frá þeirri málsástæðu sem komið hafði fram í stefnu til héraðsdóms um að H ehf. hefði aldrei skuldað K þá fjáræð sem tilgreind var í skjölunum. Taldi Hæstiréttur að því gættu að þb. H ehf. hefði gengist við skuldinni, sem tilgreind var í fyrrgreindum skjölum og veðsetningin hefði tekið til, yrði ekki talið að lýsing málsástæðna og annarra atvika af hans hendi væru svo glögg sem þyrfti til þess að samhengi málsástæðna yrði ljós og var málinu því vísað frá héraðsdómi.
DómurHæstaréttar.Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason og Karl Axelsson ogIngveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari. Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 15. desember 2016. Hann krefstþess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn áfrýjaðidómur verði ómerktur, en að því frágengnu að hann verði sýknaður af kröfumgagnáfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 23. mars 2016. Hannkrefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annað en málskostnað,sem aðaláfrýjanda verði gert að greiða í héraði. Þá krefst hann málskostnaðarfyrir Hæstarétti.IEins og rakið er í héraðsdómi var aðaláfrýjandi eini hluthafi Háttar ehf.,auk þess sem hann var eini stjórnarmaður og framkvæmdastjóri félagsins. Jafnframtritaði hann firma þess og hafði prókúruumboð fyrir það.Með kaupsamningi 10. apríl 2007 keypti félagið alla hluti íHrossaræktarbúinu Feti ehf. og nam kaupverðið 525.000.000 króna. Samkvæmtsamningnum átti að greiða 225.000.000 krónur við afhendingu hins selda en sexmánuðum síðar átti að greiða 300.000.000 krónur. Við flutning málsins fyrirHæstarétti kom fram að ágreiningslaust væri með aðilum að aðaláfrýjandi hefðilánað Hætti ehf. 395.000.000 krónur til að standa skil á kaupverðinu. Þettahefði hann gert annars vegar með því að greiða beint til seljanda þá greiðslusem inna átti af hendi við afhendingu hlutanna og hins vegar með því að leggja 170.000.000krónur inn á reikning Háttar ehf. 4. janúar 2008. Aðaláfrýjandi heldur því framað Háttur ehf. hafi af þessu tilefni gefið út tvö skuldabréf til sín, annarsvegar 2. júní 2007 að fjárhæð 225.000.000 krónur og hins vegar 4. janúar 2008að fjárhæð 170.000.000 krónur. Efni þessara bréfa samkvæmt ljósritum er nánarlýst í hinum áfrýjaða dómi, en í þeim var tekið fram að til tryggingar bréfunumværu settir að veði allir eignarhlutir í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. Jafnframtliggur fyrir í málinu yfirlýsing stjórnar þess félags 2. júní 2007 þar semHætti ehf. var veitt heimild til að veðsetja eignarhluti í fyrrgreindafélaginu, en áskilið var samkvæmt samþykktum þess að slík ráðstöfun væri bundinsamþykki stjórnar. Samkvæmt yfirlýsingu, sem dagsettvar 15. september 2011 og bar heitið samkomulag um skuldauppgjör, var öllumhlutum í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. ráðstafað til aðaláfrýjanda til greiðslu áfyrrgreindum skuldabréfum. Kom fram í skjali þessu að skuldin væri að fjárhæð610.353.990 krónur, en andvirði hlutanna, sem kæmi til frádráttar, næmi400.000.000 krónum eftir sameiginlegu mati Háttar ehf. og aðaláfrýjanda. Íhinum áfrýjaða dómi er rakinn aðdragandi þess að bú Háttar ehf. var tekið tilgjaldþrotaskipta. Þar er einnig greint frá dómum sem gengu um ógildinguskuldabréfanna. IIAðaláfrýjandi krafðist þess í héraði að málinu yrði vísað frá dómi enþeirri kröfu hafnaði héraðsdómur með úrskurði 20. desember 2013. Með áfrýjunsinni leitar aðaláfrýjandi meðal annars endurskoðunar á niðurstöðu úrskurðarins.Krafa hans um frávísun er reist á því að málatilbúnaðurinn af hálfugagnáfrýjanda sé óglöggur og lýsingu málsástæðna svo áfátt að óhjákvæmilegt séað vísa málinu frá héraðsdómi vegna vanreifunar.Gagnáfrýjandi höfðaði málið til að fá rift ráðstöfun Háttar ehf. semfólst í samkomulagi um skuldauppgjör 15. september 2011, en með því gekkaðaláfrýjandi að veði í öllum eignarhlutum í Hrossaræktarbúinu Feti ehf.Jafnframt var þess krafist að aðaláfrýjanda yrði gert að afhenda gagnáfrýjandaalla hluti í félaginu. Þessi málatilbúnaður var í stefnu til héraðsdóms reisturá því að samkomulagið hefði verið málamyndagerningur til að skjóta fjármunumundan fullnustugerðum skuldheimtumanna. Einnig var byggt á því að fyrrgreind skjöl2. júní 2007 og 4. janúar 2008 væru hvorki skuldabréf né skuldaviðurkenning samkvæmtþeim efnis- og formreglum sem gerðar yrðu til slíkra skjala sökum þess aðundirritun útgefanda væri ófullnægjandi. Þá var því haldið fram að Háttur ehf.hefði aldrei skuldað aðaláfrýjanda þá fjárhæð sem tilgreind var í skjölunum, enfrá því hefur verið fallið fyrir Hæstarétti eins og áður greinir. Um lagarökvar vísað til 139. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.Án tillits til þess annmarka sem gagnáfrýjandi telur vera á umræddumskjölum var ekki vefengt sérstaklega í málatilbúnaðinum, eins og hann varlagður í stefnu, að hlutir í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. hefðu verið veðsettiraðaláfrýjanda að öllu leyti eða hluta. Að því gættu að gagnáfrýjandi hefurgengist við skuldinni, sem tilgreind er í fyrrgreindum skjölum og veðsetningintekur til, verður ekki talið að lýsing málsástæðna og annarra atvika af hanshendi sé svo glögg sem þarf til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst. Samkvæmtþessu verður að fallast á það með aðaláfrýjanda að málið sé vanreifað og verðurþví að taka til greina kröfu hans um að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Samkvæmt 2. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 um meðferðeinkamála verður gagnáfrýjanda gert að greiða aðaláfrýjanda málskostnað á báðumdómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.Dómsorð:Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.Gagnáfrýjandi, þrotabú Háttar ehf.,greiði aðaláfrýjanda, Karli Emil Wernerssyni, samtals 1.500.000 krónur ímálskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 21.september 2015.Málþetta var höfðað með stefnu birtri 2. apríl 2013 og dómtekið 25. ágúst sl.Stefnandi er þrotabú Háttar ehf., Hlíðasmára 6, Kópavogi. Stefndi er KarlWernersson, Engihlíð 9, Reykjavík. Í málinu gerir stefnandi þákröfu að rift verði með dómi ráðstöfun Háttar ehf. með samkomulagi um skuldauppgjör15. september 2011, þar sem stefndi gekk að veði í öllum eignahlutum íHrossaræktarbúinu Feti ehf. og jafnframt að stefndi verði dæmdur til að afhendastefnanda alla eignahluti í félaginu. Hann krefst einnig málskostnaðar. Stefndi krefst sýknu aukmálskostnaðar. Með úrskurði héraðsdóms 20.desember 2013 var kröfu stefnda um frávísun málsins hafnað. Hinn 15. maí 2014voru þingfest mál þar sem stefndi krafðist ógildingar veðskuldabréfa sem málþetta lýtur að og síðar greinir. Með samþykki aðila var málinu þá frestaðótiltekið með vísan til 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamálaeða þar til niðurstaða í ógildingarmálunum lægi fyrir. Aðalmeðferð sem ákveðinhafði verið 19. maí 2015 féll niður vegna forfalla lögmanns stefnanda. MálsatvikStefndivar eini hluthafi Háttar ehf. sem mun hafa stundað ýmsar fjárfestingar, meðalannars í fasteignum og með kaupum á hlutum í félögum. Samkvæmt gögnum úrhlutafélagaskrá var stefndi annar tveggja stjórnarmanna Háttar ehf. auk þess aðvera framkvæmdastjóri og prókúruhafi á þeim tíma sem atvik málsins gerðust.Samkvæmt sömu gögnum hafði einn stjórnarmaður heimild til að rita firmafélagsins. Samkvæmtþví sem fram kemur í greinargerð stefnda var fjármögnun Háttar ehf. einkumtvenns konar; annars vegar í formi lána frá stefnda og hins vegar bankalán. Meðkaupsamningi 10. apríl 2007 keypti Háttur ehf. alla hluti í HrossaræktarbúinuFeti ehf., en meðal eigna félagsins voru jarðirnar Fet, Lindabær II og SyðriRauðilækur auk hesta, húsa og tækja til búreksturs. Kaupverð hins selda félagsvar tilgreint 525 milljónir króna. Skyldu 225 milljónir króna greiðast viðafhendingu og 300 milljónir króna sex mánuðum eftir afhendingu hins selda. Samkvæmtþví sem fram kemur í greinargerð stefnda voru kaup Háttar ehf. áHrossaræktarbúinu Feti ehf. fjármögnuð af stefnda persónulega. Lánaðistefndi Hætti ehf. þannig 225 milljónir króna með því að greiða sjálfur þáfjárhæð beint til seljanda bréfanna. Á móti gaf Háttur ehf. út skuldabréf tilstefnda að þessari fjárhæð 2. júní 2007. Samkvæmt greinargerð stefnda fór framfrekari fjármögnun af hálfu stefnda síðar og gaf Háttur þá út annað skuldabréfað fjárhæð 170 milljónir króna. Í málinu hafa verið lögð fram ljósritumræddra tveggja skuldabréfa sem hafa að geyma samhljóða meginmál. Í textabréfanna kemur fram að Háttur ehf. viðurkenni að skulda stefnda áðurgreindarfjárhæðir og er gjalddagi í báðum tilvikum sagður 1. desember 2010. Þá kemurfram að til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu bréfsins, auk allskostnaðar, séu stefnda settir að veði allir eignarhlutir í HrossaræktarbúinuFeti ehf. Á báðum ljósritum kemur fram undirritun stefnda fyrir höndHrossaræktarbúsins auk vottunar lögmanns. Á ljósriti sem stefnandi hefur lagtfram er hins vegar ekki að finna neina undirritun undir útgáfustað ogdagsetningu á bréfinu sem er að fjárhæð 225 milljónir króna. Á bréfinu aðfjárhæð 170 milljónir króna kemur á þessum stað fram undirritun stefnda án þessþó að fram komi að ritað sé undir fyrir hönd Háttar ehf. eða undirritun hafiverið stimpluð með firma félagsins. Á ljósriti sem stefndi hefur lagt fram erundirritun stefnda hins vegar einnig að finna á bréfinu að fjárhæð 225milljónir króna, þó án þess að fram komi að ritað sé undir fyrir hönd Háttarehf. eða að stimpill með firma félagsins komi fram. Af hálfu stefnda hafa ekkikomið fram skýringar á umræddu misræmi þessara skjala, en af hálfu stefnanda erþví haldið fram að undirritun stefnda hafi verið bætt við eftir að skjalið varvottað, jafnvel eftir að beiðni um gjaldþrotaskipti Háttar ehf. var lögð fram.Ígreinargerð stefnda er rakið gengi Háttar ehf., afleiðingar hruns áfjármálamörkuðum haustið 2008 fyrir félagið, viðræður við viðskiptabankafélagsins og loks tildrög þess að bankinn krafðist að félagið yrði tekið tilgjaldþrotaskipta. Kemur fram að 7. september 2011 hafi starfsmaður bankanstilkynnt um að frekari viðræðum væri hafnað og kröfu um gjaldþrotaskipti, semlögð hafði verið fram í héraðsdómi 6. apríl þess árs, yrði haldið til streitu.Ekki er um það deilt að á þessum tíma hafi áðurlýst tvö skuldabréf verið ívanskilum.Ímálinu liggur fyrir skjal dagsett 15. september 2011, auðkennt „samkomulag umskuldauppgjör“ sem vísað er til í stefnukröfu. Þar segir að Háttur ehf. skuldistefnda 610.353.990 krónur samkvæmt þeim tveimur skuldabréfum sem áður greinir.Þá segir að með vísan til þess að veðskuldin hafi ekki verið greidd á gjalddagahafi veðhafi, stefndi, gjaldfellt skuldina og gengið að veðinu. Skuli breytahlutaskrá félagsins með vísan til þess. Þá segir að það sé sameiginlegt matþessara aðila að virði rekstrar og eigna umrædds félags nemi 400 milljónumkróna að frádregnum skuldum. Með vísan til þess hafi aðilarnir gert með sér„samkomulag um að útistandandi skuld að fjárhæð 210.353.990 kr. með einnigreiðslu eigi síðar en 31. desember 2013 ef ekki verði um annað samið“ (sic!).Skjalið ber þrjár undirritanir stefnda, þar af eina fyrir hönd Háttar ehf. ogaðra fyrir hönd Hrossaræktarbúsins Fets ehf. Af hálfu stefnanda hefur því veriðhaldið fram að ýmis gögn málsins bendi til þess að umrætt samkomulag hafi veriðgert mun síðar en 15. september 2011.Meðúrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 18. nóvember2011 var bú Háttar ehf. tekið til gjaldþrotaskipta samkvæmt beiðni sembarst héraðsdómi 6. apríl þess árs og áður greinir. Með dómi Hæstaréttar 21.desember 2011 var þessi úrskurður héraðsdóms felldur úr gildi. Ný beiðni umgjaldþrotaskipti barst héraðsdómi 14. janúar 2012. Var félagið að nýju tekið tilgjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 14. júlí 2012.Kröfulýsingarfresti lauk 7. október þess árs. Samkvæmt kröfuskrá sem lögð hefurverið fram hafnaði skiptastjóri kröfum stefnda í þrotabúið sem byggðu áframangreindum skuldabréfum. Eftirað málið var höfðað, eða 27. mars 2014, voru tvær réttarstefnur gefnar út aðbeiðni stefnda þar sem þess var krafist að ógilt yrðu með dómi tvö framangreindskuldabréf. Af hálfu stefnda var tekið til varna í málunum. Með dómumhéraðsdóms 27. nóvember 2014 var fallist á kröfur stefnda, gegn mótmælumstefnanda, um ógildingu bréfanna.Ekkivar um munnlegar skýrslur að ræða við aðalmeðferð málsins.Málsástæðurog lagarök stefnandaStefnandiheldur því fram að áðurlýst skjöl, sem stefndi byggir kröfu sína í búið á, séuhvorki skuldabréf né skuldaviðurkenning samkvæmt þeim efnis- og formreglum semgerðar eru til slíkra skjala og því sé kröfugerð sem á þeim byggir markleysa.Háttur ehf. hafi aldrei skuldað stefnda þá fjármuni sem tilgreindir eru íbréfunum þar sem félagið hafi aldrei gengist við því með undirritun réttbærraaðila að viðurkenna skuldina. Stefnandi vísar til þess að engin undirritun sé áskjölunum þar sem Háttur ehf. viðurkenni greiðsluskyldu sína. Einuundirskriftir á skjölunum, í upprunalegri mynd, virðist annars vegar veraundirskrift stefnda, þar sem hann samþykkir sem stjórnarmaðurHrossaræktarbúsins Fets ehf. að vera veðsali á bréfinu, og hins vegar vottunlögmanns á réttri dagsetningu, undirskrift og fjárræði. Alls óljóst sé hvenærundirskrift stefnda undir útgáfustað og dagsetningu hafi verið bætt inn ábréfið að fjárhæð 225 milljónir króna. Sú undirskrift sé hvort sem erþýðingarlaus um gildi bréfsins sem skuldabréfs eða skuldaviðurkenningar sökumþess að hún fullnægi ekki þeim kröfum sem gerðar eru til undirskriftar firmasamkvæmt lögum nr. 42/1903 um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð og lögum nr.138/1994 um einkahlutafélög. Er einkum vísað til 8. og 4. mgr. 9. gr., og 2.mgr. 14. gr. fyrrnefndu laganna og 49. gr. síðarnefndu laganna. Þá telurstefnandi ósannað að stefndi hafi í reynd látið fjármuni renna til Háttar ehf.sem svari til fjárhæðar umræddra skuldabréfa. Stefnandibyggir á því að stefndi hafi í kraftistöðu sinnar í hinu gjaldþrota félagi Hætti ehf., bæði sem eigandi og forsvarsmaður,ákveðið að ráðstafa fjármunum félagsins, sem og að umrætt samkomulag 15.september hafi verið málamyndagerningur, til þess að skjóta fjármunum undanfullnustugerðum skuldheimtumanna. Þessar ráðstafanir hafi verið framkvæmdarhonum sjálfum til hagsbóta. Telur hann líkur á að samkomulagið hafi veriðútbúið eftir að Háttur ehf. var tekið til skipta í þeim tilgangi að komaverðmætum undan skiptum. Stefnandi vísar í þessu sambandi til 139. gr. laga nr.21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. um ráðstafanir eftir frestdag sem hann telurhafa verið 6. apríl 2011. Ráðstöfunin hafi átt sér stað rúmum fimm mánuðumeftir frestdag. Skuldin hefði aldreifengist greidd við gjaldþrotaskiptin, a.m.k. ekki nema að hluta. Engin nauðsynhafi verið á þessari ráðstöfun til að komast hjá tjóni og stefnda hafi veriðfullkomlega ljóst að beiðni hafði verið lögð inn um gjaldþrotaskipti þegaryfirlýsingin var rituð. Stefnandi byggir einnig á því að rifta beriráðstöfuninni á grundvelli almennrar riftunarreglu 141. gr. laga nr. 21/1991.Háttur ehf. hafi verið ógjaldfært þegar stefndi færði hlutaféHrossaræktarbúsins Fets ehf. til sjálfs sín með margnefndri yfirlýsingu frá 15.september 2011. Um þetta hafi forsvarsmanni félagsins stefnda veriðfullkunnugt. Stefnda hafi einnig mátt vera fullljóst að ráðstöfunin varótilhlýðileg. Krafan um skil á verðmætum er sögð grundvölluð á 144. gr. laganr. 21/1991. Málsástæðurog lagarök stefnda Stefndigrundvallar sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að við höfðun málsins hafimeira en sex mánuðir verið liðnir frá því að kröfulýsingarfresti lauk, en íþessu efni eigi að miða þingfestingardag málsins þar eð birting stefnu 2. apríl2013 hafi verið ólögmæt. Íöðru lagi byggir stefndi á því að grundvöllur málatilbúnaðar stefnanda sérangur. Stefndi hafnar því þannig alfarið að áðurlýst skuldabréf teljist ekkigild eða ekki hafi verið um neina skuld að ræða. Stefndi vísar til þess að ímeginmáli bréfanna komi skýrt fram að viðurkennt sé fyrir hönd Háttar ehf. aðfélagið skuldi stefnda tilgreinda peningafjárhæð. Þegar af þessari ástæðu sé umskuldabréf að ræða. Skjölin séu undirrituð af þar til bærum aðila fyrir höndútgefanda til staðfestingar á því sem þarna segi, m.a. nefndri yfirskrift, ívotta viðurvist. Sé um að ræða sambærileg skuldabréf á stöðluðu formi sem notuðhafa verið í þúsundum viðskipta hér á landi um árabil.Hvaðundirritun annars bréfsins varðar komi skýrt fram í yfirskrift þess að bréfiðsé undirritað fyrir hönd Háttar ehf. Er þess hvergi krafist í réttarheimildumað félagið sé tilgreint við undirskriftina sjálfa. Óumdeilt sé í málinu aðstefndi hafi á þessum tíma haft heimild til að skuldbinda Hátt ehf. Er þvímótmælt að þýðingu eigi að hafa að ekki var ritað undir bréfið „per prókúra“eins og stefnandi virðist byggja á. Bendir hann meðal annars á að stefnandivirðist rugla saman ritun firma annars vegar og ritun prókúru hins vegar.Jafnvelþótt umrætt skjal hafi ekki uppfyllt hugtaksskilyrði þess að teljastskuldabréf, telur stefndi það engu breyta um að útgefandi þess hafi skuldbundiðsig til greiðslu þeirrar fjárhæðar sem þar um ræði. Fyrir liggi að stefndi hafigreitt umrædda fjármuni til Háttar ehf. Hafi skuldin ávallt komið fram íbókhaldi félagsins og ársreikningum þess og því verið öðrum kröfuhöfum ljós.Loks hafnar stefndi þeirri fullyrðingu stefnanda að óljóst sé að fjármunir hafirunnið til Háttar ehf. sem endurgjald fyrir skuldabréfin sem rangri, ósannaðriog algerlega órökstuddri. Þvert á móti sé það sannað. Stefndi mótmælir einnigvangaveltum á þá leið samkomulag um skuldauppgjör dagsett 15. september 2011hafi í reynd verið gert síðar. Þvert á móti hafi lögmaður vottað að hafa útbúiðskjalið og verið viðstaddur undirritun þess. Telur stefndi að bréfaskipti eftirþetta tímamark þar sem áfram er vísað til eignar Háttar ehf. á hlutum íHrossaræktarbúinu Feti ehf. eigi sér eðlilegar skýringar, meðal annars þær aðstefnda hafi engin skylda borið til að greina Arion banka hf. frá því að hannhefði gengið að veðinu.Afframangreindu leiði að því hafi ekki verið hnekkt að samkomulag umskuldauppgjör þar sem stefndi gekk að veðum sínum í Hrossaræktatbúinu Feti ehf.sé réttilega dagsett. Í stefnu sé hvergi á því byggt að ekki hafi verið umlögmæta veðsetningu að ræða, heldur aðeins því að ekki hafi verið um skuldabréfí skilningi íslensks réttar að ræða. Með vísan til þess sem hér hafi veriðrakið telji stefndi hins vegar ljóst að svo sé. Af því leiði að um gildaveðsetningu hafi verið að ræða og stefnda fyllilega heimilt að ganga að þvíveði. Stefndibyggir sýknukröfu sína á því að almenn skilyrði riftunarreglnagjaldþrotaskiptalaga séu ekki uppfyllt í málinu þar sem stefnandi hafi ekkiorðið fyrir tjóni við ráðstöfunina, sbr. meðal annars meginreglu 142. gr. laganr. 21/1991. Vísar stefndi til þess að hefði ekki komið til hinnar ætluðuriftanlegu ráðstöfunar hefði krafa hans allt að einu notið stöðu sem veðkrafavið úthlutun úr búi stefnanda. Sé ljóst að verðmæti veðsins hafi aldrei getaðkomið til skipta milli annarra kröfuhafa. Þá séu skilyrði 139. gr. laga nr. 21/1991 ekki uppfyllt í málinu þar semljóst sé að krafa stefnda hefði allt að einu fengist greidd. Stefndi leggur áþað áherslu að í stefnu sé hvergi á því byggt að ekki hafi verið um lögmætaveðsetningu að ræða. Verði af einhverjum ástæðum ekki fallist á fyrrgreindar röksemdirbyggir stefndi jafnframt á því að eins og mál þetta er vaxið verði frestdagurekki talinn 6. apríl 2011, eins og byggt sé á í stefnu. Vísar stefndi til þessað 139. gr. laga nr.21/1991 sé verulega íþyngjandi og feli í reynd í sér að skuldari eigi að haldaað sér höndum eftir að gjaldþrotaskiptabeiðni komi fram. Sú regla byggi aftur áþví að almennt líði mjög skammur tími frá því að krafa komi fram þar til bú ertekið til gjaldþrotaskipta. Í málinu hafi hins vegar liðið yfir 15 mánuðir fráþeim frestdegi sem byggt sé á í stefnu þar til bú stefnanda hafi verið tekiðtil gjaldþrotaskipta. Byggir stefndi á því að ótækt sé að miða frestdag við þaðtímamark við slíkar aðstæður. Ógerningur sé að reka félag í fullum rekstri ímeira en ár eftir reglum 139. gr. laga nr. 21/1991. Skiptastjóri hafi ogsjálfur tilgreint frestdag sem 16. janúar 2012 við innköllun í Lögbirtingarblaðiog sé stefnandi bundinn við þá yfirlýsingu.Stefndibyggir jafnframt á því að sýkna verði hann af riftunarkröfu stefnanda ágrundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Hann bendir á að umfjöllun um skilyrðigreinarinnar sé nánast engin í stefnu en stefndi telur engu þessara skilyrðafullnægt með vísan til þess sem áður hefur verið rakið, einkum þess að stefndihafi gengið að gildu veði vegna skuldar sem stofnast hafði honum til handa meðlögmætum hætti.Niðurstaða Meðvísan til dóms Hæstaréttar 11. nóvember 2013 í máli nr. 694/2013 verður ekki áþað fallist að miða beri höfðun málsins við þingfestingardag þess, í staðbirtingar stefnu á vinnustað stefnda. Var því ekki runninn út frestur tilhöfðunar málsins samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.þegar málið var höfðað 2. apríl 2013. Með vísan til áðurlýstra atvika málsinsog röksemda stefnanda telur dómurinn enn fremur að miða beri við að frestdagurvið skipti Háttar ehf. hafi verið 6. apríl 2011.Í máli þessu liggur fyrir samningur frá 10. apríl2007 þar sem Háttur ehf. kaupir alla hluti í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. aftveimur nafngreindum mönnum. Samkvæmt 3. gr. samningsins nam kaupverðið 525milljónum króna og skyldi greiða 225 milljónir króna við afhendingu hins selda.Af hálfu stefnanda er því ekki mótmælt að Háttur ehf. hafi orðið eigandiHrossaræktarbúsins Fets ehf. með umræddum samningi. Samkvæmt skjali sem stefndihefur lagt fram, og ber með sér að vera hreyfingarlisti úr bókhaldi Háttar ehf.um viðskipti félagsins við stefnda, stofnaðist 225 milljóna króna skuld viðstefnda 10. apríl 2007, auðkennd sem „FET útborgun“. Af hálfu stefnanda hafaekki verið leiddar að því líkur að greiðsla samkvæmt fyrrgreindum kaupsamningihafi stafað frá félaginu sjálfu. Verður því að leggja til grundvallar að téðgreiðsla félagsins hafi komið frá öðrum aðila og hafi þá jafnframt stofnast tilskuldar félagsins vegna greiðslunnar, svo sem haldið er fram af stefnda. Samkvæmtársreikningi Háttar ehf. fyrir árið 2007 skuldaði félagið stefnda 400milljónir. Af hálfu stefnda er því haldið fram að sú skuld hafi stofnast meðútgáfu tveggja áðurlýstra skuldabréfa, en á grundvelli þeirra hafi hann annarsvegar greitt seljendum Hrossaræktarbúsins Fets ehf. milliliðalaust 225milljónir og hins vegar hafi 170 milljónir króna verið greiddar inn á reikningHáttar ehf. fyrir hans tilstilli. Er því haldið fram af hálfu stefnda að síðarigreiðslan hafi einnig tengst fjármögnun Háttar ehf. við kaup á áðurnefndueinkahlutafélagi. Svo sem áður greinir bera téð skuldabréf með sér aðHáttur ehf. skuldi stefnanda annars vegar 225 milljónir króna og hins vegar 170milljónir króna. Þótt í málinu njóti ekki við gagna um hver hafi innt af hendiumrædda fjármuni, annars vegar til seljenda Hrossaræktarbúsins Fets ehf. oghins vegar inn á bankareikning Háttar ehf., telur dómurinn þessi atvikeindregið benda til þess að með umræddum færslum hafi Háttur ehf. stofnað tilskuldar við stefnda sem svaraði samanlagt til 395 milljóna króna. Getaannmarkar á undirritun Háttar ehf. við útgáfu þeirra viðskiptabréfa, sem gefinvoru út af þessu tilefni, ekki haggað skuld félagsins samkvæmt almennum reglumkröfuréttar. Samkvæmt þessu verður ekki á það fallist að umrædd skuldabréf hafiverið til málamynda með því að í reynd hafi engir fjármunir á vegum stefndarunnið til Háttar ehf. Samkvæmtmeginmáli áðurgreinds skuldabréfs að fjárhæð 225 milljónir króna eru stefndasettir til tryggingar skaðlausri greiðslu allir eignarhlutir Háttar ehf. íHrossaræktarbúinu Feti ehf. Af ljósriti bréfsins, sem lagt hefur verið fram ímálinu, verður ráðið að skuldabréfið hafi einungis verið undirritað af stefndasem stjórnarmanni fyrir hönd Hrossaræktarbúsins Fets ehf. Verður að skilja þááritun þannig að með henni fallist Hrossaræktarbúið Fet ehf. á veðsetninguhluta Háttar ehf. í hrossaræktarbúinu, en alkunna er að í samþykktumhlutafélaga kann framsal eða veðsetning hluta í eigu annarra að vera háðsamþykki viðkomandi félagsstjórnar. Af framlögðu ljósriti kemur hins vegar ekkifram nein áritun fyrir hönd skuldara bréfsins, Háttar ehf. Hvað sem líður gildibréfsins sem sönnunargagns um almenna skuld Háttar ehf. við stefnda, verðursamkvæmt þessu að leggja til grundvallar að við útgáfu bréfsins 2. júlí 2007hafi ekki legið fyrir samþykki þar til bærs fyrirsvarsmanns félagsins fyrirveðsetningu hluta þess í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. Dómur héraðsdóms 27.nóvember 2014, þar sem umrætt veðskuldabréf var ógilt samkvæmt 120. gr. laganr. 91/1991 um meðferð einkamála, getur ekki veitt stefnda meiri rétt en leiðiraf efni skjalsins sjálfs. Haggar dómurinn þannig ekki þeirri niðurstöðu að hinn2. júlí 2007 hafi ekki legið fyrir bindandi samþykki Háttar ehf. fyrirveðsetningu allra hluta félagsins í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. til handastefnda. Gögnsem stefndi hefur lagt fram bera með sér að hann hafi síðar, fyrir hönd Háttarehf., gefið formlega út umrætt skuldabréf og samþykkt veðsetningu bréfafélagsins í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. Í málinu hefur hins vegar ekkert komiðfram um hvenær þessi undirritun fór fram og hvaða stöðu stefndi gegndi hjáfélaginu á þeim tíma. Eins og málið liggur fyrir hefur þannig ekki verið sannaðað stefndi hafi verið til þess bær að samþykkja umrædda veðsetningu á þeim tímasem undirritun hans fór fram, en að mati dómsins kemur málsástæða þessu lútandinægilega fram í málatilbúnaði stefnanda og þeim skjölum sem hann hefur lagtfram í málinu. Þótt hluti þeirra krafna sem greiddar voru meðnefndu samkomulagi 15. september 2011 hafi verið tryggðar með veði í bréfumHáttar ehf. í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. með gildum hætti verður að líta á téðsamkomulag heildstætt og sem eina ráðstöfun í skilningi XX. kafla laga nr.21/1991. Að þessu virtu fól samkomulagið í sér ráðstöfun hagsmuna langt umframþá skuld sem naut gildrar veðtryggingar og líklegt var að greiddist viðskiptin. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á að öðrum skilyrðum 139. gr. laga nr.21/1991 sé fullnægt til þess að umrædd ráðstöfun teljist ekki riftanlegsamkvæmt greininni, en um þessi atriði ber hann sönnunarbyrðina. Samkvæmt þessu verður fallist á kröfu stefnanda umað fyrrgreindu samkomulagi verði í heild sinni rift með vísan til 139. gr. laganr. 21/1991. Það athugast að stefnda er við þessar aðstæður heimilt að komaupphaflegum fjárkröfum sínum að við skipti stefnanda samkvæmt 143. gr. laganna,þ.á m. þeim hluta sem nýtur veðréttar samkvæmt 111. gr. laganna. Með vísan til144. gr. laga nr. 21/1991 verður einnig fallist á kröfu stefnanda um skilbréfanna, en stefnandi hefur ekki uppi greiðslukröfu samkvæmt 142. gr. laganna. Þaðathugast að framlagning skjala af hálfu stefnanda er ekki eins skipuleg ogæskilegt væri, meðal annars þannig að sum skjöl er að finna í fleiri eintökumsem fylgiskjöl annarra skjala. Þá fylgdi ekki stefnu málsins skrá yfir framlögðskjöl í samræmi við fyrirmæli 95. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Íljósi vafaatriða málsins þykir rétt að málskostnaður falli niður.Af hálfu stefnanda flutti málið Jóhann Baldurssonhdl.Af hálfu stefnda flutti málið Halldór BrynjarHalldórsson hdl.Skúli Magnússon héraðsdómari kveður upp dóm þennan.D Ó M SO R ÐSamkomulagium skuldauppgjör 15. september 2011 milli stefnanda, þrotabús Háttar ehf., ogstefnda, Karls Wernerssonar, þar sem stefndi fékk afhenta alla hluti Háttarehf. í Hrossaræktarbúinu Feti ehf., er rift. Stefndi afhendi stefnanda,þrotabúi Háttar ehf., alla hluti í Hrossaræktarbúinu Feti ehf. Málskostnaður fellur niður.
Mál nr. 118/2007
Lífeyrissjóður Kjarasamningur Ráðningarsamningur
Árið 2004 gerðu Samtök atvinnulífsins kjarasamning við nokkur verkalýðsfélög, þar á meðal E, þar sem kveðið var á um að frá 1. janúar 2005 skyldi framlag launagreiðenda í samtryggingarlífeyrissjóð hækka úr 6% í 7% og frá sama degi 2007 í 8%. Félagsmenn í E, sem þessi kjarasamningur tók til voru almennt sjóðsfélagar í lífeyrissjóðnum G. Fyrirtækið Í taldi sér ekki skylt að standa skil á þessum hækkuðu iðgjöldum til G vegna starfsmanna sinna, sem þar voru sjóðfélagar, þar sem það væri ekki aðili að Samtökum atvinnulífsins og væri því einungis skylt að greiða 6% iðgjald eins og lög nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða kváðu á um. Höfðaði G mál á hendur Í þar sem þar sem krafist var viðurkenningar á að Í bæri að greiða iðgjöld samkvæmt fyrrgreindum kjarasamningi vegna þeirra starfsmanna er völdu að borga í lífeyrissjóð G. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að ákvæði 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu, þar sem kveðið er á um að kjarasamningur ráði lágmarkskjörum fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein, yrði ekki skýrt svo að það, eitt út af fyrir sig, gæti bundið hendur launagreiðenda og starfsmanns um sérhvert atriði ráðningarsamnings, heldur yrðu starfskjör, metin í einni heild, að nema því lágmarki sem kjarasamningur tryggir. Þar sem G hefði ekki hnekkt staðhæfingum Í um að með ráðningarsamningum hefðu starfsmennirnir búið við talsvert hagstæðari starfskjör en þeim hefði borið samkvæmt kjarasamningnum, gæti Í ekki verið bundið af þessu eina afmarkaða atriði kjarasamningsins vegna ákvæða laga nr. 55/1980. Ennfremur sagði að um ráðningarkjör starfsmanna Í giltu hvorki sérlög né væru þau byggð á kjarasamningi, heldur væru þau ákveðin með ráðningarsamningum, sem gætu ráðið atriðum varðandi þátttöku launamanna í lífeyrissjóðum, eins og skýrt væri kveðið á um í 1. og 2. mgr. 2. gr. laga nr. 129/1997. Í ráðningarsamningum starfsmanna Í var skýrlega kveðið á um að iðgjald í lífeyrissjóð skyldi vera 10%, þar af 6% úr hendi Í. Gat kjarasamningur, sem Í var ekki aðili að og varðaði ekki af öðrum ástæðum ráðningarkjör starfsmanna þess, engu þar breytt. Var Í sýknað af kröfu G.
Dómur Hæstaréttar. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Árni Kolbeinsson, Garðar Gíslason, Ingibjörg Benediktsdóttir og Markús Sigurbjörnsson. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 1. mars 2007 að fengnu áfrýjunarleyfi. Hann krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. I. Samkvæmt gögnum málsins gerðu Samtök atvinnulífsins kjarasamning 7. mars 2004 við Eflingu - stéttarfélag og tvö önnur verkalýðsfélög, sem gilda átti frá 1. sama mánaðar til 31. desember 2007. Í grein 10.4. í kjarasamningnum voru ákvæði um lífeyrissjóði, þar sem meðal annars var vísað til þess að samningar tiltekinna samtaka launþega og vinnuveitenda um lífeyrissjóði frá 19. maí 1969 og um lífeyrismál frá 12. desember 1995 skyldu gilda milli aðila kjarasamningsins eftir því, sem við ætti. Skyldi starfsmaður greiða iðgjald til lífeyrissjóðs, sem næmi 4% af öllum launum, en atvinnurekandi með sama hætti 6%. Frá 1. janúar 2005 skyldi framlag launagreiðenda „í samtryggingarlífeyrissjóði“ hækka í 7% og frá sama degi 2007 í 8%, en samhliða því yrði létt af þeim tilteknum skyldum, sem ekki er ástæða til að geta hér nánar. Við gerð framangreinds kjarasamnings var starfandi Lífeyrissjóðurinn Framsýn, en samkvæmt samþykktum hans 23. apríl 2002, sem staðfestar voru af fjármálaráðherra 21. júní sama ár, áttu aðild að honum þeir launamenn, sem náð höfðu 16 ára aldri og byggðu starfskjör sín eða ráðningarkjör á kjarasamningum Eflingar – stéttarfélags eða þriggja annarra nafngreindra verkalýðsfélaga, án tillits til þess hvort þeir væru þar félagsmenn, ef þeir ættu ekki rétt á að velja aðild að öðrum lífeyrissjóði. Í 9. kafla samþykktanna var mælt svo fyrir að iðgjöld til lífeyrissjóðsins skyldu vera 10% af heildarfjárhæð greiddra launa og endurgjalds fyrir vinnu sjóðfélaga á tilteknu aldursbili og ættu þau að mynda rétt til samtryggingarverndar eftir ákvæðum samþykktanna. Væri um launamann að ræða ætti hann að greiða þessi iðgjöld að 4/10 hlutum, en launagreiðandi að 6/10. Þess var þó getið að með samþykki stjórnar sjóðsins mætti í kjarasamningi „semja um hærra iðgjald og fer um það og réttindaávinnslu þess með sama hætti, nema öðru vísi sé ákveðið í viðkomandi kjarasamningi.“ Lífeyrissjóðurinn Framsýn starfaði enn eftir óbreyttum samþykktum að þessu leyti 1. janúar 2005 og allt þar til stefndi, Gildi – lífeyrissjóður, tók til starfa samkvæmt samþykktum 1. júní sama ár við sameiningu Lífeyrissjóðsins Framsýnar og Lífeyrissjóðs sjómanna. Í 9. kafla þessara samþykkta stefnda voru ákvæði um iðgjöld, þar sem sagði að til samtryggingardeildar hans skyldu þau vera samkvæmt kjarasamningi eða ráðningarsamningi, þó ekki lægri en 12% og ekki hærri en 15,5% af launatekjum sjóðfélaga á aldursbilinu 16 til 70 ára. Sett var það ákvæði til bráðabirgða að lágmarksiðgjald yrði 11% til 31. desember 2006. Tekið var fram að sjóðfélaga væri heimilt að hækka eða lækka iðgjaldið innan framangreindra marka með skriflegum samningi við stefnda. Þá var mælt svo fyrir að við innheimtu iðgjalda skyldi miðað við að iðgjaldahluti launamanns væri 4%, en launagreiðanda það, sem umfram væri, þó að lágmarki 6%, ef annað lægi ekki fyrir. Þegar fyrrgreind ákvæði kjarasamnings um iðgjöld til lífeyrissjóða komu til framkvæmdar 1. janúar 2005 gilti sú regla samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða að lágmarksiðgjald skyldi vera 10%, en að öðru leyti yrði það ákveðið í sérlögum, kjarasamningi, ráðningarsamningi eða með öðrum sambærilegum hætti. Í 2. mgr. sömu lagagreinar var mælt svo fyrir að um aðild að lífeyrissjóði, greiðslu iðgjalds og skiptingu þess milli launamanns og launagreiðanda færi eftir þeim kjarasamningi, sem réði lágmarkskjörum í hlutaðeigandi starfsgrein, eða sérlögum ef við ætti. Tæki kjarasamningur ekki til starfssviðs eða væru ráðningarbundin starfskjör ekki byggð á kjarasamningi kæmi í hlut viðkomanda að velja sér lífeyrissjóð eftir því, sem reglur einstakra sjóða leyfðu. Aðild að lífeyrissjóði skyldi tiltekin í skriflegum ráðningarsamningi. Með 1. gr. laga nr. 167/2006, sem tóku gildi 1. janúar 2007, var áðurnefnt lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 129/1997 hækkað úr 10% í 12% af iðgjaldsstofni. Á tímabilinu frá ágúst 1998 til ársloka 2004 gerði áfrýjandi, sem stendur utan Samtaka atvinnulífsins og óumdeilt er að eigi ekki af öðrum sökum aðild að kjarasamningum við einstök stéttarfélög, sem hér skipta máli, skriflega ráðningarsamninga meðal annars við tíu starfsmenn. Í þessum samningum var kveðið á um tiltekna fjárhæð mánaðarlauna, sem fæli í sér fullnaðargreiðslu fyrir vinnu, sem starfsmaður innti af hendi, þar á meðal utan reglulegs vinnutíma og fyrir hvers kyns verkefni í tengslum við vinnu. Þá voru efnislega sams konar fyrirmæli í þessum samningum um að starfsmaður greiddi 4% iðgjald af heildarlaunum í lífeyrissjóð „að eigin vali“, en áfrýjandi 6% af sömu fjárhæð. Í ráðningarsamningunum var í engu vísað til kjarasamnings, en fyrir liggur að meðal þessara tíu starfsmanna voru einhverjir félagsmenn í Eflingu - stéttarfélagi. Óumdeilt er að starfsmennirnir, sem hér um ræðir, völdu eftir ákvæðum ráðningarsamninga sinna Lífeyrissjóðinn Framsýn til að greiða iðgjöld í, þótt ekkert hafi verið tiltekið um það í samningunum, svo og að áfrýjandi hafi til ársloka 2004 staðið full skil á iðgjöldum vegna þessara starfsmanna til sjóðsins, bæði iðgjaldahluta þeirra og sínum. Frá ársbyrjun 2005 greiddi áfrýjandi á hinn bóginn sama umsamda hundraðshluta launa þessara starfsmanna til lífeyrissjóðsins án tillits til þeirrar hækkunar, sem kveðið var á um í kjarasamningi og síðar í samþykktum stefnda. Í apríl og júlí 2005 gerði áfrýjandi jafnframt ráðningarsamninga við tvo nýja starfsmenn, þar sem voru sams konar ákvæði og áður var getið um heildarlaun og þátttöku í lífeyrissjóði, og völdu þessir starfsmenn að greitt yrði í þeirra þágu í Lífeyrissjóðinn Framsýn eða eftir atvikum til stefnda. Gegndi sama máli og áður getur um greiðslu áfrýjanda á iðgjöldum til sjóðanna vegna þessara tveggja starfsmanna. Lífeyrissjóðurinn Framsýn, sem sent hafði iðgjaldagreiðendum dreifibréf 20. janúar 2005 til að vekja athygli á hækkun iðgjalda frá 1. sama mánaðar, krafði áfrýjanda 10. mars 2005 um iðgjöld, sem hann taldi vangoldin vegna janúar á því ári og svöruðu til 1% af iðgjaldsstofni þeirra tíu starfsmanna áfrýjanda, sem þá voru sjóðfélagar þar. Þessu hafnaði áfrýjandi 6. apríl 2005. Að undangengnum frekari bréfaskiptum höfðaði stefndi mál þetta 23. nóvember 2005 til viðurkenningar á því að áfrýjanda bæri að standa sér skil á 4% iðgjaldahluta starfsmanna sinna, sem áður er getið, ásamt 7% mótframlagi sínu á starfstímabili hvers þeirra frá byrjun árs til og með september 2005, sem nánar er getið í héraðsdómsstefnu. Ekki er ágreiningur um að stefndi sé réttur aðili til að gera þessa kröfu vegna þess tímabils á árinu 2005, sem iðgjöld vegna umræddra starfsmanna voru greidd til Lífeyrissjóðsins Framsýnar. II. Á þeim tíma, sem dómkrafa stefnda tekur til, var lögbundið lágmarksiðgjald til lífeyrissjóða 10% af iðgjaldsstofni, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 129/1997. Þá er sem fyrr segir óumdeilt að áfrýjandi standi utan samtaka atvinnurekenda og hafi ekki á annan hátt gengist undir kjarasamninga, sem geta varðað stefnda eða snúið að kjörum launþega í starfsstéttum þeirra starfsmanna hans, sem dómkrafa stefnda tekur til. Ræðst þannig niðurstaða málsins af því hvort áfrýjandi geti allt að einu verið bundinn að lögum af þeirri ákvörðun um hækkun iðgjalda til lífeyrissjóða, sem tekin var með kjarasamningi 7. mars 2004 og leidd var í samþykktir stefnda 1. júní 2005. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sbr. 5. gr. laga nr. 69/1993, skulu laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um, vera lágmarkskjör fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á því svæði, sem samningurinn tekur til. Ákvæði þetta verður ekki skýrt svo að það bindi hendur launagreiðanda og starfsmanns um sérhvert atriði ráðningarsamnings eitt út af fyrir sig, heldur verði starfskjör metin í einni heild að nema því lágmarki, sem kjarasamningur tryggir, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 3. febrúar 2000 í máli nr. 351/1999, sem birtur er í dómasafni 2000 bls. 423. Áfrýjandi heldur því fram að með þeim heildarlaunum, sem kveðið var á um í ráðningarsamningum starfsmanna hans sem dómkrafa stefnda varðar, hafi þeir búið við talsvert hagstæðari starfskjör en þeim hefðu borið eftir kjarasamningum, sem ella hefðu tekið til starfa þeirra. Breyti þar engu þótt starfskjör samkvæmt þeim kjarasamningum hafi verið bætt sem svarar þeirri hækkun á framlagi launagreiðenda í lífeyrissjóði, sem kjarasamningur mælti fyrir um frá 1. janúar 2005 að telja. Þessum staðhæfingum hefur stefndi ekki hnekkt. Samkvæmt þessu getur áfrýjandi ekki verið bundinn af þessu eina afmarkaða atriði kjarasamningsins frá 7. mars 2004 vegna ákvæða laga nr. 55/1980. Eins og 1. mgr. 2. gr. laga nr. 129/1997 hljóðaði fyrir gildistöku 1. gr. laga nr. 167/2006 var lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs sem áður segir 10% af iðgjaldsstofni, en að öðru leyti átti iðgjaldið að ráðast af sérlögum, kjarasamningi eða ráðningarsamningi eða á annan sambærilegan hátt. Um starfsmenn áfrýjanda, sem málið varðar, giltu ekki sérlög og voru ráðningarkjör þeirra ekki byggð á kjarasamningi, heldur ráðningarsamningum, sem einnig geta ráðið öðrum atriðum varðandi þátttöku launamanna í lífeyrissjóðum, svo sem berum orðum kemur fram í 2. málslið 2. mgr. 2. gr. laga nr. 129/1997. Í ráðningarsamningunum var skýrlega kveðið á um að iðgjald vegna starfsmannanna í lífeyrissjóð skyldu vera 10%, þar af 6% úr hendi áfrýjanda. Gat kjarasamningur, sem varðaði ekki ráðningarkjör þeirra, engu þar breytt. Þótt samþykktum stefnda hafi verið breytt frá 1. júní 2005 á þann veg að lágmarksiðgjald varð 11% af iðgjaldsstofni gat sú ákvörðun ekki bundið áfrýjanda, sem var ekki samningsbundinn stefnda um aðild starfsmanna sinna, enda voru þeir þar sjóðfélagar eftir eigin vali, svo sem leiddi af orðalagi ráðningarsamninga þeirra. Stefnda var í sjálfsvald sett að neita að taka við iðgjöldum vegna starfsmanna áfrýjanda frá þeim tíma, sem stefndi taldi þau orðin lægri en nam tilskildu lágmarki samkvæmt ákvörðun hans eða samþykktum, en sú afstaða hans að telja starfsmenn þessa áfram til sjóðfélaga gat ekki lagt skuldbindingu á áfrýjanda til að greiða hærri iðgjöld fyrir sitt leyti. Getur dómkrafa stefnda því heldur ekki sótt stoð til laga nr. 129/1997. Samkvæmt framangreindu verður áfrýjandi sýknaður af dómkröfu stefnda, sem dæmdur verður til að greiða málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Áfrýjandi, Íslensk erfðagreining ehf., er sýkn af kröfu stefnda, Gildis - lífeyrissjóðs. Stefndi greiði áfrýjanda samtals 500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 24. nóvember 2006. I Mál þetta, sem dómtekið var þriðjudaginn 7. nóvember sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af Gildi – lífeyrissjóði, kt. 561195-2779, Sætúni 1, Reykjavík, með stefnu birtri 23. nóvember 2005 á hendur Íslenzkri erfðagreiningu ehf., kt. 691295-3549, Sturlugötu 8, Reykjavík. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær, að viðurkennt verði dómi, að stefnda sé skylt að halda eftir af launum 4% iðgjöldum launamanna og standa stefnanda skil á þeim ásamt eigin iðgjaldahluta, 7% mótframlagi, vegna skyldutryggingar lífeyrisréttinda eftirtalinna starfsmanna stefnda á þeim iðgjaldatímabilum sem hér greinir: Unnar Rósar Jóhannesdóttur, kt. 020753-5609, janúar til og með september 2005, Málfríðar Önnu Gunnlaugsdóttur, kt. 031175-3139, janúar t.o.m. september 2005, Svandísar Jeremíasdóttur, kt. 070442-4939, janúar t.o.m. september 2005, Katrínar Óskarsdóttur, kt. 100775-4689, janúar t.o.m. september 2005, Dagbjartar Guðmundsdóttur, kt. 110243-4489, janúar t.o.m. september 2005, Hákonar Aðalsteinssonar, kt. 171279-3569, janúar og febrúar 2005, Hrafnhildar Helgu Antonsdóttur, kt. 200569-3349, janúar t.o.m. september 2005, Ólínu Ingibjargar Jóhannesdóttur, kt. 221280-4749, janúar t.o.m. september 2005, Theodóru Thorlacíus, kt. 240574-4119, janúar t.o.m. september 2005, Önnu Birnu Jónsdóttur, kt. 260479-5989, september 2005, Gínu B. Cuizon, kt. 310765-2449, janúar t.o.m. september 2005 og Stellu Ingibjargar Sverrisdóttur, kt. 310775-3129, apríl t.o.m. september 2005. Þá er þess krafizt, að stefnda verði gert að greiða stefnanda málskostnað samkvæmt málskostnaðarreikningi. Dómkröfur stefnda eru þær aðallega, að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Til vara krefst stefndi þess, að hann verði sýknaður af kröfum stefnanda um, að mótframlag stefnda á iðgjaldahluta hans sem vinnuveitanda í lífeyrissjóð vegna tilgreindra starfsmanna stefnda hækki úr 6% í 7% fyrir tímabilið frá 1. janúar 2005 til og með 31. maí 2005. Þá krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að skaðlausu. II Málavextir Málavextir eru þeir, að með undirritun nýs kjarasamnings Eflingar-stéttarfélags, Verkalýðsfélagsins Hlífar og Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og nágrennis (Flóabandalagsins) við Samtök atvinnulífsins (SA), þann 7. marz 2004 með gildistíma til 31. desember 2007, var samið um hækkun mótframlags atvinnurekanda í samtryggingarsjóð úr 6% í 7% frá og með 1. janúar 2005 og í 8% frá og með 1. janúar 2007, sbr. gr. 10.4. Frá 1. janúar 2005 féll um leið niður ákvæði um skyldu atvinnurekanda til þess að greiða 1% mótframlag til séreignarsjóðs óháð framlagi starfsmanns. Fleiri stéttarfélög innan vébanda ASÍ sömdu á sama hátt. Með bréfi Lífeyrissjóðsins Framsýnar til allra atvinnurekenda, sem greiða til sjóðsins, þ.á m. stefnda, dags. 20. janúar 2005, var athygli vakin á því, að frá 1. janúar 2005 hefði mótframlag atvinnurekenda í lífeyrissjóð hækkað úr 6% í 7%, og að frá sama tíma næmi lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðsins þannig 11%. Þann 15. febrúar 2005 barst Lífeyrissjóðnum Framsýn skilagrein frá stefnda vegna iðgjalda til lífeyrissjóðsins tímabilið janúar 2005, samtals að fjárhæð kr. 179.303, ásamt greiðslu. Á skilagreininni komu fram sundurliðaðar upplýsingar um iðgjaldagreiðslur vegna 10 nafngreindra starfsmanna stefnda. Á skilagreininni gat að finna sundurliðaðar upplýsingar um fjárhæð 4% framlags starfsmanna og 6% mótframlags stefnda til lífeyrissjóðsins. Samhliða greiðslu lífeyrissjóðsiðgjalda stóð stefndi enn fremur skil á greiðslu til Lífeyrissjóðsins Framsýnar vegna sjóðagjalda Eflingar-stéttarfélags fyrir janúarmánuð 2005, sem innheimtuaðila sjóðagjaldanna samkvæmt samningi þar um. Með bréfi Lífeyrissjóðsins Framsýnar til stefnda, dags. 10. marz 2005, var stefnda gert viðvart um, að framkomin skilagrein vegna janúar 2005 væri í ósamræmi við útreikninga lífeyrissjóðsins og að vantað hefði upp á greiðslu stefnda til lífeyrissjóðsins. Forsendur útreiknings lífeyrissjóðsins voru þær, að stefnda hefði borið frá 1. janúar 2005 að standa skil á samtals 11% iðgjaldi í lífeyrissjóð, eða 4% framlagi starfsmanna og 7% mótframlagi atvinnurekanda, sbr. kjarasamning Eflingar-stéttarfélags, Verkalýðsfélagsins Hlífar og Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og nágrennis við Samtök atvinnulífsins frá því í marz 2004 um hækkun mótframlags atvinnurekanda í samtryggingasjóð úr 6% í 7% frá og með 1. janúar 2005. Með bréfi stefnda til Lífeyrissjóðsins Framsýnar, dags. 6. apríl 2005, var því mótmælt af hálfu stefnda, að honum bæri skylda til þess að inna af hendi 7% mótframlag atvinnurekanda. Vísaði stefndi m.a. til þess, að hann væri ekki aðili að Samtökum atvinnulífsins, og þar með væri hann ekki bundinn af ákvæðum kjarasamninga stéttarfélaga á almennum vinnumarkaði. Gerðir hefðu verið einstaklingsbundnir ráðningarsamningar við starfsmenn, sem uppfylltu ákvæði laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Stefndi hefði boðið starfsmönnum sínum að greiða 1% viðbótarframlag í lífeyrissjóð, og væri það á valdi starfsmanna að velja, hvert framlagið rynni. Var í bréfinu enn fremur skorað á lífeyrissjóðinn að draga til baka skuldajöfnun á greiðslum stefnda upp í meinta skuld stefnda við sjóðinn. Bréfi stefnda var svarað með bréfi Lífeyrissjóðsins Framsýnar, dags. 22. apríl 2005. Voru í bréfinu færð fram rök af hálfu lífeyrissjóðsins fyrir greiðsluskyldu stefnda og þeim tilmælum beint til stefnda að standa skil á 7% mótframlagi til lífeyrissjóðsins af þeim starfsmönnum stefnda, sem greitt væri af til sjóðsins. Tilmælum lífeyrissjóðsins var hafnað af stefnda með bréfi, dags. 2. júní 2005, og ítrekuð sú afstaða stefnda, að hann teldi sig óbundinn af því að greiða 7% mótframlag í lífeyrissjóð. Frá janúar 2005 að telja til og með september 2005 hefur stefndi sent inn skilagreinar vegna lífeyrisiðgjalda til Lífeyrissjóðsins Framsýnar og síðar stefnanda, sem allar byggja á sömu forsendum, þ.e. 4% iðgjaldahluta launamanna og 6% mótframlagi stefnda, og hefur fjöldi starfsmanna, sem greitt er fyrir, verið mismunandi eftir mánuðum eða á bilinu 9-12. Ágreiningur aðila stendur um, hvort stefndi beri skyldur samkvæmt kjarasamningi Eflingar-stéttarfélags, Verkalýðsfélagsins Hlífar og Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og nágrennis (Flóabandalagsins) umfram það, sem hann telur sér skylt samkvæmt lögum. Þannig mótmælir stefndi því, að ákvæði ofangreindra kjarasamninga um hækkun á mótframlagi vinnuveitanda í lífeyrissjóð úr 6% í 7% frá og með 1. janúar 2005 séu skuldbindandi fyrir stefnda. Stefndi viðurkennir skyldu sína til að halda eftir af launum 4% iðgjöldum launamanna og standa stefnanda skil á þeim, ásamt eigin iðgjaldahluta, 6% mótframlagi, vegna skyldutryggingar lífeyrisréttinda starfsmanna stefnda, og er ekki ágreiningur um, að stefndi hafi staðið stefnanda skil á þeim greiðslum að fullu. Stefndi kveðst gera einstaklingsbundna ráðningarsamninga við alla starfsmenn sína og í þeim samningum sé með tæmandi hætti kveðið á um gagnkvæmar skyldur og réttindi stefnda og starfsmanna stefnda. Stefndi kveðst ekki vera aðili að Samtökum atvinnulífsins eða öðrum samtökum á almennum vinnumarkaði og því ekki vera bundinn af ákvæðum kjarasamninga Eflingar-stéttarfélags eða annarra stéttarfélaga umfram það, sem ákveðið sé í lögum um starfskjör launafólks nr. 55/1980. Í ráðningarsamningum stefnda við viðkomandi starfsmenn sé kveðið á um greiðslu iðgjalda í lífeyrissjóð að eigin vali starfsmanns, þannig að stefndi greiði 6%, en starfsmaður 4%. Þá hafi starfsmönnum verið gefinn kostur á að leggja til viðbótarframlag í séreignarsjóð, þannig að stefndi leggi fram allt að 2% framlag gegn a.m.k. 2% framlagi starfsmanns. Þessu til viðbótar hafi fastráðnum starfsmönnum frá og með árinu 2005 verið gefinn kostur á að undirrita nýja ráðningarsamninga, sem kveði á um rétt starfsmanns til að vinnuveitandi greiði 1% viðbótarframlag, annað hvort í lífeyrissjóð eða séreignarsjóð, að vali starfsmanns. III Málsástæður stefnanda Aðild stefnanda er byggð á því, að þann 1. júní 2005 hafi Lífeyrissjóðurinn Framsýn og Lífeyrissjóður sjómanna sameinazt, og til hafi orðið stefnandi, Gildi-lífeyrissjóður, sem hafi tekið yfir réttindi og skyldur hinna sameinuðu sjóða, þar með taldar kröfur samkvæmt stefnu þessari. Nýjar samþykktir hafi tekið gildi fyrir stefnanda þann 1. júní 2005. Stefnandi styður kröfur sínar eftirgreindum rökum: Með lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða hafi verið sett almenn lög um lífeyrissjóði og starfsemi þeirra. Á sama tíma hafi verið felld úr gildi ákvæði um lífeyrissjóði, sem verið höfðu í lögum 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Ákvæði laganna um lágmarkskjör hafi þó haldið fullu gildi, þ.m.t. um kjarasamningsbundin lágmarksiðgjöld til lífeyrissjóða. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 129/1997, skuli ákveða iðgjald til öflunar lífeyrisréttinda í sérlögum, kjarasamningi, ráðningarsamningi eða með öðrum sambærilegum hætti. Sé jafnframt kveðið á um, að lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs skuli vera a.m.k. 10% af iðgjaldastofni. Unnt sé að kveða á um hærra iðgjald í kjarasamningi, sbr. nánar gr. 9.1 í samþykktum Lífeyrissjóðsins Framsýnar og samþykktum stefnanda. Í 2. mgr. 2. gr. laga nr. 129/1997 komi fram, að um aðild að lífeyrissjóði, greiðslu lífeyrisiðgjalds og skiptingu iðgjaldsins milli launamanns og launa­greiðanda fari eftir þeim kjarasamningi, sem ákvarði lágmarkskjör í hlutað­eigandi starfsgrein, eða sérlögum ef við eigi. Segi enn fremur að tiltaka skuli aðild að lífeyrissjóði í skriflegum ráðningarsamningi. Í 2. kafla samþykkta Lífeyrissjóðsins Framsýnar komi fram, að sjóðurinn starfi samkvæmt ákvæðum laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda á grundvelli samkomulags stéttarfélaga og atvinnurekenda frá 19. maí 1969 og 12. desember 1995, og tryggi sjóðurinn þau lágmarksréttindi, sem þar greini. Um aðild að sjóðnum sé fjallað í 3. kafla samþykktanna. Samsvarandi ákvæði gefi að finna í 2. og 3. kafla samþykkta stefnanda, sem tekið hafi gildi þann 1. júní 2005. Í 9. kafla samþykkta Lífeyrissjóðsins Framsýnar, gr. 9.1, komi fram, að lágmarksiðgjald til sjóðsins sé 10% af launum sjóðfélaga. Með samþykki stjórnar sjóðsins sé hægt að semja um hærra iðgjald í kjarasamningi. Í gr. 9.1 í samþykktum stefnanda sé að finna nýtt ákvæði um lágmarksiðgjaldaprósentu til stefnanda. Þar komi fram, að iðgjald til samtryggingardeildar stefnanda skuli vera, samkvæmt kjara- eða ráðningarsamningi, ekki lægra en 12% og ekki hærra en 15,5% af launatekjum sjóðfélaga. Heimilt sé að hækka eða lækka iðgjald til samtryggingaverndar innan framangreindra marka sam­kvæmt sérstökum samningi. Í gr. 9.1 í samþykktum stefnanda sé enn fremur bráðabirgðaákvæði, sem kveði á um, að lágmarksiðgjald skuli þó vera 11% til 31. desember 2006. Eins og áður sé rakið, hafi verið samið um hækkum mótframlags atvinnurekanda í samtryggingarsjóð úr 6% í 7% frá og með 1. janúar 2005 og í 8% frá og með 1. janúar 2007 í kjarasamningi Eflingar-stéttarfélags, Verkalýðs­félagsins Hlífar og Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og nágrennis (Flóabandalagsins) við Samtök atvinnulífsins (SA), sem undirritaður hafi verið 7. marz 2004, með gildistíma til 31. desember 2007, gr. 10.4. Frá 1. janúar 2005 hafi um leið fallið niður ákvæði um skyldu atvinnurekanda til þess að greiða 1% mótframlag til séreignarsjóðs, óháð framlagi starfsmanns. Lífeyris­sjóðurinn Framsýn og stefnandi, Gildi - lífeyrissjóður, hafi samþykkt hækkun iðgjaldsins í samræmi við gr. 9.1 í samþykktum sínum. Í 2. gr. laga Eflingar-stéttarfélags komi fram, að félagið fari með kjarasamnings­fyrirsvar fyrir verkafólk á samningssvæði félagsins, sem starfi í eftirtöldum starfsgreinum, sem og öðrum hliðstæðum starfsgreinum: a) við fermingu og affermingu skipa og hvers konar annarra flutningstækja svo og móttöku og afhendingu farms, b) við húsbyggingar og efnisflutninga vegna byggingafram­kvæmda, c) við hafnargerð, vegagerð, skurðgröft, landbúnaðarstörf og efnisflutninga, sem tengist áðurnefndum starfsgreinum, d) í þjónustu ríkis og sveitarfélaga, e) í heimaþjónustu, á leikskólum, við umönnun á sjúkrahúsum og stofnunum, í þvottahúsum og saumastofum sjúkrastofnana, f) við ræstingar, hreinlætisstörf, efnalaugar og þvottahús, g) við mötuneytisstörf, h) við varðstörf, öryggisvörzlu og fjármunaflutninga, i) á veitinga- og gististöðum, j) við vinnslu og sölu sjávarafurða og landbúnaðarafurða, k) í iðnaði og í verksmiðjum, svo sem járnsmíði, skipasmíði, blikksmíði (tunnugerð), garðyrkju, byggingar- og þungaiðnaði, 1) við móttöku og afhendingu vara, þ.m.t. bifreiðastjórar, m) við olíu-, bensín-, smur-, bón- og ryðvarnarstöðvar og hjólbarðaverkstæði, n) við stjórn vöruflutningabifreiða í þjónustu annarra og við stjórn á stórvirkum vinnutækjum, svo sem ýtum, vélskóflum og vélkrönum, o) við orkufrekan iðnað, jarðgangagerð, virkjanir og aðrar stórframkvæmdir, sem séu sambærilegar við hliðstæðar nýjar starfsgreinar og p) við hvers konar önnur framleiðslu- og flutningastörf. Um réttindi Eflingar-stéttarfélags og afstöðu félagsins til atvinnurekenda fer samkvæmt I. kafla laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Samkvæmt fyrirliggjandi skilagreinum frá stefnda vegna iðgjalda í lífeyrissjóð fyrir árið 2005 og upplýsingum frá starfsmannahaldi stefnda hafi stefndi greitt iðgjöld til Lífeyrissjóðsins Framsýnar vegna janúar til og með maí 2005 og til stefnanda vegna júní til og með september 2005 af samtals 13 starfsmönnum, sem taldir séu upp í dómkröfum. Undir rekstri málsins hafi stefnandi fallið frá kröfum vegna starfsmannsins, Sigrúnar Birnu Sigurðardóttur, og breytt dómkröfum vegna starfsmannsins, Hákonar Aðalsteinssonar. Starfsmennirnir gegni, og hafa gegnt, mismunandi störfum og á mismunandi tímabili, sbr. sundurliðun hér að neðan: starfstímabil árið 2005 x = unnir mánuðir starfstímabil árið 2005 x = unnir mánuðir Sé tekið mið af starfssviði framangreindra starfsmanna, sé ljóst, að kjarasamningur Flóabandalagsins (Eflingar-stéttarfélags o.fl.) við SA ákvarði lágmarkskjör við ræstingastörf. Efling-stéttarfélag fari sömuleiðis með kjarasamningafyrirsvar fyrir ófaglært verkafólk, sem sinni störfum við móttöku hjá fyrirtækjum og stofnunum og á rannsóknarstofum, hvort heldur sé hjá ríki eða á almenna vinnumarkaðinum, og megi þar nefna sem dæmi starfsfólk á rannsóknarstofum í iðnaði, s.s. lyfjaframleiðslu, málningariðnaði o.fl., starfsfólk og hópstjóra á spítölum, s.s. á slysa- og bráðasviði, skurðstofum o.fl. Séu þau störf sambærileg störfum aðstoðarmanna á rannsóknar­stofum, hópstjóra og starfsfólks í móttöku hjá stefnda. Af hálfu stefnanda sé á því byggt, að af ákvæðum kjarasamninga framangreindra stéttarfélaga, lögum stéttarfélaganna, samþykktum Lífeyrissjóðsins Framsýnar og samþykktum stefnanda, ráðningarsamningum þeirra 13 starfsmanna stefnanda, sem mál þetta varði, ákvæðum laga nr. 129/1997 og 1. gr. laga nr. 55/1980, leiði, að lágmarkskjör í þeim starfsgreinum, sem framangreindir starfsmenn starfi við, feli í sér skyldu fyrir stefnda sem atvinnurekanda að inna af hendi 7% mótframlag í lífeyrissjóð frá og með 1. janúar 2005 að telja gegn 4% framlagi starfsmanns, sem stefnda beri að halda eftir af launum starfsmanna sinna og skila til stefnanda. Stefndi sé þannig bundinn af því að greiða a.m.k. samtals 11% til samtryggingarsjóðs stefnanda á árinu 2005 fyrir það starfsfólk, sem mál þetta varði, þ.e. 7% mótframlag gegn 4% framlagi starfsmanns. Að mati stefnanda hafi dómur Hæstaréttar í málinu nr. 107:2005: Mýflug hf. gegn Eftirlaunasjóði atvinnuflugmanna, fordæmisgildi í þessu máli. Með samningi stefnda við starfsmenn sína og skilum á skilagreinum ásamt greiðslum til stefnanda sé stefndi skuldbundinn til þess að fara að samþykktum stefnanda, þ.á.m. um greiðslu 11% iðgjalds til lágmarkstryggingaverndar. Með skilum stefnda samkvæmt skilagreinum á árinu 2005 hafi hann staðfest skuldbindingu sína í verki. Vegna fullyrðinga stefnda um, að hann hafi gert einstaklingsbundna ráðningar­samninga við alla starfsmenn sína, þ.á m. þá starfsmenn, sem greitt sé fyrir til stefnanda, og að starfskjör starfsmanna stefnda byggist ekki á kjarasamningi, sé þeim fullyrðingum stefnda mótmælt sem röngum og ósönnuðum. Að mati stefnanda breyti það engu fyrir úrlausn máls þessa, þó svo að stefndi kunni að yfirborga starfsmenn sína að einhverju leyti, hvað varði mánaðarlegar launagreiðslur, eins og fullyrt sé af hálfu stefnda. Iðgjöldum beri að skila af heildar­fjárhæð greiddra launa samkvæmt 3. gr. laga nr. 129/1997. Þá sé því og mótmælt, að kjör starfsmannanna samkvæmt heildarmati, eins og stefndi hafi komizt að orði, geti að lögum leitt til annarrar niðurstöðu en krafizt sé í málinu af hálfu stefnanda gegn skýlausum ákvæðum 2. gr. laga nr. 129/1997, sbr. og 1. gr. laga nr. 55/1980 og samþykktum stefnanda. Stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því, að kjör starfsmanna hans fái staðizt ákvæði kjarasamninga aðildarsamtaka vinnumarkaðarins og laga um lágmarkskjör. Vegna ummæla stefnda um, að stefnandi hafi viðhaft óheimilan skuldajöfnuð gagnvart stefnda, liggi fyrir, að ráðstöfun þeirra greiðslna, sem stefnanda hafi borizt frá stefnda, hafi í einu og öllu verið samkvæmt samþykktum stefnanda, gr. 9.10, og Lífeyrissjóðsins Framsýnar, gr. 9.10, sem settar séu á grundvelli laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og staðfestar af fjármálaráðherra. Um lagarök vísi stefnandi til ákvæða laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, einkum 1. og 2. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, einkum 1. gr., laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, einkum I. kafla, samþykkta stefnanda og Lífeyrissjóðsins Framsýnar, kjarasamnings Flóabandalagsins (Eflingar-stéttarfélags o.fl.) við Samtök atvinnulífsins og laga Eflingar-stéttarfélags. Um málskostnaðarkröfu stefnanda vísist til XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 129. og 130. gr. Krafa um virðisaukaskatt sé gerð á grundvelli laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, en stefnandi kveðst ekki vera virðisaukaskattsskyldur. Málsástæður stefnda Stefndi mótmælir málsástæðum og lagarökum stefnanda, sem fram komi í dskj. nr. 1 og byggir sýknukröfu sína annars vegar á aðildarskorti stefnanda og hins vegar á því, að engin greiðsluskylda hvíli á stefnda umfram það, sem hann hafi þegar greitt stefnanda samkvæmt ráðningarsamningum viðkomandi launþega, þ.e. 4% iðgjaldi launamanna og 6% mótframlagi stefnda sem vinnuveitanda. Um aðild málsins láti stefnandi nægja að vísa til sameiningar lífeyrissjóða á árinu 2005. Stefndi mótmæli því, að stefnandi eigi aðild að kröfu þeirri, sem hér um ræði, þar sem stefnandi hafi ekki sýnt fram á, að hvorki hafi hann umboð neins þeirra einstaklinga, sem upp séu taldir í stefnu til málssóknar þessarar, né hafi neinn þeirra kvartað til stefnanda eða farið fram á aðgerðir stefnanda gagnvart stefnda. Stefndi haldi því fram, að aðild máls þessa, sem rekið sé sem viðurkenningarmál, geti ekki byggzt á 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála í héraði nr. 91/1991, þar sem stefnandi sé ekki rétthafi greiðslna þeirra, sem stefndi sé krafinn um, heldur viðkomandi einstaklingur, sem með inngreiðslum ávinni sér réttindi til greiðslna úr lífeyrissjóði. Þá geti sóknaraðild málsins að mati stefnda ekki byggzt á 3. mgr. ofangreindrar 25. gr. laga nr. 91/1991, þar sem krafa stefnanda fullnægi ekki því lagaskilyrði að gæta hagsmuna viðkomandi sjóðfélaga. Sé það ljóst af þeirri staðreynd, að stefndi hafi boðið öllum starfsmönnum sínum á starfsmannafundi í janúar 2005 og ítrekað hafi verið í byrjun júní, sbr. dskj. nr. 19, að fyrirtækið greiddi 1% framlag í lífeyrissjóð til viðbótar við 6% mótframlag atvinnurekanda, og sé það innifalið í nýju formi stefnda að ráðningar­samningum, og hafi hver einstakur starfsmaður stefnda val um, hvort það viðbótar­framlag renni í séreignarsjóð eða sameignarsjóð. Enginn starfsmaður stefnda hafi kosið að láta þá greiðslu renna til stefnanda. Hagsmunaráð ÍE, sem í eigi sæti 6 fulltrúar, kosnir af starfsmönnum stefnda ásamt fulltrúum stefnda, hafi hvatt starfsmenn á fundi sínum hinn 19. maí 2005 til að undirrita nýjan ráðningarsamning og nýta sér þessi viðbótarréttindi. Öllum starfsmönnum stefnda hafi verið send ofangreind fundargerð í tölvupósti, sbr. dskj. nr. 19. Með því að hafa frjálst val um ráðstöfun 1% viðbótarframlags í lífeyrissjóð, hafi starfsmenn stefnda því að þessu leyti betri kjör en gert sé ráð fyrir samkvæmt kjarasamningum Eflingar-stéttarfélags eða samþykktum stefnanda. Stefnandi telji í stefnu sinni, að lög um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda nr. 55/1980 geri stefnda bundinn af kjarasamningi milli Eflingar-stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins, er kveði á um tiltekin lágmarkskjör, jafnvel þótt stefndi sé ekki aðili að Samtökum atvinnulífsins. Stefnandi virðist í málatilbúnaði sínum ganga út frá því, að ákvæði kjarasamninga á almennum markaði skapi stefnanda rétt til að krefja alla launagreiðendur um framlög í lífeyrissjóð í samræmi við þá samninga, óháð heildarlaunum viðkomandi starfsmanna og umfram þá skyldu, sem lög nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða kveði á um. Stefndi byggi á því, að hann sé ekki aðili að Samtökum atvinnulífsins og því ekki samningsaðili að kjarasamningi Eflingar-stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins, sem stefnandi byggi kröfu sína á, um að mótframlag stefnda í lífeyrissjóð skuli hækka úr 6% í 7%. Stefnandi geti þannig ekki gert neinar kröfur á hendur stefnda umfram það, sem sé tryggt í lögum nr. 55/1980 og lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Stefndi sé ekki skyldugur til að vera aðili að samtökum atvinnurekenda, m.a. samkvæmt 74. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Réttur stefnda sem atvinnurekanda til þess að standa utan við almenn samtök á vinnumarkaði sé skýr og megi m.a. sjá þess merki í 2. mgr. 8. gr. og 1. mgr. 39. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Þá byggi stefndi á því, að í ráðningarsamningum milli stefnda og starfsmanna stefnda á dskj. nr. 18 sé hvergi að finna skuldbindingu af hálfu stefnda, um að hann sé bundinn af efni eða ákvæðum kjarasamnings Eflingar-stéttarfélags. Í ráðningarsamningi milli stefnanda og stefnda á dskj. nr. 18 sé fjallað um réttindi og skyldur aðila hans með tæmandi hætti. Þann samning hafi stefndi efnt að fullu við starfsmenn sína. Stefndi byggi á því, að í 2. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða sé ákvarðað lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs, sem sé 10% af iðgjaldsstofni. Stefndi hafi að fullu uppfyllt ofangreinda lagaskyldu með greiðslum til stefnanda og hafni því, að á honum hvíli frekari greiðsluskylda. Stefndi mótmæli þeirri staðhæfingu stefnanda, að ákvæði kjarasamnings Eflingar-stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins um viðbótargreiðslur í lífeyrissjóð séu skuldbindandi fyrir stefnda, sem ekki sé aðili að Samtökum atvinnulífsins eða nokkrum kjarasamningum á íslenskum vinnumarkaði. Að mati stefnda skipti þar engu máli, hvort starfsmenn stefnda vinni störf, sem fallið geti undir almennt fyrirsvar við­komandi stéttarfélags, enda sé skýrt í 2. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, að heimilt sé að ákveða iðgjald til öflunar lífeyrisréttinda með ráðningarsamningi. Þá sé einnig ljóst af 2. ml. 2. mgr. 2. gr. sömu laga, að launþega sé heimilt að velja sér lífeyrissjóð, ef ráðningarbundin starfskjör séu ekki byggð á kjarasamningi. Stefndi selji starfsmönnum sínum algjört sjálfdæmi um, í hvaða lífeyrissjóð þeir kjósi að greiða iðgjald, og stefndi hafni alfarið fullyrðingu stefnanda um, að með því að skila lögbundnum skilagreinum og greiðslum til stefnanda felist viðurkenning stefnda á samþykktum stefnanda, sem kveði á um greiðsluskyldu umfram lögákveðið lágmark. Því haldi stefndi því fram, að ofangreindar samþykktir stefnda og ákvæði kjarasamninga Eflingar-stéttarfélags við Samtök atvinnulífsins eigi sér ekki lagastoð og séu því ekki skuldbindandi fyrir stefnda, sbr. ákvæði 1. mgr. 2. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Ljóst sé, að stjórnvöld í landinu séu sömu skoðunar, sem sjáist bezt á því, að fjármálaráðherra, í umboði ríkisstjórnar Íslands, hafi, hinn 25. nóvember 2005, lagt fram frumvarp til breytinga á ofangreindum 2. ml. 1. mgr. 2. gr. ofangreindra laga nr. 129/1997, sem kveði á um breytingu á núgildandi lágmarksiðgjaldi til lífeyrissjóðs, úr 10% í 12%, en frumvarpið sé nú til meðferðar á Alþingi. Breyting sú, sem lögð sé til í ofangreindu lagafrumvarpi, sé samhljóða efnislegri niðurstöðu kjarasamninga á almennum vinnumarkaði, þar á meðal kjarasamninga þeirra, sem stefnandi byggi málssókn sína á, sbr. almennar athugasemdir við lagafrumvarpið og athugasemdir við 1. gr. frumvarpsins á dskj. nr. 22. Að mati stefnda felist í framlagningu frumvarpsins viðurkenning á því, að gildandi lagaskylda um lágmarksiðgjald í lífeyrissjóð sé óbreytt 10%, þrátt fyrir ákvæði kjarasamninga, sem kveði á um viðbótargreiðslur í lífeyrissjóði. Stefnandi haldi því fram, að viðbótarframlag í lífeyrissjóð, sem samið sé um í kjarasamningum Eflingar-stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins, sé lágmarksgreiðsla, sem sé óháð launakjörum að öðru leyti og falli þannig undir ákvæði laga um starfskjör launafólks nr. 55/1980. Stefndi mótmæli þessari staðhæfingu og byggi á því, að viðbótargreiðslan sé ekki lagaskylda, sem hvíli á stefnda samkvæmt lögum nr. 55/1980 eða lögum nr. 129/1997, þar sem greiðslan sé utan sviðs lágmarkskjara, sem stefnanda séu tryggð með heildarlaunum samkvæmt ráðningarsamningi við starfs­menn stefnda. Um þetta skuli bent á dóm Hæstaréttar í málinu nr. 114/2004: Íslensk erfðagreining ehf. gegn Rafiðnaðarsambandi Íslands og dóm Hæstaréttar í málinu nr. 351 /1999: Valgerður Björg Jónsdóttir gegn G. Torfasyni ehf. Ofangreindu til viðbótar hafi stefndi boðið öllum starfsmönnum sínum, sbr. dskj. nr. 19, að fyrirtækið greiddi 1% framlag í lífeyrissjóð til viðbótar við 6% mótframlag atvinnu­rekanda, sem sé innifalið í nýju formi stefnda að ráðningarsamningum, og hafi hver einstakur starfsmaður stefnda val um, hvort það viðbótarframlag renni í séreignarsjóð eða sameignarsjóð. Enginn starfsmaður stefnda hafi kosið að láta þá greiðslu renna til stefnanda. Stefndi hafi boðið öllum starfsmönnum sínum á starfsmannafundi í janúar 2005, sem ítrekað hafi verið í byrjun júní, sbr. dskj. nr. 19, þar sem fram komi, að Hagsmunaráð ÍE, sem í eigi sæti 6 fulltrúar, kosnir af starfsmönnum stefnda, ásamt fulltrúum stefnda, hafi hvatt starfsmenn á fundi sínum hinn 19. maí 2005 til að undirrita nýjan ráðningarsamning og nýta sér þessi viðbótarréttindi. Öllum starfsmönnum stefnda hafi verið send fundargerð þess fundar í tölvupósti, sbr. dskj. nr. 19. Með því að hafa frjálst val um ráðstöfun 1% viðbótarframlags í lífeyrissjóð, hafi starfsmenn stefnda því að þessu leyti betri kjör en gert sér ráð fyrir samkvæmt kjarasamningum Eflingar-stéttarfélags eða samþykktum stefnanda. Stefndi telji, að tilvitnaður dómur Hæstaréttar í málinu nr. 107/2005: Mýflug hf. gegn Eftirlaunasjóði atvinnuflugmanna, hafi ekki fordæmisgildi í máli þessu, þar sem stefndi hafi aldrei, öndvert við aðstæður í því dómsmáli, skuldbundið sig til að fara að reglum stefnanda um lágmarkslífeyrisgreiðslur, og starfsmenn stefnda ráði því alfarið, í hvaða lífeyrissjóð greiðslur vegna þeirra renni, og iðgjaldagreiðslur séu skýrt skilgreindar í viðkomandi ráðningarsamningum. Þá sé sá grundvallarmunur á aðstöðu varnaraðila í ofangreindu dómsmáli og stefnda í máli þessu, að stefndi sé ekki, og hafi aldrei verið, aðili að Samtökum atvinnulífsins eða öðrum samtökum atvinnu­rekenda, og þannig hefur stefndi aldrei undirgengizt þær skuldbindingar, sem felist í kjarasamningum aðila á vinnumarkaði. Þá bendi stefndi einnig á, að þeir aðilar, sem hér um ræði, séu allir ráðnir áður en stefnandi hafi, hinn 1. júní 2005, breytt einhliða samþykktum sínum til hækkunar á lágmarksiðgjaldi, að einum starfsmanni undan­skildum, sem ráðinn sé samkvæmt nýju ráðningarsamningsformi stefnda, og njóti viðkomandi einstaklingur því 1% viðbótarframlags í lífeyrissjóð, sem starfsmaðurinn hafi ákveðið að láta renna til séreignarsjóðs. Því hafni stefndi því alfarið, að inntak greiðsluskyldu hans hafi breytzt með einhliða ákvörðun stefnanda, enda kveði gildir ráðningarsamningar skýrt á um skyldur stefnda gagnvart starfsmönnum sínum. Þá hafi stefnandi ekki sýnt fram á, að neinn starfsmaður stefnda, sem mál þetta varði, hafi kvartað eða óskað eftir því, að stefnandi innheimti hækkaðar greiðslur í lífeyrissjóð frá stefnda. Stefndi haldi því fram, að hann uppfylli að fullu lagaskyldur um greiðslu launa, sem ekki séu lægri en lágmarkskjör samkvæmt kjarasamningum, en samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980 skuli laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semji um, vera lágmarkskjör fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á svæði því, er samningurinn taki til. Samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveði, skuli samkvæmt lögunum vera ógildir. Verði ekki annað ráðið af þessari málsástæðu stefnanda, en að hann telji, að teknu tilliti til heildarlaunagreiðslna stefnda samkvæmt ráðningarsamningum viðkomandi einstaklinga, að kjör þeirra séu lakari en lágmarkskjör samkvæmt almennum kjara­samningum og skorti þannig á greiðslur í lífeyrissjóð til að þeir njóti lögbundinna lágmarkskjara samkvæmt fyrrgreindum kjarasamningi. Þessu mótmæli stefndi og bendi á, að laun, er stefndi hafi greitt viðkomandi starfsmönnum, hafi verið a.m.k. 47% hærri heildarlaun en ef miðað sé við lágmarkskjör samkvæmt launakjörum kjarasamnings Eflingar-stéttarfélags. Samanburður á launum, sem stefnandi hafi greitt stefnda samkvæmt launaseðlum á dskj. nr. 17, við laun, sem viðkomandi einstaklingar gætu átt rétt á samkvæmt ákvæðum kjarasamnings, sbr. dskj. nr. 11, beri þetta með sér: Laun, sem stefndi hafi greitt stefnanda: Lágmarkslaun samkvæmt kjarasamningi Eflingar - stéttarfélags: Heildarlaun Orlofsuppb. Desemberuppb. Meðallaun á mán Árslaun 1.186.848 21.800 39.700 104.029 Af ofangreindum samanburði sé ljóst, að fullyrðing stefnanda fái ekki staðizt. Laun, sem stefndi hafi greitt starfsmönnum sínum, séu langt yfir því lágmarki, sem launþegum séu tryggð með kjarasamningi. Starfsmenn stefnda hafi, auk launakjara, sem hafi verið verulega betri en þau kjör, sem þeir hafi átt rétt á samkvæmt kjarasamningi Eflingar-stéttarfélags, notið ýmissa annarra starfstengdra réttinda og fríðinda, sem stefndi veiti starfsmönnum sínum, til dæmis aðgangs að svonefndum Háskóla Íslenzkrar erfðargreiningar, sem bjóði starfsmönnum stefnda sí- og endurmenntun innan fyrirtækisins á ýmsum sviðum, og Þekkingarsjóði Íslenzkrar erfðagreiningar, sem veiti starfsmönnum styrki til að sækja námskeið og ráðstefnur innan lands og utan, auk styrkja til fjarnáms. Stefndi byggi á því, að svigrúm einstakra vinnuveitenda og launþega til að semja um laun og önnur starfskjör takmarkist við það eitt, að starfskjör séu launþega jafn hagstæð eða betri en kveðið sé á um í kjarasamningi viðkomandi stéttarfélags. Ráðningar­samningar starfsmanna við stefnda hafi ekki rýrt rétt þeirra í heild samkvæmt kjara­samningi, heldur þvert á móti. Þeir hafi notið verulega betri launakjara samkvæmt ráðningarsamningi við stefnda en þeir hefðu notið samkvæmt kjarasamningi. Þar sem stefndi hafi þannig greitt starfsmönnum sínum hærri laun en kjarasamningur tryggi þeim, sé með slíkri yfirborgun komið út fyrir svið kjarasamnings, þar sem ákveðin séu lágmarkskjör launþega í viðkomandi starfsgrein. Stefndi uppfylli þannig allar lagaskyldur sínar samkvæmt lögum nr. 55/1980. Þá byggi stefndi einnig á því, að hömlur á samningsfrelsi þurfi að vera skýrar, svo heimilt sé að víkja samningi um laun eða önnur starfskjör til hliðar. Ljóst sé, að stefndi hafi uppfyllt allar skuldbindingar sínar að lögum við starfsmenn sína, og hvorki séu forsendur til að víkja samningi milli þeirra til hliðar né að leggja aðrar samningsbyrðar á stefnda en hann beri samkvæmt löglegum samningi við starfsmenn. Varðandi rökstuðning fyrir varakröfu stefnda sé bent á, að röksemdir stefnanda fyrir greiðsluskyldu á grundvelli samþykkta stefnanda geti ekki átt við tímamarkið fyrir 1. júní 2005, þegar stefnandi hafi tekið yfir réttindi og skyldur Lífeyrissjóðsins Framsýnar og Lífeyrissjóðs sjómanna, þar sem í grein 9.1 í samþykktum Lífeyrissjóðsins Framsýnar hafi einungis verið áskilnaður um greiðslu lágmarksiðgjalds, sem hafi numið 4% framlagi launamanns og 6% framlagi launagreiðanda. Krafa um hærra iðgjald í lífeyrissjóð eigi sér því ekki stoð í samþykktum stefnanda fyrr en eftir 1. júní 2005. Stefndi vilji einnig ítreka athugasemdir sínar við framkvæmd stefnanda á skuldajöfnun, þar sem skýrt sé af samanburði á skilagreinum stefnda á dskj. nr. 21 við innheimtubréf stefnanda á dskj. nr. 5 og dskj. nr. 6, að stefnandi hafi ítrekað skuldajafnað skýrt skilgreindum greiðslum á iðgjöldum til stéttarfélaga, sem stefnandi annist innheimtu á f.h. viðkomandi stéttarfélaga, til greiðslna á meintri vangreiðslu stefnda á iðgjöldum til stefnanda. Þá hafi stefnandi einnig, samkvæmt samanburði á skilagreinum stefnda á dskj. nr. 21 við innheimtubréf stefnanda á dskj. nr. 5 og dskj. nr. 6, skuldajafnað greiðslu á stéttarfélagsiðgjaldi vegna tveggja einstaklinga, sem ekki séu aðilar að stefnanda, upp í meinta vangreiðslu á lífeyrissjóðsgreiðslum annarra einstaklinga til stefnanda. Stefndi telji ofangreinda skuldajöfnun, sem stefnandi hafi framkvæmt á milli tveggja lögaðila, stéttarfélags annars vegar og lífeyrissjóðs hins vegar, vera alfarið ólögmæta og m.a brjóta í bága við 20. gr. laga nr. 129/1997, grundvallarreglur kröfuréttar, og getur hún, að mati stefnda, einnig varðað við 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Stefndi vísi einnig til grundvallarreglna kröfuréttar og samningalaga nr. 7/1936 um skuldbindingargildi samninga og stofnun fjárskuldbindinga. Um málskostnaðarkröfu stefnda vísist til XXI. kafla laga nr. 91/1991. IV Forsendur og niðurstaða Stefndi reisir sýknukröfu sína á því í fyrsta lagi, að stefnandi sé ekki réttur aðili málsins. Samkvæmt 1. gr. l. nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, sem tekur til allra atvinnurekenda, skulu laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um, vera lágmarkskjör fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á því svæði, sem samningurinn tekur til. Skulu samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveða, vera ógildir. Samkvæmt 1. gr. l. nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða er öllum launamönnum og þeim, sem stunda sjálfstæða atvinnustarfsemi, rétt og skylt að vera í lífeyrissjóði. Í 1. mgr. 2. gr. sömu laga segir, að lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs skuli vera a.m.k. 10% af iðgjaldsstofni. Í 2. mgr. sömu greinar segir síðan, að um aðild að lífeyrissjóði, greiðslu lífeyrisiðgjalds og skiptingu iðgjaldsins milli launamanns og launagreiðanda fari eftir þeim kjarasamningi, sem ákvarði lágmarkskjör í hlutaðeigandi starfsgrein, eða sérlögum, ef við eigi. Séu ráðningarbundin starfskjör ekki byggð á kjarasamningi, velur viðkomandi sér lífeyrissjóð eftir því, sem reglur einstakra sjóða leyfa. Samkvæmt 3. mgr. 7. gr. l. nr. 129/1997 ber stefnda að halda eftir af launum iðgjaldshluta launþega og standa viðkomandi lífeyrissjóði skil á honum ásamt iðgjaldshluta sínum. Stefnandi er þannig réttur aðili máls þessa, en óumdeilt er, að starfsmenn þeir, sem kröfur stefnanda lúta að, gegna störfum hjá stefnda, sem kjarasamningar Eflingar-stéttarfélags og Samtaka atvinnulífsins ná yfir, en jafnframt er ágreiningslaust, að stefndi er ekki aðili að Samtökum atvinnulífsins. Í annan stað byggir stefndi á því, að engin greiðsluskylda hvíli á honum umfram það, sem hann hafi þegar greitt. Þau 10% af iðgjaldsstofni, sem kveðið er á um í 1. mgr. 2. gr. l. nr. 129/1997, eru lágmarksiðgjöld, og er aðildarsamtökum vinnumarkaðarins óheimilt að semja um lægri kjör. Aðilar vinnumarkaðarins geta hins vegar samið um hærri hlutfallstölu, enda segir í greininni, að lágmarkskjör skuli vera að minnsta kosti 10%. Svo sem fram er komið, var, með undirritun kjarasamnings Eflingar-stéttarfélags og fleiri félaga við Samtök atvinnulífsins þann 7. marz 2004 samið um hækkun mótframlags atvinnurekenda í samtryggingarsjóð úr 6% í 7% frá og með 1. janúar 2005. Með vísan til framanritaðs er stefndi bundinn af þessum samningi og ber að standa stefnanda skil á iðgjaldi í samræmi við það vegna tilgreindra starfsmanna. Stefndi hefur borið því við, að hann hafi samið um eða boðið starfsmönnum sínum að greiða 1% viðbótarframlag í lífeyrissjóð að eigin vali þeirra. Er ekki fallizt á, að stefndi geti leysti sig undan þeirri skyldu að standa stefnanda skil á 11% lágmarksiðgjaldi með því að bjóða starfsmönnum sínum viðbótartryggingu í nýjum ráðningarsamningi. Þá er ekki fallizt á röksemdir stefnda um, að samþykktir stefnanda og ákvæði kjarasamninga eigi sér ekki lagastoð með vísan til þess, sem fyrr er rakið. Varakrafa stefnda byggist á því, að í gr. 9.1 í samþykktum Lífeyrissjóðsins Framsýnar, sem stefnandi yfirtók þann 1. júní 2005, hafi einungis verið áskilnaður um greiðslu lágmarksiðgjalds, samtals 10%. Samkvæmt 2. mgr. þeirrar greinar segir, að heimilt sé að kveða á um hærra iðgjald í kjarasamningi, og er því ekki fallizt á varakröfuna. Samkvæmt framansögðu ber að taka kröfu stefnanda til greina eins og hún er endanlega fram sett á dskj. nr. 24. Eftir þessum úrslitum ber að dæma stefnda til að greiða stefnanda málskostnað, sem þykir eftir atvikum hæfilega ákveðinn kr. 500.000, þ.m.t. virðisaukaskattur. Sigríður Ólafsdóttir héraðsdómari kvað upp dóminn. D Ó M S O R Ð Stefnda, Íslenzkri erfðagreiningu ehf., er skylt að halda eftir af launum 4% iðgjöldum eftirtalinna starfsmanna stefnda og standa stefnanda, Gildi – lífeyrissjóði, skil á þeim ásamt eigin iðgjaldahluta, 7% mótframlagi, vegna skyldutryggingar lífeyrisréttinda á þeim iðgjaldatímabilum sem hér greinir: Unnar Rósar Jóhannesdóttur, kt. 020753-5609, janúar til og með september 2005, Málfríðar Önnu Gunnlaugsdóttur, kt. 031175-3139, janúar til og með september 2005, Svandísar Jeremíasdóttur, kt. 070442-4939, janúar til og með september 2005, Katrínar Óskarsdóttur, kt. 100775-4689, janúar til og með september 2005, Dagbjartar Guðmundsdóttur, kt. 110243-4489, janúar til og með september 2005, Hákonar Aðalsteinssonar, kt. 171279-3569, janúar og febrúar 2005, Hrafnhildar Helgu Antonsdóttur, kt. 200569-3349, janúar til og með september 2005, Ólínu Ingibjargar Jóhannesdóttur, kt. 221280-4749, janúar til og með september 2005, Theodóru Thorlacíus, kt. 240574-4119, janúar til og með september 2005, Önnu Birnu Jónsdóttur, kt. 260479-5989, september 2005, Gínu B. Cuizon, kt. 310765-2449, janúar til og með september 2005 og Stellu Ingibjargar Sverrisdóttur, kt. 310775-3129, apríl til og með september 2005. Stefndi greiði stefnanda kr. 500.000 í málskostnað.